markdown:
# California
[California (định hướng)](/w/index.php?title=California_(%C4%91%E1%BB%8Bnh_h%C6%B0%E1%BB%9Bng)&action=edit&redlink=1).
|State of California|
|
|
![]()
|
|[Huy hiệu](/w/index.php?title=Huy_hi%E1%BB%87u_California&action=edit&redlink=1) *Biệt danh:*The Golden State (Tiểu bang [Vàng](/wiki/V%C3%A0ng)) [Tiếng Anh](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Anh) [Sacramento](/wiki/Sacramento,_California) [Los Angeles](/wiki/Los_Angeles) [km²](/wiki/Kil%C3%B4m%C3%A9t_vu%C3%B4ng)( [hạng 3](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_ti%E1%BB%83u_bang_Hoa_K%E1%BB%B3_theo_di%E1%BB%87n_t%C3%ADch)) [2010](/wiki/2010)) [hạng 1](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_ti%E1%BB%83u_bang_Hoa_K%E1%BB%B3_theo_d%C3%A2n_s%E1%BB%91)) [hạng 13](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_ti%E1%BB%83u_bang_Hoa_K%E1%BB%B3_theo_m%E1%BA%ADt_%C4%91%E1%BB%99_d%C3%A2n_s%E1%BB%91)) [Núi Whitney](/wiki/N%C3%BAi_Whitney), 4.421 m [Thung lũng Chết](/wiki/Thung_l%C5%A9ng_Ch%E1%BA%BFt), −86 m [9 tháng 9](/wiki/9_th%C3%A1ng_9), [1850](/wiki/1850)( [thứ 31](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_ti%E1%BB%83u_bang_Hoa_K%E1%BB%B3_theo_ng%C3%A0y_gia_nh%E1%BA%ADp&action=edit&redlink=1)) [Thống đốc](/w/index.php?title=Th%E1%BB%91ng_%C4%91%E1%BB%91c_California&action=edit&redlink=1) [Jerry Brown](/wiki/Jerry_Brown)( [Dân chủ](/wiki/%C4%90%E1%BA%A3ng_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_(Hoa_K%E1%BB%B3))) [Thượng nghị sĩ Hoa Kỳ](/wiki/Th%C6%B0%E1%BB%A3ng_Ngh%E1%BB%8B_vi%E1%BB%87n_Hoa_K%E1%BB%B3) [Dianne Feinstein](/w/index.php?title=Dianne_Feinstein&action=edit&redlink=1) (DC) [Barbara Boxer](/w/index.php?title=Barbara_Boxer&action=edit&redlink=1)(DC) [PST](/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D_Th%C3%A1i_B%C3%ACnh_D%C6%B0%C6%A1ng)( [UTC](/wiki/Gi%E1%BB%9D_ph%E1%BB%91i_h%E1%BB%A3p_qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF)−8) [PDT](/w/index.php?title=Gi%E1%BB%9D_h%C3%A8_Th%C3%A1i_B%C3%ACnh_D%C6%B0%C6%A1ng&action=edit&redlink=1)(UTC−7) [CA](/w/index.php?title=Ch%E1%BB%AF_vi%E1%BA%BFt_t%E1%BA%AFt_b%C6%B0u_%C4%91i%E1%BB%87n_Hoa_K%E1%BB%B3&action=edit&redlink=1) [Calif. Ca.](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_ch%E1%BB%AF_vi%E1%BA%BFt_t%E1%BA%AFt_c%C5%A9_c%E1%BB%A7a_ti%E1%BB%83u_bang_Hoa_K%E1%BB%B3&action=edit&redlink=1) [US-CA](/wiki/ISO_3166-2) [www.ca.gov](http://www.ca.gov/) **California** (phát âm như "Ca-li-pho-ni-a" hay "Ca-li-phoóc-ni-a", nếu nhanh: "Ca-li-phoóc-nha"), còn được [người Việt](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Vi%E1%BB%87t) gọi vắn tắt là **Ca Li**, là một [tiểu bang](/wiki/Ti%E1%BB%83u_bang_Hoa_K%E1%BB%B3) [ven biển phía tây](/w/index.php?title=B%E1%BB%9D_bi%E1%BB%83n_t%C3%A2y_Hoa_K%E1%BB%B3&action=edit&redlink=1) của [Hoa Kỳ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3). Với dân số là 36 triệu người và diện tích 410.000 [1] [kilômét vuông](/wiki/Kil%C3%B4m%C3%A9t_vu%C3%B4ng)(158.402 [dặm vuông](/wiki/D%E1%BA%B7m_vu%C3%B4ng_Anh)), California là tiểu bang Mỹ [đông dân nhất](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_ti%E1%BB%83u_bang_Hoa_K%E1%BB%B3_theo_d%C3%A2n_s%E1%BB%91)và [lớn thứ ba theo diện tích](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_ti%E1%BB%83u_bang_Hoa_K%E1%BB%B3_theo_di%E1%BB%87n_t%C3%ADch).
## Mục lục
## Địa lý[
[sửa](/w/index.php?title=California&veaction=edit§ion=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=California&action=edit§ion=1)]
California kề cận với
[Thái Bình Dương](/wiki/Th%C3%A1i_B%C3%ACnh_D%C6%B0%C6%A1ng), [Oregon](/wiki/Oregon), [Nevada](/wiki/Nevada), [Arizona](/wiki/Arizona), và tiểu bang [Baja California](/wiki/Baja_California) của [Mexico](/wiki/M%C3%A9xico). Tiểu bang này có nhiều cảnh tự nhiên rất đẹp, bao gồm Central Valley rộng rãi, núi cao, sa mạc nóng nực, và hàng trăm dặm bờ biển đẹp. Với diện tích 411.000 km² (≈160.000 dặm vuông), nó là tiểu bang lớn thứ ba của Hoa Kỳ và lớn hơn cả nước [Đức](/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c) và cũng như [Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam). Hầu hết các thành phố lớn của tiểu bang nằm sát hay gần bờ biển Thái Bình Dương, đáng chú ý là [Los Angeles](/wiki/Los_Angeles), [San Francisco](/wiki/San_Francisco), [San Jose](/wiki/San_Jose,_California), [Long Beach](/wiki/Long_Beach,_California), [Oakland](/wiki/Oakland,_California), [Santa Ana](/wiki/Santa_Ana,_California)/ [Quận Cam](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_Cam_(%C4%91%E1%BB%8Bnh_h%C6%B0%E1%BB%9Bng)), và [San Diego](/wiki/San_Diego). Tuy nhiên, [thủ phủ](/wiki/Th%E1%BB%A7_ph%E1%BB%A7) của tiểu bang, [Sacramento](/wiki/Sacramento,_California), là một thành phố lớn nằm trong [thung lũng Trung tâm](/wiki/Thung_l%C5%A9ng_Trung_t%C3%A2m_(California)). Trung tâm địa lý của tiểu bang thuộc về [Bắc Fork, California](/w/index.php?title=B%E1%BA%AFc_Fork,_California&action=edit&redlink=1).
Địa lý California phong phú, phức tạp và đa dạng. Giữa tiểu bang có thung lũng Trung tâm, một
[thung lũng](/wiki/Thung_l%C5%A9ng) lớn, màu mỡ được bao quanh bởi những [dãy núi bờ biển](/w/index.php?title=D%C3%A3y_n%C3%BAi_b%E1%BB%9D_bi%E1%BB%83n_Th%C3%A1i_B%C3%ACnh_D%C6%B0%C6%A1ng&action=edit&redlink=1) ở [phía tây](/w/index.php?title=Mi%E1%BB%81n_t%C3%A2y_Hoa_K%E1%BB%B3&action=edit&redlink=1), dãy núi đá [granit](/wiki/%C4%90%C3%A1_hoa_c%C6%B0%C6%A1ng) [Sierra Nevada](/wiki/Sierra_Nevada_(Hoa_K%E1%BB%B3)) ở phía đông, [dãy núi Cascade](/wiki/D%C3%A3y_n%C3%BAi_Cascade) có [đá lửa](/wiki/%C4%90%C3%A1_m%C3%A1cma) ở [miền bắc](/w/index.php?title=Mi%E1%BB%81n_B%E1%BA%AFc_California&action=edit&redlink=1), và [dãy núi Tehachapi](/w/index.php?title=D%C3%A3y_n%C3%BAi_Tehachapi&action=edit&redlink=1) ở [miền nam](/wiki/Mi%E1%BB%81n_Nam_California). Các [sông](/wiki/S%C3%B4ng), [đập nước](/wiki/%C4%90%E1%BA%ADp), và kênh chảy từ các núi để tưới thung lũng Trung tâm. Nguồn nước của phần lớn tiểu bang do [Dự án Nước Tiểu bang](/w/index.php?title=B%E1%BB%99_T%C3%A0i_nguy%C3%AAn_N%C6%B0%E1%BB%9Bc_California&action=edit&redlink=1) cung cấp. [Dự án Thung lũng Trung tâm](/w/index.php?title=D%E1%BB%B1_%C3%A1n_Thung_l%C5%A9ng_Trung_t%C3%A2m&action=edit&redlink=1) hỗ trợ hệ thống nước của một số thành phố, nhưng chủ yếu cung cấp cho việc tưới tiêu [nông nghiệp](/wiki/N%C3%B4ng_nghi%E1%BB%87p). Nhờ nạo vét, vài con sông đã đủ rộng và sâu để cho vài thành phố nội địa (nhất là [Stockton](/wiki/Stockton,_California)) được trở thành [hải cảng](/wiki/C%E1%BA%A3ng). Trung lũng Trung tâm nóng nực và màu mỡ là trung tâm nông nghiệp của California và trồng một phần lớn cây lương thực của Mỹ. Tuy nhiên, việc trồng trọt bị tàn phá bởi nhiệt độ thấp gần [điểm đông](/w/index.php?title=%C4%90i%E1%BB%83m_%C4%91%C3%B4ng&action=edit&redlink=1) trong [mùa đông](/wiki/M%C3%B9a_%C4%91%C3%B4ng). Phía nam của thung lũng, một phần là sa mạc, được gọi là [thung lũng San Joaquin](/w/index.php?title=Thung_l%C5%A9ng_San_Joaquin&action=edit&redlink=1), do nước chảy xuống [sông San Joaquin](/wiki/S%C3%B4ng_San_Joaquin), còn phía bắc được gọi là [thung lũng Sacramento](/w/index.php?title=Thung_l%C5%A9ng_Sacramento&action=edit&redlink=1), do nước chảy xuống [sông Sacramento](/wiki/S%C3%B4ng_Sacramento). [Châu thổ vịnh Sacramento – San Joaquin](/w/index.php?title=Ch%C3%A2u_th%E1%BB%95_s%C3%B4ng_Sacramento&action=edit&redlink=1) vừa là cửa sông quan trọng hỗ trợ [hệ sinh thái](/wiki/H%E1%BB%87_sinh_th%C3%A1i) [nước mặn](/wiki/N%C6%B0%E1%BB%9Bc_m%E1%BA%B7n) và vừa là nguồn nước chủ yếu của phần lớn dân cư tiểu bang. ![ ](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/42/Sequoiadendron1.jpg/220px-Sequoiadendron1.jpg)
![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/42/Sequoiadendron1.jpg/220px-Sequoiadendron1.jpg)
[lùm Mariposa](/w/index.php?title=L%C3%B9m_Mariposa&action=edit&redlink=1). Công viên Quốc gia Yosemite nổi tiếng về các [cây củ tùng](/w/index.php?title=C%C3%A2y_c%E1%BB%A7_t%C3%B9ng&action=edit&redlink=1)khổng lồ, loài cây lớn nhất trên thế giới.
