markdown:
...loại rủi ro pháp lý, nắm cơ hội làm giàu...
BỘ Y TẾ
-------
CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ
NGHĨA VIỆT NAM
Độc lập - Tự do - Hạnh phúc
---------------
Số: 5771/BYT-K2ĐT
V/v:
Ban hành CT và Tài liệu Kiểm soát nhiếm khuẩn cho CBYT cơ sở
Hà Nội, ngày 30
tháng 08 năm 2012
Kính gửi:
- Các Trường Đại học Y và Đại học kỹ thuật
Y tế
- Các Trường Cao đẳng, Trung cấp Y tế
- Các Sở Y tế và bệnh viện trực thuộc Bộ Y tế
Nhằm nâng cao năng lực chuyên môn cho các cán
bộ làm công tác trong lĩnh vực khám bệnh, chữa bệnh và triển khai thông tư số
07/2008/TT-BYT ngày 28/5/2008; Căn cứ vào kết luận của Hội đồng chuyên môn thẩm
định chương trình và tài liệu đào tạo được thành lập theo Quyết định số
1914/QĐ-BYT ngày 05/6/2012; Bộ Y tế ban hành Chương trình và Tài liệu đào tạo Kiểm
soát nhiễm khuẩn cho nhân viên y tế tuyến cơ sở - thời gian 5 ngày (40 tiết
học) dành cho đối tượng là nhân viên và lãnh đạo tuyến y tế cơ sở.
Chương trình và Tài liệu đào tạo Kiểm soát
nhiễm khuẩn cho nhân viên y tế tuyến cơ sở với mục đích bổ sung, cập nhật và
phổ biến kiến thức, kỹ năng về kiểm soát nhiễm khuẩn cho người hành nghề khám
bệnh, chữa bệnh và đảm bảo an toàn cho người bệnh và cộng đồng.
Các cơ sở đào tạo khi có nhu cầu về đào tạo
liên tục cho cán bộ làm công tác kiểm soát nhiễm khuẩn trong bệnh viện và các
cơ sở khám chữa bệnh cần dựa vào nội dung của chương trình và tài liệu đào tạo
trên để tổ chức các khóa đào tạo cho phù hợp, đảm bảo chất lượng và hiệu quả.
Trong quá trình sử dụng, đề nghị các cơ sở đào tạo đóng góp ý kiến để tài liệu
được hoàn thiện hơn.
Nơi nhận:
-
Như trên;
- Bộ trưởng (để báo cáo);
- TT Nguyễn Việt Tiến (để b/c)
- TT nguyễn Thị Xuyên (để b/c);
- Cục Quản lý Khám chữa bệnh;
- Lưu: VT, K2DT.
TL. BỘ TRƯỞNG
VỤ TRƯỞNG VỤ KHOA HỌC VÀ ĐÀO TẠO
Nguyễn Công Khẩn
TÀI
LIỆU ĐÀO TẠO LIÊN TỤC
KIỂM
SOÁT NHIỄM KHUẨN
CHO
NHÂN VIÊN Y TẾ TUYẾN CƠ SỞ
BAN SOẠN THẢO
Chủ biên: ThS. Phạm Đức Mục Phó Chủ tịch Thường
Trực Hội Điều dưỡng VN, Phó Cục trưởng Cục QLKCB, Bộ Y tế
Phó chủ biên: ThS. Nguyễn Bích Lưu
Phó Chủ tịch Hội Điều dưỡng Việt Nam
Thành viên:
BS.CKII. Ng Thị Thanh Hà Trưởng khoa KSNK
Bệnh viện Nhi đồng I
TS. Trần Quang Huy Phó trưởng phòng Điều
dưỡng-Tiết chế, Cục QLKCB Bộ Y tế
ThS. Trần Hữu Luyện Trưởng khoa KSNK Bệnh
viện Trung Ương Huế
ThS. BS. Trương Thị Tân Chuyên viên Chính, Vụ
Khoa học và Đào tạo, Bộ Y tế
CN. Nguyễn Thị Minh Tâm Tổng Thư ký Hội Điều
dưỡng Việt Nam
TS. Kiều Chí Thành Trưởng khoa KSNK Bệnh viện
Quân Y 103
PGS.TS. Lê Thị Anh Thư Trưởng khoa KSNK Bệnh
viện Chợ Rẫy
Thư ký:
CN. Nguyễn Thị Hồng Anh Chuyên viên Văn Phòng
Hội Điều dưỡng Việt Nam
CN. Trịnh Thị Vân Chuyên viên Văn Phòng Hội Điều
dưỡng Việt Nam
MỤC
LỤC
Công văn Bộ Y tế ban hành Chương trình và Tài
liệu KSNK tuyến cơ sở….…
Lời nói đầu
............................................................................................................
Đại cương về kiểm soát nhiễm khuẩn trong các
cơ sở y tế...................................
Hệ thống tổ chức và điều kiện thực hiện công
tác KSNK ..................................
Các đường lây truyền bệnh và biện pháp phòng
ngừa ........................................
Khử khuẩn, tiệt khuẩn
.........................................................................................
Phòng lây nhiễm trong tiêm và xử trí phơi
nhiễm với máu, dịch cơ thể, vật sắc nhọn trong tiêm ...
Quản lý đồ vải .....................................................................................................
Vệ sinh môi trường bệnh viện
.............................................................................
Quản lý chất thải rắn y tế
..................................................................................
Phòng ngừa và kiểm soát các bệnh NKBV thường
gặp....................................
Giám sát nhiễm khuẩn bệnh viện
......................................................................
Phụ lục ...............................................................................................................
Đáp án ……………………………………………………………….………
DANH
SÁCH CÁC PHỤ LỤC
TT
Tên phụ lục
1.
Tiếp nhận người bệnh và mô hình cách ly
2.
Mẫu thông báo tai nạn nghề nghiệp
3.
Quy trình quản lý phơi nhiễm nghề nghiệp
4.
Bảng kiểm quy trình thu gom đồ vải
5.
Bảng kiểm quy trình xử lý đồ vải lây nhiễm
6.
Một số hóa chất khử khuẩn – tiệt khuẩn
thường được sử dụng trong các cơ sở y tế
7.
Bảng kiểm phương tiện rửa tay thường quy
8.
Giám sát tuân thủ thực hành rửa tay thường
quy
9.
Giám sát thực hành rửa tay thường quy
10.
Giám sát thực hành sát khuẩn tay với dung
dịch chứa cồn
11.
Giám sát thực hành cơ hội vệ sinh tay
12.
Giám sát thực hành thu gom đồ vải
13.
Giám sát thực hành xử lý đồ vải nhiễm bẩn
14.
Tóm tắt các bước làm vệ sinh phòng bệnh
theo mức độ nguy cơ
15.
Giám sát thực hành KSNK tại các khoa cận
lâm sàng
16.
Giám sát thực hành KSNK phòng mổ, tiểu phẫu
17.
Giám sát thực hành KSNK các khoa lâm sàng
18.
Giám sát thực hành phòng viêm phổi bệnh
viện
19.
Giám sát thực hành tiêm trong da, tiêm dưới
da, tiêm bắp
20.
Giám sát thực hành tiêm truyền tĩnh mạch
21.
Giám sát thực hành đặt catheter trong lòng
mạch
22.
Giám sát thực hành truyền tĩnh mạch ngoại
vi
23.
Giám sát thực hành khử khuẩn, tiệt khuẩn
24.
Giám sát thực hành phòng ngừa chuẩn
25.
Giám sát thực hành sử dụng phương tiện
phòng hộ cá nhân
26.
Giám sát hoạt động cơ bản kiểm soát nhiễm
khuẩn tại bệnh viện
27.
Giám sát nhiễm khuẩn vết mổ
28.
Giám sát thực hành phòng ngừa và kiểm soát
nhiễm khuẩn vết mổ
29.
Giám sát thực hành quy trình rửa tay ngoại
khoa
30.
Giám sát thực hành quy trình thay băng
31.
Giám sát chuẩn bị người bệnh trước phẫu
thuật
32.
Chẩn đoán các nhiễm khuẩn bệnh viện thường
gặp
DANH
MỤC ĐÁP ÁN
Tên bài
Đại cương về kiểm soát nhiễm khuẩn trong
các cơ sở y tế
Hệ thống tổ chức và điều kiện thực hiện
công tác kiểm soát nhiễm khuẩn
Các đường lây truyền bệnh và biện pháp
phòng ngừa
Khử khuẩn, tiệt khuẩn
Phòng lây nhiễm trong tiêm và xử trí phơi
nhiễm với máu, dịch cơ thể, vật sắc nhọn trong tiêm
Quản lý đồ vải
Vệ sinh môi trường bệnh viện
Quản lý chất thải rắn y tế
Phòng ngừa và kiểm soát các bệnh nhiễm
khuẩn bệnh viện thường gặp
Giám sát nhiễm khuẩn bệnh viện
CHỮ
VIẾT TẮT
CDC
Trung tâm Giám sát và Phòng bệnh Hoa Kỳ
CSYT
Cơ sở y tế
DC
Dụng cụ
ESBL
Vi khuẩn sinh emzym beta-lactamase
HBV
Vi rút viêm gan B
HCV
Vi rút viêm gan C
HIV
Vi rút gây suy giảm miễn dịch ở người
NKBV
Nhiễm khuẩn bệnh viện
NKTN
Nhiễm khuẩn tiết niệu
NVYT
Nhân viên y tế
KK
Khử khuẩn
KBCB
Khám bệnh, chữa bệnh
KSDP
Kháng sinh dự phòng
KSNK
Kiểm soát nhiễm khuẩn
NKH
Nhiễm khuẩn huyết
ÔTMM
Ống thông mạch máu
PNC
Phòng ngừa chuẩn
PTPHCN
Phương tiện phòng hộ cá nhân
SENIC
Nghiên cứu về hiệu quả Chương trình kiểm
soát NKBV
TCYTTG
Tổ chức Y tế Thế giới
TK
Tiệt khuẩn
USAID
Cơ quan Phát triển Quốc tế Hoa Kỳ
VSBV
Vệ sinh bệnh viện
VST
Vệ sinh tay
VSV
Vi sinh vật
LỜI
NÓI ĐẦU
Nhiễm khuẩn bệnh viện (NKBV) là hậu quả không
mong muốn trong thực hành khám bệnh, chữa bệnh (KBCB) và chăm sóc người bệnh.
NKBV làm tăng tỷ lệ mắc bệnh, tăng tỷ lệ tử vong, kéo dài thời gian điều trị và
đặc biệt là làm tăng chi phí điều trị. Người bệnh có thể mắc NKBV nếu cơ sở
khám chữa bệnh không tuân thủ nghiêm ngặt các quy trình thực hành vô khuẩn cơ
bản trong chăm sóc, điều trị người bệnh và ở những nơi mà nhân viên y tế còn
hạn chế về kiến thức, thái độ về kiểm soát nhiễm khuẩn (KSNK). Giáo dục nhân
viên y tế về những nguyên tắc cơ bản của KSNK là một trong các yếu tố cấu thành
của một chương trình KSNK hiệu quả.
Để thực hiện Điều 33, 62 của Luật
Khám bệnh, chữa bệnh, Thông tư 07/2008/BYT ngày 28/5/2008 về Hướng dẫn công
tác đào tạo liên tục và Thông tư 18/2009/TT-BYT về Hướng dẫn thực hiện công tác
KSNK trong bệnh viện, với mục đích bổ sung, cập nhật và phổ cập các kiến thức,
kỹ năng và thái độ về KSNK cho người hành nghề KBCB đảm bảo an toàn cho người
bệnh, người hành nghề và cộng đồng; Bộ Y tế ban hành Chương trình đào tạo liên
tục về KSNK cho người hành nghề KBCB. Chương trình đào tạo này được xây dựng
trên cơ sở tham khảo một số chương trình đào tạo KSNK của Tổ chức Y tế Thế giới
(TCYTTG), Hồng Kông, chương trình của Bộ Y tế ban hành năm 2003, Chương trình
đào tạo về Phòng ngừa chuẩn (BYT, 2010) và một số chương trình tập huấn về KSNK
của các bệnh viện trung ương, đầu ngành. Chương trình được xây dựng với thời
lượng 5 ngày, tương đương với 40 tiết, bao gồm 14 tiết học lý thuyết và 22 tiết
học thực hành. Kèm theo chương trình, Bộ Y tế ban hành cuốn tài liệu học tập
cho giáo viên sử dụng để giảng dạy và học viên sử dụng để học tập.
Những nội dung bài học bám sát chương trình
đào tạo, gồm 9 bài xoay quanh những nguyên tắc thiết yếu nhất đó là: Tổng quan
về chương trình KSNK, Phòng ngừa chuẩn và phòng ngừa cách ly, Vệ sinh tay, Sử
dụng phương tiện phòng hộ, Nguyên tắc khử khuẩn-tiệt khuẩn, Kiểm soát nhiễm
khuẩn trong tiêm và xử trí tai nạn rủi ro nghề nghiệp do vật sắc nhọn, Quản lý
đồ vải, Vệ sinh môi trường và Quản lý chất thải rắn y tế.
Bộ Y tế trân trọng cảm ơn Dự án Sáng kiến Cúm
gia cầm và Đại dịch thuộc Cơ quan Phát triển Quốc tế Hoa Kỳ (USAID) hỗ trợ tài
chính và các chuyên gia Kiểm soát nhiễm khuẩn đã tham gia soạn thảo chương
trình, tài liệu học tập này.
Bộ Y tế mong nhận được nhiều ý kiến đóng góp
của các đơn vị và cá nhân sử dụng Chương trình đào tạo này để rút kinh nghiệm
cho lần xuất bản sau.
ĐẠI
CƯƠNG VỀ KIỂM SOÁT NHIỄM KHUẨN TRONG CÁC CƠ SỞ Y TẾ
MỤC TIÊU HỌC TẬP: Sau khi học xong bài
này học viên có khả năng:
1. Phát biểu được định nghĩa nhiễm khuẩn bệnh
viện.
2. Trình bày được nguyên nhân, hậu quả và các
phương thức lây truyền nhiễm khuẩn.
3. Kể được các loại nhiễm khuẩn bệnh viện và
tác nhân gây bệnh thường gặp.
4. Liệt kê được tên các văn bản pháp quy về hoặc
liên quan đến kiểm soát nhiễm khuẩn và mội dung mấu chốt của chúng.
5. Mô tả được các nội dung chính của Chương
trình kiểm soát nhiễm khuẩn trong các cơ sở y tế.
NỘI DUNG
1. Tổng quan
Ngay từ thời Hypocrate đã có nhiều tài liệu mô
tả những dịch bệnh và hội chứng bệnh thường xuất hiện ở những nơi thiếu điều
kiện vệ sinh như bệnh viện, cơ sở chăm sóc người già, bệnh viện tế bần, nhà tù
và nơi tập trung đông người mà ít thấy hơn ở cộng đồng những nơi con người sống
tự do hoặc riêng lẻ.
Nhiễm khuẩn mà người bệnh mắc phải trong quá
trình khám bênh, chữa bệnh và chăm sóc sức khỏe tại các cơ sở y tế được gọi
chung là nhiễm khuẩn bệnh viện (NKBV). Tất cả các người bệnh nằm điều trị tại
bệnh viện đều có nguy cơ mắc NKBV. Đối tượng có nguy cơ NKBV cao là trẻ em,
người già, người bệnh suy giảm hệ miễn dịch, thời gian nằm điều trị kéo dài,
không tuân thủ nguyên tắc vô trùng trong chăm sóc và đều trị, nhất là không
tuân thủ rửa tay và sử dụng quá nhiều kháng sinh.
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (TCYTTG), NKBV được
định nghĩa như sau:
“ NKBV là những nhiễm khuẩn mắc phải trong
thời gian người bệnh điều trị tại bệnh viện và nhiễm khuẩn này không hiện diện
cũng như không nằm trong giai đoạn ủ bệnh tại thời điểm nhập viện. NKBV thường
xuất hiện sau 48 giờ kể từ khi người bệnh nhập viện” (sơ đồ 1),
Để chẩn đoán NKBV người ta thường dựa vào
định nghĩa và tiêu chuẩn chẩn đoán cho từng vị trí NKBV ví dụ như nhiễm khuẩn vết
mổ sau phẫu thuật, nhiễm khuẩn máu có liên quan đến dụng cụ đặt trong lòng mạch,
nhiễm khuẩn đường tiết niệu,... Hiện nay theo hướng dẫn từ Trung tâm Giám sát và
Phòng bệnh Hoa Kỳ (CDC) và các hội nghị quốc tế đã mở rộng định nghĩa ca bệnh
cho các vị trí nhiễm khuẩn khác nhau và hiện đang được áp dụng để giám sát
nhiễm khuẩn bệnh viện trên toàn cầu. Dựa trên các tiêu chuẩn lâm sàng và sinh
học, các nhà khoa học đã xác định có khoảng 50 loại NKBV khác nhau có thể xảy
ra tại bệnh viện.
Sơ đồ 1:Thời gian
xuất hiện NKBV
Nhiễm khuẩn liên quan đến cơ sở khám bệnh,
chữa bệnh (KBCB) không chỉ là chỉ số chất lượng chuyên môn, mà còn là chỉ số an
toàn của người bệnh, chỉ số đánh giá sự tuân thủ về thực hành của nhân viên y
tế (NVYT), chỉ số đánh giá hiệu lực của công tác quản lý và là một chỉ số rất
nhạy cảm đối với người bệnh và xã hội.
2. Dịch tễ học nhiễm khuẩn bệnh viện
2.1. Dịch tễ học
Nhiễm khuẩn liên quan đến các hoạt động chăm
sóc và khám chữa bệnh trong các cơ sở KBCB là một trong những yếu tố hàng đầu đe
doạ sự an toàn của người bệnh trong các cơ sở y tế. Đặc biệt trong giai đoạn
hiện nay với sự gia tăng số người nhiễm HIV/AIDS, viêm gan B, viêm gan C và các
bệnh dịch nguy hiểm có nguy cơ gây dịch, người bệnh đứng trước nguy cơ có thể
bị mắc thêm bệnh khi nằm viện hoặc khi nhận các dịch vụ y tế từ NVYT và những
người trực tiếp chăm sóc cũng có nguy cơ cao mắc bệnh như chính người bệnh mà
họ chăm sóc.
Các nghiên cứu quy mô vùng, quốc gia và liên quốc
gia của các nước và TCYTTG ghi nhận tỷ lệ NKBV từ 3,5% đến 10% người bệnh nhập
viện. Một số điều tra ban đầu về NKBV ở nước ta cho thấy tỷ lệ NKBV hiện mắc từ
3 - 7% tùy theo tuyến và hạng bệnh viện. Càng ở bệnh viện tuyến trên, nơi có
nhiều can thiệp thủ thuật, phẫu thuật thì nguy cơ nhiễm khuẩn càng lớn.
Tại Hoa Kỳ, hàng năm ước tính có 2 triệu
người bệnh bị NKBV, làm 90.000 người tử vong, làm tốn thêm 4,5 tỉ dollar viện phí.
Nghiên cứu về hiệu quả của Chương trình kiểm soát nhiễm khuẩn bệnh viện SENIC (Study
on the Efficacy of Nosocomial Infection Control) năm 1970 -1976 đã khẳng định
Chương trình kiểm soát NKBV bao gồm giám sát và áp dụng kỹ thuật có thể làm
giảm 33% NKBV. Từ đó, nhiều bệnh viện đã cải tiến các biện pháp kiểm soát NKBV
và đã đạt được nhiều thành công. Từ năm 2007, Hiệp hội KSNK và dịch tễ học Hoa
Kỳ APIC (Association for Professionals in Infection Control and Epidemiology)
đã đưa ra mục tiêu “ hướng đến không có NKBV”.
Tình hình NKBV tại Việt nam chưa được xác
định đầy đủ. Có ít tài liệu và giám sát về NKBV được công bố. Đến nay đã có ba
cuộc điều tra cắt ngang (point prevalence) mang tính khu vực do Vụ Điều trị Bộ
Y tế (nay là Cục Quản lý khám chữa bệnh) đã được thực hiện. Điều tra năm 1998
trên 901 người bệnh trong 12 bệnh viện toàn quốc cho thấy tỉ lệ NKBV là 11.5%;
trong đó nhiễm khuẩn vết mổ chiếm 51% trong tổng số các NKBV. Điều tra năm 2001
xác định tỉ lệ NKBV là 6.8% trong 11 bệnh viện và viêm phổi bệnh viện là nguyên
nhân thường gặp nhất (41.8%). Điều tra năm 2005 tỉ lệ NKBV trong 19 bệnh viện
toàn quốc cho thấy là 5.7% và viêm phổi bệnh viện cũng là nguyên nhân thường
gặp nhất (55.4%). Tuy nhiên, những điều tra trên với cỡ mẫu không lớn, lại điều
tra tại một thời điểm nên chưa thế kết luận rằng tỷ lệ nhiễm khuẩn của các bệnh
viện Việt Nam là thấp và công tác KSNK của Việt Nam đã tốt. Cũng như các nước
khác, Chính phủ Việt Nam rất quan tâm đến KSNK và tình trạng đa kháng kháng
sinh của các vi sinh vật ngày càng tăng và lan rộng trên toàn cầu. Trong đó,
đối tượng có nguy cơ nhiễm khuẩn cao là người bệnh nằm điều trị kéo dài tại
bệnh viện, phải trải qua nhiều thủ thuật xâm lấn, nằm tại các khoa Hồi sức tích
cực. Ngoài ra, tình trạng quá tải người bệnh ở các bệnh viện lớn và số người
bệnh điều trị nội trú gia tăng cũng đóng vai trò quan trọng để lây lan nhiễm
trùng.
Tác nhân gây NKBV đã có nhiều thay đổi trong
vài thập kỷ qua. Các vi khuẩn gây bệnh có thể là các vi khuẩn gram dương và các
trực khuẩn Gram (-), nấm, và ký sinh trùng. Tuy nhiên, NKBV do trực khuẩn Gram
(-) đa kháng thuốc kháng sinh đã và đang trở thành một tai hoạ thực sự cho các
bệnh viện. Tốc độ kháng kháng sinh của các vi khuẩn này với các nhóm kháng sinh
carbapenems và aminoglycoside cũng tăng nhanh và lan rộng khắp các châu lục,
trong đó có Việt Nam.
2.2. Hậu quả của NKBV
Nhiễm khuẩn bệnh viện dẫn đến nhiều hệ luỵ
cho người bệnh và cho hệ thống y tế như: tăng biến chứng và tử vong cho người
bệnh; kéo dài thời gian nằm viện trung bình từ 7 đến 15 ngày; tăng sử dụng
kháng sinh dẫn đến tăng sự kháng thuốc của vi sinh vật và tăng chi phí điều trị
cho một NKBV thường gấp 2 đến 4 lần so với những trường hợp không NKBV.
Theo báo cáo của một số nghiên cứu: Chi phí
phát sinh do nhiễm khuẩn huyết bệnh viện là $34,508 đến $56,000 và do viêm phổi
bệnh viện là $5,800 đến $40,000. Tại Hoa Kỳ, hàng năm ước tính có 2 triệu người
bệnh bị NKBV, làm tốn thêm 4,5 tỉ dollar viện phí. Ở Việt Nam chưa có những
nghiên cứu quốc gia đánh giá chi phí của NKBV, một nghiên cứu tại bệnh viện Chợ
Rẫy cho thấy NKBV làm kéo dài thời gian nằm viện 15 ngày với chi phí trung bình
mỗi ngày là 192,000 VND và ước tính chi phí phát sinh do NKBV vào khoảng
2,880,000 VND/ người bệnh.
2.3. Nguyên nhân NKBV
NKBV không chỉ gặp ở người bệnh mà còn có thể
gặp ở NVYT và những người trực tiếp chăm sóc người bệnh. Thực hiện những biện
pháp KSNK trong các cơ sở KBCB cần quan tâm đến nguyên nhân NKBV ở cả hai đối
tượng này.
2.3.1. Đối với người bệnh
Có rất nhiều yếu tố là nguyên nhân dẫn đến
các NKBV ở người bệnh như:
- Các yếu tố nội sinh (do chính bản thân
người bệnh): Người bệnh mắc bệnh mãn tính, mắc các bệnh tật làm suy giảm khả
năng phòng vệ của cơ thể, những người bệnh dùng thuốc kháng sinh kéo dài,t rẻ
sơ sinh non tháng và người già dễ bị NKBV. Các vi sinh vật cư trú trên da, các
hốc tự nhiên của cơ thể người bệnh có thể gây nhiễm trùng cơ hội, đặc biệt khi
cơ thể bị giảm sức đề kháng.
- Các yếu tố ngoại sinh như: Vệ sinh môi
trường, nước, không khí, chất thải, quá tải bệnh viện, nằm ghép, dụng cụ y tế, các
phẫu thuật, các can thiệp thủ thuật xâm lấn…
- Các yếu tố liên quan đến sự tuân thủ của
NVYT: tuân thủ các nguyên tắc vô khuẩn, đặc biệt vệ sinh bàn tay của nhân viên
y tế.
2.3.2. Đối với NVYT
Ba nguyên nhân chính làm cho NVYT có nguy cơ
bị lây nhiễm. Thường là khi họ bị phơi nhiễm nghề nghiệp với các tác nhân gây
bệnh qua đường máu do tai nạn nghề nghiệp trong quá trình chăm sóc người bệnh,
thường gặp nhất là:
- Tai nạn rủi ro từ kim tiêm và vật sắc nhọn
nhiễm khuẩn,
- Bắn máu và dịch từ người bệnh vào niêm mạc mắt,
mũi, miệng khi làm thủ thuật,
- Da tay không lành lặn tiếp xúc với máu và dịch
sinh học của người bệnh có chứa tác nhân gây bệnh.
3. Các tác nhân vi sinh vật
Căn nguyên vi sinh vật (VSV) gây NKBV phần
lớn là do vi khuẩn gây lên, sau đó là do vi rút, nấm và ký sinh trùng. Các vi
khuẩn thường gặp chủ yếu hiện nay là tụ cầu vàng (S.aureus) và các trực khuẩn
Gram (-). NKBV do vi rút thường gặp ở trẻ em hơn là người trưởng thành và
thường mang nguy cơ bùng nổ thành dịch. NKBV do nấm thường do điều trị kháng
sinh kéo dài hoặc người bệnh bị suy giảm miễn dịch.
Vi sinh vật từ môi trường bên ngoài xâm nhập
vào cơ thể gây bệnh cũng bao gồm vi khuẩn, vi rút, ký sinh trùng và nấm. Vi
sinh vật ký sinh trên người là những VSV gây bệnh cơ hội và chủ yếu là vi khuẩn
Gram (-). Các VSV gây nhiễm trùng cũng biến đổi khác nhau theo nhóm cộng đồng
dân cư, các chuyên khoa điều trị khác nhau, điều kiện khác nhau và có sự khác
nhau giữa các quốc gia.
3.1. Vai trò gây bệnh của vi khuẩn
Vi khuẩn gây NKBV có thể từ hai nguồn gốc
khác nhau. Vi khuẩn nội sinh, thường cư trú ở lông, tuyến mồ hôi, tuyến chất
nhờn. Bình thường trên da có khoảng 13 loài vi khuẩn ái khí được phân bố khắp
cơ thể và có vai trò ngăn cản sự xâm nhập của VSV gây bệnh. Một số vi khuẩn nội
sinh có thể trở thành căn nguyên nhiễm trùng khi khả năng bảo vệ tự nhiên của
vật chủ bị tổn thưởng. Vi khuẩn ngoại sinh, là vi khuẩn có nguồn gốc ngoại lai,
có thể từ dụng cụ y tế, nhân viên y tế, không khí, nước hoặc lây nhiễm chéo
giữa các bệnh nhân.
Vi khuẩn Gram dương, cầu khuẩn: Tụ cầu vàng
(Staphylococcuc aureus) đóng vai trò quan trọng đối với NKBV từ cả hai nguồn
nội sinh và ngoại sinh. Tụ cầu vàng có thể gây nên nhiễm trùng đa dạng ở phổi,
xương, tim, nhiễm khuẩn huyết và đóng vai trò quan trọng trong NKBV có liên
quan đến truyền dịch, ống thở, nhiễm khuẩn vết bỏng và nhiễm khuẩn vết mổ. Vi
khuẩn Staphylococcus saprophyticus thường là căn nguyên gây nhiễm trùng tiết
niệu tiên phát, là loài gây nhiễm khuẩn có tỷ lệ cao thứ hai (sau tụ cầu vàng)
ở người bệnh nhiễm khuẩn vết bỏng. Liên cầu beta tán huyết (beta- hemolytic)
đóng vai trò quan trọng trong các biến chứng viêm màng cơ tim và khớp.
Các tác giả trong nước cho thấy, nhiễm khuẩn
do chấn thương, nhiễm khuẩn ngoại khoa hay nhiễm khuẩn vết bỏng tỷ lệ vi khuẩn
Gram (+), đặc biệt là S.aureus thường gặp nhiều hơn các nhiễm khuẩn phổi và
nhiễm khuẩn đường tiết niệu. Nguyễn Văn Hiếu (2008), nhiễm khuẩn vết bỏng có tỷ
lệ vi khuẩn Gram (+) là 31,3%, cao hơn nhiều so với nhiễm khuẩn phổi (6,2%),
nhiễm khuẩn vết mổ (12,1%) và tỷ lệ phối hợp cao nhất là P.aeruginosa với
S.aureus.
Vi khuẩn Gram âm, trong đó các trực khuẩn
Gram (-) thường có liên quan nhiều đến NKBV và phổ biến trên người bệnh nhiễm
trùng phổi tại khoa điều trị tích cực. Họ vi khuẩn đường ruột (Enterobacteriaceae)
thường cư trú trên đường tiêu hoá của người và động vật, đang là mối quan tâm
lớn trong NKBV do có khả năng kháng cao với các nhóm kháng sinh amiglycoside,
β-lactamase và có khả năng truyền tính kháng qua plasmid. Chủng Acinetobacter spp,
trong đó đáng quan tâm nhất là chủng A.baumannii, thường gặp trong không khí
bệnh viện, nước máy, ống thông niệu đạo, máy trợ hô hấp. Ngoài ra còn thấy
trong đờm, nước tiểu, phân, dịch nhầy âm đạo. Ngày nay NKBV do Acinetobacter
spp đang có chiều hướng gia tăng rõ rệt. Vi khuẩn thuộc giống Klebsiella spp
thường xuyên là nguyên nhân NKBV và vi khuẩn này có khả năng lan nhanh tạo
thành các vụ dịch tại bệnh viện. Loài Klebsiella pneumoniae, thường có vai trò
quan trọng trong nhiễm trùng tiết niệu, phổi, nhiễm trùng huyết và mô mềm. Nhiều
nghiên cứu trong nước và quốc tế đã khẳng định, vi khuẩn Escherichia coli gây
nhiễm trùng chủ yếu trên đường tiết niệu, sinh dục của phụ nữ và nhiễm trùng
vết mổ.
Trực khuẩn mủ xanh (Pseudomonas aeruginosa),
là vi khuẩn Gram (-), ưa khí thuộc họ Pseudomonadaceae. Người bệnh nhiễm trùng
được phát hiện thấy trực khuẩn mủ xanh ở phổi, mặt trong bàng quang, bể thận,
buồng tử cung, thành ống dẫn lưu và bề mặt kim loại máy tạo nhịp tim. Các vi khuẩn
gây nhiễm trùng huyết trên người bệnh bỏng chủ yếu là trực khuẩn mủ xanh và tụ
cầu vàng, trong đó trực khuẩn mủ xanh đã kháng hầu hết các kháng sinh thông
thường.
Nhiều nghiên cứu trong nước và nước ngoài đều
chứng minh trực khuẩn Gram âm là căn nguyên hàng đầu gây nhiễm trùng cơ hội và các
loài thường gặp là P.aeruginosa, Acinetobacter spp, E.coli, Klebsiella spp và Enterobacter
spp. Loài Proteus spp cũng thường gây NKBV và đặc biệt là nhiễm khuẩn vết mổ và
nhiễm khuẩn đường tiết niệu. Tỷ lệ nhiễm khuẩn do vi khuẩn Gram âm, theo nghiên
cứu của Nguyễn Văn Hiếu (2008) là 78,5%, Phạm Văn Hiển (1996) là 89%, Trần Tuấn
Đắc (1996) là 85,4%.
