text:
Chi Cam chanh
Chi Cam chanh (danh pháp khoa học: Citrus) là một chi thực vật có hoa trong họ Cửu lý hương (Rutaceae), có nguồn gốc từ khu vực nhiệt đới và cận nhiệt đới ở đông nam châu Á. Các loại cây trong chi này là các cây bụi lớn hay cây thân gỗ nhỏ, cao tới 5–15 m tùy loại, với thân cây có gai và các lá thường xanh mọc so le có mép nhẵn. Hoa mọc đơn hay thành ngù hoa nhỏ, mỗi hoa có đường kính 2–4 cm với 5 (ít khi 4) cánh hoa màu trắng và rất nhiều nhị hoa. Hoa thông thường có mùi thơm rất mạnh. Quả là loại quả có múi, một dạng quả mọng đặc biệt, hình cầu hay cầu thuôn dài, chiều dài 4–30 cm và đường kính 4–20 cm, bên trong quả khi bóc lớp vỏ và cùi sẽ thấy lớp vỏ mỏng, dai, màu trắng bao quanh các múi bên trong chứa nhiều tép mọng nước. Chi này có vai trò quan trọng về mặt thương mại do nhiều loài (hoặc cây lai ghép) được trồng để lấy quả. Quả được ăn tươi hay vắt, ép lấy nước.
Quả của chi Citrus đáng chú ý vì mùi thơm của chúng, một phần là do các terpen chứa trong lớp vỏ, và chủ yếu là do nó chứa nhiều nước. Nước quả có hàm lượng axít citric cao, tạo ra hương vị đặc trưng của chúng. Chúng cũng là nguồn cung cấp vitamin C và các flavonoit đáng chú ý.
Sự phân loại nội bộ trong chi này rất phức tạp và hiện nay người ta vẫn không biết chính xác số lượng loài có nguồn gốc tự nhiên, do nhiều loài được coi là có nguồn gốc lai ghép. Các loại cây trong chi Citrus được trồng có thể là con cháu của chỉ 4 loài tổ tiên. Hiện nay có hàng loạt các loại cây lai ghép tự nhiên hay do con người nuôi trồng, bao gồm nhiều loại quả có giá trị thương mại như cam ngọt, chanh tây, bưởi chùm, chanh ta, quít, bưởi v.v. Các nghiên cứu gần đây cho rằng các chi có quan hệ họ hàng gần như Fortunella, và có lẽ cả Poncirus, Microcitrus, Eremocitrus, cần được gộp lại trong chi Citrus.
Mục lục
Nuôi trồng[sửa | sửa mã nguồn]
Do các loại cây trong chi Citrus rất dễ dàng trong việc lai ghép (ví dụ cây chanh ta có thể dễ dàng sinh ra quả giống như quả bưởi chùm), nên tất cả các loại cây trồng thương mại trong chi này hầu như đều sử dụng các cây được tạo ra nhờ chiết, ghép cành để tạo ra các giống trên các cây chủ (thân rễ) được chọn lọc để nâng cao tính đề kháng trước sâu bệnh.
Màu đặc trưng (vàng, da cam) của quả các loại cây trong chi này chỉ có thể được tạo ra trong những khu vực có mùa đông mát mẻ. Trong các khu vực cận kề xích đạo và không có mùa đông thì quả của chúng vẫn giữ màu xanh cho đến cả khi chín, vì thế người ta mới có những quả cam (có vỏ) màu xanh mà không phải màu da cam. Các loại chanh ta đặc biệt nhạy cảm với các điều kiện mát lạnh, vì thế do không tiếp xúc với điều kiện đủ lạnh nên nó không thể phát triển màu vàng của quả. Nếu nó được trồng trong khu vực có mùa đông mát lạnh thì vỏ quả sẽ dần dần đổi sang màu vàng. Nhiều loại quả trong chi này được thu hái khi còn xanh và chúng sẽ chín trên đường vận chuyển tới của hàng.
Các loại cam, chanh nói chung không chịu được điều kiện giá rét. Citrus reticulata có lẽ là loài chịu rét tốt nhất và nó có thể chịu được nhiệt độ tới -10 °C trong thời gian ngắn, nhưng trên thực tế nó cần nhiệt độ không dưới -2 °C để có thể phát triển được [1]. Một số giống lai ghép có thể chịu được nhiệt độ dưới -0 °C khá tốt nhưng cũng không thể tạo ra quả có chất lượng. Một loài có họ hàng, cam ba lá hay cam đắng Trung Quốc (Poncirus trifoliata) có thể chịu được nhiệt độ dưới -20 °C [2]; quả của nó đắng và không thể ăn được nếu như không được chế biến.
Các loại cây trong chi này ưa các điều kiện môi trường nhiều nắng, ẩm ướt với đất tốt và lượng mưa hay lượng nước tưới đủ lớn. Mặc dù có tán lá rộng, nhưng chúng là cây thường xanh và không rụng lá theo mùa, ngoại trừ khi bị ép. Chúng nở hoa vào mùa xuân và tạo quả chỉ một thời gian ngắn sau đó. Quả bắt đầu chín vào mùa thu hay đầu mùa đông, phụ thuộc vào các giống được trồng, cũng như gia tăng độ ngọt sau đó. Một vài giống quít chín vào mùa đông. Một vài giống, chẳng hạn bưởi chùm, cần tới 18 tháng để quả có thể chín.
Các khu vực chính trồng các loại cây cam, chanh ở mức độ thương mại là miền nam Trung Quốc, khu vực ven Địa Trung Hải, Nam Phi, Australia, khu vực cực miền nam của Hoa Kỳ và một phần Nam Mỹ. Tại Hoa Kỳ thì Florida, Texas và California là các khu vực sản xuất chính, trong khi các bang khác dọc theo miền nam Hoa Kỳ cũng có trồng ở quy mô nhỏ.
Các loại cây cam, chanh cũng đã được trồng trong chậu và được che phủ về mùa đông là một đặc trưng của các nhà vườn thời Phục sinh, kể từ khi công nghệ sản xuất thủy tinh đã phát triển đủ mạnh để có thể sản xuất kính có độ trong suốt thích hợp. Các vườn cam tại cung điện Louvre vào khoảng năm 1617, đã truyền cảm hứng cho các vườn mô phỏng nó và không bị lu mờ đi cho đến tận khi người ta nghĩ ra nhà kính hiện đại hơn vào thập niên 1840. Vườn cam là một đặc trưng của các nơi ở của tầng lớp quý tộc châu Âu trong suốt thế kỷ 17 và 18. Tại Hoa Kỳ thì vườn cam còn tồn tại có sớm nhất là tại Tayloe House, Mount Airy, Virginia.
Một số những người đam mê vẫn còn trồng các loại cam, chanh lùn trong chậu hay nhà kính tại những khu vực có khí hậu quá lạnh để có thể trồng chúng trong vườn. Khí hậu thích hợp, đủ nắng và tưới nước thích hợp là điều cơ bản để cây có thể phát triển và ra quả. Đối với những khu vực rét lạnh, chanh ta hay chanh tây đều không thể trồng, do chúng rất nhạy cảm với giá rét hơn là các loại cây khác. Quít, quất, cam đắng có thể trồng ngoài vườn ngay cả những khu vực có nhiệt độ mùa đông dưới 0 °C, mặc dù điều này có thể ảnh hưởng tới chất lượng quả. Các giống lai với quất vàng (hay kim quất - chi Fortunella) có sức chống chịu lạnh tốt.
Sâu hại và bệnh tật[sửa | sửa mã nguồn]
Citrus dễ bị nhiễm bệnh bởi các loài rệp (siêu họ Aphidoidea), tí thân trắng (họ Aleyrodidae) và rệp sáp (siêu họ Coccoidea). Lá cũng bị ấu trùng của một số loài bướm thuộc bộ Cánh vẩy (Lepidoptera) ăn, như Hemithea aestivaria, Gymnoscelis rufifasciata, Ecpantheria scribonia, Hypercompe eridanus, Hypercompe icasia và Hypercompe indecisa.
Sử dụng[sửa | sửa mã nguồn]
Nhiều loại quả trong chi này, như cam, quít, bưởi chùm và cam clement, nói chung được ăn tươi. Nói chung vỏ của chúng dễ bóc bằng tay và dễ dàng tách các múi. Quả của bưởi chùm và bưởi phải bóc vỏ bằng dao trước khi ăn. Nước cam và bưởi chùm là những đồ uống phổ biến khi ăn sáng. Những loại quả chua hơn như chanh tây và chanh ta nói chung ít được ăn trực tiếp. Nước chanh thường phải thêm đường vào để bớt chua trước khi uống. Chanh cũng được dùng làm gia vị trong nhiều món ăn. Người ta cũng làm mứt từ cam hay chanh. Quả Cam đường dùng để ăn có nhiều tác dụng; lại được dùng làm thuốc giải nhiệt, trị sốt, điều trị chứng xuất tiết và giúp ăn ngon miệng. Ở Ấn Độ, dịch quả cũng được dùng trong bệnh đau về mật và ỉa chảy ra mật. Vỏ quả cam có thể dùng thay vỏ quýt nhưng tác dụng kém hơn, làm thuốc kích thích tiêu hóa, chữa đau bụng, đầy bụng, ợ chua, đi ngoài. Ta còn dùng vỏ cam chữa bệnh sau khi đẻ bị phù. vỏ tươi dùng xát vào mặt làm thuốc điều trị mụn trứng cá. Lá cam dùng chữa tai chảy nước vàng hay máu mủ. Hoa Cam thường dùng cất tinh dầu và nước cất hoa cam dùng pha chế thuốc. Chỉ ăn toàn cam trong ba ngày liền có tác dụng như một liều thuốc tẩy độc rất tốt. Uống nước vỏ cam nấu chín có tác dụng kính thích nội tiết nước mật, làm tăng nhu động ruột, chống bệnh táo bón.[3]
Các loài, giống, thứ[sửa | sửa mã nguồn]
- Citrus amblycarpa (đồng nghĩa: Citrus × limonellus thứ amblycarpa: quít ta
- Citrus annamensis: cam hôi
- Citrus assamensis (đồng nghĩa: Citrus pennivesiculata thứ assamensis):
- Citrus × aurantiifolia (đồng nghĩa: Citrus medica thứ acida, Citrus acida, Citrus lima, Citrus medica thứ acida, Citrus × aurantium aurantifolia, Citrus × aurantium thứ aurantifolia, Citrus hystrix acida: chanh ta
- Citrus × aurantiifolia thứ aromatica
- Citrus × aurantiifolia thứ italica.
- Citrus × aurantiifolia thứ lumia (đồng nghĩa: Citrus lumia): chanh Pháp
- Citrus × aurantium (đồng nghĩa: Citrus × aurantium amara, Citrus × aurantium aurantium): chanh đắng, cam chua, toan đăng
- Citrus × aurantium bergamia (đồng nghĩa: Citrus × aurantium thứ bergamia, Citrus bergamia): cam Bergamot
- Citrus × aurantium thứ amara (đồng nghĩa: Citrus × aurantium thứ daidai, Citrus daidai, Citrus × aurantium giống 'Daidai': hoa đại đại
- Citrus × aurantium thứ bigaradia (đồng nghĩa: Citrus bigarradia, Citrus bigaradia, Citrus vulgaris: cam Bigarade.
- Citrus × aurantium thứ cyathifera (đồng nghĩa: Citrus rokugatsu):
- Citrus × aurantium thứ myrtifolia (đồng nghĩa: Citrus myrtifolia): cam Chinotto, cam lá sim, cam cảnh.
- Citrus × aurantium giống 'Seville thô': cam Seville, cam Tây Ban Nha.
- Citrus × aurantium giống 'Seville trơn': cam Seville da trơn
- Citrus depressa (đồng nghĩa: Citrus oto, Citrus reticulata hybrid: chanh Hirami, chanh vỏ thô, chanh lõm, nhan
- Citrus depressa thứ semi-inflata: chanh vỏ thô
- Citrus depressa thứ voangasay (đồng nghĩa Citrus vangasay)
- Citrus genshokan
- Citrus glaberrima: cam vỏ lụa.
- Citrus grandis (đồng nghĩa: Citrus maxima): bưởi chùm Thái Lan.
- Citrus grandis giống 'Szechipow':
- Citrus grandis thứ pinshanyu (đồng nghĩa: Citrus grandis giống 'Pinshanyu': quít Bình Sơn
- Citrus grandis thứ pyriformis (đồng nghĩa: Citrus grandis giống 'Shatinyu': quít đất cát, bưởi dạng lê
- Citrus grandis thứ shangyuan: (đồng nghĩa: Citrus wilsonii: chanh hương viên
- Citrus grandis thứ tomentosa: (đồng nghĩa: Citrus grandis giống 'Huajuhong': quít Hóa Châu
- Citrus grandis thứ wentanyu: (đồng nghĩa: Citrus grandis giống 'Wentanyu': quít Văn Đán
- Citrus hanaju
- Citrus hassaku: cam Hassaku
- Citrus hystrix: (đồng nghĩa: Citrus torosa, Citrus hystrix, Papeda hystrix): chanh Kaffir, chanh sác, trấp, trúc
- Citrus ichangensis: chanh Nghi Xương
- Citrus iyo: cam iyo
- Citrus inflata:
- Citrus jambhiri: chanh vỏ thô
- Citrus junos: quít Yuzu
- Citrus kotokan: cam đầu hổ, bưởi đầu hổ
- Citrus kizu: kizu
- Citrus × latifolia: (đồng nghĩa: Citrus aurantiifolia thứ latifolia, Citrus aurantiifolia thứ tahiti: chanh Tahiti, chanh không hạt, chanh Ba Tư.
- Citrus latipes: (đồng nghĩa: Citrus ichangensis latipes, Citrus × aurantium ichangensis thứ latipes: chanh Khasi.
- Citrus × limon: (đồng nghĩa: Citrus medica limon, Citrus × limonum, Citrus × limonum thứ vulgaris, Citrus medica thứ limon, Citrus medica thứ limonum): chanh tây.
- Citrus × limon giống 'Eureka': chanh Eureka, chanh Italy, chanh Mỹ.
- Citrus × limon giống 'Lisbon': chanh Lisbon, chanh Bồ Đào Nha.
- Citrus × limon thứ variegata: chanh thịt trắng, chanh thịt hồng
- Citrus limonum thứ pusilla: chanh nhỏ Ai Cập
- Citrus limetta: chanh ngọt Địa Trung Hải, chanh ngọt
- Citrus limettoides: chanh ngọt Ấn Độ, chanh ngọt Brasil.
- Citrus limonellus
- Citrus limonia: (đồng nghĩa: Citrus limonelloides, Citrus limunum, Citrus medica thứ limonum: chanh kiên, chanh Hà Nội, chanh Quảng Tây.
- Citrus limonia thứ gaoganensis: chanh Gaogan
- Citrus limonia thứ hainanensis: chanh Hải Nam
- Citrus limonia thứ khatta: cam Khatta
- Citrus limonia thứ otaitensis: cam Otahite
- Citrus limonia thứ rangpur: (đồng nghĩa: Citrus reticulata thứ austera): chanh Rangpur
- Citrus limonia giống 'Volkameriana': (đồng nghĩa: Citrus volkameriana): chanh Volkamer
- Citrus limonimedica: (đồng nghĩa: Citrus medica bajoura, Citrus medica thứ ethrog, Citrus medica giống 'Ethrog'): thanh yên, thanh yên Bajoura, thanh yên Israel, thanh yên Ethrog
- Citrus longilimon: chanh quả dài, chanh Assam.
- Citrus macrophylla: chanh lá to.
- Citrus macroptera: (đồng nghĩa: Citrus papuana, Citrus × aurantium saponacea): cam Melanesia
- Citrus macroptera thứ annamensis: (đồng nghĩa: Citrus combara): cam núi.
- Citrus macroptera thứ kerrii: (đồng nghĩa: Citrus kerrii)
- Citrus madurensis: (đồng nghĩa: Citrus microcarpa, Citrus mitis, Citrus mitis thứ microcarpa): cam Trung Quốc, quýt bốn mùa, cam Panama, chanh Kalamansi, chanh vàng
- Citrus maxima: (đồng nghĩa: Citrus grandis, Citrus decumana, Citrus grandis thứ grandis, Aurantium maximum, Citrus × aurantium thứ grandis, Citrus decumana (không hợp lệ)): bưởi
- Citrus medica: (đồng nghĩa: Citrus medica thứ cedrata, Citrus medica thứ medica): cẩu duyên, hương duyên, chỉ xác (quả)
- Citrus medica giống ' Palestin': Thanh yên Palestin.
- Citrus medica bajoura (đồng nghĩa: Citrus × limonimedica)
- Citrus medica thứ dulcis: (đồng nghĩa: Citrus × limonum thứ dulcis): cam núi Trung Quốc, cam ngọt Trung Quốc.
- Citrus medica thứ sarcodactylis: (đồng nghĩa: Citrus medica thứ digitata): phật thủ
- Citrus natsudaidai: quít đắng Nhật Bản
- Citrus oto: cam vàng
- Citrus paratangerina: quít Ladu
- Citrus pennivesiculata
- Citrus ponki
- Citrus pseudogulgul
- Citrus pseudo-sunki
- Citrus pyriformis: (đồng nghĩa: Citrus × limon thứ pyriformis, Citrus × limon giống 'American Wonder'): cam hình lê.
- Citrus reshni: (đồng nghĩa: Citrus reticulata giống 'Cleopatra', Citrus reticulata giống 'Spice'): quất quả nhỏ vỏ rời.
- Citrus reshni thứ canaliculata
- Citrus reticulata: (đồng nghĩa: Sinocitrus reticulata, Citrus nobilis): cam ngọt, quít ngọt, khoan bì cam, khoan bì quất.
- Citrus nobilis thứ microcarpa: niêm bì quất, quýt vỏ dính, sảnh, cam sành.
- Citrus nobilis thứ nobilis: cam sành.
- Citrus nobilis thứ typica: cam
- Citrus reticulata giống 'Tangerine': (đồng nghĩa: Citrus tangerina): Quít
- Citrus reticulata nhóm trồng Tangerine giống 'Clementin': Citrus clementina, Citrus nobilis thứ chrysocarpa, Citrus reticulata thứ clementina: quất vỏ rời, quít tiếu.
- Citrus reticulata nhóm trồng Tangerine giống 'Red Tangerine': quất hồng
- Citrus reticulata nhóm trồng Tangerine giống 'Dancy Tangerine'
- Citrus reticulata thứ chachiensis: (đồng nghĩa: Citrus reticulata giống 'Chachi ', Sinocitrus chachiensis, Citrus chachiensis): cam cành chè
- Citrus reticulata thứ deliciosa: (đồng nghĩa: Citrus nobilis, Citrus nobilis thứ deliciosa, Citrus reticulata, Citrus deliciosa, Citrus tangerina, Citrus reticulata giống 'Tangerina', Citrus reticulata giống 'Fuju'): quít xiêm, phúc quất, mật quất
- Citrus reticulata thứ erythrosa: (đồng nghĩa: Citrus reticulata giống 'Zhuju', Citrus erythrosa): quít đỏ
- Citrus reticulata thứ kinokuni: (đồng nghĩa: Citrus reticulata giống 'Kinokuni', Citrus kinokuni): quít ngọt Nam Phong, quít ngọt tiền vàng.
- Citrus reticulata thứ poonensis: Citrus poonensis, Citrus reticulata giống 'Oneco', Citrus reticulata giống 'Poongan': cam ngọt Trung Quốc
- Citrus reticulata thứ salicifolia: quít lá liễu
- Citrus reticulata thứ satsuma: (đồng nghĩa: Citrus unshiu thứ satsuma): cam ngọt Ôn Châu, cam Satsuma.
- Citrus reticulata thứ suavissima: (đồng nghĩa: Citrus reticulata giống 'Suavissima', Citrus suavissima): cam Âu
- Citrus reticulata thứ subcompressa: (đồng nghĩa: Citrus reticulata giống 'Subcompressa', Citrus subcompressa): quít ngọt hoàng nham
- Citrus reticulata thứ succosa: (đồng nghĩa: Citrus reticulata giống 'Succosa', Citrus succosa): quít ngọt thiên thai
- Citrus reticulata thứ suhoiensis: (đồng nghĩa: Citrus reticulata giống 'Suhoiensis', Citrus suhoiensis): cam tứ hồi
- Citrus reticulata thứ tankan: (đồng nghĩa: Citrus reticulata giống 'Jiaogan', Citrus tankan): tiêu cam
- Citrus reticulata thứ tardiferax: (đồng nghĩa: Citrus reticulata giống 'Tardiferax'):
- Citrus reticulata thứ unshiu: (đồng nghĩa: Citrus reticulata giống 'Wenzhou', Citrus reticulata giống 'Wenzhou Migan', Citrus unshiu, Citrus reticulata giống 'Unshu', Citrus nobilis thứ unshiu): cam ngọt Ôn Châu, cam Nhật Bản, cam Satsuma
- Citrus unshiu thứ praecox
- Citrus rocarpa
- Citrus × sinensis: (đồng nghĩa: Citrus × aurantium thứ sinensis, Aurantium sinense): cam ngọt, cam
- Citrus × sinensis giống 'Jaffa': (đồng nghĩa: Citrus × sinensis giống 'Shamouti'): cam Palestin.
- Citrus × sinensis giống 'Valencia': cam Valencia
- Citrus × sinensis thứ brasiliensis: Citrus × sinensis (nhóm Navel) giống 'Bahia'.: cam Bahia, cam Brasil
- Citrus × sinensis (nhóm Blood) giống 'Maltese Blood'
- Citrus × sinensis (nhóm Blood) giống 'Ruby Blood'
- Citrus × sinensis (nhóm Blood) giống 'Sanguine': cam máu
- Citrus × sinensis (nhóm Blood) giống 'Saint Michael' (đồng nghĩa: Citrus × sinensis (nhóm Blood) giống 'St Michael')
- Citrus × sinensis (nhóm Navel) giống 'Lane's Late': cam Úc
- Citrus × sinensis (nhóm Navel) giống 'Leng': cam Leng navel, cam vỏ mỏng
- Citrus × sinensis (nhóm Navel) giống 'Washington' (đồng nghĩa: Citrus × sinensis giống 'Washington Navel'): cam "Washington Navel".
- Citrus sudachi
- Citrus suhuiensis (đồng nghĩa: Citrus reticulata thứ austera)
- Citrus sulcata
- Citrus sunki (đồng nghĩa: Citrus reticulata thứ austera): quít chua
- Citrus taiwanica: Cam đài loan.[1]
- Citrus takuma-sudachi
- Citrus tamurana
- Citrus tardiva (đồng nghĩa: Citrus reticulata thứ austera, Citrus sunki?): cam ngọt Nhật Bản
- Citrus temple
- Citrus x paradisi: Citrus paradisi, Citrus grandis thứ racemosa, Citrus decumana: bưởi đắng, bưởi chùm
- Citrus x paradisi giống 'Marsh'
- Citrus x paradisi giống 'Wheeny'
- Citrus x paradisi (nhóm cùi hồng) giống 'Foster'
- Citrus x paradisi (nhóm cùi hồng) giống 'Red Blush': (đồng nghĩa: Citrus x paradisi (nhóm cùi hồng) giống 'Ruby'.)
- Citrus yatsushiro: quít yatsushiro.
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ Tamaka & Limada (1998). “Citrus taiwanica”. Sách đỏ IUCN các loài bị đe dọa. Phiên bản 2011. Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế.
Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]
- Chi Cam chanh tại trang National Center for Biotechnology Information (NCBI).
- Chi Cam chanh 28882 tại Hệ thống Thông tin Phân loại Tích hợp (ITIS).
- Chi Cam chanh tại Encyclopedia of Life
- Freitas de Araújo, E., Paganucci de Queiroz, L. và Machado, M. A. 2003. What is Citrus? Taxonomic implications from a study of cp-DNA evolution in the tribe Citreae (Rutaceae subfamily Aurantioideae). Organisms Diversity & Evolution 3(1): 55-62 (tóm tắt trực tuyến tại đây)
- Nicolosi, E., Z. N. Deng, A. Gentile, S. La Malfa, G. Continella và E. Tribulato. 2000. Citrus phylogeny and genetic origin of important species as investigated by molecular markers. Theoretical and Applied Genetics 100(8): 1155 - 1166 (tóm tắt trực tuyến tại đây).
- 1 www.archive.suite101.com/article.cfm/organic/44712 Grow Organic Citrus
- 2 Home Citrus Growers
- Phân loại tên gọi chi Citrus
- Phân loại chi Citrus (tóm tắt)
- Quả trong chi Citrus từ Đại học Purdue
- 3 Võ Văn Chi, Từ Điển Cây Thuốc Việt Nam, NXB Y Học Hà Nội, tr 172, 2000.