Dãy núi Sierra Nevada (tức "dãy núi tuyết" trong
[tiếng Tây Ban Nha](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_T%C3%A2y_Ban_Nha)) ở phía đông và trung tâm tiểu bang, có [núi Whitney](/wiki/N%C3%BAi_Whitney) là đỉnh núi cao nhất trong 48 tiểu bang (4.421 [mét](/wiki/M%C3%A9t) (14.505 [foot](/wiki/Foot))). Trong dãy Sierra còn có [Công viên Quốc gia Yosemite](/wiki/V%C6%B0%E1%BB%9Dn_qu%E1%BB%91c_gia_Yosemite) nổi tiếng và [hồ Tahoe](/wiki/H%E1%BB%93_Tahoe) (một hồ nước ngọt sâu và là hồ lớn nhất của tiểu bang theo thể tích). Bên phía đông của dãy Sierra là [thung lũng Owens](/w/index.php?title=Thung_l%C5%A9ng_Owens&action=edit&redlink=1) và [hồ Mono](/w/index.php?title=H%E1%BB%93_Mono&action=edit&redlink=1) – nơi sinh sống chủ yếu của [chim biển](/w/index.php?title=Chim_bi%E1%BB%83n&action=edit&redlink=1). Còn bên phía tây là [hồ Clear](/w/index.php?title=H%E1%BB%93_Clear&action=edit&redlink=1), hồ nước ngọt lớn nhất của California theo diện tích. Vào mùa đông, nhiệt độ ở dãy Sierra Nevada xuống tới nhiệt độ đóng băng và ở đây có hàng chục [dòng sông băng](/wiki/S%C3%B4ng_b%C4%83ng) nhỏ, trong đó có sông băng cực nam của Hoa Kỳ, [sông băng Palisade](/w/index.php?title=S%C3%B4ng_b%C4%83ng_Palisade&action=edit&redlink=1).
Rừng che phủ khoảng 35% tổng diện tích tiểu bang và California có nhiều loại
[thông](/wiki/Chi_Th%C3%B4ng) hơn bất cứ tiểu bang nào khác. Về diện tích rừng, California chỉ đứng sau [Alaska](/wiki/Alaska) mặc dù tỉ lệ rừng theo diện tích nhỏ hơn một số tiểu bang khác. Phần lớn của rừng ở đây ở phía tây bắc tiểu bang và triền phía tây dãy Sierra Nevada. Những cánh rừng nhỏ hơn với chủ yếu là [cây sồi](/w/index.php?title=C%C3%A2y_s%E1%BB%93i&action=edit&redlink=1) dọc theo những dãy núi California gần bờ biển hơn, và cả những đồi thấp dưới chân dãy Sierra Nevada. Những rừng thông nhỏ hơn có ở các [dãy núi San Gabriel](/w/index.php?title=D%C3%A3y_n%C3%BAi_San_Gabriel&action=edit&redlink=1) và [San Bernardino](/w/index.php?title=D%C3%A3y_n%C3%BAi_San_Bernadino&action=edit&redlink=1) ở miền Nam California cũng như trên những vùng núi ở miền trung [Quận San Diego](/w/index.php?title=Qu%E1%BA%ADn_San_Diego&action=edit&redlink=1).
Các sa mạc ở California chiếm 25% tổng diện tích. Ở miền nam có
[dãy núi Transverse](/w/index.php?title=D%C3%A3y_n%C3%BAi_Transverse&action=edit&redlink=1) và một hồ nước mặn lớn – [biển Salton](/wiki/Bi%E1%BB%83n_Salton). Sa mạc phía trung nam được gọi là [Mojave](/wiki/Hoang_m%E1%BA%A1c_Mojave). Phía đông nam của sa mạc này là [thung lũng Chết](/wiki/Thung_l%C5%A9ng_Ch%E1%BA%BFt), là nơi có [Badwater Flat](/w/index.php?title=Badwater_Flat&action=edit&redlink=1) – điểm thấp nhất và nóng nhất của [Bắc Mỹ](/wiki/B%E1%BA%AFc_M%E1%BB%B9). Điểm thấp nhất của thung lũng Chết cách đỉnh của núi Whitney ít hơn 322 km (200 dặm). Con người đã vài lần cố gắng đi bộ từ điểm này tới điểm kia và người nổi tiếng nhất là [Lee Bergthold](/w/index.php?title=Lee_Bergthold&action=edit&redlink=1). Thực sự hầu như cả miền đông nam California là sa mạc khô cằn và nóng bức, và các [thung lũng Coachella](/w/index.php?title=Thung_l%C5%A9ng_Coachella&action=edit&redlink=1) và [Imperial](/w/index.php?title=Thung_l%C5%A9ng_Imperial&action=edit&redlink=1) thường có nhiệt độ rất cao vào mùa hè.
Nằm theo bờ biển dài và đông đúc dân cư của California là vài
[khu vực đô thị](/wiki/V%C3%B9ng_%C4%91%C3%B4_th%E1%BB%8B) lớn, bao gồm San Jose–San Francisco–Oakland, Los Angeles–Long Beach, Santa Ana– [Irvine](/wiki/Irvine,_California)– [Anaheim](/wiki/Anaheim,_California), và San Diego. Thời tiết gần Thái Bình Dương rất ôn hòa so với những khí hậu trong đất liền. Nhiệt độ không bao giờ xuống tới điểm đông vào mùa đông (hầu như không có tuyết) và nhiệt độ hiếm khi lên trên 30 [°C](/wiki/%C4%90%E1%BB%99_Celsius) (gần 80 [°F](/wiki/%C4%90%E1%BB%99_Fahrenheit)).
California nổi tiếng về
[động đất](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BA%A5t) vì có nhiều [vết đứt gãy](/w/index.php?title=V%E1%BA%BFt_%C4%91%E1%BB%A9t_g%C3%A3y&action=edit&redlink=1), nhất là [vết đứt gãy San Andreas](/w/index.php?title=V%E1%BA%BFt_%C4%91%E1%BB%A9t_g%C3%A3y_San_Andreas&action=edit&redlink=1). Tuy ở nhiều tiểu bang khác như [Alaska](/wiki/Alaska), [Washington](/wiki/Washington_(ti%E1%BB%83u_bang)), [Oregon](/wiki/Oregon), và [Missouri](/wiki/Missouri) đã xảy ra các trận động đất rất mạnh (gây ra bởi [vết đứt gãy New Madrid](/w/index.php?title=V%E1%BA%BFt_%C4%91%E1%BB%A9t_g%C3%A3y_New_Madrid&action=edit&redlink=1)), nhưng hiều người biết đến những động đất ở California hơn vì chúng xảy ra thường xuyên và hay xảy ra ở những vùng đông dân cư.
California cũng có vài
[núi lửa](/wiki/N%C3%BAi_l%E1%BB%ADa), một số còn hoạt động như [núi lửa Mammoth](/w/index.php?title=N%C3%BAi_Mammoth&action=edit&redlink=1). Những núi lửa khác bao gồm [đỉnh Lassen](/wiki/%C4%90%E1%BB%89nh_Lassen), nó phun nham thạch từ [1914](/wiki/1914) đến [1921](/wiki/1921), và [núi lửa Shasta](/wiki/N%C3%BAi_Shasta).