Khi nghiên cứu về NKBVvà các yếu tố liên quan
tại 19 bệnh viện, tác giả Phạm Đức Mục và cộng sự (2005) cho thấy các tác nhân
nhiễm khuẩn chính là P.aeruginosa (24%), sau đó là K.pneumoniae (20%) và A.baumannii
(16%). Tác giả Trương Anh Thư (2008), nghiên cứu tại Bệnh viện Bạch Mai cho rằng
nhiễm khuẩn do P.aeruginosa là cao nhất (28,6%), sau đó là A.baumannii (23,8%),
K.pneumoniae (19%) và nấm candida spp (14,3%). Nguyễn Văn Hòa (2008), tại Bệnh
viện Hữu nghị Việt Xô, tỷ lệ phân lập được P.aeruginosa là cao nhất (22,3%) và
đóng vai trò chính trong nhiễm khuẩn đường hô hấp và đường tiết niệu. Nguyễn
Quốc Định (2000), loài vi khuẩn phân lập được từ bệnh phẩm mủ của vết thương
bỏng chủ yếu là S.aureus (37,8%), sau đó là P.aeruginosa (28.5%) và
Enterobacter (12,5%). Trong đó phối hợp giữa các loài vi khuẩn cao nhất vẫn là
P.aeruginosa và S.aureus (18,6%).
Những nghiên cứu khác phía ở nam Việt Nam, theo
tác giả Đồng Quang Nguyên (1995) cho thấy tỷ lệ các loài vi khuẩn gây nhiễm khuẩn
huyết trên người bệnh bỏng lần lượt là Enterobacter 50%, P.aeruginosa 20%,
S.aeureus 12,5%, Proteus 10% và E.coli 2,8%. Nguyễn Thế Hiệp (1995), khi nghiên
cứu 3 năm liền tại bệnh viện Chợ Rẫy cho thấy tỷ lệ gặp P.aeruginosa là 16,2%.
3.2. Vai trò gây bệnh của vi rút
Một số vi rút có thể lây nhiễm khuẩn bệnh
viện như vi rút viêm gan B (HBV) và vi rút viêm gan C (HCV) (lây qua đường máu,
lọc máu, đường tiêm truyền, nội soi), các vi rút hợp bào đường hô hấp, SARS và
vi rút đường ruột (Enteroviruses) truyền qua tiếp xúc từ tay-miệng và theo
đường phân-miệng. Các vi rút khác cũng luôn lây truyền trong bệnh viện như Cytomegalovirus,
HIV, Ebola, Influenza, Herpes và Varicella-Zoster.
Nhiều nghiên cứu cho thấy HBV, HIV, cúm A đóng
vai trò lây nhiễm quan trọng trong môi trường bệnh viện. Viêm gan B có thể lây
nhiễm giữa các người bệnh làm sinh thiết nội tĩnh mạch trong cùng một ngày và cùng
một phòng. Người bệnh ghép tim là đối tượng có nguy cơ lây nhiễm cao. Những
người bệnh có HbsAg-, kháng Hbc-, kháng Hbc+ và HBV DNA+ được coi là người lành
mang HBV và dễ có nguy cơ bùng phát vi rút viêm gan B sau khi ghép tim. Ngoài
ra nhiễm vi rút một cách ngẫu nhiên do dung dịch heparin có lẫn máu từ người
bệnh mang HCV tiềm ẩn chưa xác định cũng có thể là nguồn lây nhiễm viêm gan C
trong bệnh viện.
Bên cạnh vi rút viêm gan, các nhà khoa học
Pháp đã cho thấy 25% người bệnh hồi sức cấp cứu bị nhiễm một loại vi rút gây
bệnh đường hô hấp trên có liên quan đến quạt thông gió. Vi rút Herpes type-1 cũng
được phát hiện thấy trên bệnh phẩm của người bệnh thở máy với tỷ lệ khá cao
(31%).
3.3. Vai trò gây bệnh của ký sinh trùng và
nấm
Một số ký sinh trùng (Giardia lamblia) có thể
lây truyền dễ dàng giữa người trưởng thành và trẻ em. Nhiều loại nấm và ký sinh
trùng là các sinh vật cơ hội và là nguyên nhân nhiễm trùng trong khi điều trị
quá nhiều kháng sinh và trong trường hợp suy giảm miễn dịch (Candida albicans,
Aspergillus spp, Cryptococcus neoformans,...). Các loài Aspergillus spp thường
gây nhiễm bẩn môi trường không khí và các loài này được bắt nguồn từ bụi và đất,
đặc biệt là trong quá trình xây dựng bệnh viện. Căn nguyên nhiễm trùng là nấm
thường kháng thuốc cao và gặp rất nhiều khó khăn trong quá trình điều trị.
Tác giả Trương Anh Thư và CS (2008) cho thấy các
tác nhân gây NKBV tại Bạch Mai, ngoài các vi khuẩn Gram âm thường gặp thì tỷ lệ
nhiễm khuẩn do nấm Candida là khá cao (14,3%).
4. Đường lây truyền nhiễm khuẩn bệnh viện
Có 3 đường lây truyền chính trong cơ sở y tế
là lây qua đường tiếp xúc, đường giọt bắn, và không khí.
- Lây qua đường tiếp xúc là đường lây nhiễm
quan trọng và phổ biến nhất trong NKBV và được chia làm hai loại khác nhau là
lây nhiễm qua đường tiếp xúc trực tiếp (tiếp xúc trực tiếp với các tác nhân gây
bệnh) và lây nhiễm qua tiếp xúc gián tiếp (tiếp xúc với vật trung gian chứa tác
nhân gây bệnh).
- Lây nhiễm qua đường giọt bắn: khi các tác
nhân gây bệnh chứa trong các giọt nhỏ bắn ra khi người bệnh ho, hắt hơi, nói
chuyện bắn vào kết mạc mắt, niêm mạc mũi, miệng của người tiếp xúc; các tác
nhân gây bệnh truyền nhiễm có trong các giọt bắn có thể truyền bệnh từ người
sang người trong một khoảng cách ngắn (<1 mét). Các giọt bắn có kích thước
rất khác nhau, thường >5 μm, có khi lên tới 30 μm hoặc lớn hơn.. Một số tác
nhân gây bệnh qua đường giọt bắn cũng có thể truyền qua đường tiếp xúc trực
tiếp hoặc tiếp xúc gián tiếp.
- Lây qua đường không khí xảy ra do các giọt
bắn li ti chứa tác nhân gây bệnh, có kích thước < 5μm. Các giọt bắn li ti
phát sinh ra khi người bệnh ho hay hắt hơi, sau đó phát tán vào trong không khí
và lưu chuyển đến một khoảng cách xa, trong một thời gian dài tùy thuộc vào các
yếu tố môi trường. Những bệnh có khả năng lây truyền bằng đường không khí như
lao phổi, sởi, thủy đậu, đậu mùa, cúm, quai bị hoặc cúm, SARS khi có làm thủ
thuật tạo khí dung ...
5. Nguồn lây nhiễm khuẩn bệnh viện
Có nhiều nguồn lây nhiễm ở trong các cơ sở y
tế (CSYT) ví dụ như: nguồn lây từ môi trường (không khí, nước, xây dựng), bệnh
nhân, từ các hoạt động khám và chữa bệnh (thủ thuật xâm nhập và phẫu thuật,
dụng cụ và thiết bị, hóa trị liệu,...).
5.1. Từ môi trường
Các tác nhân gây bệnh có thể gặp trong môi
trường (không khí, nước, bề mặt vật dụng xung quanh người bệnh) như nấm vi
khuẩn hoặc các loại vi rút và các ký sinh trùng (bảng 1).
Bảng 1. Căn nguyên
VSV gây bệnh trong môi trường
Nguồn
Vi khuẩn
Vi rút
Nấm
Không khí
- Cầu khuẩn Gram (+)
(Nguồn gốc từ da)
- Tuberculosis
Varicella zoster
(chickenpox) Influenza
Aspergillus
Nước
- Trực khuẩn Gram (-): Pseudomonas
aeruginosa,
Serratia marcescens,
Flavobacterium
Acinetobacter
Legionella pneumophila
- Vi khuẩn lao :
Mycobacterium xenopi,
Mycobacterium chelonae,
Mycobacterium avium-
intracellularae
Molluscum
contagiosum
Human
papillomavirus
Noroviruses
Exophiala
jeanselmei
Thực phẩm
Salmonella spp
Staphylococcus aureus
Clostridium perfringens
Clostridium botulinum
Bacillus cereus và các trực khuẩn hiếu khí
có nha bào
Escherichia coli
Campylobacter jejuni
Yersinia enterocolitica
Vibrio parahaemolyticus
Vibrio cholerae
Aeromonas hydrophilia
Streptococcus species
Listeria monocytogenes
Rotavirus
Caliciviruses
5.2. Từ người bệnh
Con người (người bệnh, nhân viên y tế, người
nhà người bệnh, khách thăm) đều có thể đóng vai trò như ổ chứa hoặc nguồn chứa
tác nhân gây NKBV.
Các yếu tố từ người bệnh làm thuận lợi cho NKBV
gồm tuổi, tình trạng sức khỏe và phương pháp điều trị được áp dụng. Nguy cơ có
thể được phân loại theo 3 mức độ khác nhau: nguy cơ mức độ thấp, mức trung bình
và mức độ cao. Các người bệnh có nguy cơ thấp khi không có dấu hiệu bệnh quan
trọng, hệ miễn dịch không bị ảnh hưởng và không phải điều trị can thiệp. Tình
trạng sức khỏe kém, đặc biệt là tuổi cao các đáp ứng miễn dịch tế bào và miễn dịch
dịch thể bị suy giảm; trẻ em có hệ thống đáp ứng miễn dịch chưa hoàn chỉnh, sức
chịu đựng stress kém vì thế sức đề kháng với vi khuẩn yếu nên xuất hiện một
nguy cơ toàn thân. Ngoài ra người bệnh cao tuổi dễ mắc bệnh còn liên quan đến
tình trạng dinh dưỡng kém.
Hơn nữa, người bệnh nặng dẫn đến tình trạng
tăng trao đổi chất, khả năng miễn dịch suy yếu, khả năng chống lại các VSV
ngoại sinh giảm và VSV nội sinh phát triển mạnh hơn. Một số yếu tố khác cũng
góp phần NKBV như tình trạng người bệnh khi nhập viện (cấp tính hay không cấp
tính), thời gian nằm viện, giới tính, khả năng khử nhiễm chọn lọc của ống tiêu
hóa và các nguy cơ này mang tính độc lập với mỗi loại nhiễm khuẩn. Nguy cơ cao
NKBV cũng xảy ra trên những người bệnh thay tạng, ung thư hoặc nhiễm trùng do suy
giảm miễn dịch ở người nhiễm HIV, người bệnh tổn thương hệ miễn dịch, người bệnh
đa chấn thương hoặc bỏng nặng và người bệnh thường xuyên phải điều trị can
thiệp.
5.3. Từ hoạt động thăm khám và điều trị
Có ba yếu tố cơ bản liên quan đến khám và điều
trị làm tăng nguy cơ trở thành nguồn gây NKBV, đó là: thiết bị và dụng cụ sử
dụng cho thăm khám, phẫu thuật và sử dụng kháng sinh. Trong đó có 4 loại nhiễm
trùng thường gặp nhất có liên quan đến dụng cụ y tế là nhiễm khuẩn tiết niệu
liên quan đến ống dẫn nước tiểu, nhiễm khuẩn vết mổ liên quan đến dẫn lưu sau
mổ, viêm phổi và nhiễm trùng huyết liên quan đến cathete tĩnh mạch trung tâm và
thở máy.
Khi sử dụng thiết bị xâm nhập như đặt nội khí
quản, máy trợ hô hấp, nội soi thăm dò, dẫn lưu sau mổ, đặt cathete tĩnh mạch
trung tâm, dẫn lưu tiết niệu...tất cả các điều trị can thiệp đó đã làm mất đi
cơ chế bảo vệ tự nhiên của cơ thể là ngăn cản sự xâm nhập và tấn công của các
VSV gây bệnh và luôn được xem là có nguy cơ cao. Tỷ lệ các NKBV liên quan đến
qui trình điều trị xâm nhập hoặc dụng cụ xâm nhập chiếm xấp xỉ 80% tổng số
nhiễm khuẩn trong bệnh viện.
Nhiễm khuẩn liên quan đến thiết bị xâm nhập
đã được các tác giả mô tả nhiều trong các công trình nghiên cứu, và thời gian sử
dụng các thiết bị càng kéo dài thì nguy cơ đối với tất cả các nhiễm trùng càng
tăng, đặc biệt là nhiễm khuẩn huyết và tỷ lệ tử vong cao thường tập trung trên
người bệnh bị nhiễm khuẩn phổi và nhiễm khuẩn huyết.
5.4. Từ việc sử dụng kháng sinh không thích
hợp
Ngày nay, mối quan tâm đặc biệt là khoảng 70%
của NKBV là do các chủng vi khuẩn kháng thuốc. Quá trình kháng thuốc là do hoặc
phát triển tính kháng tự nhiên hoặc do các nhà lâm sàng đã lạm dụng kháng sinh
trong quá trình điều trị các bệnh nhiễm khuẩn. Do vậy, vấn đề kháng thuốc của
các tác nhân gây nhiễm khuẩn đang là một vấn đề toàn cầu, đặc biệt là các căn
nguyên vi khuẩn đa kháng kháng sinh.
Trong vài thập kỷ gần đây, cùng với việc sử dụng
rộng rãi các kháng sinh cephalosporin thế hệ mới là sự bùng phát ngày càng nhiều
các trường hợp nhiễm khuẩn do các tác nhân vi khuẩn sinh emzym beta-lactamase
(ESBL) trên toàn cầu. Tỷ lệ nhiễm vi khuẩn sinh ESBL và kiểu kháng khác nhau
tùy thuộc vào từng quốc gia, từng khu vực và trung tâm nghiên cứu hoặc phòng
thí nghiệm. Song song với sự phát triển đó là tần xuất mắc và tử vong của bệnh
cảnh lâm sàng nặng do vi khuẩn đa kháng ngày càng tăng cao.
Các vi khuẩn tụ cầu (Staphylococci), cầu khuẩn
đường ruột (Enterococci) và phế cầu khuẩn (Pneumococci) đã xuất hiện kháng
thuốc nghiêm trọng. Chủng tụ cầu vàng (S.aureus) được điều trị bằng penicillin từ
những năm 1960, nay các chủng tụ cầu vàng đã kháng penicillin, oxacillin,và thậm
chí xuất hiện kháng các kháng sính mới như naftacillin và vancomycin.
Tình trạng kháng thuốc của trực khuẩn Gram
(-) gây NKBV ngày càng gia tăng và phổ biến ở tất cả các khoa điều trị trong
bệnh viện và tình trạng đa kháng thường xảy ra với các kháng sinh thuộc nhóm quinolon,
cephalosporin thế hệ 3 và aminoglycosid. Sự bùng nổ ngày càng nhiều chủng trực khuẩn
mủ xanh và A.baumannii đa kháng kháng sinh ở trong và ngoài khoa điều trị tích
cực đang là vấn đề thường xuyên được đề cập tới ngày càng nhiều ở hầu hết các
nghiên cứu gần đây.
Sử dụng kháng sinh hợp lý trong cơ sở khám
chữa bệnh là một yếu tố quan trọng ảnh hưởng tới tính nhạy cảm kháng sinh của
vi khuẩn. Khi sử dụng kháng sinh không hợp lý sẽ làm tăng chủng kháng thuốc do
có sự phối hợp chọn lọc tự nhiên và thay đổi các thành phần gen kháng thuốc của
vi khuẩn. Kháng kháng sinh xuất phát điểm từ các cơ sở y tế, sau đó lan rộng ra
cộng đồng và vi khuẩn kháng thuốc trở thành căn nguyên của khoảng 70% các nhiễm
khuẩn bệnh viện. Tỷ lệ mắc và tử vong do NKBV có liên quan đến vi khuẩn kháng
thuốc đã làm tăng đáng kể các loại chi phí Ngăn ngừa sự bùng phát và lây lan
của các vi khuẩn kháng thuốc sẽ hạn chế được ảnh hưởng bất lợi và tốn kém. Việc
quản lý và sử dụng kháng sinh thích hợp như lựa chọn thuốc, liều dùng trong quá
trình điều trị và giám sát thường xuyên tính kháng kháng sinh sẽ hạn chế được
tốc độ kháng thuốc của vi khuẩn.
6. Các nhiễm khuẩn thường gặp ở bệnh viện
Một vài thập kỷ gần đây hầu hết các nghiên
cứu của các tác giả trên thế giới và trong nước đều cho thấy nhiễm khuẩn bệnh
viện thường có liên quan đến khoa Điều trị tích cực trong đó phổ biến là nhiễm
trùng phổi, sau đó là nhiễm trùng huyết, nhiễm trùng tiết niệu và nhiễm trùng
vết mổ. Các nhiễm khuẩn này đóng vai trò chính trong số lượng nhiễm khuẩn tại
các bệnh viện và thường chiếm tỷ lệ cao nhất tập trung tại các bệnh viện lớn.
6.1. Viêm phổi bệnh viện: là nhiễm khuẩn
thường gặp trong NKBV và tỷ lệ mắc từ 15% đến 20% tổng số NKBV. Với người bệnh
nặng, tỷ lệ mắc cao từ 10% đến 65% và có thể cao gấp từ 6 đến 12 lần đối với
người bệnh thở máy. Người bệnh nhiễm trùng phổi do thở máy thường có tỷ lệ tử
vong từ 25% đến 60%. Tác nhân gây viêm phổi rất phong phú có thể là vi khuẩn,
nấm, vi rút.
6.2. Nhiễm khuẩn vết bỏng: Người bệnh bỏng,
bề mặt da bị tổn thương, sự kết hợp giữa tình trạng bệnh và sử dụng dụng cụ xâm
lấn trong quá trình điều trị là điều kiện thuận lợi cho NKBV, tụ cầu vàng và
Pseudomonas là vi khuẩn kháng thuốc thường phân lập đươc trong tổn thương nhiễm
trùng bỏng. Mặt khác, vết bỏng sâu, mô hoại tử là môi trường thuận lợi cho VSV
xâm nhập, phát triển và dễ gây nhiễm khuẩn huyết.
Các chủng vi khuẩn phân lập được từ bệnh phẩm
mủ nhiễm trùng bỏng qua nhiều công trình nghiên cứu cho thấy thường gặp là Pseudomonas
spp, Staphylococcus aureus và Klebsiella spp.
6.3. Nhiễm khuẩn vết mổ: là những nhiễm khuẩn
xảy ra tại vị trí phẫu thuật, thường chịu ảnh hưởng bởi nhiều tác động trong
quá trình từ trước, trong và sau phẫu thuật. Nhiễm khuẩn có thể do nguy cơ từ
môi trường ngoại sinh như không khí, dụng cụ y tế, từ phẫu thuật viên hoặc nhân
viên y tế khác; do nội sinh từ hệ vi khuẩn chí trên da, tại vị trí phẫu thuật hoặc
hiếm hơn là từ máu được truyền trong quá trình phẫu thuật.
Ngoài ra nhiễm khuẩn còn phụ thuộc vào chất
lượng của kỹ thuật phẫu thuât, thời gian và vị trí phẫu thuật, tình trạng dinh
dưỡng cho bệnh nhân, thuốc ức chế miễn dịch; sự có mặt của vật lạ như ống dẫn
lưu, độc lực của vi khuẩn, sự đồng phát nhiễm trùng ở nhiều vị trí khác nhau và
kinh nghiệm của phẫu thuật viên. Nhiễm khuẩn vết mổ có tỷ lệ mắc cao, thường đứng
thứ hai sau nhiễm khuẩn đường hô hấp, và tác nhân gây nhiễm khuẩn có thể là các
cầu khuẩn gram dương như S.aureus, SCN và có thể là E.coli, Acinetobacter
baumannii, P.aeruginosa và Candida spp.
6.4. Nhiễm khuẩn đường tiết niệu: là những
nhiễm khuẩn xảy ra ở đường tiết niệu, thường đứng hàng thứ hai hoặc ba tùy theo
nghiên cứu, tỷ lệ mắc cao ở những người già, người có đặt thong tiểu. Có tới 80%
trường hợp nhiễm khuẩn đường tiết niệu liên quan đến đặt dẫn lưu bàng quang và tỷ
lệ nhiễm khuẩn tiết niệu nặng đặc biệt cao trong một số trường hợp như thay
thận, giới nữ, đái đường và suy thận.
Nhiễm khuẩn tiết niệu bệnh viện thường do
trực khuẩn Gram âm, trong đó hay gặp nhất là Escherichia coli, Proteus
mirabilis, Klebsiella spp và P.aeruginosa; ngoài ra còn có thể gặp Enterococci và
Enterobacter spp. Nấm Cadida cũng được xem là một trong những nguyên nhân hàng
đầu gây nhiễm khuẩn tiết tiệu ở khoa Hồi sức tích cực.
6.5. Nhiễm khuẩn huyết: là những nhiễm khuẩn
tiên phát hoặc thứ phát từ những vị trí khác trên cơ thể. Nhưng khoảng một nửa
nguyên nhân là do có can thiệp vào mạch máu và phải nói tới đầu tiên là đặt
cathete tĩnh mạch trung tâm. Và nhiễm trùng huyết do đặt các dụng cụ nội mạch
chiếm chiếm khoảng 15% trong tổng số NKBV và ảnh hưởng trực tiếp tới khoảng 1%
người bệnh điều trị nội trú. Về chi phí thì nhiễm khuẩn huyết phải chịu chi phí
cao nhất và tỷ lệ tử vong khoảng 18%.
6.6. Các nhiễm khuẩn khác
Ngoài một số loại nhiễm khuẩn bệnh viện
thường gặp nói trên đã dược hầu hết các tác giả đề cập tới trong các nghiên cứu
của mình, nhưng còn nhiều loại nhiễm khuẩn ở các vị trí tiềm ẩn khác trong bệnh
viện như: Nhiễm khuẩn da và mô mềm, nhiễm khuẩn dạ dày - ruột, Viêm xoang,
nhiễm khuẩn mắt và kết mạc, viêm màng nội mạc tử cung, …
7. Các văn bản quy phạm pháp luật về/liên
quan đến kiểm soát nhiễm khuẩn
Điều 62 Luật khám bệnh chữa bệnh quy định: Cơ
sở khám bệnh, chữa bệnh có trách nhiệm thực hiện các biện pháp KSNK (Giám sát,
khử khuẩn, tiệt khuẩn, vệ sinh, XLCT..); bảo đảm cơ sở vật chất cho KSNK; tư
vấn về các biện pháp KSNK; người làm việc trong cơ sở khám bệnh, chữa bệnh và
người bệnh phải tuân thủ các quy định về KSNK.
Thông tư 18/2009/TT-BYT ngày 14 tháng 10 năm
2009 về hướng dẫn tổ chức thực hiện công tác kiểm soát nhiễm khuẩn trong các cơ
sở khám bệnh, chữa bệnh đã thay thế cho các quy định trước đây tại Quy chế bệnh
viện (1997) các quy chế liên quan đến công tác kiểm soát nhiễm khuẩn. Theo đó
Bộ Y tế đã có quy định cụ thể .. 10 nhiệm vụ chuyên môn về KSNK, quy định các điều
kiện về tổ chức, về nhân lực, trang thiết bị và trách nhiệm của các cá nhân, bộ
phận trong việc thực hiện các nội dung của Thông tư (tham khảo Phụ lục 1: Thông
tư 18/2009/TT-BYT về tăng cường công tác KSNK).
Quyết định 43/2007/BYT-QĐ ban hành Quy chế
Quản lý chất thải y tế đã quy định chất thải rắn y tế được chia làm 5 nhóm, bao
gồm: Chất thải lây nhiễm, Chất thải hoá học nguy hại, Chất thải phóng xạ, Bình
chứa áp suất, Chất thải thông thường. Quy chế cũng quy định tiêu chuẩn các dụng
cụ, bao bì thu gom, vận chuyển chất thải rắn trong bệnh viện; phân loại, thu gom,
vận chuyển chất thải rắn trong bệnh viện; vận chuyển chất thải rắn ra ngoài cơ
sở y tế ...
Tại Quyết định số 1040/QĐ-BYT ngày 30/3/2012,
Bộ Y tế đã ban hành Kế hoạch hành động quốc gia tăng cường công tác KSNK trong các
cơ sở KBCB giai đoạn từ nay đến 2015.
Năm 2010, Bộ Y tế cũng đã ban hành chương
trình, tài liệu đạo tạo Phòng ngừa chuẩn. Năm 2012, Bộ Y tế tiếp tục ban hành
một số hướng dẫn phòng nhiễm khuẩn như: Phòng nhiễm khuẩn vết mổ, phòng viêm
phổi trên người bệnh thở máy, phòng ngừa chuẩn, Tiêm an toàn, Khử khuẩn-tiệt
khuẩn, Phòng nhiễm khuẩn huyết ở người bệnh đặt catheter.
Hàng năm, trong Tiêu chuẩn kiểm tra bệnh viện
hàng năm, Bộ Y tế đã đưa ra các chuẩn đánh giá việc triển khai thực hiện các
văn bản pháp quy và thực hành về KSNK trong các bệnh viện.
8. Chương trình KSNK và những giải pháp cụ
thể
Mặc dù NKBV là luôn xảy ra trong quá trình
chăm sóc và điều trị người bệnh, song việc thực hiện tốt và hiệu quả một chương
trình KSNK trong các CSYT đều góp phần làm giảm đến 30% các trường hợp NKBV có
thể xảy ra trong rất nhiều nghiên cứu trên thế giới. Và ngày nay, với một mục
tiêu “ An toàn cho người bệnh, an toàn cho NVYT” nhiều bệnh viện trên thế giới
đã nêu quyết tâm của mình như “ Tiến đến không còn NKBV”và ý tưởng này đã được rất
nhiều CSYT trên thế giới ủng hộ. Chương trình KSNK bao gồm nhiều giải pháp hữu
hiệu sau:
8.1. Về chính sách
- Xây dựng chính sách quốc gia về tăng cường
công tác KSNK,
- Ban hành các quy định, hướng dẫn quốc gia
về thực hành KSNK trong các cơ sở khám chữa bệnh.
- Xây dựng các chuẩn đánh giá chất lượng thực
hành KSNK để đưa vào nội dung kiểm tra bệnh viện hàng năm và đánh giá chất
lượng bệnh viện.
8.2. Về tổ chức
- Bộ Y tế (Cục quản lý khám chữa bệnh) thành
lập tổ chuyên gia kiểm soát NKBV.
Tổ chuyên gia tư vấn để Bộ Y tế ban hành các
chính sách và hướng dẫn quốc gia về công tác KSNK. Đồng thời tham gia đào tạo
về KSNK.
- Đối với các bệnh viện: thành lập Hội đồng
KSNK; Khoa/tổ KSNK và mạng lưới KSNK để làm đầu mối tham mưu cho lãnh đạo bệnh
viện thực hiện các hướng dẫn và quy định về KSNK.
- Hội nghề nghiệp: duy trì hoạt động của các
Hội KSNK khu vực và chuẩn bị các điều kiện để thành lập Hội KSNK Việt Nam.
8.3. Về đào tạo kiểm soát nhiễm khuẩn bệnh
viện
- Đào tạo chuyên khoa KSNK: Cán bộ Y tế Khoa
(tổ) KSNK phải được đào tạo chuyên khoa và thường xuyên cập nhật kiến thức, kỹ
năng thực hành KSNK.
- Đào tạo phổ cập: thầy thuốc, nhân viên của
cơ sở khám bệnh, chữa bệnh phải được đào tạo chương trình phổ cập về KSNK bao
gồm các thực hành về Phòng ngừa chuẩn và Phòng ngừa dựa vào đường lây, các
hướng dẫn thực hành phòng ngừa NKBV theo cơ quan, vị trí.
- Đào tạo KSNK trong các trường: bổ sung môn
học về phòng và KSNK trong các chướng trình đào tạo bác sĩ, điều dưỡng, hộ sinh
và kỹ thuật viên.
- Triển khai Chương trình đào tạo vệ sinh
bệnh viện cho hộ lý và nhân viên vệ sinh bệnh viện.
8.4. Về tổ chức giám sát nhiễm khuẩn bệnh
viện
- Tổ chức giám sát NKBV để có cơ sở dữ liệu
về NKBV như tỷ lệ mắc NKBV, tác nhân gây bệnh, vi khuẩn kháng thuốc...)..
- Giám sát là hoạt động chủ yếu của chương
trình kiểm soát NKBV và khoa KSNK. Giám sát NKBV được định nghĩa là “Việc thu
thập có hệ thống, liên tục; việc xử lý và phân tích những dữ kiện cần thiết
nhằm triển khai, lập kế hoạch, và phổ biến kịp thời những dữ kiện này đến những
người cần được biết”.
- Giám sát NKBV là một trong những yếu tố quan
trọng để cải thiện tình hình NKBV. Nhân viên kiểm soát NKBV thường phải dành
hơn một nửa thời gian để tiến hành giám sát. Giám sát NKBV sẽ cung cấp những dữ
kiện có ích để đánh giá tình hình NKBV: nhận biết những người bệnh NKBV, xác
định vị trí nhiễm khuẩn, những yếu tố góp phần vào nhiễm khuẩn. Từ đó giúp bệnh
viện có kế hoạch can thiệp và đánh giá được hiệu quả của những can thiệp này.
Giám sát NKBV còn là tiền đề cho việc thực hiện các nghiên cứu về KSNK.
- Chương trình giám sát cũng cần bao gồm
chương trình kiểm soát kháng sinh. Cần đưa ra được những quy định chính sách sử
dụng kháng sinh. Cần hạn chế những hoạt động tiếp thị của các hãng thuốc trong
bệnh viện, đặc biệt tại các bệnh viện có đào tạo.
8.5. Về thực hành kiểm soát nhiễm khuẩn
- Tổ chức thực hiện các biện pháp cách ly
phòng ngừa như: Phòng ngừa chuẩn, Phòng ngừa bổ sung (dựa theo đường lây truyền
bệnh)
- Tổ chức thực hiện các hướng dẫn và kiểm tra
các biện pháp thực hành KSNK theo tác nhân, cơ quan và bộ phận bị nhiễm khuẩn
bệnh viện.
8.6. Bảo đảm các điều kiện cho công tác KSNK
- Có bộ phận (đơn vị) khử khuẩn - tiệt khuẩn
tập trung đạt tiêu chuẩn và có đủ các phương tiệt để làm sạch, cọ rửa, khử
khuẩn, tiệt khuẩn và kho đựng dụng cụ sạch và dụng cụ vô khuẩn.
- Có nhà giặt thiết kế một chiều, đủ trang bị
và phương tiện như máy giặt, máy sấy, phương tiện là (ủi) đồ vải, xe vận chuyển
đồ vải bẩn, sạch; bể (thùng) chứa hóa chất khử khuẩn để ngâm đồ vải nhiễm
khuẩn, tủ lưu giữ đồ vải; xà phòng giặt, hóa chất khử khuẩn.
- Có cơ sở hạ tầng để bảo đảm xử lý an toàn
chất thải lỏng, chất thải rắn và chất thải khí y tế theo Quy định về quản lý
chất thải y tế.
- Các khoa lâm sàng phải có buồng để đồ bẩn
và xử lý dụng cụ y tế, buồng cách ly được trang bị các phương tiện, buồng thủ
thuật có đủ trang thiết bị, thiết kế đáp ứng yêu cầu kiểm soát nhiễm khuẩn: có
bồn rửa tay, vòi nước, nước sạch, xà phòng hoặc dung dịch rửa tay, khăn lau
tay, bàn chải chà tay, bàn làm thủ thuật, tủ đựng dụng cụ vô khuẩn, thùng đựng
chất thải.
- Buồng phẫu thuật và buồng chăm sóc đặc biệt
được trang bị hệ thống thông khí, lọc khí thích hợp, đảm bảo yêu cầu vô khuẩn.
- Phòng xét nghiệm phải bảo đảm điều kiện an
toàn sinh học phù hợp với từng cấp độ và chỉ được tiến hành xét nghiệm trong
phạm vi chuyên môn theo quy định của Luật về phòng, chống bệnh truyền nhiễm.
- Khoa truyền nhiễm phải có đủ phương tiện phòng
ngừa lây truyền bệnh và có khoảng cách an toàn với các khoa, phòng khác và khu
dân cư theo quy định của pháp luật về phòng, chống bệnh truyền nhiễm.
- Cơ sở vật chất chế biến, phân phối thực
phẩm trong bệnh viện phải được xây dựng và thiết kế theo đúng các quy định pháp
luật về vệ sinh, an toàn thực phẩm.
