text:
Giáo hoàng Đamasô I
Damasus I (Tiếng Việt: Đamasô I) là Giáo hoàng kế nhiệm Giáo hoàng Liberius và là Giáo hoàng thứ 37 của Giáo hội Công giáo.
Theo niên giám tòa thánh năm 1861 thì ông lên ngôi vào năm 366 và ở ngôi trong 18 năm, 2 tháng[1]. Niên giám tòa thánh năm 2003 xác định triều đại của ông bắt đầu từ ngày 1 tháng 10 năm 366 và kết thúc vào ngày 11 tháng 12 năm 384.
Ông được suy tôn là một vị thánh của nhà thờ Công giáo. Damasus buộc phải chiến đấu, ngay cả việc dùng vũ lực, chống lại Giáo hoàng đối lập Ursicinus. Ông thành công trong việc đặt quyền tối thượng của Giáo Hội Rôma trên mọi giáo hội khác. Ông rất chú tâm đến việc phúc âm hoá xã hội Rôma.
Mục lục
Trở thành giáo hoàng[sửa | sửa mã nguồn]
Ông sinh vào khoảng năm 305, có lẽ ở gần thành phố Idanha-a-Velha (thuộc Lusitania, Hispania) mà ngày nay là Bồ Đào Nha hoặc ở gần thành phố Castelo Branco (cũng thuộc Lusitania, Bồ Đào Nha) một số nguồn khác cho rằng ông sinh tại Tây Ban Nha. Khi đó nằm trong đế quốc tây Rô-ma. Ông là con của một tư tế Rôma, có lẽ thuộc gốc Tây Ban Nha, Damasus khởi sự là một phó tế trong nhà thờ của cha mình, sau đó là tư tế (linh mục) của một đền thờ mà sau này là vương cung thánh đường San Lorenzo ở Rôma. Ông phục vụ Giáo hoàng Liberius (352-366) và đi theo Giáo hoàng khi ông này bị lưu đày. Tuy nhiên, cũng có ý kiến cho rằng ông trở thành trợ tá của Giáo hoàng Liberianus vào năm 354 và sau khi Giáo hoàng trở về từ nơi lưu đày. Trong suốt khoảng thời gian trước khi Giáo hoàng trở lại, Damasus đã có một vị trí nhất định trong nhà thờ.
Khi Liberius từ trần, Damasus được bầu làm Giáo hoàng thứ 37 kế vị thánh Phêrô và cũng là Giám mục Rôma ngày 01 tháng 10 năm 366; nhưng có một thiểu số khác bao gồm bảy linh mục và một phó tế lại chọn và tấn phong một phó tế khác là Ursinus làm Giáo hoàng. Ông này làm Giáo hoàng đối lập từ năm 366 – 367. Cuộc tranh luận giữa Ðức Damasus I và Giáo hoàng đối lập gây nên nhiều xung đột trong hai nhà thờ lớn, gây tiếng xấu cho các Giám mục Ý.
Trong một thượng hội đồng do Damasus I triệu tập nhân ngày sinh nhật của mình, Damasus yêu cầu các Giám mục tán thành các hành động của mình. Nhưng câu trả lời của các Giám mục thật cộc lốc: "Chúng tôi quy tụ để mừng sinh nhật, chứ không để kết án một người chưa bao giờ nghe biết." Những người ủng hộ vị Giáo hoàng đối lập còn tìm cách đưa Damasus ra toà về một tội phạm – có lẽ tội dâm dục – khoảng năm 378. Ông đã phải thanh minh trước toà dân sự cũng như trước một thượng hội đồng của Giáo Hội. Phản Giáo hoàng Ursinus đã phải lên đường đi lưu đày và chết năm 384 mà vẫn không từ bỏ những tham vọng của mình.
Quyền tối thượng của Rôma[sửa | sửa mã nguồn]
Damasus là một người trung thành với truyền thống của Giáo hội. Ngay từ đầu triều Giáo hoàng của ông, hoàng đế Valentinianô đã ra lệnh tất cả các vụ kiện tôn giáo đều phải được trình lên Giáo hoàng, các thẩm phán thế tục không có quyền can thiệp vào. Người kế vị Valentinianô là Gratianô cũng là một hoàng đế công giáo.
Vào năm 343, Công Ðồng Sardica trao toàn quyền của giáo hội Tây Phương cho vị Giám mục Rôma là đức Giáo hoàng, và quyết định này được Hoàng Ðế Gratian xác nhận năm 378. Hoàng đế cũng phê chuẩn quyền kháng án lên Giáo hoàng. Bất kỳ lời buộc tội nào chống lại vị tổng Giám mục đều phải đến trước chính Giáo hoàng hoặc một tòa án các Giám mục được ngài bổ nhiệm, trong khi tất cả các Giám mục (tây phương) đều có quyền kháng cáo từ thượng hội đồng Giám mục giáo tỉnh của họ lên Đức Giáo hoàng (Mansi, III, 624).
Ðức Giáo hoàng Damasus tuyên bố rằng quyền bính của đức Giáo hoàng thực sự không do bởi một công đồng hay một hoàng đế nhưng bởi chính Thiên Chúa qua mệnh lệnh của Người ban cho Thánh Phêrô (Mt 16:18). Ðể hỗ trợ cho thẩm quyền của đức Giáo hoàng, Thánh Ambrôsiô đồng ý rằng "Ngai tòa Phêrô ở đâu, thì Giáo Hội ở đó". Thánh Giêrôme viết cho Ðức Giáo hoàng Damasus: Tôi không theo bất cứ nhà lãnh đạo nào khác ngoại trừ Ðức Kitô, và do đó tôi vẫn muốn hiệp thông với ngài trong Giáo Hội, đó là, với ngai toà Thánh Phêrô. Tôi biết, Giáo Hội được thành lập trên tảng đá này.
Các thượng hội đồng Giám mục Rô-ma (369) và Antiôkia (378) đã quyết định một Giám mục được xem là hợp pháp khi vị này được Giáo hoàng thừa nhận. Điều này có hậu quả là Giáo hoàng có quyền truất phế những Giám mục còn gắn bó với lạc thuyết Ariô và lạc thuyết này hầu như đã biết mất khỏi đế quốc.
Triều đại giáo hoàng[sửa | sửa mã nguồn]
Năm 381, Theodosius tuyên bố Kitô Giáo là tôn giáo chính thức duy nhất của Ðế Quốc Rôma và ông muốn chấm dứt ngoại giáo. Số người theo Kitô Giáo vút cao và đưa đến vấn đề là nhiều người gia nhập Giáo Hội chỉ vì lợi ích chính trị. Bây giờ, làm người Kitô thì dễ dàng và thoải mái hơn người ngoại giáo, hoặc tín đồ của bất cứ tôn giáo nào khác.
Xứ Gallô được phúc âm hóa một cách hăng say. Các đan viện được thành lập ở đó, bởi Martinô thành Tours, đan viện Ligugé và đan viện Noirmoutiers. Dưới triều Gratianô và Thêôđôsô I, lạc giáo không còn được dung thứ và chỉ một mình Giáo hội mới tồn tại chính thức. Priscillianô đã bị thượng hội đồng Saragosse năm 380 lên án và bị hành hình vì đã phổ biến một lạc thuyết mới đặt cơ sở trên sự giải thích cá nhân về kinh thánh.
Giáo hoàng Damasus phải đương đầu với các bè rối: bè rối Ariô, Macêđônia và Apollinariô. Ông tỏ ra đại lượng, giàu lòng nhân khiến cho nhiều người thuộc các bè rối được ơn ăn năn quay trở lại với Hội Thánh. Một sự hiểu lầm trong văn từ về Ba Ngôi Thiên Chúa đã đe dọa mối giao hảo thân thiện với Giáo Hội Ðông Phương, và Ðức Damasus là người ôn hoà đã dàn xếp cách tốt đẹp. Macêđônia là một lạc giáo về Chúa Thánh Thần, họ chủ trương Chúa Thánh Thần chỉ là một tạo vật như Chúa Con và thậm chí còn kém hơn. Apollinariô (Apollinarius) Giám mục thành Laodicea chủ trương Nhân tính nơi Chúa Giêsu không toàn vẹn, thiếu lý trí nhưng có thiên tính bù vào.
Dưới triều Giáo hoàng của ông đã diến ra nhiều công đồng: Công đồng Rôma (374), Công đồng Constantinôpôli I (380). Công đồng này đã bổ túc cho công đồng Nicêa bằng cách khẳng định Thần tính của Chúa Thánh Thần. Công đồng gồm 150 Giám mục Công giáo Đông phương và 36 Giám mục phe Macedonius. Công đồng chung thứ hai này quy tụ gần 200 Giám mục phương Đông. Không có đại diện nào của Đức Damasus đến dự công đồng này. Công đồng đã tiếp tục hoàn chỉnh tín điều về Thiên Chúa Ba Ngôi và lên án lạc thuyết Macedonius. Năm 381, công đồng Aquilê chống lại những người theo thuyết Ariô, trong đó Giám mục Rô-ma đã không thể cử đại diện của mình đến tham dự vì đang phải đấu tranh với phản Giáo hoàng Urinus. Công đồng Rô-ma II (382) dưới sự thúc đẩy của Giêrônimô đã kết án những người theo thuyết Apollinariô.
Truyền thống cho rằng, ông là một Giáo hoàng uyên bác. Theo chứng từ của người thư ký là Thánh Giêrôme, Thánh Damasus là "một người không ai sánh bằng, rất hiểu biết Phúc Âm, một tiến sĩ trinh trắng của một Giáo Hội trinh trắng, rất yêu quý sự khiết tịnh." Giáo hoàng Damasus đã ban phép cho các ca đoàn do Thánh Ambrosius sáng lập, luân phiên hát Thánh Vịnh. Ông giới thiệu cách dùng từ Do Thái “Allelujah” và tìm được bản dịch Thánh Kinh bằng tiếng Do Thái. Ông đã truyền cho thánh Giêrônimô, lúc đó là thư ký của ông tại Rôma từ 382 đến 384, lo duyệt lại bản dịch La-tinh xưa của Kinh Thánh. Bộ Vulgate được chào đời, đó là bộ Kinh Thánh bằng tiếng Latinh mà Công Ðồng Trento (11 thế kỷ sau) tuyên bố là "có giá trị để đọc giữa công chúng, được dùng để tranh luận, và để rao giảng." Tiếng Latinh trở thành ngôn ngữ chính thức trong phụng vụ nhờ sự cải cách của Đức Giáo hoàng.
Ông cũng cổ võ lòng sùng kính và học hỏi về gương các thánh tử vì đạo, khuyến khích các cuộc hành hương bằng cách tu sửa các hang toại đạo. Ông là tác giả của những bài thơ văn vần (thơ trào phúng) mà ông đã bảo thợ đá Furiô Điônisiô Philôcalô khắc thật tuyệt vời; các bản khắc này được xem là nằm trong số những bản khắc đẹp nhất thời cổ đại, được đặt trên mộ các vị tử đạo, hoặc trong các vị trí địa hình khác do Damasus bố trí. Làm điều đó, Giáo hoàng thể hiện việc Giáo hội nắm giữ các đền thánh đã được các vị hoàng đế xây dựng.
Qua đời[sửa | sửa mã nguồn]
Truyền thống cho rằng Giáo hoàng Ðamasô I qua đời ngày 11 tháng 12 năm 384. Văn mộ chí mà Ðức Damasus đã viết cho chính mình có ghi: "Ngài là Đấng đi trên biển đã làm câm nín các ngọn sóng ác liệt, là Đấng ban sự sống cho những hạt mầm tàn tạ của thế gian; Ngài là đấng tháo gỡ xiềng xích tử thần, và đã đưa về cho Martha người em của cô sau bốn ngày trong mộ tối. Tôi tin rằng, Ngài sẽ đưa Damasus trỗi dậy từ tro bụi."
Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- 265 Đức Giáo hoàng, Thiên Hựu Nguyễn Thành Thống, NXB Văn Hóa Thông tin, xuất bản tháng 5 năm 2009.
- Thánh Damasus I, Các vị Giáo hoàng của giáo hội toàn cầu, hội đồng Giám mục Việt Nam [1]
- Tóm lược tiểu sử các Đức Giáo hoàng, Đà Nẵng 2003,Jos. TVT chuyển ngữ từ Tiếng Anh.
- Trích Gương Thánh Nhân - ns Người Tín Hữu online. Nhóm Tinh Thần nhuận chính lại theo Patron Saints.
- Suy niệm các thánh: thánh Damasus, Simon Hoadalat [2]