### Các thành phố quan trọng[
[sửa](/w/index.php?title=California&veaction=edit§ion=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=California&action=edit§ion=2)]
Tiểu bang California có 478 thành phố, trong đó phần lớn nằm trong những khu vực đô thị lớn. 68% của dân cư California sống trong hai khu vực đô thị lớn nhất gồm
[vùng Đại Los Angeles](/wiki/V%C3%B9ng_%C4%90%E1%BA%A1i_Los_Angeles) và [vùng vịnh San Francisco](/wiki/Khu_v%E1%BB%B1c_v%E1%BB%8Bnh_San_Francisco).
Dân số vài thành phố lớn (2000):
- Los Angeles: 3.694.820
- San Jose: 894.943
- San Francisco: 776.733
- San Diego: 1.223.400
### Các công viên quốc gia[
[sửa](/w/index.php?title=California&veaction=edit§ion=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=California&action=edit§ion=3)] [Dịch vụ Vườn Quốc gia](/w/index.php?title=D%E1%BB%8Bch_v%E1%BB%A5_V%C6%B0%E1%BB%9Dn_Qu%E1%BB%91c_gia&action=edit&redlink=1) (NPS) quản lý nhiều công viên quốc gia ở California: [Đảo Alcatraz](/wiki/%C4%90%E1%BA%A3o_Alcatraz)gần San Francisco [Đài kỷ niệm Quốc gia Cabrillo](/w/index.php?title=%C4%90%C3%A0i_k%E1%BB%B7_ni%E1%BB%87m_Qu%E1%BB%91c_gia_Cabrillo&action=edit&redlink=1)tại San Diego [Đường mòn California](/w/index.php?title=%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_m%C3%B2n_California&action=edit&redlink=1) [Công viên Quốc gia Quần đảo Eo biển](/w/index.php?title=C%C3%B4ng_vi%C3%AAn_Qu%E1%BB%91c_gia_Qu%E1%BA%A7n_%C4%91%E1%BA%A3o_Eo_bi%E1%BB%83n&action=edit&redlink=1)gần [Ventura](/wiki/Ventura,_California) [Công viên Quốc gia Thung lũng Chết](/w/index.php?title=C%C3%B4ng_vi%C3%AAn_Qu%E1%BB%91c_gia_Thung_l%C5%A9ng_Ch%E1%BA%BFt&action=edit&redlink=1) [Đài kỷ niệm Quốc gia Devils Postpile](/w/index.php?title=%C4%90%C3%A0i_k%E1%BB%B7_ni%E1%BB%87m_Qu%E1%BB%91c_gia_Devils_Postpile&action=edit&redlink=1)gần [Mammoth Lakes](/w/index.php?title=Mammoth_Lakes,_California&action=edit&redlink=1) [Khu tưởng niệm Eugene O'Neill](/w/index.php?title=Khu_t%C6%B0%E1%BB%9Fng_ni%E1%BB%87m_Eugene_O%27Neill&action=edit&redlink=1)tại [Danville](/w/index.php?title=Danville,_California&action=edit&redlink=1) [Pháo đài Point](/w/index.php?title=Ph%C3%A1o_%C4%91%C3%A0i_Point&action=edit&redlink=1) *(Fort Point)*tại [Presidio](/w/index.php?title=Presidio,_California&action=edit&redlink=1) [Khu giải trí Quốc gia Cổng Vàng](/w/index.php?title=Khu_gi%E1%BA%A3i_tr%C3%AD_Qu%E1%BB%91c_gia_C%E1%BB%95ng_V%C3%A0ng&action=edit&redlink=1)( *Golden Gate National Recreation Area*) trong San Francisco [Khu tưởng niệm John Muir](/w/index.php?title=Khu_t%C6%B0%E1%BB%9Fng_ni%E1%BB%87m_John_Muir&action=edit&redlink=1)tại [Martinez](/w/index.php?title=Martinez,_California&action=edit&redlink=1) [Công viên Quốc gia Joshua Tree](/w/index.php?title=C%C3%B4ng_vi%C3%AAn_Qu%E1%BB%91c_gia_Joshua_Tree&action=edit&redlink=1), trụ sở tại [Twentynine Palms](/w/index.php?title=Twentynine_Palms,_California&action=edit&redlink=1) [Đường mòn Juan Bautista de Anza](/w/index.php?title=%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_m%C3%B2n_Juan_Bautista_de_Anza&action=edit&redlink=1) [Công viên Quốc gia Kings Canyon](/w/index.php?title=C%C3%B4ng_vi%C3%AAn_Qu%E1%BB%91c_gia_Kings_Canyon&action=edit&redlink=1) [Công viên Quốc gia Núi lửa Lassen](/w/index.php?title=C%C3%B4ng_vi%C3%AAn_Qu%E1%BB%91c_gia_N%C3%BAi_l%E1%BB%ADa_Lassen&action=edit&redlink=1)gần [Mineral](/w/index.php?title=Mineral,_California&action=edit&redlink=1) [Đài kỷ niệm Quốc gia Lớp dung nham](/w/index.php?title=%C4%90%C3%A0i_k%E1%BB%B7_ni%E1%BB%87m_Qu%E1%BB%91c_gia_L%E1%BB%9Bp_dung_nham&action=edit&redlink=1)( *Lava Beds National Monument*) gần [Tulelake](/w/index.php?title=Tulelake,_California&action=edit&redlink=1) [Trại giam Manzanar](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%A1i_giam_Manzanar&action=edit&redlink=1)tại [Independence](/w/index.php?title=Independence,_California&action=edit&redlink=1) [Khu bảo tồn Quốc gia Mojave](/w/index.php?title=Khu_b%E1%BA%A3o_t%E1%BB%93n_Qu%E1%BB%91c_gia_Mojave&action=edit&redlink=1), trụ sở tại [Barstow](/w/index.php?title=Barstow,_California&action=edit&redlink=1) [Đài kỷ niệm Quốc gia Muir Woods](/w/index.php?title=%C4%90%C3%A0i_k%E1%BB%B7_ni%E1%BB%87m_Qu%E1%BB%91c_gia_Muir_Woods&action=edit&redlink=1)tại [Thung lũng Mill](/w/index.php?title=Thung_l%C5%A9ng_Mill,_California&action=edit&redlink=1) [Đường mòn Tây Ban Nha Cũ](/w/index.php?title=%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_m%C3%B2n_T%C3%A2y_Ban_Nha_C%C5%A9&action=edit&redlink=1) [Đài kỷ niệm Quốc gia Pinnacles](/w/index.php?title=%C4%90%C3%A0i_k%E1%BB%B7_ni%E1%BB%87m_Qu%E1%BB%91c_gia_Pinnacles&action=edit&redlink=1)gần [Paicines](/w/index.php?title=Paicines,_California&action=edit&redlink=1) [Bờ biển Quốc gia Mũi Reyes](/w/index.php?title=B%E1%BB%9D_bi%E1%BB%83n_Qu%E1%BB%91c_gia_M%C5%A9i_Reyes&action=edit&redlink=1)gần [Mũi Reyes](/w/index.php?title=M%C5%A9i_Reyes,_California&action=edit&redlink=1) [Đường mòn Pony Express](/w/index.php?title=%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_m%C3%B2n_Pony_Express&action=edit&redlink=1) [Đài kỷ niệm Quốc gia Kho đạn Hải quân Cảng Chicago](/w/index.php?title=%C4%90%C3%A0i_k%E1%BB%B7_ni%E1%BB%87m_Qu%E1%BB%91c_gia_Kho_%C4%91%E1%BA%A1n_H%E1%BA%A3i_qu%C3%A2n_C%E1%BA%A3ng_Chicago&action=edit&redlink=1)tại [Trạm Vũ khí Hải quân Concord](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%A1m_V%C5%A9_kh%C3%AD_H%E1%BA%A3i_qu%C3%A2n_Concord&action=edit&redlink=1) [Công viên Quốc gia Redwood](/w/index.php?title=C%C3%B4ng_vi%C3%AAn_Qu%E1%BB%91c_gia_Redwood&action=edit&redlink=1) [Công viên lịch sử Quốc gia Hậu phương Đệ nhị thế chiến Rosie the Riveter](/w/index.php?title=C%C3%B4ng_vi%C3%AAn_l%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Qu%E1%BB%91c_gia_H%E1%BA%ADu_ph%C6%B0%C6%A1ng_%C4%90%E1%BB%87_nh%E1%BB%8B_th%E1%BA%BF_chi%E1%BA%BFn_Rosie_the_Riveter&action=edit&redlink=1)tại [Richmond](/wiki/Richmond,_California) [Công viên lịch sử Quốc gia Hàng hải San Francisco](/w/index.php?title=C%C3%B4ng_vi%C3%AAn_l%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Qu%E1%BB%91c_gia_H%C3%A0ng_h%E1%BA%A3i_San_Francisco&action=edit&redlink=1) [Khu giải trí Quốc gia Dãy núi Santa Monica](/w/index.php?title=Khu_gi%E1%BA%A3i_tr%C3%AD_Qu%E1%BB%91c_gia_D%C3%A3y_n%C3%BAi_Santa_Monica&action=edit&redlink=1) [Công viên Quốc gia Củ tùng](/w/index.php?title=C%C3%B4ng_vi%C3%AAn_Qu%E1%BB%91c_gia_C%E1%BB%A7_t%C3%B9ng&action=edit&redlink=1)( *Sequoia National Park*) [Khu giải trí Quốc gia Whiskeytown](/w/index.php?title=Khu_gi%E1%BA%A3i_tr%C3%AD_Qu%E1%BB%91c_gia_Whiskeytown&action=edit&redlink=1)gần [Whiskeytown](/w/index.php?title=Whiskeytown,_California&action=edit&redlink=1) [Công viên Quốc gia Yosemite](/wiki/V%C6%B0%E1%BB%9Dn_qu%E1%BB%91c_gia_Yosemite)