- Có đủ phương tiện vệ sinh chuyên dụng.
Trường hợp cơ sở khám bệnh, chữa bệnh hợp đồng với Công ty cung cấp dịch vụ vệ
sinh công nghiệp thì hợp đồng phải xác định rõ yêu cầu về trang thiết bị, hóa
chất, tiêu chuẩn vệ sinh, quy trình vệ sinh, đào tạo nhân viện vệ sinh theo
chương trình tài liệu của Bộ Y tế và kiểm tra đánh giá chất lượng.
- Có đủ phương tiện thu gom, vận chuyển, lưu
giữ chất thải. Thùng, túi lưu giữ chất thải phải bảo đảm đủ số lượng, chất
lượng và đúng mầu quy định.
- Khoa kiểm soát nhiễm khuẩn được trang bị
các phương tiện văn phòng để phục vụ công tác giám sát, đào tạo như máy vi
tính, máy in; các phương tiện khác phục vụ công tác kiểm tra, đánh giá chất
lượng môi trường và KSNK.
8.7. Nhân lực chuyên trách kiểm soát nhiễm
khuẩn
Cơ sở khám bệnh, chữa bệnh phải bảo đảm nhân
lực cho Khoa (tổ) KSNK hoạt động. Ngoài nhân lực cho các bộ phận như khử khuẩn,
tiệt khuẩn, giặt là, bộ phận giám sát nhiễm khuẩn phải bảo đảm tối thiểu cứ 150
giường bệnh có 01 nhân lực chuyên trách giám sát nhiễm khuẩn, nhân viên này
phải được đào tạo về kiểm soát nhiễm khuẩn.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Nguyễn Văn Dịp (1993), ứng dụng những
nguyên lí về vi sinh vật và Dịch tễ học để xác định tính chất dịch tễ của
Staphylococcus aureus, Luận án tiến sĩ Y khoa, Đại học Y Hà Nội, Hà Nội.
2. Đào Ngọc Phong và CS, Vệ sinh môi trường,
NXB Khoa học Kĩ thuật, Hà Nội.
3. Lê Thế Trung (1997), Bỏng, những kiến thức
chuyên ngành, NXB Y học, Hà Nội.
4. Gastmeier P., Sohr D., et al. (2007), "Risk
factors for death due to nosocomial infection in intensive care unit patients: findings
from the krankenhaus infektions surveillance system", Infect Control Hosp
Epidemiol, 28(4), pp. 466-72. 158. Maree C.L., Daum R.S., Boyle-Vavra S., Matayoshi
K., Miller L.G. (2007), "Community-associated methicillin-resistant Staphylococcus
aureus isolates causing healthcare-associated infections", Emerging Infect
Dis, 13 (2), pp. 236–42.
5. National Noscomial Infections Surveillance.
(2004), “National Nosocomial Infections Surveillance (NNIS) System Report,data summary
from January 1992 through June 2004”, Am J Infect Control, 32, pp. 470-485.
6. Prevention of hospital-acquired infections
: A practical guide 2nd edition
7. World Health Organization.(2002), Prevention
of Hospital-Acquired Infections. A Practical Guide, 2nd ed. Geneva: WHO Press
8. World Health Organization. (2001), WHO Global
Strategy for Containment of Antimicrobial Resistance. Geneva, Switzerland:
World Health Organization.
CÂU HỎI LƯỢNG GIÁ
* Trả lời ngắn các câu hỏi 1, 3 bằng cách
điền từ hoặc cụm từ thích hợp vào khoảng trống:
1. Hoàn thiện định nghĩa về Nhiễm khuẩn bệnh
viện:
“Nhiễm khuẩn bệnh viện là những nhiễm khuẩn
……(A)…….. trong thời gian người bệnh điều trị tại bệnh viện và nhiễm khuẩn này không
………(B)………. cũng như không nằm trong giai đoạn ……(C)……… tại thời điểm nhập viện.
NKBV thường xuất hiện sau 48 giờ kể từ khi người bệnh nhập viện”
A………………………..
B………………………..
C………………………...
2. Có 3 đường lây ở trong các cơ sở y tế, bao
gồm:
A. Lây qua đường tiếp xúc
B. ………………………
C. ...................................
*Chọn một câu trả lời đúng nhất cho các câu
hỏi từ 3 đến 10 :
3. Thời gian thường được tính đến trong xuất
hiện NKBV là
A. Sau 12 giờ kể từ khi nhập viện
B. Sau 24 giờ kể từ khi nhập viện
C. Sau 48 giờ kể từ khi nhập viện
D. Sau 72 giờ kể từ khi nhập viện
4. Người bệnh mắc nhiễm khuẩn bệnh viện là
do:
A. Yếu tố nội sinh (bản thân người bệnh)
B. Ngoại sinh (môi trường)
C. Cán bộ y tế
D. Cả 3 yếu tố trên (A, B và C)
5. Nguyên nhân làm cho nhân viên y tế bị NKBV
do:
A. Tai nạn rủi ro từ kim tiêm và vật sắc nhọn
nhiễm khuẩn
B. Bắn máu và dịch từ người bệnh vào niêm mạc
mắt, mũi, miệng khi làm thủ thuật
C. Da tay không lành lặn tiếp xúc với máu và
dịch sinh học của người bệnh có chứa tác nhân gây bệnh
D. Cả A, B, C
6. Các vi khuẩn đa kháng thuốc đóng vai trò
quan trọng trong nhiễm khuẩn phổi bệnh viện hiện nay thường gặp là
A. Acinetobacter spp, Pseudomonas aeruginosa,
Klebsiella pneumoniae
B. Acinetobacter spp, Staphylococcuc aureus,
Staphylococcus saprophyticus
C. Staphylococcuc aureus, Pseudomonas
aeruginosa, E.coli
D. Cả 3 loại Vi khuẩn trên (A, B và C)
7. Các nhiễm khuẩn bệnh viện thường gặp là:
A. Viêm phổi
B. Nhiễm khuẩn huyết
C. Nhiễm khuẩn tiết niệu
D. Nhiễm khuẩn vết mổ
E. Cả 4 loại nhiễm khuẩn trên (A,B,C và D)
8. Yếu tố làm tăng nguy cơ nhiễm khuẩn bệnh
viện:
A. Thiết bị và dụng cụ sử dụng cho thăm khám
B. Phẫu thuật
C. Sử dụng kháng sinh
D. Cả 3 yếu tố trên (A,B và D)
9. Công tác kiểm soát NKBV là nhiệm vụ của
các cán bộ nào sau đây:
A. Gíám đốc bệnh viện
B. Các trưởng khoa
C. Các điều dưỡng trưởng
D. Tất cả nhân viên y tế
10. Khi xảy ra NKBV tại đơn vị mình, anh/chị
cần làm công việc nào sau đây:
A. Xác định xem có đúng là NKBV không
B. Báo cáo với người có trách nhiệm
C. Giám sát xem có những ca khác không
D. Xác định nguyên nhân và can thiệp ngay
E. Tất cả các công việc trên
* Chọn câu trả lời Đúng/Sai cho các câu hỏi
từ 12 đến 19 bằng cách đánh dấu X vào cột A cho câu đúng và vào cột B cho câu
sai:
A
B
11
Các vi khuẩn gây nhiễm trùng cơ hội thường
có nguồn gốc từ cả vi sinh vật nội sinh và vi sinh vật ngoại sinh
12
Cán bộ y tế có thể bị mắc nhiễm khuẩn bệnh
viện
13
Quy chế công tác khoa chống nhiễm khuẩn trong
quy chế bệnh viện được Bộ Y tế ban hành theo Quyết định số 1853/QĐ-BYT năm
1997 đang còn hiệu lực thực hiện
14
Quy định về phòng ngừa nhiễm khuẩn bệnh viện
đã được đưa vào Luật khám bệnh chữa bệnh do Quốc Hội thông qua năm 2009
15
Quy định về KSNK đã được quy định tại Thông
tư 18/2009/TT-BYT của Bộ Y tế
17
Để làm tốt công tác KSNK, các cơ sở khám
chữa bệnh phải xây dựng các quy định cụ thể về KSNK tại đơn vị mình
18
Công tác KSNK trong các cơ sở y tế là một
nội dung trong chương trình “An toàn cho người bệnh”
HỆ
THỐNG TỔ CHỨC
VÀ
ĐIỀU KIỆN THỰC HIỆN CÔNG TÁC KIỂM SOÁT NHIỄM KHUẨN
MỤC TIÊU HỌC TẬP: Sau khi học bài này
học viên có khả năng:
1. Mô tả được hệ thống tổ chức kiểm soát
nhiễm khuẩn và phương thức hoạt động trong cơ sở khám bệnh, chữa bệnh.
2. Trình bày được yêu cầu cơ sở hạ tầng phù
hợp để thực hiện kiểm soát nhiễm khuẩn
3. Liệt kê được các phương tiện để đảm bảo
thực hành kiểm soát nhiễm khuẩn
1. Hệ thống KSNK trong bệnh viện
Để chỉ đạo, xây dựng chính sách, triển khai
giám sát và báo cáo KSNK tại các cơ sở y tế, Thông tư 18/2009/TT-BYT quy định
hệ thống KSNK của một đơn vị khám bệnh, chữa bệnh gồm 3 cấp độ: Hội đồng KSNK,
Khoa/Tổ KSNK, và mạng lưới KSNK ở từng khoa theo sơ đồ tổ chức KSNK như trình
bày ở sơ đồ 1:
Sơ đồ 1: Hệ thống tổ
chức Kiểm soát nhiễm khuẩn
1.1. Hội đồng kiểm soát nhiễm khuẩn
Hội đồng KSNK đóng vai trò quan trọng trong
xây dựng chương trình KSNK.
Tổ chức Hội đồng KSNK do Giám đốc (Thủ
trưởng) cơ sở khám bệnh, chữa bệnh ra quyết định thành lập. Hội đồng bao gồm Chủ
tịch, một Phó Chủ tịch, một Ủy viên thường trực và các Ủy viên. Chủ tịch Hội đồng
KSNK là lãnh đạo của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh. Phó Chủ tịch Hội đồng hoặc Ủy
viên thường trực là Trưởng khoa KSNK hoặc Tổ trưởng tổ KSNK hay một lãnh đạo
khoa, phòng có kinh nghiệm trong lĩnh vực KSNK. Ủy viên của Hội đồng KSNK là
đại diện của các khoa lâm sàng và cận lâm sàng:
Phòng điều dưỡng
Phòng kế hoạch tổng hợp
Phòng vật tư
Phòng hành chính-quản trị
Khoa/Tổ KSNK
Khoa vi sinh/xét nghiệm
Khoa dược
Khoa nhiễm
Khoa nội
Khoa ngoại
Khoa hồi sức cấp cứu
Trong những tình huống đặc biệt, Giám đốc bệnh
viện quyết định bổ sung thành viên Hội đồng KSNK từ một số khoa, phòng không
nằm trong danh sách chính thức.
Trách nhiệm của Hội đồng KSNK
a) Xem xét, đề xuất, tư vấn cho Giám đốc (thủ
trưởng) đơn vị xây dựng, sửa đổi, bổ sung các quy định kỹ thuật chuyên môn về
kiểm soát nhiễm khuẩn phù hợp với quy định của Bộ Y tế.
b) Tư vấn cho Giám đốc (thủ trưởng) đơn vị về
kế hoạch phát triển công tác kiểm soát nhiễm khuẩn, phòng ngừa nhiễm khuẩn liên
quan đến chăm sóc y tế, dịch bệnh; tư vấn sửa chữa, thiết kế, xây dựng mới các
công trình y tế trong đơn vị phù hợp với nguyên tắc KSNK.
c) Tổ chức huấn luyện, nghiên cứu khoa học, chỉ
đạo tuyến và tuyên truyền thuộc về kiểm soát nhiễm khuẩn trong phạm vi đơn vị
quản lý.
Phương thức hoạt động của Hội đồng KSNK
- Họp định kỳ (1 quý/ lần) hoặc đột xuất
- Thư ký hội đồng chuẩn bị nội dung họp
- Thảo luận dân chủ và biểu quyết theo đa số
- Có biên bản họp, trình Giám đốc xem xét phê
duyện những nghị quyết của hội đồng gửi đến những cá nhân và đơn vị liên quan
- Những điều thảo luận và đề xuất trong cuộc
họp cần phải được ghi lại, báo cáo, công bố và thực hiện.
1.2. Khoa Tổ KSNK
Khoa/tổ KSNK chịu trách nhiệm triển khai áp
dụng những chương trình KSNK. Khoa KSNK truyền đạt các thông tin từ Hội đồng
KSNK đến các khoa phòng, huấn luyện nhân viên và theo dõi việc thực hiện các
hoạt động và chính sách KSNK. Nhân viên làm việc cho khoa KSNK phải làm việc
toàn thời gian và toàn tâm toàn ý với công tác KSNK.
Nhiệm vụ:
a) Xây dựng kế hoạch KSNK định kỳ và hàng năm
để trình Hội đồng (ban) KSNK thẩm định trước khi Giám đốc (thủ trưởng) phê
duyệt và tổ chức thực hiện.
b) Đầu mối xây dựng các quy định, quy trình
KSNK trên cơ sở các quy định, hướng dẫn chung của Bộ Y tế và trình Giám đốc
(thủ trưởng) đơn vị phê duyệt và tổ chức thực hiện.
c) Đầu mối phối hợp với các khoa, phòng liên
quan giám sát công tác KSNK, bao gồm:
- Phát hiện, giám sát và báo cáo dịch bệnh
truyền nhiễm theo quy định của pháp luật về phòng, chống bệnh truyền nhiễm.
- Phát hiện, nhận báo cáo các trường hợp
nhiễm khuẩn liên quan đến chăm sóc y tế từ các khoa lâm sàng và kết quả nuôi
cấy vi khuẩn từ khoa Vi sinh (xét nghiệm) và đề xuất các giải pháp can thiệp
kịp thời.
- Theo dõi và báo cáo các vi khuẩn kháng
thuốc.
d) Kiểm tra, đôn đốc cán bộ, viên chức, hợp
đồng lao động, giáo viên, học sinh, sinh viên, người bệnh, người nhà người bệnh
và khách thực hiện đúng quy định KSNK trong công tác khám, chữa bệnh.
đ) Tuyên truyền, huấn luyện, nghiên cứu khoa
học, tham gia hợp tác quốc tế và chỉ đạo tuyến dưới về KSNK.
e) Quản lý, giám sát các hoạt động khử khuẩn,
tiệt khuẩn, giặt là, cung cấp dụng cụ vô khuẩn, hóa chất sát khuẩn, khử khuẩn,
đồ vải và vật tư tiêu hao phục vụ công tác KSNK trong toàn đơn vị.
g) Theo dõi, đánh giá, báo cáo phơi nhiễm và
tai nạn rủi ro nghề nghiệp liên quan đến tác nhân vi sinh vật của thầy thuốc,
nhân viên y tế.
h) Tham gia cùng khoa vi sinh, khoa dược và
các khoa lâm sàng theo dõi vi khuẩn kháng thuốc và sử dụng kháng sinh hợp lý.
i) Phối hợp với các khoa, phòng, các thành
viên mạng lưới KSNK phát hiện, giải quyết các vấn đề liên quan tới công tác
KSNK.
Nhân sự của khoa tổ KSNK
Nghiên cứu SENIC cho thấy rằng tỉ lệ NKBV
thấp nhất ở những bệnh viện có ít nhất 1 nhân viên KSNK làm việc toàn thời gian
cho mỗi 250 giường bệnh. Tuy nhiên qua thực tế công việc, các nghiên cứu gần
đây cho rằng tỉ lệ 1/250 này là không đủ cho những bệnh viện có hoạt động phức
tạp.
Tại nước ta, Thông tư 18/2009/TT-BYT quy
định: các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh có từ 150 giường bệnh hoặc bệnh viện hạng II
trở lên phải thành lập Khoa KSNK; Tùy quy mô bệnh viện, khoa KSNK có các bộ
phận: hành chính-giám sát; khử khuẩn-tiệt khuẩn; giặt là và các bộ phận khác do
Giám đốc quyết định. Bộ Y tế khuyến khích các bệnh viện có dưới 150 giường bệnh
hành lập Khoa KSNK. Trường hợp các bệnh viện có dưới 150 giường bệnh có khó
khăn về nhân lực thành lập Tổ KSNK trực thuộc Phòng Kế hoạch tổng hợp hoặc
Phòng Điều dưỡng và phải có ít nhất một cán bộ chuyên trách công tác KSNK và
một số nhân viên phụ trách giám sát nhiễm khuẩn. Các phòng khám đa khoa và các
trạm y tế cần có ít nhất một nhân viên phụ trách công tác giám sát nhiễm khuẩn.
Lãnh đạo khoa (tổ): Có Trưởng khoa (tổ
trưởng), các Phó trưởng khoa và Điều dưỡng trưởng khoa/tổ. Trưởng khoa (tổ
trưởng) phải có trình độ đại học trở lên thuộc chuyên ngành y, điều dưỡng hoặc
dược và được đào tạo về KSNK.
Trưởng khoa/tổ KSNK: có trình độ đại học trở
lên, chuyên ngành y, điều dưỡng hoặc dược. Bên cạnh nhân lực trưởng khoa/tổ
KSNK, bệnh viện cần có một số nhân viên chuyên trách KSNK gồm cả điều dưỡng và
bác sĩ…có kinh nghiệm thực hành lâm sàng, hiểu biết về KSNK, có khả năng huấn
luyện, giao tiếp tốt, nhiệt tình, tận tụy với công việc.
Phương thức hoạt động của Khoa Tổ KSNK
- Khoa KSNK làm đầu mối tổ chức thực hiện
công tác KSNK trong bệnh viện. Khoa phải chủ động tổ chức thực hiện các chủ
trương, đường lối, chỉ đạo về KSNK do Hội đồng KSNK đề xuất và được Giám đốc
(thủ trưởng) phê duyệt..
- Tham gia cùng Khoa vi sinh, Khoa dược và
các khoa lâm sàng theo dõi vi khuẩn kháng thuốc và sử dụng kháng sinh hợp lý
- Phối hợp với các khoa, phòng, các thành
viên mạng lưới KSNK phát hiện, giải quyết các vấn đề liên quan tới công tác
KSNK.
1.3. Mạng lưới KSNK
Mạng lưới KSNK rất quan trọng để chương trình
KSNK được thành công. Trong mạng luới, chú ý rằng đội ngũ KSNK cần sự hỗ trợ của
các bác sĩ và điều dưỡng lâm sàng và những nhà vi sinh, ví dụ như sự hỗ trợ của
các bác sĩ và điều dưỡng tại các khoa phòng tham gia vào mạng lưới KSNK. Những
chuyên gia tin học, vi tính, bộ phận lưu trữ hồ sơ, hành chính cũng hỗ trợ
nhiều trong quá trình tập hợp, phân tích số liệu. Đặc biệt rất cần sự hỗ trợ
nhiều từ ban lãnh đạo bệnh viện.
Tổ chức mạng lưới KSNK gồm đại diện các khoa
lâm sàng và cận lâm sàng; mỗi khoa cử ít nhất một bác sĩ hoặc một điều dưỡng, hộ
sinh tham gia mạng lưới KSNK hoạt động dưới sự chỉ đạo chuyên môn của Khoa (tổ)
KSNK. Các thành viên thường xuyên được huấn luyện cập nhật chuyên môn về KSNK.
Nhiệm vụ của mạng lưới KSNK:
a) Tham gia, phối hợp tổ chức thực hiện công
tác KSNK tại đơn vị.
b) Tham gia kiểm tra, giám sát, đôn đốc các
thầy thuốc, nhân viên tại đơn vị thực hiện các quy định, quy trình chuyên môn
liên quan đến KSNK.
Phương thức hoạt động của mạng lưới KSNK
Mạng lưới KSNK có trách nhiệm rất quan trọng
để thực hiện kiểm soát nhiễm khuẩn đến tận các khoa phòng. Các thành viên thuộc
mạng lưới KSNK trong cơ sở KBCB phải chủ động giám sát, đôn đốc NVYT tại khoa
của mình tuân thủ các nguyên tắc, quy trình liên quan đến NKBV.
2. Điều kiện thực hiện công tác KSNK
Thiết kế khoa phòng trong bệnh viện, cơ sở
vật chất và các phương tiện trong bệnh viện là những yếu tố quan trọng để bảo
đảm yêu cầu KSNK (KSNK). Thiết kế bệnh viện và cơ sở hạ tầng phải phù hợp với
từng vị trí chuyên môn. Khi xây mới hoặc sửa chữa cải tạo cần xin tư vấn của
chuyên gia KSNK. Các phương tiện để đảm bảo thực hiện KSNK như hóa chất, vật tư
tiêu hao cần được trang bị theo yêu cầu KSNK tại từng đơn vị chăm sóc sức khỏe.
2.1. Yêu cầu cơ sở hạ tầng cơ bản và phương
tiện đảm bảo KSNK tai khoa nội trú
- Khoa lâm sàng phải có ít nhất một buồng thủ
thuật có đủ trang thiết bị, thiết kế đáp ứng yêu cầu KSNK: có bồn rửa tay, vòi nước,
nước sạch, xà phòng hoặc dung dịch rửa tay, khăn lau tay, bàn chải chà tay, bàn
làm thủ thuật, tủ đựng dụng cụ vô khuẩn, thùng đựng chất thải.
- Khoa truyền nhiễm phải có đủ phương tiện
phòng ngừa lây truyền bệnh và có khoảng cách an toàn với các khoa, phòng khác
và khu dân cư theo quy định của pháp luật về phòng, chống bệnh truyền nhiễm.
- Các khoa phải có đủ buồng tắm, buồng vệ
sinh, nước sạch, phương tiện rửa cho người bệnh, người nhà và nhân viên y tế.
- Mỗi khoa phải có ít nhất một buồng để đồ
bẩn và xử lý dụng cụ y tế.
- Mỗi khoa phải có ít nhất một buồng cách ly
được trang bị các phương tiện cách ly theo hướng dẫn của Bộ Y tế
- Bồn rửa tay: Tối thiểu bồn rửa tay cho mỗi
10 giưởng bệnh. Tốt nhất nên sử dụng bồn VST sạch có vòi nước có cần gạt. Các
phương tiện thiết yếu cần trang bị cho mỗi bồn rửa tay bao gồm:
+ Nước máy đủ tiêu chuẩn
+ Xà phòng (dung dịch, xà phòng bánh nhỏ) và
giá đựng xà phòng
+ Khăn lau tay một lần, thùng hoặc hộp đựng
khăn lau tay có nắp đậy, thùng đựng khăn bẩn.
- Dung dịch rửa tay không dùng nước có chứa
cồn: Đặt ngay tại mỗi thời điểm chăm sóc bệnh nhân. Các vị trí cần trang bị
dung dịch VST có chứa cồn bao gồm
+ Giường người bệnh nặng, người bệnh cấp cứu
+ Trên các xe tiêm, thay băng
+ Bàn khám bệnh, xét nghiệm
+ Cửa ra vào mỗi buồng bệnh
2.2. Yêu cầu cho buồng phẫu thuật và buồng
chăm sóc đặc biệt:
Buồng phẫu thuật và buồng chăm sóc đặc biệt
cần được trang bị hệ thống thông khí, lọc khí thích hợp, đảm bảo yêu cầu vô
khuẩn.
Buồng phẫu thuật xây dựng mới cần thỏa mãn
các yêu cầu sau:
- Được duy trì ở áp lực dương đối với vùng kế
cận và hành lang nhằm ngăn không khí đi từ vùng dơ sang vùng sạch
- Duy trì tối thiểu 15 luồng khí thay đổi mỗi
giờ, ba trong số những luồng không khí đó phải là không khí sạch Khí phải đưa
vào trên trần và hút ra ở sàn nhà
- Tất cả không khí, tươi và quay vòng lại
được lọc bằng hệ thống lọc thích hợp.
Hệ thống thông khí hai giường lọc, hiệu quả
lọc thứ nhất là 30% và thứ hai là 90%.
HEPA filter: lọc được 99.97% phân tử 0.3 µm
- Nhiệt độ: 18-25°C
- Độ ẩm: 30-60%
- Khí lưu chuyển: 0.13 – 0.25 mét/giây đi từ
vùng sạch đến dơ. Đối vói buồng siêu sạch: 0.3 m/giây (phòng kín), 0.2 mét/giây
(phòng hở)
- Nồng độ vi sinh vật:
+ Phòng mổ trống: số VSV<35khúm (khuẩn
lạc) VK/m³
+ Phòng đang mổ <180 khúm VK/m³
- Nồng độ vi sinh vật phòng siêu sạch
+ Phòng mổ trống: số VSV ở vị trí 1 mét cách
sàn nhà <1khúm VK/m³,
+ Phòng đang mổ: số VSV ở vị trí ngang bàn mổ
<10 khúm VK/m³
+ Phòng không hoàn toàn kín: số VSV ở mỗi góc
phòng <20 khúm VK/m³
Tương tự, khoa hồi sức tích cực cũng đòi hỏi
một số điều kiện như: Khoa đủ không gian cho từng bệnh nhân, đủ bồn nước rửa
tay, thông khí tốt, co đủ các phòng hỗ trợ như phòng thủ thuật, phòng thân
nhân, phòng NVYT, phòng thay đồ của thân nhân
Yêu cầu phòng hồi sức tích cực được tóm tắt
như theo bảng 1:
Bảng 1: Yêu cầu cơ
bản của phòng hồi sức tích cực
Nội dung
Yêu cầu
Diện tích sàn
Cho 1 giường trong phòng chung
Cho 1 phòng cách ly nhỏ
20 m²
32,5 m²
Khoảng cách tối thiểu giữa các giường
1 m
Phòng cách ly: số giường
1:6
Luồng không khí
Khí được lọc 95%
Ít nhất 6 luồng
khí trao đổi
Bề mặt: sàn nhà, trần nhà…
Trơn, ít khe kẽ, dễ
dàng lau chùi
Nhiệt độ
16-27 °C
Độ ẩm
30- 60%
Khu vực dụng cụ sạch
10-15 m²
Khu vực dụng cụ dơ
20m²
2.3. Yêu cầu cho phòng xét nghiệm
Phòng xét nghiệm phải bảo đảm điều kiện an
toàn sinh học phù hợp với từng cấp độ và chỉ được tiến hành xét nghiệm trong
phạm vi chuyên môn theo quy định của Luật về phòng, chống bệnh truyền nhiễm.
2.4. Phương tiện đảm bảo công tác khử tiệt
khuẩn
- Các khoa, phòng chuyên môn phải có đủ
phương tiện, xà phòng, hóa chất khử khuẩn cần thiết để xử lý ban đầu dụng cụ
nhiễm khuẩn và có tủ để bảo quản dụng cụ vô khuẩn.
- Bộ phận khử khuẩn - tiệt khuẩn tập trung
phải đạt tiêu chuẩn về thiệt kế và cơ sở hạ tầng. Thiết kế bộ phận khử tiết
khuẩn tập trung phải theo một chiều đúng với qui trìn tiệt khuẩn: tiếp nhận –
kiểm tra – rửa/làm sạch/lau khô – đóng gói – tiệt khuẩn – lưu trữ- phân phát.
- Các khu vực xử lí dụng cụ bao gồm khu vực
bẩn/ướt dành cho việc tiếp nhận dụng cụ bẩn và rửa dụng cụ, Khu vực sạch và khô
dành cho việc đóng gói; Khu vực tiệt khuẩn (lò hấp) và khu vực vô khuẩn để lưu
trữ và phân phát dụng cụ tiệt khuẩn. Đồ bẩn và sạch cần có nơi tiếp nhận riêng:
nơi tiếp nhận đồ sạch sẽ cung cấp cho kho hàng các dụng cụ mới, và nơi tiếp
nhận đồ bẩn sẽ là nơi tất cả các dụng cụ được rửa, làm sạch và lau khô. Khu vực
đóng gói chính nên tiếp giáp khu vực rửa/làm sạch/lau khô để cho phép chuyển
dụng cụ đã rửa và lau khô được dễ dàng. Khu vực tiệt khuẩn nên liền kề khu vực
đóng gói. Kho lưu trữ đồ tiệt khuẩn nên tách rời với khu đóng gói và khu tiệt khuẩn.
Khu phân phát đồ tiệt khuẩn nên liền kề với kho lưu trữ đồ tiệt khuẩn. Nên có
sự ngăn cách hoàn toàn giữa khu vực dơ/ướt và khu vực sạch/khô. Có thể ngăn
cách bằng sử dụng máy giặt khử khuẩn hai cửa, hay vách ngăn (tốt nhất là một phần
kính để cho phép nhân viên có trách nhiệm quan sát dễ dàng) với một cửa sập để
nhân viên làm ở khu vực ướt không thể đi trực tiếp vào khu vực đóng gói sạch.
Nên có khoảng trống thích hợp ở lò hấp để vận hành các xe đẩy trong quá trình
bốc, dỡ dụng cụ.
- Nhiệt độ lí tưởng của tất cả khu vực nên
được duy trì từ 18°C đến 22°C, độ ẩm tương đối nên ở mức 35% đến 70% và luồng
khí nên trực tiếp từ vùng sạch sang vùng bẩn.
- Nơi lưu giữ dụng cụ tại đơn vị tiệt khuẩn
trung tâm có thông khí tốt và phải được giám sát nhiệt độ, độ ẩm và bụi: Nhiệt
độ: 18 -22°C, Độ ẩm: 35 – 60%.
- Các tủ, giá để dụng cụ phải cách nền nhà 12
– 25 cm, cách trần 12,5cm nếu không gần hệ thống phun nước chống cháy, 45cm nếu
gần hệ thống phun nước chống cháy. Cách tường là 5cm, bảo đảm tuần hoàn thông
khí, dễ vệ sinh, chống côn trùng xâm nhập
- Các dụng cụ xắp xếp theo nguyên tắc, dụng
cụ mới để trong, dụng cụ hấp trước để bên ngoài để luôn bảo đảm không quá hạn
sử dụng
- Tạo phương tiện dễ dàng cho nhân viên y tế
làm việc (phòng thay đồ và phòng nghỉ/phòng ăn) riêng biệt ở cả hai khu vực bẩn
và sạch.
- Các thiết bị sử dụng cho khu vực tiệt khuẩn
trung tâm tùy thuộc vào quy mô hoạt động của bệnh viện. Những dụng cụ thông
thường cần có bao gồm:
+ Khu vực bẩn/ướt: hệ thống bàn rửa dụng cụ
bằng inox, máy rửa siêu âm, máy rửa khử khuẩn
+ Khu vực sạch/khô: máy đóng gói, tủ sấy khô
dụng cụ, súng làm khô.
+ Khu vực tiệt khuẩn: lò hấp ướt, lò tiệt
khuẩn nhiệt độ thấp
+ Khu vực lưu trữ và phân phát dụng cụ tiệt
khuẩn: Có hệ thống tủ, kệ chứa dụng cụ vô khuẩn, các tủ này nên bằng inox dễ
dàng cho việc vệ sinh và không bị ăn mòn theo thời gian. Các tủ, kệ phải được kê
và xắp xếp sao cho các vi sinh vật không xâm nhập vào được các bộ dụng cụ.
2.5. Điều kiện tại nhà giặt
- Nhà giặt thiết kế một chiều từ dơ đến sạch,
thông khí di chuyển từ nơi sạch đến dơ, đủ trang bị và phương tiện.
- Tại mỗi khoa phòng, bệnh viện có nơi dự trữ
đồ vải để cấp phát cho người bệnh trong khoa hay trong toàn bệnh viện.
- Có các phương tiện tối thiểu để thu gom đồ
vải bao gồm:
Túi đựng vải dành cho đồ vải khô và túi
không thấm nước cho đồ vải lây nhiễm (đồ vải dính máu, dịch, chất thải cơ thể..
Xe đựng đồ vải phải kín, có bao phủ đồ vải.
Mỗi khoa phòng ở bệnh viện lớn cần có tối thiểu có 2 xe (1 xe vận chuyển đồ vải
sạch và 1 xe vận chuyển đồ vải bẩn). Nếu dùng xe chung phải có bọc ngoài thay
mỗi lần thu gom và phải có quy trình rửa xe sau mỗi lần thu gom.
- Nhà giặt phải có trang thiết bị đủ theo yêu
cầu giặt là của từng bệnh viện. Các trang thiết bị tối thiểu bao gồm:
Máy giặt công nghiệp có các chương trình
giặt khác nhau tùy theo mức độ lây nhiễm, chất liệu.