markdown:
# Chi Cam chanh
|Chi Cam chanh|
|
|*Citrus reticulata* [Phân loại khoa học](/wiki/Ph%C3%A2n_lo%E1%BA%A1i_sinh_h%E1%BB%8Dc) [Giới](/wiki/Gi%E1%BB%9Bi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *regnum*) [Plantae](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt) [Angiospermae](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt_c%C3%B3_hoa) [Eudicots](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt_hai_l%C3%A1_m%E1%BA%A7m_th%E1%BA%ADt_s%E1%BB%B1) [Rosids](/wiki/Nh%C3%A1nh_hoa_H%E1%BB%93ng) [Bộ](/wiki/B%E1%BB%99_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *ordo*) [Sapindales](/wiki/B%E1%BB%99_B%E1%BB%93_h%C3%B2n) [Họ](/wiki/H%E1%BB%8D_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *familia*) [Rutaceae](/wiki/H%E1%BB%8D_C%E1%BB%ADu_l%C3%BD_h%C6%B0%C6%A1ng) [Chi](/wiki/Chi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *genus*) **Citrus** [L.](/wiki/Carl_von_Linn%C3%A9) **Các loài**
*Citrus aurantifolia* – [Chanh ta](/wiki/Chanh_ta)
* - Bưởi Citrus maxima* *- Thanh yên, phật thủ* [Citrus medica](/wiki/Thanh_y%C3%AAn_(chi_Cam_chanh)) *- Quất &* [Citrus reticulata](/wiki/Qu%C3%BDt_h%E1%BB%93ng) [quít](/w/index.php?title=Qu%C3%ADt&action=edit&redlink=1) **Các cây lai chính**
* - Chanh ta, chanh dọc, chanh giấy Citrus × aurantifolia* *- Cam chua* [Citrus × aurantium](/w/index.php?title=Citrus_%C3%97_aurantium&action=edit&redlink=1) *- Chanh không hạt* [Citrus × latifolia](/wiki/Chanh_kh%C3%B4ng_h%E1%BA%A1t) *- Chanh tây* [Citrus × limon](/wiki/Chanh_t%C3%A2y) *- Chanh kiên* [Citrus × limonia](/wiki/Chanh_ki%C3%AAn) *- Bưởi chùm* [Citrus × paradisi](/wiki/B%C6%B0%E1%BB%9Fi_ch%C3%B9m) *- Cam ngọt* [Citrus × sinensis](/wiki/Cam) *Xem thêm bài chính về các cây lai khác* **Chi Cam chanh** ( [danh pháp khoa học](/wiki/Danh_ph%C3%A1p): *) là một chi Citrus* [thực vật có hoa](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt_c%C3%B3_hoa)trong [họ Cửu lý hương](/wiki/H%E1%BB%8D_C%E1%BB%ADu_l%C3%BD_h%C6%B0%C6%A1ng)( *Rutaceae*), có nguồn gốc từ khu vực nhiệt đới và cận nhiệt đới ở đông nam [châu Á](/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%81). Các loại cây trong chi này là các [cây bụi](/wiki/C%C3%A2y_b%E1%BB%A5i)lớn hay [cây thân gỗ](/wiki/C%C3%A2y_th%C3%A2n_g%E1%BB%97)nhỏ, cao tới 5–15 m tùy loại, với thân cây có gai và các lá thường xanh mọc so le có mép nhẵn. Hoa mọc đơn hay thành [ngù hoa](/w/index.php?title=Ng%C3%B9_hoa&action=edit&redlink=1)nhỏ, mỗi hoa có đường kính 2–4 cm với 5 (ít khi 4) cánh hoa màu trắng và rất nhiều nhị hoa. Hoa thông thường có mùi thơm rất mạnh. Quả là loại *quả có múi*, một dạng quả mọng đặc biệt, hình cầu hay cầu thuôn dài, chiều dài 4–30 cm và đường kính 4–20 cm, bên trong quả khi bóc lớp vỏ và cùi sẽ thấy lớp vỏ mỏng, dai, màu trắng bao quanh các múi bên trong chứa nhiều *tép*mọng nước. Chi này có vai trò quan trọng về mặt thương mại do nhiều loài (hoặc cây lai ghép) được trồng để lấy quả. Quả được ăn tươi hay vắt, ép lấy nước.
Quả của chi Citrus đáng chú ý vì mùi thơm của chúng, một phần là do các
[terpen](/w/index.php?title=Terpen&action=edit&redlink=1) chứa trong lớp vỏ, và chủ yếu là do nó chứa nhiều nước. Nước quả có hàm lượng [axít citric](/wiki/Ax%C3%ADt_citric) cao, tạo ra hương vị đặc trưng của chúng. Chúng cũng là nguồn cung cấp [vitamin C](/wiki/Vitamin_C) và các [flavonoit](/w/index.php?title=Flavonoit&action=edit&redlink=1) đáng chú ý.
Sự phân loại nội bộ trong chi này rất phức tạp và hiện nay người ta vẫn không biết chính xác số lượng loài có nguồn gốc tự nhiên, do nhiều loài được coi là có nguồn gốc lai ghép. Các loại cây trong chi
*Citrus* được trồng có thể là con cháu của chỉ 4 loài tổ tiên. Hiện nay có hàng loạt các loại cây lai ghép tự nhiên hay do con người nuôi trồng, bao gồm nhiều loại quả có giá trị thương mại như [cam ngọt](/wiki/Cam), [chanh tây](/wiki/Chanh_t%C3%A2y), [bưởi chùm](/wiki/B%C6%B0%E1%BB%9Fi_ch%C3%B9m), [chanh ta](/wiki/Chanh_ta), [quít](/w/index.php?title=Qu%C3%ADt&action=edit&redlink=1), [bưởi](/wiki/B%C6%B0%E1%BB%9Fi) v.v. Các nghiên cứu gần đây cho rằng các chi có quan hệ họ hàng gần như *, và có lẽ cả Fortunella* *,* [Poncirus](/w/index.php?title=Poncirus&action=edit&redlink=1) *,* [Microcitrus](/w/index.php?title=Microcitrus&action=edit&redlink=1) *, cần được gộp lại trong chi* [Eremocitrus](/w/index.php?title=Eremocitrus&action=edit&redlink=1) *Citrus*.
## Mục lục
## Nuôi trồng[
[sửa](/w/index.php?title=Chi_Cam_chanh&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Chi_Cam_chanh&action=edit§ion=1)]
Do các loại cây trong chi Citrus rất dễ dàng trong việc lai ghép (ví dụ cây chanh ta có thể dễ dàng sinh ra quả giống như quả bưởi chùm), nên tất cả các loại cây trồng thương mại trong chi này hầu như đều sử dụng các cây được tạo ra nhờ chiết, ghép cành để tạo ra các giống trên các cây chủ (thân rễ) được chọn lọc để nâng cao tính đề kháng trước sâu bệnh.
Màu đặc trưng (vàng, da cam) của quả các loại cây trong chi này chỉ có thể được tạo ra trong những khu vực có mùa đông mát mẻ. Trong các khu vực cận kề xích đạo và không có mùa đông thì quả của chúng vẫn giữ màu xanh cho đến cả khi chín, vì thế người ta mới có những quả cam (có vỏ) màu xanh mà không phải màu da cam. Các loại chanh ta đặc biệt nhạy cảm với các điều kiện mát lạnh, vì thế do không tiếp xúc với điều kiện đủ lạnh nên nó không thể phát triển màu vàng của quả. Nếu nó được trồng trong khu vực có
[mùa đông](/wiki/M%C3%B9a_%C4%91%C3%B4ng) mát lạnh thì vỏ quả sẽ dần dần đổi sang màu vàng. Nhiều loại quả trong chi này được thu hái khi còn xanh và chúng sẽ chín trên đường vận chuyển tới của hàng.
Các loại cam, chanh nói chung không chịu được điều kiện giá rét.
*Citrus reticulata* có lẽ là loài chịu rét tốt nhất và nó có thể chịu được nhiệt độ tới -10 °C trong thời gian ngắn, nhưng trên thực tế nó cần nhiệt độ không dưới -2 °C để có thể phát triển được [1]. Một số giống lai ghép có thể chịu được nhiệt độ dưới -0 °C khá tốt nhưng cũng không thể tạo ra quả có chất lượng. Một loài có họ hàng, [cam ba lá](/wiki/Ch%E1%BB%89_(th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt)) hay cam đắng Trung Quốc ( *Poncirus trifoliata*) có thể chịu được nhiệt độ dưới -20 °C [2]; quả của nó đắng và không thể ăn được nếu như không được chế biến.
Các loại cây trong chi này ưa các điều kiện môi trường nhiều nắng, ẩm ướt với đất tốt và lượng mưa hay lượng nước tưới đủ lớn. Mặc dù có tán lá rộng, nhưng chúng là cây thường xanh và không rụng lá theo mùa, ngoại trừ khi bị ép. Chúng nở hoa vào mùa xuân và tạo quả chỉ một thời gian ngắn sau đó. Quả bắt đầu chín vào mùa thu hay đầu mùa đông, phụ thuộc vào các giống được trồng, cũng như gia tăng độ ngọt sau đó. Một vài giống quít chín vào mùa đông. Một vài giống, chẳng hạn bưởi chùm, cần tới 18 tháng để quả có thể chín.
Các khu vực chính trồng các loại cây cam, chanh ở mức độ thương mại là miền nam
[Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c), khu vực ven [Địa Trung Hải](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Ba_Trung_H%E1%BA%A3i), [Nam Phi](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Nam_Phi), [Australia](/wiki/%C3%9Ac), khu vực cực miền nam của [Hoa Kỳ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) và một phần [Nam Mỹ](/wiki/Nam_M%E1%BB%B9). Tại [Hoa Kỳ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) thì [Florida](/wiki/Florida), [Texas](/wiki/Texas) và [California](/wiki/California) là các khu vực sản xuất chính, trong khi các bang khác dọc theo miền nam Hoa Kỳ cũng có trồng ở quy mô nhỏ.
Các loại cây cam, chanh cũng đã được trồng trong chậu và được che phủ về mùa đông là một đặc trưng của các nhà vườn thời Phục sinh, kể từ khi công nghệ sản xuất thủy tinh đã phát triển đủ mạnh để có thể sản xuất kính có độ trong suốt thích hợp. Các
*vườn cam* tại cung điện [Louvre](/wiki/B%E1%BA%A3o_t%C3%A0ng_Louvre) vào khoảng năm [1617](/wiki/1617), đã truyền cảm hứng cho các vườn mô phỏng nó và không bị lu mờ đi cho đến tận khi người ta nghĩ ra nhà kính hiện đại hơn vào thập niên 1840. Vườn cam là một đặc trưng của các nơi ở của tầng lớp quý tộc châu Âu trong suốt thế kỷ 17 và 18. Tại Hoa Kỳ thì vườn cam còn tồn tại có sớm nhất là tại Tayloe House, Mount Airy, Virginia.
Một số những người đam mê vẫn còn trồng các loại cam, chanh lùn trong chậu hay nhà kính tại những khu vực có khí hậu quá lạnh để có thể trồng chúng trong vườn. Khí hậu thích hợp, đủ nắng và tưới nước thích hợp là điều cơ bản để cây có thể phát triển và ra quả. Đối với những khu vực rét lạnh,
[chanh ta](/wiki/Chanh_ta) hay [chanh tây](/wiki/Chanh_t%C3%A2y) đều không thể trồng, do chúng rất nhạy cảm với giá rét hơn là các loại cây khác. Quít, quất, cam đắng có thể trồng ngoài vườn ngay cả những khu vực có nhiệt độ mùa đông dưới 0 °C, mặc dù điều này có thể ảnh hưởng tới chất lượng quả. Các giống lai với quất vàng (hay kim quất - chi *) có sức chống chịu lạnh tốt. Fortunella*
### Sâu hại và bệnh tật[
[sửa](/w/index.php?title=Chi_Cam_chanh&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Chi_Cam_chanh&action=edit§ion=2)] *Citrus* dễ bị nhiễm bệnh bởi các loài [rệp](/wiki/H%E1%BB%8D_R%E1%BB%87p) (siêu họ [Aphidoidea](/wiki/Aphidoidea)), [tí thân trắng](/w/index.php?title=T%C3%AD_th%C3%A2n_tr%E1%BA%AFng&action=edit&redlink=1) (họ [Aleyrodidae](/wiki/Aleyrodidae)) và [rệp sáp](/w/index.php?title=R%E1%BB%87p_s%C3%A1p&action=edit&redlink=1) (siêu họ [Coccoidea](/w/index.php?title=Coccoidea&action=edit&redlink=1)). Lá cũng bị ấu trùng của một số loài bướm thuộc [bộ Cánh vẩy](/wiki/B%E1%BB%99_C%C3%A1nh_v%E1%BA%A9y) ( [Lepidoptera](/wiki/B%E1%BB%99_C%C3%A1nh_v%E1%BA%A9y)) ăn, như *, Hemithea aestivaria* *,* [Gymnoscelis rufifasciata](/wiki/Gymnoscelis_rufifasciata) *,* [Ecpantheria scribonia](/w/index.php?title=Ecpantheria_scribonia&action=edit&redlink=1) *,* [Hypercompe eridanus](/wiki/Hypercompe_eridanus) *và* [Hypercompe icasia](/wiki/Hypercompe_icasia) *.* [Hypercompe indecisa](/wiki/Hypercompe_indecisa)
### Sử dụng[
[sửa](/w/index.php?title=Chi_Cam_chanh&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Chi_Cam_chanh&action=edit§ion=3)]
Nhiều loại quả trong chi này, như
[cam](/wiki/Cam), [quít](/w/index.php?title=Qu%C3%ADt&action=edit&redlink=1), [bưởi chùm](/wiki/B%C6%B0%E1%BB%9Fi_ch%C3%B9m) và [cam clement](/w/index.php?title=Cam_clement&action=edit&redlink=1), nói chung được ăn tươi. Nói chung vỏ của chúng dễ bóc bằng tay và dễ dàng tách các múi. Quả của bưởi chùm và bưởi phải bóc vỏ bằng dao trước khi ăn. Nước cam và bưởi chùm là những đồ uống phổ biến khi ăn sáng. Những loại quả chua hơn như [chanh tây](/wiki/Chanh_t%C3%A2y) và [chanh ta](/wiki/Chanh_ta) nói chung ít được ăn trực tiếp. Nước chanh thường phải thêm đường vào để bớt chua trước khi uống. Chanh cũng được dùng làm gia vị trong nhiều món ăn. Người ta cũng làm mứt từ cam hay chanh. Quả Cam đường dùng để ăn có nhiều tác dụng; lại được dùng làm thuốc giải nhiệt, trị sốt, điều trị chứng xuất tiết và giúp ăn ngon miệng. Ở Ấn Độ, dịch quả cũng được dùng trong bệnh đau về mật và ỉa chảy ra mật. Vỏ quả cam có thể dùng thay vỏ quýt nhưng tác dụng kém hơn, làm thuốc kích thích tiêu hóa, chữa đau bụng, đầy bụng, ợ chua, đi ngoài. Ta còn dùng vỏ cam chữa bệnh sau khi đẻ bị phù. vỏ tươi dùng xát vào mặt làm thuốc điều trị mụn trứng cá. Lá cam dùng chữa tai chảy nước vàng hay máu mủ. Hoa Cam thường dùng cất tinh dầu và nước cất hoa cam dùng pha chế thuốc. Chỉ ăn toàn cam trong ba ngày liền có tác dụng như một liều thuốc tẩy độc rất tốt. Uống nước vỏ cam nấu chín có tác dụng kính thích nội tiết nước mật, làm tăng nhu động ruột, chống bệnh táo bón.[3]
## Các loài, giống, thứ[
[sửa](/w/index.php?title=Chi_Cam_chanh&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Chi_Cam_chanh&action=edit§ion=4)] *Citrus amblycarpa*(đồng nghĩa: *Citrus × limonellus*thứ *amblycarpa*: quít ta *Citrus annamensis*: cam hôi *Citrus assamensis*(đồng nghĩa: *Citrus pennivesiculata*thứ *assamensis*): *Citrus × aurantiifolia*(đồng nghĩa: *Citrus medica*thứ *acida*, *Citrus acida*, *Citrus lima*, *Citrus medica*thứ *acida*, *Citrus × aurantium aurantifolia*, *Citrus × aurantium*thứ *aurantifolia*, *Citrus hystrix acida*: chanh ta *Citrus × aurantiifolia*thứ *aromatica* *Citrus × aurantiifolia*thứ *italica*. *Citrus × aurantiifolia*thứ *lumia*(đồng nghĩa: *Citrus lumia*): chanh Pháp
-
