markdown:
Chuyện xẩy ra lúc 10.08 đêm Chủ Nhật ngày 1 tháng 10 ở Las Vegas nhưng tôi chỉ được hay lúc khoảng 10.00 sáng Thứ hai khi thức dậy, bắt đầu ăn sáng và mở computer đọc email bạn bè như thường lệ mỗi sáng.
Có biết đâu rằng trong 12 giờ đồng hồ trôi qua từ đêm Chủ nhật tới sáng Thứ Hai, một chuyện thảm sát đau thương và kinh hoàng nhất của lịch sử đất Mỹ đã xẩy ra ở một nơi, một thành phố được gọi là Sin City trong những Sin City trên thế giới, một thành phố tội lỗi.
Tội lỗi bởi cờ bạc, đánh cược, dễ dàng kết hôn và dễ dàng ly dị, đĩ điếm, hội quán thoát y, quán rượu mở 24 giờ suốt ngày đêm ở bên cạnh hàng chục sân khấu ăn chơi trình diễn huy hoàng và lộng lẫy nhất thế giới.
Đến nỗi người Mỹ phải thốt lên câu: “What happens in Vegas, Stays in Vegas” nhưng chuyện đêm Chủ nhật lúc 10.08 tối không còn Stays in Vegas.
Tôi đã theo dõi tin tức hai ngày liên tục kể từ lúc tôi được biết vào buổi sáng thứ hai ngày 2 tháng 10 lúc 10.00 sáng, câu chuyện thảm sát đã làm tôi day dứt và buồn bã khi xem tin tức, đọc báo chí, thấy hình ảnh và nghe chuyện kể kinh hoàng của những người thoát qua cơn mưa đạn từ trên trời bay xuống.
Chiến tranh và bom đạn đã là một phần của cuộc đời người tỵ nạn trước năm 1975 ở Việt Nam, chúng ta đã sinh ra, lớn lên và trôi theo dòng đời của khói lửa binh đao mỗi ngày nhưng 10 phút mưa đạn từ trên trời bay xuống với người Mỹ ở một buổi trình diễn âm nhạc đồng quê cho 22 ngàn người xem là một chuyện thật là kinh hoàng và khủng khiếp, một chuyện không ai kể cả người không có mặt ở đó có thể nghĩ đến và tưởng tượng được.
Tôi không là nhân chứng ở hiện trường, tôi không là người tham dự buổi trình diễn và tôi không phải là phóng viên để ghi lại tin tức câu chuyện cho mọi người đọc nhưng tôi là một người yêu quê hương dung thân đất Mỹ này, một quê hương đã cho tôi biết tình người là thế nào chẳng cần phải là người da trắng hay da mầu.
Tôi đã lặng người và nước mắt muốn rơi ra khi nghe câu chuyện kể của những người bên cạnh cái chết của bạn bè, của vợ chồng, của bố mẹ, của anh chị em và kể cả của người xa lạ.
Buổi trình diễn nhạc đang tiếp diễn bỗng nghe có những tiếng nổ như pháo chen lẫn trong tiếng nhạc ca hát ầm ĩ đã làm cho mọi người bắt đầu để ý nhưng không thấy ánh lửa cháy vụt lên như mỗi khi pháo nổ chung quanh.
Trên sân khấu, dù ca sĩ dân ca Jason Aldean vẫn còn ca hát ầm ĩ, họ bớt lắng nghe nhạc bởi các tiếng nổ tiếp tục vang lên cả tràng lạnh lẽo đã khiến họ để ý nhưng vẫn chưa hiểu chuyện gì xẩy ra cho đến khi có một vài người đang đứng bỗng tự dung té đụii xuống như sung rụng và máu me trên đầu hay trên mình đang bắt đầu phun ra.
Mọi người chợt hiểu là không phải tiếng pháo mà là súng bắn.
Hoảng loạn bắt đầu xẩy ra nhưng như bầy cừu ngoan hiền lành, mỗi tràng súng nổ là đám đông nặm bẹp xuống đất và không biết chạy đi đâu. Mọi người dáo dác tìm xem súng đạn được bắn từ đâu tới.
Một chàng trai trẻ gan dạ nhốn nháo nghĩ rằng nó từ phía sát sân khâu bắn ngược lại khán giả đằng sau, cho nên, đã nhẩy bổ tới phía trước nhưng được vài bước bỗng khám phá ra là hàng trăm người khác đang tìm cách chạy trốn vào dưới gầm sân khấu. Trong khi đó, tiếng đạn bay tới đã va vào sân khấu chát chúa làm anh biết mình đã nghĩ nhầm.
Nó được bắn từ xa tới và ở trên cao nhưng không biết từ hướng nào.
Phippen, ngoài đời là một nhân viên chuyên về cấp cứu và cha cùng đi nghe nhạc. Anh phải nằm sát mặt đất.
Anh nhìn thấy hàng chục người nằm la liệt chung qunh mình bê bết máu trên người mà không ai tiếp cứu. Với tình người và lòng yêu nghề, Phippen đã băng bó vết thương của họ với quần áo sẵn có đang mặc vì không có cái gì trong tay. Chưa kịp xong một người thì cô gái nằm gần cạnh anh bị trúng ngay một phát vào đầu.
Anh tiếp tục bò tới cứu một nguời đàn ông khác to lớn bị thương đang nằm xấp, anh lật ngửa ông ta lại để xem vết thương thế nào.
Khi nhìn ra thì nạn nhân chính lại là cha mình bị một viên đạn trúng lưng. Anh tìm cách bịt lỗ đạn với vết thương đang chảy máu bằng ngón tay của mình và kéo cha ra khỏi chỗ hỗn loạn nhưng cuối cùng ra khỏi nơi này thì không kịp nữa. Lúc đó, anh mới biết rằng mình cũng trúng đạn bị thương chảy máu ở tay phải.
Mọi người chạy túa ra mọi hướng ở nơi nào có lối thoát.
Khi cảnh sát ùa đến phía ngoài đường, họ biết có súng nổ nhưng ai bắn và từ đâu? Không rõ.
Theo sách vở, khi gặp người chạy ra, cảnh sát sợ kẻ sát nhận lẫn lộn với người chạy, đã ra lệnh bắt mọi người phải nằm xuống hết ở vỉa hè mặt đường.
Cho đến khi, thấy mọi người chỉ tay lên hướng tòa nhà khách sạn Mandalay Bay Hotel xa xa vì tiếng súng nổ đã đi kèm với ánh sáng lấp lóe từ một vật trên đó, lúc đó, họ mới khám phá ra vị trị của tiếng súng và của kẻ sát nhân.
Mọi người chạy trốn đã túa vào nấp ở bất cứ nơi nào họ có thể vào được như đằng sau các xe tải, sau xe cảnh sát, trong hầm lạnh của hotel, trong thùng lạnh của xe tải hay trong các quán ăn nhà hàng khác.
Còn người bị thương chay ra ngoài bằng đủ mọi cách được xe cứu thương, xe cảnh sát, xe taxi, xe của mình, xe người quen, xe bạn bè hay xe của bất cứ ai cho lên xe chở đến bệnh viện cấp cứu.
Có biết đâu rằng ở lại hiện trường, tất cả nạn nhân bị thương nặng hay chết vẫn đang được một số người trẻ còn sống sót rất can đảm và đầy tình người đang tìm cách khiêng hay mang họ ra khỏi chỗ nguy hiểm bằng mảnh hàng rào dùng làm cáng, bằng xe 1 bánh đẩy làm xe khiêng, bằng tay chân bồng bế cõng vịn để dìu đưa .
Họ vẫn lo và vẫn ở quanh đó để giúp đỡ khiêng người, không bỏ ai lại.
Xe cứu thương và nhân viên cấp cứu chưa xuất hiện kịp vào lúc này.
Tại bệnh viện, nạn nhân bị thương đã tràn ngập quá sức chịu đựng của phòng ốc và nhân viên.
Từ ngoài xe chở tới cho đến hành lang và phòng ốc giường gối đã bê bết máu đỏ ở khắp nơi. Từ phòng trống, phòng riêng biệt tới phòng cấp cứu hay bất cừ phòng nào ngay cả hành lang bệnh viện, nơi có thể để cái giường là đã được xử dụng tất cả.
Ngoài nhân viên y tá và bác sĩ ca trực làm việc, họ còn gọi thêm nhân viên tan sở hết giờ trở lại làm việc vào tăng cường. Đó là không kể những y tá, nhân viên y tế chuyên môn và bác sĩ ở xa đến Las Vegas chơi đã xuất hiện và tình nguyện làm việc giúp đỡ với bệnh viện không điều kiện và không khẩu trang hay dụng cụ chuẩn bị trước.
Bác sĩ chuyên khoa mổ, Dr. Jay Coates, đã bắt tay vào làm việc ngay từ lúc 11.00 giờ đêm. ông đã làm việc mổ liên tục trong 6 tiếng đồng hồ không ngừng đến độ ông nói: ” Tôi không biết bệnh nhận tôi mổ là ai vậy”
Nhiều bệnh nhận bị thương, nhiều người đã chảy máu và nhiều bệnh nhân phải mổ, tiếp máu là một vấn đề khẩn cấp cần có tức thời.
Cần máu là cần người hiến máu. Lời kêu gọi đã được loan ra. Từ lúc loan tin buổi tối, một dòng người đã đáp lại lời kêu gọi và sẵn sàng ngồi lên ghế cho máu đến độ, bệnh viện không còn đủ bịch máu trống để lấy máu hiến.
Lời kêu gọi đó kéo dài từ nửa đêm cho tới sáng ngày hôm sau đã được đáp ứng bằng một hàng dài người đứng ở ngoài vỉa hè bệnh viện vẫn còn tiếp diễn nối đuôi nhau để hiến máu.
Họ lặng lẽ bình tâm kiên nhẫn đứng chờ tới phiên mình cho máu dù chưa biết bao lâu .
Không phải chỉ có bệnh viện, nhân viên y tá, bác sĩ của bệnh viện hay nhân viên y ta bác sĩ tình nguyện và người hiến máu có mặt để cứu chữa người bị thương, buổi sáng hôm sau, đã xuất hiện thêm các xe bán hàng và đồ ăn đến đậu trước bệnh viện để tự nguyện cung cấp đồ ăn miễn phí cho mọi người từ nhân viên bệnh viện cho tới bệnh nhân và người hiến máu.
Với tôi, có quá nhiều chuyện không thể kể hết được và cũng không biết phải kể chuyện gi cho mọi người nghe về cái tình người tôi được nhìn thấy, xem thấy, đọc thấy, hiểu được đã và đang xẩy ra trong gần 2 ngày vừa qua.
Nhưng có lẽ cũng đủ để tôi muốn rơi nước mặt về giọng kể chuyện bên cạnh cái chết của những người đã đi qua. Họ là hai người trai trẻ và hai cô thiếu nữ.
Họ xúc động kể lại giọng đứt đoạn ngập ngừng và hãi hùng về câu chuyện của chính họ, của bạn bè, của vợ chồng hay người xa lạ chung quanh.
Họ đã nói trong nước mắt chẳng cần phải kể là người đàn ông hay đàn bà, con trai hay con gái.
Đôi vai họ run lên và tiếng nói của họ lịm đi nhỏ lại khi phải kể những gì họ thấy và những gì họ làm mà trong cuộc đời của họ, chuyện chưa bao giờ xẩy ra đến độ họ không tìm được chữ để diễn tả.
Trên màn ảnh TV phỏng vấn, bốn người trẻ 2 nam 2 nữ đã phải nắm tay nhau để chia xẻ được nỗi khổ với nhau và để họ có đủ can đảm vượt qua được nỗi đau này cho dù nó không bị chảy máu nhưng lại là một vết thương của cuộc đời.
Họ đã nắm tay nhau để được tiếp máu cho nhau.
Tất cả câu chuyện dài đó chỉ mới bắt đầu nhưng hình như đã đủ cho tôi thấy được một điều ở cuối đường và tìm được một kết luận.
Câu chuyện thật rất đơn giản và dễ hiểu. Nó được viết ra không có sửa soạn, không có xếp đặt, không chuẩn bị và không cần phải có điều kiện.
Nó không cần phải được kêu gọi hay nói trước bởi khi tôi viết đến những dòng chữ cuối cùng của câu chuyện, tôi chỉ nhớ một hình ảnh nó đã đến với tôi ngay từ đầu và ở lại với tôi vào phút cuối.
Ngày xưa, lúc còn bé được đi học và cho đến lúc ra đời, tôi chưa hề bao giờ được nghe và được biết đến hai chữ Vô Cảm là gì?
Trong câu chuyện này, tất cả mọi người tôi nhìn thấy đều là những tuổi trẻ của nước Mỹ, những thanh niên và những thiếu nữ, những người chỉ mới bước chân vào đời nhưng có một trái tim thật đầy tình người.
Và như vậy, họ chắc không bao giờ biết đến và nghe đến chữ Vô Cảm là gì.
Đấy là một kết luận thật hạnh phúc.
*Nguyễn Ngọc Phúc*
10/2017


