markdown:
6 trang
Lượt xem: 167
Download: 33
# Kỹ thuật lớp 4 - TRỒNG CÂY RAU, HOA TRONG CHẬU (2 tiết )
Chia sẻ:
[mobistar1209](http://tailieu.vn/user/mobistar1209)
HS biết các chuẩn bị chậu và đất để trồng cây trong chậu. -Làm được công việc chuẩn bị chậu và trồng cây trong chậu. -Ham thích trồng cây. II/ Đồ dùng dạy- học: -Mẫu : Một chậu trồng cây rau hoặc cây hoa, (có thể sử dụng tranh minh hoạ). -Vật liệu và dụng cụ : +Cây hoa hoặc cây rau trồng được trong chậu như hoa hồng, cúc, rau gia vị, rau cải.. +Đất cho vào chậu và một ít phân vi sinh hoặc phân chuồng đã ủ hoai mục. +Dầm xới, dụng cụ tưới cây. ...
## Thể loại:
[Giáo Án Điện Tử](http://tailieu.vn/giao-an-dien-tu/)» [Công Nghệ - Kỹ Thuật](http://tailieu.vn/giao-an-dien-tu/cong-nghe-ky-thuat/)
## Chủ đề liên quan:
**Nội dung Text: Kỹ thuật lớp 4 - TRỒNG CÂY RAU, HOA TRONG CHẬU (2 tiết ) **
I/ Mục tiêu:
-HS biết các chuẩn bị chậu và đất để trồng cây trong chậu.
-Làm được công việc chuẩn bị chậu và trồng cây trong chậu.
-Ham thích trồng cây.
II/ Đồ dùng dạy- học:
-Mẫu : Một chậu trồng cây rau hoặc cây hoa, (có thể sử dụng tranh minh
hoạ).
-Vật liệu và dụng cụ :
+Cây hoa hoặc cây rau trồng được trong chậu như hoa hồng, cúc, rau gia
vị, rau cải..
+Đất cho vào chậu và một ít phân vi sinh hoặc phân chuồng đã ủ hoai
mục.
+Dầm xới, dụng cụ tưới cây.
III/ Hoạt động dạy- học:
Tiết 1
Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh
1.Ổn định lớp:
2.Kiểm tra bài cũ: Kiểm tra dụng cụ học -Chuẩn bị đồ dùng học tập.
tập.
3.Dạy bài mới:
a)Giới thiệu bài: Trồng cây rau, hoa
trong chậu và nêu mục tiêu bài học.
b)Hướng dẫn cách làm:
* Hoạt động 1: GV hướng dẫn HS
tìm hiểu quy trình kỹ thuật trồng cây -HS đọc nội dung bài SGKvà so sánh.đ
trong chậu
-GV đặt câu hỏi, yêu cầu HS dựa vào
SGK để nêu qui trình trồng cây trong
chậu và so sánh các bước trong qui trình
trồng cây trong chậu vói qui trình trồng -Hoa hồng, cúc,… rau cải, gia vị.
cây rau, hoa.
-GV hỏi : -Chậu sành, nhựa…
+Những cây nào trồng được trồng
trong chậu ?
+Ngoài chậu được làm bằng xi măng -Dễ thoát nước dư thừa trong chậu.
hoặc sứ, người ta còn trồng cây vào -Đất tốt lấy ở vườn, ruộng, đất phù sa…
chậu làm bằng vật liệu nào khác ?
+Lỗ ở dưới đáy chậu có tác dụng gì? -HS đọc , quan sát và nêu.
+Đất trồng cây trong chậu phải như
thế nào?
-GV hướng dẫn HS đọc nội dung trong -HS lắng nghe.
SGK và quan sát tranh để nêu cách
trồng cây trong chậu.
-GV nhận xét và lưu ý HS một số điểm
sau:
+Khi cho đất vào chậu phải chú ý rễ
cây là rễ trần hay rễ có bầu, rễ ăn nông
hay sâu…
+Khi trồng cây con phải đặt cây vào
giữa chậu. Sau đó, giữ cho cây thẳng
đứng và dùng dầm xúc đất đổ quanh gốc
cây cho đến khi lấp hết rễ và cây đứng -HS theo dõi.
thẳng được.
+Không tưới thành vũng nước trên -2 HS nhắc lại.
chậu cây và không tưới mạnh quá. -HS thực hiện thao tác.
* Hoạt động 2: GV hướng dẫn thao
tác kỹ thuật. -Mỗi nhóm trồng một chậu.
-GV hướng dẫn chậm từng thao tác -HS lắng nghe.
trồng cây trong chậu theo qui trình trên.
-Cho HS nhắc lại yêu cầu thực hiện.
-GV yêu cầu HS thực hiện các thao tác
kỹ thuật trồng cây
-Tổ chức HS tập trồng cây trong chậu. -HS cả lớp.
-Nhận xét kết quả trồng cây trong chậu
của từng nhóm và nhắc nhở một số điểm
cần lưu ý.
3.Nhận xét- dặn dò:
-Nhận xét tinh thần thái độ học tập của
HS.
-HS chuẩn bị các vật liệu, dụng cụ học
tiết sau.
Tiết 2
Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh
1.Ổn định lớp:
2.Kiểm tra bài cũ: Kiểm tra dụng cụ của -Chuẩn bị dụng cụ học tập.
HS.
3.Dạy bài mới:
a)Giới thiệu bài: Trồng cây rau, hoa.
b)HS thực hành:
* Hoạt động 3: HS thực hành trồng
cây trong chậu. -2 HS nhắc lại.
-GV yêu cầu HS nhắc lại những nội
dung đã học ở tiết 1. -HS trồng cây.
-GV nêu yêu cầu thực hành, mỗi HS
trồng một cây.
-Chú ý trồng cây vào giữa chậu và
trồng đúng kĩ thuật để cây không bị ngã.
-GV quan sát, uốn nắn, chỉ dẫn thêm
cho HS trồng cây chưa đúng kỹ thuật.
* Hoạt động 4: Đánh giá kết quả học -HS tự đánh giá theo các tiêu chuẩn
tập trên.
-GV cho HS trình bày sản phẩm thực
hành theo nhóm.
-GV gợi ý cho HS đánh giá kết quả
thực hành theo các tiêu chuẩn sau:
+Chuẩn bị đầy đủ vật liệu, dụng cụ.
+Thực hiện đúng thao tác kỹ thuật và
qui trình trồng cây trong chậu.
+Cây đứng thẳng, vững tươi tốt.
+Đảm bảo thời gian qui định.
-GV nhận xét và đánh giá kết quả học
tập của HS.
3.Nhận xét- dặn dò:
-Nhận xét sự chuẩn bị, tinh thần học
tập và kết quả thực hành của HS. -Cả lớp.
-Hướng dẫn HS về nhà đọc trước bài
mới và chuẩn bị vật liệu, dụng cụ theo
SGK để học bài” Chăm sóc cây rau, hoa
”.
![](images/graphics/blank.gif)
![](images/graphics/blank.gif)
## Top Download Công Nghệ - Kỹ Thuật
-
-
-
-
[Giáo án lớp 4: Kỹ thuật: THÊU MÓC XÍCH](http://tailieu.vn/doc/giao-an-lop-4-ky-thuat-theu-moc-xich-723790.html)
3p
415
136
-
-
-
[Kỹ thuật lớp 4 - LẮP XE ĐẨY HÀNG (2 tiết )](http://tailieu.vn/doc/ky-thuat-lop-4-lap-xe-day-hang-2-tiet--400239.html)
5p
440
127
-
[Giáo án thủ công lớp 1 trọn bộ](http://tailieu.vn/doc/giao-an-thu-cong-lop-1-tron-bo-480032.html)
62p
711
297
-
9p
431
141
-
61p
558
154
Tài Liệu Công Nghệ - Kỹ Thuật Mới
[Xem thêm »](http://tailieu.vn/giao-an-dien-tu/cong-nghe-ky-thuat/)
Tài Liệu mới cập nhật
[Xem thêm »](http://tailieu.vn/tai-lieu/)

Server: Apache/2.2.3 (CentOS)


markdown:
3 trang
Lượt xem: 896
Download: 297
# Nội dung của quy luật giá trị
Chia sẻ:
[cupidchien](http://tailieu.vn/user/cupidchien)
Quy luật giá trị là quy luật kinh tế cơ bản của sản xuất hàng hóa vì nó quy định bản chất của sản xuất hàng hóa, là cơ sở của tất cả các quy luật khác của sản xuất hàng hóa. Nội dung của quy luật giá trị là: Sản xuất và trao đổi hàng hóa dựa trên cơ sở giá trị của nó, tức là dựa trên hao phí lao động xã hội cần thiết.
## Thể loại:
[Khoa Học Xã Hội](http://tailieu.vn/khoa-hoc-xa-hoi/)» [Chính trị học](http://tailieu.vn/khoa-hoc-xa-hoi/chinh-tri-hoc/)
## Chủ đề liên quan:
**Nội dung Text: Nội dung của quy luật giá trị**
Quy luật giá trị là quy luật kinh tế cơ bản của sản xuất hàng hóa vì nó quy định bản
chất của sản xuất hàng hóa, là cơ sở của tất cả các quy luật khác của sản xuất hàng hóa.
Nội dung của quy luật giá trị là:
Sản xuất và trao đổi hàng hóa dựa trên cơ sở giá trị của nó, tức là dựa trên hao phí
lao động xã hội cần thiết.
* Biểu hiện nội dung quy luật giá trị trong sản xuất
Nhận xét:
+ Người thứ nhất có thời gian lao động cá biệt < thời gian lao động xã hội cần
thiết, thực hiện tốt yêu cầu của quy luật giá trị, nên thu được lợi nhuận nhiều hơn lợi
nhuận trung bình.
+ Người thứ hai có thời gian lao động cá biệt = thời gian lao động xã hội cần thiết,
thực hiện đúng yêu cầu của quy luật giá trị, nên họ thu được lợi nhuận trung bình.
+ Người thứ ba có thời gian lao động cá biệt > thời gian lao động xã hội cần thiết,
vi phạm yêu cầu của quy luật giá trị nên bị thua lỗ.
- Đối với tổng hàng hóa
+ Khi tổng thời gian lao động cá biệt = tổng thời gian lao động xã hội cần thiết, phù
hợp với yêu cầu của quy luật giá trị, nên có tác dụng góp phần cân đối và ổn định thị
trường.
+ Khi tổng thời gian lao động cá biệt > tổng thời gian lao động xã hội cần thiết,
hoặc khi tổng thời gian lao động cá biệt < tổng thời gian lao động xã hội cần thiết, vi
phạm quy luật giá trị nên dẫn đến hiện tượng thừa hoặc thiếu hàng hóa trên thị trường.
Kết luận: Trong sản xuất, tác động của quy luật giá trị buộc người sản xuất phải
làm sao cho mức hao phí lao động cá biệt của mình phù hợp (≤)với mức hao phí lao động
xã hội cần thiết có như vậy họ mới có thể tồn tại được.
* Biểu hiện của nội dung quy luật giá trị trong lưu thông
Giá cả
Thời gian lao động xã hội cần thiết
(Giá trị của hàng hóa)
- Trong lĩnh vực lưu thông hàng hóa, quy luật giá trị yêu cầu tất cả các hàng hóa
tham gia lưu thông phải tuân thủ nguyên tắc trao đổi ngang giá.
Cần phải hiểu nguyên tắc ngang giá một cách biện chứng. Ngang giá không có
nghĩa là giá cả cụ thể của từng loại hàng hóa phải luôn luôn ngang bằng với giá trị của
nó. Ngang giá không phải là ngang bằng. Ngang giá hiểu theo nghĩa tổng giá cả bằng
tổng giá trị.
- Quy luật giá trị hoạt động có biểu hiện là giá cả có thể tách rời giá trị của nó,
“biên độ” của sự tách rời này tùy thuộc vào quan hệ cung – cầu hàng hóa và dịch vụ.
+ Khi cung > cầu giá cả < giá trị
+ Khi cung < cầu giá cả > giá trị
+ Khi cung = cầu giá cả = giá trị
- Giá cả của một hàng hóa có thể cao hoặc thấp, nhưng bao giờ cũng xoay quanh
trục giá trị hàng hóa.
2. Tác động của quy luật giá trị
a. Điều tiết sản xuất và lưu thông hàng hóa
Quy luật giá trị điều tiết sản xuất hàng hóa được thể hiện trong hai trường hợp sau:
+ Thứ nhất, nếu như một mặt hàng nào đó có giá cả cao hơn giá trị, hàng hóa bán
chạy và lãi cao, những người sản xuất sẽ mở rộng quy mô sản xuất, đầu tư thêm tư liệu
sản xuất và sức lao động. Mặt khác, những người sản xuất hàng hóa khác cũng có thể
chuyển sang sản xuất mặt hàng này, do đó, tư liệu sản xuất và sức lao động ở ngành này
tăng lên, quy mô sản xuất càng được mở rộng.
+ Thứ hai, nếu như một mặt hàng nào đó có giá cả thấp hơn giá trị, sẽ bị lỗ vốn.
Tình hình đó buộc người sản xuất phải thu hẹp việc sản xuất mặt hàng này hoặc
chuyển sang sản xuất mặt hàng khác, làm cho tư liệu sản xuất và sức lao động ở ngành
này giảm đi, ở ngành khác lại có thể tăng lên.
Còn nếu như mặt hàng nào đó giá cả bằng giá trị thì người sản xuất có thể tiếp tục
sản xuất mặt hàng này.
Như vậy, quy luật giá trị đã tự động điều tiết tỷ lệ phân chia tư liệu sản xuất và
sức lao động vào các ngành sản xuất khác nhau, đáp ứng nhu cầu của xã hội.
Tác động điều tiết lưu thông hàng hóa của quy luật giá trị thể hiện ở chỗ nó thu hút
hàng hóa từ nơi có giá cả thấp hơn đến nơi có giá cả cao hơn, và do đó, góp phần làm
cho hàng hóa giữa các vùng có sự cân bằng nhất định.
b. Kích thích cải tiến kỹ thuật, hợp lý hóa sản xuất nhằm tăng năng suất lao
động.
Các hàng hóa được sản xuất ra trong những điều kiện khác nhau, do đó, có mức
hao phí lao động cá biệt khác nhau, nhưng trên thị trường thì các hàng hóa đều phải được
trao đổi theo mức hao phí lao động xã hội cần thiết. Vậy người sản xuất hàng hóa nào
mà có mức hao phí lao động thấp hơn mức hao phí lao động xã hội cần thiết, thì sẽ thu
được nhiều lãi và càng thấp hơn càng lãi. Điều đó kích thích những người sản xuất hàng
hóa cải tiến kỹ thuật, hợp lý hoá sản xuất, cải tiến tổ chức quản lý, thực hiện tiết
kiệm... nhằm tăng năng suất lao động, hạ chi phí sản xuất.
Sự cạnh tranh quyết liệt càng làm cho các quá trình này diễn ra mạnh mẽ hơn. Nếu
người sản xuất nào cũng làm như vậy thì cuối cùng sẽ dẫn đến toàn bộ năng suất lao
động xã hội không ngừng tăng lên, chi phí sản xuất xã hội không ngừng giảm xuống.
c. Thực hiện sự lựa chọn tự nhiên và phân hóa người lao động thành kẻ giàu,
người nghèo.
Những người sản xuất hàng hóa nào có mức hao phí lao động cá biệt thấp hơn
mức hao phí lao động xã hội cần thiết, khi bán hàng hóa theo mức hao phí lao động xã hội
cần thiết (theo giá trị) sẽ thu được nhiều lãi, giàu lên, có thể mua sắm thêm tư liệu sản
xuất, mở rộng sản xuất kinh doanh, thậm chí thuê lao động trở thành ông chủ.
Ngược lại, những người sản xuất hàng hóa nào có mức hao phí lao động cá biệt
lớn hơn mức hao phí lao động xã hội cần thiết, khi bán hàng hóa sẽ rơi vào tình trạng
thua lỗ, nghèo đi, thậm chí có thể phá sản, trở thành lao động làm thuê.
![](images/graphics/blank.gif)
![](images/graphics/blank.gif)
## Top Download Chính Trị Học
-
[Bài giảng tư tưởng Hồ Chí Minh](http://tailieu.vn/doc/bai-giang-tu-tuong-ho-chi-minh-180106.html)
52p
3151
1619
-
[100 Câu hỏi thi tốt nghiệp tư tưởng Hồ Chí Minh (Có đáp án)](http://tailieu.vn/doc/100-cau-hoi-thi-tot-nghiep-tu-tuong-ho-chi-minh-co-dap-an--247593.html)
13p
15109
7923
-
[Giáo trình: Đường lối Cách mạng của Đảng Cộng sản VN](http://tailieu.vn/doc/giao-trinh-duong-loi-cach-mang-cua-dang-cong-san-vn-656410.html)
125p
1194
639
-
[Giáo trình Kinh tế chính trị Mác - Lênin (Đồng chủ biên)](http://tailieu.vn/doc/giao-trinh-kinh-te-chinh-tri-mac-lenin-dong-chu-bien--528491.html)
198p
1585
691
-
[Giáo trình kinh tế chính trị - GS.TS Phạm Quang Phan](http://tailieu.vn/doc/giao-trinh-kinh-te-chinh-tri-gs-ts-pham-quang-phan-335343.html)
209p
667
399
-
[Hướng dẫn ôn môn Chủ nghĩa xã hội khoa học](http://tailieu.vn/doc/huong-dan-on-mon-chu-nghia-xa-hoi-khoa-hoc-192161.html)
65p
570
320
-
-
-
-
Tài Liệu Chính trị học Mới
[Xem thêm »](http://tailieu.vn/khoa-hoc-xa-hoi/chinh-tri-hoc/)
Tài Liệu mới cập nhật
[Xem thêm »](http://tailieu.vn/tai-lieu/)