## Lịch sử[
[sửa](/w/index.php?title=California&veaction=edit§ion=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=California&action=edit§ion=4)]
Trước khi người
[châu Âu](/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%82u) đến California thì đây là một trong những vùng đa dạng về văn hóa và ngôn ngữ nhất ở Bắc Mỹ thời [thổ dân](/w/index.php?title=Th%E1%BB%95_d%C3%A2n_Hoa_K%E1%BB%B3&action=edit&redlink=1). Nhiều người ở bờ biển phía tây Hoa Kỳ săn những con thú biển, câu [cá hồi](/wiki/C%C3%A1_h%E1%BB%93i) và thu nhặt tôm cua, trong khi những dân tộc cơ động hơn ở bên trong California đi săn thú rừng và hái lượm những [quả hạch](/wiki/Qu%E1%BA%A3_h%E1%BA%A1ch), [quả đầu](/w/index.php?title=Qu%E1%BA%A3_%C4%91%E1%BA%A7u&action=edit&redlink=1), và [quả mọng](/wiki/Qu%E1%BA%A3_m%E1%BB%8Dng). Các dân tộc ở California có nhiều hình thức tổ chức khác nhau như nhóm, bộ lạc, tiểu bộ lạc, và các cộng đồng lớn hơn trên bờ biền dồi dào tài nguyên như dân tộc [Chumash](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Chumash&action=edit&redlink=1), [Pomo](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Pomo&action=edit&redlink=1), và [Salinas](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Salinas&action=edit&redlink=1). Việc buôn bán, hôn nhân khác dân tộc, và liên minh quân sự làm cho những dân tộc khác nhau có nhiều mối liên hệ xã hội và kinh tế. [João Rodrigues Cabrilho](/w/index.php?title=Jo%C3%A3o_Rodrigues_Cabrilho&action=edit&redlink=1) [người Bồ Đào Nha](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_B%E1%BB%93_%C4%90%C3%A0o_Nha) là người châu Âu đầu tiên thám hiểm một phần bờ biển California năm [1542](/wiki/1542). Còn [Francis Drake](/wiki/Francis_Drake) là người đầu tiên thám hiểm cả bờ biển và tuyên bố chủ quyền đối với vùng đất này năm [1579](/wiki/1579). Từ cuối [thế kỷ 18](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_18), các hội truyền giáo Tây Ban Nha đã xây dựng các ngôi làng rất nhỏ trên những vùng đất trợ cấp lớn khổng lồ thuộc miền rộng rãi về phía bắc của Baja California.
Ban đầu, vùng đất có tên
*California* bao gồm vùng tây bắc của [Đế quốc Tây Ban Nha](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_T%C3%A2y_Ban_Nha), tức là bán đảo *, và phần lớn những vùng đất hiện nay của các tiểu bang California, Nevada, Utah, Arizona, và Wyoming, được gọi là Baja California (Hạ California)* *(Thượng California). Trong thời kỳ đầu, những ranh giới của* [Alta California](/w/index.php?title=Alta_California&action=edit&redlink=1) [biển Cortez](/w/index.php?title=Bi%E1%BB%83n_Cortez&action=edit&redlink=1)và bờ biển Thái Bình Dương chưa được thám hiểm đầy đủ, cho nên California được vẽ như một hòn đảo trên những bản đồ thời đó. Tên *California*được đặt ra cho vùng này theo [hòn đảo lạc viên California](/wiki/%C4%90%E1%BA%A3o_California)trong *Las sergas de Esplandián*(Các truyện phiêu lưu của Splandian), một tiểu thuyết tiếng Tây Ban Nha do [Garci Rodríguez de Montalvo](/w/index.php?title=Garci_Rodr%C3%ADguez_de_Montalvo&action=edit&redlink=1)viết vào [thế kỷ 16](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_16).
Vùng đất này có người thổ dân trước khi có các cuộc thám hiểm lác đác của người châu Âu vào
[thế kỷ 16](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_16). Đến cuối thế kỷ 18, [Tây Ban Nha](/wiki/T%C3%A2y_Ban_Nha) chiếm vùng này thành [thuộc địa](/wiki/Thu%E1%BB%99c_%C4%91%E1%BB%8Ba) của mình. Và khi Mexico giành được độc lập trong cuộc [Chiến tranh Độc lập Mexico](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_%C4%90%E1%BB%99c_l%E1%BA%ADp_Mexico&action=edit&redlink=1) (1810–1821), California thành một phần của nước này. Hơn 200 năm sau khi Mexico giành được độc lập, California là tỉnh xa thuộc miền bắc của quốc gia. Các trại rất lớn nuôi bò, được gọi *rancho*, trở thành chế độ chính của California thuộc Mexico. Các thương gia và thực dân bắt đầu đến từ Hoa Kỳ, báo hiệu những thay đổi quyết liệt sẽ xảy ra khắp miền California.
Vào thời kỳ này, một số quý tộc
[Nga](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Nga) cũng thử thám hiểm và tuyên bố chủ quyền một phần California, nhưng các lần thám hiểm này không thành công do [Sa hoàng](/wiki/Sa_ho%C3%A0ng) không quan tâm và do chính phủ Mexico xây dựng một số pháo đài ( *presidio*) để chặn những cuộc xâm nhập vào miền này. California không có nhiều người sinh sống cho đến khi y học hiện đại loại trừ được sự bùng nổ các [bệnh sốt vàng](/w/index.php?title=B%E1%BB%87nh_s%E1%BB%91t_v%C3%A0ng&action=edit&redlink=1), [sốt rét](/wiki/S%E1%BB%91t_r%C3%A9t), và [dịch hạch](/wiki/D%E1%BB%8Bch_h%E1%BA%A1ch) gây ra bởi [muỗi](/wiki/Mu%E1%BB%97i) và [bọ chét](/wiki/B%E1%BB%8D_ch%C3%A9t), những loài sẽ bị giết chết khi bị đông cứng, mà ở California lại thiếu điều này.
Khi Mexico giành được độc lập từ Tây Ban Nha thì các
[hội truyền giáo Tây Ban Nha tại California](/w/index.php?title=H%E1%BB%99i_truy%E1%BB%81n_gi%C3%A1o_T%C3%A2y_Ban_Nha_t%E1%BA%A1i_California&action=edit&redlink=1) thuộc về chính phủ Mexico, và họ vội vàng giải tán và bãi bỏ những hội này. Tuy nhiên, nhiều thành phố lớn của California đã phát triển xung quanh những hội truyền giáo này, bởi vậy những thành phố đó có tên thánh, thí dụ như Los Angeles được đặt tên theo [Đức Bà Maria](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%A9c_B%C3%A0_Maria&action=edit&redlink=1), San Francisco theo Thánh [Phanxicô thành Assisi](/wiki/Phanxic%C3%B4_th%C3%A0nh_Assisi), San Jose theo [Thánh Giuse](/wiki/Th%C3%A1nh_Giuse), và San Diego theo [Thánh Điđacô](/wiki/%C4%90i%C4%91ac%C3%B4_th%C3%A0nh_Alcal%C3%A1).
Vào
[Chiến tranh Mỹ-Mexico](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Hoa_K%E1%BB%B3-M%C3%A9xico) (1846–1848), người dân Mỹ nổi lên chống lại chính phủ Mexico. Năm đầu tiên của cuộc chiến, 1846, [Cộng hòa California](/w/index.php?title=C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_California&action=edit&redlink=1) được thành lập và [Cờ Gấu](/w/index.php?title=L%C3%A1_c%E1%BB%9D_California&action=edit&redlink=1) tung bay. Trên lá cờ này có hình một con [gấu vàng](/wiki/G%E1%BA%A5u_n%C3%A2u) và một ngôi sao. Tuy nhiên, nền cộng hòa bị chấm dứt đột ngột khi Thiếu tướng [John D. Sloat](/w/index.php?title=John_D._Sloat&action=edit&redlink=1) của [Hải quân Hoa Kỳ](/wiki/H%E1%BA%A3i_qu%C3%A2n_Hoa_K%E1%BB%B3) tiến vào [vịnh San Francisco](/wiki/V%E1%BB%8Bnh_San_Francisco) và tuyên bố chủ quyền của Hoa Kỳ đối với California. Sau chiến tranh, California bị chia thành 2 phần thuộc Mexico (phía nam) và Hoa Kỳ (phía bắc). Phần phía bắc, đầu tiên được gọi *Alta California*, rồi trở thành tiểu bang California thuộc Hoa Kỳ; còn phần phía nam được Mexico chia thành hai tiểu bang [Baja California](/wiki/Baja_California) và [Baja California Sur](/wiki/Baja_California_Sur).