markdown:
**-** [Lê Dủ Chân (Danlambao)](http://danlambaovn.blogspot.com/) *Đòi tự do cho Mẹ Nấm - Như Quỳnh là chống lại tội ác hủy hoại môi trường, là bảo vệ mạng sống, sức khỏe cho 90 triệu dân Việt hôm nay và các thế hệ con cháu mai sau. Đòi tự do cho Mẹ Nấm - Như Quỳnh là đòi công ty gang thép Formosa trả lại biển sạch, không khí trong lành, công ăn việc làm, đời sống ổn định cho người dân bốn tỉnh Hà Tĩnh, Quảng Bình, Quảng Trị, Thừa Thiên thuộc miền Trung Việt Nam...*
*
*1- Đảng cộng sản Việt Nam*
Đảng cộng sản Việt Nam ra lệnh bắt giam và truy tố Mẹ Nấm - Nguyễn Ngọc Như Quỳnh với tội danh "tuyên truyền chống Nhà nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam" theo điều 88 bộ luật hình sự của nhà nước CHXHCN Việt Nam. Do đó, trước và hơn ai hết đảng cộng sản VN có thẩm quyền để trả tự do vô điều kiện cho Mẹ Nấm - Như Quỳnh nếu xét thấy Như Quỳnh vô tội.
Tuy nhiên chúng ta biết rất rõ rằng điều đó không thể xảy ra, bởi vì bản chất của đảng cộng sản Việt Nam là độc tài toàn trị, đối với những vụ án có liên quan đến chế độ thì ý chí của giới lãnh đạo đảng cộng sản bao giờ cũng đứng trên luật pháp của quốc gia.
Những việc làm của họ đối với Tổ quốc, đối với nhân dân trong quá trình 70 năm cai trị đã chứng minh rằng họ sẵn sàng hy sinh lãnh thổ của mình, hi sinh công dân của mình để bảo vệ chế độ thì cá nhân Mẹ Nấm - Như Quỳnh chắc chắn sẽ không là trường hợp ngoại lệ.
Đòi hỏi lương tâm và công lý đối với người cộng sản là hoang tưởng, cho dù là đức Phật hay đức Chúa một khi bị người cộng sản bắt rồi thì vẫn có tội.
*2- Bản thân của Mẹ Nấm - Nguyễn Ngọc Như Quỳnh*
Có thể nói Mẹ Nấm - Nguyễn Ngọc Như Quỳnh là một trong những công dân gương mẫu đã đặt Tổ quốc, danh dự, trách nhiệm và tương lai của dân tộc lên trên sự an nguy, hạnh phúc của bản thân và gia đình của mình.
Những việc làm của Mẹ Nấm - Như Quỳnh như chống ngoại xâm bảo vệ toàn vẹn lãnh thổ; đòi tự do, dân chủ, nhân quyền cho người dân; đòi công lý công bằng cho xã hội; đòi môi sinh, môi trường trong sạch cho đất nước là những việc làm chính đáng mà bất cứ một người dân có trách nhiệm nào cũng phải làm đối với tổ quốc và nhân dân của mình.
Trong gần một thập niên qua, mặc dầu bị đảng cộng sản dùng đủ mọi hình thức từ trấn áp, cô lập, đe dọa đến tù đày nhưng vẫn không làm tắt đi tiếng nói của Mẹ Nấm -Như Quỳnh. Với một người như vậy thì việc vứt bỏ lý tưởng của mình để thỏa hiệp hoặc đầu hàng với cái sai, cái ác, cái xấu hầu thoát khỏi lao tù là chuyện không thể xảy ra cho dù đảng cộng sản Việt Nam có kết tội Như Quỳnh như thế nào và giam giữ Như Quỳnh bao lâu.
*3- Các tổ chức bảo vệ nhân quyền*
Không ai có thể chối cải rằng sự lên tiếng của các tổ chức như: Ân Xá Quốc Tế (Amnesty International), Theo Dõi Nhân Quyền (Human Rights Watch): Phóng Viên Không Biên Giới (Reporters sans frontières), Bảo Vệ Nhân Quyền (Civil Rights Defenders)... là sự hỗ trợ vô cùng quý báu về mặt tinh thần đối với phong trào và cá nhân đang đấu tranh trong nước.
Người dân Việt Nam nói chung, các tổ chức và cá nhân đang đấu tranh cho tự do, dân chủ, nhân quyền, cho công bằng xã hội, cho môi trường tại Việt Nam nói riêng trân trọng và biết ơn sự lên tiếng của các tổ chức bảo vệ nhân quyền trên thế giới.
Tuy nhiên với cương vị một tổ chức Xã Hội Dân Sự họ không thể làm gì nhiều hơn ngoài việc lên tiếng phản đối như họ đã làm cho chúng ta trong hơn 10 năm nay qua các vụ án của Linh Mục Nguyễn Văn Lý, Luật sư Nguyễn Văn Đài, Luật sư Lê Thị Công Nhân, ông Nguyễn Phong; của ông Trần Huỳnh Duy Thức, Luật sư Lê Công Định, ông Lê Thăng Long; của bà Phạm Thanh Nghiên, nhà văn Nguyễn xuân Nghĩa; của ông Nguyễn Văn Hải, bà Tạ Phong Tần; của ông Võ Minh Trí; của bà Bùi Thị Minh Hằng; của cô Đỗ Thị Minh Hạnh; cô Nguyễn Phương Uyên và mới đây là vụ án ông Nguyễn Hữu Vinh và bà Nguyễn Thị Minh Thúy...
Đảng cộng sản Việt Nam và nhà nước của nó có thể có phần nào đắn đo, tính toán trong việc bắt bớ hay kết án nạn nhân của họ nhưng chắc chắn rằng họ sẽ không vì sự lên tiếng của các tổ chức này mà ngưng đàn áp, bắt bớ, bỏ tù hoặc trả tự do cho những người bị họ bắt giữ.
*4- Chính quyền của các quốc gia dân chủ*
Khác với các tổ chức Xã Hội Dân Sự, chính quyền của các quốc gia dân chủ trên thế gới là những thế lực có điều kiện có thể làm thay đổi quyết định của nhà cầm quyền cộng sản Việt Nam.
Thế nhưng vì quyền lợi của quốc gia họ, vì bị ràng buộc bởi những hiệp ước về chính trị, kinh tế, quân sự... đã ký kết khi thiết lập bang giao với Việt Nam, vì những quy chế, nguyên tắc chung của những tổ chức quốc tế mà họ đã tham gia ký kết như Liên Hiệp Quốc... sự can thiệp của họ, nếu có, đối với những vi phạm về nhân quyền của nhà nước Việt Nam chỉ mang màu sắc chính trị và nhân đạo dựa trên tinh thần xây dựng và ý thức tự nguyện tiếp thu ngoài ra không có tính cách cưỡng bách trừ trường hợp Việt Nam có những vi phạm về tự do, nhân quyền vượt ra ngoài phạm vi quốc gia của mình và có tác hại lớn đến cộng đồng quốc tế hoặc có những hành động đe dọa đến nền an ninh chính trị quốc gia của họ.
Sự lên tiếng và áp lực của các quốc gia dân chủ chỉ có tác dụng về lâu về dài đối với đường lối, chính sách của đảng cộng sản Việt Nam và nhà nước của nó nhưng khó có thể làm thay đổi hiện trạng của một cá nhân hay một nhóm người đã, đang và sẽ là điểm nhắm của chế độ.
Các ông, bà Trần Huỳnh Duy Thức, Nguyễn Văn Đài, Nguyễn Hữu Vinh, Bùi Thị Minh Hằng, Nguyễn Thị Minh Thúy, Nguyễn Hoàng Quốc Hùng, Nguyễn Hữu Quốc Duy, Đoàn Huy Chương, Nguyễn Đình Ngọc... vẫn còn ở trong tù thì chúng ta khó có hy vọng trường hợp của Mẹ Nấm - Như Quỳnh sẽ khác đi vì sự lên tiếng của các quốc gia dân chủ trên thế giới.
*5- Phong trào đấu tranh hiện nay và 90 triệu người dân Việt Nam*
Mẹ Nấm - Nguyễn Ngọc Như Quỳnh là dân Việt Nam, đang sống trên đất nước Việt Nam, đấu tranh đòi tự do, dân chủ, nhân quyền, công bằng xã hội, môi trường trong sạch cho Việt Nam.
Bắt Mẹ Nấm - Như Quỳnh là đảng cộng sản Việt Nam và nhà nước của nó là nhà nước CHXHCN/VN.
Do vậy người có thẩm quyền buộc đảng cộng sản Việt Nam và nhà nước của nó thả Mẹ Nấm - Như Quỳnh ra không thể là ai khác ngoài 90 triệu người dân Việt Nam mà lực lượng tiên phong là các phong trào đang đấu tranh trong nước.
*6- Tại sao chúng ta phải đòi tự do cho Mẹ Nấm Nguyễn Ngọc Như Quỳnh?*
Đòi tự do cho Mẹ Nấm - Như Quỳnh là chống lại tội ác hủy hoại môi trường, là bảo vệ mạng sống, sức khỏe cho 90 triệu dân Việt hôm nay và các thế hệ con cháu mai sau.
Đòi tự do cho Mẹ Nấm - Như Quỳnh là đòi công ty gang thép Formosa trả lại biển sạch, không khí trong lành, công ăn việc làm, đời sống ổn định cho người dân bốn tỉnh Hà Tĩnh, Quảng Bình, Quảng Trị, Thừa Thiên thuộc miền Trung Việt Nam.
Đòi tự do cho Mẹ Nấm - Như Quỳnh là đòi công ty gang thép Formosa đền bù xứng đáng với những thiệt hại to lớn về tinh thần và vật chất mà họ đã gây ra cho người dân bốn tỉnh Hà Tĩnh, Quảng Bình, Quảng Trị, Thừa Thiên thuộc miền Trung Việt Nam.
Đòi tự do cho Mẹ Nấm - Như Quỳnh là đòi tự do cho tất cả những người yêu nước đang bị giam cầm trong ngục tù cọng sản.
Đòi tự do cho Mẹ Nấm - Như Quỳnh là bảo vệ cho những người yêu nước đang dấn thân đấu tranh trong nước.
Đòi tự do cho Mẹ Nấm - Như Quỳnh là đòi tự do dân tộc dân Việt Nam.
Đòi tự do cho Mẹ Nấm - Như Quỳnh là bước đầu xây dựng dân chủ cho nước Việt Nam.
Đòi tự do cho Mẹ Nấm - Như Quỳnh là đòi nhân quyền và dân quyền cho 90 triệu người Việt Nam.
Đòi tự do cho Mẹ Nấm - Như Quỳnh là bảo vệ toàn vẹn lãnh thổ, bảo vệ chủ quyền Việt Nam.
Đòi tự do cho Mẹ Nấm - Như Quỳnh là đòi công bằng, công lý cho 90 triệu dân Việt Nam...
*7- Đòi tự do cho Mẹ Nấm - Như Quỳnh bằng cách nào?*
Tôi tuyệt đối tin tưởng rằng mọi người trong chúng ta tùy theo sáng kiến, khả năng, điều kiện, hoàn cảnh, vị trí của mình trong xã hội có thể trực tiếp hay gián tiếp đóng góp vào việc đòi tự do cho Mẹ Nấm - Như Quỳnh một khi nhận thức được trách nhiệm và bổn phận đối với chính bản thân, gia đình, con cháu của mình, đối với xã hội và mảnh đất đang cưu mang mình.
Riêng cá nhân tôi xin đơn cử một vài cách đơn giản mà chúng ta có thể làm như sau:
Chúng ta có thể tổ chức, tham gia biểu tình liên tục hết đợt này đến đợt khác cho đến khi nào đảng cộng sản thả tự do cho Mẹ Nấm - Như Quỳnh nếu chúng ta vượt qua được sợ hải và chấp nhận hy sinh.
Nếu vì một lý do nào đó chúng ta không thể hoặc không muốn trực tiếp tham gia biểu tình, chúng ta có thể gián tiếp ủng hộ biểu tình bằng cách đi xem biểu tình mỗi khi có biểu tình đòi tự do cho Mẹ Nấm - Như Quỳnh xảy ra.
Công an nhà nước cộng sản không thể cấm hoặc làm khó chúng ta vì tính hiếu kỳ này. Cách này chúng ta đã làm được trong những ngày ông Obama thăm Việt Nam.
Chúng ta có thể không đến trường trong những ngày có biểu tình đòi tự do cho Mẹ Nấm - Như Quỳnh với những lý do hợp lý, hợp tình mà công an và nhà trường không thể làm khó dễ chúng ta.
Nghỉ học một vài ngày, vài tuần hoàn toàn không ảnh hưởng đến việc học hành, tương lai của chúng ta.
Chúng ta có thể đình chỉ mọi sinh hoạt làm ăn, buôn bán, mua sắm của mình như đóng cửa quán ăn, tiệm buôn bán, quán giải khát, văn phòng... trong ngày có biểu tình đòi tự do cho Mẹ Nấm Như Quỳnh. Với hành động này chúng ta có hàng trăm lý do riêng tư để nhà cầm quyền không thể làm khó được chúng ta.
Thất thu một vài ngày trong công việc làm ăn không làm cho chúng ta nghèo đi.
Chúng ta có thể không đi chợ, không đi mua sắm, không đi uống cà phê, không đi ăn nhậu, không đi ra đường trừ trường hợp đi tham gia biểu tình... trong ngày có biểu tình đòi tự do cho Mẹ Nấm - Như Quỳnh.
Hạn chế sinh hoạt một hoặc vài ngày trong tuần hoặc trong tháng sẽ không ảnh hưởng gì đến cuộc sống thường nhật của chúng ta.
Chúng ta có thể làm ra hàng trăm, hàng ngàn tờ rơi
**hay "** *"Mẹ Nấm - Như Quỳnh vô tội"* **,** *Tự do cho Mẹ Nấm - Như Quỳnh"* **sau đó kín đáo để lại một nơi công cọng nào đó như công viên, góc phố, sân trường, chợ búa... vào một thời gian thích hợp nào đó... gió, xe cộ qua lại, người đi đường sẽ giúp chúng ta chuyển thông điệp này đến người dân trong hoặc trước ngày có biểu tình đòi tự do cho Mẹ Nấm - Như Quỳnh...** *"Formosa cút khỏi VN"*
Vạn sự khởi đầu nan, gian nan đừng có nản, có thể một hai lần đầu chúng ta chưa thu được kết quả mong muốn, nhưng nếu chúng ta kiên trì thực hiện liên tục
**trong thời gian từ nay cho đến ngày Mẹ Nấm - Như Quỳnh ra tòa bằng cách thức trên, hoặc bằng bất cứ phương thức nào bạn có nghĩ ra, tôi tin rằng lòng dân sẽ thắng bạo quyền.** *Một Ngày Cho Mẹ Nấm - Như Quỳnh Và Môi Trường*
Việc làm tuy nhỏ nhưng nếu mọi người đồng lòng thì lịch sử sẽ sang trang.
*Lời cuối*
Nếu chúng ta không đòi được tự do cho Mẹ Nấm - Như Quỳnh hôm nay thì chắc chắn những người dân Việt Nam đấu tranh cho tự do, dân chủ, nhân quyền, môi trường sẽ lần lượt đi vào nhà tù cộng sản và chúng ta sẽ tiếp tục bị đảng cộng sản đè đầu cởi cổ cho đến ngày mất nước.
Đảng viên đảng cọng sản, những kẻ có quyền, có tiền, có phương tiện họ sẽ dễ dàng tìm được nơi trú thân an toàn cho bản thân và gia đình của họ ở một quốc gia khác, còn chúng ta, đại đa số người dân Việt sẽ đi đâu một khi quê hương này, mảnh đất này trở thành mảnh đất chết hay một tỉnh lỵ của kẻ thù truyền kiếp bắc phương!?
Đó là câu hỏi không chỉ cho riêng tôi, riêng cho các bạn mà cho luôn cả 90 triệu người Việt Nam đang ngụp lặn trong vũng bùn cộng sản hôm nay.
Phải chăng vì không trả lời được câu hỏi này cho mình, cho gia đình mình và cho mọi người nên Mẹ Nấm - Nguyễn Ngọc Như Quỳnh và các bạn của cô ấy mới dấn thân vào con đường đầy bất trắc và gian khổ này!?
03.11.2016

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

WARC-Identified-Payload-Type: text/html

Server: GSE

X-Content-Type-Options: nosniff

Cache-Control: private, max-age=0

X-XSS-Protection: 1; mode=block

Content-Type: text/html; charset=UTF-8


markdown:
Trào ngược dạ dày thực quản là căn bệnh về đường tiêu hóa khá phổ biến ở nước ta mà bất kì ai cũng có thể mắc phải dù đang ở độ tuổi nào. Bạn chưa có nhiều hiểu biết về căn bệnh này và không biết Bệnh trào ngược dạ dày thực quản có chữa được không, ở đâu ? Cùng theo dõi bài viết dưới đây để có thêm những thông tin bổ ích nhất cho mình nhé! Bệnh trào ngược dạ dày thực quản có chữa được không, ở đâu ? Trào ngược dạ dày thực quản là căn bệnh thường gặp ở các quốc gia châu Á và đang có khuynh hướng gia tăng hơn trong những năm gần đây. Theo những con số thống kê được ở Việt Nam hiện đang có hơn 14 triệu người mắc phải căn bệnh này và chủ yếu là …
[Đọc Thêm »](https://dayhoichuongbung.com/p/benh-trao-nguoc-da-day-thuc-quan-co-chua-duoc-khong-o-dau.html)

WARC-Truncated: length

Server: cloudflare-nginx

Connection: close

Set-Cookie: __cfduid=d13bf2a5cda8a973634055f57c5ec4edc1508264885; expires=Wed, 17-Oct-18 18:28:05 GMT; path=/; domain=.dayhoichuongbung.com; HttpOnly

Vary: Accept-Encoding,User-Agent


markdown:
![Vé máy bay đi Myanmar giá rẻ 100 USD khứ hồi ve may bay di myanmar 8 - Vé máy bay đi Myanmar giá rẻ 100 USD khứ hồi](https://dichvuhangkhong.net/wp-content/uploads/2017/04/ve-may-bay-di-myanmar-8.jpg)
[Vé máy bay đi Myanmar giá rẻ 100 USD khứ hồi](https://dichvuhangkhong.net/ve-may-bay-di-myanmar/)
Cùng lập kế hoạch du lịch về đất nước Myanmar lunh linh và huyền bí trên mảnh đất nổi bật với các ngôi chùa dát vàng óng ánh, mang dấu ấu cổ kính, lâu đời. Mua vé máy bay đi Myanmar để chiêm ngưỡng nhiều kiến trúc chùa chiềng trên đồng thời là cơ hội…

X-Frame-Options: SAMEORIGIN

Set-Cookie: __cfduid=d7918f18c6db9b20e611d4edcf90fdd831508265832; expires=Wed, 17-Oct-18 18:43:52 GMT; path=/; domain=.dichvuhangkhong.net; HttpOnly