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

Server: Apache

Cache-Control: no-store, no-cache, must-revalidate, post-check=0, pre-check=0

Pragma: no-cache

Vary: Accept-Encoding

Content-Encoding: gzip

Content-Type: text/html; charset=UTF-8

Connection: close


markdown: **– Những ngày còn bé tôi đã được nghe thông điệp này,** *Ephata* *“Trái Tim Mẹ sẽ thắng”*luôn đi kèm thêm câu *“nước Nga sẽ trở lại”*. Với tâm hồn trẻ thơ tôi đón nhận thông điệp một cách tự nhiên không thắc mắc, những lời nguyện cầu đi vào tuổi thơ của tôi nhẹ nhàng với những buổi *“đọc kinh liên gia”*mỗi tối, nhất là trong tháng mười, tháng kính Đức Mẹ. Cứ thế, hằng đêm tiếng cầu kinh của bọn trẻ chúng tôi theo sau người lớn vang lên hết từ nhà này qua nhà khác. Tôi hiểu dễ dàng về một nỗ lực cầu nguyện cho một nước Nga xa xôi nào đó “ăn năn trở lại”. Lại nữa, thỉnh thoảng Nhà Thờ phát động “ *bó hoa thiêng liêng”*, bọn trẻ chúng tôi được dạy cầu nguyện và hãm mình hy sinh một điều gì đó để cầu nguyện cho *“nước Nga trở lại”.*

WARC-Truncated: length

Cache-Control: private, max-age=0

X-Content-Type-Options: nosniff

X-XSS-Protection: 1; mode=block

Server: GSE


markdown:
## mower-Web qual (1)
By
[Staff](http://thealbanyjournal.com/author/bonniejefferson/) /
August 3, 2012 /
[No Comments](http://thealbanyjournal.com/2012/08/cartoon-26/mower-web-qual-1/#respond)
- Published: 622 days ago on August 3, 2012
- By:
[Staff](http://thealbanyjournal.com/author/bonniejefferson/)
- Last Modified: August 3, 2012 @ 1:55 pm
- Filed Under:
### About the author
[Staff](http://thealbanyjournal.com/author/bonniejefferson/)
-
-
-
**Buying through this widget will**
help support The Albany Journal!
[Google+](https://plus.google.com/105354476886960328052)
-
## Meta
## Calendar
April 2014 M T W T F S S [« Feb](http://thealbanyjournal.com/2014/02/) 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30
## Search Classifieds
## Links
[Albany Georgia News](http://albanygeorgianews.blogspot.com/) [Albany on Point](http://albanyonpoint.blogspot.com/) [Alchemy of Writing](http://alchemyofwriting.blogspot.com/) [Amplify Student Ministry](http://www.amplifystudents.com/) [Building a Better Mousetrap](http://buildabettermousetrap.blogspot.com/) [First Presbyterian Church](http://firstpresalbany.blogspot.com/) [Flint River Gallery](http://flintrivergallery.blogspot.com/) [Georgia News Beat](http://georgianewsbeat.blogspot.com/) [Langstaff Marketing](http://langstaffmarketing.blogspot.com/) [Public Records Wiki](http://wiki.openrecordsproject.com) [The Buzz](http://beegreenbuzz.blogspot.com/) [The Devil Dawg's Life](http://www.devildawgslife.com) [The Green Grass …](http://thegreengrassgrowsallaround.blogspot.com/) [The Ohmarts](http://theohmarts.blogspot.com/) [The Tri Runner](http://thetrirunner.blogspot.com/) [With Your Latte](http://dougrea.blogspot.com/)
-
-