Vào năm
[1848](/wiki/1848), có khoảng 4.000 người nói tiếng Tây Ban Nha ở vùng thượng California tới vào người, nhưng [vàng](/wiki/V%C3%A0ng) đã được phát hiệm gần Sacramento, làm cho nhiều người đến đây từ Mỹ, Âu Châu, và những nơi khác với hy vọng tìm vàng trong cuộc [đổ xô tìm vàng ở California](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%95_x%C3%B4_t%C3%ACm_v%C3%A0ng_%E1%BB%9F_California&action=edit&redlink=1) năm [1849](/wiki/1849). Do đó, rất nhiều người nhập cư vào miền này, và California được trở thành tiểu bang thứ 31 của Hoa Kỳ năm [1850](/wiki/1850). Khi tiểu bang này gia nhập Liên bang, nó được coi là một trong những [tiểu bang tự do](/w/index.php?title=Ti%E1%BB%83u_bang_t%E1%BB%B1_do&action=edit&redlink=1), tức là nó cấm [chế độ nô lệ](/w/index.php?title=Ch%E1%BA%BF_%C4%91%E1%BB%99_n%C3%B4_l%E1%BB%87&action=edit&redlink=1). ![ ](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/35/US_66_%28CA%29.svg/220px-US_66_%28CA%29.svg.png)
![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/35/US_66_%28CA%29.svg/220px-US_66_%28CA%29.svg.png)
[1985](/wiki/1985), nhưng California vẫn giữ một phần là [Bang lộ 66](/w/index.php?title=Bang_l%E1%BB%99_66_California&action=edit&redlink=1)để kỷ niệm con đường nổi tiếng này.
Đầu tiên, việc đi lại lại giữa miền Tây và các trung tâm ở miền Đông tốn thì giờ và nguy hiểm. Hành khách phải đi theo các chuyến đường biển dài hoặc đi bằng xe ngựa hay đi bộ rất khó khăn trên những con đường đất. Năm
[1869](/wiki/1869), [đường xe lửa xuyên lục địa](/w/index.php?title=%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_xe_l%E1%BB%ADa_xuy%C3%AAn_l%E1%BB%A5c_%C4%91%E1%BB%8Ba&action=edit&redlink=1) đầu tiên được hoàn thành, tạo ra một lối đi thẳng hơn. Sau đó, hàng trăm ngàn người Mỹ tới California, nơi những người mới đến khám phá ra rằng nếu tưới đất vào những tháng hè khô cạn, đất đó rất hợp để trồng cây an quả và làm nông nghiệp nói chung. Các loại cây [giống cam quít](/w/index.php?title=Gi%E1%BB%91ng_cam_qu%C3%ADt&action=edit&redlink=1) được trồng phổ biến (nhất là [cây cam](/w/index.php?title=Qu%E1%BA%A3_cam&action=edit&redlink=1)), và từ đó ngành sản xuất nông nghiệp California bắt đầu rất thành công đến ngày nay.
Đầu
[thế kỷ 20](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_20), sự di trú đến California tăng nhanh sau khi hoàn thành những con đường xuyên lục địa lớn như [Đường Lincoln](/w/index.php?title=%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_Lincoln&action=edit&redlink=1) và [Xa lộ 66](/w/index.php?title=Xa_l%E1%BB%99_66_Hoa_K%E1%BB%B3&action=edit&redlink=1). Từ 1900 đến 1965, dân số California tăng tới gần một triệu và California trở thành tiểu bang đông dân nhất Liên bang. Từ năm 1965 đến nay, nhân khẩu của tiểu bang thay đổi hoàn toàn làm California trở thành một trong những địa điểm có nhiều loại người nhất trên thế giới. Nói chung, tiểu bang có khuynh hướng tự do, hiểu biết về kỹ thuật và văn hóa, và là trung tâm quốc tế về công ty kỹ thuật, ngành công nghiệp [điện ảnh](/wiki/%C4%90i%E1%BB%87n_%E1%BA%A3nh) và [truyền hình](/wiki/Truy%E1%BB%81n_h%C3%ACnh), công nghiệp [âm nhạc](/wiki/%C3%82m_nh%E1%BA%A1c), và ngành sản xuất nông nghiệp đã nói ở trên.
## Nhân khẩu[
[sửa](/w/index.php?title=California&veaction=edit§ion=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=California&action=edit§ion=5)]
### Dân số[
[sửa](/w/index.php?title=California&veaction=edit§ion=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=California&action=edit§ion=6)]
|Dân số trong lịch sử|
|Năm điều tra
|
dân số
|Dân số|
|
|
|1850||92.597|
|1860||379.994|
|1870||560.247|
|1880||864.694|
|1890||1.213.398|
|1900||1.485.053|
|1910||2.377.549|
|1920||3.426.861|
|1930||5.677.251|
|1940||6.907.387|
|1950||10.586.223|
|1960||15.717.204|
|1970||19.953.134|
|1980||23.667.902|
|1990||29.760.021|
|
|
Năm 2006, California có khoảng 36.132.147 người, tăng 290.109 người hay 0,8% so với năm 2005 và tăng 2.260.494 người hay 6,7% so với năm 2000. Với tỷ lệ tăng này, California đứng hàng thứ 13 trong số các tiểu bang tăng dân số nhanh nhất. Số người tăng lên gồm 1.557.112 tăng trưởng tự nhiên (2.781.539 người sinh trừ 1.224.427 người chết) và 751.419 người nhập cư. California là tiểu bang đông dân nhất với trên 12% người Mỹ sống tại đây. Nếu là một quốc gia riêng, California sẽ là nước đông dân thứ 34 trên thế giới. California nhiều hơn
[Canada](/wiki/Canada) 4 triệu dân.
### Chủng tộc[
[sửa](/w/index.php?title=California&veaction=edit§ion=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=California&action=edit§ion=7)]
|Điều tra dân số 2000
|[[2]](http://www.census.gov/popest/states/asrh/tables/SC-EST2003-03/SC-EST2003-03-28.pdf) [Người da trắng](/w/index.php?title=M%E1%BB%B9_tr%E1%BA%AFng&action=edit&redlink=1) [Người gốc Hispanic](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_g%E1%BB%91c_Hispanic&action=edit&redlink=1)/ [Mỹ Latinh](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_g%E1%BB%91c_M%E1%BB%B9_Latinh&action=edit&redlink=1) [Người châu Á](/w/index.php?title=M%E1%BB%B9_g%E1%BB%91c_%C3%81&action=edit&redlink=1) [Người da đen](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_M%E1%BB%B9_g%E1%BB%91c_Phi) [Người thổ dân da đỏ](/w/index.php?title=Th%E1%BB%95_d%C3%A2n_Hoa_K%E1%BB%B3&action=edit&redlink=1)và [Inuit](/wiki/Inuit) [Người thổ dân Hawaii](/w/index.php?title=Th%E1%BB%95_d%C3%A2n_Hawaii&action=edit&redlink=1)và các đảo [Thái Bình Dương](/wiki/Th%C3%A1i_B%C3%ACnh_D%C6%B0%C6%A1ng)
Không sắc tộc nào chiếm đa số tại California. Đây là một trong ba tiểu bang (California,
[Hawaii](/wiki/Hawaii) và [New Mexico](/wiki/New_Mexico)) mà người thiểu số nhiều hơn người da trắng. Người da trắng không có gốc từ châu Mỹ Latinh vẫn là nhóm đông nhất, nhưng họ không chiếm đại đa số. Người gốc từ châu Mỹ Latinh chiếm trên một phần ba số dân; các nhóm khác, theo thứ tự là: Người Mỹ gốc Á, [Người Mỹ gốc Phi](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_M%E1%BB%B9_g%E1%BB%91c_Phi) và [Người thổ dân da đỏ](/w/index.php?title=Th%E1%BB%95_d%C3%A2n_M%E1%BB%B9&action=edit&redlink=1).
Vì có nhiều người nhập cư từ
[châu Mỹ Latinh](/wiki/M%E1%BB%B9_Latinh), nhất là từ [Mexico](/wiki/M%C3%A9xico), và tỉ lệ sinh sản của người gốc châu Mỹ Latinh cao hơn, các nhà nghiên cứu phỏng đoán rằng họ sẽ chiếm đa số vào năm [2040](/w/index.php?title=2040&action=edit&redlink=1). California có tỉ lệ người gốc châu Á cao thứ nhì toàn quốc, chỉ sau Hawaii.
### Ngôn ngữ[
[sửa](/w/index.php?title=California&veaction=edit§ion=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=California&action=edit§ion=8)]
Tính đến năm 2000, số người California từ 5 tuổi trở lên sử dụng
[tiếng Anh](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Anh) và [tiếng Tây Ban Nha](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_T%C3%A2y_Ban_Nha) tại nhà lần lượt là 60,5% và 25,8%. [Tiếng Trung Quốc](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Trung_Qu%E1%BB%91c) đứng thứ ba với 2,6%, sau đó là [tiếng Tagalog](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Tagalog) (2,0%) và [tiếng Việt](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Vi%E1%BB%87t) (1,3%). [[2]](#cite_note-Th.E1.BB.91ng_k.C3.AA_ng.C3.B4n_ng.E1.BB.AF-2)
Có trên 100
[ngôn ngữ thổ dân tại đây](/w/index.php?title=Ng%C3%B4n_ng%E1%BB%AF_th%E1%BB%95_d%C3%A2n_California&action=edit&redlink=1), nhưng hầu hết đang ở tình trạng mai một. Từ năm [1986](/wiki/1986), [Hiến pháp California](/w/index.php?title=Hi%E1%BA%BFn_ph%C3%A1p_California&action=edit&redlink=1) đã chỉ định tiếng Anh làm ngôn ngữ phổ thông và chính thức trong tiểu bang.