Vary: Accept-Encoding


markdown:
# Camera trên Lenovo S90 Sisley so với iPhone 6 “liệu có đủ thuyết phục”
Thứ Tư, 18/03/2015 16:52 - 2142 lượt xem
Like
[ để được cập nhật tin siêu phẩm sắp ra mắt và fptshop.com.vn](https://www.facebook.com/FPTShopOnline) [hấp dẫn](/khuyen-mai) **khuyến mãi** [Lenovo S90 Sisley với ngoại hình giống với iPhone 6 của Apple](//fptshop.com.vn/tin-tuc/tin-cap-nhat/lenovo-s90-sisley-da-nhai-thiet-ke-cua-iphone-6-nhu-the-nao-8334), dòng máy này còn sở hữu một camera với độ phân giải khủng, giúp cho người dùng có thể dễ dàng có được những bức ảnh đẹp với chất lượng cao. Người dùng có thể tự mình đánh giá về camera trên sản phẩm này qua bài viết sau đây của chúng tôi.
**Camera trên Lenovo S90 Sisley và iPhone 6**
Camera sau của
[Lenovo S90 Sisley](//fptshop.com.vn/dien-thoai/lenovo-s90) có độ phân giải 13MP nhưng độ phân giải này chỉ đạt được ở tỷ lệ khung hình 4:3, còn khi bạn tăng bức ảnh lên tỷ lệ 16:9 thì ảnh chỉ có 9.5MP.
Trong khi đó, trên sản phẩm
** Lenovo S90 Sisley** camera trước cũng có độ phân giải tới 8MP giúp những bức ảnh “tự sướng” đạt chất lượng tốt đến bất ngờ, máy cũng có đèn flash trợ sáng và có các chế độ tự động chụp ảnh bằng cử chỉ hoặc giọng nói tiên tiến nhất. Ngoài ra Camera trước của máy sẽ tự động chụp khi người dùng nói từ Snap hoặc Cheese để người dùng tự chụp dễ dang hơn, giơ hai ngón của bàn tay thành hình chữ V,hay khua bàn tay phía trước màn hình hoặc chớp mắt cũng kích hoạt tính năng chụp ảnh trên điện thoại.
Những điều khiển cử chỉ và giọng nói như vậy sẽ giúp các bức ảnh tự sướng đỡ bị rung tay hơn rất nhiều, chất lượng bức qua đó giúp tốt hơn khi không sử dụng chế độ này khá nhiều. Trong thử nghiệm thực tiễn, chức năng chụp ảnh sử dụng cử chỉ chớp mắt hoạt động tốt nếu bạn chớp mắt chậm, còn cử chỉ giơ hai ngón của bàn tay, hay tính năng khua tay và điều khiển bằng giọng nói thì lúc được lúc không, chưa thực sự nhạy như những gì người dùng mong chờ. Bên cạnh những điều đó, camera trước của máy cũng có thanh để sửa đổi mức độ làm mịn da mặt từ "ít ảo đến rất ảo".
*Camera trước hỗ trợ chụp bằng cử chỉ, chớp mắt và giọng nói * *Ảnh chụp từ camera trước có tốc độ chụp và lấy nét khá nhanh, mãy cũng có độ chi tiết vừa phải và đặc biệt là có khả năng sửa đổi mức độ hiển thị của ảnh*
Giao diện chụp ảnh của máy trông khá giản đơn, giúp cho người dùng không gặp khó khăn sử dụng, phía trên có 4 tùy chọn ( camera trước, đèn flash, HDR và nút chụp ). Mục thiết lập nằm ở góc trái phía dưới giao diện chụp ảnh, ở mục này cho phép người dùng tiếp cận nhiều tùy chỉnh như tỷ lệ khung ảnh, tính năng cân bằng trắng, tích hợp chế độ cảnh, ISO, hiệu ứng và cách đo sáng. Bạn cũng có thể nhìn thấy ở phía bên phải giao diện là nút chụp, nút chuyển chế độ quay và các chế độ chụp căn bản ( thông thường, toàn cảnh panorama và các hiệu ứng ).
**Lenovo S90 Sisley** lấy nét nhanh và tốc độ chụp cũng khá tốt, giúp bạn dễ dàng chụp ảnh hơn, giữ nút chụp thì máy sẽ chụp liên tục nhiều ảnh. Ảnh chụp từ máy có độ nét khá và màu sắc của ảnh chụp gần với thực tế, không bị quá rực rỡ. Tuy nhiên không khó để ngươi dùng nhận ra, ảnh bị nhiễu khá rõ, với một số ảnh chụp khi phóng to lên các chi tiết có vẻ bị "vỡ". Chất lượng ảnh chụp vào ban đêm không gây ấn tượng, ảnh dễ bị rung nhòe.
So sánh với camera 8MP của chiếc
[OPPO Mirror 3](//fptshop.com.vn/dien-thoai/oppo-mirror-3), người dùng có thể thấy ảnh chụp từ **Mirror 3** sáng hơn và màu sắc tươi hơn một chút.
Tuy nhiên với mức giá chỉ ở mức thấp, cũng không thể yêu cầu quá cao ở sản phẩm này, người dùng vẫn có thể lựa chọn sản phẩm như một người đồng hành đáng tin cậy. Bên cạnh khả năng camera của sản phẩm, người dùng có thể tìm hiểu thêm về dòng sản phẩm này qua những bài viết cùng chủ đề trên website của chúng tôi, để có thể tìm hiểu thêm những thông số khác.
**Video giới thiệu Lenovo S90 Sisley có thể bạn quan tâm**
*** Có thể bạn sẽ quan tâm đến sản phẩm Laptop
[Lenovo Z4070](//fptshop.com.vn/may-tinh-xach-tay/lenovo-z4070ai3-4030u) và [Asus X553MA](//fptshop.com.vn/may-tinh-xach-tay/asus-x553ma-xx138d-2830) là 2 chiếc máy tính đang rất hot trên thị trường hiện nay với cấu hình tốt và giả cả rất hợp lý.
*
[Gionee P3](//fptshop.com.vn/dien-thoai/gionee-p3) - Smartphone giá rẻ, cấu hình mạnh mẽ và tính năng ưu việt.
*
[Samsung Galaxy S6 Edge](//fptshop.com.vn/dien-thoai/samsung-galaxy-s6-edge) là chiếc smartphone có màn hình cong hai cạnh đầu tiên trên thế giới. **CTV Kiều Vũ**
Nguồn: Tổng hợp từ internet
[iPhone 6 16GB](/dien-thoai/iphone-6-16gb)
### Góc khách hàng
- Giơ tay hình chữ V khi chụp ảnh khiến smartphone dễ bị hack
- Fan Sơn Tùng tải ngay tựa game "Lạc Trôi's" bá đạo
- Câu chuyện về chiếc điện thoại lỗi thời trong đêm giáng sinh
- Kiểm tra SIM của bạn có nằm trong diện SIM rác không
- Không có Tivi vẫn xem được AFF Suzuki Cup trực tiếp
- Học lập trình căn bản bằng tiếng Việt thật dễ dàng
## Đánh giá mới nhất
## Thủ thuật mới nhất
Vì sao chương trình này lại HOT đến vậy?
Hãy để lại số điện thoại của bạn để được tư vấn miễn phí về chương trình hấp dẫn này nhé!

Content-Type: text/html; charset=utf-8

Cache-Control: private

Server: fws

X-Cache: MISS


markdown:
Mới nhất
Đang Hot
Ngẫu nhiên
×
Đăng nhập
Ghi nhớ
Thoát
Đăng nhập
Đăng ký
Đăng ký
Đăng nhập
ĐĂNG VIDEO
0
Vote
Ông bác này quá cứng, chính quyền Trung Quốc cũng bó tay ^^
Nhấn 1Like để ủng hộ nhóm nhé!
bình luận
Ads:
sonqb team
,
thiết kế web tại quảng bình
,
marketing online tại quảng bình
,
quảng cáo facebook tại quảng bình
64
Views
đăng ngày 9/3/2015
hotnhat_tv
Huyền thoại HotNhat.tv
487,850
điểm
Mới nhất
Đang hot
32 Nghìn Tỷ!!! Bạn Sẽ Là Ông Hoàng Nếu Sở Hữu Những Siêu Du Thuyền Xa Xỉ Này!!
Bé Gái 7 Tuổi Tìm Thấy Thanh Kiếm Trong Vùng Hồ Huyền Thoại I Khoa Học Huyền Bí
Top 10 mỹ nam sở hữu gương mặt chuẩn đẹp, không góc chết và tự nhiên nhất Kpop hiện nay
Nồi cơm khổng lồ của người Uzbekistan
7 Bãi Biển Nguy Hiểm Nhất Trên Thế Giới
Những thứ hàng ngày thực sự nguy hiểm cho bạn - Tốp 5 Kỳ Thú - Xem Gì Hôm Nay
Top 10 mỹ nhân có dung nhan đẹp nhất Châu Á hiện nay
Nỗi Đau Vô Bờ - nhạc chế của Phạm Trưởng về vụ thảm sát 6 người tại Bình Phước
Hướng đẫn cách xoay rubik 3x3 cực nhanh với 11 công thức cơ bản
Buông Đôi Tay Nhau Ra - Sơn Tùng M-TP (Video Lyric)
Top 5 Diễn Viên Sex Hot và Xinh Đẹp Nhất (18+)
Top 5 Diễn Viên JAV Trẻ & Đẹp Nhất 2017 Kèm Phim Mới Nhất - p2
Video liên quan
Ngay Cả Khi Sherlock Holmes, Conan Vào Cuộc Cũng Bó Tay Vụ Án Khủng Khiếp Này
Có lẽ giáo sư tiến sỹ cũng bó tay trước các câu hỏi lớp 4 này :))
Marvel cũng bó tay với nhân vật này :))
Đúng người phương tây sống "thoáng" thật, troll bá đạo thế này thì cũng bó tay... 18+ :))
Cao thủ bắn tỉa chắc cũng phải bó tay chịu thua trước các thánh này @@
Chạy xe kiểu này thì cảnh sát giao thông bắn tốc độ cũng bó tay :))
Mấy em Hàn cũng phải bó tay chịu thua trước màn nhảy New Thang của chụy này :))
5 Người phụ nữ quyền lực nhất lịch sử Trung Quốc
Những tên cướp "bó tay" vì nạn nhân phản ứng quá nhanh
Những Hiện Tượng MA QUÁI Có Thật Ở Viêt Nam, Thế Giới Vào Cuộc Cũng Phải Bó Tay
Chém gió
Mẹo:
hãy dùng những lời bình văn hóa, dí dỏm và tinh tế để xây dựng một cộng đồng văn minh.
Textlink:
thiết kế web bán hàng tại quảng bình
,
siêu thị điện máy tại quảng bình
,
hàng điện tử giá tốt tại quảng bình
,
tuyển ctv kinh doanh web tại quảng bình
,
laptop giá rẻ tại quảng bình
,
đồ gia dụng giá tốt tại quảng bình
About
/
FAQs
/
Feedback
2017 ©
HotNhat.tv - Chia sẻ những video clip hot nhất!
Góp ý

Pragma: no-cache

Cache-Control: no-store, no-cache, must-revalidate, post-check=0, pre-check=0

Set-Cookie: qa_key=578i5vhp66hnu3xq6jal7z5dvja5e1wx; expires=Thu, 19-Oct-2017 18:24:14 GMT; path=/


markdown:
Kỳ thi tay nghề ASEAN lần thứ XI năm 2016 được tổ chức từ ngày 19 đến ngày 29/9 tại Malaysia. Kỳ thi thu hút sự tham dự của gần 280 thí sinh và 214 chuyên gia đến từ 9 nước trong khối ASEAN (Brunei không tham dự), tranh tài ở 25 nghề, trong đó có 23 nghề chính thức, 2 nghề trình diễn.
Đoàn Việt Nam đăng ký dự thi tay nghề ASEAN ở 22 nghề.
Trước đó, công tác huấn luyện được chia làm 2 giai đoạn. Giai đoạn 1 tổ chức kiểm tra sát hạch, lựa chọn được 44 thí sinh. Ở giai đoạn 2, thí sinh được huấn luyện chuyên sâu và thi thử, đồng thời rèn luyện bản lĩnh thi đấu, nắm kinh nghiệm thi.
Kỳ thi tay nghề ASEAN năm nay có điểm mới là áp dụng phương thức chấm điểm kép và chấm điểm bằng đánh giá. Có 5 nghề áp dụng phương thức chấm điểm kép, gồm nghề hàn, thiết kế trang web, dịch vụ nhà hàng, nấu ăn và bảo trì máy bay (nghề trình diễn); có 8 nghề áp dụng phương thức chấm điểm bằng đánh giá gồm các nghề thiết kế trang web, lắp đặt điện, xây gạch, dịch vụ nhà hàng, nấu ăn, chăm sóc sắc đẹp và thiết kế các kiểu tóc.
Việc áp dụng 2 phương thức chấm điểm mới nhằm làm tăng chất lượng kỳ thi tay nghề ASEAN, phù hợp với quy định của thi tay nghề thế giới và nâng cao tính khách quan, minh bạch của kỳ thi tay nghề ASEAN.
Lễ xuất quân của đoàn Việt Nam được tổ chức ngày 18/9 tại Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội.
**Thu Cúc**
Từ khóa: ASEAN , lao động , xã hội
Share on Tumblr

WARC-Identified-Payload-Type: application/xhtml+xml

X-Cache: MISS from xCache11-02


markdown:
Bạn chưa đăng nhập, vui lòng đăng nhập để sử dụng chức năng này
Ngày 13/8, Bộ trưởng Quốc phòng Nga Sergey Shoigu cho biết sau các chiến dịch chống lực lượng "Nhà nước Hồi giáo" (IS) tự xưng, quân đội chính phủ Syria đã nắm quyền kiểm soát nhiều vùng lãnh thổ rộng lớn.
Phát biểu trên kênh truyền hình "Nước Nga 24", ông Shoigu nhấn mạnh quân đội Syria đã đạt được những thành tựu đáng kể trong các chiến dịch giải phóng Syria khỏi IS, với sự hỗ trợ của Không quân Nga. Theo ông, sự thất thủ của IS tại thành trì Deir el-Zour "nói lên nhiều điều, nếu không muốn nói là tất cả về kết cục của cuộc chiến đấu với IS".
Nga cùng Chính phủ Syria đang phối hợp kiểm soát tình hình tại Syria. (Nguồn: Sputnik)
Nga đã và đang hỗ trợ không quân cho các lực lượng Syria chống IS kể từ năm 2015. Vùng lãnh thổ do IS kiểm soát tại Syria đã bị thu hẹp trong những tháng gần đây. Hồi cuối tháng 7 vừa qua, Bộ Tổng tham mưu Các lực lượng vũ trang Nga cho biết quân đội Syria đã kiểm soát 742.000 km2 lãnh thổ, so với con số khoảng 19 nghìn km2 vào thời điểm Nga bắt đầu triển khai không quân tới Syria hỗ trợ Damascus chống IS ngày 30/9/2015.
Cùng ngày, Tổ chức Giám sát Nhân quyền Syria (SOHR) cho biết một chiến dịch do lính đặc nhiệm Syria thực hiện với sự yểm trợ của máy bay chiến đấu và máy bay trực thăng của Nga đã tiêu diệt 25 phiến quân IS ở miền Trung Syria.
Theo SOHR, 25 phiến quân IS đã bị tiêu diệt, số khác bị thương trong một chiến dịch của các lực lượng chính phủ Syria với sự hậu thuẫn trên không của các máy bay Nga tại khu vực phía Đông Bắc tỉnh Homs. Về phía các lực lượng chính phủ có 6 binh sĩ bị thiệt mạng.
Sau khi giải phóng hoàn toàn al-Sukhna, thị trấn quan trọng cuối cùng của tỉnh Homs từ tay IS, các lực lượng trung thành với Tổng thống Bashar al-Assad đang giao chiến với các phần tử thánh chiến ở phía Nam tỉnh Raqqa láng giềng.
Báo Thế giới và Việt Nam