*Citrus × aurantium*(đồng nghĩa: *Citrus × aurantium amara*, *Citrus × aurantium aurantium*): chanh đắng, cam chua, toan đăng *Citrus × aurantium bergamia*(đồng nghĩa: *Citrus × aurantium*thứ *bergamia*, *Citrus bergamia*): cam Bergamot *Citrus × aurantium*thứ *amara*(đồng nghĩa: *Citrus × aurantium*thứ *daidai*, *Citrus daidai*, *Citrus × aurantium*giống 'Daidai': hoa đại đại *Citrus × aurantium*thứ *bigaradia*(đồng nghĩa: *Citrus bigarradia*, *Citrus bigaradia*, *Citrus vulgaris*: cam Bigarade. *Citrus × aurantium*thứ *cyathifera*(đồng nghĩa: *Citrus rokugatsu*): *Citrus × aurantium*thứ *myrtifolia*(đồng nghĩa: *Citrus myrtifolia*): cam Chinotto, cam lá sim, cam cảnh. *Citrus × aurantium*giống 'Seville thô': cam Seville, cam Tây Ban Nha. *Citrus × aurantium*giống 'Seville trơn': cam Seville da trơn
-
*Citrus depressa*(đồng nghĩa: *Citrus oto*, *Citrus reticulata hybrid*: chanh Hirami, chanh vỏ thô, chanh lõm, nhan *Citrus depressa*thứ *semi-inflata*: chanh vỏ thô *Citrus depressa*thứ *voangasay*(đồng nghĩa *Citrus vangasay*)
-
*Citrus genshokan* *Citrus glaberrima*: cam vỏ lụa. *Citrus grandis*(đồng nghĩa: *Citrus maxima*): bưởi chùm Thái Lan. *Citrus grandis*giống 'Szechipow': *Citrus grandis*thứ *pinshanyu*(đồng nghĩa: *Citrus grandis*giống 'Pinshanyu': quít Bình Sơn *Citrus grandis*thứ *pyriformis*(đồng nghĩa: *Citrus grandis*giống 'Shatinyu': quít đất cát, bưởi dạng lê *Citrus grandis*thứ *shangyuan*: (đồng nghĩa: *Citrus wilsonii*: chanh hương viên *Citrus grandis*thứ *tomentosa*: (đồng nghĩa: *Citrus grandis*giống 'Huajuhong': quít Hóa Châu *Citrus grandis*thứ *wentanyu*: (đồng nghĩa: *Citrus grandis*giống 'Wentanyu': quít Văn Đán
-
*Citrus hanaju* *Citrus hassaku*: cam Hassaku *Citrus hystrix*: (đồng nghĩa: *Citrus torosa*, *Citrus hystrix*, *Papeda hystrix*): chanh Kaffir, chanh sác, trấp, trúc *Citrus ichangensis*: chanh Nghi Xương *Citrus iyo*: cam iyo *Citrus inflata*: *Citrus jambhiri*: chanh vỏ thô *Citrus junos*: quít Yuzu *Citrus kotokan*: cam đầu hổ, bưởi đầu hổ *Citrus kizu*: kizu *Citrus × latifolia*: (đồng nghĩa: *Citrus aurantiifolia*thứ *latifolia*, *Citrus aurantiifolia*thứ *tahiti*: chanh Tahiti, chanh không hạt, chanh Ba Tư. *Citrus latipes*: (đồng nghĩa: *Citrus ichangensis latipes*, *Citrus × aurantium ichangensis*thứ *latipes*: chanh Khasi. *Citrus × limon*: (đồng nghĩa: *Citrus medica limon*, *Citrus × limonum*, *Citrus × limonum*thứ *vulgaris*, *Citrus medica*thứ *limon*, *Citrus medica*thứ *limonum*): chanh tây. *Citrus × limon*giống 'Eureka': chanh Eureka, chanh Italy, chanh Mỹ. *Citrus × limon*giống 'Lisbon': chanh Lisbon, chanh Bồ Đào Nha. *Citrus × limon*thứ *variegata*: chanh thịt trắng, chanh thịt hồng *Citrus limonum*thứ *pusilla*: chanh nhỏ Ai Cập
-
*Citrus limetta*: chanh ngọt Địa Trung Hải, chanh ngọt *Citrus limettoides*: chanh ngọt Ấn Độ, chanh ngọt Brasil. *Citrus limonellus* *Citrus limonia*: (đồng nghĩa: *Citrus limonelloides*, *Citrus limunum*, *Citrus medica*thứ *limonum*: chanh kiên, chanh Hà Nội, chanh Quảng Tây. *Citrus limonia*thứ *gaoganensis*: chanh Gaogan *Citrus limonia*thứ *hainanensis*: chanh Hải Nam *Citrus limonia*thứ *khatta*: cam Khatta *Citrus limonia*thứ *otaitensis*: cam Otahite *Citrus limonia*thứ *rangpur*: (đồng nghĩa: *Citrus reticulata*thứ *austera*): chanh Rangpur *Citrus limonia*giống 'Volkameriana': (đồng nghĩa: *Citrus volkameriana*): chanh Volkamer
-
*Citrus limonimedica*: (đồng nghĩa: *Citrus medica bajoura*, *Citrus medica*thứ *ethrog*, *Citrus medica*giống 'Ethrog'): thanh yên, thanh yên Bajoura, thanh yên Israel, thanh yên Ethrog *Citrus longilimon*: chanh quả dài, chanh Assam. *Citrus macrophylla*: chanh lá to. *Citrus macroptera*: (đồng nghĩa: *Citrus papuana*, *Citrus × aurantium saponacea*): cam Melanesia *Citrus macroptera*thứ *annamensis*: (đồng nghĩa: *Citrus combara*): cam núi. *Citrus macroptera*thứ *kerrii*: (đồng nghĩa: *Citrus kerrii*)
-
*Citrus madurensis*: (đồng nghĩa: *Citrus microcarpa*, *Citrus mitis*, *Citrus mitis*thứ *microcarpa*): cam Trung Quốc, quýt bốn mùa, cam Panama, chanh Kalamansi, chanh vàng *Citrus maxima*: (đồng nghĩa: *Citrus grandis*, *Citrus decumana*, *Citrus grandis*thứ *grandis*, *Aurantium maximum*, *Citrus × aurantium*thứ *grandis*, *Citrus decumana*(không hợp lệ)): bưởi *Citrus medica*: (đồng nghĩa: *Citrus medica*thứ *cedrata*, *Citrus medica*thứ *medica*): cẩu duyên, hương duyên, chỉ xác (quả) *Citrus medica*giống ' Palestin': Thanh yên Palestin. *Citrus medica bajoura*(đồng nghĩa: *Citrus × limonimedica*) *Citrus medica*thứ *dulcis*: (đồng nghĩa: *Citrus × limonum*thứ *dulcis*): cam núi Trung Quốc, cam ngọt Trung Quốc. *Citrus medica*thứ *sarcodactylis*: (đồng nghĩa: *Citrus medica*thứ *digitata*): phật thủ
-
*Citrus natsudaidai*: quít đắng Nhật Bản *Citrus oto*: cam vàng *Citrus paratangerina*: quít Ladu *Citrus pennivesiculata* *Citrus ponki* *Citrus pseudogulgul* *Citrus pseudo-sunki* *Citrus pyriformis*: (đồng nghĩa: *Citrus × limon*thứ *pyriformis*, *Citrus × limon*giống 'American Wonder'): cam hình lê. *Citrus reshni*: (đồng nghĩa: *Citrus reticulata*giống 'Cleopatra', *Citrus reticulata*giống 'Spice'): quất quả nhỏ vỏ rời. *Citrus reshni*thứ *canaliculata*
-
*Citrus reticulata*: (đồng nghĩa: *Sinocitrus reticulata*, *Citrus nobilis*): cam ngọt, quít ngọt, khoan bì cam, khoan bì quất. *Citrus nobilis*thứ *microcarpa*: niêm bì quất, quýt vỏ dính, sảnh, cam sành. *Citrus nobilis*thứ *nobilis*: cam sành. *Citrus nobilis*thứ *typica*: cam *Citrus reticulata*giống 'Tangerine': (đồng nghĩa: *Citrus tangerina*): Quít *Citrus reticulata*nhóm trồng Tangerine giống 'Clementin': *Citrus clementina*, *Citrus nobilis*thứ *chrysocarpa*, *Citrus reticulata*thứ *clementina*: quất vỏ rời, quít tiếu. *Citrus reticulata*nhóm trồng Tangerine giống 'Red Tangerine': quất hồng *Citrus reticulata*nhóm trồng Tangerine giống 'Dancy Tangerine' *Citrus reticulata*thứ *chachiensis*: (đồng nghĩa: *Citrus reticulata*giống 'Chachi ', *Sinocitrus chachiensis*, *Citrus chachiensis*): cam cành chè *Citrus reticulata*thứ *deliciosa*: (đồng nghĩa: *Citrus nobilis*, *Citrus nobilis*thứ *deliciosa*, *Citrus reticulata*, *Citrus deliciosa*, *Citrus tangerina*, *Citrus reticulata*giống 'Tangerina', *Citrus reticulata*giống 'Fuju'): quít xiêm, phúc quất, mật quất *Citrus reticulata*thứ *erythrosa*: (đồng nghĩa: *Citrus reticulata*giống 'Zhuju', *Citrus erythrosa*): quít đỏ *Citrus reticulata*thứ *kinokuni*: (đồng nghĩa: *Citrus reticulata*giống 'Kinokuni', *Citrus kinokuni*): quít ngọt Nam Phong, quít ngọt tiền vàng. *Citrus reticulata*thứ *poonensis*: *Citrus poonensis*, *Citrus reticulata*giống 'Oneco', *Citrus reticulata*giống 'Poongan': cam ngọt Trung Quốc *Citrus reticulata*thứ *salicifolia*: quít lá liễu *Citrus reticulata*thứ *satsuma*: (đồng nghĩa: *Citrus unshiu*thứ *satsuma*): cam ngọt Ôn Châu, cam Satsuma. *Citrus reticulata*thứ *suavissima*: (đồng nghĩa: *Citrus reticulata*giống 'Suavissima', *Citrus suavissima*): cam Âu *Citrus reticulata*thứ *subcompressa*: (đồng nghĩa: *Citrus reticulata*giống 'Subcompressa', *Citrus subcompressa*): quít ngọt hoàng nham *Citrus reticulata*thứ *succosa*: (đồng nghĩa: *Citrus reticulata*giống 'Succosa', *Citrus succosa*): quít ngọt thiên thai *Citrus reticulata*thứ *suhoiensis*: (đồng nghĩa: *Citrus reticulata*giống 'Suhoiensis', *Citrus suhoiensis*): cam tứ hồi *Citrus reticulata*thứ *tankan*: (đồng nghĩa: *Citrus reticulata*giống 'Jiaogan', *Citrus tankan*): tiêu cam *Citrus reticulata*thứ *tardiferax*: (đồng nghĩa: *Citrus reticulata*giống 'Tardiferax'): *Citrus reticulata*thứ *unshiu*: (đồng nghĩa: *Citrus reticulata*giống 'Wenzhou', *Citrus reticulata*giống 'Wenzhou Migan', *Citrus unshiu*, *Citrus reticulata*giống 'Unshu', *Citrus nobilis*thứ *unshiu*): cam ngọt Ôn Châu, cam Nhật Bản, cam Satsuma *Citrus unshiu*thứ *praecox*
-
*Citrus rocarpa* *Citrus × sinensis*: (đồng nghĩa: *Citrus × aurantium*thứ *sinensis*, *Aurantium sinense*): cam ngọt, cam *Citrus × sinensis*giống 'Jaffa': (đồng nghĩa: *Citrus × sinensis*giống 'Shamouti'): cam Palestin. *Citrus × sinensis*giống 'Valencia': cam Valencia *Citrus × sinensis*thứ *brasiliensis*: *Citrus × sinensis*(nhóm Navel) giống 'Bahia'.: cam Bahia, cam Brasil *Citrus × sinensis*(nhóm Blood) giống 'Maltese Blood' *Citrus × sinensis*(nhóm Blood) giống 'Ruby Blood' *Citrus × sinensis*(nhóm Blood) giống 'Sanguine': cam máu *Citrus × sinensis*(nhóm Blood) giống 'Saint Michael' (đồng nghĩa: *Citrus × sinensis*(nhóm Blood) giống 'St Michael') *Citrus × sinensis*(nhóm Navel) giống 'Lane's Late': cam Úc *Citrus × sinensis*(nhóm Navel) giống 'Leng': cam Leng navel, cam vỏ mỏng *Citrus × sinensis*(nhóm Navel) giống 'Washington' (đồng nghĩa: *Citrus × sinensis*giống 'Washington Navel'): cam "Washington Navel".
-
*Citrus sudachi* *Citrus suhuiensis*(đồng nghĩa: *Citrus reticulata*thứ *austera*) *Citrus sulcata* *Citrus sunki*(đồng nghĩa: *Citrus reticulata*thứ *austera*): quít chua *Citrus taiwanica*: Cam đài loan. [[1]](#cite_note-1) *Citrus takuma-sudachi* *Citrus tamurana* *Citrus tardiva*(đồng nghĩa: *Citrus reticulata*thứ *austera*, *Citrus sunki*?): cam ngọt Nhật Bản *Citrus temple* *Citrus x paradisi*: *Citrus paradisi*, *Citrus grandis*thứ *racemosa*, *Citrus decumana*: bưởi đắng, bưởi chùm *Citrus x paradisi*giống 'Marsh' *Citrus x paradisi*giống 'Wheeny' *Citrus x paradisi*(nhóm cùi hồng) giống 'Foster' *Citrus x paradisi*(nhóm cùi hồng) giống 'Red Blush': (đồng nghĩa: *Citrus x paradisi*(nhóm cùi hồng) giống 'Ruby'.)
-
*Citrus yatsushiro*: quít yatsushiro.
|
|
|Những
||Các chủ đề khác
|
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Chi_Cam_chanh&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Chi_Cam_chanh&action=edit§ion=5)] **Tamaka & Limada (1998).** [^](#cite_ref-1) [“Citrus taiwanica”](http://www.iucnredlist.org/apps/redlist/details/35142). *.* [Sách đỏ IUCN các loài bị đe dọa.](/wiki/S%C3%A1ch_%C4%91%E1%BB%8F_IUCN)Phiên bản 2011 [Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế](/wiki/Li%C3%AAn_minh_B%E1%BA%A3o_t%E1%BB%93n_Thi%C3%AAn_nhi%C3%AAn_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF).
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Chi_Cam_chanh&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Chi_Cam_chanh&action=edit§ion=6)]
|
|![]()
[Chi Cam chanh](//commons.wikimedia.org/wiki/Category:Citrus?uselang=vi)
|
|![]()
**có thông tin sinh học về** [Wikispecies](/wiki/Wikispecies) [Chi Cam chanh](//species.wikimedia.org/wiki/Citrus?uselang=vi) [Chi Cam chanh](http://www.ncbi.nlm.nih.gov/Taxonomy/Browser/wwwtax.cgi?id=2706)tại trang [National Center for Biotechnology Information](/w/index.php?title=National_Center_for_Biotechnology_Information&action=edit&redlink=1)(NCBI). [tại](http://www.itis.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&search_value=28882) *Chi Cam chanh*28882 [Hệ thống Thông tin Phân loại Tích hợp](/wiki/H%E1%BB%87_th%E1%BB%91ng_Th%C3%B4ng_tin_Ph%C3%A2n_lo%E1%BA%A1i_T%C3%ADch_h%E1%BB%A3p)(ITIS). [tại Encyclopedia of Life](http://www.eol.org/pages/61101) *Chi Cam chanh*
- Freitas de Araújo, E., Paganucci de Queiroz, L. và Machado, M. A. 2003. What is
*Citrus*? Taxonomic implications from a study of cp-DNA evolution in the tribe Citreae (Rutaceae subfamily Aurantioideae). *Organisms Diversity & Evolution*3(1): 55-62 (tóm tắt trực tuyến [tại đây](http://www.ingentaconnect.com/content/urban/601/2003/00000003/00000001/art00058))
- Nicolosi, E., Z. N. Deng, A. Gentile, S. La Malfa, G. Continella và E. Tribulato. 2000.
*Citrus*phylogeny and genetic origin of important species as investigated by molecular markers. *Theoretical and Applied Genetics*100(8): 1155 - 1166 (tóm tắt trực tuyến [tại đây](http://www.springerlink.com/openurl.asp?genre=article&eissn=1432-2242&volume=100&issue=8&spage=1155)). 1www.archive.suite101.com/article.cfm/organic/44712 Grow Organic Citrus 2 [Home Citrus Growers](http://www.homecitrusgrowers.co.uk/poncirustrifoliata/poncirus.html) [Phân loại tên gọi chi Citrus](http://www.plantnames.unimelb.edu.au/Sorting/Citrus_1.html) [Phân loại chi Citrus (tóm tắt)](http://www.corse.inra.fr/pub95/p95sr10.htm) [Quả trong chi Citrus](http://www.hort.purdue.edu/newcrop/tropical/lecture_32/lec_32.html)từ [Đại học Purdue](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Purdue) 3Võ Văn Chi, Từ Điển Cây Thuốc Việt Nam, NXB Y Học Hà Nội, tr 172, 2000.