markdown:
# Giáo hoàng Đamasô I
|Damasus I|
|
|![]()
[Idanha-a-Nova](/w/index.php?title=Idanha-a-Nova&action=edit&redlink=1), [Lusitania](/w/index.php?title=Lusitania&action=edit&redlink=1), [Hispania](/wiki/Hispania)(now [Portugal](/wiki/B%E1%BB%93_%C4%90%C3%A0o_Nha)) [Roma](/wiki/Roma), [Đế quốc Rôma](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_La_M%C3%A3) [Liberius](/wiki/Gi%C3%A1o_ho%C3%A0ng_Lib%C3%AAr%C3%B4) [Siricius](/wiki/Gi%C3%A1o_ho%C3%A0ng_Sirici%C3%B4) **Damasus I** ( [Tiếng Việt](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Vi%E1%BB%87t): **Đamasô I**) là Giáo hoàng kế nhiệm Giáo hoàng [Liberius](/wiki/Gi%C3%A1o_ho%C3%A0ng_Lib%C3%AAr%C3%B4) và là Giáo hoàng thứ 37 của Giáo hội [Công giáo](/wiki/C%C3%B4ng_gi%C3%A1o).
Theo niên giám tòa thánh năm 1861 thì ông lên ngôi vào năm 366 và ở ngôi trong 18 năm, 2 tháng
. Niên giám tòa thánh năm 2003 xác định triều đại của ông bắt đầu từ ngày 1 tháng 10 năm 366 và kết thúc vào ngày 11 tháng 12 năm 384. [1]
Ông được suy tôn là một vị
[thánh](/wiki/Th%C3%A1nh_(%C4%91%E1%BB%8Bnh_h%C6%B0%E1%BB%9Bng)) của nhà thờ Công giáo. Damasus buộc phải chiến đấu, ngay cả việc dùng vũ lực, chống lại [Giáo hoàng đối lập Ursicinus](/wiki/Gi%C3%A1o_ho%C3%A0ng_%C4%91%E1%BB%91i_l%E1%BA%ADp_Ursicinus). Ông thành công trong việc đặt quyền tối thượng của Giáo Hội Rôma trên mọi giáo hội khác. Ông rất chú tâm đến việc phúc âm hoá xã hội Rôma.
## Mục lục
## Trở thành giáo hoàng[
[sửa](/w/index.php?title=Gi%C3%A1o_ho%C3%A0ng_%C4%90amas%C3%B4_I&veaction=edit§ion=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Gi%C3%A1o_ho%C3%A0ng_%C4%90amas%C3%B4_I&action=edit§ion=1)]
Ông sinh vào khoảng năm 305, có lẽ ở gần thành phố Idanha-a-Velha (thuộc Lusitania,
[Hispania](/wiki/Hispania)) mà ngày nay là [Bồ Đào Nha](/wiki/B%E1%BB%93_%C4%90%C3%A0o_Nha) hoặc ở gần thành phố Castelo Branco (cũng thuộc Lusitania, Bồ Đào Nha) một số nguồn khác cho rằng ông sinh tại [Tây Ban Nha](/wiki/T%C3%A2y_Ban_Nha). Khi đó nằm trong đế quốc tây Rô-ma. Ông là con của một tư tế Rôma, có lẽ thuộc gốc Tây Ban Nha, Damasus khởi sự là một phó tế trong nhà thờ của cha mình, sau đó là tư tế (linh mục) của một đền thờ mà sau này là vương cung thánh đường San Lorenzo ở Rôma. Ông phục vụ Giáo hoàng Liberius (352-366) và đi theo Giáo hoàng khi ông này bị lưu đày. Tuy nhiên, cũng có ý kiến cho rằng ông trở thành trợ tá của Giáo hoàng Liberianus vào năm 354 và sau khi Giáo hoàng trở về từ nơi lưu đày. Trong suốt khoảng thời gian trước khi Giáo hoàng trở lại, Damasus đã có một vị trí nhất định trong nhà thờ.
Khi Liberius từ trần, Damasus được bầu làm Giáo hoàng thứ 37 kế vị thánh Phêrô và cũng là Giám mục Rôma ngày 01 tháng 10 năm 366; nhưng có một thiểu số khác bao gồm bảy
[linh mục](/wiki/Linh_m%E1%BB%A5c) và một [phó tế](/wiki/Ph%C3%B3_t%E1%BA%BF) lại chọn và tấn phong một phó tế khác là Ursinus làm Giáo hoàng. Ông này làm Giáo hoàng đối lập từ năm 366 – 367. Cuộc tranh luận giữa Ðức Damasus I và Giáo hoàng đối lập gây nên nhiều xung đột trong hai nhà thờ lớn, gây tiếng xấu cho các Giám mục Ý.
Trong một thượng hội đồng do Damasus I triệu tập nhân ngày sinh nhật của mình, Damasus yêu cầu các Giám mục tán thành các hành động của mình. Nhưng câu trả lời của các Giám mục thật cộc lốc: "Chúng tôi quy tụ để mừng sinh nhật, chứ không để kết án một người chưa bao giờ nghe biết." Những người ủng hộ vị Giáo hoàng đối lập còn tìm cách đưa Damasus ra toà về một tội phạm – có lẽ tội dâm dục – khoảng năm 378. Ông đã phải thanh minh trước toà dân sự cũng như trước một thượng hội đồng của Giáo Hội. Phản Giáo hoàng Ursinus đã phải lên đường đi lưu đày và chết năm 384 mà vẫn không từ bỏ những tham vọng của mình.
## Quyền tối thượng của Rôma[
[sửa](/w/index.php?title=Gi%C3%A1o_ho%C3%A0ng_%C4%90amas%C3%B4_I&veaction=edit§ion=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Gi%C3%A1o_ho%C3%A0ng_%C4%90amas%C3%B4_I&action=edit§ion=2)]
Damasus là một người trung thành với truyền thống của Giáo hội. Ngay từ đầu triều Giáo hoàng của ông, hoàng đế
[Valentinianô](/w/index.php?title=Valentinian%C3%B4&action=edit&redlink=1) đã ra lệnh tất cả các vụ kiện tôn giáo đều phải được trình lên Giáo hoàng, các thẩm phán thế tục không có quyền can thiệp vào. Người kế vị Valentinianô là Gratianô cũng là một hoàng đế công giáo.
Vào năm 343,
[Công Ðồng Sardica](/w/index.php?title=C%C3%B4ng_%C3%90%E1%BB%93ng_Sardica&action=edit&redlink=1) trao toàn quyền của giáo hội Tây Phương cho vị Giám mục Rôma là đức Giáo hoàng, và quyết định này được Hoàng Ðế [Gratian](/w/index.php?title=Gratian&action=edit&redlink=1) xác nhận năm 378. Hoàng đế cũng phê chuẩn quyền kháng án lên Giáo hoàng. Bất kỳ lời buộc tội nào chống lại vị tổng Giám mục đều phải đến trước chính Giáo hoàng hoặc một tòa án các Giám mục được ngài bổ nhiệm, trong khi tất cả các Giám mục (tây phương) đều có quyền kháng cáo từ thượng hội đồng Giám mục giáo tỉnh của họ lên Đức Giáo hoàng (Mansi, III, 624).
Ðức Giáo hoàng Damasus tuyên bố rằng quyền bính của đức Giáo hoàng thực sự không do bởi một công đồng hay một hoàng đế nhưng bởi chính Thiên Chúa qua mệnh lệnh của Người ban cho Thánh Phêrô (Mt 16:18). Ðể hỗ trợ cho thẩm quyền của đức Giáo hoàng, Thánh Ambrôsiô đồng ý rằng "Ngai tòa Phêrô ở đâu, thì Giáo Hội ở đó". Thánh Giêrôme viết cho Ðức Giáo hoàng Damasus: Tôi không theo bất cứ nhà lãnh đạo nào khác ngoại trừ Ðức Kitô, và do đó tôi vẫn muốn hiệp thông với ngài trong Giáo Hội, đó là, với ngai toà Thánh Phêrô. Tôi biết, Giáo Hội được thành lập trên tảng đá này.
Các thượng hội đồng Giám mục Rô-ma (369) và Antiôkia (378) đã quyết định một Giám mục được xem là hợp pháp khi vị này được Giáo hoàng thừa nhận. Điều này có hậu quả là Giáo hoàng có quyền truất phế những Giám mục còn gắn bó với lạc thuyết Ariô và lạc thuyết này hầu như đã biết mất khỏi đế quốc.
## Triều đại giáo hoàng[
[sửa](/w/index.php?title=Gi%C3%A1o_ho%C3%A0ng_%C4%90amas%C3%B4_I&veaction=edit§ion=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Gi%C3%A1o_ho%C3%A0ng_%C4%90amas%C3%B4_I&action=edit§ion=3)]
Năm 381,
[Theodosius](/w/index.php?title=Theodosius&action=edit&redlink=1) tuyên bố Kitô Giáo là tôn giáo chính thức duy nhất của Ðế Quốc Rôma và ông muốn chấm dứt ngoại giáo. Số người theo Kitô Giáo vút cao và đưa đến vấn đề là nhiều người gia nhập Giáo Hội chỉ vì lợi ích chính trị. Bây giờ, làm người Kitô thì dễ dàng và thoải mái hơn người ngoại giáo, hoặc tín đồ của bất cứ tôn giáo nào khác.
Xứ Gallô được phúc âm hóa một cách hăng say. Các đan viện được thành lập ở đó, bởi Martinô thành Tours, đan viện Ligugé và đan viện Noirmoutiers. Dưới triều Gratianô và Thêôđôsô I, lạc giáo không còn được dung thứ và chỉ một mình Giáo hội mới tồn tại chính thức. Priscillianô đã bị thượng hội đồng Saragosse năm 380 lên án và bị hành hình vì đã phổ biến một lạc thuyết mới đặt cơ sở trên sự giải thích cá nhân về kinh thánh.
Giáo hoàng Damasus phải đương đầu với các bè rối: bè rối Ariô, Macêđônia và Apollinariô. Ông tỏ ra đại lượng, giàu lòng nhân khiến cho nhiều người thuộc các bè rối được ơn ăn năn quay trở lại với Hội Thánh. Một sự hiểu lầm trong văn từ về Ba Ngôi Thiên Chúa đã đe dọa mối giao hảo thân thiện với Giáo Hội Ðông Phương, và Ðức Damasus là người ôn hoà đã dàn xếp cách tốt đẹp. Macêđônia là một lạc giáo về Chúa Thánh Thần, họ chủ trương Chúa Thánh Thần chỉ là một tạo vật như Chúa Con và thậm chí còn kém hơn. Apollinariô (Apollinarius) Giám mục thành Laodicea chủ trương Nhân tính nơi Chúa Giêsu không toàn vẹn, thiếu lý trí nhưng có thiên tính bù vào.
Dưới triều Giáo hoàng của ông đã diến ra nhiều công đồng:
[Công đồng Rôma](/w/index.php?title=C%C3%B4ng_%C4%91%E1%BB%93ng_R%C3%B4ma&action=edit&redlink=1) (374), [Công đồng Constantinôpôli I](/w/index.php?title=C%C3%B4ng_%C4%91%E1%BB%93ng_Constantin%C3%B4p%C3%B4li_I&action=edit&redlink=1) (380). Công đồng này đã bổ túc cho công đồng Nicêa bằng cách khẳng định Thần tính của Chúa Thánh Thần. Công đồng gồm 150 Giám mục Công giáo Đông phương và 36 Giám mục phe Macedonius. Công đồng chung thứ hai này quy tụ gần 200 Giám mục phương Đông. Không có đại diện nào của Đức Damasus đến dự công đồng này. Công đồng đã tiếp tục hoàn chỉnh tín điều về Thiên Chúa Ba Ngôi và lên án lạc thuyết Macedonius. Năm 381, công đồng Aquilê chống lại những người theo thuyết Ariô, trong đó Giám mục Rô-ma đã không thể cử đại diện của mình đến tham dự vì đang phải đấu tranh với phản Giáo hoàng Urinus. Công đồng Rô-ma II (382) dưới sự thúc đẩy của Giêrônimô đã kết án những người theo thuyết Apollinariô.
Truyền thống cho rằng, ông là một Giáo hoàng uyên bác. Theo chứng từ của người thư ký là Thánh Giêrôme, Thánh Damasus là "một người không ai sánh bằng, rất hiểu biết Phúc Âm, một tiến sĩ trinh trắng của một Giáo Hội trinh trắng, rất yêu quý sự khiết tịnh." Giáo hoàng Damasus đã ban phép cho các ca đoàn do Thánh Ambrosius sáng lập, luân phiên hát Thánh Vịnh. Ông giới thiệu cách dùng từ Do Thái “Allelujah” và tìm được bản dịch Thánh Kinh bằng tiếng Do Thái. Ông đã truyền cho thánh Giêrônimô, lúc đó là thư ký của ông tại Rôma từ 382 đến 384, lo duyệt lại bản dịch La-tinh xưa của Kinh Thánh. Bộ Vulgate được chào đời, đó là bộ Kinh Thánh bằng tiếng Latinh mà Công Ðồng Trento (11 thế kỷ sau) tuyên bố là "có giá trị để đọc giữa công chúng, được dùng để tranh luận, và để rao giảng." Tiếng Latinh trở thành ngôn ngữ chính thức trong phụng vụ nhờ sự cải cách của Đức Giáo hoàng.
Ông cũng cổ võ lòng sùng kính và học hỏi về gương các thánh tử vì đạo, khuyến khích các cuộc hành hương bằng cách tu sửa các hang toại đạo. Ông là tác giả của những bài thơ văn vần (thơ trào phúng) mà ông đã bảo thợ đá Furiô Điônisiô Philôcalô khắc thật tuyệt vời; các bản khắc này được xem là nằm trong số những bản khắc đẹp nhất thời cổ đại, được đặt trên mộ các vị tử đạo, hoặc trong các vị trí địa hình khác do Damasus bố trí. Làm điều đó, Giáo hoàng thể hiện việc Giáo hội nắm giữ các đền thánh đã được các vị hoàng đế xây dựng.
## Qua đời[
[sửa](/w/index.php?title=Gi%C3%A1o_ho%C3%A0ng_%C4%90amas%C3%B4_I&veaction=edit§ion=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Gi%C3%A1o_ho%C3%A0ng_%C4%90amas%C3%B4_I&action=edit§ion=4)]
Truyền thống cho rằng Giáo hoàng Ðamasô I qua đời ngày 11 tháng 12 năm 384. Văn mộ chí mà Ðức Damasus đã viết cho chính mình có ghi: "Ngài là Đấng đi trên biển đã làm câm nín các ngọn sóng ác liệt, là Đấng ban sự sống cho những hạt mầm tàn tạ của thế gian; Ngài là đấng tháo gỡ xiềng xích tử thần, và đã đưa về cho Martha người em của cô sau bốn ngày trong mộ tối. Tôi tin rằng, Ngài sẽ đưa Damasus trỗi dậy từ tro bụi."
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Gi%C3%A1o_ho%C3%A0ng_%C4%90amas%C3%B4_I&veaction=edit§ion=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Gi%C3%A1o_ho%C3%A0ng_%C4%90amas%C3%B4_I&action=edit§ion=5)]
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Gi%C3%A1o_ho%C3%A0ng_%C4%90amas%C3%B4_I&veaction=edit§ion=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Gi%C3%A1o_ho%C3%A0ng_%C4%90amas%C3%B4_I&action=edit§ion=6)]
|
|![]()
[Giáo hoàng Đamasô I](//commons.wikimedia.org/wiki/Category:Damasus_I?uselang=vi)
- 265 Đức Giáo hoàng, Thiên Hựu Nguyễn Thành Thống, NXB Văn Hóa Thông tin, xuất bản tháng 5 năm 2009.
- Thánh Damasus I, Các vị Giáo hoàng của giáo hội toàn cầu, hội đồng Giám mục Việt Nam
[[1]](http://v3.hdgmvietnam.org/Default.aspx?tabid=66&error=Object+reference+not+set+to+an+instance+of+an+object.)
- Tóm lược tiểu sử các Đức Giáo hoàng, Đà Nẵng 2003,Jos. TVT chuyển ngữ từ Tiếng Anh.
- Trích Gương Thánh Nhân - ns Người Tín Hữu online. Nhóm Tinh Thần nhuận chính lại theo Patron Saints.
- Suy niệm các thánh: thánh Damasus, Simon Hoadalat
[[2]](http://www.simonhoadalat.com/Suyniem/Saints/Thang%2012/Damasus.htm)
|Người tiền nhiệm
||
|![]()
|Người kế nhiệm
|