Server: Apache

Alt-Svc: clear

Via: 1.1 google

Cache-Control: max-age=0, no-cache


markdown:
## Ý THỨC MỚI TRONG VĂN NGHỆ VÀ TRIẾT HỌC (5)
**Phạm Công Thiện**
Chương ba Ý thức siêu thoát
Nghĩ về ý nghĩa của Phật giáo Thiền tông qua vài suy luận triết học Heidegger
Nghĩ về ý nghĩa của Phật giáo Thiền tông qua vài suy luận triết học Heidegger
|
|Bây giờ đọc lại chương ba này, nói về Thiền tông và Heidegger thì tâm hồn tôi lại cảm thấy táy máy bồn chồn. Lúc tôi viết chương này thì tôi đang ở một nông trại tại Phi Nôm cách Đà Lạt 20 cây số. Dạo đó tôi mới đọc D. T. Suzuki và cũng mới đọc Heidegger.
Bây giờ đối với tôi, chỉ có hai điều phải học: TÌNH YÊU và SỰ CHẾT. Nhưng khốn kiếp cho tôi là tôi cứ học mãi về hai cái này mà không bao giờ thuộc bài được. Tôi ngu dại đến nỗi cho mãi đến bây giờ mới biết rằng Tình yêu không thể học được mà Cái Chết lại càng không thể học được. Không có gì có thể học được trong đời này!
Yêu, phải YÊU, dù không muốn yêu thì cũng phải yêu. Và chết. Chết cho tình yêu và yêu cái chết, đó là ý nghĩa đời sống tột đỉnh mà con người chỉ biết được khi nào đất đã lùi trượt dưới bước chân mình và bầu trời chỉ còn lại trong đôi mắt người mù.
Nhìn vào đôi mắt người mù, tôi thấy được những gì?
Câu hỏi không còn câu trả lời. Bài học đã được chấm điểm bằng một số zéro to lớn.
Nhìn vào số zéro to lớn ấy, tôi thấy được tình yêu ôm liền với nỗi chết. Một người học trò thi hỏng chỉ là kẻ lặp lại tấn kịch muôn đời của Vũ trụ và Hư vô, của một bàn tay vời lên và một giọt mưa rớt xuống. Vừa lúc đứa con ra đời thì người cha và người mẹ đã cùng dắt tay nhau đi về cõi chết.
D. T. Suzuki và Heidegger, hai ông thầy giáo trường làng, hai cụ đã dạy tôi tập đánh vần, làm toàn cộng trừ nhân chia; tôi đã quá lười, tôi đã lãnh nhận những số zéro và tôi đã bị đuổi khỏi trường.
Bây giờ trước cuộc đời lớn rộng đang ôm lấy hai chân tôi. Tôi không mong chờ gì nữa cả. Tôi ngước lên nhìn chậu hoa phong lữ thảo để ở cửa sổ nhà lạ. Nắng mới reo lên và buổi chiều sắp tới. Rồi lại rạng đông và buổi sáng. Tôi là buổi sáng, buổi sáng hiện lên mái nhà, sưởi ấm ngói cũ, đem màu mới cho rong rêu cây cỏ, quét lên đường nắng của dáng người đi bên xóm, lập loè đây đó lác đác cây cao. Buổi sáng càng lúc càng lên cao, đến trưa thì ngự ngay giữa trời một chốc rồi lại đi nhẹ ra xa, càng lúc càng xa, càng lúc càng lùi mất, rồi mất hẳn.
Phạm Công Thiện
1.
Thiền tông hoàn toàn khác hẳn triết lý Heidegger. Đem so sánh Thiền tông với bất cứ một hệ thống tư tưởng nào đều là một việc làm ngu xuẩn.
Thiền tông là kinh nghiệm của tâm linh; còn tư tưởng Heidegger là một kinh nghiệm lý trí.
Thực ra Thiền tông thoát ra ngoài tất cả kinh nghiệm và chỉ còn có một điều duy nhất: sống và chảy thơ mộng như nước suối ngọt Thiên thai! Còn Heidegger cuối cùng rồi cũng nhảy qua kinh nghiệm lý trí để lao vào kinh nghiệm của tư tưởng trầm lặng…
Thực ra, tư tưởng của Heidegger không phải là tư tưởng theo nghĩa “Denken” của Đức ngữ, không phải là tư tưởng theo thể cách tri thức có đối tượng; tư tưởng của Heidegger là tư tưởng về
Tính trong Bản tính ( Denken am Sein selbst); vì thế Heidegger gọi tư tưởng ông là qui tưởng ( Andenken), qui tưởng về Tính trong chính Bản tính ( Andenken an das Sein). Tất cả những tư tưởng của Heidegger đều nằm tiềm tàng trong Thiền tông; nhưng tất cả Thiền tông lại không ở tiềm tàng trong tư tưởng Heidegger.
Heidegger nói lên những chân lý bằng ngôn ngữ huyền bí đặc biệt; trong khi đó Thiền tông chỉ nói lên chân lý ấy bằng những cử chỉ, hành động cụ thể.
bằng những cử chỉ hành động cụ thể theo nghĩa “diệu dụng”. Còn gì phiêu diêu tuyệt vời cho bằng cái việc tầm thường như “múc nước và chẻ củi”. Và cầu tiêu, giọt nước chảy thì cũng thơ mộng diệu thường!
Những điểm khác nhau rõ ràng nhất là Thiền tông đã nhắm vào sự giải thoát, còn Heidegger thì chỉ hướng về tri tính sử (
Seinsgeschichtlich). Thực ra, ta thấy tư tưởng của Heidegger cũng hướng về đường giải thoát, đưa con người ra khỏi sự quên lãng về Chân tính ( das Vergessen der Wahrheit des Seins) nhưng chưa được tiêu cực lắm và toàn triệt như Thiền tông.
Ý nghĩa “tiêu cực” vẫn giấu kín tất cả chân trời thênh thang. Chừng nào con người sống nổi với chân nghĩa của “tiêu cực” thì mới nói tới chuyện giải thoát. Không có gì làm cho con người nô lệ khốn khổ cho bằng những việc làm gọi là “tích cực”. “Tích” là “chứa”, còn “tiêu” là “mất, tan, giải, hóa ra nước”. Triết lý của nước phải bắt đầu từ ý nghĩa chân chính của “tiêu cực”.
Kiến tính là kinh nghiệm tối hậu của Thiền tông “Heidegger cũng đi dần đến con đường kiến tính nếu chúng ta có thể tạm dịch “Sein” là “Tính” (theo nghĩa chữ “Tính” trong “Phật tính”, “Như Lai tạng tính”, “Chân tính”, v.v…)
Chữ “Sein” của Heidegger có thể khiến ta so sánh với chữ
Taihata của Phật giáo. Còn chữ Nichts của Heidegger có thể khiến ta so sánh với chữ Sunyata của Trung quán luận (Madhyamika) của Long thọ. Theo Heidegger, Nichts (Hư không) vượt lên trên sự phủ nhận (negation) thông thường; chữ Sunyata của Long thọ (Nagajuna) cũng vượt lên trên mọi sự phủ nhận thông thường vượt ra ngoài bốn phạm trù tri thức ( chatuskoti-vinirmukta) nói tóm tắt là Sunyata của chính Sunyata và nói cho rốt ráo thì Sunyata cũng chính là Tathata ; điểm này nhắc ta nhớ đến Heidegger đã kết luận về chữ Nitchs bằng cách trích câu văn của Hegel rằng Nichts và Sein cũng như nhau; và chính sau cùng, Heidegger cũng cho ta thấy Nichts tức là Sein. [1]
Nhưng Heidegger khác hẳn Hegel: Hegel dùng “tiêu” để hiển rạng “tích”, còn Heidegger dùng “tích” để phá “tích” và để cho “tiêu” được là “tiêu”. Tất cả cuộc đời của Heidegger là để cho hư vô được là hư vô.
Heidegger gần Thiền tông nhất là khi Heidegger cố vượt lên trên chủ nghĩa duy thực (réalisme) và duy tâm (idéalisme) hay nói một cách khác, theo từ ngữ Thiền tông, Heidegger hướng về con đường “Bất Nhị”, tức là pháp không hai.
Thực ra con đường “Bất Nhị” không thể đơn sơ như vậy. Nhảy vào “Bất Nhị”, Heidegger chỉ giẫm chân lấy trớn mà vẫn chưa nhảy được, mặc dù ông thừa biết rằng mình cần phải nhảy. “Đốn Ngộ” và “Bất Nhị” đều đồng nghĩa. Con đường của Heidegger gần với “tiệm” hơn là “đốn” (nói cho cùng thì “đốn” và “tiệm” cũng là một. Nhưng nói như thế cũng quá dễ. Điều duy nhất: NHẢY!
Điều này chúng ta thấy rõ nhất khi Heidegger phân tích
Da-Sein hay In-der-Welt-Sein hay Sein-zum-Tode chúng ta thấy Heidegger đã quan niệm về Welt (monde) khác hẳn những triết gia đi trước [2] nghĩa là Heidegger không phân chia ra làm một thực thể biệt lập; Heidegger để cho Welt và Tode dính liền chặt với Sein: In-der-Welt-Sein không phải là Sein ở trong Welt (In-der-Welt-Sein) như theo nghĩa trong một vị trí không gian (như cái tách ở trong cái hộp) như thế còn là nằm trong bình diện ontique. Dasein không thể là Dasein nếu không là In-der-Welt-Sein; vì thế chúng ta thấy từ ngữ In-der-Welt-Sein và Sein-zum-Tode đi trên con đường “bất nhị” của Thiền tông. Ngoài ra những quan niệm của Heidegger về tự do và chân lý cũng đáng đem ra so sánh với Thiền tông. [3]
Ở trên, chỉ xin vạch ra ba điểm đáng so sánh, nhưng thực ra muốn bàn cho thấu đáo về Heidegger và Thiền tông, dù có viết một luận án ngàn trang; sợ cũng không nói đủ.
Những lời đơn sơ trên không ngoài mục đích nêu lên vài khía cạnh đại khái, để từ đó có thể mở ra những sự thảo luận cần thiết sau này.
2.
Vừa viết xong nhan đề “Nghĩa về ý nghĩa đạo Phật Thiền tông qua vài suy luận triết học Heidegger” tôi sực ý thức rằng: tôi đã viết một nhan đề trái nghịch lại hẳn với tinh thần đạo Zen (Thiền). Người nào từng thể nhập Thiền đạo đều thấy rõ ràng tôi đã sai lầm ngay từ nhan đề… Vì sao?
Thoạt tiên, chúng ta để ý đến động từ “nghĩ”. Chúng ta thường nói một cách rất bình tĩnh: “Tôi nghĩ rằng… tôi nghĩ về… thánh nhân kia nghĩ rằng… triết nhân kia nghĩ… đại nhân kia nghĩ… Sartre nghĩ…”. Động từ “nghĩ” là một động từ thông thường hằng ngày mọi người đều dùng một cách ung dung, tự tại và bình thản. Ta nào ngờ động từ “nghĩ” là một động từ rất nguy hiểm và rất tai hại.
Tất cả mọi động từ đều nguy hiểm và rất tai hại. “Nhảy” mà không động mới là nhảy.
Chừng nào động từ “nghĩ” không còn là một động từ phổ thông nữa thì chừng ấy những con chim mới được tha hồ tung cánh bay ngất trời xanh và chừng ấy những bãi cỏ mới tha hồ xanh mướt tươi non dưới gót chân không mang giầy của chúng ta. Mỗi khi anh nói “tôi nghĩ” thì lập tức mấy con chim bị nhốt lồng, cỏ bị khô héo, cả dòng đời cũng đứng lại, cả vũ trụ thế giới câm lặng tàn nhẫn: sương mù tinh mơ tan biến mất, hương nồng trở thành hôi thúi, tất cả tạo vật đều chết lạnh, chết khô, chết cứng. Vừa mở miệng nói: “tôi nghĩ” thì lập tức một lưỡi dao bén nhọn đã làm đâm thấu vào trái tim cuộc đời. Nói đến nghĩ là nói đến giết: tôi giết cuộc đời tôi, tôi giết cuộc đời kẻ khác, tôi giết hơi thở nhịp nhàng của vũ trụ. Người ta gọi “người thích nghĩ” là “tư tưởng gia” hoặc “triết gia”. Hãy đem xử tử tất cả mọi tư tưởng gia và triết gia, kẻ sát nhân nặng tội nhất của loài người không phải là Eichmann hay Hitler; kẻ sát nhân dễ sợ nhất của loài người là Socrate, là Hegel, là Kant, là Jean-Paul Sartre, là tất cả những người mang tên tư tưởng gia, triết gia, lý thuyết gia, phê bình gia, bình luận gia, văn gia…
“Không nghĩ” thì cũng nguy hiểm tai hại như “nghĩ”. “Phi kiến thức, phi học thức, phi tri thức…” thì cũng nguy hiểm tai hại như kiến thức, học thức, tri thức. Chỉ có điều quan trọng: làm gì thì cứ làm, cứ làm giống như cánh bay của ó rừng, bay vút lên và đáp xuống; không để lại dấu vết gì còn lại sau cánh bay.
Ôi, trí thức, kiến thức, triết thức, học thức, tri thức, văn thức. Tôi nguyền rủa Thượng đế (nếu có!) nguyền rủa vì đã ban cho tôi một trí óc. Tôi muốn trở về sống với đồng bào Thượng. Tôi thích sống giữa những con thú vật lù đù. Tôi không thích ngồi đây nghĩ vớ vẩn về Zen, về Heidegger. Tôi sinh ra đời không phải để nghĩ. Tôi sinh ra đời để mà rong chơi, để mà không làm việc gì hết, để mà ngó nhìn bãi cỏ xanh ở Đà lạt hay nhìn những con kiến rượt nhau hay làm bạn với những người điên khùng hoặc lang thang suốt đêm trên những con đường phố sương mù hoặc ngồi mơ màng dưới gốc cây thông bên hồ Đà Lạt hoặc ngủ li bì suốt ngày để thức suốt đêm lim dim lắng nghe những tiếng hát vi vu ở giữa Sài Gòn.
Không thể nào nghĩ về đạo Zen. Thay vì nghĩ về Zen, anh cứ đi phất phơ ra ngoài bến tận Sài Gòn vào lúc tối khuya và cứ ngồi suốt đêm như con sông đen đen; rồi lúc ấy nếu anh có chán đời thì cứ nhảy xuống đi, chứ đừng than thở lôi thôi, còn nếu không dám nhảy xuống thì ngồi đó mà cười ầm lên cho vang động cả đường phố, cho vang động cả dòng sông, cho vang động cả nỗi buồn mênh mông của tuổi trẻ chúng mình. Rồi về nhà, anh cứ xem hết những quyển sách triết học và chạy đi tìm những bức tranh của Chagall để đem treo về bàn thờ. Đừng nghĩ về Zen, Zen để sống, chứ không phải để nghĩ.
“Sống” đã là “nghĩ” rồi. Một người thực sự sống thì không bao giờ bận tâm đến đời sống.
Động từ “nghĩ” hoàn toàn phản nghịch lại linh hồn đạo Zen.
“Linh hồn” đã phản nghịch lại Zen rồi. Nhưng chính sự phản nghịch thì đã phản nghịch nữa rồi. Không chống đối, không có sự phản nghịch nào, đó là Zen! Song nếu có chống đối, có phản nghịch thì đừng biến sự chống đối, sự phản nghịch trở thành vấn đề ám ảnh. Không có bóng ma nào ám ảnh mình, đó là Zen! Zen có nghĩa là “không sợ ma” trong mọi ý nghĩa.
Một môn đệ hỏi thiền sư Triệu Châu về đạo lý Zen. Thiền sư trả lời: “Chú ăn điểm tâm chưa?”; môn đệ ấy đáp: “Vâng, bạch thầy, con đã dùng điểm tâm rồi”. Thiền sư lại nói: “Vậy thì chú hãy lau đĩa đi”. Thiền sư vừa nói xong thì lập tức môn đệ thể nhập vào giác ngộ; môn đệ ấy đã sai lầm vì muốn nghĩ về Zen: thiền sư bèn nhắc đến những việc tầm thường hằng ngày, “nghĩ” là một hành động nguy hiểm đến tính mạng đời sống mỗi người. [4]
Sự nguy hiểm cũng cần thiết. Chỉ có một điều duy nhất đáng sợ, đó là đánh mất nỗi nguy hiểm trong đời sống. Cuộc đời càng lớn mạnh thì nỗi nguy hiểm càng hấp dẫn thêm lên.
Còn chữ “về” cũng thế: nói “về” là nói “về” một cái gì, một vật gì hay một người gì, nghĩa là ám chỉ có một người nghĩ và một vật bị nghĩ, tức là phân ra thành chủ thể và khách thể, tách biệt rời ra làm hai. Chủ thể đứng chống lại khách thể; người nghĩ đứng chống lại vật bị nghĩ; người biết đứng chống lại kẻ bị biết [5]. Chữ “về” cắt hai, chia đôi thực tại. Như thế hoàn toàn phản nghịch lại Zen.
Nói đến danh từ “ý nghĩa” lập tức người ta nghĩ đến cái đối nghịch với nó là “vô nghĩa” bởi vì nếu “ý nghĩa” không có “vô ý nghĩa” đối lại thì “ý nghĩa” không thể có ý nghĩa được.
“A” không thể là “A” được, nếu nó không đứng đối lại với cái không phải “A” nghĩa là cần phải có “không A” để làm ra “A”.
“A” có nghĩa là “không A” ở trong “A”. Khi “A” muốn là “A” thì nó ra ngoài “A” nghĩa là “không A”. Nếu “A” không chứa đựng bên trong cái không phải là nó thì “không A” không thể nào ra ngoài “A” để làm “A” ra là “A”. [6]
