markdown:
# Hai Bà Trưng
|Loạt bài
||
|![]()
|
| (207 TCN - 40)
|
| (40 - 43) Hai Bà Trưng
|
| (43 - 541)
|
| và (541 - 602)
|
| (602 - 905)
|
| (905 - 938)
|
| (938 - 967)
|
| (968 - 980)
|
| (980 - 1009)
|
| (
|
| (
|
| (
|
| (1407 - 1427)
|
|
(
|
| (1778 - 1802)
|
| (1802 - 1945)
|
| (
|
| (
|
|[Hai Bà Trưng (định hướng)](/wiki/Hai_B%C3%A0_Tr%C6%B0ng_(%C4%91%E1%BB%8Bnh_h%C6%B0%E1%BB%9Bng)). **Hai Bà Trưng** ( [chữ Nôm](/wiki/Ch%E1%BB%AF_N%C3%B4m): **𠄩婆徵**; mất ngày mùng 6 tháng 2 năm Quý Mão [43](/wiki/43)) là tên gọi chung của **Trưng Trắc** ( [chữ Hán](/wiki/Ch%E1%BB%AF_H%C3%A1n): 徵側) và **Trưng Nhị** (徵貳), hai chị em) là [anh hùng dân tộc](/wiki/Anh_h%C3%B9ng_d%C3%A2n_t%E1%BB%99c) của [người Việt](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Vi%E1%BB%87t). Hai Bà Trưng khởi binh chống lại quân [Hán](/wiki/H%C3%A1n), lập ra một quốc gia với kinh đô tại [Mê Linh](/wiki/M%C3%AA_Linh) và tự phong là [Nữ vương](/wiki/N%E1%BB%AF_ho%C3%A0ng). Sau khi cuộc khởi nghĩa này bị quân Hán dưới sự chỉ huy của [Mã Viện](/wiki/M%C3%A3_Vi%E1%BB%87n) đánh bại, tục truyền rằng vì không muốn chịu khuất phục, hai Bà đã nhảy xuống sông tự tử. * coi Trưng Trắc là một vị Đại Việt Sử ký Toàn thư* [vua](/wiki/Vua_Vi%E1%BB%87t_Nam)trong [lịch sử Việt Nam](/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Vi%E1%BB%87t_Nam).
## Mục lục
## Sự nghiệp[
[sửa](/w/index.php?title=Hai_B%C3%A0_Tr%C6%B0ng&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Hai_B%C3%A0_Tr%C6%B0ng&action=edit§ion=1)]
Các Lạc tướng
[Mê Linh](/wiki/M%C3%AA_Linh) và [Chu Diên](/w/index.php?title=Chu_Di%C3%AAn&action=edit&redlink=1) có ý chống lại sự cai trị tàn bạo của [Thái thú](/wiki/Th%C3%A1i_th%C3%BA) [Tô Định](/wiki/T%C3%B4_%C4%90%E1%BB%8Bnh). [Tô Định](/wiki/T%C3%B4_%C4%90%E1%BB%8Bnh) bèn bắt giết Thi Sách (chồng của Trưng Trắc) để trấn áp tinh thần người Việt.
Tháng 3, năm
[Canh Tý](/wiki/Canh_T%C3%BD) ( [40](/wiki/40)), vì Tô Định dùng pháp luật trói buộc, lại thù Tô Định giết chồng mình, Trưng Trắc cùng với em gái là Trưng Nhị nổi binh đánh hãm trị sở ở Luy Lâu (thuộc huyện Thuận Thành, Bắc Ninh ngày nay). Theo nhà nghiên cứu Lê Mạnh Thát, không có thời kỳ Bắc thuộc lần thứ nhất và cuộc chiến đầu của Hai Bà Trưng là cuộc kháng chiến chống ngoại xâm của một nước độc lập, chứ không phải là một cuộc khởi nghĩa lật đổ ách thống trị của ngoại bang. Tô Định phải chạy về Nam Hải. Các quận [1] [Nam Hải](/wiki/Nam_H%E1%BA%A3i_qu%E1%BA%ADn), [Cửu Chân](/wiki/C%E1%BB%ADu_Ch%C3%A2n), [Nhật Nam](/wiki/Nh%E1%BA%ADt_Nam), [Hợp Phố](/wiki/H%E1%BB%A3p_Ph%E1%BB%91)đều hưởng ứng. Hai bà lấy được 65 thành ở [Lĩnh Nam](/wiki/L%C4%A9nh_Nam). Trưng Trắc tự lập làm vua, xưng là Trưng Nữ Vương (hay Trưng Vương).