Máy sấy
Máy là (ủi) đồ vải
- Kho đựng đồ vải sạch phải đủ tiêu chuẩn vệ
sinh, tường sàn nhà được ốp gạch men, trần mái bằng, không có súc vật côn
trùng, có đủ giá kệ tủ đựng các loại đồ vải khác nhau, sắp xếp gọn gàng ngăn
nắp.
2.6. Phương tiện thực hiện vệ sinh môi trường
Các phương tiện để làm vệ sinh như chổi cán
dài, xẻng hốt rác, tải lau chuyên biệt, bột cọ rửa, bàn chải, nước, xô, khăn
lau, hóa chất vệ sinh môi trường. Khuyến cáo nên dùng “mop” (tải lau có cán)
sinh học để lau sàn. Không nên dùng chổi ở các khu vực cần săn sóc đặc biệt như
phòng hồi sức tích cực, phòng mổ mà dung máy hút bụi.
Các cơ sở y tế có điều kiện cần trang bị: xe
làm vệ sinh chuyên dụng, máy vệ sinh chuyên dụng (chà sàn, máy hút bụi, máy
đánh bóng sàn)
2.7. Cơ sở hạ tầng bảo đảm xử lý an toàn các
loại chất thải.
- Có đủ thùng, bao, hộp đựng chất thải đúng tiêu
chuẩn theo Quyết định 43/2007/QĐ-BYT năm 2007 của Bộ Y tế ban hành Quy chế quản
lý chất thải y tế.
- Thùng thu gom vật sắc nhọn phải không bị
xuyên thủng, đủ lớn để chứa các vật sắc nhọn, có nắp và bố trí ở nơi thích hợp
để tiện lợi khi loại bỏ vật sắc nhọn
- Bệnh viện cần có nơi lưu giữ riêng chất
thải y tế nguy hại và chất thải thông thường. Nơi lưu giữ chất thải cách xa nhà
ăn, buồng bệnh, lối đi công cộng và khu vực tập trung đông người tối thiểu 100
mét. Nhà lưu giữ chất thải phải có mái che, có hàng rào bảo vệ, có cửa và có
khoá, tốt hơn có bảo quản lạnh. Diện tích phù hợp với lượng chất thải phát sinh
của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh. Có phương tiện vệ sinh tay, phương tiện bảo hộ
cho nhân viên, có dụng cụ, hóa chất làm vệ sinh. Có hệ thống cống thoát nước,
tường và nền chống thấm, thông khí tốt.
1. Luật Khám bệnh, chữa bệnh
2. Thông tư 18/2009/TT-BYT Hướng dẫn công tác
KSNK trong bệnh viện
3. Quyết định 43/2008/QĐ-BYT ban hành Quy chế
Quản lý Chất thải Y tế
4. Hướng dẫn phòng kiểm soát lây nhiễm trong
cúm A H5N1, Bộ Y tế, 2008
* Trả lời ngắn gọn các câu hỏi từ 1, 2:
Câu 1: Hệ thống tổ chức KSNK trong bệnh viện
bao gồm thành phần nào dưới đây:
A. Hội đồng KSNK
B. Khoa/Tổ KSNK
C. Mạng lưới KSNK
Câu 2: Hội đồng KSNK gồm những phòng nào dưới
đây
A. Phòng điều dưỡng
B. Phòng kế hoạch tổng hợp
C. Phòng vật tư
D. Phòng hành chính-quản trị
E. Tất cả A, B, C, D
* Chọn câu trả lời Đúng/Sai cho các câu từ 6
đến 16 bằng cách đánh dấu X vào cột A cho câu đúng và vào cột B cho câu sai:
Câu 3
Thông tư 18/2009/TT-BYT quy định khuyến
khích các bệnh viện có trên 150 giường bệnh thành lập tổ KSNK
Câu 4
Các khoa, phòng chuyên môn không bắt buộc phải
có đủ phương tiện, xà phòng, hóa chất khử khuẩn cần thiết để xử lý ban đầu dụng
cụ nhiễm khuẩn vì sẽ chuyển
dụng cụ về đơn vị tiệt khuẩn trung tâm.
Câu 5
Mọi cơ sở y tế phải có đủ phương tiện về
quản lý chất thải y tế theo Quyết định 43/2007/QĐ-BYT năm 2007 của Bộ Y tế về
quản lý chất thải rắn
Câu 6
Số lượng bồn rửa tay tối thiểu cần có trong
cơ sở y tế là 1 cho 15 giường bệnh
Câu 7
Cần trang bị dung dịch VST có chứa cồn tại
các điểm chăm sóc người bệnh như xe tiêm, xe thay băng, cửa ra vào mỗi buồng
bệnh nặng
Câu 8
Buồng phẫu thuật xây dựng mới cần thỏa mãn
các yêu cầu: Buồng áp lực dương đối với vùng kế cận và hành lang, duy trì tối
thiểu 15 luồng khí thay đổi mỗi giờ, có hệ thống lọc thích hợp như lọc HEPA,
đảm bảo nhiệt độ 18-25°C, độ ẩm: 30-60%
Câu 9
Cần sắp xếp các giường bệnh có khoảng cách
tối thiểu là 1 mét
Câu 10
Số phòng cách ly cần có trong phòng hồi sức
tích cực là 1 trên 6 giường bệnh
Câu 11
Nồng độ vi sinh vật cần đạt trong buồng
phẫu thuật là Phòng mổ trống: số VSV<100 khúm (khuẩn lạc) vi khuẩn/m³,
Phòng đang mổ <300 khúm vi khuẩn/m³
Câu 12
Yêu cầu cơ bản của thiết kế của đơn vị tiệt
khuẩn trung tâm là Thiết kế gồm các khu vực: tiếp nhận – kiểm tra – rửa/làm
sạch/lau khô – đóng gói – tiệt khuẩn – lưu trữ – phân phát.
Câu 13
Yêu cầu cơ bản của thiết kế của nhà giặt là
Nhà giặt thiết kế một chiều, có hai khu vực dơ và sạch và đảm bào thông khí
di chuyển từ sạch đến bẩn.
* Xử lý các tình huống câu 14 và 15:
Câu 14: Nếu Anh/chị là trưởng khoa KSNK của
một bệnh viện huyện 250 giường, thì Anh/Chị sẽ tổ chức công tác KSNK của bệnh
viện như thế nào để đảm bảo hiệu quả cao nhất.
Câu 15: Nếu Anh/chị là trưởng khoa KSNK của
một bệnh viện huyện 500 giường, có 2 buồng phẫu thuật, 1 phòng hồi sức tích cực
10 giường, thì Anh/Chị sẽ cần phải ưu tiên đầu tư cơ sở hạ tầng và các phương
tiện cần thiết như thế nào để thực hiện tốt công tác KSNK.
CÁC
ĐƯỜNG LÂY TRUYỀN BỆNH VÀ BIỆN PHÁP PHÒNG NGỪA
MỤC TIÊU HỌC TẬP: Sau khi học xong bài
này, học viên có khả năng:
1. Kể được các đường lây truyền của vi sinh
vật.
2. Trình bày được định nghĩa và những nội
dung phòng ngừa chuẩn.
3. Thực hiện được phòng ngừa lây truyền bệnh
qua các đường: đường tiếp xúc; đường giọt bắn và đường không khí.
4. Thực hiện được các kỹ thuật: VST thường
quy, vệ sinh hô hấp và sử dụng các phương tiện phòng hộ cá nhân.
1. Các đường lây truyền bệnh truyền nhiễm
1.1. Lây truyền qua đường tiếp xúc
- Lây truyền qua đường tiếp xúc là kiểu lây
nhiễm quan trọng và phổ biến nhất trong NKBV và được chia làm hai loại khác
nhau là lây nhiễm qua đường tiếp xúc trực tiếp và lây nhiễm qua tiếp xúc gián
tiếp.
+ Truyền bệnh qua tiếp xúc trực tiếp xảy ra
khi các tác nhân gây bệnh lây truyền trực tiếp từ người bệnh sang người bệnh
hoặc từ người bệnh sang nhân viên y tế mà không qua các vật trung gian, các
phương thức lây truyền trực tiếp bao gồm: tiếp xúc trực tiếp với các tác nhân
truyền khi các cá thể tiếp xúc trực tiếp với máu và dịch cơ thể của người mang
vi sinh vật. tiếp xúc trực tiếp qua da, niêm mạc, bộ phận cơ thể của hai cá
thể, VSV được truyền từ người mang VSV gây bệnh tới cơ thể cảm thụ (người tiếp
xúc). Kiểu lây nhiễm này thường xảy ra khi tiến hành các hoạt động chăm sóc
bệnh nhân, giữa hai người bệnh với nhau, giữa một người là nguồn VSV nhiễm trùng
và người kia là cơ thể cảm thụ.
+ Lây nhiễm qua đường tiếp xúc gián tiếp là
lây nhiễm do tiếp xúc giữa cơ thể cảm thụ với vật trung gian đã bị nhiễm VSV
gây bệnh, thường là các dụng cụ, thiết bị y tế, bơm kim tiêm, quần áo đã bị
nhiễm bẩn hoặc tay bẩn. Nhân viên y tế khi tiếp xúc trực tiếp hoặc gián tiếp
với người bệnh mà không tuân thủ chặt chẽ quy trình vô khuẩn sẽ làm lây nhiễm
dụng cụ và thiết bị y tế. Khi can thiệp làm tổn thương da, niêm mạc là cơ hội
để VSV xâm nhập qua đó và gây bệnh
Những nhóm bệnh thường lây qua đường này là:
Nhiễm khuẩn đường ruột: Tiêu chảy do vi khuẩn
hoặc vi rút như: Clostridium difficile, E coli 10157: H7, Shigella, viêm gan A
hay Rotavirus.
Nhiễm khuẩn đường hô hấp: virus gây bệnh đường
hô hấp như vi rút hợp bào, vi rút cúm, giả cúm và vi rút gây bệnh cảnh tay chân
miệng (Enterovirút)
Nhiễm khuẩn da có tính lây cao như: Bạch
hầu da, Herpes, chốc, viêm mô tế bào, nhọt do tụ cầu ở trẻ em
Nhiễm khuẩn mắt: Viêm kết mạc mắt xuất
huyết do vi rút.
Nhiễm các vi khuẩn đa kháng như tụ cầu vàng
kháng Methiciline (MRSA) hoặc các Gram âm đa kháng
Nhiễm khuẩn các với các bệnh nguyên qua đường
máu cũng được coi là lây truyền qua đường tiếp xúc. Tuy nhiên, một số tài liệu
muốn nhấn mạnh nhiễm khuẩn đường máu nên tách thành một mục riêng. Phơi nhiễm
với các bệnh nguyên đường máu xảy ra do kim hoặc do các vật sắc nhọn bị dính
máu/dịch tiết của người bệnh đâm phải hoặc do mắt, mũi, miệng, da không lành
lặn tiếp xúc với máu/dịch tiết của người bệnh. Trong đó, chủ yếu qua tổn thương
do kim hoặc vật sắc nhọn. Ngoài ra máu, chất tiết và chất bài tiết còn có thể
từ môi trường và dụng cụ bị nhiễm truyền qua niêm mạc, da không lành lặn vào
người bệnh và nhân viên y tế.
Có trên 20 tác nhân gây phơi nhiễm qua đường
máu. Các tác nhân thường gặp bao gồm: HIV, Viêm gan B, Viêm gan C, Cytomegalo
virus, giang mai...
Các chất tiết, bài tiết có thể truyền tác
nhân gây bệnh qua đường máu bao gồm:
- Tất cả máu và sản phẩm của máu
- Tất cả các chất tiết nhìn thấy máu
- Dịch âm đạo
- Tinh dịch
- Dịch màng phổi
- Dịch màng tim
- Dịch não tủy
- Dịch màng bụng
- Dịch màng khớp
- Nước ối
Sữa mẹ, nước mắt, nước bọt, phân, nước tiểu
không dây máu được xem là ít lây truyền các bệnh đường máu. Các tác nhân này có
thể từ môi trường và dụng cụ bị ô nhiễm với máu và chất tiết, chất bài tiết.
Nguy cơ mắc bệnh sau phơi nhiễm nhiều hay ít
phụ thuộc các yếu tố:
Tác nhân gây bệnh: Phơi nhiễm với HBV có
nguy cơ nhiễm bệnh hơn HCV hoặc HIV;
Loại phơi nhiễm: Phơi nhiễm với máu có nguy
cơ hơn với nước bọt;
Số lượng máu gây phơi nhiễm: Kim rỗng lòng
chứa nhiều máu hơn kim khâu hoặc kim chích máu;
Đường phơi nhiễm: phơi nhiễm qua da nguy cơ
hơn qua niêm mạc hay da không lành, bị tổn thương.
Tình trạng phơi nhiễm;
Số lượng vi khuẩn, virus trong máu người
bệnh vào thời điểm phơi nhiễm;
Điều trị dự phòng sau phơi nhiễm (nếu có điều
trị kịp thời sau phơi nhiễm sẽ làm giảm nguy cơ mắc bệnh).
1.2. Lây truyền qua đường giọt bắn
Khi người bệnh ho, hắt hơi làm bắn ra những
giọt bắn có chứa các mầm bệnh. Các giọt bắn có kích thước rất khác nhau, thường
>5 μm, có khi lên tới 30 μm hoặc lớn hơn. Những giọt bắn này sẽ làm cho
những người tiếp xúc với người bệnh trong phạm vi dưới 1 mét, nếu không được
bảo vệ có thể lây nhiễm, đây là con đường nguy hiểm bởi chúng ta không bao giờ
biết trước được khi nào mình muốn ho và ho ở đâu. Do vậy, con đường này là một
trong những con đường phát tán nguồn bệnh nguy hiểm khó kiểm soát, và chỉ có ý
thức cao của mỗi người dân về ngăn ngừa lây nhiễm mới có thể giúp hạn chế lây
lan. Một số tác nhân gây bệnh qua đường giọt bắn cũng có thể truyền qua đường
tiếp xúc trực tiếp hoặc tiếp xúc gián tiếp.
Phương thức lây bệnh qua giọt bắn khác với
phương thức lây bệnh qua đường tiếp xúc là ở chỗ tác nhân gây bệnh chứa trong
các giọt bắn phát ra khi người bệnh ho, hắt hơi, nói chuyện bắn vào kết mạc
mắt, niêm mạc mũi, miệng của người tiếp xúc; các tác nhân gây bệnh truyền nhiễm
có trong các giọt bắn có thể truyền bệnh từ người sang người trong một khoảng
cách ngắn (<1 mét). Những nhóm bệnh thường lây qua con đường này là các nhóm
vi rút, vi khuẩn gây bệnh ở đường hô hấp như:
• Adenovirus, cúm mùa, SARS, cúm gia cầm
A/H5N1, cúm A/H1N1, Haemophilus Influenza type B. Viêm phổi do bạch hầu, dịch
hạch, Mycoplasma.
• Nhiễm não mô cầu, quai bị, Parvovirus,
Rubella
Những biện pháp phòng ngừa lây truyền bệnh qua
giọt bắn bao gồm: Rửa tay, mang khẩu trang, bố trí người bệnh nằm phòng riêng
hoặc cùng phòng với người bệnh nhiễm cùng tác nhân gây bệnh và khoảng cách các
giường tối thiểu 1 mét, hạn chế tối đa vận chuyển người bệnh nếu cần phải
chuyển thì phải mang khẩu trang cho người bệnh.
1.3. Lây truyền qua đường không khí
Khi người bệnh ho, hắt hơi hoặc làm những thủ
thuật xâm lấn vào đường thở nhằm hỗ trợ hô hấp, như hút đàm, thở máy hoặc nội
soi đường thở. Khi những người bệnh này ho, hắt hơi sẽ làm bắn ra những giọt
bắn có chứa mầm bệnh có kích thước rất nhỏ (< 5 µm), những hạt này bay ra môi
trường xung quanh sẽ bay lơ lửng trong không khí, và khi khô đi chúng trở nên
rất nhẹ và có thể bay đi rất xa, vì thế nếu chúng ta hít phải nó có thể đi vào
trong đường thở, vào tận phổi và gây bệnh.
Những bệnh lây qua đường này bao gồm 3 nhóm
bệnh chính là lao, sởi và thủy đậu và những người bệnh bị cúm A, SARS có can
thiệp và hỗ trợ hô hấp có thể làm phát tán nguồn bệnh này. Hiện nay đã có vác
xin để tiêm phòng tạo miễn dịch chủ động ngăn ngừa 3 nhóm bệnh chính là lao,
sởi và thủy đậu ngay từ khi còn nhỏ. Do vậy chỉ có những người chưa chích ngừa,
người suy giảm miễn dịch (người già, trẻ sơ sinh, phụ nữ có thai, người mắc
bệnh mãn tính) sẽ có nguy cơ cao khi có tiếp xúc gần với nguồn nhiễm.
Cần lưu ý khi tiến hành các thủ thuật (hút
đờm, vỗ rung, nội soi phế quả…) tạo nên các giọt bắn, các hạt khí có chứa vi
khuẩn, vi rút ở những bệnh có khả năng lây truyền bằng đường không khí như lao
phổi, sởi, thủy đậu, cúm, SARS.
2. Các biện pháp phòng ngừa
2.1. Phòng ngừa chuẩn
Phòng ngừa chuẩn (PNC) được định nghĩa là tập
hợp các biện pháp phòng ngừa cơ bản áp dụng cho tất cả những người bệnh trong
các cơ sở khám, chữa bệnh không phụ thuộc vào chẩn đoán, tình trạng nhiễm trùng
và thời điểm chăm sóc của NB, dựa trên nguyên tắc coi tất cả máu, chất tiết,
chất bài tiết (trừ mồ hôi) đều có nguy cơ lây truyền bệnh. Thực hiện PNC giúp
phòng ngừa và kiểm soát lây nhiễm với máu, chất tiết, chất bài tiết (trừ mồ
hôi) cho dù không nhìn thấy máu, chất tiết qua da không lành lặn và niêm mạc.
Nội dung của PNC chính là phòng ngừa qua đường tiếp xúc.
Việc tuân thủ các biện pháp của PNC đóng góp quan
trọng vào việc giảm nhiễm khuẩn liên quan đến chăm sóc y tế, hạn chế cả sự lây
truyền cho NVYT và người bệnh cũng như từ người bệnh sang môi trường, nhằm bảo
đảm an toàn và nâng cao chất lượng KBCB.
Nội dung của phòng ngừa chuẩn
1. Vệ sinh tay
2. Sử dụng phương tiện phòng hộ cá nhân
3. Vệ sinh hô hấp và vệ sinh khi ho
4. Sắp xếp người bệnh
5. Tiêm an toàn và phòng ngừa tổn thương do
vật sắc nhọn
6. Vệ sinh môi trường
7. Xử lý dụng cụ dùng lại (khử khuẩn-tiệt
khuẩn).
8. Quản lý lý đồ vải
9. Quản lý chất thải
Áp dụng PNC trong quá trình chăm sóc cho mỗi
người bệnh dựa vào bản chất của sự tiếp xúc giữa NVYT với người bệnh, khả năng
phơi nhiễm với máu, dịch sinh học và các chất tiết của cơ thể để lựa chọn các
phương tiện và các thực hành thích hợp. Việc tuân thủ các quy định của PNC là
chiến lược quan trọng nhất để làm giảm nhiễm khuẩn liên quan đến chăm sóc y tế
cho người bệnh, làm giảm phơi nhiễm nghề nghiệp cho nhân viên y tế và bảo đảm
cho môi trường chăm sóc y tế an toàn cho cả người bệnh, nhân viên y tế và khách
đến thăm.
2.2. Phòng ngừa qua đường lây truyền (phòng
ngừa bổ sung) :
Phòng ngừa qua đường lây truyền áp dụng cho những
người bệnh nghi ngờ có nhiễm những tác nhân gây bệnh quan trọng lây truyền qua tiếp
xúc, qua không khí hoặc qua giọt bắn. Ba phòng ngừa này có thể kết hợp với nhau
cho những bệnh có nhiều đường lây truyền. Khi sử dụng đơn thuần hay phối hợp
chúng phải được kết hợp với phòng ngừa chuẩn.
2.2.1. Phòng ngừa qua đường tiếp xúc:
Phòng ngừa lây truyền qua tiếp xúc chú ý các điểm:
Cho người bệnh nằm phòng riêng. Nếu không
có phòng riêng, xếp người bệnh ở cùng phòng với người bệnh nhiễm cùng tác nhân
gây bệnh
Mang găng sạch, không vô trùng, mang áo
choàng và bao giày sạch không vô trùng trước khi vào phòng người bệnh và tháo găng,
áo choàng trước khi ra khỏi phòng và rửa tay ngay bằng dung dịch sát khuẩn. Sau
khi đã cởi áo choàng và bao giầy, phải chú ý không được để áo quần chạm vào bề
mặt môi trường người bệnh hay những vật dụng khác. Sau khi đã tháo găng và rửa
tay, không được sờ vào bất cứ bề mặt môi trường hay vật dụng nào trong phòng
bệnh nhân;
Hạn chế tối đa việc vận chuyển người bệnh,
nếu cần phải vận chuyển thì phải chú ý phòng ngừa sự lây nhiễm do tiếp xúc;
Thiết bị chăm sóc người bệnh: Nên sử dụng
một lần cho từng người bệnh riêng biệt. Nếu không thể, cần chùi sạch và tiệt
khuẩn trước khi sử dụng cho người bệnh khác
2.2.2. Phòng ngừa lây truyền qua đường giọt
bắn
Những biện pháp phòng ngừa lây truyền bệnh
qua giọt bắn bao gồm: Rửa tay, mang khẩu trang y tế, nhất là với những thao tác
tiếp xúc gần trong phạm vi 1 mét với người bệnh, bố trí người bệnh nằm phòng riêng
hoặc cùng phòng với người bệnh nhiễm cùng tác nhân gây bệnh, tuân thủ khoảng
cách xa tối thiểu 1 mét giữa những người bệnh, hạn chế tối đa vận chuyển người
bệnh nếu cần phải chuyển thì phải mang khẩu trang cho người bệnh.
2.2.3. Phòng ngừa lây truyền qua đường không
khí
Những biện pháp phòng ngừa qua đường không khí
bao gồm: Sắp xếp người bệnh nằm phòng cách ly có ít nhất 12 luồng khí trao đổi
trong một giờ (≥12 ACH/giờ) hoặc tốt nhất là phòng có áp lực âm. Nếu sử dụng
phương pháp thông khí tự nhiên, cần chọn phòng ở cuối chiều gió và mở cửa sổ
đối lưu để đạt thông khí tối đa. Phòng ngừa lây truyền qua đường không khí bao gồm
việc mang khẩu trang có hiệu lực lọc cao (N95); hạn chế vận chuyển người bệnh,
chỉ vận chuyển trong những trường hợp hết sức cần thiết và người bệnh phải mang
khẩu trang khi ra khỏi phòng.
Chú ý: Trong thực tế, tác nhân gây bệnh
thường không được xác định ngay tại thời điểm nhập viện nên Phòng ngừa cách ly
cần được áp dụng theo kinh nghiệm của các cán bộ lâm sàng, căn cứ vào các triệu
chứng lâm sàng để áp dụng biện pháp phòng ngừa và sau đó điều chỉnh cho phù hợp
khi đã xác định được tác nhân gây bệnh hoặc tác nhân gây bệnh đã được loại bỏ. Điểm
quan trọng cần chú ý là phải luôn luôn áp dụng PNC cho mọi người bệnh và bổ
sung thêm Phòng ngừa theo đường lây truyền (tiếp xúc, giọt bắn hay không khí)
tùy thuộc vào các triệu chứng bệnh lý.
3. Kỹ thuật áp dụng trong PNC và phòng ngừa
bổ sung
3.1. VST thường quy
Vệ sinh tay (VST) là làm sạch tay bằng nước
với xà phòng thường hoặc xà phòng khử khuẩn và chà sát tay với dung dịch có
chứa cồn. VST là nội dung cơ bản của PNC và là biện pháp hiệu quả nhất trong
kiểm soát lây truyền tác nhân gây bệnh trong các cơ sở khám chữa bệnh. Cơ sở
khám chữa bệnh phải đảm bảo có nước sạch, có đủ các phương tiện VST và có sẵn
các dung dịch sát khuẩn tay có chứa cồn ở những nơi thăm khám, chăm sóc người
bệnh.
3.1.1. Chỉ định vệ sinh tay
(xem hình 1)
Lưu ý VST giữa những lần tiếp xúc khi thăm
khám, chăm sóc từ người bệnh này sang người bệnh khác và ngay sau khi tháo
găng.
Hình 1. Các thời điểm
VST khi chăm sóc người bệnh (WHO 2005)
3.1.2. Những lưu ý trong thực hành VST
- Không để móng tay dài, mang móng tay giả, trang
sức trên tay khi chăm sóc người bệnh.
- Tránh chạm vào bề mặt các vật dụng, trang
thiết bị khi không cần thiết để phòng lây nhiễm tay từ môi trường hoặc lây
nhiễm cho môi trường do tay bẩn trong chăm sóc người bệnh.
- Thực hiện VST với nước và xà phòng khi tay nhìn
thấy vấy bẩn bằng mắt thường hoặc sau khi tiếp xúc với máu và dịch tiết.
- VST bằng dung dịch VST có chứa cồn khi tay
không thấy bẩn bằng mắt thường.
- Phải đảm bảo tay luôn khô hoàn toàn trước khi
bắt đầu hoạt động chăm sóc bệnh nhân.
- Phải VST ngay nếu đụng chạm tay vào bề mặt
môi trường xung quanh phòng ô nhiễm vật dụng và môi trường xung quanh do tay
bẩn.
3.1.3. Phương tiện thiết yếu cần trang bị cho
mỗi vị trí rửa tay
- Bồn rửa tay sạch có vòi nước có cần gạt;
- Nước sạch;
- Xà phòng (dung dịch, xà phòng bánh nhỏ) và
giá đựng xà phòng;
- Khăn lau tay một lần, thùng hoặc hộp đựng
khăn lau tay có nắp đậy, thùng đựng khăn bẩn.
Các buồng khám, buồng thủ thuật, buồng bệnh,
buồng xét nghiệm phải trang bị bồn rửa tay. Các vị trí cần trang bị dung dịch
VST có chứa cồn
- Giường người bệnh nặng, người bệnh cấp cứu
- Trên các xe tiêm, thay băng
- Bàn khám bệnh, xét nghiệm
- Cửa ra vào mỗi buồng bệnh
3.1.4. Tập huấn, giám sát tuân thủ vệ sinh
tay
Công tác tập huấn, kiểm tra, giám sát phải
được thực hiện thường xuyên và thông tin phản hồi kịp thời cho nhân viên y tế.
3.2. Thực hiện quy tắc vệ sinh hô hấp
3.2.1. Quản lý người bệnh, khu vực điều trị
- Cơ sở KBCB có kế hoạch quản lý tất cả những
người bệnh có các triệu chứng về đường hô hấp trong giai đoạn có dịch.
- Tại khu vực tiếp nhận bệnh phải có hệ thống
cảnh báo và hướng dẫn để phân luồng người bệnh có các triệu chứng về đường hô
hấp
3.2.2. Tuân thủ quy tắc vệ sinh hô hấp
- Mọi người bệnh có các triệu chứng về hô hấp
đều phải tuân thủ theo các quy tắc về vệ sinh hô hấp và vệ sinh khi ho (hình
2).
- Che miệng mũi bằng khăn và bỏ khăn trong
thùng chất thải hoặc giặt lại nếu tái sử dụng, rửa tay ngay sau đó. Dùng mặt
trong khủyu tay để che nếu không có khăn, không dùng bàn tay.
- Mang khẩu trang y tế
- Rửa tay ngay sau khi tiếp xúc với chất tiết
- Luôn giữ khoảng cách từ 1 mét trở lên với
những người khác.
4. Sử dụng phương tiện phòng hộ cá nhân
(PTPHCN)
Sử dụng PTPHCN phù hợp và đúng cách sẽ giúp
nhân viên y tế tránh bị phơi nhiễm trước một số bệnh truyền nhiễm. Ngoài việc
luôn luôn thực hiện vệ sinh tay, nhân viên y tế cũng cần phải sử dụng PTPHCN thích
hợp cho các thủ thuật mà họ đang thực hiện khi tiếp xúc với người bệnh để tránh
tiếp xúc với máu và dịch cơ thể. Các PTPHCN được dùng cho biện pháp PNC bao gồm
găng tay, áo choàng, tạp dề, kính bảo vệ mắt và khẩu trang y tế. Các thiết bị như
mũ che tóc không được xem là dụng cụ bảo hộ cá nhân, có thể được sử dụng khi
nhân viên y tế thực hiện các thao tác chăm sóc bệnh nhân. Tương tự, ủng cũng có
thể được sử dụng cho từng tình huống thực tế, ví dụ khi cần đi các loại giày
ủng để phòng các vật nhọn. Khi được sử dụng đúng cách, các PTPHCN sẽ bảo vệ các
nhân viên y tế khỏi nguy cơ phơi nhiễm khi tiếp xúc với một số loại bệnh truyền
nhiễm.
4.1. Nguyên tắc chung về cách sử dụng các
PTPHCN
- Luôn thực hiện vệ sinh tay, mặc dù có sử
dụng PTPHCN.
- Loại bỏ và thay thế PTPHCN ngay sau khi
phát hiện thấy bất thường (hư hỏng hoặc rách).
- Loại bỏ tất cả các PTPHCN ngay sau khi hoàn
thành việc chăm sóc và tránh gây nhiễm khuẩn cho: môi trường bên ngoài phòng
cách ly; người bệnh hoặc nhân viên khác; và cho chính bản thân người chăm sóc.
- Cẩn thận khi cởi bỏ tất cả các PTPHCN và
thực hiện VST ngay sau đó.
4.2. Lựa chọn các PTPHCN
Cần có sự lựa chọn hợp lý PTPHCN như một phần
của biện pháp phòng ngừa chuẩn. Khi lựa chọn các PTPHCN, nhân viên y tế nên
thực hiện việc đánh giá nguy cơ phơi nhiễm đối với các bệnh truyền nhiễm liên
quan đến các quy trình kỹ thuật định làm khi chăm sóc người bệnh hàng ngày.
Nhân viên y tế nên xem xét:
- Sẽ thực hiện thủ thuật nào?
- Có khả năng phơi nhiễm với máu, hoặc dịch
cơ thể và những loại dịch khác của người bệnh không?
- Nhân viên y tế có bất kỳ trầy xước da nào
không?
- Có đủ các PTPHCN để sử dụng không?
Phương tiện phòng hộ cá nhân gồm: Găng tay,
khẩu trang, áo choàng, tạp dề, mũ, mắt kính/ mặt nạ và ủng hoặc bao giày khi dự
kiến sẽ làm thao tác có bắn máu dịch tiết vào cơ thể. Việc lựa chọn các trang
phục phòng hộ cá nhân cần căn cứ vào sự nhận định nguy cơ trước khi tiến hành các
thao tác chuyên môn và đặc tính của phương tiện sao cho phù hợp và hiệu quả.
Bảng dưới đây hướng dẫn lựa chọn phương tiện phòng hộ cá nhân phù hợp cho những
tình huống khác nhau.
BỐI CẢNH
Găng tay
Áo choàng
Khẩu trang y tế
Kính bảo hộ
Luôn sử dụng trước và sau khi tiếp xúc với
người bệnh và sau khi tiếp xúc với môi trường nhiễm khuẩn
X
Nếu tiếp xúc trực tiếp với máu, dịch cơ thể
, chất bài tiết, đờm, dịch mũi, da không lành lặn
Nếu có nguy cơ bắn dịch lên cơ thể nhân
viên y tế
Nếu có nguy cơ bắn dịch lên cơ thể và mặt
nhân viên y tế
4.4. Sử dụng các phương tiện bảo hộ cá nhân
4.4.1. Sử dụng găng
a) Mục đích
- Bảo vệ người bệnh tránh sự lây truyền các
tác nhân gây bệnh khi nhân viên y tế (NVYT) thực hiện các thao tác vô khuẩn.
- Bảo vệ tay nhân viên y tế bằng cách tạo hàng
rào ngăn cách không cho máu và dịch của người bệnh tiếp xúc với da tay của
NVYT, ngăn cách các tác nhân hoá học gây kích ứng da và giữ nguyên được cảm
giác của da tay.
b) Chỉ định
- Mang găng vô khuẩn: Trong quá trình phẫu
thuật, làm thủ thuật
- Mang găng sạch: Khi chăm sóc, làm các thủ
thuật chuyên môn dự kiến tay của NVYT có thể tiếp xúc với máu, dịch sinh học,
các chất tiết, các màng niêm mạc và da không nguyên vẹn của người bệnh và khi
da tay NVYT bị xây xước.