Via: 1.1 varnish, 1.1 varnish, 1.1 varnish

X-Cache: cp1055 miss (0), cp4009 hit (1), cp4017 frontend miss (0)


text:
Người Chăm
Người Chăm, còn gọi là người Chàm, người Chiêm, người Chiêm Thành, người Hời..., hiện cư ngụ chủ yếu tại Campuchia, Việt Nam, Malaysia, Thái Lan và Hoa Kỳ. Dân số tại Việt Nam theo điều tra dân số 1999 là 132.873 người; theo tài liệu của Ủy ban Dân tộc Chính phủ Việt Nam năm 2008 là khoảng hơn 145.000 người, xếp thứ 14 về số lượng trong cộng đồng các dân tộc Việt Nam.
Mục lục
Lịch sử[sửa | sửa mã nguồn]
Người Chăm là một dân tộc đã từng có một quốc gia độc lập, hùng mạnh trong lịch sử; có nền văn hóa phát triển, và là hậu duệ của các cư dân nền văn hóa Sa Huỳnh thời kì đồ sắt. Các cộng đồng người Chăm ở Việt Nam, Campuchia, Malaysia, Hoa Kì... có quan hệ đồng tộc, đồng tôn. Ở Việt Nam người Chăm có mối liên hệ gần gũi với các dân tộc nói các tiếng cùng thuộc nhóm ngôn ngữ Mã lai-Đa đảo như Gia Rai, Ê Đê, RaGlai và Chu Ru.
Trước thế kỷ thứ 7 có vương quốc Lâm Ấp từ năm Sơ Bình thứ 3 nhà Hán (192) đến năm Đại Nghiệp thứ 1 nhà Tùy (605). Sau năm 605, tình hình nước Chăm Pa không rõ cho đến thế kỷ thứ 8. Các tên gọi khác nhau của vương quốc này theo văn bia tiếng Phạn và tiếng Chăm cổ là Campanagara, Nagara Campa, Nagar Cam. Còn sử sách Trung Quốc gọi là Lâm Ấp quốc (phiên âm theo tiếng Bắc Kinh hiện nay là Lin-yi-guo), Chiêm Bà Quốc, Hoàn Vương Quốc và Chiêm Thành quốc. Vương quốc này bắt đầu suy tàn từ đầu thế kỷ 15 sau cuộc can thiệp do quân đội nhà Minh dưới sự chỉ huy của vua Vĩnh Lạc Đế đối với ba triều đài: nhà Hậu Trần (Đại Việt), nhà Hồ (Đại Ngu) và triều đại Vijaya (Chăm Pa). Sau khi quân đội nhà Minh rút về, vương quốc Chăm Pa được phục hồi nhưng chia thành 2 tiểu vương quốc: Tiểu vương quốc Vijaya (Đồ Bàn: 1428-1471) và Tiểu vương quốc Panduranga (Phan Rang: 1433-1832). Tiểu vương quốc Vijaya bị quân đội Đại Việt tiêu diệt dưới sự chỉ huy của vua Lê Thánh Tông để thôn tính đất đai vào năm Hồng Đức thứ 2 nhà Lê tức năm 1471). Năm đó, tiểu vương quốc Panduranga cũng trở thành chư hầu của Đại Việt. Năm Hiển Tông thứ 2 chúa Nguyễn (năm Chính Hòa thứ 14 nhà Lê tức năm 1693), Nguyễn Hữu Cảnh đã một lần chinh phục Tiểu vương quốc Panduranga, đổi tên Chiêm Thành quốc thành Thuận Thành trấn, rồi đổi Thuận Thành trấn thành Bình Thuận phủ. Nhưng, năm 1694, trong khi Nguyễn Hữu Cảnh tây chinh đánh Campuchia, tướng người Chăm tên Ốc Nha Đạt và tướng người Thanh tên A Ban đã tập hợp được đông đảo lực lượng người Chăm Pa, nổi dậy và tiêu diệt toàn bộ lực lượng chúa Nguyễn tại đây. Chúa Nguyễn (vua Nguyễn Hiển Tông tức Nguyễn Phúc Chu) đã bất đắc dĩ cầu hòa với người Chăm Pa và cho phép người Chăm Pa phục hồi Thuận Thành trấn (Khu Tự trị Chăm Pa). Hòa ước giữa chúa Nguyễn và chúa Chăm Pa được ghi rõ trong Nghị Định Ngũ Điều vào năm Hiển Tông thứ 21 (năm Vĩnh Thạnh thứ 8 nhà Lê tức năm 1712) và được duy trì cho đến năm Minh Mạng thứ 13 (1832). Sau cải thổ quy lưu (giải thể khu tự trị) vào năm 1832, một số người Chăm liên minh với Lê Văn Khôi, nổi dậy để phục hồi Thuận Thành trấn nhưng kết thúc thất bại. Hậu duệ của chúa Chăm Pa có ông Dụng Gạch, một vị hoàng tử anh hùng, phó chủ tịch ủy ban hành chính lâm thời huyện Hòa Đa (Bắc Bình ngày nay) phụ trách miền núi sau Cách mạng tháng Tám.
Chăm Pa thừa kế Lâm Ấp được thành lập sau cuộc nổi dậy của một viên quan địa phương (quan Công Tao) tên là Khu Liên (Kiu-lien) chống lại chính quyền nhà Hán năm 192 tại huyện Tượng Lâm, thuộc quận Nhật Nam (ngày nay là Huế). Lãnh thổ của Chăm Pa ngày nay thuộc thành phố Đà Nẵng và các tỉnh Quảng Bình, Quảng Trị, Thừa Thiên-Huế, Quảng Nam, Quảng Ngãi, Bình Định, Phú Yên, Khánh Hòa, Ninh Thuận, Bình Thuận và một số vùng Tây Nguyên. Lâm Ấp chịu ảnh hưởng lớn của văn hóa và tôn giáo Trung Quốc nhưng sau các cuộc chiến với quốc gia láng giềng Phù Nam, cũng như sự thôn tính lãnh thổ của quốc gia này vào thế kỷ 4, đã hòa trộn văn hóa Ấn Độ. Theo văn bia tiếng Phạn tại Mỹ Sơn, vua Chăm Pa và vua Campuchia đều là hậu duệ của hoàng tử Asvattaman, một anh hùng lưu vong bạc mệnh trong sử thi Ấn Độ Mahabarata thuộc nhà Kuru. Riêng, các chúa Panduranga thì thuộc dõng Pandu nên Chăm Pa (Vijaya, thuộc nhà Kuru) và Panduranga (thuộc nhà Pandu) vốn là 2 quốc gia thù địch với nhau. Sử sách Trung Quốc luôn ghi rõ 2 nước Chiêm Thành (Chăm Pa) và Tân Đồng Long (Panduranga) là 2 quốc gia riêng.
Lịch sử của vương quốc Chăm Pa là các cuộc xung đột với Trung Quốc, Đại Việt, Khmer và Mông Cổ, cũng như xung đột nội bộ. Chính là do các cuộc xung đột này mà Chăm Pa mất dần lãnh thổ vào tay Đại Việt, một quốc gia có tổ chức chính quyền và quân sự tốt hơn. Chăm Pa trong quá khứ là một nước chư hầu của các triều đại phong kiến Trung Quốc và Đại Việt nhưng vẫn giữ được bản sắc văn hóa và sự toàn vẹn lãnh thổ. Người Chăm Pa là những chiến binh giỏi đã sử dụng địa hình đồi núi để chiếm ưu thế. Năm Hồng Đức thứ 2 nhà Lê (1471), Tiểu vương quốc Vijaya chịu tổn thất nặng nề trong cuộc chiến với Đại Việt dưới triều đại vua Lê Thánh Tông. Khoảng 60.000 quân Chăm Pa bị giết và 30.000 bị bắt làm tù binh. Ngược lại, Tiểu vương quốc Panduranga tiếp tục phát triển dưới sự bảo trợ của chúa Nguyễn và vua Gia Long (Nguyễn Thế Tổ) trong các vùng thung lũng Phan Rang, Phan Rí và Phan Thiết. Tuy nhiên vua Minh Mạng đã không quan tâm Chăm Pa như vua cha nữa và thủ tiêu cơ chế tự trị của Thuận Thành trấn vào năm Minh Mạng thứ 13 nhà Nguyễn (1832).
Ngôn ngữ[sửa | sửa mã nguồn]
Tiếng Chăm thuộc nhóm ngôn ngữ Mã Lai-Đa đảo (Malayo-Polynesian) của hệ ngôn ngữ Nam Đảo (Autronesian).
Dân số và cư trú[sửa | sửa mã nguồn]
Người Chăm được xác định là cư dân bản địa ở khu vực duyên hải Nam Trung Bộ Việt Nam và đã có quá trình định cư lâu đời ở khu vực này. Trải qua hàng ngàn năm, dưới những biến cố lịch sử, xã hội mà chủ yếu là do chiến tranh và mẫu thuẫn nội bộ, người Chăm không còn cư trú tập trung ở khu vực duyên hải Nam Trung Bộ mà phân bố rộng rãi ở khắp các tỉnh phía Nam Việt Nam và một số các quốc gia khác.
Hiện nay tổng số người Chăm trên thế giới khoảng 400.000 người, phân bố chủ yếu ở Campuchia, Việt Nam, Malaysia, Thái Lan và Hoa Kỳ. Cộng đồng Chăm lớn nhất thế giới là vào khoảng trên 217.000 người tại Campuchia, được gọi là Khmer Islam; kế đến là Việt Nam. Malaysia có trên 10.000 người, Thái Lan khoảng 4.000 người và Hoa Kỳ trên 3.000 người[cần dẫn nguồn]...
Một số người Chăm di cư sang các nước khác, như tộc Utsul ở đảo Hải Nam, đến bang Terengganu của Malaysia. Trong thế kỷ 20, nhiều người Chăm hoặc gốc Chăm di cư sang Hoa Kỳ và các nước phương Tây khác. Người Chăm ở Lào có hơn 800 người, trong đó có 600 người sống ở thủ đô Viêng-chăn, cộng đồng này di cư từ Campuchia do sự diệt chủng của Khơ-me Đỏ[3].
Phân bố dân cư ở Việt Nam[sửa | sửa mã nguồn]
Trên lãnh thổ Việt Nam có khoảng 145.235 người Chăm sinh sống, sống rải rác ở các tỉnh phía Nam như Bình Định, Phú Yên, Khánh Hòa, Ninh Thuận, Bình Thuận, Đồng Nai, Tây Ninh, Thành phố Hồ Chí Minh, An Giang,... Do đặc điểm cư trú, tính chất tôn giáo và sắc thái văn hóa mang tính vùng miền, người Chăm ở Việt Nam được chia thành 3 nhóm cộng đồng chính là: Chăm H'roi, Chăm Ninh Thuận - Bình Thuận, và Chăm Nam Bộ.
- Chăm H'roi bao gồm những người Chăm sống rải rác ở miền núi các tỉnh Phú Yên, Bình Định; tổng số khoảng 20.500 người. Người Chăm Hroi có nguồn gốc từ những người Chăm cổ là một bộ phận của cộng đồng Chăm Việt Nam và từ lâu được gọi là Chăm Hroi. Người Chăm Hroi theo tín ngưỡng dân gian chịu ảnh hưởng từ đạo Bàlamôn.
- Chăm Ninh Thuận - Bình Thuận hay Đông Chăm gồm những người Chăm cư trú ở Ninh Thuận, Bình Thuận, có tên gọi là Campaduraga; tổng số khoảng 98.000 người (Ninh Thuận: 66.000; Bình Thuận: 32.000), đây là nhóm cộng đồng Chăm lớn nhất chiếm khoảng 67,60% tổng số người Chăm ở Việt Nam. Người Chăm Ninh Thuận-Bình Thuận có hai nhóm chính phân theo tín ngưỡng là Chăm Ahiêr (Chăm Bàlamôn) và Chăm Awal (Chăm Bàni). Ngoài ra còn có một nhóm nhỏ người Chăm Bàni đã cải sang theo Hồi giáo chính thống vào thập niên 1960 do tiếp xúc với người Chăm Nam Bộ.
- Chăm Nam Bộ hay Tây Chăm bao gồm những người Chăm sinh sống chủ yếu ở An Giang, thành phố Hồ Chí Minh, Tây Ninh; tổng số khoảng 26.700 người. Cộng đồng này đến từ Campuchia, và có nguồn gốc xa hơn nữa lại từ Nam Trung Bộ Việt Nam như hai cộng đồng trên. Sự hình thành nhóm Chăm Nam Bộ khởi đầu từ năm 1819, khi vị tướng triều Nguyễn Thoại Ngọc Hầu bắt đầu huy động sức người để đào kênh Vĩnh Tế, đã có nhiều người Chăm từ Campuchia được tuyển mộ, sau khi con kênh được đào xong họ được thưởng công và cấp đất sinh sống tại đây nên còn được gọi là Chăm Châu Đốc. Sau đó tiếp tục có thêm người Chăm từ Campuchia tới, cũng như nhiều người Chăm Châu Đốc tới sống ở các tỉnh Nam Bộ khác. Trong nhóm người Chăm này có một thành phần là người gốc Malaysia được gọi Chăm Chà-và (liên hệ tới đảo Java, do không phân biệt được người Java tới từ Indonesia và người Mã lai nên hai nhóm này được gọi chung là Java). Người Chăm Nam Bộ theo Hồi giáo chính thống nên còn được gọi là Chăm Islam.
Cộng đồng Chăm ở Campuchia, Malaysia và Thái Lan có nguồn gốc từ miền Trung Việt Nam, di cư khỏi vùng đất cũ của mình do sự Nam tiến của Đại Việt cách đây nhiều thế kỷ. Đa số họ theo Hồi giáo Sunni và có tiếp xúc chặt chẽ với người Malaysia và Indonesia do có cùng tôn giáo và ngôn ngữ cùng thuộc nhóm Mã lai- Đa đảo. Ở Campuchia, do tôn giáo của mình mà người Chăm còn được gọi là Khmer Islam; một vài người đã tới Nam Bộ Việt Nam và hình thành nhóm Chăm thứ ba như đã nói ở trên.
Theo Tổng điều tra dân số và nhà ở năm 2009, người Chăm ở Việt Nam có dân số 161.729 người, cư trú tại 56 trên tổng số 63 tỉnh, thành phố. Người Chăm cư trú tập trung tại các tỉnh: Ninh Thuận (67.274 người, chiếm 41,6% tổng số người Chăm tại Việt Nam), Bình Thuận (34.690 người, chiếm 21,4% tổng số người Chăm tại Việt Nam), Phú Yên (19.945 người), An Giang (14.209 người), thành phố Hồ Chí Minh (7.819 người), Bình Định (5.336 người), Đồng Nai (3.887 người), Tây Ninh (3.250 người)[2]
Tín ngưỡng, Tôn giáo[sửa | sửa mã nguồn]
Tôn giáo đầu tiên [cần dẫn nguồn] của Chămpa là 1 dạng của Ấn giáo Shaivite, tới từ Ấn Độ qua đường biển. Khi các thương gia Ả Rập dừng chân ở miền duyên hải Trung bộ Việt Nam trên đường tới Trung Hoa, Hồi giáo (Islam) bắt đầu ảnh hưởng tới văn hóa của người Chăm.