markdown:
### Sản Phẩm Hot
[Previous](#) [Next](#) [](http://thietbicu.vn/ban-may-nen-khi-nhat-ban/)
[Bán máy nén khí Nhật Bản](http://thietbicu.vn/ban-may-nen-khi-nhat-ban/)
Bán máy nén khí Nhật Bản Được sản xuất dựa trên những yêu...
[Chi tiết](http://thietbicu.vn/ban-may-nen-khi-nhat-ban/) [](http://thietbicu.vn/hop-so-giam-toc-cu/)
[Hộp số giảm tốc](http://thietbicu.vn/hop-so-giam-toc-cu/)
Hộp số giảm tốc Chương Liên cung cấp hộp số giảm tốc các...
[Chi tiết](http://thietbicu.vn/hop-so-giam-toc-cu/) [](http://thietbicu.vn/bom-hut-chan-khong/)
[Bơm hút chân không](http://thietbicu.vn/bom-hut-chan-khong/)
Bơm hút chân không Bơm hút chân không được sử dụng rất...
[Chi tiết](http://thietbicu.vn/bom-hut-chan-khong/) [](http://thietbicu.vn/may-nen-khi-truc-vit/)
[Máy nén khí trục vít](http://thietbicu.vn/may-nen-khi-truc-vit/)
Máy nén khí trục vít Chương Liên cung cấp các loại máy nén khí...
[Chi tiết](http://thietbicu.vn/may-nen-khi-truc-vit/) [](http://thietbicu.vn/palang-dien-nhat-ban-toi-dien-nhat-ban/)
[Palang điện Nhật Bản](http://thietbicu.vn/palang-dien-nhat-ban-toi-dien-nhat-ban/)
Palang điện cũ Nhật Bản Chương Liên cung cấp các sản phẩm...
[Chi tiết](http://thietbicu.vn/palang-dien-nhat-ban-toi-dien-nhat-ban/) [](http://thietbicu.vn/ban-bom-thuy-luc-cu/)
[Bán bơm thủy lực cũ](http://thietbicu.vn/ban-bom-thuy-luc-cu/)
Bán bơm thủy lực cũ Chương Liên nhập khẩu và bán bơm thủy...
[Chi tiết](http://thietbicu.vn/ban-bom-thuy-luc-cu/) [](http://thietbicu.vn/ban-may-nen-khi-cu/)
[Bán máy nén khí cũ Nhật Bản](http://thietbicu.vn/ban-may-nen-khi-cu/)
Bán máy nén khí cũ Nhật Bản Chương Liên cung cấp các loại máy...
[Chi tiết](http://thietbicu.vn/ban-may-nen-khi-cu/) [](http://thietbicu.vn/may-nen-khi-airman-pds265s-screw-compressor/)
[Máy nén khí Airman PDS265s](http://thietbicu.vn/may-nen-khi-airman-pds265s-screw-compressor/)
Hiện nay chúng tôi có cung cấp máy nén khí trục vít hiệu Airman...
[Chi tiết](http://thietbicu.vn/may-nen-khi-airman-pds265s-screw-compressor/) [](http://thietbicu.vn/ban-may-phat-dien-cu-nhat-ban/)
[Bán máy phát điện cũ nhật bản](http://thietbicu.vn/ban-may-phat-dien-cu-nhat-ban/)
Cung cấp máy phát điện cũ Chương Liên chuyên bán các loại máy...
[Chi tiết](http://thietbicu.vn/ban-may-phat-dien-cu-nhat-ban/) [](http://thietbicu.vn/may-nen-khi-airman-pds390s/)
[Máy nén khí Airman PDS390S](http://thietbicu.vn/may-nen-khi-airman-pds390s/)
Chương Liên cung cấp máy nén khí trục vít đã qua sử dụng...
[Chi tiết](http://thietbicu.vn/may-nen-khi-airman-pds390s/) [](http://thietbicu.vn/ban-may-giat-cong-nghiep-cu/)
[Máy giặt công nghiệp cũ nhập khẩu Nhật Bản](http://thietbicu.vn/ban-may-giat-cong-nghiep-cu/)
Chương Liên cung cấp máy giặt công nghiệp cũ nhập khẩu Nhật...
[Chi tiết](http://thietbicu.vn/ban-may-giat-cong-nghiep-cu/) [](http://thietbicu.vn/ban-dau-may-nen-khi-truc-vit/)
[Bán dầu máy nén khí trục vít](http://thietbicu.vn/ban-dau-may-nen-khi-truc-vit/)
Dầu máy nén khí trục vít là một thành phần không thể thiếu...
[Chi tiết](http://thietbicu.vn/ban-dau-may-nen-khi-truc-vit/) [](http://thietbicu.vn/may-nen-khi-khong-dau-hitachi-2-2-kw/)
[Máy nén khí không dầu Hitachi 2.2kw](http://thietbicu.vn/may-nen-khi-khong-dau-hitachi-2-2-kw/)
Sản phẩm máy nén khí cũ không dầu Hitachi với các thông số...
[Chi tiết](http://thietbicu.vn/may-nen-khi-khong-dau-hitachi-2-2-kw/) [](http://thietbicu.vn/may-nen-khi-airman/)
[Máy nén khí Airman](http://thietbicu.vn/may-nen-khi-airman/)
Máy nén khí Airman là sản phẩm của Công ty TNHH Hokuetsu được...
[Chi tiết](http://thietbicu.vn/may-nen-khi-airman/) [](http://thietbicu.vn/may-nen-khi-truc-vit-kobelco-55kw-co-tach-am/)
[Máy nén khí trục vít Kobelco 55kw có tách ẩm](http://thietbicu.vn/may-nen-khi-truc-vit-kobelco-55kw-co-tach-am/)
Chương Liên cung cấp máy nén khí trục vít đã qua sử dụng...
[Chi tiết](http://thietbicu.vn/may-nen-khi-truc-vit-kobelco-55kw-co-tach-am/) [](http://thietbicu.vn/may-nen-khi-toshiba-3-7kw/)
[Máy nén khí Toshiba 3.7kw](http://thietbicu.vn/may-nen-khi-toshiba-3-7kw/)
Hiện nay chúng tôi có bán máy nén khí Toshiba loại máy nén khí...
[Chi tiết](http://thietbicu.vn/may-nen-khi-toshiba-3-7kw/) [](http://thietbicu.vn/may-nen-khi-hitachi-5-5kw/)
[Máy nén khí Hitachi 5.5kw](http://thietbicu.vn/may-nen-khi-hitachi-5-5kw/)
Chương Liên cung cấp máy nén khí cũ các loại được nhập khẩu...
[Chi tiết](http://thietbicu.vn/may-nen-khi-hitachi-5-5kw/) [](http://thietbicu.vn/may-nen-khi-hitachi-cu-11kw/)
[Máy nén khí Hitachi cũ 11kw](http://thietbicu.vn/may-nen-khi-hitachi-cu-11kw/)
Chương Liên cung cấp máy nén khí Nhật bãi, máy nén khí cũ nhập...
[Chi tiết](http://thietbicu.vn/may-nen-khi-hitachi-cu-11kw/) [](http://thietbicu.vn/may-nen-khi-truc-vit-hitachi-22kw/)
[Máy nén khí trục vít Hitachi 22kw](http://thietbicu.vn/may-nen-khi-truc-vit-hitachi-22kw/)
Chương Liên cung cấp máy nén khí trục vít Hitachi đã qua sử...
[Chi tiết](http://thietbicu.vn/may-nen-khi-truc-vit-hitachi-22kw/) [](http://thietbicu.vn/may-nen-khi-cu-khong-dau-hitachi-7-5kw/)
[Máy nén khí cũ không dầu Hitachi 7.5kw](http://thietbicu.vn/may-nen-khi-cu-khong-dau-hitachi-7-5kw/)
Chương Liên cung cấp các dòng máy nén khí đã qua sử dụng của...
[Chi tiết](http://thietbicu.vn/may-nen-khi-cu-khong-dau-hitachi-7-5kw/) [](http://thietbicu.vn/may-nen-khi-truc-vit-hitachi/)
[Máy nén khí trục vít Hitachi](http://thietbicu.vn/may-nen-khi-truc-vit-hitachi/)
Là sản phẩm của Công ty TNHH Hệ thống Thiết Bị Công Nghiệp...
[Chi tiết](http://thietbicu.vn/may-nen-khi-truc-vit-hitachi/) [](http://thietbicu.vn/toi-dien-dam-don-suc-nang-5-tan/)
[Tời điện dầm đơn sức nâng 5 tấn](http://thietbicu.vn/toi-dien-dam-don-suc-nang-5-tan/)
Chương Liên nhập khẩu và phân phối tời điện, palang điện...
[Chi tiết](http://thietbicu.vn/toi-dien-dam-don-suc-nang-5-tan/) [](http://thietbicu.vn/may-nen-khi-truc-vit-kobelco-22kw/)
[Máy nén khí trục vít Kobelco 22kw](http://thietbicu.vn/may-nen-khi-truc-vit-kobelco-22kw/)
Chương Liên cung cấp các loại máy nén khí đã qua sử dụng...
[Chi tiết](http://thietbicu.vn/may-nen-khi-truc-vit-kobelco-22kw/) [](http://thietbicu.vn/toi-dien-cu-hitachi-suc-nang-2-tan/)
[Tời điện cũ Hitachi sức nâng 2 tấn](http://thietbicu.vn/toi-dien-cu-hitachi-suc-nang-2-tan/)
Thông số sản phẩm: Tên sản phẩm: tời cáp điện Hitachi...
[Chi tiết](http://thietbicu.vn/toi-dien-cu-hitachi-suc-nang-2-tan/) [](http://thietbicu.vn/palang-dien-cu-kamiuchi-nhat-ban/)
[Palang điện Kamiuchi 10 tấn](http://thietbicu.vn/palang-dien-cu-kamiuchi-nhat-ban/)
Chương Liên bán các loại tời điện, palang điện đã qua sử...
[Chi tiết](http://thietbicu.vn/palang-dien-cu-kamiuchi-nhat-ban/) [](http://thietbicu.vn/cho-thue-may-nen-khi/)
[Cho thuê máy nén khí](http://thietbicu.vn/cho-thue-may-nen-khi/)
Cho thuê máy nén khí Nhật Bản Với mong muốn phục vụ tốt hơn...
[Chi tiết](http://thietbicu.vn/cho-thue-may-nen-khi/) [](http://thietbicu.vn/xy-lanh-khi-nen-xi-lanh-hoi/)
[Xy lanh khí nén](http://thietbicu.vn/xy-lanh-khi-nen-xi-lanh-hoi/)
Chương Liên cung cấp các loại xi lanh hơi, xy lanh khí nén đã...
[Chi tiết](http://thietbicu.vn/xy-lanh-khi-nen-xi-lanh-hoi/) [](http://thietbicu.vn/ban-may-nen-khi-khong-dau/)
[Máy nén khí không dầu](http://thietbicu.vn/ban-may-nen-khi-khong-dau/)
Máy nén khí không dầu Máy nén khí không dầu là loại máy nén...
[Chi tiết](http://thietbicu.vn/ban-may-nen-khi-khong-dau/) [](http://thietbicu.vn/ban-may-nen-khi-lam-lop-xe-o-to/)
[Bán máy nén khí làm lốp xe ô tô](http://thietbicu.vn/ban-may-nen-khi-lam-lop-xe-o-to/)
Chương Liên chuyên cung cấp các loại máy nén khí đã được...
[Chi tiết](http://thietbicu.vn/ban-may-nen-khi-lam-lop-xe-o-to/) [](http://thietbicu.vn/may-nen-khi-kobelco/)
[Máy nén khí Kobelco](http://thietbicu.vn/may-nen-khi-kobelco/)
Máy nén khí Kobelco Máy nén khí Kobelco là sản phẩm máy nén khí...
[Chi tiết](http://thietbicu.vn/may-nen-khi-kobelco/) [](http://thietbicu.vn/ban-may-nen-khi-da-qua-su-dung-nhat-ban/)
[Bán máy nén khí đã qua sử dụng nhập khẩu Nhật Bản](http://thietbicu.vn/ban-may-nen-khi-da-qua-su-dung-nhat-ban/)
Bán máy nén khí đã qua sử dụng nhập khẩu Nhật Bản Chương...
[Chi tiết](http://thietbicu.vn/ban-may-nen-khi-da-qua-su-dung-nhat-ban/) [](http://thietbicu.vn/ban-bom-cong-nghiep-cu-bom-cao-ap-cu/)
[Bán bơm công nghiệp cũ bơm cao áp cũ](http://thietbicu.vn/ban-bom-cong-nghiep-cu-bom-cao-ap-cu/)
Bán bơm công nghiệp cũ và bơm cao áp cũ Chương Liên bán các...
[Chi tiết](http://thietbicu.vn/ban-bom-cong-nghiep-cu-bom-cao-ap-cu/) [](http://thietbicu.vn/ban-may-nen-khi-cu-nhap-khau-nhat-ban/)
[Bán máy nén khí cũ nhập khẩu Nhật Bản](http://thietbicu.vn/ban-may-nen-khi-cu-nhap-khau-nhat-ban/)
Bán máy nén khí cũ nhập khẩu Nhật Bản Là một trong số...
[Chi tiết](http://thietbicu.vn/ban-may-nen-khi-cu-nhap-khau-nhat-ban/) [](http://thietbicu.vn/ban-may-moc-da-nang-cu-nhat-ban/)
[Bán máy mộc đa năng Nhật Bản](http://thietbicu.vn/ban-may-moc-da-nang-cu-nhat-ban/)
Bán máy mộc đa năng cũ Nhật Bản Chương Liên nhập khẩu và...
[Chi tiết](http://thietbicu.vn/ban-may-moc-da-nang-cu-nhat-ban/) [](http://thietbicu.vn/ban-may-nen-khi-toshiba-cu/)
[Máy nén khí Toshiba](http://thietbicu.vn/ban-may-nen-khi-toshiba-cu/)
Máy nén khí Toshiba Chương Liên bán máy nén khí cũ hiệu Toshiba...
[Chi tiết](http://thietbicu.vn/ban-may-nen-khi-toshiba-cu/)

Server: nginx

Vary: Accept-Encoding,User-Agent


markdown:
[Ảnh Vui Động Vật](http://thu.vui.vn/anh-vui/anh-vui-dong-vat)
07-06-2010 | |
TT – Người dân Bắc Kinh giờ có thêm thú vui mới khi sinh hoạt hằng ngày bị đảo lộn: ra sông câu cá trên băng.
Những ngày qua, khu vực phía bắc Trung Quốc đã phải hứng chịu trận tuyết rơi lớn nhất trong mấy mươi năm qua, gây nhiều trở ngại [...]
Đã có một số trường hợp tử vong nhưng các bạn í vẫn cực chuộng mốt nhảy cầu này. Vì trời nóng? Vì tự tin mình bơi giỏi hay chỉ đơn giản vì thấy nó vui?
Cứ chiều chiều, khoảng tầm từ 3 đến 5 giờ, tại khu vực cầu Bùi Hữu [...]
TT – Người dân Bắc Kinh giờ có thêm thú vui mới khi sinh hoạt hằng ngày bị đảo lộn: ra sông câu cá trên băng.
Những ngày qua, khu vực phía bắc Trung Quốc đã phải hứng chịu trận tuyết rơi lớn nhất trong mấy mươi năm qua, gây nhiều trở ngại [...]

X-Cache: QuickCache vv2.1.1rc1 - file

X-CacheDebug-1: Cache scriptkey is set to http://thu.vui.vn/index.php

X-CacheDebug-2: Cache varkey is set to GET=a:1:{s:7:"web_url";s:1:"/";}

X-CacheDebug-3: Cachekey is set to 8be768ba6ae72f4c483c8291e65bcd3f

X-CacheDebug-4: Data in cachefile /home/customer04/thu.vui.vn/cache//qcc-8be768ba6ae72f4c483c8291e65bcd3f has expired

X-CacheDebug-5: No (valid) cachedata for 8be768ba6ae72f4c483c8291e65bcd3f

X-CacheDebug-6: Callback happened

X-CacheDebug-7: Writing cached data to storage

X-CacheDebug-8: Starting wrote cachefile /home/customer04/thu.vui.vn/cache//qcc-8be768ba6ae72f4c483c8291e65bcd3f

X-CacheDebug-9: quickcache_filewrite wrote cachefile /home/customer04/thu.vui.vn/cache//qcc-8be768ba6ae72f4c483c8291e65bcd3f

X-CacheDebug-10: Failed to open for write of /home/customer04/thu.vui.vn/cache//qcc-8be768ba6ae72f4c483c8291e65bcd3f

X-CacheDebug-12: Unable to write cachefile /home/customer04/thu.vui.vn/cache//qcc-8be768ba6ae72f4c483c8291e65bcd3f

X-CacheDebug-13: 7/19/20087/19/2008Successfully wrote cachefile /home/customer04/thu.vui.vn/cache//qcc-8be768ba6ae72f4c483c8291e65bcd3f