- Mang găng vệ sinh: Khi làm vệ sinh, thu gom
chất thải, thu gom đồ vải, xử lý dụng cụ y tế, dụng cụ chăm sóc người bệnh.
- Mang găng là biện pháp hỗ trợ, không thay
thế được rửa tay.
- Găng dùng một lần không nên dùng lại vì
dịch cơ thể có thể thẩm thấu qua các lỗ thủng không nhìn thấy trên găng.
- Không nhất thiết phải mang găng trong các
thăm khám, chăm sóc người bệnh thông thường nếu chỉ tiếp xúc với vùng da lành
lặn của người bệnh hay thực hiện các công việc tiếp xúc với đồ vải, dụng cụ
sạch.
- Tháo bỏ găng sau mỗi thủ thuật trên mỗi
người bệnh; khi làm các công việc tiếp xúc với các bệnh phẩm, vật dụng y tế,
chất bài tiết chứa mật độ vi sinh vật cao; khi nghi ngờ găng thủng hay rách và
giữa các hoạt động chăm sóc trên cùng một người bệnh. Ví dụ sau khi đặt sonde
tiểu cho người bệnh cần phải tháo bỏ găng tay trước khi hút đờm qua mũi miệng,
trước khi giúp người bệnh ăn uống.
Chú ý: Rửa tay ngay sau khi tháo găng.
c) Quy trình mang găng
- Rửa tay
- Chọn găng tay thích hợp
- Mở hộp (bao) đựng găng
- Dùng một tay chưa mang găng đặt vào mặt
trong của nếp gấp cổ găng để mang găng cho tay kia
- Dùng 4 ngón tay của tay mang găng đặt vào
nếp gấp mặt ngoài cổ găng còn lại để mang găng cho tay kia
- Sửa lại những ngón tay mang găng cho khít
và ngay ngắn.
d) Quy trình tháo găng
- Tay đang mang găng nắm vào mặt ngoài của
găng ở phần cổ găng của tay kia, kéo găng lật mặt trong ra ngoài
- Tay đã tháo găng nắm vào mặt trong của găng
ở phần cổ găng của tay còn lại, kéo găng lật mặt trong ra ngoài.
- Cho găng bẩn vào túi rác y tế.
- Rửa tay thường quy ngay sau khi tháo găng.
4.4.2. Mang khẩu trang y tế
- Mang khẩu trang y tế nhằm bảo vệ người
bệnh: Khi phòng ngừa các giọt bắn từ miệng NVYT vào vết mổ hoặc vùng da và niêm
mạc người bệnh cần được bảo vệ vô khuẩn, khi NVYT nghi ngờ mắc các bệnh có thể
lây theo đường hô hấp.
- Mang khẩu trang y tế thông thường nhằm bảo
vệ NVYT: khi có các dịch bệnh đường hô hấp; khi làm các thủ thuật có nguy cơ
bắn máu từ phía người bệnh; khi cọ rửa dụng cụ y tế, dụng cụ chăm sóc người
bệnh nhiễm khuẩn, khi thu gom đồ vải, chất thải y tế...
b) Chỉ định sử dụng khẩu trang y tế
- Khi làm việc trong môi trường đòi hỏi phải
bảo đảm vô khuẩn như: Khi làm việc trong khu phẫu thuật, khi chăm sóc cho người
bệnh có vết thương hở (ví dụ: thay băng), khi làm việc trong các phòng chăm sóc
đặc biệt đòi hỏi vô khuẩn tuyệt đối.
- Khi dự kiến sẽ bị bắn máu dịch tiết vào mặt
mũi khi trong khi điều trị, chăm sóc người bệnh
- Khi khám, chăm sóc cho người bệnh lây bệnh
theo đường hô hấp hoặc đang có bệnh đường hô hấp cần hạn chế lây nhiễm cho
người khác.
Chú ý: Khẩu trang dùng một lần chỉ nên dùng
một lần, không bỏ túi để dùng lại.
Nếu khẩu trang bị ướt, cần thay ngay khẩu
trang mới. Khẩu trang y tế thông thuờng có thể lọc được các vi sinh vật hoặc
bụi có kích thước ≥ 5 μm. Khẩu trang y tế thông thuờng không có khả năng giúp
NVYT phòng ngừa lây bệnh đường hô hấp khi trực tiếp chăm sóc cho những người
bệnh mắc các bệnh truyền nhiễm như: Lao tiến triển, SARS, H5N1, H1N1, sởi, thủy
đậu... vì các tác nhân gây bệnh có kích thước rất nhỏ (≤ 0,3 μm). Vì vậy, đối
với các bệnh nói trên NVYT cần mang khẩu trang chuyên dụng có hiệu lực lọc cao
như: N95 (95%), N99 (99%), N100 (99,7%).
c) Kỹ thuật mang khẩu trang
- Bước 1: Đặt khẩu trang che kín mũi miệng và
cằm; thanh kim loại để ngang qua sống mũi, nếp gấp khẩu trang theo chiều xuống,
dây chun nằm phía trong.
- Bước 2: Buộc dây trên và dây dưới phía sau
đầu hoặc quàng dây qua tai.
- Bước 3: Dùng ngón tay của hai bàn tay miết
thanh kim loại cho ôm sát sống mũi hai bên.
- Bước 4: Điều chỉnh vành khẩu trang sao cho
khít với khuôn mặt.
- Bước 5: Kiểm tra độ khít của khẩu trang.
Khẩu trang khít khi:
+ hít vào thì khẩu trang bị ép sát vào miệng.
+ thở ra thì khẩu trang phồng lên.
Nếu khẩu trang không khít cần phải chỉnh lại
cho khít.
d) Kỹ thuật tháo khẩu trang (Hình 4b)
- Không sờ vào mặt ngoài khẩu trang.
- Tháo dây cột khẩu trang và bỏ vào thùng
chất thải lây nhiễm.
4.4.3. Sử dụng các phương tiện che mặt và mắt
- Mang kính bảo hộ, mạng che mặt khi làm các
thủ thuật có nguy cơ bắn toé máu và dịch vào mắt như: đỡ đẻ, phá thai, đặt nội
khí quản, hút dịch, nhổ răng...
- Cách mang: Đặt kính hoặc mạng che mặt lên
mặt và mặt và điều chỉnh sao cho vừa khít (Hình 5a).
- Cách tháo: Không nên sờ vào mặt ngoài của
kính hoặc mạng che mặt. Dùng tay năm vào quai kính hoặc mạng. Bỏ vào thùng rác
hoặc vào thùng quy định để xử lý lại (Hình 5b),
4.4.4. Áo choàng và tạp dề
Áo choàng và tạp dề cũng là một phần quan
trọng của các PTPHCN và được sử dụng để ngăn chặn quần áo nhân viên y tế tiếp
xúc với máu hoặc chất dịch cơ thể khác tránh phơi nhiễm vi khuẩn. Ngoài găng
tay ra, cần sử dụng áo choàng nếu có nguy cơ dịch hoặc máu của người bệnh bắn
tóe lên người nhân viên y tế.
Cần luôn luôn có sẵn áo choàng và tạp dề tại
tất cả các khu vực chăm sóc bệnh nhân, và đặc biệt là ở lối vào khu vực người
bệnh đang được cách ly hoặc điều trị theo nhóm bệnh có cùng chẩn đoán bệnh.
Mặc tạp dề khi làm các thủ thuật dự đoán có
máu và dịch cơ thể của người bệnh có thể bắn toé lên đồng phục nhân viên y tế
như: Khi cọ rửa dụng cụ y tế nhiễm khuẩn, khi thu gom đồ vải dính máu... Tạp dề
nhựa nên được khoác ngoài áo choàng nếu vật liệu của áo choàng không có khả
năng chống thấm dung dịch và các thao tác có thể dẫn đến việc bắn dịch vào
người nhân viên y tế. Một số áo choàng được dùng một lần và những loại khác
được tái sử dụng. Áo choàng tái sử dụng phải được giặt sau mỗi lần sử dụng.
Cách mặc áo choàng: Mặc áo choàng phủ từ cổ
đến chân, từ tay đến cổ tay và phủ ra sau lưng. Cột dây ở cổ và eo (Hình 6a).
Cách tháo áo choàng: Không sờ vào mặt trước
và tay áo. Tháo dây cổ, dây eo, kéo áo choàng từ mỗi vai hướng về phía tay cùng
bên, cho mặt ngoài vào trong, đưa áo choàng xa cơ thể, cuộn lại và bỏ vào thùng
chất thải lây nhiễm (Hình 6b).
4.5. Thứ tự mặc các phương tiện phòng hộ
Bước 1:
- Xác định mức độ nguy hiểm và các loại dụng
cụ cần thiết,
- Lên phác thảo mặc và tháo TPPHCN,
- Bạn có cần người giúp? Gương không?
- Bạn có biết bạn sẽ xử lý thế nào với rác
thải là TPPHCN?
Bước 2: Mặc áo choàng Bước 3: Đeo khẩu trang
Bước 4:
- Mang kính mắt (kính gọng lồi, kính nhìn,
mặt nạ)
- Không sử dụng mặt nạ nếu nó không che kín
(mặt và cằm)
- Chú ý đến kính bị mờ và mắt bị mờ
- Mũ tùy ý, không bắt buộc, nếu như người
mang mệt mỏi khi sử dụng chúng, đặt chúng trên kính mắt.
Bước 5: Mang găng tay trùm cổ tay
4.6. Thứ tự tháo phương tiện phòng hộ:
Bước 1
- Tránh gây nhiễm cho chính mình, người khác
và môi trường xung quanh,
- Tháo những dụng cụ nhiễm nặng trước,
Tháo găng và áo choàng
Loại dùng một lần rồi bỏ
- Tháo găng và áo choàng rồi cuộn tròn mặt
trái ra ngoài và bỏ thùng rác
- Vứt bỏ an toàn
Loại tái sử dụng
- Tháo găng và cuộn tròn mặt trái ra ngoài,
vứt bỏ an toàn,
- Tháo áo choàng và cuộn tròn mặt trong ra
ngoài, bỏ bao, chuyển đi giặt.
Bước 2: Rửa tay
Bước 3:
- Tháo bỏ mũ
- Tháo bỏ kính mắt từ phía sau
- Bỏ kính vào thùng riêng biệt nếu tái sử
dụng lại,
Bước 4: Tháo mặt nạ từ phí sau
Bước 5: Rửa tay
Bước 6: tháo khẩu trang:
- Nhấc dây dưới trước
- Nhấc dây trên
- Tránh sờ vào mặt trước khẩu trang
Những điều cần ghi nhớ khi lựa chọn và sử
dụng áo choàng, tạp dề
Các loại áo choàng và tạp dề phải bảo đảm:
Thích hợp cho các thủ thuật sẽ thực hiện và
những nguy cơ mà nhân viên y tế có thể gặp phải khi tiếp xúc trực tiếp với dịch
tiết đường hô hấp hoặc chất dịch khác đi đôi với mỗi thủ thuật. Điều này cần
xem xét:
o lượng dịch tiết mà các nhân viên y tế có
thể tiếp xúc khi tiến hành thao tác;
o các công việc liên quan đến thao tác chăm
sóc người bệnh có thể gây hư hỏng áo choàng và tạp dề. Ví dụ, đối với một số
công việc khá nặng như làm vệ sinh, có thể cần sử dụng tạp dề cao su ngoài áo
choàng;
o kích thước của áo choàng và tạp dề để đảm
bảo phủ hết cơ thể người mặc và các phần của quần áo có thể bị phơi nhiễm.
o Áo choàng và tạp dề cần được lưu trữ cùng
với các dụng cụ bảo hộ cá nhân khác.
Sử dụng áo choàng hoặc tạp dề đúng bao gồm:
Thay và loại bỏ áo choàng và tạp dề, hoặc
tại các cơ sở xử lý chất thải thích hợp hoặc trong các cơ sở giặt là thích hợp
ngay sau khi tiếp xúc với một người bệnh hoặc một vật dụng hay bề mặt có khả
năng nhiễm bẩn, và trước khi tiếp xúc với một người bệnh hay môi trường khác;
Có thể sử dụng cùng một chiếc áo choàng khi
chăm sóc cho nhiều người bệnh nếu những người bệnh đó có cùng chẩn đoán và nằm
trong cùng một khu vực điều trị nhưng chỉ khi áo choàng không tiếp xúc trực
tiếp với bệnh nhân.
1. Hướng dẫn phòng và kiểm soát lây nhiễm Cúm
A H5N1, Bộ Y tế, 2007
2. Tài liệu đào tạo Phòng ngừa chuẩn, Bộ Y
tế, 2010
3. Hướng dẫn Phòng ngừa chuẩn, Bộ Y tế, 2012
4. Hướng dẫn KSNK, WHO, 2007
* Chọn câu trả lời Đúng/Sai cho các câu hỏi
từ 12 đến 18 bằng cách đánh dấu X vào cột A cho câu đúng và vào cột B cho câu
sai:
Câu 1
Một trong những mục đích chính của việc sử
dụng găng tay là hạn chế vật sắc nhọn xuyên vào tay
Câu 2
pH môi trường là một trong các yếu tố chính
gây ảnh hưởng đến tác dụng của các chất sát khuẩn lên dụng cụ
Vệ sinh bàn tay là biện pháp đơn giản nhất,
rẻ tiền nhất và hiệu quả nhất trong công tác KSNK.
Sử dụng khẩu trang ngoại khoa có thể ngăn
ngừa các tác nhân gây bệnh qua giọt bắn có kích thước lớn hơn 0,5 micromets.
Phải rửa tay sau khi tháo bỏ trang phục
phòng hộ cá nhân
Không cần rửa tay sau khi tháo bỏ găng
Phải rửa tay trước khi chăm sóc bệnh nhân
Không cần VST khi đụng chạm vào môi trường
xung quanh bệnh nhân mà không động chạm vào người bệnh
Không cần rửa tay nếu chỉ giúp nâng đỡ bệnh
nhân
Vệ sinh tay với dung dịch chứa cồn tốn ít
thời gian hơn rửa tay với nước và xà phòng.
Rửa tay nhanh làm khô da hơn rửa tay xà
phòng khử khuẩn và nước
Rửa tay nhanh hiệu quả và dễ tuân thủ hơn
rửa tay xà phòng khử khuẩn và nước
Nên thực hiện rửa tay xà bông và nước sau
khi rửa tay nhanh
Câu 14
Nên dùng nước nóng để rửa tay nhằm tiêu
diệt các vi sinh vật
Câu 15
Nên cử một nhân viên hàng ngày đổ đầy dung
dịch rửa tay vào một thời điểm nhất định để đảm bảo dung dịch VST không hết
Câu 16
Việc sử dụng kem hay chất dưỡng da tay có
thể làm tăng số lượng vi khuẩn cư trú trên bàn tay
Câu 17
Sát khuẩn găng giữa những lần chăm sóc
người bệnh cũng là cách hữu hiệu ngăn ngừa lây nhiễm chéo
Câu 18
Biện pháp quan trọng để phòng ngừa tổn
thương do kim tiêm đâm là:luôn đóng lại nắp kim tiêm cẩn thận rồi bỏ vào
thùng đựng vật sắc nhọn
* Chọn câu trả lời đúng nhất cho các câu hỏi
từ 19 đến 37
Câu 19. Đường lây truyền chính trong bệnh
viện là:
A. Đường không khí
B. Đường tiếp xúc
C. Đường qua các giọt bắn trong không khí
D. Cả 3 đường trên (A, B và C)
Câu 20. Biện pháp nào quan trọng nhất để phòng
ngừa nhiễm khuẩn do tiếp xúc?
A. Thay găng và rửa tay mỗi khi đụng chạm vào
người bệnh hoặc đồ vật trong buồng cách ly
B. Đeo khẩu trang khi vào buồng cách ly
C. Nghiêm cấm người bệnh không ra khỏi phòng
cách ly
D. Người bệnh ra khỏi phòng cách ly phải đeo
khẩu trang
Câu 21. Thời điểm nào sau đây cần phải
rửa/khử khuẩn tay:
A. Trước khi tiếp xúc với bệnh nhân
B. Trước khi tháo găng
C. Trước khi tiếp xúc với vật dụng xung quanh
người bệnh
D. Cả 3 thời điểm A, B và C
Câu 22. Để ngăn ngừa các virus lây bệnh qua
đường máu cho NVYT trong phòng ngừa phơi nhiễm nghề nghiệp chúng ta cần chú
trọng hoạt động nào nhất trong các hoạt động sau :
A. Đẩy mạnh việc chủng ngừa viêm gan B.
B. Coi tất cả máu và dịch đều có khả năng lây
nhiễm.
C. Ngăn ngừa các tổn thương xuyên thấu da.
D. Cả ba hoạt động A, B và C
Câu 23. Mục đích của sử dụng găng tay là:
A. Hạn chế vật sắc nhọn xuyên vào tay
B. Hạn chế nguy cơ phơi nhiễm với máu, dịch
C. Nhân viên y tế dễ thao tác khi thực hành
chăm sóc người bệnh
D. Cả 3 mục đích trên (A, B và C)
Câu 24. Mục đích của việc vệ sinh bàn tay khi
thực hành chăm sóc người bệnh là:
A. Làm sạch và loại bỏ vi khuẩn thường trú
trên bàn tay
B. Đảm bảo an toàn cho người bệnh và nhân
viên y tế
C. Góp phần làm giảm tỷ lệ nhiễm khuẩn bệnh
viện
Câu 25. Thời gian sát khuẩn tay bằng dung
dịch ch a cồn trung bình là:
A. 5 – 10 giây
B. 10 – 15 giây
C. 15 – 20 giây
D. 45 – 60 giây
Câu 26. Trong trường hợp tay không tiếp xúc
với vật dụng bẩn hoặc không nhìn thấy tay dính bẩn thì phương pháp VST nào sau
đây được áp dụng:
A. Chà sát tay với dung dịch chứa cồn
B. Rửa tay thường qui bằng xà bông và nước
C. Rửa tay với xà bông sát khuẩn
D. Cả 3 phương pháp A, B, C
Câu 27. Công việc nào sau đây thuộc thực hành
ng dụng phòng ngừa chuẩn?
A. Mang găng khi dự kiến sẽ tiếp xúc với máu
hoặc dịch cơ thể
B. Rửa tay trong chăm sóc bệnh nhân
C. Khử hoặc tiệt khuẩn dụng cụ khi sử dụng
giữa những người bệnh
D. Cả công việc trên (A, B và C)
Câu 28. Khi áp dụng phòng ngừa chuẩn, chỉ
định mang găng trong tình huống nào sau đây là đúng:
A. Trước khi khám người bệnh bị nhiễm khuẩn
B. Chuẩn bị đặt nội khí quản
C. Chuẩn bị đo huyết áp
D. Cả 3 tình huống A, B và C
Câu 29. Khi chăm sóc bệnh nhân có nguy cơ s bị
bắn máu vào người thực hiện chăm sóc, người CBYT cần mang những phương tiện
PHCN nào sau đây:
A. Áo choàng , găng tay, tấm che mặt và kính
mắt bảo hộ
B. Áo choàng, găng tay và kính mắt bảo hộ
C. Áo choàng, găng tay, khẩu trang y tế
D. Áo choàng, găng tay, khẩu trang y tế và
kính mắt bảo hộ
Câu 30. Các trang phục phòng hộ phải được:
A. Giữ trong kho khoá lại để tránh sử dụng
quá mức
B. Giữ tại lối vào của bất kỳ khu vực nào
đang lưu người bệnh cách ly
C. Giữ ở phía ngoài của buồng bệnh
D.Giữ ở phía ngoài của buồng bệnh, xa phương
tiện VST
Câu 31. Vệ sinh hô hấp được yêu cầu thực hiện
trong trường hợp nào sau đây:
A. Chỉ trong các vụ dịch SARS hoặc cúm.
B. Chỉ trong các cơ sở y tế có người bệnh lao
kháng thuốc.
C. Chỉ ở buồng chờ khám của cơ sở y tế.
D. Đối với bất kỳ người nào đang có ho và hắt
hơi.
Câu 32. Khi ho, hắt hơi, động tác nào sau đây
được khuyến cáo để phòng ngừa lây nhiễm:
A. Che mũi miệng bằng khăn giấy hoặc khủyu
tay, rửa tay ngay sau đó
B. Che mũi miệng bằng bàn tay và rửa tay ngay
sau đó
C. Che mũi miệng bằng khăn giấy hoặc bàn tay,
không cần rửa tay
D. Che mũi miệng bằng khăn giấy hoặc khủyu
tay, không cần rửa tay
Câu 33. Biện pháp quan trọng NH T để phòng
ngừa lây truyền qua đường không khí là
A. Cho người bệnh nằm phòng cách ly có xử lý
không khí thích hợp (áp lực âm) hoặc thông khí tốt.
B. Giữ người bệnh cách nhau ít nhất 1 mét.
C. Mang áo choàng, bao giày, găng tay trước
khi vào phòng và tháo ngay ra trước khi ra khỏi phòng, rửa tay
D. Tất cả các biện pháp A, B và C.
Câu 34. Biện pháp quan trọng NH T để phòng
ngừa lây truyền qua đường giọt bắn là
B. Khoảng cách giữa các người bệnh cách nhau
ít nhất 1 mét.
C. Mang áo choàng, bao giày, găng tay trước
khi vào phòng và tháo ngay ra trước khi ra khỏi phòng và rửa tay
Câu 35. Biện pháp quan trọng NH T để phòng
ngừa lây truyền qua đường tiếp xúc là
Câu 36. Thời điểm nào sau đây KHÔNG nằm trong
“5 thời điểm rửa tay” khi chăm sóc bệnh nhân
A. Trước khi tiếp xúc bệnh nhân
B. Sau khi tiếp xúc với dịch tiết bệnh nhân
C. Trước khi tiếp xúc vật dụng xung quanh
bệnh nhân
D. Trước khi thực hiện các thủ thuật chăm sóc
vô khuẩn
KHỬ
KHUẨN, TIỆT KHUẨN
1. Trình bày được định nghĩa khử khuẩn, tiệt
khuẩn
2. Mô tả được cách phân loại dụng cụ theo
Spaulding
3. Trình bày được các nguyên tắc khử khuẩn,
tiệt khuẩn
4. Mô tả được các phương pháp khử khuẩn-tiệt
khuẩn
5. Trình bày được nội dung kiểm soát chất
lượng tiệt khuẩn và bảo quản dụng cụ tiệt khuẩn
1. Một số khái niệm
Làm sạch là một quá trình loại bỏ hoàn toàn
các chất ngoại lai (ví dụ: chất bẩn, tổ chức cơ thể) ra khỏi dụng cụ, thường
được thực hiện bằng nước và xà phòng hoặc các chất enzyme. Làm sạch cần được
thực hiện trước khi khử khuẩn và tiệt khuẩn.
Khử nhiễm: là một quá trình loại bỏ các VSV
gây bệnh khỏi các dụng cụ, làm cho các dụng cụ trở nên an toàn khi sử dụng
chúng.
Khử khuẩn (Disinfection): là quá trình loại
bỏ hầu hết hoặc tất cả vi sinh vật gây bệnh trên dụng cụ nhưng không diệt bào
tử vi khuẩn. Trong bệnh viện, khử khuẩn thường được thực hiện bằng cách ngâm
dụng cụ vào trong dung dịch hóa chất hoặc bằng phương pháp Pasteur. Trong thực
hành, rất nhiều yếu tố có thể làm mất hoặc làm hạn chế hiệu lực khử khuẩn, ví
dụ các dụng cụ không được làm sạch hoặc còn dính các chất hữu cơ; mức độ ô
nhiễm VSV; nồng độ của chất khử khuẩn; thời gian dụng cụ tiếp xúc với chất khử
khuẩn; đặc tính của dụng cụ (khe kẽ, khớp nối, lòng ống); nhiệt độ và pH của
môi trường khử khuẩn.
Theo định nghĩa, khử khuẩn không giống như
tiệt khuẩn ở chỗ không diệt được bào tử vi khuẩn. Tuy nhiên, một số chất khử
khuẩn mới vẫn có thể diệt được bào tử nếu thời gian tiếp xúc đủ lâu (từ 6-10 giờ).
Trong những điều kiện như vậy, những sản phẩm này được gọi là chất tiệt khuẩn.
Có 3 mức độ khử khuẩn gồm: khử khuẩn mức độ
thấp, trung bình và cao.
Khử khuẩn mức độ thấp (Low-level
disinfection): Khử khuẩn mức độ thấp khi ta cho hóa chất tiếp xúc với dụng cụ
trong thời gian bằng hoặc dưới 10 phút để tiêu diệt được hầu hết các VSV sinh
dưỡng, một số nấm và một số virus.
Khử khuẩn mức độ trung bình (Intermediate-level
disinfection): - Khử khuẩn mức độ trung bình nếu diệt được trực khuẩn lao, vi
khuẩn dạng sinh dưỡng, hầu hết virus và nấm nhưng không diệt được dạng bào tử
của vi khuẩn.
Khử khuẩn mức độ cao (High level disinfection):
Khử khuẩn mức độ cao diệt được mọi loại vi sinh vật trừ bào tử với thời gian
ngắn (10 phút), hóa chất này gọi là chất khử khuẩn mức độ cao.
- Gọi một hóa chất là chất sát khuẩn khi chất
đó phá hủy được các VSV, đặc biệt là các vi khuẩn gây bệnh. Chất sát khuẩn được
sử dụng cả ở các tổ chức sống và trên các đồ vật dụng cụ; trong khi chất khử
khuẩn chỉ để sử dụng trên các đồ vật.
Tiệt khuẩn (Sterilization): là một quá trình tiêu
diệt hoặc loại bỏ tất cả các dạng của vi sinh vật sống bao gồm cả bào tử vi
khuẩn. Tiệt khuẩn mang ý nghĩa tuyệt đối, nghĩa là một vật dụng sau khi được
tiệt khuẩn sẽ không còn một loại VSV nào sống sót.
Trong bệnh viện, quá trình này được thực hiện
bằng phương pháp hoá học hoặc lý học. Tiệt khuẩn bằng hơi nước dưới áp lực
(nhiệt ướt), nhiệt khô, khí ethylene oxide (E), các kỹ thuật tiệt khuẩn mới ở
nhiệt độ thấp và các hóa chất dạng lỏng là các biện pháp tiệt khuẩn chủ yếu.
Khi các hóa chất được sử dụng cho mục đích
phá hủy mọi dạng sống của VSV, bao gồm nấm và các bào tử vi khuẩn thì các hóa
chất đó được gọi là chất tiệt khuẩn. Nếu cũng loại hóa chất đó được sử dụng
trong khoảng thời gian tiếp xúc ngắn hơn thì nó chỉ đóng vai trò là một chất
khử khuẩn.
2. Một số yếu tố ảnh hưởng tới quá trình khử
khuẩn, tiệt khuẩn
2.1. Số lượng và vị trí tác nhân gây bệnh
Việc tiêu diệt vi khuẩn có trên các dụng cụ
phụ thuộc vào số lượng vi khuẩn có trên dụng cụ và thời gian để tiêu diệt
chúng. Trong điều kiện chuẩn khi đặt các thử nghiệm kiểm tra khả năng diệt
khuẩn khi hấp TK cho thấy trong vòng 30 phút tiêu diệt được 10 bào tử B.
atrophaeus (dạng Bacillus subtilis). Nhưng trong 3 giờ có thể diệt được 100 000
Bacillus atrophaeus. Do vậy việc làm sạch dụng cụ sau khi sử dụng trước khi KK
và TK là hết sức cần thiết, giúp làm giảm số lượng tác nhân gây bệnh, giúp rút
ngắn quá trình KK và TK đồng thời bảo đảm chất lượng KK, TK tối ưu. Cụ thể là
cần phải thực hiện một cách tỉ mỉ việc làm sạch với tất cả các loại dụng cụ,
với những dụng cụ có khe, kẽ, nòng, khớp nối, và nhiều kênh như dụng cụ nội soi
khi KK phải được ngâm ngập và cọ rửa, xịt khô theo khuyến cáo của nhà sản xuất
trước khi đem đóng gói hấp TK.
2.2. Khả năng bất hoạt các vi khuẩn
Có rất nhiều tác nhân gây bệnh kháng với
những hóa chất KK và TK dùng để tiêu diệt chúng. Cơ chế đề kháng của chúng với
chất KK khác nhau. Do vậy, việc chọn lựa hóa chất để KK, TK cần phải chú ý chọn
lựa hóa chất nào không bị bất hoạt bởi các vi khuẩn cũng như ít bị đề kháng
nhất. Việc chọn lựa một hóa chất phải tính đến cả một chu trình TK, thời gian
tiếp xúc của hóa chất có thể tiêu diệt được hầu hết các tác nhân gây bệnh là
một việc làm cần thiết ở mỗi cơ sở KBCB.
2.3. Nồng độ và hiệu quả của hóa chất KK
Trong điều kiện chuẩn để thực hiện KK, các
hóa chất KK muốn gia tăng mức tiêu diệt vi khuẩn gây bệnh mà mình mong muốn đạt
được, đều phải tính đến thời gian tiếp xúc với hóa chất. Khi muốn tiêu diệt
được 104 M. tuberculosis trong 5 phút, cần phải sử dụng cồn isopropyl 70%.
Trong khi đó nếu dùng phenolic phải mất đến 2- 3 giờ tiếp xúc.
2.4. Những yếu tố vật lý và hóa học của hóa
chất KK
Rất nhiều tính chất vật lý và hóa học của hóa
chất ảnh hưởng đến quá trình KK, TK như: nhiệt độ, pH, độ ẩm và độ cứng của
nước. Hầu hết tác dụng của các hóa chất gia tăng khi nhiệt độ tăng, nhưng bên
cạnh đó lại có thể làm hỏng dụng cụ và thay đổi khả năng diệt khuẩn.
Sự gia tăng độ pH có thể cải thiện khả năng
diệt khuẩn của một số hóa chất (ví dụ như glutaraldehyde, quaternary ammonium),
nhưng lại làm giảm khả năng diệt khuẩn của một số hóa chất khác (như phenols,
hypochlorites, iodine)
Độ ẩm là yếu tố quan trọng có ảnh hưởng đến
những hóa chất KK, TK dạng khí như là Et , chlorine dioxide, formaldehyde.
Độ cứng của nước cao (quyết định bởi nồng độ
cao của một số cation kim loại như Canxi, magiê) làm giảm khả năng diệt khuẩn
và có thể làm hỏng các dụng cụ.
2.5. Chất hữu cơ và vô cơ
Những chất hữu cơ từ máu, huyết thanh, mủ,
phân hoặc những chất bôi trơn có thể làm ảnh hưởng đến khả năng diệt khuẩn của
hóa chất KK theo 2 con đường: giảm khả năng diệt khuẩn, giảm nồng độ hóa chất,
bảo vệ vi khuẩn sống sót qua quá trình KK, TK và tái hoạt động khi những dụng
cụ đó được đưa vào cơ thể. Do vậy quá trình làm sạch loại bỏ hoàn toàn chất hữu
cơ, vô cơ bám trên bề mặt, khe, khớp và trong lòng dụng cụ là việc làm hết sức
quan trọng, quyết định rất nhiều tới chất lượng KK, TK các dụng cụ trong bệnh
viện.
2.6. Thời gian tiếp xúc với hóa chất
Các dụng cụ khi được KK, TK phải tuyệt đối
tuân thủ thời gian tiếp xúc tối thiểu với hóa chất. Thời gian tiếp xúc này
thường được quy định rất rõ bởi nhà sản xuất và được ghi rõ trong hướng dẫn sử
dụng.
2.7. Các chất sinh học do vi khuẩn tạo ra
(Biofilm)
Các vi sinh vật có thể được bảo vệ khỏi tác
dụng của khóa chất KK, TK do khả năng tạo ra những chất sinh học, bao quanh vi
khuẩn và dính với bề mặt dụng cụ và làm khó khăn trong việc làm sạch dụng cụ
nhất là những dụng cụ dạng ống. Những VSV có khả năng tạo chất sinh học này đều
có khả năng đề kháng cao và gấp 1000 lần so với những vi sinh vật không đề
kháng. Do vậy khi chọn lựa hóa chất KK phải tính đến khả năng này của một số vi
khuẩn như Staphylococcus, các trực khuẩn gram âm khi xử lý những dụng cụ nội
soi, máy tạo nhịp, mắt kính, hệ thống chạy thận nhân tạo, ống thông mạch máu và
đường tiểu. Một số ezyme và chất tẩy rửa có thể làm tan và giảm sự tạo thành
những chất sinh học này.