Không rõ chính xác khi nào Hồi giáo tới Champa nhưng các di chỉ ngôi mộ có niên đại vào thế kỷ 11 đã được phát hiện. Nhìn chung người ta cho rằng Hồi giáo tới Đông Dương nhiều sau khi đã tới Trung Quốc trong suốt thời kì nhà Đường (618–907), và các nhà buôn Ả rập trong vùng đã tiếp xúc trực tiếp với người Chăm chứ không phải với các dân tộc khác. Điều này có thể giải thích tại sao chỉ có người Chăm theo Hồi giáo một cách truyền thống trong vùng Đông Dương.
Đa số người Chăm, đặc biệt là ở Campuchia, theo Hồi giáo và duy trì các trụ cột của nó bao gồm cả cầu nguyện năm lần một ngày, ăn chay trong tháng Ramadan và thực hiện hành hương hajj đến thánh địa Mecca. Từ nhiều năm nay, các đại diện từ Campuchia đã tham gia vào cuộc thi quốc tế ngâm thơ Kinh Qur'an tại Kuala Lumpur. Các cộng đồng người Hồi giáo Chăm ở Campuchia điều hành các trường học tôn giáo, và được đứng đầu bởi một Mufti. Tuy nhiên, một nhóm nhỏ người Chăm, tự gọi mình Kaum Jumaat, theo một sự thích nghi thần học Hồi giáo được địa phương hóa, theo đó họ cầu nguyện chỉ vào thứ Sáu và tổ chức Ramadan chỉ trong ba ngày. Tuy vậy, trong những năm gần đây, một số thành viên của nhóm này đã tham gia vào cộng đồng Chăm Hồi giáo lớn hơn trong các thực hành tôn giáo. Một trong những yếu tố dẫn đến sự thay đổi này là ảnh hưởng từ các thành viên trong gia đình của họ đã ra nước ngoài để nghiên cứu về Hồi giáo.
Có khoảng 60.000 người Chăm theo Ấn giáo (Hinduism) và ngày nay không có một hệ thống đẳng cấp nghiêm ngặt, dù trước đó họ có thể đã được chia thành đẳng cấp Nagavamshi Kshatriya[4] cùng với 1 thiểu số đẳng cấp Brahmin có vai vế[5]. Các đền Hindu được gọi là Bimong trong tiếng Chăm nhưng cũng thường được gọi là Tháp. Các thầy tế lễ được chia thành 3 cấp, cấp bậc cao nhất được gọi là Po Adhia hay Po Sá, tiếp theo là Po Tapáh và thấp nhất là Po Paséh.
Người Chăm ở Việt Nam về mặt tín ngưỡng có 3 nhóm chính: Chăm Bàlamôn ở Ninh Thuận-Bình Thuận theo Bàlamôn giáo (Ấn giáo) dung hợp với tín ngưỡng dân gian; Chăm Bàni ở Ninh Thuận-Bình Thuận theo Hồi giáo Bàni, là 1 dạng Hồi giáo đã bị bản địa hóa sâu đậm; và Chăm Islam ở An Giang và Nam Bộ theo Hồi giáo chính thống, dòng Sunni phái Shafi'i, họ tiếp tục duy trì mối liên hệ gắn bó với thế giới Hồi giáo bên ngoài, chủ yếu thông qua Hồi giáo ở Đông Nam Á như Malaysia. Ngoài ra, cộng đồng Chăm H'roi ở miền núi theo tín ngưỡng dân gian cũng có thể xếp vào nhóm thứ nhất. Tại tỉnh Ninh Thuận, nơi có nhiều người Chăm ở Việt Nam cư trú, có khoảng 44.000 người Chăm Balamôn và gần 31.000 người Chăm Bani. Trong số 34 làng Chăm ở Ninh Thuận, có 23 làng Balamôn và 11 làng Bani[6]. Tại tỉnh Bình Thuận, nơi có 4 làng toàn người Chăm và 9 làng hỗn hợp thì có gần 25.000 người Chăm Balamôn và khoảng 10.000 người Chăm Bani[7].
Đặc điểm kinh tế[sửa | sửa mã nguồn]
Chăm là một dân tộc có nhiều ngành nghề truyền thống lâu đời như thêu, dệt, làm đồ gốm, làm gạch, chế tạo công cụ sản xuất, buôn bán, đóng thuyền, đánh cá, điêu khắc... đặc biệt là nghề trồng lúa nước được người Chăm phát triển từ rất sớm và luôn có những cải tiến về giống và thủy lợi.
Người Chăm sống ở đồng bằng, có truyền thống sản xuất lúa nước là chính. Kỹ thuật thâm canh lúa nước bằng các biện pháp giống, phân bón, thủy lợi khá thành thạo. Hai nghề thủ công nổi tiếng là đồ gốm và dệt vải sợi bông. Trước kia, người Chăm không trồng cây trong làng vì cho rằng cây sẽ là nơi cư trú của ma quỉ.
Tổ chức cộng đồng[sửa | sửa mã nguồn]
Người Chăm thường sinh sống tập trung trong paley Chăm (làng Chăm). Mỗi paley có khoảng 300 đến 400 hộ gia đình, cùng theo một tôn giáo nhất định, gồm nhiều tộc họ sinh sống với nhau. Mỗi paley đều có một đơn vị hành chính của làng là: Hội đồng phong tục và Po Paley (Trưởng làng), trong đó, Po Paley là người đóng vai trò rất quan trọng trong Paley. Luật tục Chăm ghi:
Po Paley được dân làng bầu, phải là người cao tuổi, có uy tín, am hiểu phong tục tập quán, luôn vì mọi người, có lòng vị tha. Đồng thời Po Paley cũng phải là người lao động giỏi, có kinh nghiệm trong sản xuất, gia đình hạnh phúc, con cháu xum họp đoàn kết. Người Chăm ví Po Paley như là cây cao, bóng cả:
Hội đồng phong tục do dân làng bầu chọn và có nhiệm vụ trông coi về vấn đề phong tục tập quán, tín ngưỡng. Thành viên của Hội đồng phong tục đều là những người có uy tín trong tôn giáo, trong các tộc họ, là người am hiểu tập quán, phong tục lễ nghi, tín ngưỡng, tôn giáo của người Chăm, có quyền phân xử những thành viên trong paley vi phạm Luật tục. Trong trường hợp người vi phạm ngoan cố thì khi cha, mẹ hoặc người thân chết, Hội đồng phong tục sẽ cấm các tu sỹ, chức sắc không được cúng lễ và xem như người vi phạm đã bị loại ra khỏi cộng đồng.
Người Chăm có tập quán bố trí cư trú dân cư theo bàn cờ. Mỗi dòng họ, mỗi nhóm gia đình thân thuộc hay có khi chỉ một đại gia đình ở quây quần thành một khoảnh hình vuông hoặc hình chữ nhật. Trong làng các khoảnh như thế ngăn cách với nhau bởi những con đường nhỏ. Phần lớn làng Chăm có dân số khoảng từ 1.000 người đến 2.000 người.
Mỗi một dòng họ có một chiết Atâu, một Akauk Guăp và một vật tổ riêng. Luật tục Chăm quy định, Akauk Guăp phải là người cao tuổi, am hiểu phong tục tập quán, có uy tín trong dòng họ, gia đình giàu có, không được có chồng chắp vợ nối.
Hôn nhân gia đình[sửa | sửa mã nguồn]
Chế độ mẫu hệ và tín ngưỡng nữ thần vẫn tồn tại ở người Chăm. Đàn ông lo việc ngoài nhà, đàn bà lo việc trong gia đình và gia phả. Phong tục Chăm qui định con theo họ mẹ, họ bên mẹ được xem là gần (họ nội). Nhà gái cưới chồng cho con. Con trai ở rể nhà vợ, đến khi chết đi nhà vợ có trách nhiệm thờ cúng đến hết tang, sau đó mang hài cốt về trả lại cho dòng họ nhà trai tiếp tục thờ. Chỉ con gái được thừa kế tài sản, người con gái út được thừa kế nhà tự để thờ cúng ông bà và phải nuôi dưỡng cha mẹ già.
Nhà cửa[sửa | sửa mã nguồn]
Nhà ở của người Chăm là một quần thể nhà trong một khuôn viên (bây giờ do việc quy họach phân lô đất theo kiểu nhà liên kế hẹp nên việc phát triển nhà theo quần thể trong một khuôn viên dần không còn nữa). Mối quan hệ của các nhà trong quần thể này đã thể hiện quá trình tan vỡ của hình thái gia đình lớn mẫu hệ để trở thành các gia đình nhỏ.
- Bộ khung nhà của người Chăm ở Bình Thuận khá đơn giản. Vì cột cơ bản là vì ba cột (kèo được liên kết với cột hoặc không có vì kèo thì dùng tường thay thế kèo). Nếu là vì năm cột thì có thêm xà ngang đầu gác lên cây đòn tay cái nơi hai đầu cột con. Từ các kiểu vì này dần xuất hiện cây kèo và trở thành vì kèo.
- Mặt trước nhà quay về hướng Nam hoặc hướng Tây. Gian giữ là trung tâm (người Chăm gọi là sang-yơ), phía phải là phòng ngủ của bố mẹ, bên trái là kho, sau là phòng ngủ của con cái. Mặt trước có một hiên ở giữa nhà.
- Nhà bếp được xây dựng riêng biệt với nhà chính và ở phía Tây nhà chính, trong nhà bếp có khu bếp, khu chứa nước uống và kho chất đốt (củi, than, v.v.).
Nhà người Chăm ở miền Nam lại rất khác.
- Nhà người Chăm ở An Giang: cách tổ chức mặt bằng sinh hoạt còn phảng phất cái hình đồ sộ của nhà sang yơ ở Bình Thuận.
- Nhà người Chăm ở Châu Đốc: khuôn viên của nhà Chăm Châu Đốc không còn nhiều nhà mà chỉ có nhà chính và nhà phụ kết hợp thành hình thước thợ. Chuồng trâu bò và lợn được làm xa nhà ở.
Nhà ở là nhà sàn, chân rất cao để phòng ngập lụt. Cách bố trí trên mặt bằng sinh hoạt hoàn toàn khác với nhà ở Bình Thuận cũng như ở An Giang.
Trang phục[sửa | sửa mã nguồn]
Có những nhóm địa phương khác nhau với lối tạo dáng và trang trí riêng khó lẫn lộn với các tộc người trong nhóm ngôn ngữ hoặc khu vực.
Trang phục nam[sửa | sửa mã nguồn]
Trang phục cổ truyền: Đàn ông lớn tuổi thường để tóc dài, quấn khăn. Đó là loại khăn màu trắng có dệt thêu hoa văn màu nhạt (vàng hoặc bạc), ở hai đầu khăn có các tua vải. Khăn đội theo lối chữ nhân. Những vị có chức sắc (tôn giáo), hai đầu khăn có hoa văn màu vàng, tua vải màu đỏ, quấn thả ra hai mang tai. Nam mặc áo có cánh xếp chéo và cài dây phía bên hông (thắt lưng), thường là áo màu trắng, trong là quần soọc, ngoài quấn váy xếp.
Trang phục nữ[sửa | sửa mã nguồn]
Về cơ bản, phụ nữ các nhóm Chăm thường đội khăn. Cách hoặc là phủ trên mái tóc hoặc quấn gọn trên đầu, hoặc quấn theo lối chữ nhân, hoặc với loại khăn to quàng từ đầu rồi phủ kín vai. Khăn đội đầu chủ yếu là màu trắng, có loại được trang trí hoa văn theo lối viền các mép khăn (khăn to), nhóm Chăm Hroi thì đội khăn màu chàm. Lễ phục thường có chiếc khăn vắt vai ngoài chiếc áo dài màu trắng. Đó là chiếc khăn dài tới 23 m vắt qua vai chéo xuống hông, được dệt thêu hoa văn cẩn thận với các màu đỏ, trắng, vàng của các mô tip trong bố cục của dải băng.
Nữ mặc áo cổ tròn cài nút phía trước ngực xuống đến bụng, quấn váy xếp (khi làm lễ) hoặc mặc váy ống (thông thường), đầu quấn khăn không ràng buộc về màu sắc.
Nhóm Khánh Hòa và một số nơi, phụ nữ mặc quần bên trong áo dài. Nhóm Chăm Hroi mặc váy quấn (hở) có miếng đáp sau váy.
Nhóm Quảng Ngãi mặc áo cánh xẻ ngực, cổ đeo vòng và các chuỗi hạt cườm.
Trang phục Chăm, vì có nhóm cơ bản là theo đạo Hồi nên cả nam và nữ lễ phục thiên về màu trắng. Có thể thấy đặc điểm trang phục là lối tạo hình áo (khá điển hình) là lối khoét cổ và can thân và nách từ một miếng vải khổ hẹp (hoặc can với áo dài) thẳng ở giữa làm trung tâm áo cho cả áo ngắn và áo dài. Mặt khác có thể thấy ở đây duy nhất là tộc còn thấy nam giới mặc váy ở nước ta với lối mang trang phục và phong cách thẩm mỹ riêng.
Người Chăm nổi tiếng[sửa | sửa mã nguồn]
- Chế Bồng Nga, vua Chămpa
- Chế Linh, ca sỹ
- Inrasara (Phú Trạm), nhà thơ
- Đàng Năng Thọ, nhà điêu khắc, giám đốc trung tâm văn hóa Chăm, Phan Rang
- Po Dharma, Tiến sĩ lịch sử Champa, Viện Viễn Đông Pháp
Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]
Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ http://www.joshuaproject.net/peopctry.php?rop3=110776&rog3=CB
- ^ a ă Ban chỉ đạo Tổng điều tra dân số và nhà ở trung ương Tổng điều tra dân số và nhà ở Việt Nam năm 2009: Kết quả toàn bộ. Hà Nội, 6-2010. Table 5, page 134
- ^ a ă http://www.joshuaproject.net/people-profile.php?peo3=15361&rog3=LA
- ^ India's interaction with Southeast Asia, Volume 1, Part 3 By Govind Chandra Pande, Project of History of Indian Science, Philosophy, and Culture, Centre for Studies in Civilizations (Delhi, India) p.231,252
- ^ http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2004/35433.htm
- ^ Interview with High Priest or Po Adhia of Ninh Thuan province and his assistant, 23 December 2011
- ^ Interview with priest or Po Guru near Ma Lam town, and the director of Binh Thuan Cham Cultural Center, Bac Binh district, 22 December 2011