Content-language: vi

X-UA-Compatible: IE=Edge

Vary: Accept-Encoding,Cookie

Via: 1.1 varnish, 1.1 varnish

X-Cache: cp1067 miss (0), cp1053 frontend miss (0)

Cache-Control: private, s-maxage=0, max-age=0, must-revalidate


text:
Garabonc
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Garabonc là một thị trấn thuộc hạt Zala, Hungary. Thị trấn này có diện tích 18,56 km², dân số năm 2010 là 734 người,[1] mật độ 40 người/km².
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ “Helysegnevkonyv adattar 2010”. Truy cập ngày 10 tháng 8 năm 2012.

markdown:
# Garabonc
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
|Garabonc
|—
| —
|
|
Huy hiệu
|Tọa độ:
|![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c1/Flag_of_Hungary.svg/22px-Flag_of_Hungary.svg.png)
[Hungary](/wiki/Hungary) [Hạt](/w/index.php?title=H%E1%BA%A1t_c%E1%BB%A7a_Hungary&action=edit&redlink=1) [Zala](/w/index.php?title=H%E1%BA%A1t_Zala&action=edit&redlink=1) [Tiểu vùng](/w/index.php?title=Ti%E1%BB%83u_v%C3%B9ng_c%E1%BB%A7a_Hungary&action=edit&redlink=1) [Zalakarosi](/w/index.php?title=Zalakarosi_(ti%E1%BB%83u_v%C3%B9ng)&action=edit&redlink=1) [Diện tích](/wiki/Di%E1%BB%87n_t%C3%ADch) [km²](/wiki/Ki-l%C3%B4-m%C3%A9t_vu%C3%B4ng)(7,2 [mi²](/wiki/D%E1%BA%B7m_vu%C3%B4ng)) **Dân số**(2010) [Mật độ](/wiki/M%E1%BA%ADt_%C4%91%E1%BB%99_d%C3%A2n_s%E1%BB%91) [Múi giờ](/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D) [CET](/wiki/Gi%E1%BB%9D_chu%E1%BA%A9n_Trung_%C3%82u)( [UTC+1](/wiki/UTC%2B1)) [DST](/wiki/Quy_%C6%B0%E1%BB%9Bc_gi%E1%BB%9D_m%C3%B9a_h%C3%A8)) [CEST](/wiki/Gi%E1%BB%9D_M%C3%B9a_h%C3%A8_Trung_%C3%82u)( [UTC+2](/wiki/UTC%2B2)) **Garabonc** là một [thị trấn](/w/index.php?title=Th%E1%BB%8B_tr%E1%BA%A5n_c%E1%BB%A7a_Hungary&action=edit&redlink=1) thuộc hạt [Zala](/w/index.php?title=H%E1%BA%A1t_Zala&action=edit&redlink=1), [Hungary](/wiki/Hungary). Thị trấn này có diện tích 18,56 km², dân số năm 2010 là 734 người, mật độ 40 người/km². [1]
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Garabonc&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Garabonc&action=edit§ion=1)] [^](#cite_ref-1) [“Helysegnevkonyv adattar 2010”](http://www.ksh.hu/docs/hun/hnk/Helysegnevkonyv_adattar_2010.xls). Truy cập ngày 10 tháng 8 năm 2012.

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

Server: Apache

X-Content-Type-Options: nosniff

Content-Encoding: gzip

Content-Type: text/html; charset=UTF-8

Accept-Ranges: bytes

Connection: close

X-Cache: cp1065 miss (0), cp1066 frontend miss (0)


text:
Palestine
Palestine (phiên âm tiếng Việt: Pa-le-xtin; cũng được phiên âm trong các Kinh Thánh là Pha-lê-tin hoặc Pa-lê-tin; tiếng Hebrew: פלשתינה, Palestina; tiếng Ả Rập: فلسطين Filasṭīn, Falasṭīn, Filisṭīn; tiếng Hy Lạp: Παλαιστίνη, Palaistinē; tiếng Latinh: Palaestina) là một trong những tên gọi lịch sử dành cho vùng nằm giữa Địa Trung Hải và bờ sông Jordan, cộng với những vùng đất kế giáp phía đông và nam. Có nhiều cách định nghĩa khác nhau cho Palestine trong ba nghìn năm qua (xem thêm những định nghĩa của Palestine).
Sách chữ Nôm tiếng Việt thế kỷ 17 gọi Palestine là Ba Lạc Đĩnh.[1]
Những đề xuất về lãnh thổ[sửa | sửa mã nguồn]
Rất nhiều lời đề nghị về việc phân chia vùng lãnh thổ này trong tương lai, nhằm nhắm tới mục đích xác định rõ một nhà nước Palestine theo đúng nghĩa.
Phần lớn vùng bờ Tây đang bị tranh chấp để trở thành lãnh thổ của người Israel. Cộng đồng quốc tế đã đưa ra nhiều phương án giải quyết cuộc xung đột kéo dài của Israel - Palestine, bao gồm:
- Lãnh thổ Ả rập, bao gồm và không bao gồm khu vực người Do Thái
- Lãnh thổ Do Thái, bao gồm và không bao gồm khu vực người Ả Rập
- Hai quốc gia trên một lãnh thổ, bao gồm hoặc không bao gồm sự phân chia quân sự
- Hai vùng lãnh thổ, một phần đặt dưới sự kiểm soát của hai nhà nước và phần còn lại của người Ả Rập, có hoặc không sự tồn tại của một Liên bang thống nhất
- Hai vùng lãnh thổ, phần cho người Ả Rập, và phần còn lại cho người Do Thái, có hoặc không sự tồn tại của một Liên bang thống nhất.
- Quyết định của đa số người dân ở Jordan.
Chủng tộc[sửa | sửa mã nguồn]
Từ Kinh Thánh[sửa | sửa mã nguồn]
Về chủng tộc trong Kinh cựu ước ghi lại như sau: "Gen 25: 20 Vả, khi Isaac được bốn mươi tuổi, thì cưới Rebecca, con gái của Bê-tu-ên và em gái của Laban, đều là dân A-ram, ở tại xứ Pha-đan -A-ram.
21 Isaac khẩn cầu Đức Giê-hô-va cho vợ mình, vì nàng son sẻ. Đức Giê-hô-va cảm động lời khẩn cầu đó, nên cho Rebecca thọ thai.
22 Nhưng vì thai đôi làm cho đụng nhau trong bụng, thì nàng nói rằng: Nếu quả thật vậy, cớ sao đều nầy xảy đến làm chi? Đoạn nàng đi hỏi Đức Giê-hô-va.
23 Đức Giê-hô-va phán rằng: Hai nước hiện ở trong bụng ngươi, và hai thứ dân sẽ do lòng ngươi mà ra; dân nầy mạnh hơn dân kia, và đứa lớn phải phục đứa nhỏ.
24 Đến ngày nàng phải sinh nở, nầy hai đứa sanh đôi trong bụng nàng ra.
25 Đứa ra trước đỏ hồng, lông cùng mình như một áo tơi lông; đặt tên là Esau.
26 Kế em nó lại ra sau, tay nắm lấy gót Esau; nên đặt tên là Jacob. Khi sanh hai đứa con này thì Isaac đã được sáu mươi tuổi."
Lời trên nói về hai dân tộc hai nước tức nhà nước Israel và Palestine ngày nay.
Jacob sau được đổi tên là Israel tức nhà nước Israel ngày nay còn dân Palestine ngày nay họ thuộc chủng tộc của Esau, như vậy nguyên nhân sâu xa của cuộc chiến tranh ở Israel và Palestine còn gọi là cuộc chiến tranh của anh em song sinh không đội trời chung,
Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ Lữ-y Đoan. Sấm-truyền ca Genesia. Montréal: Tập san Y sĩ, 2000.

markdown:
# Palestine
[Palestine (tên gọi lịch sử)](/w/index.php?title=Palestine_(t%C3%AAn_g%E1%BB%8Di_l%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD)&redirect=no)) [Các lãnh thổ Palestine](/w/index.php?title=C%C3%A1c_l%C3%A3nh_th%E1%BB%95_Palestine&action=edit&redlink=1). Đối với bài về các mục từ khác có tên tương tự, xem [Palestine (định hướng)](/wiki/Palestine_(%C4%91%E1%BB%8Bnh_h%C6%B0%E1%BB%9Bng)). *Đừng nhầm lẫn với* [Quốc gia Palestine](/wiki/Qu%E1%BB%91c_gia_Palestine). **Palestine** (phiên âm [tiếng Việt](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Vi%E1%BB%87t): **Pa-le-xtin**; cũng được phiên âm trong các [Kinh Thánh](/wiki/Kinh_Th%C3%A1nh) là **Pha-lê-tin** hoặc **Pa-lê-tin**; [tiếng Hebrew](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Hebrew): פלשתינה, *Palestina*; [tiếng Ả Rập](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_%E1%BA%A2_R%E1%BA%ADp): فلسطين *Filasṭīn*, *Falasṭīn*, *Filisṭīn*; [tiếng Hy Lạp](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Hy_L%E1%BA%A1p): Παλαιστίνη, *Palaistinē*; [tiếng Latinh](/wiki/Latinh): *Palaestina*) là một trong những tên gọi lịch sử dành cho vùng nằm giữa [Địa Trung Hải](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Ba_Trung_H%E1%BA%A3i) và bờ [sông Jordan](/wiki/S%C3%B4ng_Jordan), cộng với những vùng đất kế giáp phía đông và nam. Có nhiều cách định nghĩa khác nhau cho Palestine trong ba nghìn năm qua (xem thêm [những định nghĩa của Palestine](/w/index.php?title=Nh%E1%BB%AFng_%C4%91%E1%BB%8Bnh_ngh%C4%A9a_c%E1%BB%A7a_Palestine&action=edit&redlink=1)).
Sách
[chữ Nôm](/wiki/Ch%E1%BB%AF_N%C3%B4m) [tiếng Việt](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Vi%E1%BB%87t) [thế kỷ 17](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_17) gọi Palestine là **Ba Lạc Đĩnh**. [[1]](#cite_note-1)
## Những đề xuất về lãnh thổ[
[sửa](/w/index.php?title=Palestine&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Palestine&action=edit§ion=1)]
Rất nhiều lời đề nghị về việc phân chia vùng lãnh thổ này trong tương lai, nhằm nhắm tới mục đích xác định rõ một nhà nước Palestine theo đúng nghĩa.
Phần lớn vùng bờ Tây đang bị tranh chấp để trở thành lãnh thổ của người Israel. Cộng đồng quốc tế đã đưa ra nhiều phương án giải quyết cuộc xung đột kéo dài của Israel - Palestine, bao gồm:
- Lãnh thổ Ả rập, bao gồm và không bao gồm khu vực người Do Thái
- Lãnh thổ Do Thái, bao gồm và không bao gồm khu vực người Ả Rập
- Hai quốc gia trên một lãnh thổ, bao gồm hoặc không bao gồm sự phân chia quân sự
- Hai vùng lãnh thổ, một phần đặt dưới sự kiểm soát của hai nhà nước và phần còn lại của người Ả Rập, có hoặc không sự tồn tại của một Liên bang thống nhất
- Hai vùng lãnh thổ, phần cho người Ả Rập, và phần còn lại cho người Do Thái, có hoặc không sự tồn tại của một Liên bang thống nhất.
- Quyết định của đa số người dân ở Jordan.
## Chủng tộc[
[sửa](/w/index.php?title=Palestine&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Palestine&action=edit§ion=2)]
|
|![]()
|
|Bài hoặc đoạn này cần được
Xin hãy giúp
|
|![]()
|
|Bài hay đoạn này cần người am hiểu về chủ đề của nó biên tập lại.
Bạn có thể giúp
### Từ Kinh Thánh[
[sửa](/w/index.php?title=Palestine&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Palestine&action=edit§ion=3)]
Về chủng tộc trong Kinh cựu ước ghi lại như sau: "Gen 25: 20 Vả, khi
[Isaac](/wiki/Isaac) được bốn mươi tuổi, thì cưới [Rebecca](/w/index.php?title=Rebecca&action=edit&redlink=1), con gái của Bê-tu-ên và em gái của Laban, đều là dân A-ram, ở tại xứ Pha-đan -A-ram.
21 Isaac khẩn cầu Đức Giê-hô-va cho vợ mình, vì nàng son sẻ. Đức Giê-hô-va cảm động lời khẩn cầu đó, nên cho Rebecca thọ thai.
22 Nhưng vì thai đôi làm cho đụng nhau trong bụng, thì nàng nói rằng: Nếu quả thật vậy, cớ sao đều nầy xảy đến làm chi? Đoạn nàng đi hỏi Đức Giê-hô-va.
23 Đức Giê-hô-va phán rằng: Hai nước hiện ở trong bụng ngươi, và hai thứ dân sẽ do lòng ngươi mà ra; dân nầy mạnh hơn dân kia, và đứa lớn phải phục đứa nhỏ.
24 Đến ngày nàng phải sinh nở, nầy hai đứa sanh đôi trong bụng nàng ra.
25 Đứa ra trước đỏ hồng, lông cùng mình như một áo tơi lông; đặt tên là Esau.
26 Kế em nó lại ra sau, tay nắm lấy gót Esau; nên đặt tên là
[Jacob](/wiki/Jacob). Khi sanh hai đứa con này thì Isaac đã được sáu mươi tuổi."
Lời trên nói về hai dân tộc hai nước tức nhà nước Israel và Palestine ngày nay.
Jacob sau được đổi tên là Israel tức nhà nước Israel ngày nay còn dân Palestine ngày nay họ thuộc chủng tộc của Esau, như vậy nguyên nhân sâu xa của cuộc chiến tranh ở Israel và Palestine còn gọi là cuộc chiến tranh của anh em song sinh không đội trời chung,
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Palestine&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Palestine&action=edit§ion=4)] **Lữ-y Đoan.** [^](#cite_ref-1) *Sấm-truyền ca Genesia*. Montréal: Tập san Y sĩ, 2000.
|
|![]()