Tương truyền, Hai Bà Trưng đã đọc lời thề trước khi xuất binh:
- "Một xin rửa sạch nước thù
Hai xin dựng lại nghiệp xưa họ Hùng
- Ba kêu oan ức lòng chồng
Bốn xin vẻn vẹn sở công lênh này"
Ngày 30 tháng 1 năm
[Tân Sửu](/wiki/T%C3%A2n_S%E1%BB%ADu) ( [41](/wiki/41)), [nhà Hán](/wiki/Nh%C3%A0_H%C3%A1n) thấy bà xưng vương dấy quân đánh lấy các thành ấp, các quận biên thùy, nên hạ lệnh cho các quận [Trường Sa](/w/index.php?title=Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Sa_qu%E1%BA%ADn&action=edit&redlink=1), [Hợp Phố](/wiki/H%E1%BB%A3p_Ph%E1%BB%91) và [Giao Chỉ](/wiki/Giao_Ch%E1%BB%89) sắp sẵn xe thuyền, sửa sang cầu đường, thông các núi khe, chứa thóc lương, cho [Mã Viện](/wiki/M%C3%A3_Vi%E1%BB%87n) làm [Phục Ba tướng quân](/wiki/M%C3%A3_Vi%E1%BB%87n), Phù Lạc hầu [Lưu Long](/wiki/L%C6%B0u_Long) làm phó sang xâm lược.
Cánh quân bộ tiến vào vùng Đông Bắc Mã Viện tiến theo đường ven biển, san núi làm đường hơn nghìn dặm, đến
[Lãng Bạc](/w/index.php?title=L%C3%A3ng_B%E1%BA%A1c&action=edit&redlink=1) (ở phía tây Tây Nhai của [La Thành](/wiki/La_Th%C3%A0nh)) đánh nhau với vua. Quân Nam bấy giờ ô hợp, rất nhiều thủ lĩnh không phục hai vua là đàn bà, lớp tan rã, lớp tự ly khai. Hai bà thấy thế giặc mạnh lắm, không chống nổi, bèn lui quân về giữ [2] [Cấm Khê](/wiki/C%E1%BA%A9m_Kh%C3%AA)(sử chép là Kim Khê).
Năm
[Quý Mão](/wiki/Qu%C3%BD_M%C3%A3o) ( [43](/wiki/43)), Hai Bà Trưng chống cự lại với quân nhà Hán, thế cô bị thua, đều tử trận . Mã Viện đuổi theo đánh quân còn sót lại huyện Cư Phong thì tàn quân đầu hàng, Mã Viện bèn dựng [3] [cột đồng](/wiki/C%E1%BB%99t_%C4%91%E1%BB%93ng_M%C3%A3_Vi%E1%BB%87n)(tương truyền ở trên động Cổ Lâu châu Khâm) làm giới hạn cuối cùng của nhà Hán, và khắc lên đó dòng chữ thề: "Cột đồng gãy thì [[4]](#cite_note-4) [Giao Chỉ](/wiki/Giao_Ch%E1%BB%89)diệt" ( *Đồng trụ chiết, Giao Chỉ diệt*). Từ đây, nước Việt lại thuộc quyền kiểm soát của nhà Hán. Người dân đã dựng đền thờ Trưng Nữ Vương ở [xã Hát Giang](/w/index.php?title=X%C3%A3_H%C3%A1t_Giang&action=edit&redlink=1), [huyện Phúc Lộc](/w/index.php?title=Huy%E1%BB%87n_Ph%C3%BAc_L%E1%BB%99c&action=edit&redlink=1)(nay ở [Hát Môn](/wiki/H%C3%A1t_M%C3%B4n), huyện [Phúc Thọ](/wiki/Ph%C3%BAc_Th%E1%BB%8D), [Hà Nội](/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i)) và ở đất cũ thành [Phiên Ngung](/wiki/Phi%C3%AAn_Ngung)cũng có . [[5]](#cite_note-5)