### Tôn giáo[
[sửa](/w/index.php?title=California&veaction=edit§ion=9) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=California&action=edit§ion=9)]
Người dân California theo các tôn giáo sau:
[Kitô giáo](/wiki/Kit%C3%B4_gi%C3%A1o)– 75% [Tin Lành](/wiki/Tin_L%C3%A0nh)– 38% [Baptist](/wiki/B%C3%A1p-t%C3%ADt)– 8% [Trưởng Lão](/wiki/Gi%C3%A1o_h%E1%BB%99i_Tr%C6%B0%E1%BB%9Fng_Nhi%E1%BB%87m)– 3% [Giám Lý](/wiki/Phong_tr%C3%A0o_Gi%C3%A1m_L%C3%BD)– 2% [Giáo hội Luther](/wiki/Gi%C3%A1o_h%E1%BB%99i_Luther)– 2%
- Các giáo hội
[Kháng Cách](/wiki/Tin_L%C3%A0nh)khác – 23%
-
[Giáo hội Công giáo Rôma](/wiki/Gi%C3%A1o_h%E1%BB%99i_C%C3%B4ng_gi%C3%A1o_R%C3%B4ma)– 34%
- Các giáo phái Kitô khác – 3%
-
[Do Thái giáo](/wiki/Do_Th%C3%A1i_gi%C3%A1o)– 2% [Hồi giáo](/wiki/H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o)– 2%
- Các tôn giáo khác – 3%
- Không tôn giáo – 20%
Như các tiểu bang miền tây khác, số người tự nhận là "không tôn giáo" cao hơn các nơi khác tại Hoa Kỳ.
## Kinh tế[
[sửa](/w/index.php?title=California&veaction=edit§ion=10) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=California&action=edit§ion=10)]
Tuy tiểu bang vốn nổi tiếng về thái độ thoải mái khi so sánh với các tiểu bang ở
[bờ biển đông Hoa Kỳ](/w/index.php?title=B%E1%BB%9D_bi%E1%BB%83n_%C4%91%C3%B4ng_Hoa_K%E1%BB%B3&action=edit&redlink=1), nền kinh tế California lớn thứ sáu trên thế giới và đóng góp 13% vào [tổng sản phẩm quốc nội](/wiki/T%E1%BB%95ng_s%E1%BA%A3n_ph%E1%BA%A9m_n%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%8Ba) (GDP) Hoa Kỳ. Các ngành công nghiệp lớn nhất của tiểu bang bao gồm nông nghiệp, [hàng không](/wiki/H%C3%A0ng_kh%C3%B4ng) [vũ trụ](/wiki/V%C5%A9_tr%E1%BB%A5), [giải trí](/wiki/Gi%E1%BA%A3i_tr%C3%AD), công nghiệp nhẹ, và [du lịch](/wiki/Du_l%E1%BB%8Bch). California cũng có vài trung tâm kinh tế quan trọng như [Hollywood](/wiki/Hollywood) (nổi tiếng về điện ảnh), thung lũng Trung tâm California (về nông nghiệp), [thung lũng Silicon](/wiki/Silicon_Valley) (về [máy tính](/wiki/M%C3%A1y_t%C3%ADnh) và [công nghệ cao](/wiki/C%C3%B4ng_ngh%E1%BB%87_cao)), và [vùng Rượu vang](/w/index.php?title=V%C3%B9ng_R%C6%B0%E1%BB%A3u_vang&action=edit&redlink=1) (nổi tiếng về [rượu vang](/wiki/R%C6%B0%E1%BB%A3u_vang)).
## Chính phủ[
[sửa](/w/index.php?title=California&veaction=edit§ion=11) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=California&action=edit§ion=11)]
Giống chính phủ liên bang Hoa Kỳ, California có chính phủ kiểu
[cộng hòa](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a), với ba [nhánh chính phủ](/wiki/Tam_quy%E1%BB%81n_ph%C3%A2n_l%E1%BA%ADp): [hành pháp](/wiki/Quy%E1%BB%81n_h%C3%A0nh_ph%C3%A1p) gồm [Thống đốc California](/w/index.php?title=Th%E1%BB%91ng_%C4%91%E1%BB%91c_California&action=edit&redlink=1) và các quan chức được bầu riêng rẽ; [lập pháp](/wiki/C%C6%A1_quan_l%E1%BA%ADp_ph%C3%A1p) gồm [Hạ viện](/w/index.php?title=H%E1%BA%A1_vi%E1%BB%87n_California&action=edit&redlink=1) và [Thượng viện](/w/index.php?title=Th%C6%B0%E1%BB%A3ng_vi%E1%BB%87n_California&action=edit&redlink=1); và [tư pháp](/wiki/T%C6%B0_ph%C3%A1p) có [Tòa án Tối cao California](/w/index.php?title=T%C3%B2a_%C3%A1n_T%E1%BB%91i_cao_California&action=edit&redlink=1) và các tòa cấp dưới. Tiểu bang cũng để cử tri tham gia vào quá trình chính phủ qua [kiến nghị](/w/index.php?title=Ki%E1%BA%BFn_ngh%E1%BB%8B&action=edit&redlink=1), [trưng cầu dân ý](/wiki/Tr%C6%B0ng_c%E1%BA%A7u_d%C3%A2n_%C3%BD), [bãi miễn](/w/index.php?title=B%C3%A3i_mi%E1%BB%85n&action=edit&redlink=1), và [phê chuẩn](/w/index.php?title=Ph%C3%AA_chu%E1%BA%A9n&action=edit&redlink=1).
## Giáo dục[
[sửa](/w/index.php?title=California&veaction=edit§ion=12) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=California&action=edit§ion=12)]
Do một tu chính án của hiến pháp tiểu bang, California phải chi phí 40% của thu nhập tiểu bang cho hệ thống trường công. California là tiểu bang duy nhất có điều khoản như vậy.
Các
[trường tiểu học công lập](/wiki/Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_ti%E1%BB%83u_h%E1%BB%8Dc) có chất lượng khác nhau tùy theo trường. Chất lượng của các trường địa phương phần lớn tùy theo tiền thuế ở vùng đấy và cỡ của ban phụ trách các trường. Ở một số vùng, chi phí quản lý tốn một phần lớn của tiền đã dùng cho giáo dục. Ở những vùng nghèo, tỷ lệ người biết đọc viết có thể ít hơn 70% dân cư.
Hệ thống
[trường trung học công lập](/wiki/Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_trung_h%E1%BB%8Dc) dạy những lớp tùy chọn về nghề nghiệp, ngôn ngữ, và khoa học nhân văn có cấp riêng cho những học sinh giỏi, sinh viên tương lai, và học sinh công nghiệp. Họ nhận học sinh bắt đầu từ khoảng 14–18 tuổi, và chính phủ ngừng đòi hỏi người phải đi học khi đến 16 tuổi. Ở nhiều khu vực trường học, những trường trung học cơ sở có lớp tùy chọn với chương trình tập trung vào cách học, người 11–13 tuổi đi những trường học này. Những trường tiểu học chỉ dạy về cách học, lịch sử, và xã hội, và có [trường mẫu giáo](/w/index.php?title=Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_m%E1%BA%ABu_gi%C3%A1o&action=edit&redlink=1) tùy chọn nửa ngày bắt đầu từ 5 tuổi. Chính phủ đòi hỏi trẻ em phải đến trường từ 6 tuổi.
Hệ thống các
[viện đại học](/wiki/Vi%E1%BB%87n_%C4%91%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc) nghiên cứu chính của tiểu bang là hệ thống [Viện Đại học California](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_California) (UC), có nhiều nhà nghiên cứu đã đoạt [giải Nobel](/wiki/Gi%E1%BA%A3i_Nobel) hơn bất cứ cơ sở nào trên thế giới và được coi như một trong những hệ thống [viện đại học](/wiki/Vi%E1%BB%87n_%C4%91%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc) công lập hàng đầu của Hoa Kỳ. UC có 10 viện đại học thành viên: [UC-Berkeley](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_California_t%E1%BA%A1i_Berkeley), [UC-San Francisco](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_California_t%E1%BA%A1i_San_Francisco&action=edit&redlink=1), [UC-Los Angeles](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_California_t%E1%BA%A1i_Los_Angeles), [UC-San Diego](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_California_t%E1%BA%A1i_San_Diego&action=edit&redlink=1), [UC-Davis](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_California_t%E1%BA%A1i_Davis&action=edit&redlink=1), [UC-Santa Cruz](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_California_t%E1%BA%A1i_Santa_Cruz&action=edit&redlink=1), [UC-Santa Barbara](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_California_t%E1%BA%A1i_Santa_Barbara&action=edit&redlink=1), [UC-Irvine](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_California_t%E1%BA%A1i_Irvine&action=edit&redlink=1), [UC-Riverside](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_California_t%E1%BA%A1i_Riverside&action=edit&redlink=1), và [UC-Merced](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_California_t%E1%BA%A1i_Merced&action=edit&redlink=1). [UC-San Franscico](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_California_t%E1%BA%A1i_San_Francisco&action=edit&redlink=1) chỉ dạy những sinh viên sau đại học ngành y, và [Trường Đại học Luật Hastings](/w/index.php?title=Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Lu%E1%BA%ADt_Hastings&action=edit&redlink=1)(Hastings College of Law; một trong những cơ sở trực thuộc hệ thống UC, ngoài 10 thành viên chính, cũng ở San Francisco) là một trong bốn trường luật của UC. Hệ thống UC có mục đích nhận 12,5% của những học sinh cao điểm nhất và thực hiện nghiên cứu sau đại học. UC cũng quản lý một số phòng thí nghiệm liên bang cho [Bộ Năng lượng Hoa Kỳ](/wiki/B%E1%BB%99_N%C4%83ng_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_Hoa_K%E1%BB%B3): [Phòng thí nghiệm Quốc gia Lawrence tại Livermore](/w/index.php?title=Ph%C3%B2ng_th%C3%AD_nghi%E1%BB%87m_Qu%E1%BB%91c_gia_Lawrence_t%E1%BA%A1i_Livermore&action=edit&redlink=1), [Phòng thí nghiệm Quốc gia Lawrence tại Berkeley](/w/index.php?title=Ph%C3%B2ng_th%C3%AD_nghi%E1%BB%87m_Qu%E1%BB%91c_gia_Lawrence_t%E1%BA%A1i_Berkeley&action=edit&redlink=1), và [Phòng thí nghiệm Quốc gia Los Alamos](/wiki/Ph%C3%B2ng_th%C3%AD_nghi%E1%BB%87m_Qu%E1%BB%91c_gia_Los_Alamos).