Thực ra “lý luận” này cũng kẹt vào “nguyên lý đồng nhất” (principe d’ identité). D. T. Suzuki vẫn còn lý luận ấu trĩ, tô son phấn rẻ tiền vào “bản lai diện mục” của Thiền tông. Nietzsche có thể không biết gì về Thiền tông và Nietzsche lại xứng đáng là một thiền sư hơn bất cứ thiền sư nào khác (Nietzsche có thể đứng ngang hàng với Bồ-Đề-Đạt-Ma và Lâm-Tế.)
“Ý nghĩa” không thể là “ý nghĩa” được nếu “ý nghĩa” không đứng chống đối lại với cái gì không phải là “ý nghĩa”; cần phải có “vô ý nghĩa” để làm ra “ý nghĩa”; “ý nghĩa” có nghĩa là “vô ý nghĩa” ở trong ý nghĩa. Khi “ý nghĩa” muốn có nghĩa thì nó đã ra ngoài ý nghĩa, nghĩa là “vô ý nghĩa”. Nếu “ý nghĩa” không chứa đựng bên trong cái không phải là nó thì “không ý nghĩa” không thể nào ra ngoài “ý nghĩa” để làm ra “ý nghĩa” trở thành có ý nghĩa.
“Ý nghĩa” có ý nghĩa được là nhờ sự trái ngược đối nghịch. Tính chất đối nghịch là một tính chất hoàn toàn trái phản lại tinh thần đạo Zen (hay tinh thần Phật giáo nói chung).
“Nghĩ về ý nghĩa đạo Phật Thiền qua vài suy luận của triết học Heidegger…” Viết nhan đề như vậy, tôi muốn nói gì? Như tôi đã nói trên, “nghĩ về ý nghĩa của đạo Thiền…” đã là một từ ngữ phản lại tinh thần Zen, thế mà tôi lại không nghĩ
thẳng mà lại còn nghĩ qua, như thế còn sai phản lại tinh thần Zen hơn nữa! Tôi muốn nghĩ về Zen mà thay gì nghĩ thẳng về Zen, tôi lại suy luận theo điệu Heidegger. Heidegger không có viết gì về Zen, nhưng lúc đó tôi nghĩ về Zen, tôi đã nhớ đến Heidegger và tôi mượn vài suy luận triết lý Heidegger để soi rọi thêm vài ý nghĩ của tôi về Zen nghĩa là tôi đã “nghĩ qua…”, tức là đã có sự trung gian.
“Trung gian” lại chính là ý niệm quan trọng nhất trong hệ thống của Hegel. Ít nhất cũng có người đã viết một luận án Tiến sĩ gần 400 trang về ý niệm “trung gian trong triết học Hegel” (
De la Médiation dans la philosophie de Hegel của Henri Niel, Aubier, Paris, 1945)
Mà bất cứ sự trung gian nào cũng hoàn toàn phản nghịch lại tinh thần Zen. Đối với Zen, tuyệt đối không có trung gian nào hết [7]. Zen là kinh nghiệm riêng lẻ của từng người một; mỗi người cứ tự mình đến thẳng trực tiếp với Zen; mỗi người hoàn toàn cô đơn tuyệt đối trên đường đi của mình, không bạn, không thầy, không gia đình, không quá khứ, không truyền thống, không hành lý, không trung gian gì hết. Cứ đi thẳng và mặt đối mặt với Zen, đừng đi qua bất cứ một trung gian nào. Dù trung gian đó là đức Phật!
Tôi đã trót viết nhan đề sai phản lại tinh thần Zen; vậy có thể bỏ và thay thế lại một nhan đề khác? Không thể được, tôi đã vô ý viết một nhan đề như trên mà nếu bây giờ tôi xóa bỏ, sửa lại thì hành động này cũng phản lại tinh thần Zen! Vì sao? Vì tôi đã nghĩ, tôi đã cố ý không tự nhiên.
Cố ý và không tự nhiên là thái độ hoàn toàn phản lại tinh túy Zen.
Nếu đã “cố ý” thì cứ “cố ý”! Hơi đâu mà lý sự quanh quẩn, hơi đâu mà lo sợ. Tai nạn lớn nhất của con người là “cái vòng lẩn quẩn” (le cercle vicieux); ai cũng sợ kẹt vào “vòng lẩn quẩn”! Cứ nhảy vào vòng lẩn quẩn, cứ để cho kẹt vào vòng lẩn quẩn: Giải thoát là ở sự cuốn xoáy vào trong vòng lẩn quẩn này!
3.
ĐẠO PHẬT ZEN LÀ GÌ?
Một môn đệ hỏi thiền sư một câu hỏi quan trọng như trên thì thiền sư ấy liền bước xuống ghế rồi tát tai môn đệ (cf, D. T. Suzuki, “Pracrical Methods of Zen Instruction” trong
Zen Buddhism, tr. 132).
Nếu tôi là môn đệ ấy thì tôi vừa hỏi vừa tát tai trước! Phải tát tai thiền sư trước khi hỏi ông ta!
CON ĐƯỜNG GIẢI THOÁT LÀ CON ĐƯỜNG NÀO?
Một thiền sư hỏi một con chó: “Mi có muốn biết con đường đi đến giác ngộ hay không?” rồi thiền sư đưa chân đá con chó; chó sủa ầm lên (cf, D. T. Suzuki,
l’ Essence du Bouddhisme, tr. 99)
Tại sao thiền sư không sủa với chó mà lại hỏi nó? Thực ra tôi biết rồi: hỏi có nghĩa là sủa! Một người hỏi một câu hỏi về đạo lý thì giống như một con chó sủa đêm.
TINH TÚY ZEN LÀ GÌ?
Một môn đệ hỏi thầy như thế và thầy trả lời: “Cứ hỏi cột trụ nầy”. Một môn đệ sửng sốt: “Bạch thầy, không hiểu thầy muốn nói gì…” Thầy trả lời: “Sự ngu dốt của thầy còn hơn sự ngu dốt của con” (cf, Pierre Pégon, “Questions et Résponses dans le Bouddhisme Zen” trong
Présence du Bouddhisme, tr. 735).
Thiền sư Nietzsene: “Chúng tôi là những kẻ biết mà lại không biết về chính bản tính của chúng tôi”. (Wir sind uns unbekannt, wir Erkennenden, wir seibst uns seibst). Vì lý do rất hay ho này: “Chúng tôi không bao giờ tìm kiếm chính chúng tôi thì làm thế nào chúng tôi có thể mong gặp thấy chính chúng tôi”. (Wir haben nie nach uns gesuchi-wie sollte es geschehn, das wir eines Tages faenden?).
Có tìm thì mới thấy. Giác ngộ có nghĩa là không tìm không thấy.
ĐƯỜNG LỐI ĐI VÀO CHÂN LÝ LÀ ĐƯỜNG LỐI NÀO?
Một môn đệ hỏi thầy như thế và thầy trả lời: “Con có nghe tiếng suối reo hay không?”. Môn đệ trả lời: “Vâng, con có nghe”. Thầy đáp lại: “Đó là đường lối đi vào chân lý”.
Ý NGHĨA ĐẠO ZEN LÀ GÌ?
Một thiền sư thuyết giảng như sau:
Khi người ta hỏi thầy về ý nghĩa đạo Zen. Thầy sẽ trả lời rằng Zen giống như nghệ thuật ăn trộm. Một đứa con trai của một kẻ ăn trộm thấy rằng cha đã già yếu, hắn mới tự nhủ: “Nếu cha mình quá già yếu, và không thể làm nghề trộm nữa thì ai sẽ lo kiếm tiền để nuôi gia đình? Chỉ còn mình thôi. Vậy mình phải học nghề cha”. Hắn mới tỏ bày cùng cha và cha hắn đồng ý. Một đêm, cha dẫn con lẻn vào một ngôi nhà giàu, đào ngõ vào nhà, mở một thùng đồ to lớn và bảo con vào thì nắp thùng liền đậy lại và khóa lại. Lúc ấy, người cha đã đi ra ngoài sân và cố ý làm ầm lên, khiến cả gia đình nhà ấy đều thức dậy và người cha lẻn trốn đi mất. Những người ở gia đình lao xao đốt đèn tìm kiếm kẻ trộm nhưng chẳng gặp gì hết. Còn đứa con trai kia, lúc bị khóa nhốt trong thùng, không thể nào trốn thoát được, hắn nguyền rủa thù ghét người cha tàn nhẫn. Một lúc sau, bỗng nhiên hắn vụt sáng ý lên; hắn làm sột soạt như tiếng chuột gặm đồ. Người đầy tớ bưng đèn đến mở thùng ra xem. Hắn tung dậy, thổi đèn tắt, xô người đầy tớ, rồi chạy trốn thoát. Người nhà đuổi theo. Nhìn thấy một giếng nước bên đường, hắn khiêng một hòn đá và quẳng xuống nước. Những người nhà lại đổ xô bên giếng và lúc ấy, hắn chạy thoát về nhà. Hắn cằn nhằn với cha và người cha trả lời: “Đừng bực bội con ạ, hãy kể cho cha nghe con trốn thoát bằng cách nào?…” Lúc đứa con kể xong đầu đuôi, người cha liền nói: “Được rồi đấy, thế là con đã học được nghệ thuật ăn trộm!”.
PHẬT LÀ GÌ?
Một môn đệ hỏi thầy một câu hỏi nghiêm trọng như trên. Thầy trả lời: “Con mèo trèo cây cột”. Môn đệ lại hỏi: “Bạch thầy. Phật là gì?”. Thầy trả lời: “Con cứ hỏi cây cột” (
cf, Truyền đăng lục, Fasc. XIV)
BÍ MẬT TỐI THƯỢNG CỦA ZEN LÀ GÌ?
Khi một nhà học giả đạo Khổng đến thăm một thiền sư, nhà học giả ấy hỏi: “Bí mật tối thượng của Zen là gì?”, thiền sư trả lời: “Zen chẳng có bí mật gì để giấu ngài”. Nhà học giả lúng túng: “Bạch thầy, tôi không hiểu gì hết”. Sau đó, hai người bước đi dọc theo đường núi. Lúc bấy giờ cây nguyệt quế đang trổ hoa thơm ngát. Thiền sư liền hỏi: “Ngài có ngửi được mùi thơm của cây đơm hoa?”. Nhà học giả trả lời: “Vâng, tôi đã ngửi được”. Thiền sư đáp lại: “Đấy, đấy, tôi chẳng có gì bí mật để giấu ngài”.
TINH TÚY TỐI THƯỢNG CỦA ZEN LÀ GÌ?
Một lần kia, thiền sư đứng lên giảng đường để thuyết pháp và nói: “Tinh túy tối thượng của đạo Zen là gì?” vừa đặt lên câu hỏi thì dang hai tay ra và chẳng nói gì cả, rồi thiền sư bước xuống giảng đường. Như thế là: bài thuyết pháp đã xong!
LÀM THẾ NÀO ĐỂ ĐẠT ĐẾN PHẬT TÍNH?
Một thiền sư dạy môn đệ như vầy: “Không cần phải cố gắng chịu khó nhọc nhằn mới đạt đến Phật tính. Các con cứ tiếp tục làm những việc thông thường khiêm tốn như đi tiêu, đi tiểu, mặc quần áo, ăn cơm và nằm khi mệt mỏi. Người phúc hậu giản dị sẽ cười các con, những kẻ thánh hiền sẽ hiểu các con.( Fong Yeou Lan,
Précis d’Histoire de la Philosophie chinoise, tr.268)
PHẢI KÍNH TRỌNG ĐỨC PHẬT NHƯ THẾ NÀO?
Một thiền sư bước vào một ngôi chùa và phun nước miếng vào tượng Phật và lúc người ta trách vấn thầy, thầy trả lời: “Xin vui lòng chỉ chỗ cho tôi để tôi khạc nhổ, xin chỉ chỗ nào không có Phật đấy” (cf. HG.Creel,
Chinese Thought from Confucius to Mao-Tse-Tung, tr. 164).
ĐỨC PHẬT LÀ AI?
Một thiền sư nói như sau: “Kẻ thánh hiền không đi tìm Phật. Phật là kẻ sát nhân vĩ đại đã quyến rũ rất nhiều người xuống hố của quỷ đĩ”. “Chính tôi cũng chẳng biết gì về Zen. Tôi không phải là thầy. Tôi chẳng biết gì hết. Tôi chỉ là một thằng già ăn mày, ăn xin và mỗi ngày đi ỉa. Tôi phải làm gì bây giờ?… Chẳng có gì để làm cả”. (
cf. Hu Shih, “Development of Zen Buddhism” in Chinese Social and Political Science Review XV, Bắc Kinh, 1031-32, tr. 502)
PHẢI ĐỐI VỚI ĐỨC PHẬT NHƯ THẾ NÀO?
Với tinh thần phá chấp toàn diện, một thiền sư trả lời: “Hãy giết Phật đi, hãy giết Phật đi” (
cf. Introduction, Sermon sur le Bouddhisme Zen trong Presence de Bouddhisme, France-Asie, tr. 338).
CÓ NÊN SÁT SANH KHÔNG?
Với tinh thần phá chấp triệt để, đôi khi những thiền sư đốt tượng Phật, giết mèo, bắt tôm, bắt cá (
cf. Ed Conze, Le Bouddhisme dans son essence et son dévelopement, tr. 201). 4.
Những nhà văn nổi tiếng nhất hiện nay ở Mỹ là J. D. Salinger và nhóm “Beat Generation” gồm có Jack Kerouac, Lawrence Ferlinghetti, Allen Ginsberg, Gregory Corso v. v.)
Nhóm “Beat Generation” đều là môn đệ của đạo Zen, và J.D. Salinger cũng là môn đệ của đạo Phật Zen, người ta nói rằng J.D. Salinger “hăng hái say mê nghiên cứu Zen” (
cf. Time, sept. 15, 1961).
Có người gặp Heidegger đang đọc sách về Zen (do D.T. Suzuki viết) và ông tổ của triết lý hiện sinh hăng hái nói: “Đây là những gì tôi đã cố gắng nói trong tất cả những tác phẩm của tôi” (
cf. William Barrett, “Zen for the West” trong Zen Buddhism, Doubleday Anchor Books, tr. XI).
C. G. Jung và Karen Horney cũng say mê nghiên cứu Zen. Trước khi chết, Karen Horney đã viếng thăm Nhật Bản để nghiên cứu trực tiếp sinh hoạt Zen. C. G. Jung đặc biệt lưu ý đến những viễn tượng tâm lý của Zen và kêu gọi Tây – phương phải quan tâm đến Zen. (cf. C. G. Jung, “le Zen et l’ Occident” trong
L’ Essence du Bouddhisme, tr. 17 – 49).
Đạo Phật Zen đã hấp dẫn lôi cuốn những người lãnh đạo những phong trào trí thức tiền phong của Âu Mỹ như Salinger, Heidegger và C. G. Jung. Chưa bao giờ Đông phương quyến rũ Tây phương lạ lùng như vậy. Sự kiện này khiến cho ta thắc mắc tự hỏi: Zen đã chứa đựng ý nghĩa gì mà có thể giáo hóa thỏa mãn được những đòi hỏi mãnh liệt của bậc thức giả tiến bộ nhất ở Tây phương?
Ý nghĩa của đạo Phật Zen là gì?
Tôi có thể trả lời rất dễ dàng, rất nhanh chóng, không hề lúng túng: đạo Phật Zen chẳng có ý nghĩa gì cả. Tại sao? Bởi vì còn ý nghĩa là còn nằm trong vòng nhị nguyên đối đãi: “ý nghĩa” đối nghịch với “vô ý nghĩa”, như thế hãy còn bị ràng buộc trong danh từ, trong tiến trình biểu tượng (
processus symbolique), do đó:
1. Đạo Phật Zen chống thuyết nhân bản, bởi vì thuyết nhân bản vẫn chỉ là sắc thái của ý thức phân biệt;
2. Đạo Phật Zen chống luận lý học, bởi vì luận lý học còn lệ thuộc vào lãnh vực ngôn ngữ;
3. Đạo Phật Zen chống lại những giá trị, bởi những giá trị chỉ là những đánh giá thực tại;
4. Đạo Phật Zen nhận rằng con người chỉ có thể giải thoát nơi cuộc đời này, nơi một trần gian duy nhất (là trần gian này); nơi theo danh từ triết học của Heidegger thì ta gọi thần thể tính (Weltlichkeit) của nhân tính (Menschsein) phủ nhận thế giới “bên kia” (Jenseits) và chỉ nhận “bên này” (Diesseits);
5. Đạo Phật Zen không tôn thờ đức Phật như là giá trị tối thượng, bởi vì tôn thờ đức Phật là một giá trị thì đức Phật sẽ trở thành đối tượng cho sự đánh giá của con người (nói như Heidegger là: “Gegenstand für die Schätzung des Menschen”);
6. Đạo Phật Zen chống lại những gì mà nhân loại tôn sùng thờ phụng như là thiêng liêng quí báu.
Tại sao tôi có những nhận xét trên? Đọc lại những lời đối đáp trên giữa thầy trò Zen thì tất nhiên ta phải đi đến những nhận thức trên.
Tôi thấy những nhận thức trên chẳng những nói về đạo Phật Zen mà còn có thể dùng để nói về triết học thể tính của Heidegger, triết lý Heidegger có nhiều điểm khác đạo Phật Zen; nhưng mỗi khi ta đọc Heidegger, ta sẽ nhớ đến đạo Phật Zen. Ít nhứt là vài ba quan kiến nào đó, như quan kiến về Ngôn Ngữ, về Bản Tính, về Chân Lý, vân vân.
Về những nét chung của đạo Phật Zen, tôi đã cố gắng đưa ra những nhận xét sơ lược trên và đi từ những nhận xét ấy, tôi sẽ tha thiết “bênh vực” đạo Phật Zen. (Thực ra Zen đâu cần “bênh vực”). Tôi phải nói trước rằng tôi không phải là một kẻ giỏi lý luận và không phải là một kẻ đem lý trí của mình để phân tích một tôn giáo cao siêu. Khi viết về đạo Phật Zen, tôi chỉ muốn ghi lại cảm giác rất chủ quan của riêng tôi, của một kẻ vui mừng run run tìm được lương thực tinh khiết cho tâm hồn bải hoải của mình. Đạo Phật Zen đã hé mở cho tôi thấy những chân trời bát ngát mênh mông; mỗi lần đi vào tinh thần Zen là mỗi lần tinh thần tôi được đưa lên cao, mọi tuyệt vọng tan biến, thần kinh hết căng thẳng, hơi thở nhịp nhàng khoan khoái, tôi cảm thấy sung sướng hạnh phúc lắm và những nỗi cay đắng nhọc nhằn của đời sống dường như vơi hẳn đi.