markdown:
# Người Chăm
|
|
Phụ nữ người Chăm
với trang phục truyền thống bên tháp cổ
![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/83/Flag_of_Cambodia.svg/22px-Flag_of_Cambodia.svg.png)
[Campuchia](/wiki/Campuchia) [[1]](#cite_note-1) ![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/21/Flag_of_Vietnam.svg/22px-Flag_of_Vietnam.svg.png)
[Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam) [[2]](#cite_note-n.C4.83m_2009-2) ![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/66/Flag_of_Malaysia.svg/22px-Flag_of_Malaysia.svg.png)
[Malaysia](/wiki/Malaysia) ![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a9/Flag_of_Thailand.svg/22px-Flag_of_Thailand.svg.png)
[Thái Lan](/wiki/Th%C3%A1i_Lan) ![ Cờ Hoa Kỳ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a4/Flag_of_the_United_States.svg/22px-Flag_of_the_United_States.svg.png)
[Hoa Kỳ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) ![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c3/Flag_of_France.svg/22px-Flag_of_France.svg.png)
[Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p) ![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/56/Flag_of_Laos.svg/22px-Flag_of_Laos.svg.png)
[Lào](/wiki/L%C3%A0o) [[3]](#cite_note-.E1.BB.9F_L.C3.A0o-3) ![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0d/Flag_of_Saudi_Arabia.svg/22px-Flag_of_Saudi_Arabia.svg.png)
[Ả Rập Saudi](/wiki/%E1%BA%A2_R%E1%BA%ADp_Saudi) [tiếng Chăm](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Ch%C4%83m), [tiếng Khmer](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Khmer), [tiếng Việt](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Vi%E1%BB%87t), [tiếng Mã Lai](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_M%C3%A3_Lai) [Hồi giáo](/wiki/H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o)dòng Sunni. Một bộ phận theo [Ấn Độ giáo](/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99_gi%C3%A1o). [Utsul](/wiki/Utsul), [Gia Rai](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Gia_Rai), [Ê Đê](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_%C3%8A_%C4%90%C3%AA), [Ra Glai](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Ra_Glai), [Chu Ru](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Chu_Ru), [Mã Lai](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_M%C3%A3_Lai), [Indonesia](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Indonesia&action=edit&redlink=1), [Philippines](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Philippines&action=edit&redlink=1) **Người Chăm**, còn gọi là **người Chàm**, **người Chiêm**, **người Chiêm Thành**, **người Hời**..., hiện cư ngụ chủ yếu tại [Campuchia](/wiki/Campuchia), [Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam), [Malaysia](/wiki/Malaysia), [Thái Lan](/wiki/Th%C3%A1i_Lan) và [Hoa Kỳ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3). Dân số tại Việt Nam theo điều tra dân số 1999 là 132.873 người; theo tài liệu của Ủy ban Dân tộc Chính phủ Việt Nam năm 2008 là khoảng hơn 145.000 người, xếp thứ 14 về số lượng trong cộng đồng [các dân tộc Việt Nam](/wiki/D%C3%A2n_t%E1%BB%99c_Vi%E1%BB%87t_Nam).
## Mục lục
## Lịch sử[
[sửa](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Ch%C4%83m&veaction=edit§ion=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Ch%C4%83m&action=edit§ion=1)]
Người Chăm là một dân tộc đã từng có một quốc gia độc lập, hùng mạnh trong lịch sử; có nền văn hóa phát triển, và là hậu duệ của các cư dân nền văn hóa Sa Huỳnh thời kì đồ sắt. Các cộng đồng người Chăm ở Việt Nam, Campuchia, Malaysia, Hoa Kì... có quan hệ đồng tộc, đồng tôn. Ở Việt Nam người Chăm có mối liên hệ gần gũi với các dân tộc nói các tiếng cùng thuộc nhóm ngôn ngữ Mã lai-Đa đảo như Gia Rai, Ê Đê, RaGlai và Chu Ru.
Trước thế kỷ thứ 7 có vương quốc Lâm Ấp từ năm Sơ Bình thứ 3
[nhà Hán](/wiki/Nh%C3%A0_H%C3%A1n) ( [192](/wiki/192)) đến năm Đại Nghiệp thứ 1 [nhà Tùy](/wiki/Nh%C3%A0_T%C3%B9y) ( [605](/wiki/605)). Sau năm 605, tình hình nước Chăm Pa không rõ cho đến thế kỷ thứ 8. Các tên gọi khác nhau của vương quốc này theo văn bia [tiếng Phạn](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Ph%E1%BA%A1n) và tiếng Chăm cổ là **Campanagara**, **Nagara Campa**, **Nagar Cam**. Còn sử sách Trung Quốc gọi là ** (phiên âm theo tiếng Bắc Kinh hiện nay là Lâm Ấp quốc** *Lin-yi-guo*), **,** [Chiêm Bà Quốc](/w/index.php?title=Chi%C3%AAm_B%C3%A0_Qu%E1%BB%91c&action=edit&redlink=1) **và** [Hoàn Vương Quốc](/wiki/Ho%C3%A0n_V%C6%B0%C6%A1ng) **. Vương quốc này bắt đầu suy tàn từ đầu thế kỷ 15 sau cuộc can thiệp do quân đội** [Chiêm Thành](/wiki/Chi%C3%AAm_Th%C3%A0nh)quốc [nhà Minh](/wiki/Nh%C3%A0_Minh)dưới sự chỉ huy của vua [Vĩnh Lạc Đế](/wiki/Minh_Th%C3%A0nh_T%E1%BB%95)đối với ba triều đài: [nhà Hậu Trần](/wiki/Nh%C3%A0_H%E1%BA%ADu_Tr%E1%BA%A7n)(Đại Việt), [nhà Hồ](/wiki/Nh%C3%A0_H%E1%BB%93)(Đại Ngu) và [triều đại Vijaya](/w/index.php?title=Tri%E1%BB%81u_%C4%91%E1%BA%A1i_Vijaya&action=edit&redlink=1)(Chăm Pa). Sau khi quân đội nhà Minh rút về, vương quốc Chăm Pa được phục hồi nhưng chia thành 2 tiểu vương quốc: Tiểu vương quốc Vijaya (Đồ Bàn: 1428-1471) và Tiểu vương quốc Panduranga (Phan Rang: 1433-1832). Tiểu vương quốc Vijaya bị quân đội [Đại Việt](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_Vi%E1%BB%87t)tiêu diệt dưới sự chỉ huy của vua [Lê Thánh Tông](/wiki/L%C3%AA_Th%C3%A1nh_T%C3%B4ng)để thôn tính đất đai vào năm Hồng Đức thứ 2 nhà Lê tức năm [1471](/wiki/1471)). Năm đó, tiểu vương quốc Panduranga cũng trở thành chư hầu của Đại Việt. Năm Hiển Tông thứ 2 chúa Nguyễn (năm Chính Hòa thứ 14 nhà Lê tức năm [1693](/wiki/1693)), Nguyễn Hữu Cảnh đã một lần chinh phục Tiểu vương quốc Panduranga, đổi tên Chiêm Thành quốc thành Thuận Thành trấn, rồi đổi Thuận Thành trấn thành Bình Thuận phủ. Nhưng, năm 1694, trong khi Nguyễn Hữu Cảnh tây chinh đánh Campuchia, tướng người Chăm tên Ốc Nha Đạt và tướng người Thanh tên A Ban đã tập hợp được đông đảo lực lượng người Chăm Pa, nổi dậy và tiêu diệt toàn bộ lực lượng chúa Nguyễn tại đây. Chúa Nguyễn (vua Nguyễn Hiển Tông tức Nguyễn Phúc Chu) đã bất đắc dĩ cầu hòa với người Chăm Pa và cho phép người Chăm Pa phục hồi Thuận Thành trấn (Khu Tự trị Chăm Pa). Hòa ước giữa chúa Nguyễn và chúa Chăm Pa được ghi rõ trong Nghị Định Ngũ Điều vào năm Hiển Tông thứ 21 (năm Vĩnh Thạnh thứ 8 [nhà Lê](/wiki/Nh%C3%A0_L%C3%AA_s%C6%A1)tức năm [1712](/wiki/1712)) và được duy trì cho đến năm [Minh Mạng](/wiki/Minh_M%E1%BA%A1ng)thứ 13 ( [1832](/wiki/1832)). Sau cải thổ quy lưu (giải thể khu tự trị) vào năm 1832, một số người Chăm liên minh với Lê Văn Khôi, nổi dậy để phục hồi Thuận Thành trấn nhưng kết thúc thất bại. Hậu duệ của chúa Chăm Pa có ông Dụng Gạch, một vị hoàng tử anh hùng, phó chủ tịch ủy ban hành chính lâm thời huyện Hòa Đa (Bắc Bình ngày nay) phụ trách miền núi sau [Cách mạng tháng Tám](/wiki/C%C3%A1ch_m%E1%BA%A1ng_th%C3%A1ng_T%C3%A1m).
Chăm Pa thừa kế Lâm Ấp được thành lập sau cuộc nổi dậy của một viên quan địa phương (quan Công Tao) tên là
[Khu Liên](/wiki/Khu_Li%C3%AAn) ( *Kiu-lien*) chống lại chính quyền [nhà Hán](/wiki/Nh%C3%A0_H%C3%A1n) năm 192 tại huyện Tượng Lâm, thuộc quận Nhật Nam (ngày nay là [Huế](/wiki/Hu%E1%BA%BF)). Lãnh thổ của Chăm Pa ngày nay thuộc thành phố Đà Nẵng và các tỉnh [Quảng Bình](/wiki/Qu%E1%BA%A3ng_B%C3%ACnh), [Quảng Trị](/wiki/Qu%E1%BA%A3ng_Tr%E1%BB%8B), [Thừa Thiên-Huế](/wiki/Th%E1%BB%ABa_Thi%C3%AAn_-_Hu%E1%BA%BF), [Quảng Nam](/wiki/Qu%E1%BA%A3ng_Nam), [Quảng Ngãi](/wiki/Qu%E1%BA%A3ng_Ng%C3%A3i), [Bình Định](/wiki/B%C3%ACnh_%C4%90%E1%BB%8Bnh), [Phú Yên](/wiki/Ph%C3%BA_Y%C3%AAn), [Khánh Hòa](/wiki/Kh%C3%A1nh_H%C3%B2a), [Ninh Thuận](/wiki/Ninh_Thu%E1%BA%ADn), [Bình Thuận](/wiki/B%C3%ACnh_Thu%E1%BA%ADn) và một số vùng Tây Nguyên. Lâm Ấp chịu ảnh hưởng lớn của văn hóa và tôn giáo [Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c) nhưng sau các cuộc chiến với quốc gia láng giềng [Phù Nam](/wiki/Ph%C3%B9_Nam), cũng như sự thôn tính lãnh thổ của quốc gia này vào [thế kỷ 4](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_4), đã hòa trộn văn hóa [Ấn Độ](/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99). Theo văn bia tiếng Phạn tại Mỹ Sơn, vua Chăm Pa và vua Campuchia đều là hậu duệ của hoàng tử Asvattaman, một anh hùng lưu vong bạc mệnh trong sử thi Ấn Độ *Mahabarata* thuộc nhà Kuru. Riêng, các chúa Panduranga thì thuộc dõng Pandu nên Chăm Pa (Vijaya, thuộc nhà Kuru) và Panduranga (thuộc nhà Pandu) vốn là 2 quốc gia thù địch với nhau. Sử sách Trung Quốc luôn ghi rõ 2 nước Chiêm Thành (Chăm Pa) và Tân Đồng Long (Panduranga) là 2 quốc gia riêng.
Lịch sử của vương quốc Chăm Pa là các cuộc xung đột với
[Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c), [Đại Việt](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_Vi%E1%BB%87t), [Khmer](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Khmer) và [Mông Cổ](/wiki/M%C3%B4ng_C%E1%BB%95), cũng như xung đột nội bộ. Chính là do các cuộc xung đột này mà Chăm Pa mất dần lãnh thổ vào tay Đại Việt, một quốc gia có tổ chức chính quyền và quân sự tốt hơn. Chăm Pa trong quá khứ là một nước chư hầu của các [triều đại phong kiến](/w/index.php?title=Tri%E1%BB%81u_%C4%91%E1%BA%A1i_phong_ki%E1%BA%BFn&action=edit&redlink=1) Trung Quốc và Đại Việt nhưng vẫn giữ được bản sắc văn hóa và sự toàn vẹn lãnh thổ. Người Chăm Pa là những chiến binh giỏi đã sử dụng địa hình đồi núi để chiếm ưu thế. Năm Hồng Đức thứ 2 nhà Lê ( [1471](/wiki/1471)), Tiểu vương quốc Vijaya chịu tổn thất nặng nề trong cuộc chiến với Đại Việt dưới triều đại vua [Lê Thánh Tông](/wiki/L%C3%AA_Th%C3%A1nh_T%C3%B4ng). Khoảng 60.000 quân Chăm Pa bị giết và 30.000 bị bắt làm tù binh. Ngược lại, Tiểu vương quốc Panduranga tiếp tục phát triển dưới sự bảo trợ của chúa Nguyễn và vua Gia Long (Nguyễn Thế Tổ) trong các vùng thung lũng Phan Rang, Phan Rí và Phan Thiết. Tuy nhiên vua Minh Mạng đã không quan tâm Chăm Pa như vua cha nữa và thủ tiêu cơ chế tự trị của Thuận Thành trấn vào năm Minh Mạng thứ 13 nhà Nguyễn ( [1832](/wiki/1832)).
## Ngôn ngữ[
[sửa](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Ch%C4%83m&veaction=edit§ion=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Ch%C4%83m&action=edit§ion=2)] [Tiếng Chăm](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Ch%C4%83m) thuộc [nhóm ngôn ngữ Mã Lai-Đa đảo](/w/index.php?title=Nh%C3%B3m_ng%C3%B4n_ng%E1%BB%AF_M%C3%A3_Lai-%C4%90a_%C4%91%E1%BA%A3o&action=edit&redlink=1) ( *Malayo-Polynesian*) của [hệ ngôn ngữ Nam Đảo](/wiki/H%E1%BB%87_ng%C3%B4n_ng%E1%BB%AF_Nam_%C4%90%E1%BA%A3o) ( *Autronesian*).
## Dân số và cư trú[
[sửa](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Ch%C4%83m&veaction=edit§ion=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Ch%C4%83m&action=edit§ion=3)]
Người Chăm được xác định là cư dân bản địa ở khu vực
[duyên hải Nam Trung Bộ Việt Nam](/wiki/Nam_Trung_B%E1%BB%99_Vi%E1%BB%87t_Nam) và đã có quá trình định cư lâu đời ở khu vực này. Trải qua hàng ngàn năm, dưới những biến cố lịch sử, xã hội mà chủ yếu là do chiến tranh và mẫu thuẫn nội bộ, người Chăm không còn cư trú tập trung ở khu vực duyên hải Nam Trung Bộ mà phân bố rộng rãi ở khắp các tỉnh phía Nam Việt Nam và một số các quốc gia khác.
Hiện nay tổng số người Chăm trên thế giới khoảng 400.000 người, phân bố chủ yếu ở
[Campuchia](/wiki/Campuchia), [Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam), [Malaysia](/wiki/Malaysia), [Thái Lan](/wiki/Th%C3%A1i_Lan) và [Hoa Kỳ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3). Cộng đồng Chăm lớn nhất thế giới là vào khoảng trên 217.000 người tại Campuchia, được gọi là Khmer Islam; kế đến là Việt Nam. Malaysia có trên 10.000 người, Thái Lan khoảng 4.000 người và Hoa Kỳ trên 3.000 người [... [cần dẫn nguồn](/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c)]
Một số người Chăm di cư sang các nước khác, như tộc
[Utsul](/wiki/Utsul) ở [đảo Hải Nam](/wiki/%C4%90%E1%BA%A3o_H%E1%BA%A3i_Nam), đến bang Terengganu của [Malaysia](/wiki/Malaysia). Trong thế kỷ 20, nhiều người Chăm hoặc gốc Chăm di cư sang [Hoa Kỳ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) và các nước [phương Tây](/wiki/Ph%C6%B0%C6%A1ng_T%C3%A2y) khác. Người Chăm ở [Lào](/wiki/L%C3%A0o) có hơn 800 người, trong đó có 600 người sống ở thủ đô Viêng-chăn, cộng đồng này di cư từ Campuchia do sự diệt chủng của [Khơ-me Đỏ](/wiki/Khmer_%C4%90%E1%BB%8F) . [3]
### Phân bố dân cư ở Việt Nam[
[sửa](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Ch%C4%83m&veaction=edit§ion=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Ch%C4%83m&action=edit§ion=4)]
Trên lãnh thổ Việt Nam có khoảng 145.235 người Chăm sinh sống, sống rải rác ở các tỉnh phía Nam như
[Bình Định](/wiki/B%C3%ACnh_%C4%90%E1%BB%8Bnh), [Phú Yên](/wiki/Ph%C3%BA_Y%C3%AAn), [Khánh Hòa](/wiki/Kh%C3%A1nh_H%C3%B2a), [Ninh Thuận](/wiki/Ninh_Thu%E1%BA%ADn), [Bình Thuận](/wiki/B%C3%ACnh_Thu%E1%BA%ADn), [Đồng Nai](/wiki/%C4%90%E1%BB%93ng_Nai), [Tây Ninh](/wiki/T%C3%A2y_Ninh), [Thành phố Hồ Chí Minh](/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh), [An Giang](/wiki/An_Giang),... Do đặc điểm cư trú, tính chất tôn giáo và sắc thái văn hóa mang tính vùng miền, người Chăm ở Việt Nam được chia thành 3 nhóm cộng đồng chính là: *Chăm H'roi*, *Chăm Ninh Thuận - Bình Thuận*, và *Chăm Nam Bộ*. **Chăm H'roi**bao gồm những người Chăm sống rải rác ở miền núi các tỉnh Phú Yên, Bình Định; tổng số khoảng 20.500 người. Người Chăm Hroi có nguồn gốc từ những người Chăm cổ là một bộ phận của cộng đồng Chăm Việt Nam và từ lâu được gọi là Chăm Hroi. Người Chăm Hroi theo tín ngưỡng dân gian chịu ảnh hưởng từ đạo Bàlamôn. **Chăm Ninh Thuận - Bình Thuận**hay Đông Chăm gồm những người Chăm cư trú ở Ninh Thuận, Bình Thuận, có tên gọi là Campaduraga; tổng số khoảng 98.000 người (Ninh Thuận: 66.000; Bình Thuận: 32.000), đây là nhóm cộng đồng Chăm lớn nhất chiếm khoảng 67,60% tổng số người Chăm ở Việt Nam. Người Chăm Ninh Thuận-Bình Thuận có hai nhóm chính phân theo tín ngưỡng là Chăm Ahiêr (Chăm Bàlamôn) và Chăm Awal (Chăm Bàni). Ngoài ra còn có một nhóm nhỏ người Chăm Bàni đã cải sang theo Hồi giáo chính thống vào thập niên 1960 do tiếp xúc với người Chăm Nam Bộ. **Chăm Nam Bộ**hay Tây Chăm bao gồm những người Chăm sinh sống chủ yếu ở An Giang, thành phố Hồ Chí Minh, Tây Ninh; tổng số khoảng 26.700 người. Cộng đồng này đến từ Campuchia, và có nguồn gốc xa hơn nữa lại từ Nam Trung Bộ Việt Nam như hai cộng đồng trên. Sự hình thành nhóm Chăm Nam Bộ khởi đầu từ năm 1819, khi vị tướng triều Nguyễn [Thoại Ngọc Hầu](/wiki/Tho%E1%BA%A1i_Ng%E1%BB%8Dc_H%E1%BA%A7u)bắt đầu huy động sức người để đào [kênh Vĩnh Tế](/wiki/K%C3%AAnh_V%C4%A9nh_T%E1%BA%BF), đã có nhiều người Chăm từ Campuchia được tuyển mộ, sau khi con kênh được đào xong họ được thưởng công và cấp đất sinh sống tại đây nên còn được gọi là Chăm Châu Đốc. Sau đó tiếp tục có thêm người Chăm từ Campuchia tới, cũng như nhiều người Chăm Châu Đốc tới sống ở các tỉnh Nam Bộ khác. Trong nhóm người Chăm này có một thành phần là người gốc Malaysia được gọi Chăm Chà-và (liên hệ tới đảo [Java](/wiki/Java), do không phân biệt được người Java tới từ Indonesia và người Mã lai nên hai nhóm này được gọi chung là Java). Người Chăm Nam Bộ theo Hồi giáo chính thống nên còn được gọi là Chăm Islam.
Cộng đồng Chăm ở Campuchia, Malaysia và Thái Lan có nguồn gốc từ miền Trung Việt Nam, di cư khỏi vùng đất cũ của mình do sự Nam tiến của Đại Việt cách đây nhiều thế kỷ. Đa số họ theo Hồi giáo Sunni và có tiếp xúc chặt chẽ với người Malaysia và Indonesia do có cùng tôn giáo và ngôn ngữ cùng thuộc nhóm Mã lai- Đa đảo. Ở Campuchia, do tôn giáo của mình mà người Chăm còn được gọi là Khmer Islam; một vài người đã tới Nam Bộ Việt Nam và hình thành nhóm Chăm thứ ba như đã nói ở trên.
Theo