markdown:
### Cập nhật hiểu biết rõ hơn về một tỉnh Vùng Tây Bắc, tộc dân Thái Trắng đông hơn tộc dân Kinh nhiều, tỉ trọng dân số thấp nhất, còn nghèo khổ nhất nước :
###
*Lạm bàn về phát triển mới ở tỉnh Lai Châu * *Lạm bàn về phát triển mới ở tỉnh Lai Châu* **G** S Tôn thất Trình
. ..
*Tây tiến đòan binh không mọc tóc* *Quân xanh màu lá dữ oai hùm* *Mắt trừng gởi mộng qua biên giới* *Đêm mơ Hà Nội dáng kiều thơm .* *Rải rác biên cương mồ viễn xứ* *Chiến trường đi chẳng tiếc đời xanh .* *Áo bào thay chiếu anh về đất,* *Sông Mã gầm lên tiếng độc hành…*
(
*Tây Tiến*- Quang Dũng, 1918- 1988)
###
**Vị trí, diện tích , dân số, đơn vị, hành chánh, thành phần các tộc dân…**
Lai Châu là một tỉnh mới, chỉ bằng phân nữa tỉnh Lai Châu cũ diện tích 16 919km
2, khi chia đôi làm thành tỉnh Lai Châu mới và tỉnh Điện Biên vào năm 2004. Diện tích Lai Châu ( mới ) nay chỉ còn 9 059.4 km 2( 3 497.9 dặm Anh vuông ). Lai Châu cũng không còn huyện cực tây nhất nước nhà, nay là huyện Mường Nhé ( Nhié ? ) với làng cực tây A Pa Chải thuộc tỉnh Điện Biên. Tọa độ tỉnh này là 22 00’ vĩ tuyến Bắc và 103 0kinh tuyến Đông. Lai Châu có một thị trấn tỉnh lỵ là *thị xã Lai Châu*và 5 huyện : *Mường Tè( thị trấn là Mường Tè), Phong Thổ ( thị trấn là Phong Thổ), Sìn Hồ (thị trấn là Nậm Hàng), Tam Đường ( thị trấn là Tam Đường ) , Than Uyên và Tân Uyên*( năm 2008 huyện Than Uyên chia ra thành hai huyện là Than Uyên ( thị trấn làThan Uyên) và Tân Uyên( thị trấn là Mường Kim ?). Huyện Than Uyên nguyên thuộc tỉnh Hòang Liên Sơn gồm 3 tỉnh là Lào Cai , Yên Bái và Nghĩa Lộ .Than Uyên là một huyện tỉnh Nghĩa Lộ một tỉnh thành lập tỉnh cuối năm 1962 , sau đó là một huyện tỉnh Lào Cai cho đến tháng 10 năm 1991 . Khi thành lập tỉnh Lai Châu mới ngày 01/01/2004 , Than Uyên tách ra khỏi tỉnh Lào Cai và trở thành một huyện tỉnh Lai Châu mới. Từ tháng 05/ 2008, Than Uyên lại tách ra thành hai huyện là Than Uyên và Tân Uyên, phía Bắc tỉnh Lai Châu là huyện Than Uyên, phía Nam tỉnh là huyện Tân Uyên ). Dân số năm 2007 là 330 500 nguời và năm 2010 là 382 400 người. *Nay có lẽ đã trên 400 000 người, vì mỗi năm dân số Lai Châu tăng lên trên 10 000 người*.
![]()
*Hoa tai của phụ nữ H'Mông đen*
Lai Châu gồm 23 tộc dân. Đông Nhất là
*Thái Trắng*năm 2000 chiếm khỏang 36 % dân số tỉnh , rồi đến *Mèo – Hmong*( 25 %) và *Kinh*( 19.5 %) . tiếp theo là *Dao ( Mán ), Khơ –Mú , Hà Nhì , La Hủ , Giáy , Lào , Lự, Mảng , Phù Lá, Kháng, Tày , Cống , Nùng , Si La , Mường , La Hủ và Lô Lô*, cùng môt số tộc dân thiểu số ít người khác. Tiếng nói các tộc dân Lai Châu gồm các ngôn ngữ __Hmong -Miến__dân Hmông – Mèo nói , các ngôn ngữ Kra tộc dân Than Uyên nói , ngôn ngữ __Miến Tạng – Tibeto Burman__các tộc dân Si La, Cống, La Hủ vùng Mường Tè, và Hà Nhì Mường Tè- Phong Thổ nói, cùng các ngôn ngữ __Nam Á – Austroasiatic__, tộc dân Kháng vùng Mường Tè, Phong Thổ, Than Uyên nói. Nhắc lại là tộc dân Thái thuộc họ ngôn ngữ Nam Á , nhóm Tày – Thái hiện có đến 2.5 triệu người ở Việt Nam gồm luôn cả tộc dân Tày đông nhất ở tỉnh Cao Bằng , tộc dân Thái đông nhất ở tỉnh Sơn La và Nùng đông nhất ở tỉnh Lạng Sơn, Sán Chay đông nhất ở tỉnh Hà Tuyên ( nay là Hà Giang và Tuyên Quang ) và các tộc dân ít người là Giáy, Lào, Lự . Còn tộc dân *H’Mông*( đừng lầm với tộc dân *M’Nông*ở các tỉnh Tây Nguyên ) hay Mèo cũng thuộc họ ngôn ngữ Nam Á và làm ra nhóm H’Mông – Dao ( Mán ) có đến 800 000 người ở nước nhà. Tộc dân M’Nông cũng ở họ Nam Á , nhưng thuộc nhóm Môn – Khmer ( Khơ Me ) , đông đến trên 1300 0000 người; ở miền Bắc Việt Nam là các tộc dân ít người Lai Châu như Mảng , Kháng . Nhóm Thái Việt Nam chia ra làm ba : *Thái trắng*ở Lai Châu và ở huyện Quỳnh Nhai – Sơn La, *Thái đen*cư trú khắp tỉnh Sơn La, *Thái đỏ*tập trung ở hai huyện Mộc Châu và Yên Châu tỉnh Sơn La *. Khác biệt giữa các nhóm Thái là ở trang phục phụ nữ và kiểu cách dựng mái nhà sàn*. Vạt thân trên đến tận eo áo phụ nữ Thái trắng màu trắng . Còn áo phụ nữ Thái đen màu đen hay màu xanh dương đậm, thắt lưng và khăn đội đầu cũng màu này. Nghệ thuật làm khèn bè ( khèn là bộ nhạc cụ thuộc bộ hơi , cấu trúc khá phức tạp , gồm nhiều ống trúc xếp cạnh nhau , hình bắp chuối làm hộp cộng hưởng ) là lọai khèn Thái có 12 -14 ống bó thành hai hàng ( trong khi khèn H’Mông -Mèo chỉ có 6 ống) và trồng cánh kiến đỏ đã nổi tiếng vượt ra ngòai phạm vi tỉnh Sơn La.
![]()
Lai Châu cũ, trước năm 2004 (Điện Biên và Lai Châu mới ) là một tỉnh miền núi Tây Bắc xa nhất phía tây bắc nước ta. Vùng Tây Bắc nước nhà gồm các tỉnh: Lai Châu, Điện Biên, Sơn La và Hòa Bình. Phía bắc, Lai Châu cũ giáp với tỉnh Vân
Nam –
Trung Quốc . Phía đông và đông nam giáp
các tỉnh Lào Cai , Sơn La , phía tây và nam giáp nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào . Tỉnh Lai Châu
mới không còn giáp nước Lào nữa, vì
huyện Mường Nhé, có làng cực tây nhất nước nhà là A Pa Chải, gần biên giới ba nước ( Lào , Việt và Trung Quốc )
nhất, nay thuộc tỉnh Điên Biên . Miền
tây nam và miền nam tỉnh, nay giáp phần lớn tỉnh Điện Biên. Thị xã Lai
Châu, dân số 55 000 người năm 2010, cách
thủ đô Hà Nội 402 km về phía Tây Bắc. *Giao thông trong tỉnh chánh yếu là đường bộ vì Lai Châu không có sân bay, không có cảng sông*. Quốc lộ số 12 nối thị xã *Điện Biên Phủ*qua cửa khẩu biên giới *Ma Lù Thàng*ngang qua Lai Châu và quốc lộ số 4D nối thị xã Lai Châu với thị trấn Sa Pa. Trạm xe bút liên tỉnh chỉ cách trung tâm thị xã Lai Châu chừng1 km phía trái đường bộ dẫn đến Sa Pa, chở búyt đến nhiều nơi như Điện Biên Phủ, Hà Nội, Lào Cai, Mường Tè, Sìn Hồ …Chuyến búyt dân chúng hay đi nhất chở đến Lào Cai và ngừng ở Sa Pa. Từ Hà Nội cũng có thể lấy xe búyt đi Lào Cai ở các trạm Giáp Bật và Mỹ Đình. Du khách thường đến Lai Châu bằng xe mô tô – xe gắn máy, tuy rằng đây là một thách thức lớn và một thú vui thưởng lãm. Vì dọc đường du khách có thể ngắm nhìn những cảnh quan đẹp đẻ và kỳ diệu và có thể ngừng bất cứ lúc nào.
###
**Suôi dòng thời gian ** *… Trên Tây Bắc, ôi mười năm Tây Bắc !* *Xứ thiêng liêng rừng núi đã anh hùng* *Nơi máu nhỏ tâm hồn ta thấm đất* *Nay dạt dào đã chín trái đầu xuân …* *… Anh nắm tay em, cuối mùa chiến dịch* *Vắt xôi nuôi quân em giấu giữa rừng,* *Đất Tây Bắc tháng ngày không có lịch* *Bửa xôi đầu còn tỏa nhớ mùi hương …*
(
*Tiếng Hát Con Tàu*, Chế Lan Viên 1920 – 1989)
Khởi nguyên văn minh Lai Châu có thể là văn hóa Sơn Vi , cư dân sống trong các hang động đá vôi hay trên các gò đồi. Công cụ văn hóa Sơn Vi được chế tác từ đá cuội, đá quarzit, tuổi trên 20 000 năm đến 11 000 năm trước
Nam là
nước Văn Lang của các vua Hùng ở miền Bắc. __Công Nguyên – BC__. Thành tựu đáng kể nhất của các nhà khảo cổ người Pháp ở Việt Nam là đã phát hiện ra văn hóa Hòa Bình -Bắc Sơn vào những năm 1920 của thế kỷ thứ 20, tiếp tục trực tiếp văn hóa Sơn Vi . Như chúng ta đã biết qua, con người cỗ Hòa Bình - Bắc Sơn , đã giã từ từng bước sinh sống bằng hái lượm, săn bắn qua cuộc sống sản xuất nông nghiệp sớm nhất của nhân lọai, với những công cụ được mài lưỡi; về sau nữa là đồ gốm ra đời . Từ năm 1960 đến nay, các nhà khảo cổ học Việt Nam đã phát hiện hàng trăm di tích, từ sơ kỳ thời đại đồng thau đến thời đại sắt sớm trên lưu vực sông Hồng, thượng nguồn Hòang Liên Sơn( bao gồm cả tỉnh Lai Châu ) đến đồng bằng ven biển và lưu vực sông Mã . Hệ thống các di tích này có sự diễn biến liên tục từ giai đọan Phùng Nguyên mở đầu qua giai đọan Đồng Dậu, Gò Mun đến đỉnh cao Đông Sơn, đã được một số nhà khảo cỗ học gọi là *văn minh Sông Hồng, văn minh của người Việt cỗ*. Rồi dẫn đến cách đây 4000 năm hình thành nhà nước đầu tiên của Việt
![]()
Tỉnh Lai Châu nguyên là một tập hợp tự trị của tộc dân Thái trắng có tên là
Nam Nam báo tin sai.
Năm 1827 , nước Nam Chướng thông
đồng với Tiêm La , thường sang quấy
nhiễu đất Trấn Ninh. Tù trưởng Chiêu Nội
xin đem đất Trấn Ninh nội thuộc Việt Nam . Vua Minh Mạng phong cho Chiêu Nội làm Trấn Ninh Phòng Ngự Sử. Các đất Tam Động và Lạc Phàn (
trước thuộc về Vạn Tượng ) Triều đình *Sipsongchuthai*. Sipsong là từ phát nguyên giọng Hán Việt thổ âm là __Thập- Mười__và, __Song- Một cặp Một đôi__. Đọc theo tiếng Anh là “ __Twelve Thái Chiefdom- Mười hai Đầu mục, Thủ lảnh__”. Chủ ( Chu,Châu ) có nghĩa theo Hán Việt là __Chủ - Master__, phát âm theo ngôn ngữ Thái là Lu . Thập niên 1880(s ), Pháp nhập Sipsongchuthai __vào Đông Pháp- French Indochina__và sau đó trở thành một thành phần nước Việt *. Những tộc dân Thái, nguyên quán từ vùng cao Dương tử - Yangzi ( ? ) tràn xuống tận châu thổ sông Menam và thung lũng sông Brahmapoutre đến Biển Đông. Trong khi tộc dân Kinh -Việt chiếm cứ châu thổ và các vùng bờ biển, các tộc dân Thái tiến chiếm các thung lũng hậu phương, đằng sau bán đảo Đông Dương. Vương quốc Xiêm - Tiêm La lớn mạnh ở miền trung bán đảo, lưu vực sông Menam.Ở miền Đông bán đảo , tộc dân Lào xuôi dòng thung lũng sông Cửu Long, nhưng sau khi thống nhất một thời gian ngắn ngủi thành Lan Thương (?tên Hán Việt của Cửu Long ) –Lan Xang, phân chia ra thành 3 tiểu quốc cạnh tranh nhau là vuơng quốc Lảo Qua – Luang Prabang , ở miền Bắc Lào, Viên Chăng – ( Vạn Tượng ) Vientiane ở miền Trung và Champassak ở miền Nam.*Thật ra theo Hồ Bạch Thảo, năm 1040 vua Lý Thái Tông đã sai Phùng Trí Năng đi bình định vùng này và tiến thêm đánh chiếm Ai Lao. Thời Trần Anh Tông (1301) quân Ai Lao sang cướp phá miệt sông Đà ( Đà Giang), tướng Phạm ngũ Lảo giao chiến bắt được nhiều giặc ở Mường Mai , huyện Mai Châu , tỉnh Hòa Bình ngày nay . Năm 1479, đời vua Lê Thánh Tông ,quân ta đánh Ai lao đến tận vùng “ __Tam giác Vàng ( thuốc phiện)”__tỉnh Chiang Rai – Thái Lan, sông Trường Sa – Miến Điện ( vùng tộc dân Shan, Miến Điện ) và vương quốc Bắc Lào __Lảo Qua - Luang Prabang__. Vụ đánh chiếm này bị vua nhà Minh đưa văn sắc sang phản đối, nhưng thời vua Lê Thánh Tông nước nhà cường thịnh , nhà Minh phải bỏ qua chống chế của Vua Lê rằng tổng binh và trấn thủ Vân *nhà Nguyễn Phước*chia những đất này ra làm 2 phủ : Trấn Tĩnh và Lạc Biên . Năm đó , các xứ Xà Hổ, Sầm Tộ, Mường Sọan , Mang Lan , Trinh Cố, Sầm Nưa , Mường Duy , Ngọc Ma đều xin nội thuộc . Vua chia đất này ra làm 3 phủ : Trấn Biên, Trấn Định , Trấn Man . Thị xã Lai Châu nhỏ nhắn nằm ở ngã ba , nơi hội lưu của Ngòi Nậm Na với Sông Đà, trên một thung lũng dài ba mặt là núi , trên vách núi bên bờ sông Đà còn một bia đá từ năm 1432 ghi lại dấu tích của Lê Lợi trên đường đánh giặc. Đời vua Lê Thánh Tông, chúng ta vẫn còn giữ vững vùng này. Khi Mạc Đăng Dung tiếm ngôi nhà Lê năm 1527, An Thành Hầu Nguyễn Kim đưa con em tránh sang Ai Lao, được vua Ai Lao Sạ Đẩu cho ở Sầm Châu ( vùng Sầm Nưa, nay thuộc tỉnh Hứa Phan –Lào) và có lẽ thế lực tràn đến tỉnh Sơn La , Lai Châu và luôn cả tỉnh PhongSaLi – Lào ngày nay.