5.
Thời đại này đang hấp hối, con người trở nên bàng hoàng điêu đứng, bị chà đạp thê thảm vô cùng. Tất cả những tư tưởng gia đều hốt hoảng la lối vang động trời đất: “Hãy trả linh hồn lại cho tôi” (Miguel de Unamuno). “Hãy kính trọng con người” (Saint – Exupéry): một người ngang tàng như Sartre cũng phải vội vã tuyên bố diễn thuyết rằng triết lý hiện sinh (của Sartre) là một chủ nghĩa nhân bản! (Tất nhiên Sartre hiểu nghĩa “nhân bản” hơi khác ý nghĩa nhân bản cổ điển. (
cf. L’Existentialisme est un humanisme, tr. 90-94). Mọi người ai cũng đều bênh vực “nhân bản”; nhưng đạo Phật Thiền (Zen) không bênh vực “nhân bản”. Heidegger cũng thế. Heidegger cũng chống lại thuyết “nhân bản”. Người ta đã công kích thái độ Heidegger và ông đã đưa ra vài suy luận để bệnh vực thái độ của ông (xin xem Heidegger, Lettre à Jean Beaufret, tạp chí Fontaine, No. 63).
Trong vài trang sau đây, nói về Zen, tôi xin suy luận theo tinh thần triết lý Heidegger xin đọc
M. Heidegger, Uber den Humanismus, Victorio Klostermann, Frankurt am Main, 1951). [8]
Khi tôi nói: “Đạo Phật Zen chống lại thuyết nhân bản” chắc chắn người ta nghĩ rằng tôi muốn nói: “Đạo Phật Zen bênh vực phi nhân tính (
L’ In-Humain) và ca tụng sự dã man tàn bạo (còn gì “hợp lý” hơn nữa, vì phủ nhận nhân bản tức là chấp nhận phi nhân bản… Đó là sự hợp lý thông thường của kẻ hạ nhân)…
Khi tôi nói: “Đạo Phật Zen chống luận lý học” tất nhiên người ta nghĩ rằng tôi muốn nói; đạo Phật Zen trục xuất mọi xác đáng tín mật của tư tưởng để thay thế bằng những bản năng và những cảm xúc hoặc để bênh vực chủ nghĩa phi lý trí (
L’ irrationalisme), nghĩ như vậy thì “hợp lý” vô cùng vì ai cũng hiểu, chống luận lý học tức là bênh vực phi luận lý học ( L’ a-logique). (Đó là lý luận của kẻ hạ nhân).
Khi tôi nói: “Đạo Phật Zen chống lại những giá trị” tất nhiên mọi người đều nghĩ rằng tôi muốn ám chỉ: chống lại những giá trị là nhận rằng tất cả mọi sự đều vô giá trị (Đó là lý luận của kẻ hạ nhân!).
Khi tôi nói: “Đạo Phật Zen cho rằng con người chỉ có thể giải thoát nơi một trần gian này”; tất nhiên người ta nghĩ rằng tôi muốn nói: đạo Phật Zen đã hạ thấp con người xuống hàng trần tục và chối bỏ mọi thể tính siêu việt (
Transcendance); nghĩ như vậy thì thực là “hợp lý”! (Đó là sự hợp lý của kẻ hạ nhân!)
Khi tôi nói: “Đạo Phật Zen không tôn thờ đức Phật như là giá trị tối thượng”; tất nhiên người ta nghĩ rằng tôi muốn nói: đạo Phật Zen không thể gọi là đạo Phật; vì đạo Phật Zen phản lại đức Phật! (đó là lý luận của kẻ hạ nhân!)
Khi tôi nói: “Đạo Phật Zen chống lại tất cả những gì nhân loại tôn sùng thờ phụng như là thiêng liêng quí báu”, tất nhiên người ta nghĩ rằng tôi muốn nói: chống lại thiêng liêng quí báu tức là tôn thờ “chủ nghĩa hư vô” tức là phá hoại, tức là vô trách nhiệm; (đó là lý luận của kẻ hạ nhân!)
Nếu tôi chống lại thiên đàng, tất nhiên người ta nghĩ rằng tôi bênh vực hỏa ngục; nếu tôi chửi rủa trách nhiệm, tất nhiên người ta nghĩ rằng tôi là một kẻ vô trách nhiệm; nếu tôi chửi rủa Tổ quốc, Quê hương, tất nhiên người ta nghĩ rằng tôi là một kẻ phản quốc; nếu tôi chống lại Luân lý, Đạo đức, tất nhiên người ta nghĩ rằng tôi là một kẻ vô luân; nếu tôi chống lại Gia đình, tất nhiên người ta nghĩ rằng tôi là kẻ phá hoại; nếu tôi chống lại Văn minh, Văn hoá, Văn học, tất nhiên người ta nghĩ rằng tôi là một kẻ lạc hậu, hủ lậu. Thực là hợp lý! Thật là hợp lý! (Cái hợp lý của kẻ hạ nhân!)
Đây là những thần tượng: Thiên đàng, Niết bàn, Trách nhiệm, Tổ quốc, Luân lý, Đạo đức, Gia đình, Xã hội, Văn minh, Văn hoá, Văn học, Tiến bộ, Nhân bản, Luận lý học, Lý trí, Siêu việt thể, Thượng đế, Thiêng liêng, Giá trị, vân vân.
Tôi nghe người ta đồng thanh ca tụng những danh từ trên, rồi tôi lại nghe người ta đồng thanh mạt sát nguyền rủa tất cả những gì đối nghịch lại với những danh từ trên. Những danh từ nào đối nghịch với những danh từ trên thì được xem như xấu xa, dơ nhớp, bẩn thỉu, được xem như “phủ nhận” (“
Négatif”) nghĩa là chẳng nghĩa lý gì cả ( “null”, “nichtig”). Người ta chia ra hai thái độ: “phủ nhận” và “chấp nhận”; người ta khẳng định rằng “chấp nhận” là “tốt” và “phủ nhận” là “xấu”. Người ta định rằng không “chấp nhận” thì nghĩa là “phủ nhận”. Đối nghịch với cộng là trừ. Không phải positif thì là négatif. Nhờ luận lý học, người ta đã suy luận rất là hùng biện, nếu tôi mở miệng ra chống đối trách nhiệm, lập tức người ta mắng chửi tôi là “một thằng vô trách nhiệm”, và người ta bĩu môi khinh bỉ xa lánh tôi và xem tôi như một “sâu mọt của xã hội” hay “một kẻ phá hại”. Người ta đã định xong những phạm trù nào đó và người ta chấp nhận những phạm trù này như là “xác nhận” những gì đối nghịch lại những phạm trù này được xem như là “phủ nhận”. Người ta ca tụng thái độ “xác nhận” và nguyền rủa thái độ “phủ nhận”; tất cả những gì không nằm trong lãnh vực “xác nhận” thì liền bị người ta quăng ném vào hố sâu ( đã được đào trước) và hố sâu này được gọi là hố “phủ nhận”; người ta đồng hóa hố “phủ nhận” với hư vô; người ta đưa đẩy tất cả đối nghịch vào trong chủ nghĩa hư vô mà người ta đã tự phát minh bằng luận lý học (Martin Heidegger: On s’est à tel point empli de “logique” qu’à la seule mention d’une opposition aux valeurs énumérées plus haut, l’ opposé est immédiatément et exclusivement pris pour l’envers, pour le contraire nul et sans valeur. Tout ce qui ne s’en tient pas aux domaines bien connus du positif est rejeté dans la fosse, creusée d’ avance, de la négation pure qu’on identifie, au Néant. On fait tout sombrer dans un nihilisme qu’on vient d’ inventer soi-même à l’aide de la logique). [9]
Sự “đối nghịch” chỉ là “phủ nhận” khi nào người ta đã định trước, đặt sẵn cái “xác nhận”. Tôi muốn hỏi: tại sao người ta không chịu tư tưởng vượt ra ngoài sự định trước, định sẵn? Tại sao người ta không chịu tư tưởng vượt ra ngoài hai thái độ “phủ nhận” và “chấp nhận”?
cf. Heidegger: Le “contre” cependant, quand une pensée se dresse face au donné, ne conduit – il pas nécessairement à la négation et au négatif? cela n’arrive – mais alor d’une façon inévitable et définitive, c’est – à – dire sans nous laisser la moindre liberté de regarder sur autre chose – que si le donné a été immobilisé auparavant en tant que “positif” dans le cadre figé de cette opposition (au “negatif”), prise au sens absolu. Derrrière cette attitude se cache alors le refus de la pensée de s’avancer au-dela du donné prédonné. En se référant continuellement au logique, on se donne l’apparence de vouloir s’engager sur le chemin de la pensée, alor qu’on vient, précisément, d’abjurer tout pensée) [10]
Tôi nói rằng cuộc đời phi lý nhưng tôi không tự tử, bởi vì “phi lý” không phải là “phủ nhận”; “phi lý” bị xem như “phủ nhận” là khi nào người ta đã định trước và bất động hóa “hữu lý” như là “xác nhận”.
Người ta dùng luận lý học để phụng sự tư tưởng, nhưng thực sự, người ta đã từ bỏ phản bội tư tưởng.
Chống thuyết nhân bản không phải là để bênh vực tinh thần phi nhân và chống đối này mở ra những viễn tượng khác hẳn. Triết học Heidegger cũng thế. (Heidegger:
l’opposition à “L’humanisme” ne mène nullement à une défense de l’ inhumanité, mais qu’ elle nous ouvre des perspectives bien différentes)
Đạo Phật Zen không đặt con người như “cứu cánh” hay “giá trị cao đẳng” (theo chủ nghĩa nhân bản cổ điển) và đạo Phật Zen cũng không cho rằng “con người tự chọn lựa” như chủ nghĩa nhân bản của Sartre. Và mặc dù Heidegger chống đối nhân bản nhưng việc chống đối này của Heidegger cũng mở ra những viễn tượng khác hẳn những viễn tượng của đạo Phật Zen (vì ai cũng biết rằng quan điểm căn bản của triết học Heidegger là quay về “Sein”) và đạo Phật Zen không phải là “chủ nghĩa nhân bản” mà cũng không phải là “chủ nghĩa phi nhân bản”, con người đạt đến Phật tính là con người phủ nhận con người, tức là chối từ nhân bản.
Chống luận lý học không có nghĩa là bênh vực phi lý mà là dẫn đến cái Lý mênh mông của Trời Đất. Triết học của Heidegger cũng thế (
Être contre la logique ne signifie pas être pour l’illogique mais pour le logos et son essence).
Khi tôi nói: “Đạo Phật Zen nhận rằng con người chỉ có thể giải thoát tại một trần gian duy nhất là trần gian này”, tôi không muốn nói rằng Zen chối bỏ mọi “siêu việt thể”. Đối với Zen, hai thế giới (tâm linh và vật chất) chỉ là một, không có sự chia rẽ và làm hai miền khác biệt tách rời nhau: chỉ có một vũ trụ con người (so sánh Sartre: Il n’y a pas d’autre univers qu’un univers humain l’univers
de la subjectivité humaine) (Câu này của Sartre gợi cho ta nhớ đến thuyết Duy thức của Phật giáo). Zen không ghét bỏ trần tục để mà tìm kiếm một thế giới tâm linh xa xôi. Đối với Zen, thế giới tâm linh ở ngay nơi thế giới ô trọc này, Zen không ước vọng đến tương lai mà chỉ thực hiện đường đi của mình ở hiện tại (đây cũng là điều mà Zen tách xa Heidegger; đối với Heidegger tương lai là quan trọng nhất, để mà con người làm cái Entschlossenheit). Thiên đàng từ trong người tôi chứ không ở nơi đâu cả. (Ta dễ nhớ đến nhà thơ thần bí William Blake; Blake không ghét bỏ trần gian tục giới; ông chỉ nhận thế giới tâm linh ở nơi chính trần gian này).
“Đạo Phật Zen không tôn thờ đức Phật như là giá trị tối thượng” như thế không có nghĩa là Zen đã phản nghịch lại Phật giáo. Trái lại, nhiều học giả đứng đắn ở thế giới thường nhận rằng Zen mới là tinh túy của Phật giáo, bởi vì Zen mới đạt tới trung tâm điểm của kinh nghiệm đức Phật Thích Ca; trung tâm điểm ấy là mỗi người tuyệt đối đi con đường riêng của mình; đức Phật Thích Ca đạt đến chân lý ấy bằng chính những kinh nghiệm bản thân của Ngài, nếu chúng ta trung thành với đức Phật thì chúng ta phải lìa xa Ngài; bởi vì không ai làm thầy ai cả; mỗi người phải làm thầy cho chính mình, chân lý là chân lý của riêng từng người. Hơn nữa, tôn thờ đức Phật như giá trị tối thượng là một hành động nguyền rủa đáng sợ nhất vì đã hạ thấp Phật tính. Vừa tư tưởng vừa đánh giá là xúc phạm nguyền rủa ngạo mạn nhất. (
cf. Heidegger: Proclamer “Dieu” comme “valeur suprême”, c’ est donc dégrader l’essence de Dieu. Penser en évaluant constitue, ici partout le plus grand blasphème contre l’ être qui puisse s’ imaginer).
Đạo Phật Zen giải thoát con người ta khỏi mọi ràng buộc ở mọi phương diện và đưa con người đến tự do tuyệt đối, tôn sùng những gì thiêng liêng quí báu là tự ràng buộc mình vào vòng nô lệ; những thiền sư đều xem nhẹ truyền thống và chẳng bao giờ nô lệ những kinh điển: họ chẳng bao giờ trọng những kinh Phật như là những quyển sách thiêng liêng quí báu.
Tinh túy của đạo Phật Zen có thể thu gọn vào bốn câu sau đây:
Ở ngoài kinh điển xa lìa truyền thống
Không dựa vào những tiếng và những chữ
Nhìn vào bản chất và đạt đến Phật tính
Chỉ thẳng vào tâm thức con người.
Những câu trên là những nguyên tắc của đạo Phật Zen và cắt nghĩa sự khác nhau giữa Zen và những tông phái Phật giáo khác.
6.
Bởi vì muốn tránh sự đồng hóa nông cạn, chúng ta mới nói Thiền tông chống cái này, chống cái kia. Sự thực thì chữ “chống” này cũng nguy hiểm và dễ gây ngộ nhận.
Thiền là Giải thoát, là Ngộ: như thế Thiền chống lại những vọng tưởng mà người đời thường nuôi dưỡng trong tâm trí họ.
Những “biến kế sở chấp”(
vikalpa) tựu trung là:
1. Luân lý học
2. Chủ nghĩa nhân bản
3. Luân lý
4. Bảng giá trị
Người đời thường hay viện dẫn mê tín vào bốn vọng tưởng trên; thường khi họ lấy những vọng tưởng ấy làm tiêu chuẩn cho mọi hành động; họ xem những vọng tưởng ấy như là những chân lý bất di dịch, những sự thực tối thượng.
Ở Tây phương, triết gia đầu tiên đã nhận thấy rõ những tai hại của những vọng tưởng trên là Nietzsche: Nietzsche đã can đảm quét sạch những tín điều về bốn vọng tưởng trên; đến Nietzsche chẳng những Thượng đế đã chết, mà chủ nghĩa nhân bản cũng chết theo và sau đó ngã quỵ tất cả thành trì của bảng giá trị cũ, của Luận lý học, của Luân lý. Sau khi Nietzsche mất rồi thì ngày nay, chúng ta thấy Heidegger đang làm tiếp sự nghiệp của Nietzsche.
Mặc dù là một triết gia, nhưng Heidegger đã đi về con đường của Thiền, khi Heidegger nhận ra những vọng tưởng trên.
Thiền đả phá Luận lý học, bởi vì Luận lý học chỉ là một lề lối suy tư có hạn định, không thể đưa đến giải thoát, không thể đưa đến Ngộ; một người còn mê ngủ thì dù họ có lý luận đến tuyệt vời đi nữa thì lý luận ấy cũng chỉ là lý luận trong mộng.
Thiền đả phá chủ nghĩa nhân bản, bởi vì chính chủ nghĩa nhân bản đã là phi nhân bản rồi, sở dĩ phi nhân bản là vì bị ràng buộc trong chủ nghĩa. Nhân bản đúng nghĩa là nhân bản thì không có chủ nghĩa; còn chủ nghĩa là còn nô lệ vào chủ nghĩa ấy, thế mà vẫn chưa giải thoát được. Thiền không là Nhân bản, mà là “Phật bản”.
Thiền đả phá Luân lý vì con người cũng dễ tàn nhẫn một cách có khoa học, khi họ được Luân lý bảo vệ họ; Luân lý là một cái cớ để người ta cầu an; Luân lý xuất phát từ lòng yếu đuối nhu nhược của con người; Thiền vượt lên trên Thiện và Ác. Đại bi (
Mahakaruna) cũng đồng nghĩa với Đại trí ( Mahaprajna).