X-Cache: cp1065 miss (0), cp1053 frontend miss (0)


text:
Pange
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Pange là một xã trong vùng hành chính Lorraine, thuộc tỉnh Moselle, quận Metz-Campagne, tổng Pange. Tọa độ địa lí của xã là 49° 05' vĩ độ bắc, 06° 21' kinh độ đông. Pange nằm trên độ cao trung bình là m mét trên mực nước biển, có điểm thấp nhất là 212 mét và điểm cao nhất là 289 mét. Xã có diện tích 8,57 km², dân số vào thời điểm 2005 là 814 người; mật độ dân số là 91 người/km². Pange nằm khoảng 8 km về phía đông của Metz.

markdown:
# Pange
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
|
|Hành chính|
|
| ![ Quốc kỳ Pháp](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c3/Flag_of_France.svg/18px-Flag_of_France.svg.png)
![ Quốc kỳ Pháp](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c3/Flag_of_France.svg/18px-Flag_of_France.svg.png)
[Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p) [Vùng](/wiki/V%C3%B9ng_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) [Lorraine](/wiki/Lorraine) [Tỉnh](/wiki/T%E1%BB%89nh_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) [Moselle](/wiki/Moselle) [Quận](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) [Metz-Campagne](/wiki/Metz-Campagne_(qu%E1%BA%ADn)) [Tổng](/wiki/T%E1%BB%95ng_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) [Pange](/w/index.php?title=Pange_(t%E1%BB%95ng)&action=edit&redlink=1) [Độ cao](/wiki/Cao_%C4%91%E1%BB%99)
(bình quân )
[INSEE](/wiki/M%C3%A3_INSEE)/Mã bưu chính [57533](http://recensement.insee.fr/searchResults.action?zoneSearchField=&codeZone=57533-COM)/ [57530](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_c%C3%A1c_m%C3%A3_b%C6%B0u_ch%C3%ADnh_%E1%BB%9F_Ph%C3%A1p&action=edit&redlink=1) **Pange** là một [xã](/wiki/X%C3%A3_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) trong vùng hành chính [Lorraine](/wiki/Lorraine), thuộc [tỉnh](/wiki/T%E1%BB%89nh_(Ph%C3%A1p)) [Moselle](/wiki/Moselle), [quận](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) [Metz-Campagne](/wiki/Metz-Campagne_(qu%E1%BA%ADn)), [tổng](/wiki/T%E1%BB%95ng_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) [Pange](/w/index.php?title=Pange_(t%E1%BB%95ng)&action=edit&redlink=1). Tọa độ địa lí của xã là 49° 05' vĩ độ bắc, 06° 21' kinh độ đông. Pange nằm trên độ cao trung bình là m mét trên mực nước biển, có điểm thấp nhất là 212 mét và điểm cao nhất là 289 mét. Xã có diện tích 8,57 km², dân số vào thời điểm 2005 là 814 người; mật độ dân số là 91 người/km². Pange nằm khoảng 8 km về phía đông của [Metz](/wiki/Metz).
## Thông tin nhân khẩu[
[sửa](/w/index.php?title=Pange&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Pange&action=edit§ion=1)]
|
|[1968](/wiki/1968) [1975](/wiki/1975) [1982](/wiki/1982) [1990](/wiki/1990) [1999](/wiki/1999)

X-Cache: cp1067 miss (0), cp1066 frontend miss (0)


text:
Ptolemaios IX Lathyros
Ptolemaios IX Soter II hoặc Lathyros (tiếng Hy Lạp: Πτολεμαῖος Σωτήρ Λάθυρος, Ptolemaĩos Soter Láthuros) là vua của Ai Cập ba lần, từ 116 TCN đến 110 TCN, 109 TCN đến 107 TCN và 88-81 trước Công nguyên, với sự gián đoạn vào các giai đoạn cai trị bởi em trai của ông, Ptolemy X Alexander.
Lúc đầu, ông đã được lựa chọn bởi mẹ Cleopatra III của mình để được đồng nhiếp chính với bà (cha Ptolemaios VIII của ông mong muốn rằng bà sẽ cai trị với một trong các con trai của bà), mặc dù bà đã bị buộc phải lựa chọn ông bởi người dân Alexandria. Ông kết hôn với em gái Cleopatra IV, nhưng mẹ của ông đã đẩy bà ấy ra và thay thế bằng em gái của ông là Cleopatra Selene. Sau đó, bà ta tuyên bố rằng ông đã cố gắng giết mình, và thành công trong việc lật đổ ông, đưa người con trai mà bà yêu quý Alexandros lên ngai vàng làm đồng nhiếp chính với bà. Tuy nhiên, bà ta sau này mệt mỏi với sự độc lập của Ptolemaios X và lật đổ ông, đưa Ptolemaios IX trở lại ngai vàng. Bà đã sớm bị sát hại bởi Ptolemaios X, người đã lên ngôi một lần nữa. Sau đó ông ta bị giết trong trận chiến, và Ptolemaios IX trị vì cho đến khi ông mất. Ở Alexandria, Ptolemaios IX, thay thế quan tài của Alexandros Đại đế bằng thủy tinh, và nấu tan chảy nó để giải quyết vấn đề khẩn cấp đúc tiền vàng của mình. Các công dân của Alexandria đã bị xúc phạm bởi điều này và ngay sau đó, Ptolemaios IX đã bị giết.
Berenice III, con gái của ông lên ngôi sau cái chết của ông, và trị vì trong khoảng một năm. Bà đã buộc phải kết hôn với con trai riêng của Alexandros, người đã trị vì dưới tên Ptolemaios XI Alexandros II và đã giết chết bà mười chín ngày sau đó.
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]
- Ptolemy Soter II at LacusCurtius — (Chapter XI of E. R Bevan's House of Ptolemy, 1923)
- Ptolemy IX Lathyrus entry in historical sourcebook by Mahlon H. Smith
- Ptolemy IX (Soter) at Thebes by Robert Ritner

markdown:
# Ptolemaios IX Lathyros
|Bài viết này cần thêm
|
|Ptolemaios IX Lathyros|
|
|[Ptolemaios VIII Physcon](/wiki/Ptolemaios_VIII_Physcon)và [Cleopatra III của Ai Cập](/w/index.php?title=Cleopatra_III_c%E1%BB%A7a_Ai_C%E1%BA%ADp&action=edit&redlink=1) [Cleopatra IV của Ai Cập](/w/index.php?title=Cleopatra_IV_c%E1%BB%A7a_Ai_C%E1%BA%ADp&action=edit&redlink=1) [Cleopatra Selene I](/w/index.php?title=Cleopatra_Selene_I&action=edit&redlink=1) [Ptolemaios VIII Physcon](/wiki/Ptolemaios_VIII_Physcon) [Cleopatra III của Ai Cập](/w/index.php?title=Cleopatra_III_c%E1%BB%A7a_Ai_C%E1%BA%ADp&action=edit&redlink=1) **Ptolemaios IX Soter II** hoặc **Lathyros** (tiếng Hy Lạp: Πτολεμαῖος Σωτήρ Λάθυρος, Ptolemaĩos Soter Láthuros) là vua của Ai Cập ba lần, từ 116 TCN đến 110 TCN, 109 TCN đến 107 TCN và 88-81 trước Công nguyên, với sự gián đoạn vào các giai đoạn cai trị bởi em trai của ông, [Ptolemy X Alexander](/wiki/Ptolemaios_X_Alexandros_I).
Lúc đầu, ông đã được lựa chọn bởi mẹ
[Cleopatra III](/w/index.php?title=Cleopatra_III&action=edit&redlink=1) của mình để được đồng nhiếp chính với bà (cha Ptolemaios VIII của ông mong muốn rằng bà sẽ cai trị với một trong các con trai của bà), mặc dù bà đã bị buộc phải lựa chọn ông bởi người dân Alexandria. Ông kết hôn với em gái Cleopatra IV, nhưng mẹ của ông đã đẩy bà ấy ra và thay thế bằng em gái của ông là [Cleopatra Selene](/w/index.php?title=Cleopatra_Selene&action=edit&redlink=1). Sau đó, bà ta tuyên bố rằng ông đã cố gắng giết mình, và thành công trong việc lật đổ ông, đưa người con trai mà bà yêu quý Alexandros lên ngai vàng làm đồng nhiếp chính với bà. Tuy nhiên, bà ta sau này mệt mỏi với sự độc lập của Ptolemaios X và lật đổ ông, đưa Ptolemaios IX trở lại ngai vàng. Bà đã sớm bị sát hại bởi Ptolemaios X, người đã lên ngôi một lần nữa. Sau đó ông ta bị giết trong trận chiến, và Ptolemaios IX trị vì cho đến khi ông mất. Ở Alexandria, Ptolemaios IX, thay thế quan tài của [Alexandros Đại đế](/wiki/Alexandros_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF) bằng thủy tinh, và nấu tan chảy nó để giải quyết vấn đề khẩn cấp đúc tiền vàng của mình. Các công dân của Alexandria đã bị xúc phạm bởi điều này và ngay sau đó, Ptolemaios IX đã bị giết. [Berenice III](/w/index.php?title=Berenice_III&action=edit&redlink=1), con gái của ông lên ngôi sau cái chết của ông, và trị vì trong khoảng một năm. Bà đã buộc phải kết hôn với con trai riêng của Alexandros, người đã trị vì dưới tên [Ptolemaios XI Alexandros II](/wiki/Ptolemaios_XI_Alexandros_II) và đã giết chết bà mười chín ngày sau đó.
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Ptolemaios_IX_Lathyros&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ptolemaios_IX_Lathyros&action=edit§ion=1)]
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Ptolemaios_IX_Lathyros&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ptolemaios_IX_Lathyros&action=edit§ion=2)] [Ptolemy Soter II at LacusCurtius](http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Gazetteer/Places/Africa/Egypt/_Texts/BEVHOP/11*.html)— (Chapter XI of E. R Bevan's *House of Ptolemy*, 1923) [Ptolemy IX Lathyrus](http://virtualreligion.net/iho/ptolemy_9.html)entry in historical sourcebook by Mahlon H. Smith [Ptolemy IX (Soter) at Thebes](http://oi.uchicago.edu/pdf/ptolemy_soter_II_at_thebes.pdf)by Robert Ritner
|Preceded by:
||
|First Reign with |Succeeded by:
| and
|
| and |
|Second Reign |
|
|
||
|Third Reign |
|

X-Cache: cp1053 miss (0), cp1054 frontend miss (0)


text:
Thể loại:Môi trường Ai Cập
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Thể loại con
Thể loại này gồm 2 thể loại con sau, trên tổng số 2 thể loại con.
Đ
- ► Động vật Ai Cập (3 t.l., 5 tr.)
H
- ► Hệ sinh thái Ai Cập (1 t.l.)
Các trang trong thể loại “Môi trường Ai Cập”
Thể loại này gồm trang sau.

markdown:
# Thể loại:Môi trường Ai Cập
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
## Thể loại con
Thể loại này gồm 2 thể loại con sau, trên tổng số 2 thể loại con.
### Đ
- ►
[Động vật Ai Cập](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_Ai_C%E1%BA%ADp) (3 t.l., 5 tr.)
### H
- ►
[Hệ sinh thái Ai Cập](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:H%E1%BB%87_sinh_th%C3%A1i_Ai_C%E1%BA%ADp) (1 t.l.)
## Các trang trong thể loại “Môi trường Ai Cập”
Thể loại này gồm trang sau.

X-Cache: cp1054 miss (0), cp1054 frontend miss (0)


text:
Thể loại:Sân khấu năm 1961
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới:
menu
,
tìm kiếm
Thể loại này hiện không có trang hay tập tin nào.
Lấy từ “
http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Thể_loại:Sân_khấu_năm_1961&oldid=13027902
”
Thể loại
:
1961
Sân khấu theo năm
Sân khấu thế kỷ 20
Trình đơn chuyển hướng
Công cụ cá nhân
Mở tài khoản
Đăng nhập
Không gian tên
Thể loại
Thảo luận
Biến thể
Các hiển thị
Đọc
Sửa đổi
Sửa mã nguồn
Xem lịch sử
Khác
Tìm kiếm
Xem nhanh
Trang Chính
Nội dung chọn lọc
Tin tức
Bài viết ngẫu nhiên
Thay đổi gần đây
Quyên góp
Tương tác
Hướng dẫn
Giới thiệu Wikipedia
Cộng đồng
Thảo luận chung
Giúp sử dụng
Công cụ
Các liên kết đến đây
Thay đổi liên quan
Các trang đặc biệt
Liên kết thường trực
Thông tin trang
Khoản mục Wikidata
In/xuất ra
Tạo một quyển sách
Tải về dưới dạng PDF
Bản để in ra
Ngôn ngữ khác
English
Español
فارسی
Svenska
Türkçe
Sửa liên kết
Trang này được sửa đổi lần cuối lúc 06:01 ngày 7 tháng 8 năm 2013.
Văn bản được phát hành theo
Giấy phép Creative Commons Ghi công/Chia sẻ tương tự
; có thể áp dụng điều khoản bổ sung. Xem
Điều khoản Sử dụng
để biết thêm chi tiết.
Wikipedia® là thương hiệu đã đăng ký của
Wikimedia Foundation, Inc.
, một tổ chức phi lợi nhuận.
Quy định quyền riêng tư
Giới thiệu Wikipedia
Lời phủ nhận
Nhà phát triển
Phiên bản di động

X-Cache: cp1068 miss (0), cp1065 frontend miss (0)


text:
William Lipscomb
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
William Nunn Lipscomb (1919-2011) là nhà hóa học người Mỹ. Ông là chủ nhân của Giải Nobel Hóa học năm 1976 khi tìm ra được cấu trúc của boran[2].
Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ Rifkin, Glenn (15 tháng 4 năm 2011). “William Lipscomb, Nobel Winner in Chemistry, Dies at 91”. The New York Times.
- ^ “Giải Nobel Hóa học năm 1976”. Nobelprize.org. Truy cập ngày 6 tháng 10 năm 2008.

markdown:
# William Lipscomb
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
|William Nunn Lipscomb
|
|![]()
[9 tháng 12](/wiki/9_th%C3%A1ng_12)năm [1919](/wiki/1919) [[1]](#cite_note-1) [Cleveland](/wiki/Cleveland,_Ohio), [Ohio](/wiki/Ohio), [Mỹ](/wiki/M%E1%BB%B9) [14 tháng 4](/wiki/14_th%C3%A1ng_4), [2011](/wiki/2011)(91 tuổi) [Cambrigde](/w/index.php?title=Cambrigde,_Massachusetts&action=edit&redlink=1), [Massachusetts](/wiki/Massachusetts), [Mỹ](/wiki/M%E1%BB%B9) ![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a4/Flag_of_the_United_States.svg/22px-Flag_of_the_United_States.svg.png)
[Mỹ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [Alma mater](/wiki/Alma_mater) [Người hướng dẫn luận án tiến sĩ](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_h%C6%B0%E1%BB%9Bng_d%E1%BA%ABn_lu%E1%BA%ADn_%C3%A1n_ti%E1%BA%BFn_s%C4%A9) [Linus Pauling](/wiki/Linus_Pauling) [Giải Nobel Hóa học](/wiki/Gi%E1%BA%A3i_Nobel_H%C3%B3a_h%E1%BB%8Dc)năm [1976](/wiki/1976) ![ Nobel medal dsc06171.jpg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/vi/thumb/c/c9/Nobel_medal_dsc06171.jpg/25px-Nobel_medal_dsc06171.jpg)
![ Nobel medal dsc06171.jpg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/vi/thumb/c/c9/Nobel_medal_dsc06171.jpg/25px-Nobel_medal_dsc06171.jpg)
**William Nunn Lipscomb** (1919-2011) là [nhà hóa học](/wiki/Nh%C3%A0_h%C3%B3a_h%E1%BB%8Dc) [người Mỹ](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_M%E1%BB%B9). Ông là chủ nhân của Giải Nobel Hóa học năm 1976 khi tìm ra được cấu trúc của [boran](/w/index.php?title=Boran&action=edit&redlink=1) . [2]
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=William_Lipscomb&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=William_Lipscomb&action=edit§ion=1)] **Rifkin, Glenn (15 tháng 4 năm 2011).** [^](#cite_ref-1) [“William Lipscomb, Nobel Winner in Chemistry, Dies at 91”](http://www.nytimes.com/2011/04/16/us/16lipscomb.html?partner=rss&emc=rss). *The New York Times*. [^](#cite_ref-2) [“Giải Nobel Hóa học năm 1976”](http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1976/index.html). Nobelprize.org. Truy cập ngày 6 tháng 10 năm 2008.