Người Thái gọi Điện Biên Phủ nguyên thuộc tỉnh Lai Châu cũ là
*Mường Then hay Mường Thanh*, theo tiếng địa phương là Mường Trời . Nhiều tên đất đai Điện Biên mang dấu vết thần thọai, tộc dân Thái xem là tổ tiên Người __Khổng lồ - Ải Lậc Cậc__do Then ( Trời ) sai xuống Mường Thanh cứu vớt dân lành, sau nạn hồng thủy. Di tích lều nghỉ của Ải nay là *xã Đòan Kết*. Dấu chân Ải quả mạ nay là cánh đồng Mường Thanh. Vùng Ải đánh vãi than nay là núi Pú Thán, xã Mường Phăng . Trên đường đi đến của khẩu Tây Trang( thuộc tỉnh Điện Biên ) ở biên giới Lào – Việt, ngay giữa hồ Uva còn di tích câu chuyện những khóm “Khau cút”vươn dài sợi dây làm thang nối liền trời và đất. Hơn hai trăm năm trước (1750?) , tướng giặc Phẻ ( Phạ, Trời ) là Tín Tòng khét tiếng tàn ác , từ phía tây tràn sang chiếm đóng Điện Biên. Tín Tòng tự xưng là Chẩu Phạ (chúa Trời) vơ vét , đàn áp dân lành , bắt trẽ con quăng vào vũng bùn, tháo nước cho ngập chết . Nước cạn xương phơi trắng cánh đồng nay gọi là *Tồng Khao*, có nghĩa là đồng trắng . Dân chúng phải dời qua cánh đồng *Hồng Cúm*phải vứt bỏ các “ cúm “ ( các hòm đựng đồ vật , của cải đan bằng tre mây) quá nặng để lo thóat thân . Từ đấy cánh đồng này được gọi là Hồng Cúm – khe Cúm . Thời đó có hai người dân thường ở Điện Biên tên là Ngãi và Khanh không chịu sống nhục, đứng lên hô hào trai tráng các bản Thái , Xá , Lào mài gươm , gia nhập nghĩa quân Hòang Công Chất, và được phái đi tiến công giặc Phẻ Tín Tòng ở địa điểm trên đồi *Pú Vằng*. Nghĩa quân Hòang Công Chất là cuộc khởi nghĩa nông dân các năm 1739- 1769 . Thời này ở xứ Đàng Trong là thời chúa Võ Vương Nguyễn Phúc Khoát ( 1738- 1765 ) còn ở Bắc Hà - xứ Đàng Ngòai là thời Minh Đô Vương Trịnh Doanh, mất năm 1767 , con là Tĩnh Đô Vương Trịnh Sâm nối vị. Năm 1754, nghĩa quân Hòang Công Chất đại thắng giặc Phẻ chiếm thành *Sam Mứn*( Thành Tam Vạn ) ở phía bắc Mường Thanh . Thành Sam Mứn do người Lự đắp từ thế kỷ thứ 13 có thể chứa 30 000 gia đình bao gồm nhiều xã hiện nay mà trung tâm là xã Sam Mứn. Thành nằm sát ba ngọn núi *Nàng Nòn – Nàng Ngủ, Tạo Nòn- Tạo Ngủ và Pú Huồi Chọn- Suối Chọn*, bên cạnh hồ *U Va*. Hòang Công Chất mở rộng hệ thống thành lũy này ra tận *bản Phủ*nay gọi là thành *Chiềng Lê*, nay còn di tích ở xã *Nong Hẹt*.
![]()
*Người H'Mông Đen làm việc trên ruộng bậc thang ở Sapa.*
Năm 1870, Đèo văn Trị thủ lảnh của SipsongchuThai cùng “ Giặc Cờ Đen Lưu Vĩnh Phúc” ( là Lưu Nghĩa bộ hạ của Ngô Côn, Thái Bình Thiên Quốc ) chống lại thực dân Pháp xâm lăng, đặc biệt ở huyện Than Uyên , nguyên là một châu ( huyện ít dân ) thuộc tỉnh Hưng Hóa ( ? ) do triều đình vua Tự Đức thiết lập. Ngày 20 tháng 11 năm 1886 , dân quân nổi dậy tấn công mảnh liệt quân xâm lăng Pháp tại
*Cơ Mương Lay*, nay thuộc tỉnh Điện Biên. Và Pháp thuộc địa phải chấp nhận vùng tự trị Thái ( ? ) ở Lai Châu – Điện Biên. Năm 1909 , Pháp thành lập tỉnh Lai Châu , lúc đó gồm Châu Lai , châu Quỳnh Nhai( nay thuộc tỉnh Sơn La ) và châu Điện Biên. Ngày 20 /02/1920 Pháp nhập Than Uyên vào tỉnh Yên Bái. *Bản Nà - Mường Kim*, huyện Than Uyên là một căn cứ quan trọng du kích kháng chiến chống thực dân Pháp tái xâm lăng Việt Nam sau 1945 , từ năm 1950 đến năm 1951 và Than Uyên được giải phóng ngày 15/10/ 1952 . Mường Kim cũng là nơi Việt Minh thiết lập đầu tiên đảng tỉnh Lai Châu ngày nay . Năm 1954, rừng núi Điện Biên Phủ , nguyên thuộc Lai Châu cũ, đã ghi lại một chiến công hiển hách thắng thực dân Pháp , nhưng vì đã có nhiều người đề cập rồi , nên chúng tôi không nhắc tới ở đây nữa.
###
**Địa hình**
Lai Châu cũ sau 2004 chia hai ra thành tỉnh Lai Châu mới( nhận thêm huyện Than Uyên của Lào Cai) và tỉnh Điện Biên. Tỉnh Lai Châu mới là một vùng núi cao Thượng Du Tây Bắc, phía bắc sông Đà. Các rặng núi giữa sông Hồng và sông Đà là các nối dài theo hướng đông nam của núi và cao nguyên Vân Nam - Trung Quốc, có những đỉnh cao trên dưới 2000m, thậm chí vượt quá 3000m. Nổi bật chạy theo hướng tây bắc- đông nam là dãy Hòang Liên Sơn hùng vĩ, nằm ở phía đông tỉnh, dài gần 80 km chứa đỉnh
Nam, chỉ
xảy ra quanh thị xã Lai Châu mà thôi Nam –
Trung Quốc. Khác với cửa khẩu *Phăng Xi Păng – Fan Si Pan cao nhất Việt Nam đến 3143m*. Từ mỗi dãy núi lớn lại có nhiều nhánh núi nhỏ phân ra theo nhiều hướng khác nhau . Phía bắc có đỉnh *Pú Sì Lung*cao 3076m . Phía tây là đỉnh *Pú Đen Đinh*( nay thuộc tỉnh Điện Biên ) cao 1886m và dãy Pú San Cap, phía bắc thị xã Lai Châu, cao 1904m, kéo dài 50- 60 km. Từ thị xã Lai Châu đến *thị trấn Mường Lay*- tỉnh Điên Biên là một phong cảnh ngọan mục nhất của vùng Tây Bắc xa vời. Những núi đá vôi và những cao nguyên có qúa trình xâm thực, bào mòn xảy ra rất mạnh, tạo thành các dạng hình cácxtơ độc đáo. Làm ra một “ *” thứ hai đất nước với những đỉnh núi đá vách dựng đứng hiện ra từ xa các thóang xanh- xám mù sương, và một ngày đẹp trời có thể quan sát những đĩnh núi lớn rộng hơn, bên kia biên giới với Trung Quốc. Vì bị cấm không được lui tới, du lịch tình cờ đến gần biên giới Trung Quốc – Việt* __Hạ Long trên Cạn – Halong Bay on the Land__ *. Kiều dân ngọai quốc không được đi ngang qua các cửa khẩu biên giới Lai Châu ; cũng như nhiều cửa khẩu Lai Châu tại biên giới với Trung Quốc hiện là những vị trí đồn binh quân sự tỉ như Ma Lù Thàng- Pa Nậm Cúm ( Cung? )*trên quốc lộ 12, cách thị xã Điện Biên Phủ 195km về phía bắc tỉnh Điện Biên, môt vị trí có bổn phận gìn giữ an ninh cho 13 km biên giới Việt Trung, có đường nhỏ dẫn tới thị trấn __Tiêu Sử (?)-Tieshu__và đường lớn đến thành phố __Tân Bình –Jin Ping__tỉnh Vân *Tây Trang*, biên giới Lào Việt phía nam tỉnh lỵ Điện Biên Phủ, mở rộng cho giao lưu quốc tế. Xen giữa núi và cao nguyên là các thung lũng hoặc lòng chảo có bề mặt tương đối bằng phẳng, nhưng dạng địa hình này chiếm diện tích không lớn. Đáng chú ý nhất trước khi tỉnh cũ chia đôi là thung lũng cánh đồng *Mường Thanh*hay lòng chảo Điện Biên rộng 1500 ha, nay thuộc tỉnh Điện Biên và cạnh dãy Hòang Liên Sơn là cánh đồng *Mường Than ( Than Uyên)*, trước thuộc tỉnh Lào Cai, rộng 1200ha. Vì quá trình bào mòn và xâm thực quá mạnh, địa hình Lai Châu lại cao, độ dốc lớn, mức chia cắt sâu và cắt ngang đều lớn, việc mở mang để xây dựng và giao lưu với bên ngòai gặp nhiều khó khăn. Cũng cần lưu ý thêm là do đặc điểm địa chất nên trên đất Lai Châu cũ, nhất là ở tỉnh Điện Biên, cũng hay xảy ra *hiện tượng động đất ảnh hưởng đến sinh họat người dân Lai Châu.*
###
**Đất đai**
![]()
Đất Đai Lai Châu có thể chia ra hai nhóm chánh :
-
*nhóm đất đồi núi* __feralit vàng đỏ -Ferralic Acrisols__, phong hóa từ nhiều lọai đá khác nhau, chiếm diện tích lớn nhất tòan tỉnh. Phần lớn nằm ở độ cao 700 – 1000m , độ dốc trên 25 0, bị rửa trôi mạnh, độ chua cao. Trên cao hơn nữa như các núi cao Phăng Xi Păng, Pú Sì Lung… là đất mùn __alit – Humic Alisols__, đá phong hóa yếu, tầng đất mỏng, trên cùng là một thảm lá mục lẫn lộn lá- rêu. Còn có thể __gặp đất đen carbonat – Calcic Luvisols__, hình thành trên phong hóa đá vôi ở các địa hình sườn dốc.
-
*nhóm đất ruộng ( ruộng bậc thang*) chủ yếu là __đất feralit và đất bồi tụ__có nguồn gốc phù sa cỗ, tầng đất mỏng, thành phần từ đất thịt trung bình đến đất thịt nặng.
###
**Khí hậu**
Lai Châu có khí hậu nhiệt đới núi cao, tương tự các tỉnh khác ở miền núi phía Bắc. Tuy nhiên, địa hình đã làm cho nền nhiệt Lai Châu cao hơn các nơi khác trong vùng cùng cao độ. Lai Châu cũng như Thượng Du Tây Bắc nhờ các dãy núi cao theo hướng tây bắc đến đông nam, tạo thành một bức tưởng thiên nhiên chắn gió và bảo, nên mùa đông nóng hơn các tỉnh Đông Bắc, không bị các luồng gió lạnh khiến vùng Tây Bắc có sương mù và mưa phùn nhiều hơn. Số giờ nắng trong năm là 2200- 2400 giờ. Nhiệt độ trung bình cả năm 20- 21
0C . Lượng mưa trung bình 1600 – 1700 mm. *Nơi mưa nhiều nhất là Mường Tè, có khi lên tới 3200 mm/năm*Ở các thung lũng thường mưa ít hơn, nhờ khuất gió, độ ẩm trung bình 80—85% .
Khí hậu chia ra hai mùa rõ rệt. Mùa khô lạnh thường từ tháng 11 đến tháng 3 năm sau. Mùa khô thời tiết rất khô hanh vì có gió Lào thổi đến; có thể có mưa phùn, nhưng lượng mưa không đáng kể, sương muối thường xuất hiện gây nhiều tác hại cho nông nghiệp. Mùa mưa nóng ẩm từ tháng 4 đến tháng 10. Lượng mưa khá tập trung, gây lũ lụt, xói mòn đất, ảnh hưởng lớn đến sản xuất, đời sống dân chúng. Tuy có nhiều khó khăn, khí hậu Lai Châu tạo đủ điều kiện phát triễn
*nhiều lọai cây trồng nhiệt đới và cận nhiệt đới – bán ôn đới*. Các cao nguyên Lai Châu như Sìn Hồ, Tả Phình, Đào San có khi cao hơn 1500m nên thường có mây, sương mù bao phủ và khí hậu mát mẽ quanh năm, không mấy kém Sa Pa, Tam Đảo, Đà Lạt.
###
**Thủy văn **
Nguồn nước Lai Châu tương đối dồi dào. Tòan tỉnh mới có trên 2000 km sông suối lớn nhỏ. Sông chánh chảy qua tỉnh là
*sông Đà*. Sông Đà bắt nguồn từ huyện Cảnh Dương, tỉnh Vân Nam - Trung Quốc, dài tổng cọng là 1010 km. *Phần chảy ở Việt Nam là 570km*, qua Lai Châu, Sơn La, Hòa Bình rồi hội lưu với sông Hồng ở Việt Trì- tỉnh Phú Thọ. Các sông khác *là các nhánh sông Đà ( ở Lai Châu còn được gọi là Nậm Tè ), Nậm Ma, Nậm Cúm, Nậm Mu, Nậm Na, Nậm Nhé ( Điện Biên ), Nậm Mức ( Điện Biên ) và nhánh Nậm Mạ( ? ) qua Tuần Giáo, Điện Biên Đông thì thuộc hệ thống sông Mã*… Các dòng sông đều chảy theo hướng tây bắc- đông nam. Lòng sông dốc, nhiều thác, nhiều ghềnh, lượng dòng chảy lớn; chia ra làm hai mùa rỏ rệt. Mùa lũ trùng với mùa mưa , khi có mưa lớn , nước mưa dồn vào sông suối rất mau lẹ, gây lũ đột ngột. Lai Châu là tỉnh đầu nguồn nhiều sông suối, có nguồn thủy năng cao là điều kiện *phát triễn thủy lợi , thủy điện*. Các sông suối Lai Châu như sông Đà, sông Nậm Na, sông Nậm Mú chảy giữa các rặng núi cao tạo ra nhiều thác nước sóng bọt trắng rì rào trong rừng thiên nhiên yên tỉnh tỉnh nhà . Thác nổi tiếng nhất là *Tắc Tĩnh*, cao hơn 50m, chảy thành 2 bậc, là một phong cảnh ngọan mục. Ngòai ra, tỉnh Lai Châu còn chứa suối nước nóng và nước khóang ở Văn Bố huyện Phong Thổ, Na Đông và Na Đôn ở huyện Tam Đường. Nay đã có thêm nhiều hồ thủy lợi như hồ Hồng Sạt, hồ Chiền Sinh và có lẽ năm 2017 *hồ thủy điện lớn Nậm Hàng*trên sông Đà. Lai Châu còn nhiều hang động như *Bình Lư và Tiên Sơn*, đặc biệt trên 10 hang động nguyên thủy cách thị xã Lai Châu 6km phía tây nam, đầy __vú đá -thạch nhủ( stalactites__) và cột đá -măng đá( stalagmites) óng ánh, đủ màu sắc và hình dạng, khiến nhiều người mệnh danh đây là “Động Phong Nha” vùng Tây Bắc.