Thiền đả phá bảng giá trị, vì Thiền cho rằng xem đức Phật là một giá trị tối thượng, tức là đã hạ thấp Phật tính, vì đã đánh giá đức Phật; dù xem đức Phật là một giá trị tối thượng vẫn là đánh giá đức Phật; vì giá trị tối thượng cũng vẫn là giá trị, chúng ta chưa giác ngộ, chúng ta không quyền đánh giá một người đã giác ngộ; đánh giá là một hành động phạm thượng. Bởi thế, không nên xem đức Phật là một giá trị tối thượng, mà phải xem đức Phật như là khả năng vô biên mà chúng ta có thể thực hiện trong đời này, mà thuật ngữ Phật giáo gọi là “Phật tính”.
Sở dĩ tôi phải xác định thêm những dòng trên là vì tôi muốn tránh những điều ngộ nhận có thể xảy ra khi tôi nói rằng Thiền tông chống Luân lý, chống chủ nghĩa nhân bản, không xem đức Phật là giá trị tối thượng, vân vân. Sự xác định ở trên rất cần thiết, vì dễ có người nông nổi không đặt những nhận định vào văn mạch của toàn bài, rồi hiểu sai chủ ý thì rất đáng buồn.
7.
Bây giờ, tôi xin bàn về những ngộ nhận chung quanh Thiền tông. Viết về Thiền tông, hành động “viết về” ấy đã là một ngộ nhận to lớn rồi. Và chính bài này cũng đã vướng vào những ngộ nhận. Nhưng sở dĩ bài này dám nói về những ngộ nhận của người khác chung quanh Thiền tông là vì ít ra bài này cũng ý thức rằng mình đã ngộ nhận trước tiên. Và đi từ nhận thức căn bản này: mình có ngộ nhận, mình mới có thể biết những người khác ngộ nhận, vì tất cả đều nằm chung trong một hoàn cảnh giới hạn.
Tôi chưa giác ngộ, mặc dù tri thức của tôi bảo rằng tôi chưa giác ngộ, nhưng tiềm thức tôi không nhận thế; nếu tiềm thức của tôi cũng đồng ý thực sự với ý thức tôi rằng tôi chưa giác ngộ thì lúc bấy giờ chính sự đồng ý giữ ý thức và tiềm thức ấy là sự giác ngộ rồi; nói một cách khác, nếu thực sự
toàn diện con người tôi đồng ý rằng tôi chưa giác ngộ thì ngay lúc ấy, trong lúc ấy, trong chớp nhoáng ấy, tôi đã vụt giác ngộ rồi! Giác ngộ rằng chưa giác ngộ, tức đã là giác ngộ.
Tôi vừa nói câu này như một con vẹt, nếu câu nói này đi đôi với toàn diện con người tôi thì tôi đã giác ngộ.
Thiền không có nghĩa là tham thiền, mặc dù Thiền là bởi chữ Zen mà Zen bởi chữ dhyana; nhưng đến Huệ Năng thì Thiền không có nghĩa là dhyana, mà Thiền đồng nghĩa với Trí Bát Nhã, hay nói một cách khác dhyana đổi ra Prajna. Vậy Thiền đồng nghĩa là Giác ngộ. Nói tóm lại Thiền chính là Ngộ mà người Nhật gọi là
Satori.
Điều ngộ nhận to lớn nhất mà hiện nay tôi thấy rất nhiều vị học giả thường vướng là họ hiểu sai chữ
Thiền trong nghĩa Thiền tông là Thiền trong nghĩa tham thiền hay tọa thiền, mặc dù Thiền tông cũng có tham thiền và tọa thiền, nhưng chính sự tham thiền và tọa thiền ấy không phải là tất cả nội dung của Thiền tông. Thiền trong nghĩa Thiền tông không phải chỉ là Thiền trong khi tọa thiền hay tham thiền mà trong bất cứ hành động nào thì cũng có thể được cả, và người ta có thể Thiền thực sự mà không cần tham hay toạ. Càng tham thiền hay tọa thiền lại càng xa Thiền, nhưng mượn cớ này để lười biếng không tham thiền hay tọa thiền thì lại là cuồng thiền.
Bây giờ, để dễ thảo luận, tôi xin nêu ra một nguyên tắc, mà nếu mọi người chấp nhận nguyên tắc này thì mới có thể thảo luận được. Nguyên tắc đầu tiên là:
– Thiền có nghĩa là Ngộ.
Ngộ ở đây có nghĩa là Giác Ngộ, tức là kinh nghiệm tuyệt đối mà chỉ có đức Phật là thí dụ cụ thể nhứt mà ta đã thấy trong lịch sử nhân loại.
Nguyên tắc thứ nhất này rất quan trọng, vì chính nguyên tắc này sẽ làm tiêu chuẩn để chặn đứng tất cả mọi cuộc tranh luận bí lối và tất cả những lạm dụng nguy hiểm.
Từ nguyên tắc thứ nhất này, chúng ta có thể đi đến mọi nhận thức sau đây:
– Thiền là Ngộ, ai cũng có quyền nói về Thiền, viết về Thiền, bênh vực Thiền, chỉ trích Thiền, tranh luận về Thiền; muốn làm gì thì làm, nhưng luôn luôn cần phải tự hỏi rằng: “mình có ngộ hay không?”; nếu mình tự nhận rằng chưa Ngộ thì khi viết hay nói về Thiền thì phải đứng trên quan niệm “chưa ngộ”; còn nếu tự nhận rằng mình đã “Ngộ” thì lấy gì làm tiêu chuẩn để biết rằng mình “Ngộ”; bởi vì “Ngộ” làm gì có tiêu chuẩn và ai cũng hiểu rằng “Ngộ” mà biết rằng mình “Ngộ” thì chưa phải là “Ngộ”; vậy “không Ngộ” là Ngộ ư? Nói như thế cũng không đúng. Chỉ có cách giải quyết duy nhất là muốn biết mình “Ngộ” hay không, thì cứ đợi đến “Ngộ” rồi sẽ biết.
Tóm tắt lại từ nguyên tắc thứ nhất: Thiền là Ngộ.
Ta đi đến nhận thức này:
– Chúng ta, tôi, anh, ông, chưa được Ngộ. Từ nhận thức này, chúng ta ý thức được thẩm quyền và giới hạn của chúng ta;
– Vì chưa được Ngộ, nên muốn nói về Thiền, chúng ta phải nhớ đứng trên vị trí “chưa Ngộ”. Từ ý thức trên, chúng ta đi đến những nhận xét này;
– Vì đứng trên vị trí “chưa Ngộ” thì dù có bỏ suốt đời để nghiên cứu Thiền thì Thiền ấy cũng vẫn là “Thiền chưa Ngộ”.
Nếu “chưa Ngộ” mà muốn nói về Thiền thì phải nói như thế nào? Thì phải nói đến những gì là “chưa Ngộ” của chính mình; nếu mình thành thật thao thức đau khổ chấp nhận tất cả những gì “chưa Ngộ” trong con người mình thì lúc ấy là lúc “Ngộ” dễ vụt đến trong nháy mắt, bởi vì “chưa Ngộ” được thực sự hoàn toàn ý thức là “chưa Ngộ” thì đã là “Ngộ” rồi.
Bây giờ xin vào đề.
Trước hết, tôi xin phê bình tất cả những tác phẩm của D.T. Suzuki về Thiền tông.
Nhận xét đầu tiên là tôi thấy ngay trọn vẹn sự nghiệp D.T. Suzuki về Thiền tông là một cái dao hai lưỡi, biết dùng thì có lợi, nhưng vung tay thì tới đại nguy hiểm.
Tất cả những quyển sách của Suzuki chỉ có giá trị là khi Suzuki viết về Thiền mà đứng trên vị trí “chưa Ngộ” và nhất là, ý thức rằng mình “chưa Ngộ”.
Tôi xin kết luận ngay rằng D. T. Suzuki là một học giả thông minh, rất uyên bác về Thiền tông, có thể nói là uyên bác nhất thế giới, nhưng tôi phải nói ngay rằng tất cả những quyển sách của D. T. Suzuki đều hoàn toàn vô giá trị, vì D.T. Suzuki đã viết về Thiền mà viết với giọng điệu đầy thẩm quyền như chính D. T. Suzuki đã “Ngộ” rồi! D. T. Suzuki “chưa Ngộ” mà khi viết về Thiền, ông đã dùng ngôn ngữ của người đứng trên vị trí “Ngộ”. Thực ra “Ngộ” làm gì có vị trí.
Bởi thế, đọc trọn vẹn sự nghiệp của D. T. Suzuki, tôi chỉ thấy ông lặp đi lặp lại và càng ngày tư tưởng ông càng cạn đi, để rồi đọng lại thành khuôn thước và hệ thống.
Ngộ nhận lớn nhất mà D. T. Suzuki đã phạm là khi ông tự đặt ra câu hỏi sau đây:
Thiền là gì? [11]
D. T. Suzuki viết bằng Anh ngữ là:
–
What is Zen?
Khi hỏi một câu hỏi như vậy thì đã là thiển cận rồi, vì hỏi như thế thì ít nhất cũng tự nhận mình đã “Ngộ” rồi; nhưng chính vì D.T. Suzuki chưa Ngộ, nên câu hỏi trên mới tố cáo cho ta thấy những điều này:
– Khi đặt câu hỏi thì trong câu hỏi ấy đã
giới hạn câu trả lời;
– Khi đặt câu hỏi thì câu trả lời đã tiềm tàng có
trước câu hỏi.
Như vậy khi đặt câu “Thiền là gì?” (
What is Zen?) thì đã tự ý định trước là “Thiền là một cái gì” ( Zen is something; vì What có nghĩa là something). Mà nếu cho rằng: “Thiền là một cái gì” thì đã đánh giá Thiền và lôi Thiền xuống ngang hàng một đồ vật ( What tức là chỉ cho vật mà thực ngữ của Heidegger gọi là: “ Vorhandensein”).
Bây giờ không cần nói đến chữ “gì” (
What), mà chỉ cần nói đến chữ “là” là đủ kết luận về một điều sai lầm của Suzuki; “là” ( Is tức là to be) là xác nhận một hữu thể, một bản chất, một thể chất, một đặc chất.
Khi ta nói:
– Thiền là.
– Zen is.
Tức là ta đã nhận rằng mình đã “Ngộ” rồi, vì có “Ngộ” thì mới được bản chất, thể chất, thực chất của Thiền; biết như thế mới nói là “là”.
Nếu chúng ta chưa “Ngộ”, thì chúng ta không thể nói:
– Thiền là.
Mà cũng không thể nói:
– Thiền không là.
Bởi vì nếu nói là “không là” thì ít nhất cũng đã biết trước cái “là”, tức là chỉ có thể xác nhận là sau khi đã phủ nhận, mà chỉ có thể phủ nhận là sau khi đã xác nhận; đằng này chúng ta không biết gì cả, chúng ta “chưa Ngộ” thì dù có phủ nhận hay xác nhận cũng đều là vô minh.
Như thế, trong câu hỏi: “Thiền tông là gì?” chúng ta đã thấy người đặt lên câu hỏi ấy là một người hoặc nếu không ngu xuẩn thì cũng tự nhận mình đã “Ngộ” rồi, nhưng thực ra nếu “Ngộ” rồi thì cần gì phải đặt câu hỏi ngu xuẩn như vậy?
Từ những nhận thức trên, bây giờ ta thấy những đường lối mở ra như sau;
– Nói về Thiền cho đúng sự thực thì phải “Ngộ” chẳng hạn như lục tổ Huệ Năng và những vị thiền sư đời Đường, đời Tống.
– Nói về Thiền cho đứng đắn, mà đang lúc mình chưa “Ngộ” thì phải ý thức giới hạn mình và chỉ có thể được quyền đứng trên phương diện, vị trí lập trường của một sử gia, một người chép sử, một người ghi lại kinh nghiệm quá khứ.
Trong một cuộc tranh luận giữa Hồ Thích và D. T. Suzuki, chúng ta thấy cả hai đều rơi vào sai lầm [12]. Hồ Thích đứng trên lập trường của sử gia, nhưng Hồ Thích lại hiểu sai vai trò lịch sử, khi Hồ Thích cho rằng có thể dùng phương pháp sừ học để hiểu Thiền. Hồ Thích đã sai lầm rất lớn; Thiền là kinh nghiệm giác ngộ; lịch sử không phải là kinh nghiệm; lịch sử chỉ là ghi chép kinh nghiệm; Hồ Thích đã sai lầm vì đã cho rằng đứng trên vị trí “chưa giác ngộ” có thể hiểu được Ngộ; còn Suzuki đã đúng khi cho rằng “chưa Ngộ” thì không thể nào hiểu “Ngộ” được, nhưng khi nói câu ấy, Suzuki đã ngụ ý rằng mình đã “Ngộ”.
Tất cả những kinh sách của Thiền tông như
Pháp bảo đàn kinh, Vô môn quan, Lăng già sư tư ký, Tín tâm minh, Truyền đăng lục, vân vân,… đều nói lên ngôn ngữ của những con người đã “Ngộ” rồi. Và chính ngôn ngữ ấy là ngôn ngữ của Thiền.
Chẳng hạn như dở quyển
Vô quan môn ta đọc thấy những câu sau đây của Thiền sư Vô Môn: Phùng Phật sát Phật, phùng tổ sát tổ.
“Gặp Phật giết Phật, gặp tổ giết tổ.”
Thiền sư Vô Môn nói câu trên, dùng ngôn ngữ mạnh bạo trên là lúc thiền sư đã “Ngộ” rồi; còn nếu bất cứ người thứ hai nào mà lặp lại câu trên, đang lúc mình “chưa Ngộ” thì câu trên trở thành rất nguy hiểm và tai hại: nó biến thành cái cớ để người ta tự bào chữa hành động ngu xuẩn của mình; nó là cái cớ để người ta ngạo mạn kiêu căng; nó là cái cớ để người ta phá hoại tôn giáo, phá hoại truyền thống, không phải phá hoại để giải thoát, mà phá hoại vì ngu si mê muội, vì dại dột; phá hoại như thế có nghĩa là tự sát.
Chúng ta chỉ có quyền lặp lại câu nói của thiền sư Vô Môn với ý thức rằng mình chưa Ngộ và câu nói ấy là câu nói của một người đã chứng “Ngộ”; chúng ta chỉ có quyền lặp lại câu nói trên sau khi chúng ta biết rằng đó chỉ là một lối nói để phá chấp đến triệt để; còn chấp “Phật” tức là chưa thành Phật, còn chấp tổ nghĩa là thành tổ: giết Phật ở đây không có nghĩa là giết Phật, mà có nghĩa là giết ông “Phật” mà ta đã chấp trong trí ta.
Bi kịch lớn lao nhất ở đời là mỗi khi vĩ nhân xuất hiện và sau khi vĩ nhân ấy đã nói lên một lời nào thì những kẻ hạ nhân cũng bắt chước nói lại lời ấy; và mặc dù lời ấy cũng gồm bấy nhiêu chữ, nhưng những chữ ấy không còn là những chữ của vĩ nhân nữa; chẳng hạn vĩ nhân nói “sát Phật” thì hạ nhân cũng bắt chước mà nói “sát Phật”; nhưng đau đớn biết bao là câu lặp lại bỗng trở thành thuốc độc và đưa con người đến chỗ tự sát.
Nietzsche đã hiểu bi kịch trên: chúng ta thấy biết bao nhiêu lần Nietzsche đã để cho Zarathustra cảnh cáo mối tai hại ấy trong quyển
Ainsi parlait Zarathustra.
Heidegger cũng hiểu ý của Nietzsche, nên trong quyển
Qu’appelle –t-on-penser?, Heidegger có viết: “Trước kia đó là tiếng kêu la của Nietzsche, mà ngày nay tiếng kêu la ấy đã trở thành câu chuyện ba hoa của thiên hạ”.
Chẳng hạn, chúng ta thấy Nietzsche kêu: “
Thượng đế đã chết”. Đó là tiếng kêu la thống thiết của Nietzsche để báo tin một kỷ nguyên mới. Ngày nay, thường khi, trong những phòng cà phê hay giảng đường đại học, chúng ta nghe người ta say sưa nói: “ Thượng đế đã chết”; họ nói ba hoa như vậy, và họ vẫn tiếp tay duy trì thế giới cũ và cản lối làm chướng ngại vật không cho kỷ nguyên mới mở màn. Thế là “siêu nhân” của Nietzsche đã chết theo sau đó, do những đầu miệng của kẻ hạ nhân.
Thế là Nietzsche cũng chết luôn, như Malraux đã có lần nói như vậy.
Về Suzuki tôi xin tóm lại: Thiền của Suzuki không phải là Thiền của
Vô Môn quan, của Pháp bảo đàn kinh, của Truyền đăng lục, vân vân; nghĩa là Thiền của Suzuki là Thiền về Thiền, cũng như Luận lý học là tư tưởng về tư tưởng – la pensée sur la pensée theo kiểu nói của Heidegger. Đó chỉ là một lối suy tư đặc biệt – une façon particulière de penser – một lối suy tư đặc biệt như Thiền của Suzuki cũng là một lối Thiền đặc biệt – une façon particulière de méditer, de “Zenifier”!
Những quyển
Vô Môn quan, Pháp bảo đàn kinh, vân vân; là nói lại Thiền của Thiền của vị sư đã “Ngộ”. Vô Môn quan, Pháp bảo đàn kinh, vân vân, không phải Thiền mà chỉ nói về Thiền.
Như vậy Suzuki đã nói về cái “nói về” ấy; còn những kẻ nào tôn sùng Suzuki và tham khảo sách của Suzuki (như Alan Watts, Christmas Humphreys, Hubert Benoit, Blyth, Sohuku Ogata, Chang Chen Chi, vân vân) thì những kẻ ấy lại nói về “cái nói về cái nói về” dịch ra tiếng Pháp cho dễ hiểu là: la pensée sur la pensée sur la pensée… Như thế là vô minh quá lắm rồi.
8.
Trong một câu chuyện giữa người A và người B; người A nói rằng: “Tôi thích cái này, tôi ghét cái kia”.