3. Phân loại dụng cụ
Theo Spaulding, dụng cụ y tế được chia ra 3
nhóm dựa trên mức độ nguy cơ nhiễm khuẩn liên quan tới việc sử dụng chúng: nhóm
nguy cơ cao, nguy cơ trung bình và nguy cơ thấp; tương ứng là các nhóm dụng cụ cần
tiệt khuẩn, dụng cụ cần khử khuẩn mức độ cao và dụng cụ chỉ cần khử khuẩn thông
thường hoặc làm sạch là đủ.
3.1. Các dụng cụ cần tiệt khuẩn (dụng cụ
thiết yếu)
Các dụng cụ này cần phải tiệt khuẩn vì chúng
có nguy cơ cao gây nhiễm khuẩn nếu bị ô nhiễm với bất kỳ VSV nào kể cả bào tử.
Các dụng cụ này được sử dụng trong các thủ
thuật xâm nhập vào các tổ chức, mô hoặc hệ thống mạch máu vô khuẩn, bao gồm các
dụng cụ phẫu thuật, cấy ghép, kim tiêm và các catheter đường tiết niệu và tim
mạch.
Hầu hết các dụng cụ nhóm này được tiệt khuẩn
bằng hơi nước (autoclave). Nếu là các dụng cụ không chịu nhiệt thì có thể tiệt
khuẩn bbằng các kỹ thuật tiệt khuẩn nhiệt độ thấp.
Chỉ nên tiệt khuẩn bằng hóa chất đối với các dụng
cụ thuộc nhóm này khi không thể thực hiện được các phương pháp tiệt khuẩn khác.
Các hóa chất thường được sử dụng để tiệt khuẩn là glutaraldehyde 2% và hydrogen
peroxide 6%.
3.2. Các dụng cụ cần khử khuẩn mức độ cao
(bán thiết yếu)
Các dụng cụ thuộc nhóm này tiếp xúc với màng
niêm mạc và các vùng da bị tổn thương trong quá trình sử dụng. Yêu cầu đối với
các dụng cụ này là không có mặt mọi VSV trừ bào tử. Nhìn chung, các màng niêm
mạc không bị tổn thương (nguyên vẹn) có khả năng đề kháng đối với các nhiễm
khuẩn gây ra bởi các bào tử nhưng lại nhạy cảm với các VSV khác như trực khuẩn
lao và các virus.
Dụng cụ thuộc nhóm này gồm các ống nội soi
tiêu hóa, nhiệt kế, các dụng cụ gây mê và hô hấp trị liệu. Hầu hết các dụng cụ
này ít nhất phải được khử khuẩn theo phương pháp Pasteur hoặc được khử khuẩn
mức độ cao bằng các chất khử khuẩn như glutaraldehyde 2% và hydrogen peroxide
6%, axit peracetic.
Khi lựa chọn một chất khử khuẩn, một điểm cần
lưu ý là liệu chất đó có an toàn cho dụng cụ sau nhiều lần tiếp xúc hay không.
Ví dụ, hỗn hợp clo là một chất khử khuẩn mức độ cao nhưng chúng lại ăn mòn dụng
cụ nên không được sử dụng để khử khuẩn các dụng cụ thuộc nhóm này.
Về lý thuyết, các ống nội soi ổ bụng và ổ
khớp xâm nhập vào các tổ chức vô khuẩn nên lý tưởng nhất là được tiệt khuẩn sau
mỗi khi sử dụng. Tuy nhiên, ngay ở các nước phát triển như Mỹ thì các dụng cụ
này cũng chỉ được khử khuẩn mức độ cao. Mặc dù các số liệu nghiên cứu còn hạn
chế nhưng không thấy có bằng chứng cho thấy khử khuẩn mức độ cao các ống nội
soi này làm tăng nguy cơ nhiễm khuẩn.
Dụng cụ sau khi được khử khuẩn mức độ cao
bằng dung dịch khử khuẩn cần được rửa lại bằng nước vô khuẩn để loại bỏ hoàn toàn
chất khử khuẩn còn đọng ở dụng cụ. Không nên rửa bằng nước máy ở giai đoạn này
vì có thể làm ô nhiễm dụng cụ. Trong trường hợp không có nước vô khuẩn (nước
cất hoặc nước đun sôi để nguội) thì có thể rửa lại dụng cụ dưới vòi nước máy
nhưng sau đó phải tráng lại dụng cụ bằng dung dịch cồn 70%. Mọi dụng cụ sau quá
trình khử khuẩn cần được làm khô và lưu giữ cẩn thận sao cho không bị ô nhiễm
lại.
3.3. Các dụng cụ thông thường
Các dụng cụ này thường chỉ tiếp xúc với vùng
da lành mà không tiếp xúc với niêm mạc khi được sử dụng. Da lành là một hàng rào
bảo vệ sự xâm nhập của vi khuẩn. Do vậy, nhóm dụng cụ này chỉ cần khử khuẩn mức
độ thấp .
Một số dụng cụ như bô, huyết áp kế, nạng,
thành giường, đồ vải, cốc chén của người bệnh, bàn đêm... có thể chỉ cần làm
sạch tại nơi sử dụng mà không cần phải chuyển xuống Trung tâm tiệt khuẩn. Tuy
nhiên, những dụng cụ này có thể gây lan truyền thứ phát nếu như NVYT không tuân
thủ đứng quy trình xử lý dụng cụ.
Cụ thể hóa các dụng cụ và những yêu cầu bắt
buộc khi xử lý các dụng cụ dùng lại là một bắt buộc trong các cơ sở KBCB, và
phải được quy định cụ thể.
Bảng phân loại dụng
cụ và phương pháp KK của Spaudling
Phương pháp
Mức độ diệt khuẩn
Áp dụng cho loại
dụng cụ
Tiệt khuẩn (sterilization)
Tiêu diệt tất cả các vi sinh vật bao gồm cả
bào tử vi khuẩn
Những dụng cụ chăm sóc người bệnh thiết yếu
chịu nhiệt (dụng cụ phẫu thuật) và dụng cụ bán thiết yếu dùng trong chăm sóc
người bệnh
Những dụng cụ chăm sóc người bệnh thiết yếu
không chịu nhiệt và bán thiết yếu
Những dụng cụ chăm sóc người bệnh không
chịu nhiệt và những dụng cụ bán thiết yếu có thể ngâm được.
Khử khuẩn mức độ cao (high level
disinfection)
Tiêu diệt tất cả các vi sinh vật ngoại trừ
một số bào tử vi khuẩn
Những dụng cụ chăm sóc người bệnh bán thiết
yếu không chịu nhiệt (dụng cụ điều trị hô hấp, dụng cụ nội soi đường tiêu hoá
và nội soi phế quản).
Khử khuẩn mức độ trung bình (intermediate
level disinfection)
Tiêu diệt các vi khuẩn thông thường, hầu
hết các vi rút và nấm, nhưng không tiêu diệt được Mycobacteria và bào tử vi
khuẩn,
Một số dụng cụ chăm sóc người bệnh bán
thiết yếu và không thiết yếu (băng đo huyết áp) hoặc bề mặt (tủ đầu giường),
có dính máu.
Khử khuẩn mức độ thấp (low level
disinfection)
Tiêu diệt các vi khuẩn thông thường và một
vài vi rút và nấm, nhưng không tiêu diệt được Mycobacteria và bào tử vi
khuẩn.
Những dụng cụ chăm sóc người bệnh không
thiết yếu (băng đo huyết áp) hoặc bề mặt (tủ đầu giường), không có dính máu.
Một số vấn đề có thể gặp phải khi phân loại
dụng cụ
Cần phải xác định rõ dụng cụ thuộc nhóm nào
để quyết định lựa chọn phương pháp khử KK, TK thích hợp là một bắt buộc đối với
nhân viên tại trung tâm KK, TK của các cơ sở KBCB, cũng như nhà lâm sàng, người
trực tiếp sử dụng những dụng cụ này.
Những dụng cụ dùng trong phẫu thuật nội soi
hô hấp, ổ bụng, đưa vào khoang vô khuẩn nên bắt buộc phải TK, còn những dụng cụ
nội soi dùng trong chẩn đoán dạ dày ruột, được xếp vào nhóm tiếp xúc với niêm
mạc (bán thiết yếu), nên có thể chỉ cần KK mức độ cao.
Kìm sinh thiết, bấm vào mô những người bệnh
chảy máu nặng như giãn tĩnh mạch thực quản, là dụng cụ tiếp xúc với mô vô trùng
mạch máu nên phải được TK đúng quy định, không được KK mức độ cao.
4. Nguyên tắc khử khuẩn và tiệt khuẩn dụng cụ
4.1 Nguyên tắc khử khuẩn và tiệt khuẩn dụng
cụ
- Dụng cụ khi sử dụng cho mỗi người bệnh phải
được xử lý thích hợp
- Dụng cụ sau khi xử lý phải được bảo quản
bảo đảm an toàn cho đến khi sử dụng
- Nhân viên y tế phải được huấn luyện và
trang bị đầy đủ các phương tiện phòng hộ
- Dụng cụ y tế trong các cơ sở KBCB phải được
quản lý và xử lý tập trung
4.2 Nguyên tắc chọn lựa hóa chất khử và tiệt
khuẩn dụng cụ
Tương ứng với các yêu cầu về KK,TK dụng cụ là
việc chọn lựa hóa chất khử và TK sao cho phù hợp với mục đích sau cùng đạt được
của dụng cụ cần đem sử dụng, do vậy việc chọn lựa hóa chất khử khuẩn phải dựa
trên những nguyên tắc cơ bản sau:
Dựa vào tiêu chuẩn chọn lựa hóa chất sao
cho đạt hiệu quả, không tốn kém và không gây tổn hại dụng cụ (bảng 1)
Dựa vào khả năng tiêu diệt vi khuẩn của hóa
chất (bảng 2, 3)
Dựa vào mức độ gây hại của dụng cụ để điều
chỉnh hóa chất phù hợp với dụng cụ cần được xử lý, tránh làm hỏng dụng cụ và
gây hại cho người sử dụng (bảng 4)
Tính năng an toàn cho người sử dụng và môi
trường (bảng 4)
Bảng 1: Tiêu chuẩn
chọn lựa hóa chất khử khuẩn
1. Phải có phổ kháng khuẩn rộng
2. Tác dụng nhanh
3. Không bị tác dụng của các yếu tố môi
trường
4. Không độc
5. Không tác hại tới các dụng cụ kim loại
cũng như bằng cao su, nhựa
6. Hiệu quả kéo dài trên bề mặt các DC được
xử lý.
7. Dễ dàng sử dụng
8. Không mùi hoặc có mùi dễ chịu
9. Kinh tế
10. Có khả năng pha loãng
11. Có nồng độ ổn định kể cả khi pha loãng để
sử dụng.
12. Có khả năng làm sạch tốt
Bảng 2: Phân loại mức
độ và hóa chất khử khuẩn
Bảng 3: đánh giá mức
độ diệt khuẩn của dung dịch khử khuẩn
Chất KK
Tác dụng diệt khuẩn
Bào tử
Vi khuẩn lao
Vi khuẩn khác
Siêu vi
E NE
Glutaraldehyde
2% (5phút – 3giờ)
Tốt
3 giờ
Tốt*
20 phút
5-10 ph
Acid Peracetic
0,2 –0,35% (5-10 phút)
Alcohol 60-70%
(ethanol hoặc isopropanol)
(1-10 phút)
Không
Trung bình
Hợp chất Peroxygen 3-6%
(20 phút)
Thay đổi
Chlorine 0,5-1.0%
(10 – 60 phút)
Phenoclic
1-2%**
TB - tốt
Kém
Hợp chất Ammonia bậc 4
0,1-0,5%***
* Tác dụng kém với trực khuẩn lao E = có vỏ
** Có khả năng gây độc, không sử dụng trong
khoa sơ sinh NE = không
Bảng 4: tính chất
dung dịch khử khuẩn
Tính chất khác
Ổn định
Không bị bất hoạt
bởi chất hữu cơ
Ăn mòn/ phá hủy kim
loại
Kích thích/ tăng
tính nhậy cảm
TB
(14 – 28 ngày)
Không
(Cố định)**
Có***
(<1 ngày)
Không đáng kể
Có
(đóng thùng kín)
(ảnh hưởng chất gắn
các kính trong ống NS)
(7ngày)
Có*****
* Dùng găng khi tiếp xúc với chất KK** Xuyên
thấu kém *** Mức độ tác dụng phụ nhiều
5. Các phương pháp tiệt khuẩn
Nhiều phương pháp TK được sử dụng, như TK nhiệt
độ cao bằng bằng hơi nước TK nhiệt độ thấp như TK bằng ethylene oxide và TK
bằng hydrogen peroxide công nghệ plasma.
5.1. Hấp ướt (steam sterilization)
Đây là phương pháp thông thưòng, thích hợp và
được sử dụng rộng rãi nhất để tiệt trùng cho tất cả các DC xâm lấn chịu được
nhiệt và độ ẩm. Phương pháp này tin cậy, không độc, rẻ tiền, nhanh chóng diệt được
các tác nhân gây bệnh, bao gồm cả diệt được bào tử, ít tốn thời gian và hơi
nước có thể xuyên qua vải bọc, giấy gói, thùng kim loại đóng gói DC. Tuy nhiên,
phương pháp này có thể làm ảnh hỏng một số DC như làm ăn mòn và giảm tính chính
xác của các DC vi phẫu và cháy đèn của đèn soi tay cầm trong nha khoa. Giảm khả
năng chiếu sáng của đèn trên lưỡi đèn soi thanh quản, và nhanh hỏng khuôn bó
bột.
Phương pháp được thực hiện bởi các lò hấp và
sử dụng hơi nước bão hòa dưới áp lực. Mỗi một loại DC sẽ có những yêu cầu về
thời gian hấp khác nhau, và ở mỗi chu trình hấp khác nhau những thông số cũng
khác nhau. Các thông số thường sử dụng để theo dõi quá trình TK là: hơi nước, thời
gian, áp suất và nhiệt độ hấp. Hơi nước lý tưởng cho tiệt khuẩn là hơi nước bão
hòa khô đã được làm ướt (làm giảm khô còn >97%), với một áp lực cao nhằm
tiêu diệt nhanh chóng tác nhân gây bệnh. Chu trình cho hấp ướt thường là 121 °C
tối thiểu là 15 phút, với những gói kích cỡ lớn và vật liệu khác nhau thời gian
sẽ thay đổi, ở 132 - 135 °C trong vòng 3 – 4 phút với những DC có lỗ và DC dạng
ống.
Tất cả các chu trình hấp ướt đều phải được
theo dõi bởi những thông số cơ học, hóa học và sinh học.
5.2 Hấp khô (dry heat)
Được sử dụng để tiệt trùng duy nhất cho những
DC không có nguy cơ bị hỏng, các ống chích thủy tinh dùng lại, các loại thuốc
mỡ hoặc dầu, DC sắc nhọn. Sử dụng một nồi hấp khô (hot air oven) có quạt hoặc
hệ thống dẫn để bảo đảm sự phân phối đều khắp của hơi nóng. Thời gian là 160 °C
(320 °F) trong 2 giờ hoặc 170 °C (340 °F) trong 1 giờ và 150 °C (300 °F) trong
150 phút (2 giờ 30 phút). Phương pháp này rẻ tiền, không độc hại môi trường, dễ
dàng lắp đặt, tuy nhiên làm hỏng DC, nhất là DC kim loại, cao su và thời gian
dài. Hiện nay không được khuyến cáo sử dụng trong BV.
5.3 Tiệt khuẩn nhiệt độ thấp với hydrogen
peroxide công nghệ plasma
Tiệt khuẩn các thiết bị y khoa bằng cách
khuyếch tán hydrogen peroxide vào buồng và sau đó “kích hoạt” các phân tử
hydrogen peroxide thành dạng plasma. Sử dụng kết hợp hơi và plasma hydrogen
peroxide tiệt khuẩn an toàn và nhanh các dụng cụ và vật liệu y khoa mà không để
lại dư lượng độc hại. Sản phẩm cuối là oxy và nước nên rất an toàn cho người sử
dụng và môi trường. Tất cả các giai đoạn của chu trình tiệt khuẩn, kể cả giai
đoạn plasma, vận hành trong một môi trường khô ở nhiệt độ thấp, và do đó chu
trình không làm hỏng các dụng cụ nhạy cảm với nhiệt và độ ẩm. Phương pháp này
cung cấp mức bảo đảm tiệt khuẩn (SAL) là 10-6, theo định nghĩa tiêu
chuẩn quốc tế. Thời gian tiệt khuẩn từ 28 đến 75 phút tùy loại dụng cụ và thế
hệ máy. Thích hợp để tiệt khuẩn các dụng cụ nội soi và vi phẫu trong các chuyên
khoa khác nhau: phẫu thuật tổng quát, phẫu thuật tim, thần kinh, mắt, tai mũi
họng, răng hàm mặt, chấn thương chỉnh hình, sản nhi….
5.4. Tiệt khuẩn bằng Ethylene oxide
Phương pháp này tương hợp với nhiều loại dụng
cụ, khả năng thẩm thấu cao, nhiệt độ thấp ở 37 °C trong 5 giờ, 55 °C trong 3
giờ tiếp xúc, không làm hỏng dụng cụ, thích hợp cả với những dụng cụ có lòng
ống dài, kích thước nhỏ. Hơi ethylene oxide độc, có khă năng gây ung thư và có
thể gây cháy nổ, tốn thời gian thực hiện vì sự nạp khí và thoát khí lâu, chu kỳ
lên tới 12 giờ. Nhược điểm là thời gian tiệt khuẩn lâu, có thể thải ra khí C và
bắt buộc phải có bộ phận xử lý khí thải để khí thải cuối cùng không độc hại cho
môi trường và người sử dụng. Người sử dụng cũng phải được kiểm tra sức khỏe
định kỳ. Hiện nay với sự cải tiến của lò hấp mới đã khắc phục phần nào nhược điểm
của lò hấp này.
6. Quy trình khử-tiệt khuẩn cụ thể trong các
cơ sở khám bệnh, chữa bệnh
6.1. Làm sạch dụng cụ chăm sóc người bệnh
- Dụng cụ phải được làm sạch ngay sau khi sử
dụng tại các khoa phòng
- Dụng cụ phải được làm sạch với nước và chất
tẩy rửa, tốt nhất là chất tẩy rửa có chứa enzyme trước khi khử khuẩn hoặc tiệt
khuẩn tại trung tâm tiệt khuẩn.
- Việc làm sạch có thể thực hiện bằng tay
hoặc bằng máy rửa cơ học.
- Cần chọn lựa chất tẩy rửa hoặc enzyme tương
thich với dụng cụ và theo khuyến cáo của nhà sản xuất
- Các dụng cụ sau khi làm sạch cần được kiểm
tra các bề mặt, khe khớp và loại bỏ hoặc sửa chữa các dụng cụ bị gẫy, bị hỏng,
han rỉ trước khi đem khử khuẩn, tiệt khuẩn.
6.2. Khử khuẩn
6.2.1 Khử khuẩn mức độ cao
- Áp dụng trong trường hợp dụng cụ bán thiết yếu
khi không thể áp dụng tiệt khuẩn.
- Dung dịch khử khuẩn mức độ cao thường được sử
dụng dung dịch glutaraldehyde 2%, orthophthaldehyde 0,55%, hydrogen peroxide 7,35%
cộng với 0,23% peracetic acide.
- Dụng cụ sau khi xử lý phải được rửa sạch
hóa chất bằng nước vô khuẩn và làm khô,
- Thời gian tiếp xúc tối thiểu cho dụng cụ
bán thiết yếu phải được tuân thủ theo khuyến cáo của nhà sản xuất. Tránh để lâu
vì có thể gây hỏng dụng cụ.
- Tráng dụng cụ bằng nước vô khuẩn sau khi
ngâm khử khuẩn, Nếu không có nước vô khuẩn thì nên tráng lại bằng cồn 70°.
- Làm khô dụng cụ bằng gạc vô khuẩn hoặc hơi nóng
và bảo quản trong điều kiện vô khuẩn. Sau khi khử khuẩn mức độ cao, dụng cụ
phải được bảo quản tốt và nên được sử dụng trong thời hạn 24 giờ, nếu quá thì
phải khử khuẩn lại trước khi sử dụng.
6.2.2. Khử khuẩn mức độ trung bình và thấp
- Áp dụng cho những dụng cụ tiếp xúc với da
lành
- Chọn lựa hóa chất khử khuẩn mức độ trung
bình và thấp tương hợp với dụng cụ theo khuyến cáo của nhà sản xuất
- Lau khô trước khi ngâm hóa chất khử khuẩn
- Bảo đảm nồng độ và thời gian ngâm theo đúng
khuyến cáo của nhà sản xuất. Ngâm ngập dụng cụ hoàn toàn vào hóa chất. Kiểm tra
nồng độ hóa chất theo khuyến cáo của nhà sản xuất.
- Tráng dụng cụ bằng nước sạch sau khi ngâm khử
khuẩn.
- Làm khô dụng cụ và bảo quản trong điều kiện
sạch.
6.5. Phương pháp tiệt khuẩn thường được chọn lựa
trong các cơ sở khám chữa bệnh
- Sử dụng phương pháp tiệt khuẩn bằng nhiệt
ướt cho những dụng cụ chịu được nhiệt và độ ẩm (nồi hấp, autoclave)
- Sử dụng phương pháp tiệt khuẩn nhiệt độ
thấp cho những dụng cụ không chịu được nhiệt và độ ẩm (hydrogen peroxide gas
plasma, EtO)
- Tiệt khuẩn bằng phương pháp ngâm peracetic acide,
glutaraldehyde, có thể dùng cho những dụng tiệt khuẩn không chịu nhiệt và phải
được sử dụng ngay lập tức, tránh làm tái nhiễm lại trong quá trình bảo quản.
- Tiệt khuẩn bằng phương pháp hấp khô (ví dụ
như 340°F (170°C) trong 60 phút) không được khuyến cáo trong tiệt khuẩn dụng
cụ.
- Nơi tiệt khuẩn dụng cụ y tế và phẫu thuật
bằng khí ET phải bảo đảm thông khí tốt. Những dụng cụ dạng ống dài khi hấp
nhiệt độ thấp cần phải bảo đảm hiệu quả và bảo đảm chất tiệt khuẩn phải tiếp
xúc với bề mặt lòng ống bên trong.
6.6. Tiệt khuẩn nhanh
- Không được tiệt khuẩn nhanh cho những dụng
cụ dùng cho cấy ghép.
- Không được dùng tiệt khuẩn nhanh chỉ vì sự
tiện lợi và chí phí thấp trong các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh.
- Trong trường hợp không có điều kiện sử dụng
các phương pháp tiệt khuẩn khác, có thể sử dụng tiệt khuẩn nhanh, nhưng phải
bảo đảm giám sát chắc chắn tốt những điều sau sau:
+ Làm sạch dụng cụ trước khi cho vào thùng,
khay tiệt khuẩn.
+ Bảo đảm ngăn ngừa tránh nhiễm vi khuẩn
ngoại sinh ở dụng cụ trong quá trình di truyển từ nơi tiệt khuẩn đến người
bệnh.
+ Bảo đảm chức năng của các dụng cụ sau khi
tiệt khuẩn nhanh còn tốt
+ Giám sát chặt chẽ quy trình tiệt khuẩn:
thông số vật lý, hóa học và sinh học.
- Không được sử dụng những thùng, khay đóng
gói không bảo đảm tiệt khuẩn dụng cụ bằng phương pháp này.
- Chỉ nên tiệt khuẩn nhanh khi cần thiết, như
trong tiệt khuẩn những dụng cụ không thể đóng gói, tiệt khuẩn bằng phương pháp
khác và lưu chứa dụng cụ trước khi sử dụng.
6.7. Xếp dụng cụ vào lò buồng hấp
- Dụng cụ xếp vào buồng hấp phải bảo đảm sự
lưu thông tuần hoàn của các tác nhân tiệt khuẩn xung quanh các gói dụng cụ. Bề
mặt của dụng cụ đều được tiếp xúc trực tiếp với tác nhân tiệt khuẩn, không được
để dụng cụ chạm vào thành buồng hấp.
- Xếp các loại dụng cụ theo chiều dọc. Các
dụng cụ đóng bằng bao plastic phải được áp hai mặt giấy vào nhau.
6.8. Lưu giữ và bảo quản
- Dụng cụ sau tiệt khuẩn phải được lưu giữ ở
nơi quy định bảo quản chất lượng dụng cụ đã tiệt khuẩn.
- Nơi lưu giữ dụng cụ phải có các tủ, kệ bảo
đảm không bị hỏng khi tiếp xúc bên ngoài bề mặt đóng gói.
- Các tủ, giá để dụng cụ phải cách nền nhà 12
– 25 cm, cách trần 12,5cm nếu không gần hệ thống phun nước chống cháy, 45cm nếu
gần hệ thống phun nước chống cháy. Cách tường là 5cm, bảo đảm tuần hoàn thông
khí, dễ vệ sinh, chống côn trùng xâm nhập.
- Kiểm tra, luân chuyển thường xuyên dụng cụ
để tránh hết hạn sử dụng
+ Hạn sử dụng của các dụng cụ tiệt khuẩn tùy thuộc
vào phương pháp tiệt khuẩn chất lượng giấy gói, tình trạng lưu trữ.
+ Dụng cụ đóng gói bằng giấy chuyên dụng hạn
sử dụng không quá 3 tháng,
+ Dụng cụ đóng gói với bao plastic một mặt
giấy kín làm bằng polyethylene sau khi tiệt khuẩn có thể để trong vòng 6 tháng
và theo khuyến cáo của nhà sản xuất
+ Khi sử dụng nếu thấy nhãn trên các dụng cụ
bị mờ, không rõ, hoặc không còn hạn sử dụng cần phải tiệt khuẩn lại những dụng
cụ đó.
6.9. Kiểm soát chất lượng
- NVYT làm việc tại khu vực khử khuẩn, tiệt khuẩn
phải được huấn luyện thường xuyên những kiến thức cơ bản về khử khuẩn, tiệt
khuẩn dụng cụ y tế và có chứng chỉ đào tạo trong lĩnh vực khử khuẩn, tiệt khuẩn
từ các cơ sở huấn luyện có tư cách pháp nhân.
- Toàn bộ hồ sơ lưu kết quả giám sát mỗi chu
trình tiệt khuẩn, bộ dụng cụ phải được lưu trữ lại tại đơn vị tiệt khuẩn trung
tâm.
- Những người có trách nhiệm kiểm soát chất
lượng khử khuẩn, tiệt khuẩn của cơ cở khám chữa bệnh phải được thực hiện bởi và
được đào tạo chuyên ngành.
- Thường quy mời những cơ quan có chức năng
thẩm định kiểm soát chất lượng lò hấp và các máy móc khử khuẩn, tiệt khuẩn.
7. Một số chú ý
7.1. Đối với dụng cụ tái sử dụng
- Cơ sở khám chữa bệnh phải xây dựng những
quy định phù hợp về việc tái sử dụng lại những DC sau khi đã dùng cho người
bệnh theo đúng quy định về vô khuẩn khi chăm sóc và chữa trị cho người bệnh.
- Cơ quan chức năng của ngành y tế phải xây
dựng một chính sách toàn ngành cho những DC tái sử dụng trong các cơ sở KBCB
phù hợp với thực tế.
7.2. Bảo đảm an toàn cho người thực hiện và
môi trường khử khuẩn, tiệt khuẩn
- Cơ sở khám chữa bệnh phải cung cấp đủ
phương tiện phòng hộ cá nhân cho người làm việc tại khu vực khử khuẩn, tiệt
khuẩn bao gồm, áo choàng, tạp dề bán thấm, găng tay dày, kính mắt, mũ, khẩu
trang sạch. Việc sử dụng phương tiện phòng hộ cá nhân tùy thuộc vào thao tác sẽ
thực hiện của NVYT dự định.
- NVYT làm việc tại khu vực khử khuẩn, tiệt
khuẩn phải được khám sức khỏe định kỳ và đột xuất khi có yêu cầu. Tối thiểu
phải chích ngừa phòng ngừa bệnh Lao, viêm gan B.
- NVYT làm việc tại khu vực khử khuẩn, tiệt khuẩn
phải được huấn luyện thường xuyên những kiến thức cơ bản về khử khuẩn, tiệt
khuẩn dụng cụ y tế.
- Với các phòng ngâm khử khuẩn dụng cụ bằng
hóa chất, cần trang bị quạt gió và bảo đảm thông thoáng, số lần trao đổi khí
theo yêu cầu cho từng loại hóa chất và theo hướng dẫn của nhà sản xuất
- Với các đơn vị sử dụng phương pháp tiệt
khuẩn bằng EtO, FO (Formaldehyde), cần có kế hoạch đào tạo thật kỹ cho những
người mới sử dụng, và cần trang bị các thiết bị để kiểm soát mức độ tiếp xúc
hay rò rỉ của các khí này ra môi trường. Biện pháp phòng chống cháy nổ cần được
lưu ý nghiêm ngặt.
7.3. Theo dõi và giám sát kiểm tra chất lượng
dụng cụ hấp tiệt khuẩn
- Sử dụng các chỉ thị sinh học, hóa học, cơ
học để giám sát quy trình tiệt khuẩn.
- Thường xuyên kiểm tra các thông số cơ học
của lò hấp (thời gian, nhiệt độ, áp suất). Các chỉ thị thử nghiệm chất lượng lò
hấp ướt cần làm hằng ngày và đặt vào lò không chứa dụng cụ (chạy không tải) và
phải được kiểm tra ngay sau khi kết thúc quy trình tiệt khuẩn đầu tiên trong
ngày. Nên có các test thử kiểm tra chất lượng lò hấp Bowie-dick và dùng test để
kiểm tra 3 thông số (áp suất, nhiệt độ và thời gian).
- Tất cả gói dụng cụ phải được dán băng chỉ
thị kiểm tra nhiệt độ để xác định dụng cụ đã được đưa vào lò tiệt khuẩn.
- Đặt các chỉ thị hóa học vào các bộ dụng cụ
phải được đặt vào phẫu thuật, nội soi, cấy ghép,…
- Chỉ thị sinh học cần thực hiện ít nhất hằng
tuần và vào các mẻ dụng cụ có cấy ghép. Phải chọn lựa loại bacillus phù hợp với
quy trình tiệt khuẩn như sau:
- Atrophaeuse spores cho Et và hấp khô.
- Geobacillus stearothermophilus spores cho hấp
hơi nước, hydrogen peroxide gas plasma và peracetic acide.
- Nên chọn loại máy ủ vi sinh có thời gian ủ
và đọc kết quả thử nghiệm sinh học ở nhiệt độ 55-60°C hoặc 35-370°C và trả lời
kết quả càng sớm càng tốt (tốt nhất sau 3 giờ).
- Cần thu hồi và tiệt khuẩn lại các gói dụng
cụ và mẻ hấp không đạt chất lượng về chỉ thị hóa học, sinh học.
- Ghi chép và lưu trữ lại tại đơn vị tiệt
khuẩn các thông tin quả giám sát mỗi chu trình tiệt khuẩn, bộ dụng cụ về dụng
cụ đã hấp.
- Những người có trách nhiệm kiểm soát chất
lượng khử khuẩn, tiệt khuẩn của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh phải được thực hiện
bởi và được đào tạo chuyên ngành.
1. Hướng dẫn Quy trình Chống nhiễm khuẩn tập
I, Bộ Y tế, 2003
2. Hướng dẫn Khử khuẩn-tiệt khuẩn, Bộ Y tế,
2012
3. Thông tư 18/2009/TT-BYT Hướng dẫn công tác
KSNK trong các bệnh viện.
4. CDC Guideline disinfection and
sterilization in health care facilities, 2008
Câu 1. Điền chỗ trống cho đủ 3 phương pháp
tiệt khuẩn:
A. …………….
B……………..
C…………….