###
** Tài nguyên** **Sinh vật.**Rừng Lai Châu hiện suy giảm rất nhiều tới mức báo động của lâm sản và động vật quí hiếm, mất cân bằng sinh thái, xói mòn đất, lũ quét …gây thiệt hại lớn về người và của, sông ngòi cạn kiệt nước vào mùa mưa, nguồn nước sinh họat của một cư dân một số vùng cao bị thiếu hụt nghiêm trọng. Kỷ thuật canh tác nông nghiệp lạc hậu, phá rừng, đốt nương làm rẫy nên rừng đã bị tàn phá nặng nề. Diện tích rừng tỉnh Lai Châu cũ nguyên trên 1.3 triệu ha, chiếm gần 80 % trước 1943-45, năm 2000 chỉ còn trên 452 000 ha rừng tự nhiên và 12 000 ha rừng trồng, nghĩa là chỉ còn 27.4% diện tích tự nhiên tòan tỉnh . Nếu hai tộc dân Thái và Mường khá giỏi về làm ruộng nước; xây ruộng __bậc thang- terracing__giữ nước, tưới ruộng bằng đập nhỏ ngăn suối, bằng __guồng nước ( xe nước ) - norias__và mương rảnh đưa nước suối lên tận ruộng bậc thang cao nhất; trái lại hai tộc dân Dao ( Mán )và Mèo ( Miêu theo tiếng hán việt hay H’Mông ) lại là những kẻ phá rừng nhiều nhất, đúng châm ngôn của tộc dân Dao là” *cày bằng lữa đốt và gieo bằng đao kiếm”*( theo Lê thành Khôi : Việt Nam : văn hóa và môi trường – trang 62, Hội Việt Học xuất bản -2012 ). *Trên phương diện thực vật, Phạm Hoàng Hộ ( 2002- 2003) ước lượng Việt Nam đã định danh 12 000*, nghĩa là đa dạng thực vật hơn Canada (chỉ định danh 3300 lòai ) và tương đối lớn hơn cả Brasil , quốc gia thế giới đã định danh 56 000 lòai, nhưng diện tích 26 lần lớn hơn Việt Nam (Trần Đăng Hồng - 2005, trang 89, sách Việt Nam: Văn Hóa và Môi Trường xuất bản năm 2012). __lòai -species__cao cấp trong đó có 70 lòai trồng trọt, 1500 lòai cây trái và rau đậu ăn được, 100 lòai là gỗ qúy, 2000 lòai lan và 3200 lòai cây làm thuốc Bắc – thuốc Nam *Lai Châu chiếm phần lớn các rừng phía bắc của dãy Hòang Liên Sơn là một trong 4 trung tâm thực vật*Như chúng ta đã biết dãy Hòang Liên Sơn – Pú Luông kẹp giữa sông Hồng và sông Đà là dãy núi trẻ, đỉnh nhọn, độ cao trung bình các ngọn núi tới 1700- 2400 m, độ dốc lớn 40 -70 __đặc hửu, địa phương- endemic__nước nhà (ngòai Hòang Liên Sơn, 3 vùng đặc hửu khác là rừng ẩm ướt Bắc Trung Bộ, vùng núi Ngọc Lĩnh và Cao Nguyên Lâm Viên - Tây Nguyên ). 0C, sườn bị cắt xẽ mạnh, chứa đỉnh cao Phăng Xi Păng 3143m ( nay thuộc tỉnh Lai Châu ? ) và gần đó nơi nghĩ mát Sa Pa (thuộc tỉnh Lào Cai ) cao độ 1600m, có phần thấp hơn Đà Lạt, nhưng lại có tuyết rơi vì ở vĩ tuyến Bắc xa hơn. Pú Luông cao 2985m , gần thị xã Nghĩa Lộ, thuộc tỉnh Yên Bái.
Theo Thái Công Tụng ( sách Văn hóa và Môi trường, trang 77, Hội Việt Học xuất bản năm 2012 )
*rừng cao độ thấp là rừng lá rộng luôn luôn xanh*, có các lòai chánh là __táu trắng , táu vỏ vàng__ *Vatica odorata*táu là nhỏ lá nhỏ cuống ngắn hơn là *V. fleuryana*họ dầu *Dipterocarpaceae*, __chò chỉ__ *Parashorea stellata*, __Chò đá – chò nâu - chò nến__ *Dipterocarpus retusus (D.tonkinensis )*cũng họ Dầu, __lát khét – xương mộc__Toona *febrifuga ( T. sureni*) họ Xoan *Meliaceae*, __phong__ *Sapindus mukorossi*họ phong *Aceraceae*, __lim vàng Bắc bộ__ *Peltophorum dasyrrachis var. tonkinensis*họ phụ -Điệp *Caesalpinioideae,* __Muồng đỏ - Muồng tía__ *Cassia timoriensis*cũng họ phụ – Điệp, __tu hú – lõi thọ- bạch dương ( peuplier- poplar ) Phi châu__ *Gmelina arborea*, một đại thụ mọc rất mau, gỗ xám trắng để xây cất làm bột giấy, __bàng – chiêu liêu ngàn trái__ *Terminalia myriocarpa*họ chưn bầu *Combretaceae*. Cao hơn nữa là các __rừng trái thông – coniferous__chứa các lòai chánh: __du sam__Keteleeria *evelyniana ( K. davidiana, K. dopiania*) họ thông *Pinacea*e, __thông 2 lá__Pinus *merkusiana- P. merkusii*, __Kui Dui__một đại mộc lòai hoa sứ, hoa đại *Paramichelia baillonnii*, họ Dạ hợp __Magnolia__, __Nhội tía – Bích hợp__3 lá *Bischofia trifolia*, họ thầu dầu *Euphorbiaceae*, __chôm chôm rừng__ *Nephelium chryseum (? )*họ Nhãn *Sapindaceae*, __pê( pơ ? ) mu__ *Fokienia hodginsii*họ tùng *Cupressaceae*, __thông giao – kim giao kết lợp__ *Podocarpus imbricatus*, họ kim giao *Podocarpaceae*. Rừng lạnh mát cao hơn 1700m chứa các lòai chánh là __pêmu, đổ quyên – rhododendron__và các lòai sặt *Arundinaria sp.,*một lọai __tre, trúc – bamboo__); các lòai thuộc họ Dẽ *Fagaceae*, họ Quế *Lauraceae*, họ Trà (Chè ) T *heaceae*cũng rất thông thường. Dọc theo sông suối là các đám rừng tre - trúc, cung cấp một nguồn lợi tức đáng kể cho nông dân tỉnh. Cũng nên nhắc lại tên Hoàng Liên Sơn phát sinh từ một lòai cây thuốc trứ danh tên là __hòang liên Goldthread-Chỉ vàng__tên khoa học là *Coptis teeta*, họ mao cấn *Ranunculacea*e, một lọai cỏ đa niên, rễ chánh là những củ dài chứa aconitin , japaconitin ,masaconitin làm thuốc trị đau gan, đau kiết lị. *Đáng ghi thêm hai lòai hoa đặc điểm cho tỉnh Lai Châu và vùng Tây Bắc*. Thứ nhất là *hoa đào*quanh vùng kế cận Sapa là rải rác ở các bản- làng, ít khi tập trung như *đào Mẩu Sơn*tỉnh Lạng Sơn và chưa thắm đỏ như các loài *hoa đào Nhật Tân*– Hà Nội. Nhưng nhất là lòai *hoa ban*, mà __lễ hội hoa ban – hoa ban festival__, vào tháng hai âm lịch mỗi năm khi hoa ban nở, rất nổi tiếng ở tỉnh Lai Châu ( và cả vùng Tây Bắc ) lúc xuân ấm áp về thay đông rét mướt. Lễ hội hoa ban phản ảnh văn hóa và tinh thần các tộc dân Thái và cũng là thời gian thanh niên , thiếu nữ trai gái gặp nhau để hiểu biết nhau hơn. Chàng trai lựa chọn một đóa hoa to nhất và cài lên mái tóc cô gái. Cô gái thường nép mình dưới lá tươi. Hội hoa ban không chỉ là thời gian tỏ tình yêu thương mà còn là lúc tộc dân Thái cầu khấn cho được mùa, hạnh phúc và nhớ ơn tổ tiên. Lòai hoa ban, ở miền Nam có tên là *Móng bò*, vì lá chia ra hai mảnh dính nhau hình móng bò, được thưởng thức nhiều nhất vùng này là đại mộc __Hoa ban sọc__ *Bauhinia variegata*, hoa to trắng ngần co đốm tía như những cánh buớm rập rờn như hoa lan, nên Âu Mỹ gọi tên là __Orchid tree__. Lọai hoa ban này trước đây cũng được trồng nhiều ở các tiểu bang Ha uy Di, vùng Ca Li ấm áp và Arizona, nhưng bán ra dưới tên khoa học *Bauhinia purpurea* __hoa ban tím phong lan mộc ( lan cây gỗ, cao đến 7- 12m, )- Purple Orchid Tree__, cánh hoa rộng đến 10 -12cm , hoa sọc tím . __Hoa ban trắng__, hoa hòan tòan trắng không sọc tím là *B. variegata var candida*thấy ghi ở Việt Nam dưới tên B *. acuminate*lại là một tiểu mộc, hoa nhỏ hơn, cây chỉ cao đến 3m là cùng. Các hoa ban khác làm cây cảnh như __hoa ban đa màu__ *B. punctata*, có màu sắc từ đỏ gạch đến vàng cam sặc sở như hoa __bông giấy-bougainvillea__, có thể tĩa cành mạnh làm kiểng bonsai, __hoa ban Hồng Kông__ *B. blakanae*, hoa đủ màu trên một cây từ nâu, hồng, tím đến hường, hoa rất to rộng 21- 27 cm , cũng không thấy ghi là đã tìm thấy ở nước nhà trong số trên 40 lòai Hoa Ban - Móng bò từ Bắc vào Nam ; và chỉ thấy ghi hoa __ban hoa vàng__ *B. tomentosa*, __hoa ban cánh xanh__ *B. viridescens*, __hoa ban đơn hùng__ *B. monandra*cánh hoa hường hay vàng có đốm đỏ v v…
Vì rừng bị tàn phá nhiều nên ở Lai Châu nay ít gặp các lòai thú lớn, chỉ hay gặp nai, hoẳng, cheo, sơn dương, rất hãn hửu gặp bò tót. Trong các lòai chim có công, trĩ, giẽ giun rừng, họa mi rừng, gà gô núi , đặc biệt là
__chim ưng điểm chấm – spotted eagle__, __sáo hót – laughing thrushes__, __trỉ mào đỏ- redcomb pheasants,__ __cò cổ hung hung đỏ -rufous necked herons__và hai lòai thú hiếm qúy là __gấu đen Á Châu – Asiatic black bear__, và __khỉ mặt đỏ - red faced monkeys__... Các lòai côn trùng có ích là cánh kiến đỏ, cánh kiến trắng.
###
**Khóang sản **
Tỉnh Lai Châu cũ có một số khóang sản phục vụ cho việc phát triễn tiểu thủ công nghiệp địa phương như đồng, than, đất hiếm, cao lanh, đá xây dưng…
*Than*tập trung ở Điện Biên, trử lượng đến năm 2000 vẫn chưa được điều tra chánh xác, đã đuợc khai thác với quy mô nhỏ, nhưng các vĩa than nằm gần mặt đất, khai thác tương đối dễ dàng. Trử lượng mỏ *than mỡ*Nà Sang ước chừng 150 000 tấn . Trử lượng *đất hiếm*phân bố ở Phong Thổ, đặc biệt ở Đông Pao, Nậm Sà, phát hiện năm 1956, ước lượng năm 1999 đã đến 9 triệu tấn tổng oxid đất hiếm hàm lượng trong quặng trung bình đạt 4-5 % ( Nguyễn văn Thái biên sọan - Địa lý kinh tế Việt Nam , 1999 ), các thân quặng giàu đạt tới 30% và gần đây có thể có cả uranium ( ? ). Đã khai thác *mỏ vàng cốm*ở Chín Sáng , *vàng sa khóang*ven sông Đà và sông Nậm La, đồng và thiếc ở Sìn Hồ. Trữ lượng *cao lanh*ở Huổi Phạ trên 50 000 tấn, chất lượng tốt, thích hợp cho sản xuất sành sứ và vật liệu xây dựng. *Đá xây dựng*phân bố khá rộng rải, ngòai khai thác phục vụ tỉnh còn có thể xuất tỉnh nữa.
###
*Phần
II : Lạm bàn phát triển tỉnh Lai Châu * *Phần II : Lạm bàn phát triển tỉnh Lai Châu*
###
**Hạ tầng cơ sở**
###
*Điện lực . *
Tuy sông Đà ( Black River, Rivière Noire ) chảy trong địa phận Việt Nam( 527km ) dài hơn ở Trung Quốc ( 427 km ), tỉnh Lai Châu giáp biên giới ít phát triễn thủy điện nguồn sông Đà còn ít hơn tỉnh Vân Nam, Trung Quốc.
*Việt*. Công trình thủy điện Nậm Na 3- Lai Châu khởi công tháng 11 năm 2009 và dự trù hòan tất tháng 10 năm 2013,chỉ có công xuất 84 000 KW ( 84 MW ), tiếp theo hai đập thủy điện nhỏ hơn là đã ước lượng sơ khỏi là có 96
địa điểm có thể xây cất đập thủy điện ở phần
luu vực sông Đà chảy trong địa phận nước nhà Nam *Nậm Na 1*và *Nậm Na 2*. Trong khi đó trên phần sông Đà Trung Quốc, tổng số đập thủy điện lớn nhỏ là 28 . Trung Quốc năm 2012 đã hòan thành 6 đập ở sông Đà- địa phận Tàu là Yayangshan , Shimenkan, Long Ma, Jufudu , Gelantan và Tukahe. Đập thứ bảy là Xinpingzhai sẽ hoàn thành năm nay 2013, đưa công xuất thiết kế tổng cọng theo phương cách một thác lũ đập ( đập dưới dùng nước đập trên như một số đập sông Đồng Nai ) *lên đến 1 311 MW*.