X-Cache: cp1066 hit (1), cp1053 frontend miss (0)


text:
outspeak
Từ điển mở Wiktionary
Tiếng Anh[sửa]
Cách phát âm[sửa]
Ngoại động từ[sửa]
outspeak ngoại động từ outspoke; outspoken /ˌɑʊt.ˈspik/
Nội động từ[sửa]
outspeak nội động từ /ˌɑʊt.ˈspik/
Tham khảo[sửa]
- Hồ Ngọc Đức, Dự án Từ điển tiếng Việt miễn phí (chi tiết)

markdown:
# outspeak
Từ điển mở Wiktionary
## Tiếng Anh[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-eng-&action=edit§ion=T-1)]
### Cách phát âm[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-pron-&action=edit§ion=T-1)]
### Ngoại động từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-tr-verb-&action=edit§ion=T-1)] **outspeak** *ngoại động từ outspoke; outspoken* [/ˌɑʊt.ˈspik/](/wiki/Wiktionary:IPA)
### Nội động từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-intr-verb-&action=edit§ion=T-1)] **outspeak** *nội động từ* [/ˌɑʊt.ˈspik/](/wiki/Wiktionary:IPA)
### Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-ref-&action=edit§ion=T-1)]
- Hồ Ngọc Đức,
[Dự án Từ điển tiếng Việt miễn phí](http://www.informatik.uni-leipzig.de/~duc/Dict/)( [chi tiết](/wiki/Wiktionary:Ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c/FVDP))

X-Cache: cp1068 miss (0), cp1067 frontend miss (0)


text:
Bạn có thể gửi nhận xét, góp ý hay liên hệ về bài viết Phân hạng, thời hạn và chuyển đổi bằng lái xe bằng cách gửi thư điện tử tới Lien He Bao Viet Nam. Xin bao gồm tên bài viết Phan hang thoi han va chuyen doi bang lai xe ở dạng tiếng Việt không dấu. Hoặc Phân hạng, thời hạn và chuyển đổi bằng lái xe ở dạng có dấu. Bài viết trong chuyên đề Tổng Hợp của chuyên mục Ô tô - Xe Máy.
Classification, duration and driver's license conversion
Vietnam, driving licenses, motor vehicle, driver, load the design, permit, in addition, regulation, term , conversion, control, classification, weight, people, gear
driving license system consists of 10 class Vietnam, building on the base configuration, payload design and purpose motor vehicles. There are also specific regulations on time limits, vehicles and objects using the driver license renewal ..
Kể lại cảnh hỗn loạn hiếm có tại công viên nước Hồ Tây; Khánh Thi tự tin khỏa thân bên người tình trẻ; Liệt sĩ trở về sau 50 năm hy sinh; Hà Nội: Nữ giám đốc bị sát hại tại nhà; Hạ sát PGĐ ngân hàng vì bị sỉ nhục…không tìm được gái...là những thông tin thời sự nổi bật trong ngày 20/4.
Tìm máy bay và phi công gặp nạn gần đảo Phú Quý; Hà Nội: Nhiều phố có hàng cổ thụ bị vết 'chém' lạ; Phi công, tiếp viên Vietnam Airlines bị tạm giữ tại Hàn Quốc; Phá đường dây người mẫu, diễn viên bán dâm ngàn USD ở Sài Gòn; Chân dung đại gia bí ẩn yêu thương Ngọc Trinh suốt 7 năm qua; ...là những thông tin thời sự nổi bật trong tuần qua.
TQ mở rộng phi pháp bãi đá ở Trường Sa; Máy bay rơi ở Bình Thuận, 2 phi công nhảy dù; Hà Nội: Nhiều phố có hàng cổ thụ bị vết 'chém' lạ; 'Trùm' đường dây người mẫu bán dâm cho đại gia ở SG; 5 người đẹp Việt trần tình nghi án "đi khách"; Tai nạn thảm khốc sau bữa tiệc thôi nôi...là những tin tức thời sự nổi bật trong ngày 16/4.
Tổng TTCP gọi điện cho đoàn thanh tra cây Hà Nội; Hàng cổ thụ Thủ đô ứa nhựa sau những vết chém lạ; Nửa đêm phá cửa xe đưa thi thể 2 thầy giáo ra ngoài; Chuyện hậu trường be bét của truyền hình thực tế; Thủ đoạn cực kỳ tinh vi của siêu lừa qua Facebook ở HN...là những thông tin thời sự nổi bật trong ngày 15/4.
8 người tranh chức Cục trưởng Đường sắt VN; Hành động lạ của người mẹ 'xin tiền chữa ung thư cho con'; Chở xác người vứt giữa phố; Khoe 'chiến tích' và ảnh sex để bôi xấu bạn gái cũ; 'Cá chép hóa rồng' 200 tấn trên sông Hàn; Nữ hung thủ giết 3 bà cháu im lặng trong trại giam...là những thông tin thời sự nổi bật trong ngày 14/4.
Theo phân tích từ Bộ Y tế, việc điều chỉnh giá dịch vụ y tế, đối với người bệnh có thẻ bảo hiểm y tế (BHYT) được lợi đầu tiên vì được thụ hưởng dịch vụ y tế chất lượng tốt hơn...
Cục Hàng không VN đang tiến hành rà soát lại tất cả các khâu soi chiếu an ninh tại Cảng Hàng không Quốc tế Nội Bài để lãm rõ nguyên nhân phi công và tiếp viên Vietnam Airlines có thể “qua mặt” anh ninh vận chuyển 6kg vàng từ..
Chỉ mang tính thử nghiệm, nhưng việc gắn camera trên mũ CSGT đã đem lại nhiều hiệu quả, khiến người vi phạm giao thông tâm phục, khẩu phục.
5 người cùng bị truy tố về tội giết người trong một vụ án. Kỳ án 'ma cũ bắt nạt ma mới' và sự thật bất ngờ; Kỳ án “Chúc Anh Đài” thời @ chuyên đi trộm cắp; Kỳ án tòa xử buộc người không vay phải trả nợ...
Bé gái 3 tuổi bỏng nặng phần bụng, ngực và một phần cổ, mặt vì bị bạn đốt váy trong lớp học tại trường mầm non ở thị trấn thuộc huyện Lục Yên, tỉnh Yên Bái.
Cùng dõi theo những hình ảnh ngày làm việc của các nữ chiến sĩ CSGT vừa được Giám đốc Công an TP Hà Nội tặng bằng khen vì có thành tích xuất sắc.
Những ngày qua, cộng đồng mạng liên tục chia sẻ câu chuyện về đôi vợ chồng già bán xăng chịu cho người qua đường khi khách chẳng may "cháy túi" khiến nhiều người cảm động.
Trong khi chúng ta đang có một mùa đông ấm áp cùng gia đình, bạn bè thì ở ngoài kia biết bao em thơ và cụ già đang phải chống chọi với cái lạnh cắt da cắt thịt của tiết trời miền Bắc.
Đừng bao giờ nói câu "Năm sau con sẽ về" vì biết đâu đó là cái Tết cuối cùng ta còn được ở bên cha mẹ.
Và còn rất nhiều những lá thư, những dòng cảm tưởng được viết với nhiều tâm trạng và tình cảm khác nhau gửi đến ông lang vườn, nhưng ẩn trong tất cả những dòng chữ đó là một sự biết ơn, trân trọng.
Bà Hillary Clinton sẵn sàng chạy đua vào Nhà Trắng năm 2016; ông Putin trực tiếp giải đáp thắc mắc trên truyền hình; Hàn Quốc công khai cuộc phỏng vấn cuối đời cố Chủ tịch Keangnam; Triều Tiên kỷ niệm sinh nhật Chủ tịch Kim Nhật Thành... là những tin tức nổi bật trong tuần qua.
Bé trai 1 tuổi tử vong tại BV Hồng Ngọc; Máy bay SU-22 rơi xuống biển; Phi công, tiếp viên hàng không được lợi bao nhiêu từ mỗi chuyến hàng xách tay”?; Xà cừ Hà Nội bị đẽo vỏ: Đề nghị công an điều tra... là những tin tức nổi bật được dư luận quan tâm trong tuần qua.
Nhiều người bệnh bức xúc vì bác sĩ vô tâm, chẩn đoán nhầm; những chú ý đặc biệt khi ăn hải sản, món ăn mùa hè, bỏ túi những bí quyết phòng tránh bệnh ngày nắng nóng, thêm nhiều khám phá thú vị về chuyện "yêu" và sức khỏe giới tính,... là những tin sức khỏe quan trọng tuần qua. ------------ Xem thêm: Điểm nhanh tin sức khỏe quan trọng tuần qua (13/4 - 19/4), http://vietbao.vn/Suc-khoe/Diem-nhanh-tin-suc-khoe-quan-trong-tuan-qua134-194/2147554199/248/ Tin nhanh Việt Nam ra thế giới vietbao.vn
Lan Ngọc dành giải quán quân Bước nhảy hoàn vũ 2015, "Fast & Furious 7" cán mốc doanh thu 100 tỉ tại Việt Nam, Ngọc Trinh trở thành Nữ hoàng bikini châu Á, Xuân Bắc "chốt" cát-xê 8 tỉ đồng, vượt nhiều tên tuổi lớn, Thân thế ít người biết về 2 người mẫu bán dâm nghìn đô, Hoa hậu Kỳ Duyên bị tố làm màu trong việc bán dưa hấu, CL (2NE1) chỉ chịu thua Tổng thống Nga, Em út EXO-M lại bị đồn rời nhóm, "Bạn gái ngực lép" úp mở tuyên bố chia tay G-Dragon,...là những thông tin giải trí nổi bật trong tuần. ------------ Xem thêm: Toàn cảnh Showbiz tuần (12/04 – 18/04), http://vietbao.vn/The-gioi-giai-tri/Toan-canh-Showbiz-tuan-1204-1804/2147554226/49/ Tin nhanh Việt Nam ra thế giới vietbao.vn
Người mẫu, hoa khôi... bán dâm giá nghìn đô; Phi công và tiếp viên VNA bị bắt tại Hàn Quốc; Thảm án 3 bà cháu bị chém chết; Điều chưa biết về vụ trộm táo bạo nhất lịch sử; Những phi vụ táo tợn của “Băng cướp Hắc Long”; Bóc mẽ những chiêu thức tinh vi trong thế giới cá độ online;......là những tin đáng chú ý trong tuần. ------------ Xem thêm: Tin An ninh - Pháp luật tuần qua (12/04 - 18/04), http://vietbao.vn/An-ninh-Phap-luat/Tin-An-ninh-Phap-luat-tuan-qua-1204-1804/2147554187/218/ Tin nhanh Việt Nam ra thế giới vietbao.vn
Viết phản hồi