Hệ thống
[Viện Đại học California State](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Ti%E1%BB%83u_bang_California&action=edit&redlink=1) (CSU) cũng được coi như một trong những hệ thống trường học ưu việt trên thế giới. Hệ thống CSU bao gồm 23 [viện đại học](/wiki/Vi%E1%BB%87n_%C4%91%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc): [Đại học Tiểu bang Humboldt](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Ti%E1%BB%83u_bang_Humboldt&action=edit&redlink=1) [Đại học Tiểu bang Chico](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Ti%E1%BB%83u_bang_Chico&action=edit&redlink=1) [Đại học Tiểu bang Sonoma](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Ti%E1%BB%83u_bang_Sonoma&action=edit&redlink=1) [Đại học Tiểu bang Sacramento](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Ti%E1%BB%83u_bang_Sacramento&action=edit&redlink=1) [Đại học Tiểu bang San Francisco](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Ti%E1%BB%83u_bang_San_Francisco&action=edit&redlink=1) [Đại học Tiểu bang California tại Vịnh Đông](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Ti%E1%BB%83u_bang_California_t%E1%BA%A1i_V%E1%BB%8Bnh_%C4%90%C3%B4ng&action=edit&redlink=1) [Đại học Tiểu bang California tại Bakersfield](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Ti%E1%BB%83u_bang_California_t%E1%BA%A1i_Bakersfield&action=edit&redlink=1) [Đại học Tiểu bang California tại Quần đảo Eo biển](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Ti%E1%BB%83u_bang_California_t%E1%BA%A1i_Qu%E1%BA%A7n_%C4%91%E1%BA%A3o_Eo_bi%E1%BB%83n&action=edit&redlink=1) [Đại học Tiểu bang California tại Dominguez Hills](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Ti%E1%BB%83u_bang_California_t%E1%BA%A1i_Dominguez_Hills&action=edit&redlink=1) [Đại học Tiểu bang California tại Fresno](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Ti%E1%BB%83u_bang_California_t%E1%BA%A1i_Fresno&action=edit&redlink=1) [Đại học Tiểu bang California tại Fullerton](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Ti%E1%BB%83u_bang_California_t%E1%BA%A1i_Fullerton&action=edit&redlink=1) [Đại học Tiểu bang California tại Long Beach](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Ti%E1%BB%83u_bang_California_t%E1%BA%A1i_Long_Beach&action=edit&redlink=1) [Đại học Tiểu bang California tại Los Angeles](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Ti%E1%BB%83u_bang_California_t%E1%BA%A1i_Los_Angeles&action=edit&redlink=1) [Học viện Hàng hải California](/w/index.php?title=H%E1%BB%8Dc_vi%E1%BB%87n_H%C3%A0ng_h%E1%BA%A3i_California&action=edit&redlink=1) [Đại học Tiểu bang California tại Vịnh Monterey](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Ti%E1%BB%83u_bang_California_t%E1%BA%A1i_V%E1%BB%8Bnh_Monterey&action=edit&redlink=1) [Đại học Tiểu bang California tại Northridge](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Ti%E1%BB%83u_bang_California_t%E1%BA%A1i_Northridge&action=edit&redlink=1) [Đại học Bách khoa Tiểu bang California tại Pomona](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_B%C3%A1ch_khoa_Ti%E1%BB%83u_bang_California_t%E1%BA%A1i_Pomona&action=edit&redlink=1) [Đại học Tiểu bang California tại San Bernardino](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Ti%E1%BB%83u_bang_California_t%E1%BA%A1i_San_Bernardino&action=edit&redlink=1) [Đại học Tiểu bang San Diego](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Ti%E1%BB%83u_bang_San_Diego&action=edit&redlink=1) [Đại học Tiểu bang San Jose](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Ti%E1%BB%83u_bang_San_Jose&action=edit&redlink=1) [Đại học Bách khoa Tiểu bang California tại San Luis Obispo](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_B%C3%A1ch_khoa_Ti%E1%BB%83u_bang_California_t%E1%BA%A1i_San_Luis_Obispo&action=edit&redlink=1) [Đại học Tiểu bang California tại San Marcos](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Ti%E1%BB%83u_bang_California_t%E1%BA%A1i_San_Marcos&action=edit&redlink=1) [Đại học Tiểu bang California tại Stanislaus](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Ti%E1%BB%83u_bang_California_t%E1%BA%A1i_Stanislaus&action=edit&redlink=1)
Với hơn 400.000 sinh viên, hệ thống CSU là hệ thống viện đại học lớn nhất của Hoa Kỳ. Nó có mục đích nhận phần ba học sinh trung học phổ thông cao điểm nhất. Các viện đại học thuộc hệ thống CSU phần nhiều dành cho sinh viên đại học, nhưng nhiều trường lớn trong hệ thống, như là
[CSU-Long Beach](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Ti%E1%BB%83u_bang_California_t%E1%BA%A1i_Long_Beach&action=edit&redlink=1), [CSU-Fresno](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Ti%E1%BB%83u_bang_California_t%E1%BA%A1i_Fresno&action=edit&redlink=1), [San Diego State University](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Ti%E1%BB%83u_bang_San_Diego&action=edit&redlink=1), và [San Jose State University](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Ti%E1%BB%83u_bang_San_Jose&action=edit&redlink=1), đang quan tâm thêm về nghiên cứu, nhất là về những ngành khoa học ứng dụng. SCU sắp làm trái với một phần của Sơ đồ Kerr năm 1960 vào năm 2007 khi họ bắt đầu phong học vị tiến sĩ (Ph.D.) về giáo dục. Cán bộ Thư viện Tiểu bang Kevin Star và các người khác đã nói rằng thay đổi nhỏ này là bước đầu tiên để cải tổ hệ thống đại học ở California.
Hệ thống Trường Đại học Cộng đồng California (California Community Colleges) cung cấp những lớp "giáo dục tổng quát", có thể chuyển đơn vị lớp học qua những hệ thống CSU và UC, và cũng cung cấp chương trình dạy nghề, dạy lớp thấp, và học tiếp. Các trường này cấp giấy chứng nhận và bằng cao đẳng (associate's degree). Nó bao gồm 109 trường đại học được tổ chức thành 72 khu vực, dạy hơn 2,9 triệu sinh viên.
Những viện đại học
[tư thục](/wiki/T%C6%B0_th%E1%BB%A5c) nổi tiếng bao gồm [Viện Đại học Stanford](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Stanford), [Viện Đại học Nam California](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Nam_California) (USC), [Viện Đại học Santa Clara](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Santa_Clara&action=edit&redlink=1) (SCU), [Viện Đại học Claremont](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Claremont&action=edit&redlink=1), và [Viện Công nghệ California](/wiki/Vi%E1%BB%87n_C%C3%B4ng_ngh%E1%BB%87_California) (Caltech). Caltech cũng quản lý [Phòng thí nghiệm Chuyển động Phản lực](/w/index.php?title=Ph%C3%B2ng_th%C3%AD_nghi%E1%BB%87m_Chuy%E1%BB%83n_%C4%91%E1%BB%99ng_Ph%E1%BA%A3n_l%E1%BB%B1c&action=edit&redlink=1) cho [NASA](/wiki/NASA).
California có thêm hàng trăm trường và viện đại học tư thục, bao gồm nhiều học viện tôn giáo và học viện chuyên biệt. Bởi vậy California có nhiều cơ hội đặc biệt về giải trí và giáo dục cho dân cư. Cho thí dụ, miền nam California, một trong những vùng đông đại học nhất trên thế giới, có rất nhiều người hát giỏi mà thi trong đại hội ca đoàn lớn. Gần Los Angeles có nhiều học viện nghệ thuật và điện ảnh, bao gồm
[Học viện Nghệ thuật California](/w/index.php?title=California_Institute_of_the_Arts&action=edit&redlink=1) (CalArts).