## Đánh giá[
[sửa](/w/index.php?title=Hai_B%C3%A0_Tr%C6%B0ng&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Hai_B%C3%A0_Tr%C6%B0ng&action=edit§ion=2)]
Sử gia
[Lê Văn Hưu](/wiki/L%C3%AA_V%C4%83n_H%C6%B0u) viết trong [Đại Việt sử ký](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_Vi%E1%BB%87t_s%E1%BB%AD_k%C3%BD): *Trưng Trắc, Trưng Nhị là đàn bà, hô một tiếng mà các quận Cửu Chân, Nhật Nam, Hợp Phố, cùng 65 thành ở Lĩnh Ngoại đều hưởng ứng, việc dựng nước xưng vương dễ như trở bàn tay, có thể thấy hình thế đất Việt ta đủ dựng được nghiệp bá vương. Tiếc rằng nối sau họ Triệu cho đến trước họ Ngô, trong khoảng hơn nghìn năm, bọn đàn ông chỉ cúi đầu bó tay, làm tôi tớ cho người phương Bắc, há chẳng xấu hổ với hai chị em họ Trưng là đàn bà hay sao? Ôi ! Có thể gọi là tự vứt bỏ mình vậy*
Hoàng đế
[Tự Đức](/wiki/T%E1%BB%B1_%C4%90%E1%BB%A9c) viết trong [Khâm định Việt sử thông giám cương mục](/wiki/Kh%C3%A2m_%C4%91%E1%BB%8Bnh_Vi%E1%BB%87t_s%E1%BB%AD_Th%C3%B4ng_gi%C3%A1m_c%C6%B0%C6%A1ng_m%E1%BB%A5c): *Hai Bà Trưng thuộc phái quần thoa, thế mà hăng hái quyết tâm khởi nghĩa, làm chấn động cả triều đình Hán. Dẫu rằng thế lực cô đơn, không gặp thời thế, nhưng cũng đủ làm phấn khởi lòng người, lưu danh sử sách. Kìa những bọn nam tử râu mày mà chịu khép nép làm tôi tớ người khác, chẳng những mặt dày thẹn chết lắm !*
Xét về Hai Bà Trưng, có thể nói là bậc nữ kiệt hiếm có trong
[lịch sử Việt Nam](/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Vi%E1%BB%87t_Nam) nói riêng và [lịch sử thế giới](/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi) nói chung. Đặc biệt là thân phận của nữ nhi thời phong kiến bị xem thường, vậy mà dám nổi dậy mưu toan nghiệp lớn, đền nợ nước, trả thù nhà, điều đó ngay đến đấng mày râu cũng chưa chắc đã có mấy ai được như vậy. Mặc dù cuộc khởi nghĩa này cuối cùng bị thất bại, nhưng công lao và sự nghiệp hiển hách của hai bà vẫn không thể phai mờ được. Những lời ngợi ca trên tưởng cũng không phải là ngoa. [ [cần dẫn nguồn](/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c)]
## Góc nhìn qua sử liệu của Trung Quốc[
[sửa](/w/index.php?title=Hai_B%C3%A0_Tr%C6%B0ng&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Hai_B%C3%A0_Tr%C6%B0ng&action=edit§ion=3)]
Nguồn sử liệu đầu tiên đề cập đến chị em Hai Bà Trưng là cuốn
[Hậu Hán Thư](/wiki/H%E1%BA%ADu_H%C3%A1n_Th%C6%B0) viết vào thế kỷ thứ 5 (sau Công nguyên) bởi [Phạm Diệp](/wiki/Ph%E1%BA%A1m_Di%E1%BB%87p), với 2 đoạn đề cập đến hai chị em Bà Trưng khá ngắn gọn.