Đập lớn Lai Châu trên sông Đà là đập
*Nậm Hang*, xã Nậm Hang( không phải là Na Hàng ở tỉnh Tuyên Quang ), huyện Mường Tè, dự trù khởi công ngày 5 tháng 1 năm 2011, nhưng thật sự chỉ mới làm lễ khởi công tháng 3 năm 2013 và dự trù chạy máy phát điện đầu tiên vào quý thứ nhất năm 2016 và hòan tất năm 2017 (? ). Công xuất Nậm Hang là *1200 MW ( 1.2 triệu KW*), trị giá 1.8 tỉ đô la Mỹ, tương đối nhỏ hơn đập Hòa Bình công xuất đến *1929 MW*, đã họat động năm 1994 và đập “ Sơn La Thấp “ chỉ cao 228m ( mực nước trung bình là 215m ), tổng công xuất thiết kế 5 đơn vị là 2400 MW( thay vì *3600MW*đập “ Sơn La Cao” dự trù trước năm 1999 ). Nhưng “ Sơn La Thấp” vẫn còn là đập thủy điện lớn nhất Đông Nam Á , được Quốc hội khóa 10 phê chuẩn dự án và ngân sách ngày 29 tháng 6 năm 2001 và *hòan thành năm 2012*. Theo Tổ hợp( Corporation ) Công ty sông Đà, xây cất đập Sơn La là một thu thập nhiều kỷ thuật tiên tiến từ ngòai quốc cũng như trong nước từ, các lọai máy móc nặng chuyên chở đến các máy khoan, các vụ làm nổ núi đá để giúp khoan , sảnxuất 2.5 triệu tấn m 3đá vụn và 400 ( ? ) máy móc dụng cụ đặc biệt. Ngay cả kỷ thuật dùng __máy nén bê tông dày đặc- roller compacted concrete ( RCC)__cũng thuộc lọai tân tiến nhất thế giới. Công ty Sông Đà đã phải làm thêm cơ xưởng sản xuất __tro bụi nhiên liệu bốc lên khi đốt -fly ash__, thành phần làm bê tông RCC dung tích 400 000 tấn từ nhà máy nhiệt điện Phả Lại tỉnh Hải Dương, ngòai hai cơ xưởng lấy tro bụi than đốt này của công ty ở Cao Cương, Bắc Sơn. Đập thủy điện Sơn La đã dùng đến 5.2 triệu m 3bê tông trong đó là 3,2 triệu m 3RCC và đập Nậm Hàng dự trù chỉ dùng 3.1 triệu m 3cả hai lọai bê tông. Các kỷ sư , công nhân xây dựng Sơn La đã được huấn luyện thành thạo từ việc xây cất các đâp trong nước như đập Hòa Bình , Na Hàng -Tuyên Quang, Ya- Ly-Pleiku – Kontum , Se San Đắc Lắc v.v… *Trên 5000 chuyên viên và thợ chuyên môn xây đập Sơn La, trong tổng số 9 000 họat động ở đập Sơn La, đã được chuyễn qua xây đập Nậm Hang Lai Châu,*theo phóng sự của Xuân Mai về Sông Đà 10, ngày 14 tháng giêng năm 2010 . Vấn đề quan trọng cho cả hai đập Sơn La và đập Lai Châu là vụ tái định cư dân địa phương phải bỏ làng bản làm hồ tích trữ nước. Nhắc lại là hồ chứa nước đập Sơn La có dung tích là 9.26 tỉ m 3, rộng 224 km và dài hàng trăm km từ Mường La –Sơn La đến thị trấn Mường Lay – Điện Biên. Các tỉnh Sơn La, Điện Biên đã phải di chuyễn 19 000 gia đình khỏi vùng hồ ngập, một cuộc di chuyễn vì xây cất đập lớn nhất đất nước từ trước đến nay. Việc bồi thường đất đai cho các di dân, cũng như công ăn việc làm, đường xá , trường học , bệnh viên… các khu định cư mới, dự trù là phải tốt đẹp hơn quá khứ, hình như đến nay vẫn chưa được giải quyết êm đẹp, dứt khóat !
###
*Chuyên chở* .
Quốc lộ 4 nối Lai Châu và tỉnh Lào Cai. Quốc lộ 12 nối với tỉnh Điên Biên và quốc lộ 32 với tỉnh Yên Bái. Quốc lộ 12 ngang qua Pa Nậm Cúm( Ma Lù Thàng ? ) nối với JinPing – Vân
Nam và
quốc lộ Tàu đến thành phố .
Chuyên chở đường bộ tăng nhanh vào đầu
thế kỷ thứ 21. Năm 2000 chuyên chở đường
bộ chỉ mới là 1 triệu tấn.km; năm 2007 đã tăng lên đến 21.3 triệu
tấn.km. Số hành khách đường bộ cũng đã
tăng từ 4.4 năm 2000 đến 16.7 hành khách.km năm 2007. Tuy nhiên chương trình nâng
cao, nhựa hóa các đường nội tỉnh, liên tỉnh và các tuyến vành đai thực hiện kém
cõi, chậm trễ. Chưa đến 20% các đường
trong tỉnh là được lát đá, đổ bê tông hay tráng nhựa. Đa dạng hóa các lọai hình
vận tải cũng không mấy tiến triễn cũng
như xóa các xã “ trắng “về giao thông vì
vẫn còn một số xã chưa có đường ô tô đến trung tâm( ? ). Hai tuyến đường sông Lai Châu – Nậm Mạ và Lai Châu – Mường Tè cũng
chưa cũng cố xong. Cần xúc tiến mau lẹ hơn phi trường gần Lai Châu, như đã dự
trù năm 2012, để khỏi lệ thuộc vào phi
trường Mường Thanh, tỉnh Điện Biên . Từ Hà nội đến Điện Biên Phủ bằng máy bay
chiỉ mất 1 giờ đồng hô, nhưng từ Điện Biên Phủ đến thị xã Lai Châu trên đường
quốc lộ số 12, một đường núi non dài hiểm trở , qua đèo Pha Đinh ngoằn nguèo.
Năm 2013, chỉ có hơn 10% doanh vụ địa phương cho là đường xá trong tỉnh tốt mà
thôi . Gejiu-Vân Nam *Thông tin và bưu chính viễn thông*. Số máy điện thọai từ 4500 chiếc năm 2000 đã tăng lên đến 14200 chiếc năm 2006 và 22100 chiếc năm 2007 . Một số bản làng hẻo lánh vãn chưa có truyền thanh, truyền hình. Năm 2013, chỉ 36 % dân gian cho là mạng lưới viễn thông tỉnh tốt đẹp là sỉ số thăm dò thấp nhất , so với tất cả mọi tỉnh nước nhà.
###
**Các hướng phát triển**
###
*Tổng quát *
Từ lâu Lai Châu là một tỉnh nghèo nhất, ít công nghệ hóa nhất nước nhà. Năm 1974 công xuất công nghiệp thành phố Hà Nội, thành phố giàu nhất đất Bắc năm đó, cao 47 lần hơn Lai Châu . Vào thời gian công cuộc “ Đổi Mới”( 1986- 88 ) ,điểm xuất phát Lai Châu rất thấp, thực lực phát triễn kinh tế yếu kém ; hạ tầng cơ sở kỷ thuật yếu kém, thiếu đồng bộ, đòi hỏi rất lớn về vốn đầu tư phát triễn, phương thức sản xuất lạc hậu mang nặng tính tự cấp, tự túc, sức mua thấp, đời sống dân cư nghèo khổ khó khăn, rừng bị tàn phá nặng nề, môi trường biến đổi theo xu thế mỗi ngày một xấu, trình độ dân trí thấp, lao động kỷ thuật rất thiếu, đường biên giới hiểm trở, hẻo lánh, gây khó khăn cho an ninh và quốc phòng. GDP tăng lên 1. 5 lần từ năm 1995 đến năm 1999, tuy vậy, tổng GDP Lai Châu vẫn thấp nhất so với các tỉnh và thành phố khác trong nước. Công nghiệp hóa Lai Châu còn tụt dốc thêm khi phần miền
Nam
tỉnh Lai Châu cũ công nghệ hóa hơn cả, tách
rời Lai Châu thành tỉnh Điện Biên. Năm
2007, mức sản xuất công nghiệp thành phố
Hà Nội( trước khi sáp nhập tỉnh Hà Tây
) là 93 lần mức công nghiệp Lai Châu. Dù
như thế, mức công nghiệp tỉnh nhà cũng đã tăng mau lẹ những năm đầu thế kỷ thứ 21, tăng 3 lần hơn từ năm 2000 đến năm 2007. Nam từ năm 2008 – 09 , nhưng năm
2012 đã đạt lại mức 13 %. *Công nghiệp Lai Châu là khu vực tăng mau nhất so với nông lâm, chỉ tăng ít hơn 50% và khu vực dịch vụ tăng hơn gấp đôi trong khỏang thời gian này.*Mức tăng trưởng của Lai Châu là 50.75% từ năm 2000 đến năm 2005, 12.3% năm 2006 và 14.56 % năm 2007. Tăng trưỡng kinh tế Lai Châu có phần chậm lại vi khủng hỏang kinh tế Quốc tế kéo theo Việt
Công nghiệp chế biến nông lâm sản, thực phẩm là thế mạnh của tỉnh trước đây; tỉ như xí nhiệp chè quốc doanh (? ) quy mô khá lớn ở Tam Đường huyện Phong Thổ, công ty bia và đồ uống ở thị xã Lai Châu ? , các công ty chế biến gỗ và sản phẩm từ gỗ tre- nứa , đặc biệt sản xuất giường- tủ- bàn ghế. Công nghiệp chủ yếu Lai Châu là khai thác than( ? ) qui mô nhỏ , quặng kim lọai ( đồng thiếc ở Sìn Hồ, vàng cốm ở Chín Sáng , và sa khóang ven sông Đà và sông Nậm La như đã kể trên ), Nhưng nổi bật nhất là
Toyota và máy truyền hình Panasonic …. và Neodymium
dùng chế tạo
*khai thác chế*ở Đông Pao. Việt Nam có hai tỉnh chứa quặng đất hiếm là Lai Châu và Kontum – Quảng Nam , và đã được quốc tế xác nhận là nước có nhiều quặng đất hiếm thế giới như Trung Quốc , bang Ca Li – Hoa Kỳ , Canada , Brasil … Tháng 10 năm 2010 ( ? ), chánh phủ Việt Nam đã ký kết chấp thuận cho Nhật khai thác đất hiếm ở Phong Thổ, khi Trung Quốc ngưng xuất khẩu đất hiếm sang Nhật, vì tranh chấp Nhât - Tàu về đảo Senkaku ( tên Nhật ) và Điếu Ngư -Diao Yu ( tên Tàu ) phía bắc Đài Loan ở Biển Đông. Năm 2012, Trung quốc khai thác, chế biến chừng 55 000 tấn đất hiếm ( xuất khẩu 35 000 tấn và tiêu thụ trong nước 20 000 tấn ); và sẽ tăng thêm nhiều tiêu thụ đất hiếm trong nước những năm tới vì công nghệ Trung Quốc cao kỷ thêm và nhu cầu quân sự cũng thêm. Hình như có sự khai thác lén lút xuất khẩu (? ) đất hiếm Phong Thổ sang Tàu, chế biến ở tỉnh __biến đất hiếm- rare earths__ __Tứ Xuyên – SiChuan__là một trong hai tỉnh có nhiều đất hiếm , tỉnh kia là __Nội Mông -__vùng Bao Tou. Như chúng ta đã biết có cả thảy 17 nguyên tố đất hiếm ghi danh ở bảng hóa học tuần hòan . Lanthanum là lọai đất hiếm nay Nhật dùng chế tạo các bình điện NiMH ( nickel metal hybrid )cho xe Inner Mongolia __nam châm - magnet__NdIB ( Neodymium- Iron – Boron) ; và Indium Tin ( thiếc ) oxid –ITO làm một điện cực cho những __máy dò dung trở - capacitive sensors__ở __màn hình chạy đụng tay – touch screen__, các trình bày OLED v.v… ngành điện tử . ( Muốn biết thêm , xin tham khảo bài đất hiếm đã đăng tải năm 2012 ) .
![]()
*Bản làng ở thung lũng Mường Hoa, Sapa*
Lai Châu là tỉnh có nhiều danh lam thắng cảnh, một số đã kể ra ở phần I tổng quát về địa hình, thủy văn. Về du lịch núi chỉ mới phát triễn lại gần đây , sau các năm đầu thập niên 1940, ở Phăng Xi Păng có sinh thái đa dạng từ thấp lên đỉnh cao. Các dãy núi cao khác như
, thuộc tỉnh Lào Cai trên con đường phổ cập Sapa- Lai châu –
Điện biên . Thích thú hơn nữa là thị
trấn Tam Đường có nhiều nhóm tộc dân, mỗi nhóm có đặc điểm truyền thống đặc thù
và độc đáo thể hiện qua bài ca, điệu nhảy múa , món ăn lạ lùng, cũng như các