Anh B vụt trả lời: “Anh nói rằng anh có nghiên cứu Thiền nhưng tại sao anh lại nói rằng anh thích cái này, ghét cái kia? Thiền đâu có ghét, đâu có thích!”.
9.
Trong câu chuyện trên, chúng ta thấy anh A chưa ngộ và anh A hồn nhiên nói năng tự nhiên thành thật như một kẻ chưa ngộ; còn anh B thì chưa ngộ mà lại chỉ trích anh A; và khi chỉ trích như vậy thì tỏ ý mình đã hiểu Thiền, đã ngộ Thiền; sự thực thì anh B chưa ngộ; chẳng những thế anh còn vướng vào tội ngạo mạn ngu si vì anh B đã học lỏm được trong một quyển sách nào đó rằng “thích và ghét không phải là Thiền”; câu nói là câu nói của một thiền sư đã Ngộ; anh B chưa Ngộ mà lặp lại một câu của người Ngộ, và như thế tự cho mình cao hơn anh A, nghĩa là tự cho mình ngộ hơn người chưa ngộ! Ôi bi kịch! Chân lý mà bị lặp lại thì đã biến thành tà thuyết!
10.
Anh X nói chuyện với anh Y; anh Y tỏ cho anh X biết rằng anh Y đều tham Thiền vào mỗi buổi sáng. Anh X cật vấn anh Y: “Thiền tông làm gì có tham thiền, chỉ có đốn ngộ thôi, đâu có chuyện lau bụi, anh không nhớ chuyện Thần Tú và Huệ Năng sao”?
11.
Qua câu chuyện trên, ta thấy anh X lặp lại một câu nói của kẻ ngộ, anh X chưa giác ngộ thì anh làm gì hơn Thần Tú mà lại có ý xem nhẹ Thần Tú? Có người được “Ngộ” mới xem nhẹ người chưa giác ngộ thôi, nhưng thực ra, người đã “Ngộ” thực rồi thì không bao giờ xem nhẹ kẻ “chưa ngộ”.
12.
Về những quyển sách của Suzuki, chúng ta thấy những quyển sách ấy chỉ có giá trị quí báu về phương diện sử học; còn nếu Suzuki muốn đứng về phương diện giải thích kinh nghiệm Thiền thì Suzuki đã thất bại ngay từ căn bản và đứng trên phương diện này, thì những quyển sách của Suzuki chẳng có giá trị gì, mà lại rất nguy hiểm.
13.
Dùng thuật ngữ triết học của Heidegger thì sách của Suzuki chỉ có giá trị về mặt
ontique nhưng hoàn toàn không có giá trị về mặt ontologique (thực ra Zen vượt lên trên cả ontologique!). 14.
Erich Fromm và Richard de Martino trong quyển
Zen Buddhism and Psychoanalysis (George Allen and Unwin Ltd. London, 1960) dã đem cho Phân tâm học mà giải thích Thiền và đem Thiền vào khai sáng Phân tâm học; quyển sách này rất giá trị, nhưng chỉ giá trị về mặt ontique!
Hubert Benolt trong quyển
La Doctrine Suprême selon la pensée Zen (Editions du Vieux Colombier, Paris, 1960) và quyển Lâcher Prise (Editions du Vieux Colombier, Paris, 1954) đã lấy tâm lý học để tìm ra phương pháp trị liệu tâm bệnh theo Thiền: hai quyển sách này cũng rất giá trị và thông minh, nhưng cũng chỉ giá trị ở mặt ontique! 15.
R.H. Blyth đã viết quyển
Zen in English Literature and Oriental classics (The Hukuseido Press Tokyo, 1942) để khám phá tư tưởng Thiền trong những tác phẩm văn chương ở Anh và ở thế giới (như Wordsworth, R.L.Stevenson, Shakespeare, Cervantes, vân vân).
R. H. Blyth đã phạm một lỗi lầm lớn nhất là
đồng hóa tất cả mọi sự.
R. H. Blyth không có một ý thức nào về ý nghĩa học (
Sémantique theo nghĩa của S.L. Hayakawa trong quyển Language in Thought and Action).
Cũng một chữ giống nhau, nhưng ý nghĩa của nó đã thay đổi theo từng người và từng hoàn cảnh; chẳng hạn như chữ A, nếu thiền sư nói A, Shakespeare cũng nói A, tôi cũng nói A, anh cũng nói A; thì tất cả đều là A, nhưng mỗi chữ A này đều khác nhau.
Thiền sư nói A để giải thoát những kẻ chưa ngộ; Shakespeare nói A để đưa lên một thái độ sống của nhân vật; tôi nói A để cho một thí dụ về ý nghĩa học; anh nói A vì anh nói để tập đánh vần, vân vân.
R. H. Blyth đã đem chữ A của thiền sư ra so sánh với chữ A của Shakespeare, rồi kết luận là chữ A của Shakespeare là giống chữ A của Thiền (vì cũng đều là chữ A mà!!!), rồi kết luận rằng ông đã khám phá ra Thiền trong Shakespeare, rồi viết một cuốn sách thật dày đặt tên là
Thiền trong văn học Anh ( Zen in English Literature)
Và người nhẹ dạ đọc qua quyển sách ấy liền tin theo R. H. Blyth để rồi chẳng biết “Thiền là cái quái gì” mà nhìn ở đâu cũng là Thiền, mà thực sự nói một cách tuyệt đối thì ở đâu cũng là Thiền, nếu vậy thì cần gì phải xác định là “Thiền trong văn học Anh” vì Thiền ở khắp mọi nơi, vậy thì ta cũng có thể viết về những đề tài như “Thiền trong cách bế em” “Thiền trong việc thi cử” “Thiền trong máy phát thanh”, vân vân.
Cứ theo điệu đó thì sẽ đi đến chỗ cuồng Thiền.
Ai mà không biết chữ A của Shakespeare là nói lên thái độ sống của một nhân vật trong vở kịch, tức là chữ A ấy chỉ là sản phẩm của tưởng tượng; còn chữ A của thiền sư là xuất phát từ kinh nghiệm giác ngộ.
R. H. Blyth đã đồng hóa chữ A của Shakespeare với chữ A của thiền sư, đồng hóa một cách vô thức và một cách ngu xuẩn.
R.H. Blyth đã đồng hóa trí tưởng tượng với kinh nghiệm xác thực của đời sống!
Sở dĩ tôi phải đem R. H. Blyth ra đây để phê bình nặng lời như trên là vì tôi thấy đã có nhiều vị học giả giáo sư đại học đã vô tình đề cao R. H. Blyth, mà không ý thức được sự tai hại nguy hiểm do R. H. Blyth gây ra.
16.
Quyển sách tệ nhất về Thiền mà tôi đã đọc là quyển
Essais sur le Bouddhisme en général et sur le Zen en particulier của R. Linssen (dịch ra Anh văn là Living Zen); R. Linssen chỉ lấy tư tưởng của Suzuki, tiêu hóa một cách hời hợt nông cạn thiếu sót, không thông minh.
Một người tiêu hóa thông minh là Alan W. Watts trong quyển
The Way of Zen, nhưng quyển này vẫn chỉ giá trị ở mặt ontique!
Sohaku Ogata lại càng tệ nhất, ông là một thiền sư khi mà viết quyển
Zen for the West (Rider, London 1959); ông chỉ trích dẫn lại những ý tưởng của Suzuki và nô lệ Suzuki quá nặng.
Christmas Humphreys viết quyển
Zen Buddhism (George Allen and Unwin, London 1916) và quyển Zen Comes West (George Allen and Ugwic, London 1960), cũng chỉ nằm trong vòng cương tỏa của Suzuki. 17.
Giáo sư Rokusaburo Nieda, khoa trưởng phân khoa triết lý về tôn giáo tại đại học đường Waseda ở Nhật bản, đã vướng vào một lỗi lầm nặng nề nhất khi ông thuyết trình tại Hội nghị Quốc tế về lịch sử tôn giáo tại Marburg an der Lahn ở Đức vào năm 1960); bài thuyết trình của ông nhan đề là “Nothing of Zen in Comparison with Christian Eschatology and Nothing in European Philosophy”; bài này có đăng lại trong tạp chí
Asian Culture July-Dec, 1960, vol II No. 3-4.
Rokusaburo Nieda đã lầm lỗi nặng nề như sau:
1. Hiểu sai chữ “Không” của Thiền (Zen) theo điệu “không” trong “không có”.
2. Hiểu sai câu “bất lập văn tự” hay “ly văn tự” bằng cách chấp vào chữ “bất” và chữ “ly” ấy, nghĩa là hiểu theo điệu phủ nhận và chấp nhận;
3. Không hiểu chữ “Dasein” với “Das Seiende” một lầm lẫn quá nặng nề mà bất cứ người nào đã đọc triết lý Heidegger cũng không thể tha thứ được;
4. Thiền là Ngộ, Heidegger đứng trên vị trí “chưa Ngộ” mà viết triết lý; Rokusaburo Nieda “chưa Ngộ” mà leo lên chỗ “Ngộ” của Heidegger, rồi lại đem so sánh chữ “Không” của Ngộ với chữ “Không” của người chưa ngộ. Chữ “Không” của Heidegger còn nằm trong tri thức, còn nằm trong tính luận (
ontoiogique); còn chữ “Không” của Thiền, tức là Sunyata của Tam luận tông, là đồng nghĩa với Tri Bát Nhã (Prajna) với giải thoát, chữ “Không” của Thiền là không hóa (néantiser) cả chữ “Không” tột đỉnh, kể cả “ Nichts” của Heidegger. Chỉ khi nào chữ “không” (Nichts) bị phá tan đến vỡ tung mất đi thì “Sunyata” mới xuất hiện lên làm việc giải thoát toàn diện.
Để chấm dứt, tôi xin có những nhận xét sau đây:
1. Thiền là Ngộ; Ngộ là giải thoát;
2. Chưa giải thoát mà nói về giải thoát thì chỉ có thể đứng trên lập trường sử học với ý thức rằng mình là kẻ chưa giải thoát;
3. Lặp lại lời nói của các thiền sư đã giác ngộ, đang khi mình chưa giác ngộ thì chính sự lặp lại ấy đã làm lời nói ấy trở nên vô nghĩa và rất nguy hiểm, đồng thời chặn đứng lại sự giải thoát của chính mình.
4. Đọc sách của Suzuki để hiểu tư tưởng của Suzuki; đọc Alan Watts để hiểu tư tưởng của Alan Watts; đọc Christmas Humphreys để hiểu tư tưởng của Christmas Humphreys; chứ đọc Suzuki, Alan Watts, Christmas Humphreys để hiểu tư tưởng Thiền là một điều sai lầm to lớn, là lầm ngón-tay-chỉ-ngón-tay-chỉ-ngón-tay-chỉ-ngón-tay với mặt trăng; lầm ngón tay chỉ mặt trăng đã là nguy hiểm; lầm ngón-tay-chỉ-ngón-tay-chỉ-mặt-trăng lại nguy hiểm gấp đôi; lầm ngón-tay-chỉ- ngón-tay-chỉ-ngón-tay, vân vân lại càng nguy hiểm vạn lần.
5. Thiền là giải thoát; chúng ta được quyền đem Thiền so sánh với bất cứ tư tưởng triết lý nào ở thế giới cũng được, nhưng khi so sánh phải nên nhớ Thiền là Thiền, còn tư tưởng triết lý nào dù cao siêu đến đâu nữa cũng còn nằm trong sự trói buộc của lý trí; dù là chủ nghĩa phi lý vẫn bị trói buộc bởi chữ “phi”.
Sau cùng phải thêm rằng, kẻ viết bài này “chưa Ngộ” và bài này được viết ra trong vị trí “chưa Ngộ” ấy. Hiểu giới hạn mình như thế, phải chăng cũng là thấy được đường đi rồi?
Hiểu Zen có nghĩa là lao vào đêm tối, bước đi trong đêm tối, không có đường, không thể thấy đường nào nữa. Cứ lủi đầu đi vào hố thẳm mà không mong đợi Giác Ngộ! Vứt bỏ luôn cả Zen! Xô ngã mọi con cờ, ném luôn cả ván cờ, đứng dậy, phủi tay và bước ra ngoài đường, ngó lên trời, ngó xuống đất, bước đi và gặp ai cũng cười, không muốn cười thì mở mắt ra nhìn thấy cái chết đang lang thang trên tất cả những hình dáng của mọi sự, rồi tự coi mình như một xác chết đang di động, cái xác chết ấy lại biết uống, biết ăn và biết đói. Và BIẾT YÊU nữa! Yêu, yêu, yêu, cái giống gì cũng yêu. Chết và yêu, yêu và chết, lúc nào cũng yêu-chết, lúc nào cũng chết-yêu.
Vừa yêu vừa chết, tất cả phép lạ, tất cả phép lạ ở đấy!
[1] Heidegger,
Was ist Metaphysik (Frankfurt am Main; Verlag G. Schmete Bulme, 1931)
[2] Heidegger, “Wom Wesen des Grundes” (
Jahrbuch für Philosophie und Phänologische Forschung, Ergänzungsband, Halle, Niemeyer 1929).
[3] Xem Heidegger, “The Essence of Truth”, bản dịch Anh trong quyển
Existence and Being do Werner Brock giới thiệu và trình bày trong (trang 143-83) (Vision Press, London 1949).
Trong thiên cảo luận “The Essence of Truth”, chúng ta thấy Heidegger định nghĩa “chân lý” theo nghĩa Hy lạp là Aletheia (sự lột màn) chứ không phải theo nghĩa thông thường La tinh là Veritas (chân lý theo nghĩa Veritas có nghĩa là xứng hợp tương ứng giữa vật và trí, rei và intellectus).
Quan niệm Chân lý của Heidegger là lột trần màn để cho xuất hiện chân tính (Sein); nếu đem so sánh với tư tưởng Phật giáo thì sự lột màn Vô minh để cho xuất hiện Chân tính, tức là Phật tính.
[4] D.T. Suzuki, “Satori, or Enlightenment” trong
Zen Buddhism, Doubleday, N.Y. 1956, tr. 91
[5] D.T. Suzuki,
Buddhist Philosophy and its effects on the life and thought of the Japanese people, Kokusai, Bunka Shinkikai, 1963, tr. 4.
[6] Cf. D.T. Suzuki, “Existentialism, Pragmatism and Zen” trong
Zen Buddhism, Doubleday, N.Y. 1959, 269.
[7] Cf. D.T. Suzuki,
Essais sur le Bouddhisme Zen, Albin Michel, 1949-1943, tr. 21.
[8] Martin Heidegger,
Lettre sur l’humanisme, editions Montaigne Paris, 1957
[9] So sánh nguyên tác:
Man ist so erfüllt von “Logik” dass alles sogleich als verwerfliches Gegenteil verrechnet wird, was der gewohnten Schläfrigkeit des Meinens zuwider ist. Man wirft alles, was nicht bei dem bekannten und beliebten Postiven stehen bleibt, in die zuvor angelegte Grube der blossen Negation, die alles verneint, dadurch im Nichts endet und so den Nihilismus vollendet. Man lässt auf diesem logischen Weg alles in einem Nihilimus untergehen, den man sich mit Hilfe de Logik erfunden hat.
[10] So sánh với nguyên tác:
Aber weist denn das “Gegen” da sein Denken gegenüber dem gewöhnlich Gemeinten vorbringt, notwendig in die blosse Negation und in das Negative? Das geschieht nur dann und dann allerdings unvermeidlich und endgültig, das heisst ohne einen freien Ausblick auf anderes und von diesem her über den Bezirk der möglichen Entgegensetzungen zu ihm absolut und zugleich negativ entscheidet. In solchem Verfahren verbirgt sich die Weigerung, das vorgemeinte “Positive” samt der Position und der Opposition, in die es sich gerettet glaubt einer Besinnung auszusetzen. Man erweckt mit der ständigen Berufung auf das Denken ein, während man dem Denken abgeschworen hat.
[10] Alan W. Watts:
The way of Zen, trang 177
[11] Xem quyển
Zen and Japanese Culture của D.T. Suzuki trang 3-18 Routledge and Kegan Paul, London, 1959. Hoặc quyển Introduction to Zen Buddhism của D.T. Suzuki, trang 38 – 47 (Routledge and company, London, 1949). Hoặc bộ Essays in Zen Buddhism của D.T. Suzuki, cuốn 1, 2, 3 (Rider and company, London, 1949, 1950, 1953). Hoặc quyển Zen for the West của Sohaku Ogata, trang 11- 20 (Rider and company, London, 1959). Hoặc quyển The Practice of Zen của Chang Chen Chi, trang 120-124 (Harber and Brothers, New York, 1959). Hoặc quyển Zen Buddhism của Christmas Humphreys. (George Allen and Unwin, Ltd, London 1960).
[12] Xem chương “Zen: A Reply to Dr Hu Shih” trong quyển
Studies in Zen của D.T. Suzuki, trang 129 – 164 (Rider, London, 1959).
nguon :vanthotre.sfi.vn
## Trả lời Hủy trả lời

Server: nginx

Vary: Cookie

X-hacker: If you're reading this, you should visit automattic.com/jobs and apply to join the fun, mention this header.

Link: <http://wp.me/pUqb0-bf>; rel=shortlink

X-ac: 1.dca _dca