Quyển 86 "Nam Man Tây Nam Di liệt truyện" chép:
- 至十六年，交阯女子徵侧及其妹徵贰反，攻郡。徵侧者，麊泠县雒将之女也。嫁为硃珪人诗索妻，甚雄勇。交阯太守苏定以法绳之，侧忿，故反。于是九真、日南、合浦蛮里皆应之，凡略六十五城，自立为王。交阯刺史及诸太守仅得自守。光武乃诏长沙、合浦、交阯具车船，修道桥，通障谿，储粮谷。十八年，遣伏波将军马援、楼船将军段志，发长沙、桂阳、零陵、苍梧兵万余人讨之。明年夏四月，援破交阯，斩徵侧、徵贰等，余皆降散。
*Đến năm thứ 16 (* [Năm Kiến Vũ](/wiki/H%C3%A1n_Quang_V%C5%A9_%C4%90%E1%BA%BF), tức năm 40 sau Công nguyên), có người đàn bà ở Giao Chỉ là Trưng Trắc cùng em gái là Trưng Nhị làm phản, tấn công quận thành. Trưng Trắc là con gái của Lạc tướng huyện Mê Linh. Thị vốn được gả cho [Thi Sách](/wiki/Thi_S%C3%A1ch), người Châu Diên, rất hùng dũng. Thái thú Giao Chỉ là Tô Định dùng pháp luật hà khắc, Trắc căm phẫn, tạo phản. Thị được các thổ ti Man ở Cửu Chân, Nhật Nam, Hợp Phố hưởng ứng, đoạt được 65 thành trì, tự lập làm Vương. Thứ sử Giao Chỉ cùng với các thái thú quận bên chỉ biết cố thủ. Hán Quang Vũ vì vậy xuống chiếu cho các quận Trường Sa, Hợp Phố và Giao Chỉ chuẩn bị xe thuyền, tu sửa cầu đường, đèo dốc, tích trữ quân lương. Năm thứ 18 (tức năm 42 sau Công nguyên), sai [Phục Ba tướng quân](/wiki/Ph%E1%BB%A5c_Ba_t%C6%B0%E1%BB%9Bng_qu%C3%A2n) [Mã Viện](/wiki/M%C3%A3_Vi%E1%BB%87n)và Lâu Thuyền tướng quân Đoàn Chí, phát binh các lộ Trường Sa, Quế Dương, Linh Lăng, Thương Ngô hơn vạn người đi thảo phạt. Đến mùa hè năm sau (năm 43), tháng 4 (âm lịch), Viện phá Giao Chỉ, chém Trưng Trắc, Trưng Nhị, còn lại đền hàng hoặc tan rã cả.
Ở quyển 24 "Mã Viện liệt truyện" cũng có chép:
- 又交阯女子徵側及女弟徵貳反，攻沒其郡，九真、日南、合浦蠻夷皆應之，寇略嶺外六十餘城，側自立為王。於是璽書拜援伏波將軍，以扶樂侯劉隆為副，督樓船將軍段誌等南擊交阯。軍至合浦而誌病卒，詔援並將其兵。遂緣海而進，隨山刊道千餘裏。十八年春，軍至浪泊上，與賊戰，破之，斬首數千級，降者萬餘人。援追徵側等至禁谿，數敗之，賊遂散走。明年正月，斬徵側、徵貳，傳首洛陽。
*Có người đàn bà Giao Chỉ là Trưng Trắc cùng em gái là Trưng Nhị làm phản, tấn công quận thành, được các thổ ti Man ở Cửu Chân, Nhật Nam, Hợp Phố hưởng ứng, lần lượt thu phục được hơn 60 thành trì, Trắc tự lập làm Vương. Khi đó, vua (Hán Quang Vũ đế) ban ấn sách bái Viện làm Phục Ba tướng quân, cho Phú Nhạc hầu Lưu Long làm phó, sai Lâu Thuyền tướng quân Đoàn Chí cùng Nam chinh đánh Giao Chỉ. Quân đến Hợp Phố thì Chí bị bệnh chết, chiếu sai Viện kiêm lĩnh. Quân tiến dọc theo duyên hải, theo núi mở đường hơn nghìn dặm. Mùa xuân năm thứ 18, quân đến Lãng Bạc, giao chiến với giặc, phá được, chém hơn nghìn thủ cấp, hàng phục hơn vạn người. Viện truy kích Trưng Trắc đến đến tậm Cẩm Khê, đánh bại hoàn toàn, giặc tan chạy cả. Tháng Giêng sang năm, chém Trưng Trắc, Trưng Nhị, đưa đầu về Lạc Dương.*
## Di sản[
[sửa](/w/index.php?title=Hai_B%C3%A0_Tr%C6%B0ng&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Hai_B%C3%A0_Tr%C6%B0ng&action=edit§ion=4)]
- Hai Bà Trưng được coi là anh hùng dân tộc của Việt Nam, và được thờ cúng tại nhiều đền thờ, trong đó lớn nhất là