chuyện kể cũ gốc tích khác nhau. Sa Pa __Bạch Mộc Lương__ __– Pú Khao Lương__2998m gần Đèo Mây giáp tỉnh Lào Cai *, Pú Sì Lung*phía tây bắc Tỉnh Lai Châu sát biên giới Trung Quốc , chưa mấy ai thám hiểm,biết tới. Địa hình cácxtơ ngọan mục, hàng lọat hang động đẹp chỉ mới được lưu ý đến đôi chút ở *xã Bình Lư – Phong Thổ*, phần lớn hang động tổ chức thăm viếng thuộc tỉnh Điện Biên như Pa Thơm – huyện Điện Biên, Thẩm Khương, xã Chiềng Sinh - huyện Tuần Giáo hay hang Thẩm Báng xã Búng Lao- huyện Tuần Giáo là một hang cỗ nguyên sơ cao gần 100m với nhiều ngách nơi đã tìm thấy di tích người xưa như rìu, chày bằng đá. Các di tích lịch sử - văn hóa phần lớn cũng đề cao ở tỉnh Điện Biên. *Nhưng Lai Châu là tỉnh có nhiều tộc dân ,mỗi tộc dân có bản sắc riêng, có khả năng thu hút khách du lịch không kém*. Chẳng hạn, *Tam Đường*là một huyện có thể phát triễn mạnh mẽ hơn nữa ngành du lịch cũng như các lảnh vực kinh tế khác. Cảnh quan thiên nhiên huyện này có thể hấp dẫn du khách như động Tiên Sơn, thác Tắc Tĩnh, các rừng sinh thái. Tam Đường lại gần khu nghĩ mát *Sìn Hồ*cũng là nơi du khách phải dừng chân khi viếng thăm Lai Châu. Muốn đến Sìn Hồ phải leo 38 km đường đất rất xấu , khi rời khi quốc lộ12 , cách làng Chan Nua 1km về phía Bắc, hay đường mòn thách thức lớn từ thị trấn Tam Đường. Chợ phiên Sìn Hồ mở cửa mỗi thứ bảy và mỗi chủ nhật; từ sáng sớm thứ bảy chợ là nơi các daân địa phương quanh vùng tụ họp và chủ nhật hút dẫn dân gian từ các bản làng xa xăm ồn ào và màu sắc rực rỡ hơn, vì ngày nay nhìn thấy ở chợ Sìn Hồ áo truyền thống đủ màu của các tộc dân Dao Đỏ, Mèo- H’Mông, Phù Lá, Si La, Lào, Cống. Ở 3 bản làng tên gọi là Sẻo Hay, Sì Thâu Chải, Nậm Xìn ở huyện Mường Tè có chừng 600 người thuộc tộc dân SiLa ngôn ngữ nhóm __Miến Tạng – Tibeto Burman__, sinh sống ở nhà sàn sát mặt đất. Phụ nữ SiLa có y phục thật độc đáo. Phần trên luôn luôn có màu khác hẳn phần áo còn lại và trang điểm bằng các đồng tiền bạc và thiếc. Khăn đội đầu thay đổi tùy tuổi tác. Khi du hành, đàn bà luôn luôn mang theo một giỏ đan tay, viền cột tua đỏ. Đàn ông Si La nhuộm răng màu đỏ và đàn bà nhuộm răng đen, nhưng thanh niên nam nữ ngày nay không chịu nhuộm răng màu như thế nữa. Các lễ hội văn hóa Lai Châu cũng rất đa dạng, phong phú, mang đậm bản sắc các tộc dân địa phương. Ngòai lễ hội hoa ban đã nói trên, lễ Hạn Khuông của người Thái diễn ra vào khỏang giữa mùa xuân ( ?) có lời hát, truyện kể trong không khí ấm cúng, tao nhã. Hạn là sân khấu, Khuông là sân vườn. Khi lễ bắt đầu các cô gái trẻ, đẹp, chưa chồng, hát những bài yêu đương trên sân khấu, rồi các chàng trai trẻ cũng đáp lại bằng câu hát. Cùng lúc họ tìm kiếm xem ai cùng chung ý tưởng và ngồi lại trò chuyện với nhau, rồi hẹn ngày gặp lại nhau và sau cùng lấy nhau. Người già cả đi lễ Hạn Khuông để nhớ lại quá khứ. Lễ mừng măng mọc vào đầu mùa mưa của người Mảng, Kháng, La Hủ, Phù Lá, Khơ Mú diễn ra khi những búp măng mới nhú lên. Lễ tết cơm mới của người La Hủ, lễ cúng bản của người Cống … nối dài chuổi lễ hội đặc sắc Lai Châu.
Ngòai việc mở rộng, cải tiến giao thông đến các địa điểm du lịch và kiến tạo các cơ sở lưu trú ( chỉ Điện Biên Phủ có khách sạn quy mô ! ) cũng như tạo một số sản phẩm du lịch độc đáo mang đậm bản sắc văn hóa, lịch sử, tôn tạo những cảnh quan tự nhiên và bản sắc văn hóa các tộc dân tỉnh nhà, Lai Châu cần tạo thêm những điểm, tuyến có khả năng lôi cuốn đặc biệt. Chú trọng về hồ đập thủy điện Nậm Hàng và nhất là những nơi tái định canh, định cư các quần thể phải di dời vì hồ ngập, phỏng theo kiến trúc bản sắc dân tộc , dùng vật liệu mới dễ hòa điệu đời sống mới tân tiến hơn: hoặc sửa đổi quần cư nông thôn miền núi cao, nhà cửa thấp, chật chội, vật liệu làm nhà quá đơn giản, kiến trúc sơ sài, nhà nọ nằm cách nhà kia khá xa, đường đi lại là đường mòn đi bộ hay cho ngưa thồ; cố gắng biến quần cư này thành những bản làng kiến trúc cao ráo rộng rãi hơn, chú ý tới mỹ thuật, vật liệu bằng gỗ tốt lựa chọn công phu, xung quanh nhà là khỏanh vườn rào dậu cẩn thận trồng rau đậu và cây ăn trái; hay tốt hơn nữa xây nhà bằng gạch ngói như ở khu vực Điện Biên, Mường Lay … Các huyện lỵ, thị xã nới rộng phải được qui họach đổi mới, thiết kế theo đúng chánh sách đô thị hóa ngày nay, ngày mai.
Trên phương diện nông nghiệp, năm 2007 tổng sản lượng thực lượng qui thóc Lai Châu chừng 180 000, tấn chưa đến mức bình quân đầu nguời theo tiêu chuẩn quốc gia , cần tăng cường khuyến nông mạnh mẽ hơn. Tuy sản xuất lúa gạo và bắp ( ngô) năm 2007 đã tăng gấp ba so với năm 2000, năng xuất vẫn còn quá thấp, trung bình 2.5 tấn /ha, vì chưa hòan tòan bải bỏ hẳn được cách canh tác
Nam
và cũng đã bắt đầu xuất khẩu ra ngọai quốc (? ). Đáng lo ngại là diện tích
trồng *lúa rẫy – ( lúa nương đất khô*) phá rừng tai hại các tộc dân Dao và Mèo, năng xuất thấp kém, độ 1tấn/ha. Thung lũng lớn Mường Than – Than Uyên, trước thuộc Lào Cai, tuy không lớn bằng thung lũng Mường Thanh nay thuộc Điện Biên, nếu thâm canh hơn với các giống lúa siêu năng, có cơ cung cấp thêm nhiều lúa gạo cho tỉnh Lai Châu mới, bổ sung mức bình quân lương thực đầu người tỉnh nhà. Tuy rằng nay nhiều người Dao, Mèo đã biết cách làm ruộng *lúa nước bậc thang*, như người Tày, người Thái, người Kinh, năng xuất cao hơn nhiều và làm được hai vụ một năm, khỏi du canh phá rừng làm nương rẫy. Điểm đáng lưu tâm hơn là trong thời gian này mức sản xuất *sắn - khoai mì*chỉ tăng 40 %, quá ít ỏi so với các tinh dòng cải thiện và kỷ thuật trồng sắn - khoai mì năng xuất cao đã có trong nước. Năng xuất *trà ( chè )*tăng khá hơn 120% và nay trà Lai châu nổi tiếng thuộc các giống Shan, Ô Long… đã bán ở nhiều tỉnh Việt *cà phê chè lọai Arabica*, trồng nhiều nhất ở các huyện Điện Biên và Tuần Giáo ( cả hai thuộc tỉnh Điện Biên) không mấy tăng gia ở tỉnh Lai Châu mới, có lẽ nên du nhập phổ biến thêm các giống Arabica ngọai quốc, cao năng hơn các giống cũ đã lỗi thời như Catimor, Catua . Phát triễn *cao su chịu lạnh*Trung Quốc đã du nhập trồng nhiều ở hai tỉnh Lào kế cận là Phong Sa Ly và Nậm Tha và các tỉnh vùng cao Thái Lan ( ? ) , ở tỉnh Lai Châu,cần giải quyết các thắc mắc tổ chức to, nhỏ điền địa, chia sẽ lợi tức thiết lập các vườn cao su, và phân phối các cây con vườn ươm giống mới , cũng như tăng cường huấn luyện canh tác, săn sóc , bảo vệ thích nghi hơn cây con chưa trưởng thành, phương cách cạo mũ cây, chế biến thành sản phẩm xuất khẩu được … Hầu không phương hại đến *thế nông lâm mục tất yếu*cho nông nghiệp tỉnh. Ngòai cà phê Arabica và cao su chịu lạnh, thế này ở Lai Châu phải nghĩ thêm đến hội nhập các lọai giống cây ăn trái( quả ) mới như hạch quả mắc cam , (giẻ bi, macadamia nuts ) , hạnh nhân almonds , mày( châu ) pecans , hột dẽ( giẽ ) chestnuts ,hồ đào óc chó walnuts, ngay cả quất mân việt, nô ni vv… ngòai những cây trái cỗ truyền như chuối , mít , cây có múi ( cam, quít bưởi ) đào lông peaches , đào trần nectarines , mơ, mận tây, táo pom, táo ta jujube( roi, lý, đào ta , mận ta ), lê , lựu, mảng cầu tây cherimoya …, nhưng với các giống mới cải thiện cao năng hơn, hiện có trên thế giới. Trong vườn nhà cải thiện quần cư các tộc dân Dao , Mèo các hay giữa các hàng cao su, phải cố trồng những giống rau đậu tuyễn chọn hay các giàn mơ lông , dâu tây strawberries, các giàn mâm xôi-ré -dum raspberries giống mới Chí lợi Nam Mỹ, ngay cả thanh long miền Nam, nhản lồng – passion fruit giống xứ mát …. Trên phương diện chăn nuôi , thế nông lâm cũng phải lưu ý đến cải thiện các lòai trâu như trâu sửa Murrah , như bò ngon Hà Giang hay tốt hơn nữa bò waggy Nhật ( thịt bò Kobê ), heo Bershire nuôi kiểu Nhật Kagoshima , gà lôi ( tây ) turkey, công , trĩ ….
Tương lai phát triển Lai Châu cũng như Điện Biên và các tỉnh Tây Bắc khác là cố cải thiện thương mãi trao đổi hàng hóa với các cửa khẩu hiện chưa giải tỏa biên giới Vân Nam , Trung Quốc và các cửa khẩu biên giới Lào, ngòai cửa khẩu đã họat động tốt là Tây Trang, nay thuộc tỉnh Điện Biên. Cố gắng tiến tới biên giới Miến – Thái Lan ( Chang Rai ? ) phần lớn thuộc tộc dân Shan – Miến Điện mà nước ta đã đến tận nơi, từ thời nhà Lý , nhà Hậu Lê, nay dân Miến Điện đang cố vươn mình thóat khỏi vòng kiềm chế Trung Quốc bành trướng .
(
Irvine
, Nam Cali, ngày 28 tháng 3 năm 2013 )
Date: Fri, 29 Mar 2013 06:52:05 -0700Trả lờiXóa
From: drlong18@sbcglobal.net
Subject: Fw: phan II tinh LaiChau
To: tonthattrinh@hotmail.com
Kính THẦY TRÌNH:
Kính xin THẦY TRÌNH sửa EMail Mới longnhutran@ymail.com của Yahoo, và bỏ Email Cũ
drlong18@sbcglobal.net của ATT Mail Classic bị ATT bỏ đi vĩnh viễn..
Kính Cám Ơn THẦY TRÌNH cho bài viết về Sự Phát Triển Tỉnh Lai Châu với nhiều chi tiết hấp
dẫn, phong phú như phân biệt Thái Trắng và Thái Đen, có đề cập cả đến giặc cờ đen của Lưu
Vĩnh Phúc.
Đọc những bài THẦY TRÌNH viết, mở mang được kiến thức rất nhiều cho đọc giả.
From: chaumduong@hotmail.comTrả lờiXóa
To: tonthattrinh@hotmail.com
Subject: RE: hOI THam
Date: Wed, 3 Apr 2013 21:03:48 -0700
Anh Trình thân,
Cảm ơn anh rất nhiều: Tôi vẫn coi các bài thời sự trên internet hay do các enh em gửi tôi , và nhất là các bài của Anh nói về khoa học , chính trị và đặc biệt về Địa dư của Việt Nam. Tôi chưa gác kiếm hoàn toàn và rất phục anh vẫn chịu khó phổ biến các kiến thức sâu rộng anh đã accumulate từ mấy chục năm nay cho anh em thưởng thức và cập nhật các hiểu biết phức tạp thời điện tử ngày nay . Cái điểm khó là không đủ thời giờ ngồi coi Internet trong lúc lại có nhiều trò du hí khác...Cám ơn anh nhiều.
Nói chuyện đời thì chán lắm. Anh em mình bây giờ già yếu cả rồi: DMQuảng ra đi đột ngột, một số bạn thân của tôi như anh BS Nguyễn Tuấn Anh cũng ra đi như Quảng, và tôi như có linh tính trước gọi telephone nói chuyện cũ, đàm tiếu vui vẻ với 2 người chị 1 ngày đến 1 tuần trước khi họ vĩnh biệt.
Chúng tôi có lời hỏi thăm Chị, và hy vọng 2 Cụ vẫn mạnh khỏe, bình an.
Thân mến,
DMChâu & Bích Như
(phụ chu: DM Châu là bác sĩ Y khoa VN và Hoa Kỳ, nguyên phụ tá cho thiếu tướng y sĩ Bệnh Viện Quân đội Cọng hòa VN, nay là chủ tịch Hội cưu học sinh Albert Sarraut Hà Nôi).
Trả lờiXóa
from: Ha Nguyen
to: Trinh Ton That
date: Sun, Apr 7, 2013 at 10:27 PM
Kính thưa Thầy Trình,
Em đã xem tài liệu về Lai Châu của Thầy, em nghĩ về địa lý cũng không có gì thay đổi lắm, nhưng đời sống ở trên ấy bây giờ cũng có những phương tiện như người miền kinh chúng ta, có các cô gái chăn bò cũng dùng điện thoại cầm tay nữa, bạn em nói thế. Anh bạn em đã về Lai Châu ăn Tết trên đó và được tiếp đãi rất nồng hậu thân tình, được ở một mình một căn nhà sàn, sáng ra cũng có cà phê Thầy ạ, ở vùng đó họ có nấu phở bằng thịt ngựa nữa và đặc biệt đi vớt rong ở suối về làm salad, cũng trộn dầu dấm như mình vậy.
Em chưa có dịp trình diễn y trang của phụ nữ Thái tại CA vì các chị trong ban văn nghệ chú trọng về Bắc Ninh, và áo dài qua các thời đại của phụ nữ miền kinh chúng em. Em để dành khi nào đi dạ hội sẽ mặc cho lạ mắt.
Em gởi đến Thầy xem hình em mặc váy áo Thái, hình nầy chụp ở nhà vì thế em chưa kịp vấn tóc lên cho giống các cô Thái, đáng lẽ phải vấn tóc cao lên, có khi cài hoa nữa! và đeo nữ trang bằng bạc, khi nào mặc thật sự em sẽ phải làm giống y như vậy mới đúng.
Em xin chúc Thầy và gia đình luôn vui manh.
Kính thư,
Trò Nguyễn Thị Hà
(phụ chú: cô Nguyễn thị Hà là Kỹ Sư khóa 7 Cao Đẳng Nông Lâm Súc VN , quê Bắc Ninh nhưng sinh sống ở Sài Gòn , nay ở Nam Cali ...)