* Chọn câu trả lời Đúng/Sai cho các câu hỏi
từ 2 đến 6 bằng cách đánh dấu X vào cột A cho câu đúng và vào cột B cho câu
sai:
Tiệt khuẩn là quá trình loại bỏ hoặc phá hủy
tất cả các cấu trúc vi khuẩn bao gồm cả nha bào
Các yếu tố ảnh hưởng đến tác dụng của các
chất sát khuẩn là nồng độ của hóa chất, thời gian tiếp xúc và pH môi trường
Theo Spaudling thì bóng bóp ambu thuộc loại
dụng cụ không chịu nhiệt, bán thiết yếu
Bóng bóp ampu cần được khử khuẩn ở mức độ
trung bình
Người bệnh ho ra máu và bắn vào bóng ambu
trong khi được thở qua bóng không làm thay đổi quy trình xử lý dụng cụ
* Chọn câu trả lời đúng nhất cho các câu hỏi
từ 7 đến 15
Câu 7. Khử khuẩn sơ bộ được định nghĩa là quá
trình:
A. Loại bỏ hoàn toàn các chất ngoại lai (chất
bẩn, tổ chức cơ thể...) ra khỏi dụng cụ
B. Loại bỏ các vi sinh vật gây bệnh khỏi các
dụng cụ
C. Loại bỏ nhiều hoặc tất cả các vi khuẩn gây
bệnh trừ nha bào
D. Loại bỏ hoàn toàn các chất ngoại lai và
các vi sinh vật gây bệnh khỏi các dụng cụ
E. Cả A và B
Câu 8. Khử khuẩn được định nghĩa là quá trình
A. Loại bỏ hoàn toàn các chất ngoại lai (ví dụ:
chất bẩn, tổ chức cơ thể) ra khỏi dụng cụ
B. Loại bỏ các vi sinh vật gây bệnh ra khỏi
các dụng cụ
C. Loại bỏ hầu hết hoặc tất cả các vi khuẩn
gây bệnh trừ nha bào
D. Loại bỏ hoàn toàn các chất ngoại lai, các
vi sinh vật và vi khẩn gây bệnh ra khỏi các dụng cụ
Câu 9. Loại dụng cụ nào dưới đây cần phải
tiệt khuẩn
A. Dụng cụ phẫu thuật nội soi
B. Bộ dụng cụ thay băng
C. Mask thở oxy
D. Cả 3 dụng cụ trên (A, B và C)
Câu 10. Phương pháp nào sau đây được gọi là
tiệt khuẩn:
A. Hấp ướt ở nhiệt độ 121 °C trong 20 phút
B. Ngâm trong dung dịch Glutaraldehyde trong
10 giờ
C. Hấp ướt ở nhiệt độ 134 °C trong 05 phút
D. Cả 3 phương pháp trên (A, B và C)
Câu 11. Khi tiếp xúc với dụng cụ đã được tiệt
khuẩn/khử khuẩn mức độ cao NVYT cần:
A. Không cần sử dụng găng
B. Sử dụng găng sạch
C. Sử dụng găng vô khuẩn
D. Sử dụng găng sạch hoặc vô khuẩn
E. Sử dụng găng bảo hộ hoặc găng sạch
Câu 12. Nguyên tắc nào sau đây được áp dụng
khi lựa chọn hóa chất khử khuẩn
A. Phổ kháng khuẩn rộng
B. Tác dụng nhanh
C. Không gây độc cho bệnh nhân, nhân viên y
tế và môi trường
D. Cả 3 nguyên tắc trên (A, B, C)
Câu 13. Nguyên tắc lựa chọn hóa chất khử
khuẩn
A. Tác dụng nhanh
B. Tác dụng nhanh và .phổ kháng khuẩn hẹp
C. Phổ kháng khuẩn hẹp và không bị ảnh hưởng
bởi các chất: chất hữu cơ, xà phòng, chất tẩy rửa khác
D. Tác dụng nhanh và không bị ảnh hưởng bởi
các chất: chất hữu cơ, xà phòng, chất tẩy rửa khác
Câu 14. Hãy xắp xếp số thứ tự các bước khử
khuẩn bóng Ambu bằng cách đánh dấu X vào ô thích hợp: (Lưu ý: Khi chấm điểm cho
câu hỏi này/đáp án cần nêu rõ: chỉ tính điểm khi học viên đánh dấu đúng thứ tự
của tất cả các bước)
Thứ tự các bước khử
khuẩn
1
2
3
4
5
6
14.1. Rửa bằng nước sạch hoặc xà phòng hoặc
với dung dịch enzyme
14.2. Tháo rời các bộ phận nếu được
14.3. Đóng gói
14.4. Ngâm khử khuẩn
14.5. Sấy khô
14.6.Tráng bằng nước vô khuẩn sau khi ngâm khử
khuẩn
Câu 15. Lựa chọn phương pháp khử khuẩn cho
từng loại dụng cụ sau bằng cách đánh dấu X vào ô thích hợp:
A. Khử khuẩn
Mức độ trung bình
B. Khử khuẩn mức độ
cao
C. Tiệt khuẩn
15.1. Mức độ khử khuẩn đối với mặt nạ khí
dung
15.2. Mức độ khử khẩn đối với ống nội soi
15.3. Mức độ khử khuẩn đối với kìm sinh
thiết
15.4. Mức độ khử khuẩn đối với bình đựng
nước để rửa trong khi nội soi
* Câu hỏi nhiều lựa chọn:
Câu 16. Lựa chọn phương pháp khử khuẩn cho
từng loại dụng cụ sau bằng cách đánh dấu X vào ô thích hợp:
A. Khử khuẩn mức độ
cao
B. Tiệt khuẩn
Nhiệt độ cao
C. Tiệt khuẩn nhiệt
độ thấp
16.1. Phương pháp khử khuẩn đối với dây đốt
16.2. Phương pháp khử khuẩn đối với kim
Trocard
16.3. Phương pháp khử khuẩn đối với kéo
phẫu thuật
16.4. Phương pháp khử khuẩn đối với thanh
ngáng miệng/cái đè lưỡi
16.5.Phương pháp khử khuẩn đối với đèn nội
khí quản
HÒNG
LÂY NHIỄM TRONG TIÊM VÀ XỬ TRÍ PHƠI NHIỄM VỚI MÁU, DỊCH CƠ THỂ, VẬT SẮC NHỌN
TRONG TIÊM
MỤC TIÊU HỌC TẬP: Sau khi học xong bài
này, học viên có khả năng
1. Phát biểu đúng định nghĩa tiêm an toàn.
2. Kể được các hành vi tiêm chưa an toàn,
nguy cơ và đề xuất các giải pháp thay đổi hành vi nhằm đảm bảo an toàn trong
tiêm.
3. Trình bày được nguyên tắc thực hành KSNK
trong tiêm
4. Thống nhất nguyên tắc sắp xếp một xe tiêm
tại đơn vị
5. Mô phỏng đủ, đúng quy trình xử trí sau
phơi nhiễm với máu hoặc dịch cơ thể và tai nạn rủi do do mũi kim tiêm.
Tiêm là một trong các biện pháp để đưa thuốc,
chất dinh dưỡng vào cơ thể nhằm mục đích chẩn đoán, điều trị và phòng bệnh.
Trong điều trị, tiêm có vai trò rất quan trọng, đặc biệt trong trường hợp người
bệnh cấp cứu, người bệnh nặng. Trong lĩnh vực phòng bệnh, tiêm chủng đã tác
động mạnh vào việc giảm tỷ lệ mắc và tỷ lệ tử vong đối với 6 bệnh lây có thể
phòng bằng vắc xin ở trẻ em.
Theo TCYTTG, hằng năm, toàn thế giới có khoảng
16 tỷ mũi tiêm, 90-95% mũi tiêm nhằm mục đích điều trị, chỉ 5-10% mũi tiêm dành
cho dự phòng. Nhưng, khoảng 70% các mũi tiêm sử dụng trong điều trị thực sự là
không cần thiết và có thể thay thế được bằng thuốc uống. Nhiều loại thuốc kháng
sinh, thuốc giảm đau, thuốc vitamin sử dụng bằng đường uống có tác dụng ngang
bằng với thuốc tiêm và an toàn hơn. Hơn nữa, bất cứ một kỹ thuật đâm xuyên da nào,
bao gồm cả tiêm đều có nguy cơ lây truyền tác nhân gây bệnh đường máu như vi
rút viêm gan hoặc HIV làm nguy hại đến cuộc sống của con người.
1. Định nghĩa tiêm an toàn
Mũi tiêm an toàn là mũi tiêm không gây hại
cho người được tiêm, người tiêm, người thu gom chất thải và cộng đồng.
2. Những hành vi nguy cơ liên quan đến tiêm
và các lưu ý
2.1. Những hành vi nguy cơ
- Lạm dụng tiêm
- Dùng lại bơm kim tiêm chưa qua xử lý an
toàn
- Động tác thực hành gây nguy cơ cho người
được tiêm
- Động tác thực hành gây nguy cơ cho người
tiêm
- Phân loại, thu gom, xử lý chất thải sau
tiêm chưa đảm bảo an toàn
2.2. Những lưu ý thực hành tiêm an toàn
a) Phải thực hiện 5 đúng trước khi chuẩn bị
thuốc, trước khi tiêm.
b) Phải khai thác tiền sử dị ứng và chuẩn bị
hộp chống sốc
c) Phải đảm bảo kỹ thuật vô khuẩn khi từ khi chuẩn
bị, pha thuốc, lấy thuốc và tiêm.
d) Phải phân loại, thu gom chất thải từ tiêm
đúng quy định
e) Chỉ mang găng khi có nguy cơ tiếp xúc với
máu và dịch tiết của người bệnh.
f) Phải xử lý và khai báo đúng quy trình khi
bị tổn thương do vật sắc nhọn
2.3. Những điều không được làm khi thực hành
tiêm
a) Không chạm kim tiêm vào bất cứ bề mặt nào
đã bị nhiễm bẩn.
b) Không cầm nắm, đụng chạm tay vào pít tông,
đầu ăm bu, thân kim tiêm trong quá trình chuẩn bị thuốc, tiêm thuốc (hình 5).
c) Không sử dụng lại bơm tiêm, thậm chí nếu
có thay đổi kim tiêm.
d) Không đụng chạm vào nắp lọ thuốc sau khi
đã lau khử khuẩn bằng cồn .
e) Không dùng một bơm. kim tiêm lấy thuốc cho
nhiều lọ thuốc đa liều.
f) Không lưu kim lấy thuốc vào lọ thuốc đa
liều. (hình 6)
g) Không sử dụng túi hoặc chai dung dịch truyền
tĩnh mạch để pha thuốc hoặc tiêm cho nhiều người bệnh.
h) Không dùng tay đậy nắp kim, bẻ cong kim
hoặc tháo kim tiêm. (hình 7)
3. Phòng nhiễm khuẩn trong thực hành tiêm
3.1. Sử dụng bơm kim tiêm vô khuẩn:
a) Sử dụng bơm, kim tiêm vô khuẩn cho mỗi mũi
tiêm bằng kiểm tra tình trạng nguyên vẹn của bao, túi bơm kim tiêm đề phòng túi
thủng hoặc nhiễm bẩn.
b) Trường hợp sử dụng bơm kim tiêm chuyên
dụng, không có điều kiện sử dụng một lần rồi bỏ, thì bơm, kim tiêm phải được
tiệt khuẩn bằng phương pháp hấp theo hướng dẫn của Bộ Y tế (đảm bảo các chỉ số
thời gian, phương pháp hấp và nhiệt độ).
3.2. Phòng nhiễm bẩn phương tiện tiêm và
thuốc tiêm:
a) Chuẩn bị thuốc và phương tiện tiêm ở môi trường
sạch, không bụi, vấy máu hoặc dịch.
b) Sử dụng thuốc tiêm một liều. Nếu phải sử
dụng thuốc tiêm nhiều liều, cần sử dụng kim lấy thuốc vô khuẩn. Không để kim
lấy thuốc lưu lọ thuốc. Bảo quản tốt lọ thuốc sử dụng nhiều lần: lưu trữ trong
tủ lạnh không quá 24 giờ, dùng dụng cụ đậy chuyên dụng.
c) Nên chọn loại ống thuốc tiêm bẻ đầu hơn là
loại ống thuốc phải cưa đầu bằng dao cưa.
3.3. Phòng ngừa thương tổn cho người nhận mũi
tiêm
a) Kiểm tra sự nguyên vẹn của lọ, ống thuốc
và loại bỏ những ống thuốc, lọ thuốc không đảm bảo chất lượng (vẩn đục, biến
màu, quá hạn sử dụng)
b) Sử dụng, bảo quản và cất giữ thuốc theo
hướng dẫn của nhà sản xuất
c) Loại bỏ kim tiêm đã đụng chạm vào bất kỳ
bề mặt nào không vô khuẩn
3.4. Phòng ngừa tiếp cận với kim tiêm đã sử
dụng
a) Đậy nắp và niêm phong hộp đựng vật sắc
nhọn để vận chuyển tới nơi cất giữ.
Không mở, làm rỗng, sử dụng lại hoặc đem bán.
b) Quản lý chất thải sắc nhọn bằng phương
pháp hiệu quả, an toàn và môi trường thân thiện để bảo vệ mọi người khỏi bị
phơi nhiễm với những phương tiện tiêm đã sử dụng.
3.5. Những nội dung thực hành khác
a) Nhà sản xuất nên thiết kế những phương tiện
tiêm có khả năng phòng ngừa thương tổn cho người bệnh, người tiêm. Khuyến khích
sản xuất bơm kim tiêm tự hủy để sử dụng tại những cơ sở y tế được lựa chọn, đặc
biệt là trong dịch vụ tiêm chủng đề phòng việc tái sử dụng bơm kim tiêm.
b) VST trước khi chuẩn bị các phương tiện
tiêm, giữa những mũi tiêm ở những vùng tiếm tiếp xúc với bụi bẩn, máu hoặc dịch
tiết.
c) Tránh thực hành tiêm nếu da tay bị tổn
thương, hoặc viêm da chảy nước. Cần băng phủ vùng da tay bị xây xước.
d) Khi tiêm bắp, tiêm trong da, dưới da không
nhất thiết phải mang găng. Sử dụng găng một lần trong trường hợp có khả năng
tiếp xúc với máu trong quá trình tiêm.
e) Rửa vùng da định tiêm nếu thấy dính bụi
hoặc bẩn.
f) Dùng gạc tẩm dung dịch sát khuẩn để sát khuẩn
da vùng tiêm và để da khô trong thời gian theo chỉ dẫn của nhà sản xuất.
g) Không sử dụng bông thấm ướt cồn hoặc dung
dịch sát khuẩn để trong hộp sử dụng nhiều lần.
h) Không sát khuẩn da vùng tiêm sau tiêm
chủng.
4. Sắp xếp xe tiêm
4.1. Nguyên tắc sắp xếp xe tiêm:
Tùy điều kiện, bệnh viện có thể trang bị xe
tiêm 2 tầng hoặc ba tầng, song việc sắp xếp xe tiêm phải đảm bảo nguyên tắc:
- Vệ sinh xe tiêm bằng lau vô khuẩn mặt xe
tiêm trước khi sắp xếp dụng cụ bắt đầu một ca làm việc và lau toàn bộ xe khi
kết thúc ca làm việc.
- Sắp xếp dụng cụ ngăn nắp, thuận tiện để
chống nhầm lẫn, đổ vỡ.
- Sắp xếp đủ phương tiện tiêm.
4.2.Vệ sinh và sắp xếp xe tiêm
a) Xe tiêm được lau sạch trước khi chuẩn bị
dụng cụ tiêm và sau khi sử dụng.
Xe được lau bằng khăn sạch tẩm dung dịch sát
khuẩn. Không để vết bẩn, hoen ố, rỉ sắt trên mặt xe. Các vật dụng được sắp xếp
ngăn nắp, thẩm mỹ và thuận tiện cho các thao tác và tránh được nhầm lẫn. Có thể
sử dụng xe tiêm 3 tầng hoặc 2 tầng, nhưng thuận tiện hơn cả nếu sử dụng xe tiêm
hai tầng, có ngăn kéo dưới tầng 1. Xe tiêm cần được sắp xếp theo thứ tự sau
đây:
+ Tầng 1 (trên cùng) đặt các phương tiện vô
khuẩn và sạch, dụng cụ thường xuyên sử dụng như bơm kim tiêm, phương tiện sát
khuẩn da, dung dịch sát khuẩn tay chứa cồn, sổ thuốc.
+ Tầng 2 (hoặc ngăn kéo): chứa bơm kim tiêm,
kim luồn, dây truyền dự trữ, găng tay, máy đo huyết áp, hộp thuốc (dịch truyền
nếu là tầng II), hộp chống sốc.
+ Tầng cuối (hoặc thành xe thấp hơn tầng trên
cùng hoặc tầng 2): đựng các hộp, túi chứa chất thải.
b) Phương tiện phục vụ cho mục đích, chỉ định
tiêm:
+ Bơm, kim tiêm vô khuẩn, kích cỡ phù hợp cho
mỗi mũi tiêm. Kiểm tra tình trạng nguyên vẹn của bao gói bơm kim tiêm, còn hạn
dùng đề phòng túi thủng hoặc nhiễm bẩn trước khi đặt lên xe tiêm.
+ Thuốc tiêm: Kiểm tra tên thuốc, hàm lượng,
hạn sử dụng, chất lượng của thuốc thông qua sự nguyên vẹn của lọ, ống thuốc và loại
bỏ những ống thuốc, lọ thuốc không đảm bảo chất lượng (vẩn đục, biến màu, quá
hạn sử dụng).
+ Ống nước cất pha thuốc tiêm sử dụng một
lần.
+ Bông cồn sát khuẩn da: nên dùng miếng bông
cồn (Alcohol Pads) sử dụng một lần. Cồn sát khuẩn da là cồn Isopropyl hoặc
ethanol 70%. Hộp bông khô để chặn mũi kim, thấm máu (nếu có) sau tiêm.
+ Dung dịch sát khuẩn tay nhanh chứa cồn.
+ Dây garo (trường hợp tiêm, truyền tĩnh
mạch).
+ Hộp chống sốc phản vệ: đủ cơ số, còn hạn
dùng. Cơ số thuốc trong hộp cấp cứu theo Hướng dẫn xử trí sốc phản vệ của Bộ Y tế
(Adrenalin 1mg x 2 ống; Hydrocortisone hemisuccinate 100 mg hoặc
Methylprednisolon (Solumedron 40 mg hoặc Depersolon 30 mg) x 2 ống; Nước cất
10ml x 2 ống; 2 bơm tiêm 10ml, 2 bơm tiêm 1ml; dây ga rô; bông cồn sát khuẩn 1
lần; phác đồ cấp cứu sốc phản vệ.
c) Phương tiện phòng hộ: Căn cứ vào đánh giá
nguy cơ để lựa chọn phương tiện phòng hộ thích hợp.
+ Găng tay: Mục đích mang (đeo) găng tay
trong tiêm là dự phòng phơi nhiễm với máu và dịch tiết cho nhân viên y tế nên
chỉ mang găng tay sạch khi có nguy cơ tiếp xúc với máu và dịch tiết của người
bệnh, hoặc da tay của nhân viên y tế bị tổn thương (viêm da, thương tổn da, vết
cắt, vết xước). Nếu da tay của nhân viên y tế bị tổn thương, cần băng phủ vết
thương hoặc mang găng khi thực hiện quy trình tiêm;
+ Khẩu trang, kính bảo vệ mắt và các loại
quần áo bảo vệ khác KHÔNG ĐƯỢC chỉ định sử dụng trong quy trình tiêm bắp, trong
da, dưới da, tĩnh mạch ngoại biên. Tuy nhiên, trường hợp có nguy cơ bị phơi
nhiễm do máu bắn và tiêm truyền tĩnh mạch trung tâm phải mang găng vô trùng và
khẩu trang y tế. Trường hợp tiêm cho người bệnh mắc bệnh lây nhiễm qua đường hô
hấp như Rubella, Sởi, lao phổi cần mang khẩu trang phòng lây truyền qua đường
hô hấp.
d) Phương tiện đựng chất thải sắc nhọn phải
phù hợp với phương pháp tiêu hủy cuối cùng. Hộp đựng chất thải sắc nhọn phải
bảo đảm các tiêu chuẩn: thành và đáy cứng không bị xuyên thủng; có khả năng chống
thấm; kích thước phù hợp; có nắp đóng mở dễ dàng; Miệng hộp đủ lớn để cho vật
sắc nhọn vào mà không cần dùng lực đẩy; có dòng chữ “CHỈ ĐỰNG CHẤT THẢI SẮC NHỌN”
và có vạch báo hiệu ở mức 3/4 hộp và có dòng chữ “KHÔNG ĐƯỢC ĐỰNG QUÁ VẠCH NÀY”;
mầu vàng; có quai hoặc kèm hệ thống cố định; khi di chuyển vật sắc nhọn bên
trong không bị đổ ra ngoài.
Đối với hộp nhựa đựng chất thải sắc nhọn có
thể tái sử dụng, nhưng trước khi tái sử dụng, hộp nhựa phải được vệ sinh, khử
khuẩn theo quy trình khử khuẩn dụng cụ y tế. Hộp nhựa sau khi khử khuẩn để tái
sử dụng phải còn đủ các tính năng ban đầu.
Đối với các cơ sở y tế sử dụng máy hủy kim
tiêm, máy cắt bơm kim tiêm, hộp đựng chất thải sắc nhọn (là một bộ phận trong
thiết kế của máy hủy, cắt bơm kim) phải được làm bằng kim loại hoặc nhựa cứng
để có thể cọ rửa trước khi tái sử dụng.
5. Các phương thức phơi nhiễm nghề nghiệp và
biện pháp phòng rủi ro do vật sắc nhọn cho nhân viên y tế
5.1. Các phương thức phơi nhiễm nghề nghiệp
- Vật sắc nhọn nhiễm khuẩn xuyên thấu da (kim
tiêm-truyền, kim chọc dò, kim khâu, dao mổ...).
- Máu, dịch cơ thể của người bệnh bắn vào các
vùng da bị tổn thương của NVYT khi làm thủ thuật (vết bỏng, da viêm loét từ
trước; niêm mạc mắt, mũi, họng...).
- Da của NVYT bị xây xước tiếp xúc với máu và
dịch sinh học của người bệnh.
5.2.Tai nạn do kim tiêm và biện pháp phòng
Tai nạn rủi ro nghề nghiệp do kim tiêm và các
vật sắc nhọn nhiễm khuẩn có thể xảy ra ở bất cứ bộ phận nào trên cơ thể của
nhân viên y tế và làm cho nhân viên y tế đứng trước nguy cơ phơi nhiễm cao.
-
HBV (kim xuyên da)
22-40%
HCV (kim xuyên da)
10%
HIV (kim xuyên da)
0,3%
HIV (niêm mạc)
0,09%
- HIV (da không lành lặn) < 0,01%
Các biện pháp dự phòng cần thực hiện tại các
cơ sở y tế là:
a) Tuyên truyền trên các phương tiện thông
tin công cộng về nguy cơ của tiêm và khuyến khích giảm số lượng mũi tiêm không
cần thiết. Sử dụng thuốc bằng đường uống khi có thể, lấy bệnh phẩm tập trung để
tránh lấy máu nhiều lần.
b) Sử dụng các thiết bị thay thế không kim để
nối các phần của hệ thống đường truyền tĩnh mạch, hoặc sử dụng các loại kim
luồn an toàn (đã và đang được sử dụng ở một số cơ sở y tế). Tuy nhiên các dụng
cụ này có thể có chi phí cao hơn, song nếu sử dụng nhiều thì giá thành sẽ hạ.
Chính sách của một số nhà cung cấp là hạ giá thành sản phẩm mũi kim an toàn
bằng giá thành mũi kim thông thường để khuyến khích người sử dụng nhiều kéo
theo giá thành sản phẩm hạ.
c) Đào tạo NVYT cập nhật các kiến thức, thực
hành tiêm an toàn và thận trọng khi làm các thủ thuật liên quan đến tiêm và xử
lí các vật sắc nhọn khác.
d) Hướng dẫn viên, những người thực hiện các
thủ thuật phải luôn luôn cảnh giác những nguy cơ tổn thương khi tiến hành các
thủ thuật và các dụng cụ sắc nhọn.
e) Tránh chuyền tay các vật sắc nhọn và nhắc đồng
nghiệp thận trọng mỗi khi chuyển vật sắc nhọn, đặt vật sắc nhọn vào khay để đưa
cho đồng nghiệp.
f) Bố trí bàn tiêm, bàn thủ thuật sao cho tất
cả các dụng cụ đều trong tầm với của cả hai tay và phải chắc chắn là thùng thu
gom vật sắc nhọn được để gắn với xe tiêm, xe thủ thuật để giúp cô lập các vật
sắc nhọn nhanh và an toàn.
g) Sử dụng các phương tiện thu gom vật sắc nhọn
đạt quy chuẩn: kháng thủng, không thấm nước, miệng đủ lớn để chứa các vật sắc
nhọn và có nắp.
h) Không đậy nắp kim tiêm ngay cả trước và
sau tiêm. Nếu cần phải đậy nắp, dùng kỹ thuật một tay “múc„ để phòng ngừa tổn
thương.
Trước tiên để nắp kim lên trên một mặt phẳng
sau đó dùng một tay đặt đầu kim vào miệng nắp kim và từ từ luồn sâu kim vào
nắp. Dùng tay kia siết chặt nắp kim (Hình 8)
i) Để phòng ngừa rủi ro do kim đâm trong phẫu
thuật, nên mang hai găng. Có thể áp dụng một số kỹ thuật thực hành an toàn như
dùng kỹ thuật mổ ít xâm lấn nhất và dùng phương pháp đốt điện để rạch da thay
cho dùng dao mổ, dùng kẹp để đóng vết mổ thay vì khâu da như kinh điển.
j) Không được để kim tiêm vương vãi ở ngoài môi
trường. Nhân viên y tế khi thấy các kim tiêm trên sàn nhà hoặc trên mặt đất
trong bệnh viện cần phải dùng kẹp gắp và bỏ vào thùng kháng thủng để bảo vệ bản
thân và những đồng nghiệp khác.
- Thực hiện đúng qui trình thu gom vận chuyển
rác thải y tế, đặc biệt là lưu giữ, vận chuyển và tiêu hủy an toàn chất thải là
vật sắc nhọn. Khi thu gom và xử lý các thùng đựng vật sắc nhọn, cần quan sát kỹ
xem có quá đầy và có các vật sắc nhọn chĩa ra ngoài hay không. Vận chuyển thùng
bằng xe đẩy và mang găng bảo hộ.
- Cung cấp đầy đủ các phương tiện tiêm thích
hợp (xe tiêm, bơm kim tiêm, kim lấy thuốc, cồn sát khuẩn tay, hộp đựng vật sắc
nhọn...).
- Tuân thủ quy trình báo cáo, theo dõi và điều
trị sau phơi nhiễm.
- Trao quyền cho người bệnh lên tiếng với
nhân viên y tế khi không thực hiện đúng các quy định về vô khuẩn hoặc dùng lại
bơm kim tiêm chưa qua xử lý an toàn.
k) Đưa các tiêu chí đánh giá tiêm an toàn vào
kiểm tra chất lượng bệnh viện hàng năm.
5.3. Xử trí tai nạn rủi ro nghề nghiệp do
phơi nhiễm với máu và dịch cơ thể (xem phụ lục 2-3)
a) Sơ cứu ngay sau phơi nhiễm
Tổn thương hoặc
phơi nhiễm
Xử lý
Tổn thương do kim tiêm hay vật sắc nhọn
1. Rửa ngay vùng da bị tổn thương bằng xà
phòng và nước, dưới vòi nước chảy.
2. Để máu ở vết thương tự chảy, không nặn
bóp vết thương
3. Băng vết thương lại
Bắn máu và/hoặc dịch cơ thể lên da bị tổn
thương
1. Rửa khu vực bị tổn thương ngay bằng xà
phòng và nước dưới vòi nước chảy.
2. Băng vết thương lại
3. KHÔNG sử dụng thuốc khử khuẩn trên da
4. KHÔNG cọ hoặc chà khu vực bị tổn thương
Bắn máu hoặc dịch cơ thể lên mắt
1. Xả nước nhẹ nhưng thật kỹ dưới dòng nước
chảy hoặc nước muối 0,9% vô khuẩn trong ít nhất 5 phút trong lúc mở mắt, lộn
nhẹ mi mắt.
2. Không dụi mắt
Bắn máu và/hoặc dịch cơ thể lên miệng hoặc
mũi
1. Nhổ khạc ngay máu hoặc dịch cơ thể và
xúc miệng bằng nước nhiều lần
2. Xỉ mũi và rửa sạch vùng bị ảnh hưởng
bằng nước hoặc nước muối 0,9% vô khuẩn.
3. KHÔNG sử dụng thuốc khử khuẩn
4. KHÔNG đánh răng
Bắn máu và/hoặc dịch cơ thể lên da nguyên
vẹn
1. Rửa khu vực bị vấy máu hoặc dịch cơ thể
ngay bằng xà phòng và nước dưới vòi nước chảy
2. KHÔNG chà sát khu vực bị vấy máu hoặc
dịch
b) Báo cáo người phụ trách và làm biên bản:
Ghi lại đầy đủ các thông tin như: Ngày, giờ,
hoàn cảnh xảy ra tai nạn rủi ro, đánh giá vết thương, mức độ nguy cơ của phơi
nhiễm. Lấy chữ ký của những người chứng kiến và chữ ký của người phụ trách.
c) Đánh giá nguy cơ phơi nhiễm
- Có nguy cơ:
+ Tổn thương do kim dính máu đâm xuyên qua da
gây chảy máu: Kim nòng rộng cỡ to, chứa nhiều máu, đâm sâu thì nguy cơ cao hơn
kim nòng nhỏ, chứa ít máu và đâm xuyên nông.
+ Tổn thương da sâu do dao mổ hoặc các ống
nghiệm chứa máu và chất dịch cơ thể của người bệnh bị vỡ đâm phải.
+ Máu và chất dịch cơ thể của người bệnh bắn
vào các vùng da, niêm mạc bị tổn thương viêm loét hoặc xây sát từ trước (thậm
chí ngay cả khi không biết có bị viêm loét hay không) nếu viêm loét hoặc xây
sát rộng thì nguy cơ cao hơn.
- Không có nguy cơ: Máu và dịch cơ thể của
người bệnh bắn vào vùng da lành.
d) Xác định tình trạng HIV của nguồn gây phơi
nhiễm
- Đánh giá nguy cơ dựa vào triệu chứng lâm
sàng của người bệnh nguồn.
- Người bệnh đã được xác định HIV (+): Tìm
hiểu các thông tin về tiền sử và đáp ứng đối với thuốc ARV.
- Nếu chưa biết về tình trạng HIV của nguồn
gây phơi nhiễm: Tư vấn và lấy máu xét nghiệm HIV.
- Trường hợp không thể xác định được (bị phơi
nhiễm trong trường hợp đang làm nhiệm vụ, đối tượng trốn thoát).
e) Xác định tình trạng HIV của người bị phơi
nhiễm
- Tư vấn trước và sau khi xét nghiệm HIV theo
quy định.
- Nếu ngay sau khi phơi nhiễm, người bị phơi
nhiễm có HIV (+) : Đã bị nhiễm HIV từ trước không phải do phơi nhiễm.
- Nếu HIV (-) : Kiểm tra lại sau 3 và 6
tháng.
- Xét nghiệm công thức máu và chức năng gan
(ALT) khi bắt đầu điều trị và sau 2- 4 tuần.