[Đền Hai Bà Trưng](/wiki/%C4%90%E1%BB%81n_Hai_B%C3%A0_Tr%C6%B0ng)ở [quận Hai Bà Trưng](/wiki/Hai_B%C3%A0_Tr%C6%B0ng_(qu%E1%BA%ADn)), [Hà Nội](/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i)và [đền Hai Bà Trưng](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%81n_Hai_B%C3%A0_Tr%C6%B0ng,_M%C3%AA_Linh&action=edit&redlink=1)tại thôn Hạ Lôi, xã Mê Linh, huyện [Mê Linh](/wiki/M%C3%AA_Linh),Vĩnh Phúc nay là [Mê Linh](/wiki/M%C3%AA_Linh), [Hà Nội](/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i)- quê hương của hai bà. Ngoài ra, tại tỉnh [Hồ Nam](/wiki/H%E1%BB%93_Nam)(Trung Quốc) hiện nay vẫn còn miếu thờ Trưng Vương (miếu này đã được kiểm chứng bởi hai nhà nho đi sứ đó là [Nguyễn Thực](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Th%E1%BB%B1c)và [Ngô Thì Nhậm](/wiki/Ng%C3%B4_Th%C3%AC_Nh%E1%BA%ADm)) do những [cừ súy](/w/index.php?title=C%E1%BB%AB_s%C3%BAy&action=edit&redlink=1)bị bắt về đất Hán sau khi khởi nghĩa của Hai Bà Trưng thất bại lập ra để tưởng nhớ về quê hương và cũng là thể hiện tinh thần bất khuất của người Việt thời Hai Bà Trưng. [ *]* [cần dẫn nguồn](/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c)
- Ngày nay tại các tỉnh miền nam Trung Quốc vẫn có tục thờ vua Bà, một vị thần linh thiêng trong quan niệm của người dân địa phương. Vua Bà có khả năng chính là Hai Bà Trưng, do thời gian quá lâu đã thất truyền nguồn gốc của những phong tục này.
[ *]* [cần dẫn nguồn](/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c)
- Các danh xưng của hai bà (Trưng Trắc, Trưng Nhị, Trưng Vương, Hai Bà Trưng) còn được đặt cho nhiều trường học, đường phố, quận... ở Việt Nam.
- Các câu chuyện về Hai Bà Trưng,
[Bà Triệu](/wiki/B%C3%A0_Tri%E1%BB%87u), và các nữ tướng khác được một số sử gia trích dẫn để làm bằng chứng cho luận điểm rằng xã hội Việt Nam trước khi bị [Hán hóa](/wiki/H%C3%A1n_h%C3%B3a)là một xã hội [mẫu hệ](/wiki/M%E1%BA%ABu_h%E1%BB%87)(hay còn gọi là [chế độ mẫu hệ](/wiki/Ch%E1%BA%BF_%C4%91%E1%BB%99_m%E1%BA%ABu_h%E1%BB%87)), trong đó phụ nữ có thể giữ vai trò lãnh đạo mà không gặp trở ngại. * có đoạn kể về cuộc khởi nghĩa của Hai Bà Trưng đã trở thành quen thuộc đối với người Việt: Đại Nam quốc sử diễn ca* *Bà Trưng quê ở* [Châu Phong](/wiki/Ch%C3%A2u_Phong) *Giận người tham bạo thù chồng chẳng quên* *Chị em nặng một lời nguyền* *Phất cờ nương tử thay quyền tướng quân* *Ngàn tây nổi áng phong trần* *Ầm ầm binh mã xuống gần* [Long Biên](/wiki/Long_Bi%C3%AAn) *Hồng quần nhẹ bước chinh yên* *Đuổi ngay* [Tô Định](/wiki/T%C3%B4_%C4%90%E1%BB%8Bnh), dẹp yên biên thành *Kinh kỳ đóng cõi* [Mê Linh](/wiki/M%C3%AA_Linh) [Lĩnh Nam](/wiki/L%C4%A9nh_Nam)riêng một triều đình nước ta *Ba thu gánh vác sơn hà* *Một là báo phục hai là Bá Vương* *Uy danh động tới Bắc Phương* [Hán](/wiki/Nh%C3%A0_H%C3%A1n)sai [Mã Viện](/wiki/M%C3%A3_Vi%E1%BB%87n)lên đường tấn công [Hồ Tây](/wiki/H%E1%BB%93_T%C3%A2y)đua sức vẫy vùng *Nữ nhi địch với anh hùng được sao!* *Cẩm Khê đến lúc hiểm nghèo* *Hai Bà thất thế cùng liều với sông!* *Trước là nghĩa, sau là trung* *Kể trong lịch sử anh hùng ai hơn.*
Hàng năm, vào ngày 6 tháng 2
[âm lịch](/wiki/%C3%82m_l%E1%BB%8Bch), là ngày giỗ hay là lễ hội tưởng nhớ Hai Bà (cũng là Ngày Phụ nữ Việt Nam tại miền Nam trước kia) được tổ chức tại [miền Nam Việt Nam](/wiki/Mi%E1%BB%81n_Nam_(Vi%E1%BB%87t_Nam)) trước năm 1975 và hiện nay tại nhiều nơi trong nước Việt Nam cũng như cộng đồng người Việt tại nước ngoài.