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=California&veaction=edit§ion=13) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=California&action=edit§ion=13)] **36.810.358 người. Tiểu bang California,** [^](#cite_ref-.C6.AF.E1.BB.9Bc_l.C6.B0.E1.BB.A3ng_D.C3.A2n_s.E1.BB.91_2005_1-0) [Bộ Tài chính](/w/index.php?title=B%E1%BB%99_T%C3%A0i_ch%C3%ADnh_California&action=edit&redlink=1), Ước lượng Dân số E-4 cho các Thành phố, các Quận và Tiểu bang, 2001–2005, dùng tiêu chuẩn DRU năm 2000. Sacramento, California, tháng 5 năm 2005. Theo [Thống kê Dân số Hoa Kỳ 2000](/w/index.php?title=Th%E1%BB%91ng_k%C3%AA_D%C3%A2n_s%E1%BB%91_Hoa_K%E1%BB%B3_2000&action=edit&redlink=1), tiểu bang này có dân số 33.871.648 người. [^](#cite_ref-Th.E1.BB.91ng_k.C3.AA_ng.C3.B4n_ng.E1.BB.AF_2-0) [“Detailed List of Languages Spoken at Home for the Population 5 Years and Over by State: 2000”](http://www.census.gov/population/cen2000/phc-t20/tab05.pdf)(PDF). *.* [Thống kê Dân số và Gia cư Hoa Kỳ](/w/index.php?title=Th%E1%BB%91ng_k%C3%AA_D%C3%A2n_s%E1%BB%91_Hoa_K%E1%BB%B3&action=edit&redlink=1)năm 2000 [Cục Thống kê Dân số Hoa Kỳ](/wiki/C%E1%BB%A5c_Th%E1%BB%91ng_k%C3%AA_D%C3%A2n_s%E1%BB%91_Hoa_K%E1%BB%B3). 2003. Truy cập 11 tháng 4. Đã bỏ qua tham số không rõ
|accessyear=(
[trợ giúp](//en.wikipedia.org/wiki/Help:CS1_errors#parameter_ignored))
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=California&veaction=edit§ion=14) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=California&action=edit§ion=14)]
|
|![]()
[California](//commons.wikimedia.org/wiki/Category:California?uselang=vi)
|
|![]()
[Wikibooks](/wiki/Wikibooks)tiếng Anh có chủ đề về [Món ăn California](//en.wikibooks.org/wiki/Category:Californian_recipes/M%C3%B3n_%C4%83n_California)
|
|![]()
**có văn bản gốc Anh ngữ liên quan với bài:** [Wikisource](/wiki/Wikisource) [Welcome to California](http://www.ca.gov/)– Chính phủ California (tiếng Anh) [Counting California](http://countingcalifornia.cdlib.org/)– Thư viện [Đại học California](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_California)(tiếng Anh)
|
|

Via: 1.1 varnish, 1.1 varnish

X-Cache: cp1065 hit (8), cp1066 frontend miss (0)


markdown:
- fans
- 1036 reader
- followers
[Xử lý form với PHP](#)
- In category:
[PHP](https://www.izwebz.com/category/video-tutorials/php-video-tutorials/) [36 comments](#disqus_thread) ![ Xử lý form với PHP](https://izwebz.r.worldssl.net/wp-content/uploads/demon/process_form.png)
- Tutorial Details
**Độ khó:**Căn bản **Thời gian:**36:20 phút **File size:**123.35 MB **Yêu cầu:**Phù hợp cho tất cả các đối tượng lập trình viên
Trong bài trước chúng ta đã học cách tạo ra một Mailing list sử dụng PHP & MySQL và chúng ta đã thấy một số phương pháp hợp thức hóa các trường nhập liệu. Trong bài này chúng ta sẽ tìm hiểu sâu hơn một chút về cách xử lý form trên cùng một trang. Báo lỗi tổng số lỗi và cụ thể từng lỗi để người dùng biết.
Hơn nữa bạn còn học thêm cách tạo dropdown list động với PHP và cuối cùng là cách tạo Sticky Form dựa vào thông tin người dùng cung cấp từ lần nhập vào trước đó.
-
Trần Khoa
-
ABC
-
Tuyên IT
-
Hà Đặng Đình
-
Lac Lu Tran
-
http://www.facebook.com/d0nd3ptr4i Don Dep Trai
-
http://www.facebook.com/vo.minh.man Võ Minh Mẫn
-
-
Lieuav
-
JohnFred
-
-
dinh van tuan
-
dinh van tuan
-
dat12012
-
JohnFred
-
-
nguyen van trieu
-
baotrung
-
http://izweb ha van vinh
-
ĐẠi BÀNG ĐEN
-
a long
-
Tuấn Vũ
-
-
long
-
big fan
-
noqwerty28101
-
wanlun
-
http://www.kaylaximuoi.com kaylaximuoi
-
wanlun
-
sw07
-
-
-
-
đoàn
-
Khoa
-
Demon Warlock
-
http://butchivn.com/ mrkyt
-
Đức Ụt
-
ruaconda07tt
-
press any key
-
pham duy
-
[Các series nên xem trên izwebz cho newbie](https://www.izwebz.com/design-usability/cac-series-nen-xem-tren-izwebz-cho-newbie/)
Khi vào izwebz chắc nhiều bạn cho rằng các bài viết trên izwebz đều không có hệ thống gì cả? Thực chất, các bài biết đều đi theo một series của riêng nó, ví dụ như PHP, HTML & CSS, PSD2HTML, Photoshop, illustrator,… Trong bài viết này, mình sẽ tổng hợp lại các series bài viết cần thiết cho một newbie.
-
[PSD sang HTML – NATURE LAYOUT](https://www.izwebz.com/css/psd-sang-html-nature-layout/)
## Post by Tommy @ 07/09/2013
-
[So sánh và học từ đối thủ](https://www.izwebz.com/design-usability/benchmark-strategies/)
## Post by
[Demon Warlock](http://www.izwebz.com)@ 18/03/2013
-
[Nguồn của tôi – Nguồn thiết kế](https://www.izwebz.com/design-usability/nguon-cua-toi-nguon-thiet-ke/)
## Post by
[Võ Minh Mẫn](http://minhman.me)@ 26/06/2011
-
[Cách học code hiệu quả](https://www.izwebz.com/design-usability/cach-hoc-code-hieu-qua/)
## Post by
[Demon Warlock](http://www.izwebz.com)@ 17/03/2013
-
[Cách viết bài cho đối tượng đọc lướt](https://www.izwebz.com/design-usability/viet-bai-cho-nguoi-doc-luot/)
## Post by
[Demon Warlock](http://www.izwebz.com)@ 21/01/2014
# Archives
[February 2014](https://www.izwebz.com/2014/02/)(1) [January 2014](https://www.izwebz.com/2014/01/)(3) [September 2013](https://www.izwebz.com/2013/09/)(5) [August 2013](https://www.izwebz.com/2013/08/)(3) [July 2013](https://www.izwebz.com/2013/07/)(8) [June 2013](https://www.izwebz.com/2013/06/)(5) [May 2013](https://www.izwebz.com/2013/05/)(3) [March 2013](https://www.izwebz.com/2013/03/)(3) [February 2013](https://www.izwebz.com/2013/02/)(1) [January 2013](https://www.izwebz.com/2013/01/)(3) [December 2012](https://www.izwebz.com/2012/12/)(2) [November 2012](https://www.izwebz.com/2012/11/)(2) [October 2012](https://www.izwebz.com/2012/10/)(3) [September 2012](https://www.izwebz.com/2012/09/)(7) [August 2012](https://www.izwebz.com/2012/08/)(5) [July 2012](https://www.izwebz.com/2012/07/)(3) [June 2012](https://www.izwebz.com/2012/06/)(1) [May 2012](https://www.izwebz.com/2012/05/)(3) [April 2012](https://www.izwebz.com/2012/04/)(4) [March 2012](https://www.izwebz.com/2012/03/)(4) [February 2012](https://www.izwebz.com/2012/02/)(4) [January 2012](https://www.izwebz.com/2012/01/)(4) [August 2011](https://www.izwebz.com/2011/08/)(4) [June 2011](https://www.izwebz.com/2011/06/)(5) [May 2011](https://www.izwebz.com/2011/05/)(5) [April 2011](https://www.izwebz.com/2011/04/)(1) [March 2011](https://www.izwebz.com/2011/03/)(1) [February 2011](https://www.izwebz.com/2011/02/)(3) [January 2011](https://www.izwebz.com/2011/01/)(9) [December 2010](https://www.izwebz.com/2010/12/)(10) [November 2010](https://www.izwebz.com/2010/11/)(8) [October 2010](https://www.izwebz.com/2010/10/)(8) [September 2010](https://www.izwebz.com/2010/09/)(12) [August 2010](https://www.izwebz.com/2010/08/)(6) [July 2010](https://www.izwebz.com/2010/07/)(2) [June 2010](https://www.izwebz.com/2010/06/)(4) [May 2010](https://www.izwebz.com/2010/05/)(2) [April 2010](https://www.izwebz.com/2010/04/)(5) [March 2010](https://www.izwebz.com/2010/03/)(13) [February 2010](https://www.izwebz.com/2010/02/)(11) [January 2010](https://www.izwebz.com/2010/01/)(13) [December 2009](https://www.izwebz.com/2009/12/)(10) [November 2009](https://www.izwebz.com/2009/11/)(18) [October 2009](https://www.izwebz.com/2009/10/)(9) [September 2009](https://www.izwebz.com/2009/09/)(15) [August 2009](https://www.izwebz.com/2009/08/)(18) [October 2008](https://www.izwebz.com/2008/10/)(11) [September 2008](https://www.izwebz.com/2008/09/)(33) [August 2008](https://www.izwebz.com/2008/08/)(27)

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

Server: nginx

Content-Type: text/html; charset=UTF-8

Connection: close

Vary: Accept-Encoding, Cookie

Cache-Control: max-age=3, must-revalidate

WP-Super-Cache: Served supercache file from PHP

Content-Encoding: gzip