- Xét nghiệm HIV sau 3 và 6 tháng
- Hỗ trợ tâm lý nếu cần thiết.
f) Tư vấn và điều trị sau phơi nhiễm
Người được xác định là phơi nhiễm với máu,
dịch cơ thể và vật sắc nhọn từ nguồn có chứa HIV, HBV, HCV cần tới gặp bác sĩ
KSNK hoặc chuyên khoa truyền nhiễm để được tư vấn, và điều trị dự phòng càng
sớm càng tốt. Sau đây là phác đồ điều trị dự phòng như theo bảng 1, 2 và 3
Bảng 1: Xử trí phơi
nhiễm HBV sau khi tiếp xúc với nguồn máu có (hay có thể) HBsAg
Người bị phơi nhiễm
KHI NGUỒN MÁU TIẾP
XÚC CÓ
HBsAg+
HBsAg-
Không rõ hoặc không
xét nghiệm
Chưa tiêm chủng
HBIG §, chủng ngừa liều
viêm gan B đầu tiên
chủng ngừa liều viêm
gan B đầu tiên
chủng ngừa liều
viêm gan B đầu tiên
Đã có chủng ngừa
Không cần điều trị
Biết có đáp ứng kháng thể Anti
HBs+ £
HBIG 2 liều hoặc
HBIG 1 liều và tái chủng lại
Nếu biết nguồn
nhiểm có nguy cơ cao điều trị như HBsAg+
Biết không đáp ứng kháng thể Anti
HBs-
Hoặc
Không biết
Xét nghiệm tìm Anti
HBs người bị phơi nhiễm
Nếu nồng độ Anti
HBs không đủ: 1 liều HBIG§, và tái chủng lại
Nếu nồng độ Anti
HBs đủ: không cần điều trị
Xét nghiệm tìm Anti
HBs người bị phơi nhiễm£
Nếu nồng độ Anti
HBs không đủ: tái chủng lại Nếu nồng độ Anti HBs đủ: không cần điều trị
§, Liều HBIG 0,06 ml/Kg TB
£ Có đáp ứng kháng thể >100 IU/ml
Nguồn: ACIP: Advisory Committee on
Immunization Practices
Bảng 2: Phác đồ điều
trị sau phơi nhiễm (DTSPN) đối với tổn thương xuyên da
Loại phơi nhiễm
Tình trạng nhiễm
trùng của nguồn
HIV dương tính
Nhóm 1 (*)
Nhóm 2 (**)
HIV không xác định
(1)
Nguồn HIV không rõ
(2)
HIV âm tính
Ít trầm trọng(3)
Khuyến cáo phác đồ 2 thuốc
Khuyến cáo phác đồ mở rộng 3 thuốc
Nhìn chung không cần DTSPN tuy nhiên có thể
xem xét khi nghi ngờ nguồn có HIV
Nhìn chung không cần DTSPN tuy nhiên có thể
xem xét khi đơn vị có nguồn bn nhiễm HIV
Không cần DTSPN
Trầm trọng hơn (4)
Nhìn chung không cần DTSPN, tuy nhiên có
thể xem xét khi nghi ngờ nguồn có HIV
* HIV dương tính nhóm 1: nhiễm HIV chưa có
triệu chứng hoặc tải virus thấp (<1500 RNA/ ml)
** HIV dương tính nhóm 2: nhiễm HIV có triệu
chứng, AIDS, chuyển huyết thanh cấp, tải virus cao hoặc không rõ.
(1) HIV không xác định: ví dụ không thử được
HIV cho nguồn
(2) Nguồn HIV không rõ: ví dụ kim ở thùng
đựng vật sắc nhọn
(3) Ít trầm trọng: ví dụ kim đặc hoặc tổn
thương nông
(4) Trầm trọng hơn: ví dụ kim rỗng, đâm sâu,
dụng cụ váy máu rõ, kim chích động tĩnh mạch.
Bảng 3: Phác đồ điều
trị sau phơi nhiễm ở niêm mạc hay da không lành lặn **
HIV dương tính
Nhóm 1 *
Nhóm 2 *
HIV không xác định
§
Nguồn HIV không rõ
¥
Thể tích ít ¶
Xem xét phác đồ 2 thuốc
Thể tích nhiều £
** Đối với tiếp xúc qua da, theo dõi chỉ khi
có bằng chứng da không lành lặn (viêm da, có vết thương)
* HIV dương tính nhóm 2: nhiễm HIV có triệu
chứng, AIDS, chuyển huyết thanh cấp, tải virus cao hoặc không rõ.
§ HIV không xác định: ví dụ không thử được
HIV cho nguồn
¥ Nguồn HIV không rõ: ví dụ bắn máu đã thải
không thích hợp
¶ Thể tích ít: ví dụ bắn một vài giọt máu
£Thể tích nhiều: ví dụ bắn cả mảng máu
1. Tài liệu WHO best practices for injection
and related procedures toolkit, 2010
2. Tài liệu hướng dẫn Tiêm an toàn của Bộ Y tế,
2011.
3. Tài liệu đào tạo PNC của Bộ Y tế, 2010.
* Trả lời ngắn các câu hỏi từ 1 đến 14:
Câu 1. Ba yêu cầu cơ bản của mũi tiêm không
gây nguy cơ phơi nhiễm cho người tiêm là :
A.
.........................................................................
B.
............................................................................
C. Không đậy nắp kim, bỏ ngay bơm, kim tiêm
vào hộp kháng thủng sau khi tiêm
Câu 2. Để không tạo chất thải nguy hại cho
cộng đồng, người tiêm phải thực hiện đúng và đủ các công việc sau:
A. Bỏ bơm, kim tiêm vào hộp kháng thủng ngay
sau khi tiêm
B. ...........................................................
C
............................................................
Câu 3. Việc làm có tác dụng nhất để phòng
ngừa nguy cơ cho cả người tiêm và cộng đồng là:
A. Không dùng tay để đậy nắp kim.
B.
..............................................................
C. Bỏ bơm kim tiêm vào hộp kháng thủng ngay
sau khi tiêm.
D.
................................................................
Câu 4. Ba Nguyên tắc sắp xếp xe tiêm là:
A.
.....................................................
B. Đủ phương tiện tiêm:
C. ……………………………..
Câu 5. Bốn tiêu chuẩn đánh giá mũi tiêm an
toàn:
A.
..........................................................
B. Không gây nguy cơ phơi nhiễm cho người
thực hiện tiêm
C.
...........................................................................................
D. Sử dụng dụng cụ thích hợp, thuốc an toàn
trong khi tiêm
Câu 6. Liệt kê các biện pháp phòng tránh
nhiễm bẩn thuốc tiêm?
* Chọn trả lời đúng nhất cho các câu hỏi từ 15
đến 20 :
Câu 7. Tiêm là một trong những biện pháp đưa
thuốc vào cơ thể nhằm mục đích:
A. Điều trị
B. Chẩn đoán và điều trị
C. Điều trị và tiêm chủng
D. Chẩn đoán, điều trị, tiêm chủng và kế
hoạch hóa gia đình
Câu 8. Để dụng cụ tiêm không bị nhiễm khuẩn,
cần phải:
A. Sử dụng bơm, kim tiêm còn trong bao gói
nguyên vẹn, còn hạn sử dụng
B. Sử dụng bơm, kim tiêm còn trong bao gói
nguyên vẹn, còn hạn sử dụng và kim tiêm không được chạm vào tay điều dưỡng hoặc
vật dụng xung quanh trước khi tiêm.
C. Kim tiêm không được chạm vào tay điều
dưỡng hoặc vật dụng xung quanh trước khi tiêm.và không nên tháo dời kim tiêm ra
khỏi nắp kim trước khi tiêm
D. Kim tiêm không được chạm vào tay điều
dưỡng hoặc vật dụng xung quanh trước khi tiêm.và rửa tay trước khi chuẩn bị các
phương tiện tiêm và trước khi tiêm.
Câu 9. Nguyên nhân cơ bản nhất dẫn đến hành
vi thiếu an toàn trong tiêm là :
A. Thiếu phương tiện rửa tay/sát khuẩn tay
B. Thiếu ý thức tuân thủ quy trình tiêm an
toàn của cán bộ y tế
C. Tình trạng quá tải người bệnh, quá tải
công việc
D. Thiếu dụng cụ tiêm phù hợp với yêu cầu sử
dụng
Câu 10. Để thực hiện tiêm an toàn, việc làm
quan trọng nhất đối với bác sỹ là:
A. Chỉ định đúng thuốc trong điều trị
B. Giải thích để người bệnh và người nhà hiểu
về tính ưu việt của thuốc uống và nguy cơ của thuốc tiêm
C. Không ra y lệnh theo yêu cầu của người
bệnh hoặc của trình dược viên
D. Tuân thủ đúng quy định báo cáo và quy
trình xử trí khi xảy ra tai biến do tiêm
Câu 11. Để thực hiện tiêm an toàn cho bản
thân, nhiệm vụ quan trọng nhất vủa người tiêm là:
A. Tham gia đầy đủ các chương trình đào tạo
về tiêm an toàn
B. Thực hiện đúng quy trình tiêm an toàn.
C. Thực hiện phân loại, thu gom chất thải sắc
nhọn đúng quy định
D. Tuân thủ đúng quy trình tiêm, xử trí đúng
và báo cáo khi xảy ra phơi nhiễm
Câu 12. Để thực hiện tiêm an toàn, nhiệm vụ
quan trọng nhất của người thu gom chất tải sắc nhọn là:
A. Cẩn thận, thực hiện đúng quy trình thu
gom, vận chuyển, quản lý chất thải sắc nhọn.
B. Tuân thủ đúng quy định báo cáo và quy
trình xử trí khi xảy ra phơi nhiễm.
C. Không thu gom kim bơm tiêm để sử dụng lại
hoặc để bán.
D. Không để kim bơm tiêm bừa bãi.
Xử lý tình huống sau:
Anh/Chị nhận được y lệnh tiêm bắp một loại
thuốc và truyền dịch đẳng trương cho một người bệnh nam giới mới nhập viện
trong trạng thái bị kích động. Trước khi tiêm, bạn nhận định người bệnh và thấy
rằng người bệnh có tiền sử nghiện rượu và tiêm chích thuốc gây nghiện.
Anh/Chị hãy xử lý tình huống trên bằng cách
thực hiện các yêu cầu nêu trong các câu từ 13 đến 15:
Câu 13. Chuẩn bị một xe tiêm bao gồm đầy đủ
các phương tiện tiêm, truyền, thuốc…
Câu 14. Mô tả quy trình xử lý mũi kim đâm do
người bệnh giãy giụa làm kim tiêm sau khi tiêm cho người bệnh bị chọc vào cánh
tay bạn.
Câu 15. Tư vấn cho nhân viên y tế trong
trường hợp nghi ngờ người bệnh có HIV dương tính.
QUẢN
LÝ ĐỒ VẢI
MỤC TIÊU HỌC TẬP: Sau khi học xong,
học viên có khả năng:
1. Kể được mục đích, nguyên tắc phân loại,
thu gom đồ vải.
2. Liệt kê đủ, đúng nguyên tắc bố trí nhà
giặt và danh sách các phương tiện tối thiểu cho xử lý đồ vải tại nhà giặt.
3. Thực hiện đúng qui trình thu gom, xử lý và
bảo quản đồ vải tại đơn vị.
Theo thống kê về đồ vải tại một số bệnh viện
Việt Nam, ước tính khối lượng (kilogam) đồ vải bẩn của các bệnh viện Việt Nam
thải ra hàng ngày ngang bằng với số giường của bệnh viện đó. Khối lượng này sẽ cao
hơn ở các bệnh viện tuyến Trung ương, các bệnh viện chuyên khoa ngoại sản. Tại
các bệnh viện triển khai nhiều biện pháp chăm sóc người bệnh toàn diện và thực
hành KSNK nơi mà các bao gói bằng vải, khăn lau tay, ga trải giường... thì việc
sử dụng đồ vải ngày càng nhiều. Trong những năm gần đây, cùng với việc đầu tư
cho các bệnh viện các thiết bị giặt là có hiệu quả kinh tế và triển khai đồng
bộ các biện pháp kiểm soát NKBV, quy trình xử lý đồ vải đã được cải thiện đáng
kể. Tuy nhiên, vì mỗi bệnh viện lại có điều kiện khác nhau, nên mỗi bệnh viện
cần có những quy trình, quy định cụ thể quản lý đồ vải phù hợp với bệnh viện.
Thay và thực hiện quy trình xử lý đồ vải bẩn
cẩn thận, đúng nguyên tắc và quy trình có tác dụng phòng lây truyền vi khuẩn từ
đồ vải bẩn sang nhân viên y tế và người bệnh. Cung cấp đồ sạch, mới sẽ giúp
người bệnh thoải mái. Tất cả đồ vải đã sử dụng dù có nhìn thấy vết bẩn hay
không đều phải thực hiện theo một quy trình chuẩn. Phải gạt bỏ các chất bẩn
dính trên đồ vải như phân, thức ăn... vào đúng nơi quy định trước khi chuyển đi
xử lý. Nhân viên thu gom và xử lý đồ vải cần cần thận để tránh tiếp cận và bị
tổn thương do vật sắc nhọn lẫn trong đồ vải gây nên.
1. Mục đích
- Phòng lây truyền vi khuẩn từ đồ vải tới
người bệnh.
- Đảm bảo cung cấp đồ vải sạch đến khi người
bệnh sử dụng
- Tạo môi trường thoải mái cho người bệnh khi
sử dụng đồ vải của bệnh viện.
2. Nguyên tắc phân loại và thu gom đồ vải.
2.1. Cần làm:
- Sử dụng phương tiện phòng hộ khi thu gom đồ
vải đã sử dụng (găng, tạp dề, khẩu trang, ủng).
- VST sau mỗi lần tiếp xúc đồ vải đã sử dụng.
- Phân loại đồ vải để thu gom và cho vào túi
riêng (bằng vải không thấm nước) và giặt riêng:
+ Đồ vải thường: khô, không dính máu, dịch
hoặc chất thải cơ thể.
+ Đồ vải lây nhiễm: dính máu, dịch hoặc chất
thải cơ thể. Phải thu gom vào túi không thấm nước, buộc chặt miệng túi khi đồ
vải đầy 3/4 túi.
- Xử lý ban đầu đồ vải lây nhiễm bằng ngâm
với dung dịch khử khuẩn 30 phút trước khi vận hành máy giặt. Thực hiện các chương
trình giặt theo hướng dẫn vận hành của nhà sản xuất máy giặt. Thời gian ngâm,
giặt phụ thuộc vào độ bẩn, lây nhiễm và chất liệu đồ vải.
- Giặt đồ vải theo các chương trình khác nhau
tùy theo mức độ lây nhiễm và chất liệu đồ vải và theo hướng dẫn của nhà sản
xuất.
- Bảo quản đồ vải sạch trong kho riêng, có
đầy đủ giá, tủ...
- Giặt sạch túi đựng đồ vải sau mỗi lần chứa
đồ vải đã sử dụng.
2.2. Không làm:
- Không giũ, đếm đồ vải đã sử dụng tại buồng
bệnh để tránh lây nhiễm vi sinh vật từ đồ vải sang môi trường không khí, các bề
mặt xung quanh và con người.
- Không đánh dấu đồ vải của người bệnh
HIV/AIDS để phân loại và giặt riêng.
- Không để đồ vải đã sử dụng của người này
sang giường người khác hoặc xuống sàn nhà.
- Không dùng túi, xe vận chuyển đồ vải đã sử
dụng chưa được vệ sinh để chuyển đồ vải sạch.
- Không ngâm đồ vải vào dung dịch khử khuẩn ở
ngay khoa, phòng để sau đó chuyển xuống nhà giặt để ngăn ngừa sự rơi vãi nước
từ đồ vải bẩn trong quá trình vận chuyển.
3. Bố trí, sắp xếp nhà giặt và phương tiện
thu gom, vận chuyển đồ vải
3.1. Bố trí, sắp xếp nhà giặt:
Nơi nhận và giặt đồ vải cần được bố trí một
khu vực riêng tách biệt với những khu khác trong nhà giặt để nhận và lưu giữ đồ
vải bẩn thu gom từ các khoa, phòng trong bệnh viện.
Bố trí quy trình giặt theo một chiều từ nơi
nhận đồ vải bẩn, phân loại, giặt, phơi hoặc làm khô, gấp và đóng gói rồi bàn
giao về các khoa sử dụng.
Nhà giặt cần được thiết kế sao cho tách biệt
giữa khu vực sạch và bẩn, hệ thống thông khí thích hợp để phòng ngừa sự pha
trộn không khí giữa hai khu vực này. Có thể dùng tường phân cách giữa hai khu
vực sạch, bẩn
3.2. Trang phục phòng hộ cá nhân gồm:
- Quần áo bảo hộ lao động
- Găng tay vệ sinh.
- Khẩu trang.
- Tạp dề.
- Ủng cao su (nếu cần).
3.3. Phương tiện thu gom tại khoa, phòng gồm:
- Bao đựng đồ vải không thấm nước, không
thủng.
- Thùng đựng đồ vải có nắp,
- Xe vận chuyển đồ vải (phân biệt xe chở đồ
vải sạch và xe chở đồ vải bẩn).
3.4. Phương tiện xử lý đồ vải tại nhà giặt
gồm:
- Xe vận chuyển đồ vải
- Máy giặt
- Máy sấy đồ vải
- Bàn là (máy ủi)
- Xà phòng, chất tẩy.
- Máy khâu, kim chỉ khâu để vá đồ vải,
khuy...
4. Quy trình thu gom đồ vải tại buồng bệnh
1) Người thu gom mang găng tay vệ sinh, tạp
dề, khẩu trang.
2) Đồ vải đã sử dụng được thu gom thành hai
loại (thường và lây nhiễm) cho vào túi riêng biệt.
3) Thu đồ vải theo thứ tự từ khu buồng bệnh
không cách ly đến khu cách ly.
4) Sử dụng kỹ thuật gấp, cuộn ga giường, vải
phủ khi thay để đặt những vùng bẩn nhất vào bên trong đồ vải và cho vào túi
đựng đồ vải. Thận trọng kiểm tra xem đồ vải có dính chất thải, vật sắc nhọn
(kim tiêm), dụng cụ phẫu thuật, đồ dùng cá nhân rơi vãi trong đồ vải trước khi
gấp cuộn. Nếu có thì gạt vào vật thu gom chất thải trước khi gấp, cuộn.
5) Buộc chặt miệng túi khi đồ vải đầy 3/4
túi.
6) Chuyển đồ vải về nơi tạm lưu đồ vải của
khoa. Thời gian lưu giữ tại khoa càng ngắn càng tốt. Đồ vải sử dụng một lần thường
dùng ở những khu vực nguy cơ lây nhiễm cao, cần thu gom và đưa vào túi chất
thải y tế để xử lý như chất thải y tế.
7) Tháo bỏ găng tay, khẩu trang, tạp dề.
8) Rửa tay thường quy.
5. Quy trình xử lý đồ vải tại nhà giặt
5.1. Đồ vải bẩn
1) Mang găng, khẩu trang, ủng.
2) Phân loại đồ vải:
+ Theo đối tượng sử dụng để giặt riêng đồ vải
nhân viên, đồ vải bệnh nhân.
+ Theo chất liệu: vải màu, vải chăn (len,
sợi) hoặc vải bông hay vải toan, tuyn...
3) Cho đồ vải vào máy giặt.
4) Bật máy, chọn chế độ giặt, hóa chất hoặc
nhiệt độ.
5) Phơi khô tại nơi quy định hoặc xấy khô nếu
có điều kiện.
6) Là và gấp đồ vải thành từng bộ, đóng gói.
7) Cho vào tủ hoặc phân phát cho các khoa.
5.2. Đồ vải lây nhiễm
1) Mang phương tiện phòng hộ: quần áo, găng
tay, khẩu trang, ủng.
2) Phân loại:
+ Đồ vải nhiễm có máu, dịch tiết, chất thải
cơ thể: cần ngâm trước khi giặt.
+ Đồ vải nhiễm không dính máu, dịch tiết,
chất thải.
+ Đồ vải sử dụng một lần
3) Pha dung dịch khử khuẩn với nồng độ theo
hướng dẫn của nhà sản xuất. Ví dụ như Javel 0,25% (25ml/1000 ml nước), cloramine
B 0,25% (25mg/1000 ml nước), hoặc peracetic acid 5%, H2O2
30%. Để đảm bảo nồng độ nước khử nhiễm đồ vải bẩn, bệnh viện cần cung cấp các gói
bột cloramine B hoặc lọ dung dịch Javel kèm theo hướng dẫn cách pha cụ thể để
nhân viên nhà giặt pha dung dịch dễ dàng, chính xác.
4) Cho đồ vải vào trong thùng máy giặt ngâm
ngập dung dịch khử khuẩn trong thời gian 30 phút.
5) Chọn chương trình giặt thích hợp đối với
đồ vải bẩn dính máu.
6) Cho thêm xà phòng vào trong máy giặt (theo
hướng dẫn của nhà sản xuất).
7) Sau khi máy giặt xong, phơi khô tự nhiên
hoặc đưa vào máy sấy khô.
8) Là và gấp thành từng bộ.
9) Giữ trong kho hoặc cấp phát cho các khoa
sử dụng.
10) Sử dụng xe vận chuyển đồ vải sạch để
chuyển tới các khoa lâm sàng.
6. Bảo quản đồ vải sạch
- Mỗi khoa cần có nơi để đồ vải sạch, có đầy
đủ giá, tủ.
- Đồ vải mang từ nhà giặt về được sử dụng
càng sớm càng tốt và được sắp xếp gọn gàng.
- Không được lưu giữ đồ vải bẩn chung với đồ
vải sạch.
- Kịp thời khâu vá đồ vải khi phát hiện đồ
vải rách.
1. Bộ Y tế, Tài liệu đào tạo vệ sinh bệnh
viện cho hộ lý, 2009.
2. Bộ Y tế, Tài liệu đào tạo Phòng ngừa
chuẩn, 2010.
3. CDC, USA, IFIC basic concept of infection
control, 2011, page 305-3010.
Trả lời ngắn các câu từ 1 đến 18
Câu 1. Mục đích của quản lý đồ vải bệnh viện
là:
A. Phòng lây truyền vi khuẩn từ đồ vải tới
người bệnh.
B. ................................................................................
C. .................................................................................
* Chọn câu trả lời Đúng/Sai cho các câu hỏi
từ 2 đến 30 bằng cách đánh dấu X vào cột A cho câu đúng và vào cột B cho câu
sai:
Những việc cần làm
khi phân loại và thu gom đồ vải
Sử dụng phương tiện phòng hộ
VST sau mỗi lần tiếp xúc đồ vải đã sử dụng.
Phân loại đồ vải thường và lây nhiễm để thu
gom và cho vào túi riêng
Đồ vải lây nhiễm thu gom vào túi không thấm
nước, buộc chặt miệng túi khi đồ vải đầy 3/4 túi.
Xử lý ban đầu đồ vải lây nhiễm bằng ngâm
với dung dịch khử khuẩn 30 phút trước khi vận hành máy giặt
Bảo quản đồ vải sạch trong kho riêng, có
đầy đủ giá, tủ...
Không để đồ vải đã sử dụng của người này
sang giường người khác hoặc xuống sàn nhà.
Cần kiểm tra, đếm đồ vải đã sử dụng để phân
loại và thu gom ngay tại bệnh phòng
Nên đánh dấu đồ vải của người bệnh HIV/AIDS
để phân loại và giặt riêng
Khi đồ vải có máu hoặc chất thải, cần ngâm ngay
vào dung dịch khử khuẩn tại bệnh phòng trước khi chuyển xuống nhà giặt
Giặt sạch túi đựng đồ vải sau mỗi lần chứa
đồ vải đã sử dụng.
Không dùng túi, xe vận chuyển đồ vải đã sử dụng
chưa được vệ sinh để chuyển đồ vải sạch
Quy trình thu gom
đồ vải tại buồng bệnh
Câu 14.
Người thu gom đồ vải mang phương tiện phòng
hộ
Câu 15.
Phân loại và cho đồ vải vào túi riêng theo
loại
Thu đồ vải theo thứ tự từ khu buồng bệnh
cách ly đến khu không cách ly
Sử dụng kỹ thuật gấp, cuộn ga giường, vải
phủ khi thay
Buộc chặt miệng túi khi đồ vải đầy 2/3 túi.
Câu 19
Chuyển đồ vải về nơi tạm lưu đồ vải của
khoa
Câu 20
Tháo bỏ găng tay, khẩu trang, tạp dề
Câu 21
Rửa tay thường quy
Quy trình xử lý đồ
vải lây nhiễm tại nhà giặt
Câu 22
Mang phương tiện phòng hộ, quần áo, găng,
khẩu trang, ủng.
Câu 23
Phân loại đồ vải
Câu 24
Pha dung dịch khử khuẩn với nồng độ theo
hướng dẫn của nhà sản xuất
Câu 25
Cho đồ vải vào thùng ngâm ngập dung dịch
khử khuẩn trong thời gian 20 phút rồi vớt ra cho vào máy giặt
Câu 26
Chọn chương trình giặt thích hợp đối với đồ
vải bẩn dính máu.
Câu 27
Cho thêm xà phòng và chất tẩy (peracetic
acid 5%, H2O2 30%) vào trong máy giặt (theo hướng dẫn
của nhà sản xuất).
Câu 28
Sau khi máy giặt xong, phơi khô tự nhiên
hoặc đưa vào máy sấy khô
Câu 29
Là và gấp thành từng bộ.
Câu 30
Phân phối cho người bệnh sử dụng
* Chọn một câu trả lời đúng nhất cho các câu từ
31 đến 35 :
Câu 31. Các nguyên tắc bố trí nhà giặt bao
gồm:
A. Nơi tiếp nhận đồ vải bẩn phải được bố trí
tách biệt với những khu khác trong nhà giặt
B. Bố trí quy trình giặt một chiều từ nơi
nhận đồ vải bẩn, phân loại, giặt, phơi hoặc làm khô, gấp và đóng gói rồi bàn
giao về các khoa sử dụng.
C. Hệ thống thông khí thích hợp để phòng ngừa
sự pha trộn không khí giữa hai khu vực này.
D. Tất cả 3 nguyên tắc trên (A, B, C)
Câu 32. Trang bị cần thiết để phòng hộ cá
nhân khi thu gom, xử lý đồ vài bẩn gồm
A. Quần áo bảo hộ lao động
B. Quần áo bảo hộ lao động và găng tay vệ
sinh.
C. Quần áo bảo hộ lao động, găng tay vệ
sinh.và khẩu trang.
D. Quần áo bảo hộ lao động, găng tay vệ sinh,
khẩu trang và tạp dề.
E. Quần áo bảo hộ lao động, găng tay vệ sinh,
khẩu trang, tạp dề và ủng cao su.
Câu 33. Phương tiện thu gom đồ vải tại buồng
bệnh gồm có:
A. Bao đựng đồ vải không thấm nước, không
thủng.
B. Thùng đựng đồ vải có nắp.
C. Xe vận chuyển đồ vải.
D. Cả 3 loại phương tiện trên (A, B, C)
Câu 34. Phương tiện xử lý đồ vải tại nhà giặt
gồm có
A. Máy giặt
B. Máy sấy đồ vải
C. Bàn là (máy ủi), máy khâu, kim chỉ
D. Xà phòng, chất tẩy hoặc chất khử khuẩn
E. Cả 4 phương tiện trên (A, B, C, D)
Câu 35. Nguyên tắc bào quản đồ vải sạch là
A. Mỗi khoa cần có nơi để đồ vải sạch, có đầy
đủ giá, tủ.
B. Đồ vải mang từ nhà giặt về được sử dụng
càng sớm càng tốt và được sắp xếp gọn gàng.
C. Không được lưu giữ đồ vải bẩn chung với đồ
vải sạch.
D. Kịp thời khâu vá đồ vải khi phát hiện đồ
vải rách.
E. Cả 4 nguyễn tắc trên (A, B, C, D)
VỆ
SINH MÔI TRƯỜNG BỆNH VIỆN
1. Kể được mục đích và nội dung vệ sinh trong
các cơ sở y tế.
2. Trình bày được nguyên tắc làm vệ sinh,
những quy định chung và cách phân vùng vệ sinh đúng
3. Liệt kê được các dụng cụ, phương tiện cần
thiết phục vụ cho công tác vệ sinh và tần suất vệ sinh tại các bề mặt trong
bệnh viện.
4. Thực hiện đúng qui trình vệ sinh tại đơn
vị mình làm việc.
Môi trường bệnh viện bao hàm cả con người,
trang thiết bị, dụng cụ, vật tư tiêu hao, nhà cửa (tường, sàn nhà,…), nước và
không khí... Môi trường bệnh viện phải là nơi sạch sẽ, ngăn nắp và đẹp đẽ sẽ
tạo cảm giác thoải mái mái về cả thể chất lẫn tinh thần cho cho người bệnh
trong khi nằm viện và nhân viên y tế trong quá trình công tác. Bệnh viện phải
là một môi trường an toàn cho tất cả mọi người trong đến khám, chữa bệnh, thăm
nom và làm việc, cũng như cho cộng đồng xung quanh. Do vậy, thực hành tốt vệ
sinh môi trường trong bệnh viện hoạt động quan trọng và cần thiết không thể thiếu
được trong tất cả các cơ sở y tế.
Vệ sinh môi trường bệnh viện nhằm mục đích:
- Làm sạch môi trường trong bệnh viện
- Giảm nguy cơ lây nhiễm cho người bệnh, nhân
viên y tế và cộng đồng.
- Đảm bảo an toàn trong chăm sóc và điều trị
người bệnh.
I. Vệ sinh bề mặt môi trường buồng bệnh
1. Nguyên tắc vệ sinh bề mặt, buồng bệnh,
khoa phòng
1.1. Nhân viên y tế khi thực hiện nhiệm vụ vệ
sinh phải mang đầy đủ phương tiện bảo hộ cá nhân: khẩu trang, găng tay, mũ, áo
choàng, ủng,….
1.2. Làm ẩm đối với mọi quy trình vệ sinh,
không quét khô
1.3. Thu gom rác trước khi lau, vệ sinh bề
mặt
1.4. Làm vệ sinh đi từ khu sạch nhất đến khu
bẩn nhất, từ trên xuống dưới và từ trong ra ngoài.
1.5. Sử dụng dụng cụ vệ sinh riêng cho từng
khu vực.
1.6. Cần làm vệ sinh ngay những nơi có nguy
cơ lây nhiễm cao (khi có vương vãi máu hoặc các chất tiết, dịch cơ thể của bệnh
nhân).
1.7. Không làm vệ sinh tại buồng bệnh khi có
nhân viên y tế đang thực hiện kỹ thuật thăm khám và điều trị.
1.8. Sau khi làm vệ sinh, giẻ lau cần được
giặt sạch, phơi khô dưới nắng
1.9. Khu vực nguy cơ cao cần sử dụng tải lau
nhà dùng một lần, có máy giặt riêng
1.10. Sử dụng đúng loại dung dịch làm sạch và
khử khuẩn đúng nồng độ đã quy định.
2. Phân vùng các khu vực vệ sinh
2.1 Phân loại theo vùng:
- Vùng sạch: phòng hành chính, phòng giao ban,
phòng nghỉ nhân viên, nhà kho….
- Vùng kém sạch : những phòng trực tiếp có
liên quan đến hoạt động khám và chữa bệnh như phòng khám bệnh, phòng thay băng,
phòng chuẩn bị dụng cụ, buồng bệnh,…
- Vùng nhiễm khuẩn: phòng vệ sinh, phòng thụt
rửa, phòng để đồ bẩn,….
2.2 Phân loại theo nguy cơ:
- Nguy cơ thấp: khu vực hành chính
- Nguy cơ trung bình: khu vực khám và điều
trị.
- Nguy cơ cao: khu vực nếu không xử lý tốt có
thể nguy hiểm đến tính mạng người bệnh và NVYT, cũng như có thể lây thành dịch
bệnh: khu vực phòng cách ly, khoa nhiễm, khu phẫu thuật,…
2.3 Phân theo màu sắc:
- Màu xanh: khu vực an toàn, sạch, ít nguy cơ
(văn phòng, kho sạch, nhà ăn...).
- Màu vàng: khu vực chăm sóc và điều trị,
nguy cơ trung bình (buống bệnh, buồng thủ thuật).
- Màu đỏ: khu vực lây nhiễm, nguy cơ cao (nhà
vệ sinh, khu vực chứa đồ vệ sinh, nơi cọ rửa dụng cụ).
- Màu trắng: khu vực vô khuẩn (phòng mổ,
phòng sinh).
3. Các Quy định áp dụng cho khu vực vệ sinh
bề mặt môi trường chăm sóc người bệnh.
3.1. Quy định chung
- Mỗi bệnh viện, khoa, phòng cần có lịch vệ
sinh cụ thể cho từng vùng thuộc đơn vị mình, trong đó nêu rõ những nội dung cụ
thể cần thực hiện, các loại phương tiện và dung dịch khử khuẩn thích hợp cho
từng vùng và tên nhân viên làm việc chịu trách nhiệm tại mỗi khu vực.
- Lịch vệ sinh chung:
+ Lau sàn nhà 2 lần/ngày và khi cần.
+ Đánh cọ bồn rửa 2 lần/ngày và khi cần.
+ Đánh cọ rửa buồng tắm, nhà vệ sinh 4
lần/ngày và khi cần,
+ Lau cửa kính, cửa chớp, cửa ra vào, đèn,
quạt 1 lần/tuần và khi cần.
+ Quét mạng nhện, làm sạch chân tường 1
lần/tuần,
+ Vệ sinh khử khuẩn giường và khu vực người
bệnh nằm ngay sau khi người bệnh tử vong và giữa hai người bệnh khác nhau.

Set-Cookie: Culture=vi; domain=thuvienphapluat.vn; expires=Sat, 21-Oct-2017 13:31:25 GMT; path=/