## Tướng lĩnh của Hai Bà Trưng[
[sửa](/w/index.php?title=Hai_B%C3%A0_Tr%C6%B0ng&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Hai_B%C3%A0_Tr%C6%B0ng&action=edit§ion=5)]
Theo nhiều nguồn tài liệu, thì hai bà có đến hơn 70 tướng lĩnh, trong đó có nhiều thủ lĩnh các nghĩa quân địa phương, hiện còn nhiều đền thờ lập
[Thành hoàng làng](/wiki/Th%C3%A0nh_ho%C3%A0ng_l%C3%A0ng) ở miền Bắc Việt Nam và miền Nam Trung Quốc. Đặc biệt, trong số này có nhiều nữ tướng lĩnh . [6] [Thánh Thiên](/wiki/Th%C3%A1nh_Thi%C3%AAn)- Nữ tướng anh hùng: Khởi nghĩa ở [Yên Dũng](/wiki/Y%C3%AAn_D%C5%A9ng), Bắc Đái - [Bắc Giang](/wiki/B%E1%BA%AFc_Giang). Tài kiêm văn võ, được Trưng Vương phong làm Thánh Thiên công chúa, giữ chức Bình Ngô đại tướng quân, thống lĩnh binh mã trấn thủ vùng Nam Hải (Hải Nam). Hiện có đền thờ ở [Ngọc Lâm](/wiki/Ng%E1%BB%8Dc_L%C3%A2m), [Yên Dũng](/wiki/Y%C3%AAn_D%C5%A9ng), [Bắc Ninh](/wiki/B%E1%BA%AFc_Ninh)(Việt Nam) và ở cả hai tỉnh [Quảng Đông](/wiki/Qu%E1%BA%A3ng_%C4%90%C3%B4ng), [Quảng Tây](/wiki/Qu%E1%BA%A3ng_T%C3%A2y)của Trung Quốc. [Lê Chân](/wiki/L%C3%AA_Ch%C3%A2n)- Nữ tướng miền biển: Khởi nghĩa ở [An Biên](/wiki/An_Bi%C3%AAn), [Hải Phòng](/wiki/H%E1%BA%A3i_Ph%C3%B2ng), được Trưng Vương phong làm Đông Triều công chúa, giữ chức Trấn Đông đại tướng quân, thống lĩnh đạo quân Nam Hải. Hiện có [đền Nghè](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%81n_Ngh%C3%A8&action=edit&redlink=1)ở [An Biên](/wiki/An_Bi%C3%AAn), [Hải Phòng](/wiki/H%E1%BA%A3i_Ph%C3%B2ng)thờ bà. [Vũ Thị Thục](/wiki/V%C5%A9_Th%E1%BB%8B_Th%E1%BB%A5c): Khởi nghĩa ở [Tiên La](/w/index.php?title=Ti%C3%AAn_La&action=edit&redlink=1)( [Thái Bình](/wiki/Th%C3%A1i_B%C3%ACnh)), được Trưng Vương phong làm Bát Nạn đại tướng, Uy Viễn đại tướng quân, Trinh Thục công chúa. Hiện có đền thờ ở [Phượng Lâu](/wiki/Ph%C6%B0%E1%BB%A3ng_L%C3%A2u)( [Phù Ninh](/wiki/Ph%C3%B9_Ninh), [Phú Thọ](/wiki/Ph%C3%BA_Th%E1%BB%8D)) và [Tiên La](/w/index.php?title=Ti%C3%AAn_La&action=edit&redlink=1)( [Hưng Hà](/wiki/H%C6%B0ng_H%C3%A0), [Thái Bình](/wiki/Th%C3%A1i_B%C3%ACnh)). [Vương Thị Tiên](/w/index.php?title=V%C6%B0%C6%A1ng_Th%E1%BB%8B_Ti%C3%AAn&action=edit&redlink=1): được Trưng Vương phong làm Ngọc Quang công chúa, có miếu thờ ở xã [Gia Sinh](/wiki/Gia_Sinh,_Gia_Vi%E1%BB%85n), huyện [Gia Viễn](/wiki/Gia_Vi%E1%BB%85n), tỉnh [Ninh Bình](/wiki/Ninh_B%C3%ACnh). Tương truyền, bà có công giúp Hai Bà Trưng đánh giặc và gieo mình tự vẫn tại xã Hữu Bị, huyện Mỹ Lộc, phủ Thiên Trường, [Nam Định](/wiki/Nam_%C4%90%E1%BB%8Bnh). Sau này đến đời vua [Lý Thái Tông](/wiki/L%C3%BD_Th%C3%A1i_T%C3%B4ng)có năm hạn hán lớn, nhà vua lập đàn cầu mưa, bà còn hiển linh giúp dân chống hạn. Nhà vua giáng chỉ cho dân địa phương thờ phụng theo nghi lễ đầy đủ hơn và tặng thêm hai chữ trong duệ hiệu, thành: Ngọc Quang Thiên Hương công chúa. [[7]](#cite_note-7)
- Ba vị tướng Chiêu Hiển, Đô Thống và Tam Lang của Hai Bà Trưng (Chiêu Hiển, Đô Thống và Tam Lang đều không phải tên thật): Hi sinh trong trận Bồ Lăng, đánh với quân Hán tại khu vực nay là ngã ba sông
[Trường Giang](/wiki/Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Giang)và [Ô Giang](/w/index.php?title=%C3%94_Giang&action=edit&redlink=1), thuộc địa phận thành phố [Trùng Khánh](/wiki/Tr%C3%B9ng_Kh%C3%A1nh), Trung Quốc. Hiện ở đây có miếu thờ. [Nàng Nội](/w/index.php?title=N%C3%A0ng_N%E1%BB%99i&action=edit&redlink=1)- Nữ tướng vùng [Bạch Hạc](/wiki/B%E1%BA%A1ch_H%E1%BA%A1c): Khởi nghĩa ở xã Bạch Hạc (thành phố [Việt Trì](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Tr%C3%AC), [Phú Thọ](/wiki/Ph%C3%BA_Th%E1%BB%8D)ngày nay), được Trưng Vương phong làm Nhập Nội Bạch Hạc Thủy công chúa. Hiện thành phố [Việt Trì](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Tr%C3%AC)có đền thờ bà. [Lê Thị Hoa](/wiki/L%C3%AA_Th%E1%BB%8B_Hoa)- Nữ tướng anh hùng: Khởi nghĩa ở [Nga Sơn](/wiki/Nga_S%C6%A1n)( [Thanh Hóa](/wiki/Thanh_H%C3%B3a)), được Trưng Vương phong làm Nga Sơn công chúa, giữ chức Bình Nam đại tướng quân, phó thống lĩnh đạo binh Cửu Chân. Hiện có đền thờ ở [Nga Sơn](/wiki/Nga_S%C6%A1n). [Hồ Đề](/w/index.php?title=H%E1%BB%93_%C4%90%E1%BB%81&action=edit&redlink=1)- Phó nguyên soái: Khởi nghĩa ở [động Lão Mai](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%99ng_L%C3%A3o_Mai&action=edit&redlink=1)( [Thái Nguyên](/wiki/Th%C3%A1i_Nguy%C3%AAn)), được Trưng Vương phong làm Đề Nương công chúa, giữ chức Phó nguyên soái, Trấn Viễn đại tướng quân. Đình [Đông Cao](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_Cao), [Yên Lập](/wiki/Y%C3%AAn_L%E1%BA%ADp)( [Phú