[Tổng điều tra dân số và nhà ở](/wiki/%C4%90i%E1%BB%81u_tra_d%C3%A2n_s%E1%BB%91) năm [2009](/wiki/2009), người Chăm ở Việt Nam có dân số 161.729 người, cư trú tại 56 trên tổng số 63 [tỉnh](/wiki/T%E1%BB%89nh_(Vi%E1%BB%87t_Nam)), [thành phố](/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_(Vi%E1%BB%87t_Nam)). Người Chăm cư trú tập trung tại các tỉnh: [Ninh Thuận](/wiki/Ninh_Thu%E1%BA%ADn) (67.274 người, chiếm 41,6% tổng số người Chăm tại Việt Nam), [Bình Thuận](/wiki/B%C3%ACnh_Thu%E1%BA%ADn) (34.690 người, chiếm 21,4% tổng số người Chăm tại Việt Nam), [Phú Yên](/wiki/Ph%C3%BA_Y%C3%AAn) (19.945 người), [An Giang](/wiki/An_Giang) (14.209 người), [thành phố Hồ Chí Minh](/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh) (7.819 người), [Bình Định](/wiki/B%C3%ACnh_%C4%90%E1%BB%8Bnh) (5.336 người), [Đồng Nai](/wiki/%C4%90%E1%BB%93ng_Nai) (3.887 người), [Tây Ninh](/wiki/T%C3%A2y_Ninh) (3.250 người) [[2]](#cite_note-n.C4.83m_2009-2)
## Tín ngưỡng, Tôn giáo[
[sửa](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Ch%C4%83m&veaction=edit§ion=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Ch%C4%83m&action=edit§ion=5)]
Tôn giáo đầu tiên
[ của Chămpa là 1 dạng của [cần dẫn nguồn](/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c)] [Ấn giáo](/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99_gi%C3%A1o) [Shaivite](/w/index.php?title=Shaivite&action=edit&redlink=1), tới từ Ấn Độ qua đường biển. Khi các thương gia Ả Rập dừng chân ở miền duyên hải Trung bộ Việt Nam trên đường tới Trung Hoa, [Hồi giáo](/wiki/H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o)(Islam) bắt đầu ảnh hưởng tới văn hóa của người Chăm.
Không rõ chính xác khi nào Hồi giáo tới Champa nhưng các di chỉ ngôi mộ có niên đại vào thế kỷ 11 đã được phát hiện. Nhìn chung người ta cho rằng Hồi giáo tới Đông Dương nhiều sau khi đã tới Trung Quốc trong suốt thời kì
[nhà Đường](/wiki/Nh%C3%A0_%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng) (618–907), và các nhà buôn Ả rập trong vùng đã tiếp xúc trực tiếp với người Chăm chứ không phải với các dân tộc khác. Điều này có thể giải thích tại sao chỉ có người Chăm theo Hồi giáo một cách truyền thống trong vùng Đông Dương.
Đa số người Chăm, đặc biệt là ở
[Campuchia](/wiki/Campuchia), theo Hồi giáo và duy trì các trụ cột của nó bao gồm cả cầu nguyện năm lần một ngày, ăn chay trong tháng Ramadan và thực hiện hành hương hajj đến thánh địa [Mecca](/wiki/Mecca). Từ nhiều năm nay, các đại diện từ Campuchia đã tham gia vào cuộc thi quốc tế ngâm thơ [Kinh Qur'an](/wiki/Qur%E2%80%99an) tại Kuala Lumpur. Các cộng đồng người Hồi giáo Chăm ở Campuchia điều hành các trường học tôn giáo, và được đứng đầu bởi một Mufti. Tuy nhiên, một nhóm nhỏ người Chăm, tự gọi mình Kaum Jumaat, theo một sự thích nghi thần học Hồi giáo được địa phương hóa, theo đó họ cầu nguyện chỉ vào thứ Sáu và tổ chức Ramadan chỉ trong ba ngày. Tuy vậy, trong những năm gần đây, một số thành viên của nhóm này đã tham gia vào cộng đồng Chăm Hồi giáo lớn hơn trong các thực hành tôn giáo. Một trong những yếu tố dẫn đến sự thay đổi này là ảnh hưởng từ các thành viên trong gia đình của họ đã ra nước ngoài để nghiên cứu về Hồi giáo.
Có khoảng 60.000 người Chăm theo
[Ấn giáo](/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99_gi%C3%A1o) (Hinduism) và ngày nay không có một hệ thống đẳng cấp nghiêm ngặt, dù trước đó họ có thể đã được chia thành đẳng cấp Nagavamshi Kshatriya cùng với 1 thiểu số đẳng cấp Brahmin có vai vế [4] . Các đền Hindu được gọi là [[5]](#cite_note-5) *Bimong*trong tiếng Chăm nhưng cũng thường được gọi là *Tháp*. Các thầy tế lễ được chia thành 3 cấp, cấp bậc cao nhất được gọi là *Po Adhia*hay *Po Sá*, tiếp theo là *Po Tapáh*và thấp nhất là *Po Paséh*.
Người Chăm ở
[Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam) về mặt tín ngưỡng có 3 nhóm chính: **Chăm Bàlamôn** ở Ninh Thuận-Bình Thuận theo Bàlamôn giáo (Ấn giáo) dung hợp với tín ngưỡng dân gian; **Chăm Bàni** ở Ninh Thuận-Bình Thuận theo Hồi giáo Bàni, là 1 dạng Hồi giáo đã bị bản địa hóa sâu đậm; và **Chăm Islam** ở An Giang và Nam Bộ theo Hồi giáo chính thống, dòng Sunni phái Shafi'i, họ tiếp tục duy trì mối liên hệ gắn bó với thế giới Hồi giáo bên ngoài, chủ yếu thông qua Hồi giáo ở Đông Nam Á như [Malaysia](/wiki/Malaysia). Ngoài ra, cộng đồng Chăm H'roi ở miền núi theo tín ngưỡng dân gian cũng có thể xếp vào nhóm thứ nhất. Tại tỉnh Ninh Thuận, nơi có nhiều người Chăm ở Việt Nam cư trú, có khoảng 44.000 người Chăm Balamôn và gần 31.000 người Chăm Bani. Trong số 34 làng Chăm ở Ninh Thuận, có 23 làng Balamôn và 11 làng Bani . Tại tỉnh Bình Thuận, nơi có 4 làng toàn người Chăm và 9 làng hỗn hợp thì có gần 25.000 người Chăm Balamôn và khoảng 10.000 người Chăm Bani [6] . [[7]](#cite_note-7)
## Đặc điểm kinh tế[
[sửa](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Ch%C4%83m&veaction=edit§ion=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Ch%C4%83m&action=edit§ion=6)] ![ ](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/25/%C4%90i%C3%AAu_kh%E1%BA%AFc_Ch%C4%83m.jpg/250px-%C4%90i%C3%AAu_kh%E1%BA%AFc_Ch%C4%83m.jpg)
![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/25/%C4%90i%C3%AAu_kh%E1%BA%AFc_Ch%C4%83m.jpg/250px-%C4%90i%C3%AAu_kh%E1%BA%AFc_Ch%C4%83m.jpg)
[Bảo tàng Lịch sử Việt Nam (Thành phố Hồ Chí Minh)](/wiki/B%E1%BA%A3o_t%C3%A0ng_L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Vi%E1%BB%87t_Nam_(Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh)).
Chăm là một dân tộc có nhiều ngành nghề truyền thống lâu đời như thêu, dệt, làm đồ gốm, làm gạch, chế tạo công cụ sản xuất, buôn bán, đóng thuyền, đánh cá, điêu khắc... đặc biệt là nghề trồng lúa nước được người Chăm phát triển từ rất sớm và luôn có những cải tiến về giống và thủy lợi.
Người Chăm sống ở đồng bằng, có truyền thống sản xuất lúa nước là chính. Kỹ thuật thâm canh lúa nước bằng các biện pháp giống, phân bón, thủy lợi khá thành thạo. Hai nghề thủ công nổi tiếng là đồ gốm và dệt vải sợi bông. Trước kia, người Chăm không trồng cây trong làng vì cho rằng cây sẽ là nơi cư trú của ma quỉ.
## Tổ chức cộng đồng[
[sửa](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Ch%C4%83m&veaction=edit§ion=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Ch%C4%83m&action=edit§ion=7)]
Người Chăm thường sinh sống tập trung trong paley Chăm (làng Chăm). Mỗi paley có khoảng 300 đến 400 hộ gia đình, cùng theo một tôn giáo nhất định, gồm nhiều tộc họ sinh sống với nhau. Mỗi paley đều có một đơn vị hành chính của làng là: Hội đồng phong tục và Po Paley (Trưởng làng), trong đó, Po Paley là người đóng vai trò rất quan trọng trong Paley. Luật tục Chăm ghi:
|“||
||”|
Po Paley được dân làng bầu, phải là người cao tuổi, có uy tín, am hiểu phong tục tập quán, luôn vì mọi người, có lòng vị tha. Đồng thời Po Paley cũng phải là người lao động giỏi, có kinh nghiệm trong sản xuất, gia đình hạnh phúc, con cháu xum họp đoàn kết. Người Chăm ví Po Paley như là cây cao, bóng cả:
|“||
||”|
Hội đồng phong tục do dân làng bầu chọn và có nhiệm vụ trông coi về vấn đề phong tục tập quán, tín ngưỡng. Thành viên của Hội đồng phong tục đều là những người có uy tín trong tôn giáo, trong các tộc họ, là người am hiểu tập quán, phong tục lễ nghi, tín ngưỡng, tôn giáo của người Chăm, có quyền phân xử những thành viên trong paley vi phạm Luật tục. Trong trường hợp người vi phạm ngoan cố thì khi cha, mẹ hoặc người thân chết, Hội đồng phong tục sẽ cấm các tu sỹ, chức sắc không được cúng lễ và xem như người vi phạm đã bị loại ra khỏi cộng đồng.
Người Chăm có tập quán bố trí cư trú dân cư theo bàn cờ. Mỗi dòng họ, mỗi nhóm gia đình thân thuộc hay có khi chỉ một đại gia đình ở quây quần thành một khoảnh hình vuông hoặc hình chữ nhật. Trong làng các khoảnh như thế ngăn cách với nhau bởi những con đường nhỏ. Phần lớn làng Chăm có dân số khoảng từ 1.000 người đến 2.000 người.
Mỗi một dòng họ có một chiết Atâu, một Akauk Guăp và một vật tổ riêng. Luật tục Chăm quy định, Akauk Guăp phải là người cao tuổi, am hiểu phong tục tập quán, có uy tín trong dòng họ, gia đình giàu có, không được có chồng chắp vợ nối.
## Hôn nhân gia đình[
[sửa](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Ch%C4%83m&veaction=edit§ion=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Ch%C4%83m&action=edit§ion=8)] [Chế độ mẫu hệ](/wiki/Ch%E1%BA%BF_%C4%91%E1%BB%99_m%E1%BA%ABu_h%E1%BB%87) và tín ngưỡng nữ thần vẫn tồn tại ở người Chăm. Đàn ông lo việc ngoài nhà, đàn bà lo việc trong gia đình và gia phả. Phong tục Chăm qui định con theo họ mẹ, họ bên mẹ được xem là gần (họ nội). Nhà gái cưới chồng cho con. Con trai ở rể nhà vợ, đến khi chết đi nhà vợ có trách nhiệm thờ cúng đến hết tang, sau đó mang hài cốt về trả lại cho dòng họ nhà trai tiếp tục thờ. Chỉ con gái được thừa kế tài sản, người con gái út được thừa kế nhà tự để thờ cúng ông bà và phải nuôi dưỡng cha mẹ già.
## Nhà cửa[
[sửa](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Ch%C4%83m&veaction=edit§ion=9) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Ch%C4%83m&action=edit§ion=9)]
Nhà ở của người Chăm là một quần thể nhà trong một khuôn viên (bây giờ do việc quy họach phân lô đất theo kiểu nhà liên kế hẹp nên việc phát triển nhà theo quần thể trong một khuôn viên dần không còn nữa). Mối quan hệ của các nhà trong quần thể này đã thể hiện quá trình tan vỡ của hình thái gia đình lớn mẫu hệ để trở thành các gia đình nhỏ.
- Bộ khung nhà của người Chăm ở Bình Thuận khá đơn giản. Vì cột cơ bản là vì ba cột (kèo được liên kết với cột hoặc không có vì kèo thì dùng tường thay thế kèo). Nếu là vì năm cột thì có thêm xà ngang đầu gác lên cây đòn tay cái nơi hai đầu cột con. Từ các kiểu vì này dần xuất hiện cây kèo và trở thành vì kèo.
- Mặt trước nhà quay về hướng Nam hoặc hướng Tây. Gian giữ là trung tâm (người Chăm gọi là
*sang-yơ*), phía phải là phòng ngủ của bố mẹ, bên trái là kho, sau là phòng ngủ của con cái. Mặt trước có một hiên ở giữa nhà.
- Nhà bếp được xây dựng riêng biệt với nhà chính và ở phía Tây nhà chính, trong nhà bếp có khu bếp, khu chứa nước uống và kho chất đốt (củi, than, v.v.).
Nhà người Chăm ở miền Nam lại rất khác.
- Nhà người Chăm ở An Giang: cách tổ chức mặt bằng sinh hoạt còn phảng phất cái hình đồ sộ của nhà sang yơ ở Bình Thuận.
- Nhà người Chăm ở Châu Đốc: khuôn viên của nhà Chăm Châu Đốc không còn nhiều nhà mà chỉ có nhà chính và nhà phụ kết hợp thành hình thước thợ. Chuồng trâu bò và lợn được làm xa nhà ở.
Nhà ở là nhà sàn, chân rất cao để phòng ngập lụt. Cách bố trí trên mặt bằng sinh hoạt hoàn toàn khác với nhà ở Bình Thuận cũng như ở An Giang.
## Trang phục[
[sửa](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Ch%C4%83m&veaction=edit§ion=10) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Ch%C4%83m&action=edit§ion=10)]
Có những nhóm địa phương khác nhau với lối tạo dáng và trang trí riêng khó lẫn lộn với các tộc người trong nhóm ngôn ngữ hoặc khu vực.
### Trang phục nam[
[sửa](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Ch%C4%83m&veaction=edit§ion=11) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Ch%C4%83m&action=edit§ion=11)]
Trang phục cổ truyền: Đàn ông lớn tuổi thường để tóc dài, quấn khăn. Đó là loại khăn màu trắng có dệt thêu hoa văn màu nhạt (
[vàng](/wiki/V%C3%A0ng) hoặc [bạc](/wiki/B%E1%BA%A1c)), ở hai đầu khăn có các tua vải. Khăn đội theo lối chữ nhân. Những vị có chức sắc (tôn giáo), hai đầu khăn có hoa văn màu vàng, tua vải màu đỏ, quấn thả ra hai mang tai. Nam mặc áo có cánh xếp chéo và cài dây phía bên hông (thắt lưng), thường là áo màu trắng, trong là quần soọc, ngoài quấn váy xếp.
### Trang phục nữ[
[sửa](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Ch%C4%83m&veaction=edit§ion=12) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Ch%C4%83m&action=edit§ion=12)]
Về cơ bản, phụ nữ các nhóm Chăm thường đội khăn. Cách hoặc là phủ trên mái tóc hoặc quấn gọn trên đầu, hoặc quấn theo lối chữ nhân, hoặc với loại khăn to quàng từ đầu rồi phủ kín vai. Khăn đội đầu chủ yếu là màu trắng, có loại được trang trí hoa văn theo lối viền các mép khăn (khăn to), nhóm Chăm Hroi thì đội khăn màu chàm. Lễ phục thường có chiếc khăn vắt vai ngoài chiếc áo dài màu trắng. Đó là chiếc khăn dài tới 23 m vắt qua vai chéo xuống hông, được dệt thêu hoa văn cẩn thận với các màu đỏ, trắng, vàng của các mô tip trong bố cục của dải băng.
Nữ mặc áo cổ tròn cài nút phía trước ngực xuống đến bụng, quấn váy xếp (khi làm lễ) hoặc mặc váy ống (thông thường), đầu quấn khăn không ràng buộc về màu sắc.
Nhóm
[Khánh Hòa](/wiki/Kh%C3%A1nh_H%C3%B2a) và một số nơi, phụ nữ mặc quần bên trong áo dài. Nhóm Chăm Hroi mặc váy quấn (hở) có miếng đáp sau váy.
Nhóm
[Quảng Ngãi](/wiki/Qu%E1%BA%A3ng_Ng%C3%A3i) mặc áo cánh xẻ ngực, cổ đeo vòng và các chuỗi hạt cườm.
Trang phục Chăm, vì có nhóm cơ bản là theo đạo Hồi nên cả nam và nữ lễ phục thiên về màu trắng. Có thể thấy đặc điểm trang phục là lối tạo hình áo (khá điển hình) là lối khoét cổ và can thân và nách từ một miếng vải khổ hẹp (hoặc can với áo dài) thẳng ở giữa làm trung tâm áo cho cả áo ngắn và áo dài. Mặt khác có thể thấy ở đây duy nhất là tộc còn thấy nam giới mặc váy ở nước ta với lối mang trang phục và phong cách thẩm mỹ riêng.
## Người Chăm nổi tiếng[
[sửa](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Ch%C4%83m&veaction=edit§ion=13) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Ch%C4%83m&action=edit§ion=13)] [Chế Bồng Nga](/wiki/Ch%E1%BA%BF_B%E1%BB%93ng_Nga), vua Chămpa [Chế Linh](/wiki/Ch%E1%BA%BF_Linh), ca sỹ [Inrasara](/wiki/Inrasara)(Phú Trạm), nhà thơ
- Đàng Năng Thọ, nhà điêu khắc, giám đốc trung tâm văn hóa Chăm, Phan Rang
- Po Dharma, Tiến sĩ lịch sử Champa, Viện Viễn Đông Pháp
## Xem thêm[
[sửa](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Ch%C4%83m&veaction=edit§ion=14) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Ch%C4%83m&action=edit§ion=14)]
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Ch%C4%83m&veaction=edit§ion=15) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Ch%C4%83m&action=edit§ion=15)] [^](#cite_ref-1) [http://www.joshuaproject.net/peopctry.php?rop3=110776&rog3=CB](http://www.joshuaproject.net/peopctry.php?rop3=110776&rog3=CB)
- ^
**a** [Ban chỉ đạo Tổng điều tra dân số và nhà ở trung ương](#cite_ref-n.C4.83m_2009_2-1) **ă** [Tổng điều tra dân số và nhà ở Việt Nam năm 2009: Kết quả toàn bộ.](http://www.gso.gov.vn/default.aspx?tabid=512&idmid=5&ItemID=10798)Hà Nội, 6-2010. Table 5, page 134
- ^
**a** **ă** [http://www.joshuaproject.net/people-profile.php?peo3=15361&rog3=LA](http://www.joshuaproject.net/people-profile.php?peo3=15361&rog3=LA) **India's interaction with Southeast Asia, Volume 1, Part 3 By Govind Chandra Pande, Project of History of Indian Science, Philosophy, and Culture, Centre for Studies in Civilizations (Delhi, India) p.231,252** [^](#cite_ref-4) [^](#cite_ref-5) [http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2004/35433.htm](http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2004/35433.htm) **Interview with High Priest or Po Adhia of Ninh Thuan province and his assistant, 23 December 2011** [^](#cite_ref-6) **Interview with priest or Po Guru near Ma Lam town, and the director of Binh Thuan Cham Cultural Center, Bac Binh district, 22 December 2011** [^](#cite_ref-7)
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Ch%C4%83m&veaction=edit§ion=16) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Ch%C4%83m&action=edit§ion=16)]
|
|![]()
[Người Chăm](//commons.wikimedia.org/wiki/Category:Cham_people?uselang=vi) [Người Chăm](http://www.mattran.org.vn/DatnuocVN/Cac%20dan%20toc/DTV01006.html)từ trang mạng của [Mặt trận Tổ quốc Việt Nam](/wiki/M%E1%BA%B7t_tr%E1%BA%ADn_T%E1%BB%95_qu%E1%BB%91c_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Tìm hiểu cộng đồng người Chăm tại Việt Nam (Nguyễn Văn Huy)](http://www.freewebtown.com/nhactaynguyen/datnuoc/baiviet/congdongcham1.html) [Cộng đồng người Chăm tại Kampuchia](http://www.dunglac.net/Baiviet1/Nguyenvhuy-cham-camp.htm)
|
|
|Khác
|
|
|
|
|