markdown:
|
|
Hệ thống giấy phép lái xe Việt Nam gồm 10 hạng, xây dựng trên cơ sở cấu hình, tải trọng và mục đích thiết kế phương tiện cơ giới. Ngoài ra còn có các quy định cụ thể về thời hạn, đối tượng sử dụng xe và
Ngày 18/12/2001, Bộ Giao thông Vận tải ban hành "Quy chế quản lý sát hạch cấp giấy phép lái xe cơ giới đường bộ". Trong đó, việc hệ thống hoá, hiệu lực và phân hạng bằng lái được quy định như sau:
- Ôtô dưới 9 chỗ, kể cả người lái.
- Xe tải, xe chuyên dùng có trọng tải thiết kế dưới 3.500 kg.
- Máy kéo 1 rơ-moóc có trọng tải thiết kế dưới 3.500 kg.
- Ôtô tải và xe chuyên dùng có tải trọng thiết kế từ 3.500 kg trở lên.
- Đầu kéo, máy kéo 1 rơ-moóc hoặc sơ-mi rơ-moóc có tải trọng thiết kế từ 3.500 kg trở lên.
- Cần cẩu bánh lốp có sức nâng thiết kế từ 3.500 kg trở lên.
- Ôtô chở người từ 10-30 chỗ, tính cả ghế lái.
- Các loại xe quy định trong hạng B1, B2, C.
- Ôtô chở người trên 30 chỗ ngồi, tính cả ghế lái.
- Các loại xe quy định trong hạng B1, B2, C, D.
- Các hạng A1, A2, A3 không có thời hạn.
- Khi có giấy phép lái xe hạng A2 phải tuân thủ quy định của Chính phủ về đối tượng được sử dụng loại xe 2 bánh từ 175 cc trở lên.
- Hạng B1: 5 năm.
- Hạng A4, B2, C, D, E, F: 3 năm.
Trong vòng 30 ngày trước khi giấy phép lái xe hết hạn, người có giấy phép này phải làm đơn xin đổi kèm theo giấy chứng nhận sức khỏe, gửi đến cơ quan có thẩm quyền cấp lại bằng lái.
Lái xe thi và xin cấp bằng lái ở đâu thì trở lại đó làm thủ tục xin gia hạn hoặc cấp lại. Những giấy phép lái xe do Cục Đường Bộ cấp sẽ do cục này chịu trách nhiệm gia hạn, còn loại giấy phép làm tại Sở Giao thông Công chính tỉnh, thành phố, thì gia hạn tại Sở.
Sở Giao thông Công chính tỉnh, thành phố thực hiện việc đổi giấy phép lái xe Việt Nam cho người mang Quốc tịch Việt Nam có bằng lái xe cấp ở nước ngoài.
Cục Đường bộ Việt Nam thực hiện việc đổi bằng lái xe cho người nước ngoài tại Việt Nam. Văn phòng tiếp nhận và giải quyết các vấn đề về bằng lái xe của Cục Đường bộ Việt Nam nằm tại địa chỉ 106 Thái Thịnh, Đống Đa, Hà Nội.
Xuân Thu
|
|
Việt Báo
|
|
00:00 / --:--
|
|
|
|
TIN
![]()
Bạn có thể gửi nhận xét, góp ý hay liên hệ về bài viết
** bằng cách gửi thư điện tử tới Phân hạng, thời hạn và chuyển đổi bằng lái xe**
Kể lại cảnh hỗn loạn hiếm có tại công viên nước Hồ Tây; Khánh Thi tự tin khỏa thân bên người tình trẻ; Liệt sĩ trở về sau 50 năm hy sinh; Hà Nội: Nữ giám đốc bị sát hại tại nhà; Hạ sát PGĐ ngân hàng vì bị sỉ nhục…không tìm được gái...là những thông tin thời sự nổi bật trong ngày 20/4.
Tìm máy bay và phi công gặp nạn gần đảo Phú Quý; Hà Nội: Nhiều phố có hàng cổ thụ bị vết 'chém' lạ; Phi công, tiếp viên Vietnam Airlines bị tạm giữ tại Hàn Quốc; Phá đường dây người mẫu, diễn viên bán dâm ngàn USD ở Sài Gòn; Chân dung đại gia bí ẩn yêu thương Ngọc Trinh suốt 7 năm qua; ...là những thông tin thời sự nổi bật trong tuần qua.
TQ mở rộng phi pháp bãi đá ở Trường Sa; Máy bay rơi ở Bình Thuận, 2 phi công nhảy dù; Hà Nội: Nhiều phố có hàng cổ thụ bị vết 'chém' lạ; 'Trùm' đường dây người mẫu bán dâm cho đại gia ở SG; 5 người đẹp Việt trần tình nghi án "đi khách"; Tai nạn thảm khốc sau bữa tiệc thôi nôi...là những tin tức thời sự nổi bật trong ngày 16/4.
Tổng TTCP gọi điện cho đoàn thanh tra cây Hà Nội; Hàng cổ thụ Thủ đô ứa nhựa sau những vết chém lạ; Nửa đêm phá cửa xe đưa thi thể 2 thầy giáo ra ngoài; Chuyện hậu trường be bét của truyền hình thực tế; Thủ đoạn cực kỳ tinh vi của siêu lừa qua Facebook ở HN...là những thông tin thời sự nổi bật trong ngày 15/4.
8 người tranh chức Cục trưởng Đường sắt VN; Hành động lạ của người mẹ 'xin tiền chữa ung thư cho con'; Chở xác người vứt giữa phố; Khoe 'chiến tích' và ảnh sex để bôi xấu bạn gái cũ; 'Cá chép hóa rồng' 200 tấn trên sông Hàn; Nữ hung thủ giết 3 bà cháu im lặng trong trại giam...là những thông tin thời sự nổi bật trong ngày 14/4.
Theo phân tích từ Bộ Y tế, việc điều chỉnh giá dịch vụ y tế, đối với người bệnh có thẻ bảo hiểm y tế (BHYT) được lợi đầu tiên vì được thụ hưởng dịch vụ y tế chất lượng tốt hơn...
Cục Hàng không VN đang tiến hành rà soát lại tất cả các khâu soi chiếu an ninh tại Cảng Hàng không Quốc tế Nội Bài để lãm rõ nguyên nhân phi công và tiếp viên Vietnam Airlines có thể “qua mặt” anh ninh vận chuyển 6kg vàng từ..
Chỉ mang tính thử nghiệm, nhưng việc gắn camera trên mũ CSGT đã đem lại nhiều hiệu quả, khiến người vi phạm giao thông tâm phục, khẩu phục.
5 người cùng bị truy tố về tội giết người trong một vụ án. Kỳ án 'ma cũ bắt nạt ma mới' và sự thật bất ngờ; Kỳ án “Chúc Anh Đài” thời @ chuyên đi trộm cắp; Kỳ án tòa xử buộc người không vay phải trả nợ...
Bé gái 3 tuổi bỏng nặng phần bụng, ngực và một phần cổ, mặt vì bị bạn đốt váy trong lớp học tại trường mầm non ở thị trấn thuộc huyện Lục Yên, tỉnh Yên Bái.
Cùng dõi theo những hình ảnh ngày làm việc của các nữ chiến sĩ CSGT vừa được Giám đốc Công an TP Hà Nội tặng bằng khen vì có thành tích xuất sắc.
Những ngày qua, cộng đồng mạng liên tục chia sẻ câu chuyện về đôi vợ chồng già bán xăng chịu cho người qua đường khi khách chẳng may "cháy túi" khiến nhiều người cảm động.
Trong khi chúng ta đang có một mùa đông ấm áp cùng gia đình, bạn bè thì ở ngoài kia biết bao em thơ và cụ già đang phải chống chọi với cái lạnh cắt da cắt thịt của tiết trời miền Bắc.
Đừng bao giờ nói câu "Năm sau con sẽ về" vì biết đâu đó là cái Tết cuối cùng ta còn được ở bên cha mẹ.
Và còn rất nhiều những lá thư, những dòng cảm tưởng được viết với nhiều tâm trạng và tình cảm khác nhau gửi đến ông lang vườn, nhưng ẩn trong tất cả những dòng chữ đó là một sự biết ơn, trân trọng.
Bà Hillary Clinton sẵn sàng chạy đua vào Nhà Trắng năm 2016; ông Putin trực tiếp giải đáp thắc mắc trên truyền hình; Hàn Quốc công khai cuộc phỏng vấn cuối đời cố Chủ tịch Keangnam; Triều Tiên kỷ niệm sinh nhật Chủ tịch Kim Nhật Thành... là những tin tức nổi bật trong tuần qua.
Bé trai 1 tuổi tử vong tại BV Hồng Ngọc; Máy bay SU-22 rơi xuống biển; Phi công, tiếp viên hàng không được lợi bao nhiêu từ mỗi chuyến hàng xách tay”?; Xà cừ Hà Nội bị đẽo vỏ: Đề nghị công an điều tra... là những tin tức nổi bật được dư luận quan tâm trong tuần qua.
Nhiều người bệnh bức xúc vì bác sĩ vô tâm, chẩn đoán nhầm; những chú ý đặc biệt khi ăn hải sản, món ăn mùa hè, bỏ túi những bí quyết phòng tránh bệnh ngày nắng nóng, thêm nhiều khám phá thú vị về chuyện "yêu" và sức khỏe giới tính,... là những tin sức khỏe quan trọng tuần qua. ------------ Xem thêm: Điểm nhanh tin sức khỏe quan trọng tuần qua (13/4 - 19/4), http://vietbao.vn/Suc-khoe/Diem-nhanh-tin-suc-khoe-quan-trong-tuan-qua134-194/2147554199/248/ Tin nhanh Việt Nam ra thế giới vietbao.vn
Lan Ngọc dành giải quán quân Bước nhảy hoàn vũ 2015, "Fast & Furious 7" cán mốc doanh thu 100 tỉ tại Việt Nam, Ngọc Trinh trở thành Nữ hoàng bikini châu Á, Xuân Bắc "chốt" cát-xê 8 tỉ đồng, vượt nhiều tên tuổi lớn, Thân thế ít người biết về 2 người mẫu bán dâm nghìn đô, Hoa hậu Kỳ Duyên bị tố làm màu trong việc bán dưa hấu, CL (2NE1) chỉ chịu thua Tổng thống Nga, Em út EXO-M lại bị đồn rời nhóm, "Bạn gái ngực lép" úp mở tuyên bố chia tay G-Dragon,...là những thông tin giải trí nổi bật trong tuần. ------------ Xem thêm: Toàn cảnh Showbiz tuần (12/04 – 18/04), http://vietbao.vn/The-gioi-giai-tri/Toan-canh-Showbiz-tuan-1204-1804/2147554226/49/ Tin nhanh Việt Nam ra thế giới vietbao.vn
Người mẫu, hoa khôi... bán dâm giá nghìn đô; Phi công và tiếp viên VNA bị bắt tại Hàn Quốc; Thảm án 3 bà cháu bị chém chết; Điều chưa biết về vụ trộm táo bạo nhất lịch sử; Những phi vụ táo tợn của “Băng cướp Hắc Long”; Bóc mẽ những chiêu thức tinh vi trong thế giới cá độ online;......là những tin đáng chú ý trong tuần. ------------ Xem thêm: Tin An ninh - Pháp luật tuần qua (12/04 - 18/04), http://vietbao.vn/An-ninh-Phap-luat/Tin-An-ninh-Phap-luat-tuan-qua-1204-1804/2147554187/218/ Tin nhanh Việt Nam ra thế giới vietbao.vn
Ý kiến bạn đọc
Viết phản hồi

WARC-Truncated: length

Content-Type: text/html; charset=utf-8

Cache-Control: max-age=280, public


text:
1. Đi bộ
Bằng cách cho 210 người có bộ não cỡ trung bình đi bộ nhanh 3 lần/tuần, mỗi lần trong 1 tiếng, một nhóm nghiên cứu ở trường Đại học Illinois (Mỹ) nhận thấy chỉ sau 3 tháng đi bộ, hoạt động tế bào nhớ của những người này tương đương với những người trẻ hơn họ 3 tuổi.
Nhóm nghiên cứu cũng phát hiện thấy việc đi bộ thúc đẩy đốt sống cổ, từ đó tăng lượng máu chuyển lên não. Theo giáo sư Lee Dong-yeong ở khoa Thần kinh (bệnh viện Quốc gia Seoul, Hàn Quốc), hoạt động tuần hoàn máu tích cực kích thích sự giải phóng các chất dẫn truyền thần kinh, cho phép trao đổi thông tin nhanh hơn và đồng thời hơn. Và điều này giúp cải thiện trí nhớ về lâu dài.
2. Uống rượu vang
Một nhóm nghiên cứu ở thành phố Auckland (New Zealand) cho biết uống mỗi ngày từ 1-2 ly rượu vang có thể cải thiện đáng kể trí nhớ con người. Những nhà nghiên cứu này nói rằng thụ thể NMDA phản ứng với chất cồn. Theo giáo sư Han Seol-heui ở khoa Thần kinh học (trường Đại học Konkuk, Hàn Quốc), một lượng nhỏ chất cồn không chỉ kích thích thụ thể NMDA mà còn làm dãn nở mạch máu, từ đó thúc đẩy tuần hoàn máu.
Chất chống oxy hóa ở rượu vang cũng có thể ngăn cản sự phá huỷ các tế bào não qua đó cải thiện trí nhớ. Tuy nhiên, uống quá nhiều chất cồn (5-6 ly rượu vang/ngày) có thể phá hoại tế bào não làm giảm khả năng ghi nhớ của chúng ta.
3. Uống cà phê
Qua nghiên cứu với 7.000 người trên 65 tuổi trong 4 năm, tiến sĩ Karen Ritchie (Trung tâm Nghiên cứu Y học và Sức khỏe Quốc gia của Pháp) nhận thấy ở những người uống nhiều hơn 3 tách cà phê/ngày, tốc độ giảm sút trí nhớ chậm hơn 45% so với những người uống 1 tách cà phê/ngày.
Còn một nhóm nghiên cứu ở trường Đại học Ottawa (Canada) đã nghiên cứu 6.000 người trong 4 năm và phát hiện thấy những người thường xuyên dùng cafêin có kết quả tốt hơn trong các bài kiểm tra (trung bình làm bài tốt hơn 31%) so với những người không dùng cafêin. Giáo sư Koh Jae-young ở khoa Thần kinh học (Trung tâm Y học Seoul Asan, Hàn Quốc) nhận định rằng chất cafêin trong cà phê và trà kích kích hệ thống thần kinh trung ương và tăng cường dung lượng bộ nhớ bằng việc thúc đẩy hệ thống lưới của bộ não.
4. Ngủ
Nhà tâm lý học người Mỹ Robert Stickgold cho rằng người ta cần ngủ tối thiểu 6 tiếng đồng hồ để giữ lại hoàn toàn những kiến thức đã học được trong ngày trước đó. Theo Tiến sĩ Park Dong-seon ở Trung tâm Giấc ngủ Yesong (Hàn Quốc), những kiến thức mà ta thu thập lúc ban ngày được lưu trữ trong thuỳ thái dương (một trong những khu vực hoạt động mạnh nhất của não) khi người ta ngủ.
5. Ghi chép lại
Dung lượng ghi nhớ dài hạn của não người không có giới hạn. Nhưng dung lượng ghi nhớ ngắn hạn lại hạn chế - ví dụ như việc nhớ số điện thoại vừa học thuộc, danh sách các việc phải làm trong ngày, tên của các cửa hiệu đọc lướt qua cửa kính ô tô… Những người già có ít tế bào nhớ hơn, nên tốt hơn là họ cần ghi lại những thông tin “rắm rối” như số điện thoại và các việc phải làm hàng ngày khi chúng vừa xuất hiện. Khi những ghi nhớ ngắn hạn không cần thiết “nhảy” vào bộ não chúng ta, chứng đãng trí lại càng trở nên tồi tệ hơn.
6. Đọc sách
Đọc sách là một cách cải thiện trí nhớ tốt hơn các cách thông thường như chơi bài hoặc chơi cờ. Sau khi nghiên cứu mối quan hệ giữa chứng mất trí và những hoạt động giải trí như chơi cờ, chơi bài, xem tivi và đọc sách, một nhóm nghiên cứu ở Trung tâm Y học (trường Đại học Kyung Hee, Hàn Quốc) nhận thấy những người đọc sách ít có nguy cơ phát triển chứng mất trí hơn.
Theo tiến sĩ Won Jang-won ở bệnh viện trường Đại học Kyung Hee, đọc sách giúp thúc đẩy sự dịch chuyển từ bộ nhớ ngắn hạn sang bộ nhớ dài hạn bằng việc luyện khả năng hiểu các sự kiện xảy ra trước đó và sau đó trong một cuốn sách.
THƯƠNG VŨ (Theo Chosun)
Bạn có thể gửi nhận xét, góp ý hay liên hệ về bài viết 6 cách cải thiện trí nhớ bằng cách gửi thư điện tử tới Lien He Bao Viet Nam. Xin bao gồm tên bài viết 6 cach cai thien tri nho ở dạng tiếng Việt không dấu. Hoặc 6 cách cải thiện trí nhớ ở dạng có dấu. Bài viết trong chuyên đề Những Điều Nên Biết của chuyên mục Sức Khỏe.
6 ways to improve memory
Korean universities, the research team, can be, memory, improve, Tri, people, property, walk, run, brain, 6, drinking, the
memory - "property" mystery and magic of man. Scientific research is that in many ways, this property can be "strengthened" and increase ..
Kể lại cảnh hỗn loạn hiếm có tại công viên nước Hồ Tây; Khánh Thi tự tin khỏa thân bên người tình trẻ; Liệt sĩ trở về sau 50 năm hy sinh; Hà Nội: Nữ giám đốc bị sát hại tại nhà; Hạ sát PGĐ ngân hàng vì bị sỉ nhục…không tìm được gái...là những thông tin thời sự nổi bật trong ngày 20/4.
Tìm máy bay và phi công gặp nạn gần đảo Phú Quý; Hà Nội: Nhiều phố có hàng cổ thụ bị vết 'chém' lạ; Phi công, tiếp viên Vietnam Airlines bị tạm giữ tại Hàn Quốc; Phá đường dây người mẫu, diễn viên bán dâm ngàn USD ở Sài Gòn; Chân dung đại gia bí ẩn yêu thương Ngọc Trinh suốt 7 năm qua; ...là những thông tin thời sự nổi bật trong tuần qua.
TQ mở rộng phi pháp bãi đá ở Trường Sa; Máy bay rơi ở Bình Thuận, 2 phi công nhảy dù; Hà Nội: Nhiều phố có hàng cổ thụ bị vết 'chém' lạ; 'Trùm' đường dây người mẫu bán dâm cho đại gia ở SG; 5 người đẹp Việt trần tình nghi án "đi khách"; Tai nạn thảm khốc sau bữa tiệc thôi nôi...là những tin tức thời sự nổi bật trong ngày 16/4.
Tổng TTCP gọi điện cho đoàn thanh tra cây Hà Nội; Hàng cổ thụ Thủ đô ứa nhựa sau những vết chém lạ; Nửa đêm phá cửa xe đưa thi thể 2 thầy giáo ra ngoài; Chuyện hậu trường be bét của truyền hình thực tế; Thủ đoạn cực kỳ tinh vi của siêu lừa qua Facebook ở HN...là những thông tin thời sự nổi bật trong ngày 15/4.
8 người tranh chức Cục trưởng Đường sắt VN; Hành động lạ của người mẹ 'xin tiền chữa ung thư cho con'; Chở xác người vứt giữa phố; Khoe 'chiến tích' và ảnh sex để bôi xấu bạn gái cũ; 'Cá chép hóa rồng' 200 tấn trên sông Hàn; Nữ hung thủ giết 3 bà cháu im lặng trong trại giam...là những thông tin thời sự nổi bật trong ngày 14/4.
Theo phân tích từ Bộ Y tế, việc điều chỉnh giá dịch vụ y tế, đối với người bệnh có thẻ bảo hiểm y tế (BHYT) được lợi đầu tiên vì được thụ hưởng dịch vụ y tế chất lượng tốt hơn...
Cục Hàng không VN đang tiến hành rà soát lại tất cả các khâu soi chiếu an ninh tại Cảng Hàng không Quốc tế Nội Bài để lãm rõ nguyên nhân phi công và tiếp viên Vietnam Airlines có thể “qua mặt” anh ninh vận chuyển 6kg vàng từ..
Chỉ mang tính thử nghiệm, nhưng việc gắn camera trên mũ CSGT đã đem lại nhiều hiệu quả, khiến người vi phạm giao thông tâm phục, khẩu phục.
5 người cùng bị truy tố về tội giết người trong một vụ án. Kỳ án 'ma cũ bắt nạt ma mới' và sự thật bất ngờ; Kỳ án “Chúc Anh Đài” thời @ chuyên đi trộm cắp; Kỳ án tòa xử buộc người không vay phải trả nợ...
Bé gái 3 tuổi bỏng nặng phần bụng, ngực và một phần cổ, mặt vì bị bạn đốt váy trong lớp học tại trường mầm non ở thị trấn thuộc huyện Lục Yên, tỉnh Yên Bái.
Cùng dõi theo những hình ảnh ngày làm việc của các nữ chiến sĩ CSGT vừa được Giám đốc Công an TP Hà Nội tặng bằng khen vì có thành tích xuất sắc.
Những ngày qua, cộng đồng mạng liên tục chia sẻ câu chuyện về đôi vợ chồng già bán xăng chịu cho người qua đường khi khách chẳng may "cháy túi" khiến nhiều người cảm động.
Trong khi chúng ta đang có một mùa đông ấm áp cùng gia đình, bạn bè thì ở ngoài kia biết bao em thơ và cụ già đang phải chống chọi với cái lạnh cắt da cắt thịt của tiết trời miền Bắc.
Đừng bao giờ nói câu "Năm sau con sẽ về" vì biết đâu đó là cái Tết cuối cùng ta còn được ở bên cha mẹ.
Và còn rất nhiều những lá thư, những dòng cảm tưởng được viết với nhiều tâm trạng và tình cảm khác nhau gửi đến ông lang vườn, nhưng ẩn trong tất cả những dòng chữ đó là một sự biết ơn, trân trọng.
Bà Hillary Clinton sẵn sàng chạy đua vào Nhà Trắng năm 2016; ông Putin trực tiếp giải đáp thắc mắc trên truyền hình; Hàn Quốc công khai cuộc phỏng vấn cuối đời cố Chủ tịch Keangnam; Triều Tiên kỷ niệm sinh nhật Chủ tịch Kim Nhật Thành... là những tin tức nổi bật trong tuần qua.
Bé trai 1 tuổi tử vong tại BV Hồng Ngọc; Máy bay SU-22 rơi xuống biển; Phi công, tiếp viên hàng không được lợi bao nhiêu từ mỗi chuyến hàng xách tay”?; Xà cừ Hà Nội bị đẽo vỏ: Đề nghị công an điều tra... là những tin tức nổi bật được dư luận quan tâm trong tuần qua.
Nhiều người bệnh bức xúc vì bác sĩ vô tâm, chẩn đoán nhầm; những chú ý đặc biệt khi ăn hải sản, món ăn mùa hè, bỏ túi những bí quyết phòng tránh bệnh ngày nắng nóng, thêm nhiều khám phá thú vị về chuyện "yêu" và sức khỏe giới tính,... là những tin sức khỏe quan trọng tuần qua. ------------ Xem thêm: Điểm nhanh tin sức khỏe quan trọng tuần qua (13/4 - 19/4), http://vietbao.vn/Suc-khoe/Diem-nhanh-tin-suc-khoe-quan-trong-tuan-qua134-194/2147554199/248/ Tin nhanh Việt Nam ra thế giới vietbao.vn
Lan Ngọc dành giải quán quân Bước nhảy hoàn vũ 2015, "Fast & Furious 7" cán mốc doanh thu 100 tỉ tại Việt Nam, Ngọc Trinh trở thành Nữ hoàng bikini châu Á, Xuân Bắc "chốt" cát-xê 8 tỉ đồng, vượt nhiều tên tuổi lớn, Thân thế ít người biết về 2 người mẫu bán dâm nghìn đô, Hoa hậu Kỳ Duyên bị tố làm màu trong việc bán dưa hấu, CL (2NE1) chỉ chịu thua Tổng thống Nga, Em út EXO-M lại bị đồn rời nhóm, "Bạn gái ngực lép" úp mở tuyên bố chia tay G-Dragon,...là những thông tin giải trí nổi bật trong tuần. ------------ Xem thêm: Toàn cảnh Showbiz tuần (12/04 – 18/04), http://vietbao.vn/The-gioi-giai-tri/Toan-canh-Showbiz-tuan-1204-1804/2147554226/49/ Tin nhanh Việt Nam ra thế giới vietbao.vn
Người mẫu, hoa khôi... bán dâm giá nghìn đô; Phi công và tiếp viên VNA bị bắt tại Hàn Quốc; Thảm án 3 bà cháu bị chém chết; Điều chưa biết về vụ trộm táo bạo nhất lịch sử; Những phi vụ táo tợn của “Băng cướp Hắc Long”; Bóc mẽ những chiêu thức tinh vi trong thế giới cá độ online;......là những tin đáng chú ý trong tuần. ------------ Xem thêm: Tin An ninh - Pháp luật tuần qua (12/04 - 18/04), http://vietbao.vn/An-ninh-Phap-luat/Tin-An-ninh-Phap-luat-tuan-qua-1204-1804/2147554187/218/ Tin nhanh Việt Nam ra thế giới vietbao.vn
Viết phản hồi