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

Server: Apache

X-Content-Type-Options: nosniff

Content-language: vi

Vary: Accept-Encoding,Cookie

Content-Encoding: gzip

Content-Type: text/html; charset=UTF-8

Accept-Ranges: bytes

Connection: close

X-Cache: cp1053 hit (2), cp4008 hit (6), cp4016 frontend miss (0)

Cache-Control: private, s-maxage=0, max-age=0, must-revalidate


text:
Quận Calhoun, Mississippi
Quận Calhoun là một quận thuộc tiểu bang Mississippi, Hoa Kỳ. Theo điều tra dân số của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ năm 2000, quận có dân số 15.069 người. Quận lỵ đóng ở Pittsboro.6
Địa lý[sửa | sửa mã nguồn]
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có diện tích 588 dặm vuông Anh (1.522,9 km2), trong đó có 1 dặm vuông Anh (2,6 km2) là diện tích mặt nước.
Các xa lộ chính[sửa | sửa mã nguồn]
Quận giáp ranh[sửa | sửa mã nguồn]
- Quận Lafayette (bắc)
- Quận Pontotoc (đông bắc)
- Quận Chickasaw (đông)
- Quận Webster (nam)
- Quận Grenada (tây nam)
- Quận Yalobusha (tây)
Thông tin nhân khẩu[sửa | sửa mã nguồn]
Theo điều tra dân số 2 năm 2000, quân đã có dân số 15.069 người, 6.019 hộ gia đình, và 4.255 gia đình sống trong quận hạt. Mật độ dân số là 26 người trên một dặm vuông (10/km ²). Có 6.902 đơn vị nhà ở mật độ trung bình là 12 trên một dặm vuông (5/km ²). Cơ cấu chủng tộc của quận đã được 69,41% người da trắng, 28,65% da đen hay Mỹ gốc Phi, 0,13% người Mỹ bản xứ, 0,06% Châu Á, Thái Bình Dương 0,03%, 1,11% từ các chủng tộc khác, và 0,59% từ hai hoặc nhiều chủng tộc. 2,11% dân số là người Hispanic hay Latino thuộc một chủng tộc nào.
Có 6.019 hộ, trong đó 31,60% có trẻ em dưới 18 tuổi sống chung với họ, 51,00% là đôi vợ chồng sống với nhau, 15,40% có nữ hộ và không có chồng, và 29,30% là các gia đình không. 27,10% hộ gia đình đã được tạo ra từ các cá nhân và 13,90% có người sống một mình 65 tuổi hoặc lớn tuổi hơn là người. Cỡ hộ trung bình là 2,46 và cỡ gia đình trung bình là 2,97.
Trong quận, độ tuổi dân cư được trải ra với 25,20% dưới độ tuổi 18, 8,40% 18-24, 27,00% 25-44, 22,70% từ 45 đến 64, và 16,70% từ 65 tuổi trở lên người. Độ tuổi trung bình là 37 năm. Đối với mỗi 100 nữ có 90,70 nam giới. Đối với mỗi 100 nữ 18 tuổi trở lên, đã có 87,00 nam giới.
Thu nhập trung bình cho một hộ gia đình trong quận đã được $ 27.113, và thu nhập trung bình cho một gia đình là $ 34.407. Phái nam có thu nhập trung bình $ 26.458 so với 19.491 $ đối với phái nữ. Thu nhập bình quân đầu người là 15.106 $. Có 14,90% gia đình và 18,10% dân số sống dưới mức nghèo khổ, bao gồm 24,20% những người dưới 18 tuổi và 21,80% của những người 65 tuổi hoặc

markdown:
# Quận Calhoun, Mississippi
|
|Calhoun County, Mississippi
|
|Bản đồ
|
|![]()
Vị trí trong tiểu bang
[Mississippi](/wiki/Mississippi) ![ Bản đồ Hoa Kỳ có ghi chú đậm tiểu bang Mississippi](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d2/Map_of_USA_MS.svg/200px-Map_of_USA_MS.svg.png)
![ Bản đồ Hoa Kỳ có ghi chú đậm tiểu bang Mississippi](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d2/Map_of_USA_MS.svg/200px-Map_of_USA_MS.svg.png)
Vị trí của tiểu bang Mississippi trong
[Hoa Kỳ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) **Thống kê** [Quận lỵ](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_l%E1%BB%B5) [Pittsboro](/wiki/Pittsboro,_Mississippi) [Diện tích](/wiki/Di%E1%BB%87n_t%C3%ADch)
- Tổng cộng
- Đất
- Nước
588
[mi²](/wiki/D%E1%BA%B7m_vu%C3%B4ng_Anh)(1.523 [km²](/wiki/Km%C2%B2))
587 mi² (1.520 km²)
1 mi² (3 km²), 0.24%
[Dân số](/wiki/D%C3%A2n_s%E1%BB%91)
- (
[2000](/wiki/2000))
-
[Mật độ](/wiki/M%E1%BA%ADt_%C4%91%E1%BB%99_d%C3%A2n_s%E1%BB%91)
15.069
13/mi² (5/km²)
**Quận Calhoun** là một [quận](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_c%E1%BB%A7a_Hoa_K%E1%BB%B3) thuộc [tiểu bang](/wiki/Ti%E1%BB%83u_bang_Hoa_K%E1%BB%B3) [Mississippi](/wiki/Mississippi), [Hoa Kỳ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3). Theo điều tra dân số của [Cục điều tra dân số Hoa Kỳ](/wiki/C%E1%BB%A5c_Th%E1%BB%91ng_k%C3%AA_D%C3%A2n_s%E1%BB%91_Hoa_K%E1%BB%B3) năm 2000, quận có dân số 15.069 người. Quận lỵ đóng ở [Pittsboro](/wiki/Pittsboro,_Mississippi). [6](/wiki/Wikipedia:Tham_kh%E1%BA%A3o_%C4%91%E1%BB%8Ba_l%C3%BD_h%E1%BB%8Dc#6)
## Địa lý[
[sửa](/w/index.php?title=Qu%E1%BA%ADn_Calhoun,_Mississippi&veaction=edit§ion=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Qu%E1%BA%ADn_Calhoun,_Mississippi&action=edit§ion=1)]
Theo
[Cục điều tra dân số Hoa Kỳ](/wiki/C%E1%BB%A5c_Th%E1%BB%91ng_k%C3%AA_D%C3%A2n_s%E1%BB%91_Hoa_K%E1%BB%B3), quận có diện tích 588 dặm vuông Anh (1.522,9 km 2), trong đó có 1 dặm vuông Anh (2,6 km 2) là diện tích mặt nước.
### Các xa lộ chính[
[sửa](/w/index.php?title=Qu%E1%BA%ADn_Calhoun,_Mississippi&veaction=edit§ion=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Qu%E1%BA%ADn_Calhoun,_Mississippi&action=edit§ion=2)]
### Quận giáp ranh[
[sửa](/w/index.php?title=Qu%E1%BA%ADn_Calhoun,_Mississippi&veaction=edit§ion=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Qu%E1%BA%ADn_Calhoun,_Mississippi&action=edit§ion=3)] [Quận Lafayette](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_Lafayette,_Mississippi)(bắc) [Quận Pontotoc](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_Pontotoc,_Mississippi)(đông bắc) [Quận Chickasaw](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_Chickasaw,_Mississippi)(đông) [Quận Webster](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_Webster,_Mississippi)(nam) [Quận Grenada](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_Grenada,_Mississippi)(tây nam) [Quận Yalobusha](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_Yalobusha,_Mississippi)(tây)
## Thông tin nhân khẩu[
[sửa](/w/index.php?title=Qu%E1%BA%ADn_Calhoun,_Mississippi&veaction=edit§ion=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Qu%E1%BA%ADn_Calhoun,_Mississippi&action=edit§ion=4)]
Theo điều tra dân số
năm 2000, quân đã có dân số 15.069 người, 6.019 hộ gia đình, và 4.255 gia đình sống trong quận hạt. Mật độ dân số là 26 người trên một dặm vuông (10/km ²). Có 6.902 đơn vị nhà ở mật độ trung bình là 12 trên một dặm vuông (5/km ²). Cơ cấu chủng tộc của quận đã được 69,41% người da trắng, 28,65% da đen hay Mỹ gốc Phi, 0,13% người Mỹ bản xứ, 0,06% Châu Á, Thái Bình Dương 0,03%, 1,11% từ các chủng tộc khác, và 0,59% từ hai hoặc nhiều chủng tộc. 2,11% dân số là người Hispanic hay Latino thuộc một chủng tộc nào. 2
|Lịch sử dân số|
|Thống kê||Số dân||%±|
|
||9.518||
|
|
||10.561||11.0%|
|
||13.492||27.8%|
|
||14.688||8.9%|
|
||16.512||12.4%|
|
||17.726||7.4%|
|
||16.823||-5.1%|
|
||18.080||7.5%|
|
||20.893||15.6%|
|
||18.369||-12.1%|
|
||15.941||-13.2%|
|
||14.623||-8.3%|
|
||15.664||7.1%|
|
||14.908||-4.8%|
|
||15.069||1.1%|
|
|Est. 2009 |14.422||-4.3%|
|
|
Có 6.019 hộ, trong đó 31,60% có trẻ em dưới 18 tuổi sống chung với họ, 51,00% là đôi vợ chồng sống với nhau, 15,40% có nữ hộ và không có chồng, và 29,30% là các gia đình không. 27,10% hộ gia đình đã được tạo ra từ các cá nhân và 13,90% có người sống một mình 65 tuổi hoặc lớn tuổi hơn là người. Cỡ hộ trung bình là 2,46 và cỡ gia đình trung bình là 2,97.
Trong quận, độ tuổi dân cư được trải ra với 25,20% dưới độ tuổi 18, 8,40% 18-24, 27,00% 25-44, 22,70% từ 45 đến 64, và 16,70% từ 65 tuổi trở lên người. Độ tuổi trung bình là 37 năm. Đối với mỗi 100 nữ có 90,70 nam giới. Đối với mỗi 100 nữ 18 tuổi trở lên, đã có 87,00 nam giới.
Thu nhập trung bình cho một hộ gia đình trong quận đã được $ 27.113, và thu nhập trung bình cho một gia đình là $ 34.407. Phái nam có thu nhập trung bình $ 26.458 so với 19.491 $ đối với phái nữ. Thu nhập bình quân đầu người là 15.106 $. Có 14,90% gia đình và 18,10% dân số sống dưới mức nghèo khổ, bao gồm 24,20% những người dưới 18 tuổi và 21,80% của những người 65 tuổi hoặc

Via: 1.1 varnish, 1.1 varnish

X-Cache: cp1068 miss (0), cp1065 frontend miss (0)


text:
Thể loại:Hình học mêtric
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Hình học mêtric là môn hình học với đối tượng nghiên cứu chính là các không gian mêtric. Ngành nghiên cứu này được áp dụng chủ yếu cho hình học Riemann (Riemannian geometry) và lý thuyết nhóm.
Thể loại con
Thể loại này gồm 2 thể loại con sau, trên tổng số 2 thể loại con.
H
- ► Hình học Riemann (3 tr.)
L
- ► Lý thuyết nhóm (1 t.l., 15 tr.)
Các trang trong thể loại “Hình học mêtric”
7 trang sau nằm trong thể loại này, trên tổng số 7 trang.

markdown:
# Thể loại:Hình học mêtric
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
** là môn Hình học mêtric** [hình học](/wiki/H%C3%ACnh_h%E1%BB%8Dc)với đối tượng nghiên cứu chính là các [không gian mêtric](/wiki/Kh%C3%B4ng_gian_m%C3%AAtric). Ngành nghiên cứu này được áp dụng chủ yếu cho [hình học Riemann](/wiki/H%C3%ACnh_h%E1%BB%8Dc_Riemann)( *Riemannian geometry*) và [lý thuyết nhóm](/wiki/L%C3%BD_thuy%E1%BA%BFt_nh%C3%B3m).
|
|![]()
[Hình học mêtric](//commons.wikimedia.org/wiki/Category:Metric_geometry?uselang=vi)
## Thể loại con
Thể loại này gồm 2 thể loại con sau, trên tổng số 2 thể loại con.
### H
- ►
[Hình học Riemann](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:H%C3%ACnh_h%E1%BB%8Dc_Riemann) (3 tr.)
### L
- ►
[Lý thuyết nhóm](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:L%C3%BD_thuy%E1%BA%BFt_nh%C3%B3m) (1 t.l., 15 tr.)
## Các trang trong thể loại “Hình học mêtric”
7 trang sau nằm trong thể loại này, trên tổng số 7 trang.

X-Cache: cp1065 miss (0), cp1066 frontend miss (0)


text:
Porsche 911 Carrera S có giá 6,4 tỷ đồng tại Việt Nam
Phiên bản xe thể thao 2012 có chiều dài cơ sở tăng lên 100 mm và thân xe thấp hơn hơn cùng với bánh xe 20 inch. Gương chiếu hậu ngoài lắp trên các cạnh cửa chứ không còn trên trụ trước như kiểu xe cũ giúp mở rộng tầm quan sát phía sau.
Thân xe mới nhẹ hơn thiết kế bằng sự kết hợp giữa hợp kim nhôm và thép. Kết quả là trọng lượng xe giảm đều đến 45 kg, kết hợp với độ cứng cao hơn đáng kể.
Nội thất 911 mới với bảng điều khiển trung tâm dốc lên phía trước, cần số nâng cao hơn. Cụm đồng hồ với năm ống tròn - một đồng hồ trong đó là một màn hình đa chức năng có độ phân giải cao, đồng hồ đo vòng tua động cơ nằm ở giữa và khóa xe nằm bên trái vô-lăng.
Tất cả các phiên bản giảm tiêu thụ nhiên liệu đáng kể nhờ các công nghệ tiên tiến như hệ thống khởi động/tắt máy tự động, hệ thống quản lý nhiệt, hệ thống tái sử dụng năng lượng điện, hộp số sàn bảy cấp đầu tiên trên thế giới kết hợp với hộp số tự động 7 cấp ly hợp kép của Porsche (PDK). Hệ thống trợ lực lái dạng cơ điện.
Phiên bản chuẩn 911 Carrera có động cơ boxer dung tích 3,4 lít, công suất 350 mã lực và hộp số PDK tùy chọn. Chiếc 911 Carrera S có động cơ boxer 3,8 lít công suất 400 mã lực. Lần đầu tiên hệ thống kiểm soát khung gầm chủ động của Porsche (PDCC) được lắp ráp trên chiếc 911 Carrera S.
Hệ thống này làm giảm độ nghiêng thân xe khi vào cua, lốp luôn luôn ở vị trí tối ưu so với mặt đường và vì vậy có khả năng truyền tải lực ngang tốt hơn. Tốc độ tối đa vào cua được gia tăng. Thậm chí thời gian hoàn thành các vòng đua cũng được cắt ngắn.
Theo đại diện Porsche Việt Nam, hãng này bắt đầu nhận đơn đặt hàng các dòng xe 911 mới với mức giá tiêu chuẩn đã gồm thuế nhập khẩu, tiêu thụ đặc biệt và VAT của các phiên bản 911 ở mức từ 5,6 tỷ đồng.
Đức Quang

markdown:
# Porsche 911 Carrera S có giá 6,4 tỷ đồng tại Việt Nam
Phiên bản xe thể thao 2012 có chiều dài cơ sở tăng lên 100 mm và thân xe thấp hơn hơn cùng với bánh xe 20 inch. Gương chiếu hậu ngoài lắp trên các cạnh cửa chứ không còn trên trụ trước như kiểu xe cũ giúp mở rộng tầm quan sát phía sau.
Thân xe mới nhẹ hơn thiết kế bằng sự kết hợp giữa hợp kim nhôm và thép. Kết quả là trọng lượng xe giảm đều đến 45 kg, kết hợp với độ cứng cao hơn đáng kể.
![]()
|
|
Porsche 911 Carrera mới sẽ được ra mắt thế giới tại triển lãm ôtô Frankfurt IAA năm 2011.
Nội thất 911 mới với bảng điều khiển trung tâm dốc lên phía trước, cần số nâng cao hơn. Cụm đồng hồ với năm ống tròn - một đồng hồ trong đó là một màn hình đa chức năng có độ phân giải cao, đồng hồ đo vòng tua động cơ nằm ở giữa và khóa xe nằm bên trái vô-lăng.
Tất cả các phiên bản giảm tiêu thụ nhiên liệu đáng kể nhờ các công nghệ tiên tiến như hệ thống khởi động/tắt máy tự động, hệ thống quản lý nhiệt, hệ thống tái sử dụng năng lượng điện, hộp số sàn bảy cấp đầu tiên trên thế giới kết hợp với hộp số tự động 7 cấp ly hợp kép của Porsche (PDK). Hệ thống trợ lực lái dạng cơ điện.
![]()
|
|
Nội thất Porsche 911 Carrera 2012.
Phiên bản chuẩn 911 Carrera có động cơ boxer dung tích 3,4 lít, công suất 350 mã lực và hộp số PDK tùy chọn. Chiếc 911 Carrera S có động cơ boxer 3,8 lít công suất 400 mã lực. Lần đầu tiên hệ thống kiểm soát khung gầm chủ động của Porsche (PDCC) được lắp ráp trên chiếc 911 Carrera S.
Hệ thống này làm giảm độ nghiêng thân xe khi vào cua, lốp luôn luôn ở vị trí tối ưu so với mặt đường và vì vậy có khả năng truyền tải lực ngang tốt hơn. Tốc độ tối đa vào cua được gia tăng. Thậm chí thời gian hoàn thành các vòng đua cũng được cắt ngắn.
Theo đại diện Porsche Việt Nam, hãng này bắt đầu nhận đơn đặt hàng các dòng xe 911 mới với mức giá tiêu chuẩn đã gồm thuế nhập khẩu, tiêu thụ đặc biệt và VAT của các phiên bản 911 ở mức từ 5,6 tỷ đồng.
**Đức Quang**

WARC-Truncated: length

Content-Type: text/html

Set-Cookie: device_env=4; expires=Fri, 25-Apr-2014 01:39:40 GMT; path=/; domain=vnexpress.net

Vary: Accept-Encoding