markdown:
|
|![]()
|Đi bộ giúp cải thiện trí nhớ|
1. Đi bộ
Bằng cách cho 210 người có bộ não cỡ trung bình đi bộ nhanh 3 lần/tuần, mỗi lần trong 1 tiếng, một nhóm nghiên cứu ở trường Đại học Illinois (Mỹ) nhận thấy chỉ sau 3 tháng đi bộ, hoạt động tế bào nhớ của những người này tương đương với những người trẻ hơn họ 3 tuổi.
Nhóm nghiên cứu cũng phát hiện thấy việc đi bộ thúc đẩy đốt sống cổ, từ đó tăng lượng máu chuyển lên não. Theo giáo sư Lee Dong-yeong ở khoa Thần kinh (bệnh viện Quốc gia Seoul, Hàn Quốc), hoạt động tuần hoàn máu tích cực kích thích sự giải phóng các chất dẫn truyền thần kinh, cho phép trao đổi thông tin nhanh hơn và đồng thời hơn. Và điều này giúp cải thiện trí nhớ về lâu dài.
2. Uống rượu vang
Một nhóm nghiên cứu ở thành phố Auckland (New Zealand) cho biết uống mỗi ngày từ 1-2 ly rượu vang có thể cải thiện đáng kể trí nhớ con người. Những nhà nghiên cứu này nói rằng thụ thể NMDA phản ứng với chất cồn. Theo giáo sư Han Seol-heui ở khoa Thần kinh học (trường Đại học Konkuk, Hàn Quốc), một lượng nhỏ chất cồn không chỉ kích thích thụ thể NMDA mà còn làm dãn nở mạch máu, từ đó thúc đẩy tuần hoàn máu.
Chất chống oxy hóa ở rượu vang cũng có thể ngăn cản sự phá huỷ các tế bào não qua đó cải thiện trí nhớ. Tuy nhiên, uống quá nhiều chất cồn (5-6 ly rượu vang/ngày) có thể phá hoại tế bào não làm giảm khả năng ghi nhớ của chúng ta.
3. Uống cà phê
Qua nghiên cứu với 7.000 người trên 65 tuổi trong 4 năm, tiến sĩ Karen Ritchie (Trung tâm Nghiên cứu Y học và Sức khỏe Quốc gia của Pháp) nhận thấy ở những người uống nhiều hơn 3 tách cà phê/ngày, tốc độ giảm sút trí nhớ chậm hơn 45% so với những người uống 1 tách cà phê/ngày.
Còn một nhóm nghiên cứu ở trường Đại học Ottawa (Canada) đã nghiên cứu 6.000 người trong 4 năm và phát hiện thấy những người thường xuyên dùng cafêin có kết quả tốt hơn trong các bài kiểm tra (trung bình làm bài tốt hơn 31%) so với những người không dùng cafêin. Giáo sư Koh Jae-young ở khoa Thần kinh học (Trung tâm Y học Seoul Asan, Hàn Quốc) nhận định rằng chất cafêin trong cà phê và trà kích kích hệ thống thần kinh trung ương và tăng cường dung lượng bộ nhớ bằng việc thúc đẩy hệ thống lưới của bộ não.
4. Ngủ
Nhà tâm lý học người Mỹ Robert Stickgold cho rằng người ta cần ngủ tối thiểu 6 tiếng đồng hồ để giữ lại hoàn toàn những kiến thức đã học được trong ngày trước đó. Theo Tiến sĩ Park Dong-seon ở Trung tâm Giấc ngủ Yesong (Hàn Quốc), những kiến thức mà ta thu thập lúc ban ngày được lưu trữ trong thuỳ thái dương (một trong những khu vực hoạt động mạnh nhất của não) khi người ta ngủ.
5. Ghi chép lại
Dung lượng ghi nhớ dài hạn của não người không có giới hạn. Nhưng dung lượng ghi nhớ ngắn hạn lại hạn chế - ví dụ như việc nhớ số điện thoại vừa học thuộc, danh sách các việc phải làm trong ngày, tên của các cửa hiệu đọc lướt qua cửa kính ô tô… Những người già có ít tế bào nhớ hơn, nên tốt hơn là họ cần ghi lại những thông tin “rắm rối” như số điện thoại và các việc phải làm hàng ngày khi chúng vừa xuất hiện. Khi những ghi nhớ ngắn hạn không cần thiết “nhảy” vào bộ não chúng ta, chứng đãng trí lại càng trở nên tồi tệ hơn.
6. Đọc sách
Đọc sách là một cách cải thiện trí nhớ tốt hơn các cách thông thường như chơi bài hoặc chơi cờ. Sau khi nghiên cứu mối quan hệ giữa chứng mất trí và những hoạt động giải trí như chơi cờ, chơi bài, xem tivi và đọc sách, một nhóm nghiên cứu ở Trung tâm Y học (trường Đại học Kyung Hee, Hàn Quốc) nhận thấy những người đọc sách ít có nguy cơ phát triển chứng mất trí hơn.
Theo tiến sĩ Won Jang-won ở bệnh viện trường Đại học Kyung Hee, đọc sách giúp thúc đẩy sự dịch chuyển từ bộ nhớ ngắn hạn sang bộ nhớ dài hạn bằng việc luyện khả năng hiểu các sự kiện xảy ra trước đó và sau đó trong một cuốn sách.
THƯƠNG VŨ (Theo Chosun)
|
|
00:00 / --:--
|
|
|
|
TIN
![]()
Bạn có thể gửi nhận xét, góp ý hay liên hệ về bài viết
** bằng cách gửi thư điện tử tới 6 cách cải thiện trí nhớ**
Kể lại cảnh hỗn loạn hiếm có tại công viên nước Hồ Tây; Khánh Thi tự tin khỏa thân bên người tình trẻ; Liệt sĩ trở về sau 50 năm hy sinh; Hà Nội: Nữ giám đốc bị sát hại tại nhà; Hạ sát PGĐ ngân hàng vì bị sỉ nhục…không tìm được gái...là những thông tin thời sự nổi bật trong ngày 20/4.
Tìm máy bay và phi công gặp nạn gần đảo Phú Quý; Hà Nội: Nhiều phố có hàng cổ thụ bị vết 'chém' lạ; Phi công, tiếp viên Vietnam Airlines bị tạm giữ tại Hàn Quốc; Phá đường dây người mẫu, diễn viên bán dâm ngàn USD ở Sài Gòn; Chân dung đại gia bí ẩn yêu thương Ngọc Trinh suốt 7 năm qua; ...là những thông tin thời sự nổi bật trong tuần qua.
TQ mở rộng phi pháp bãi đá ở Trường Sa; Máy bay rơi ở Bình Thuận, 2 phi công nhảy dù; Hà Nội: Nhiều phố có hàng cổ thụ bị vết 'chém' lạ; 'Trùm' đường dây người mẫu bán dâm cho đại gia ở SG; 5 người đẹp Việt trần tình nghi án "đi khách"; Tai nạn thảm khốc sau bữa tiệc thôi nôi...là những tin tức thời sự nổi bật trong ngày 16/4.
Tổng TTCP gọi điện cho đoàn thanh tra cây Hà Nội; Hàng cổ thụ Thủ đô ứa nhựa sau những vết chém lạ; Nửa đêm phá cửa xe đưa thi thể 2 thầy giáo ra ngoài; Chuyện hậu trường be bét của truyền hình thực tế; Thủ đoạn cực kỳ tinh vi của siêu lừa qua Facebook ở HN...là những thông tin thời sự nổi bật trong ngày 15/4.
8 người tranh chức Cục trưởng Đường sắt VN; Hành động lạ của người mẹ 'xin tiền chữa ung thư cho con'; Chở xác người vứt giữa phố; Khoe 'chiến tích' và ảnh sex để bôi xấu bạn gái cũ; 'Cá chép hóa rồng' 200 tấn trên sông Hàn; Nữ hung thủ giết 3 bà cháu im lặng trong trại giam...là những thông tin thời sự nổi bật trong ngày 14/4.
Theo phân tích từ Bộ Y tế, việc điều chỉnh giá dịch vụ y tế, đối với người bệnh có thẻ bảo hiểm y tế (BHYT) được lợi đầu tiên vì được thụ hưởng dịch vụ y tế chất lượng tốt hơn...
Cục Hàng không VN đang tiến hành rà soát lại tất cả các khâu soi chiếu an ninh tại Cảng Hàng không Quốc tế Nội Bài để lãm rõ nguyên nhân phi công và tiếp viên Vietnam Airlines có thể “qua mặt” anh ninh vận chuyển 6kg vàng từ..
Chỉ mang tính thử nghiệm, nhưng việc gắn camera trên mũ CSGT đã đem lại nhiều hiệu quả, khiến người vi phạm giao thông tâm phục, khẩu phục.
5 người cùng bị truy tố về tội giết người trong một vụ án. Kỳ án 'ma cũ bắt nạt ma mới' và sự thật bất ngờ; Kỳ án “Chúc Anh Đài” thời @ chuyên đi trộm cắp; Kỳ án tòa xử buộc người không vay phải trả nợ...
Bé gái 3 tuổi bỏng nặng phần bụng, ngực và một phần cổ, mặt vì bị bạn đốt váy trong lớp học tại trường mầm non ở thị trấn thuộc huyện Lục Yên, tỉnh Yên Bái.
Cùng dõi theo những hình ảnh ngày làm việc của các nữ chiến sĩ CSGT vừa được Giám đốc Công an TP Hà Nội tặng bằng khen vì có thành tích xuất sắc.
Những ngày qua, cộng đồng mạng liên tục chia sẻ câu chuyện về đôi vợ chồng già bán xăng chịu cho người qua đường khi khách chẳng may "cháy túi" khiến nhiều người cảm động.
Trong khi chúng ta đang có một mùa đông ấm áp cùng gia đình, bạn bè thì ở ngoài kia biết bao em thơ và cụ già đang phải chống chọi với cái lạnh cắt da cắt thịt của tiết trời miền Bắc.
Đừng bao giờ nói câu "Năm sau con sẽ về" vì biết đâu đó là cái Tết cuối cùng ta còn được ở bên cha mẹ.
Và còn rất nhiều những lá thư, những dòng cảm tưởng được viết với nhiều tâm trạng và tình cảm khác nhau gửi đến ông lang vườn, nhưng ẩn trong tất cả những dòng chữ đó là một sự biết ơn, trân trọng.
Bà Hillary Clinton sẵn sàng chạy đua vào Nhà Trắng năm 2016; ông Putin trực tiếp giải đáp thắc mắc trên truyền hình; Hàn Quốc công khai cuộc phỏng vấn cuối đời cố Chủ tịch Keangnam; Triều Tiên kỷ niệm sinh nhật Chủ tịch Kim Nhật Thành... là những tin tức nổi bật trong tuần qua.
Bé trai 1 tuổi tử vong tại BV Hồng Ngọc; Máy bay SU-22 rơi xuống biển; Phi công, tiếp viên hàng không được lợi bao nhiêu từ mỗi chuyến hàng xách tay”?; Xà cừ Hà Nội bị đẽo vỏ: Đề nghị công an điều tra... là những tin tức nổi bật được dư luận quan tâm trong tuần qua.
Nhiều người bệnh bức xúc vì bác sĩ vô tâm, chẩn đoán nhầm; những chú ý đặc biệt khi ăn hải sản, món ăn mùa hè, bỏ túi những bí quyết phòng tránh bệnh ngày nắng nóng, thêm nhiều khám phá thú vị về chuyện "yêu" và sức khỏe giới tính,... là những tin sức khỏe quan trọng tuần qua. ------------ Xem thêm: Điểm nhanh tin sức khỏe quan trọng tuần qua (13/4 - 19/4), http://vietbao.vn/Suc-khoe/Diem-nhanh-tin-suc-khoe-quan-trong-tuan-qua134-194/2147554199/248/ Tin nhanh Việt Nam ra thế giới vietbao.vn
Lan Ngọc dành giải quán quân Bước nhảy hoàn vũ 2015, "Fast & Furious 7" cán mốc doanh thu 100 tỉ tại Việt Nam, Ngọc Trinh trở thành Nữ hoàng bikini châu Á, Xuân Bắc "chốt" cát-xê 8 tỉ đồng, vượt nhiều tên tuổi lớn, Thân thế ít người biết về 2 người mẫu bán dâm nghìn đô, Hoa hậu Kỳ Duyên bị tố làm màu trong việc bán dưa hấu, CL (2NE1) chỉ chịu thua Tổng thống Nga, Em út EXO-M lại bị đồn rời nhóm, "Bạn gái ngực lép" úp mở tuyên bố chia tay G-Dragon,...là những thông tin giải trí nổi bật trong tuần. ------------ Xem thêm: Toàn cảnh Showbiz tuần (12/04 – 18/04), http://vietbao.vn/The-gioi-giai-tri/Toan-canh-Showbiz-tuan-1204-1804/2147554226/49/ Tin nhanh Việt Nam ra thế giới vietbao.vn
Người mẫu, hoa khôi... bán dâm giá nghìn đô; Phi công và tiếp viên VNA bị bắt tại Hàn Quốc; Thảm án 3 bà cháu bị chém chết; Điều chưa biết về vụ trộm táo bạo nhất lịch sử; Những phi vụ táo tợn của “Băng cướp Hắc Long”; Bóc mẽ những chiêu thức tinh vi trong thế giới cá độ online;......là những tin đáng chú ý trong tuần. ------------ Xem thêm: Tin An ninh - Pháp luật tuần qua (12/04 - 18/04), http://vietbao.vn/An-ninh-Phap-luat/Tin-An-ninh-Phap-luat-tuan-qua-1204-1804/2147554187/218/ Tin nhanh Việt Nam ra thế giới vietbao.vn
Ý kiến bạn đọc
Viết phản hồi