Thọ](/wiki/Ph%C3%BA_Th%E1%BB%8D)) thờ Hồ Đề. [Xuân Nương](/wiki/Xu%C3%A2n_N%C6%B0%C6%A1ng), chồng là [Thi Bằng](/w/index.php?title=Thi_B%E1%BA%B1ng&action=edit&redlink=1)- em trai [Thi Sách](/wiki/Thi_S%C3%A1ch), trưởng quản quân cơ: Khởi nghĩa ở [Tam Nông](/wiki/Tam_N%C3%B4ng)( [Phú Thọ](/wiki/Ph%C3%BA_Th%E1%BB%8D)), được Trưng Vương phong làm Đông Cung công chúa, giữ chức Nhập Nội trưởng quản quân cơ nội các. Hiện có đền thờ ở [Hưng Nha](/w/index.php?title=H%C6%B0ng_Nha&action=edit&redlink=1)( [Tam Nông](/wiki/Tam_N%C3%B4ng)), [Phú Thọ](/wiki/Ph%C3%BA_Th%E1%BB%8D). [Nàng Quỳnh](/w/index.php?title=N%C3%A0ng_Qu%E1%BB%B3nh&action=edit&redlink=1)và [Nàng Quế](/w/index.php?title=N%C3%A0ng_Qu%E1%BA%BF&action=edit&redlink=1)- Tiên Phong phó tướng: Khởi nghĩa ở [châu Đại Man](/w/index.php?title=Ch%C3%A2u_%C4%90%E1%BA%A1i_Man&action=edit&redlink=1)( [Tuyên Quang](/wiki/Tuy%C3%AAn_Quang)), được Trưng Vương phong làm Nghi Hòa công chúa, giữ chức Hổ Oai đại tướng quân, thống lĩnh đạo quân Nhật Nam trấn thủ vùng bắc Nam Hải. Hiện ở [Tuyên Quang](/wiki/Tuy%C3%AAn_Quang)còn miếu thờ hai vị nữ anh hùng. [Đàm Ngọc Nga](/w/index.php?title=%C4%90%C3%A0m_Ng%E1%BB%8Dc_Nga&action=edit&redlink=1)- Tiền Đạo tả tướng: Khởi nghĩa ở [Thanh Thuỷ](/wiki/Thanh_Th%E1%BB%A7y), [Thanh Sơn](/wiki/Thanh_S%C6%A1n_(huy%E1%BB%87n)), [Phú Thọ](/wiki/Ph%C3%BA_Th%E1%BB%8D), được Trưng Vương phong làm Nguyệt Điện Tế Thế công chúa, giữ chức Tiền Đạo tả tướng quân, phó thống lĩnh đạo binh Nam Hải. Hiện có đền thờ ở [Khúc Giang](/wiki/Kh%C3%BAc_Giang)(nay thuộc tỉnh [Quảng Đông](/wiki/Qu%E1%BA%A3ng_%C4%90%C3%B4ng), Trung Quốc). [Trần Thị Phương Châu](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%A7n_Th%E1%BB%8B_Ph%C6%B0%C6%A1ng_Ch%C3%A2u&action=edit&redlink=1): Tuẫn tiết ở [Khúc Giang](/wiki/Kh%C3%BAc_Giang)(nay thuộc tỉnh [Quảng Đông](/wiki/Qu%E1%BA%A3ng_%C4%90%C3%B4ng), Trung Quốc) năm 39 sau Công nguyên, được Trưng Vương phong làm Nam Hải công chúa. Hiện có đền thờ ở [Khúc Giang](/wiki/Kh%C3%BAc_Giang). Sử cũ có chép vào năm 1288, vua [Trần Nhân Tông](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Nh%C3%A2n_T%C3%B4ng)đã sai Đại thần [Đoàn Nhữ Hải](/w/index.php?title=%C4%90o%C3%A0n_Nh%E1%BB%AF_H%E1%BA%A3i&action=edit&redlink=1)qua Khúc Giang trùng tu đền thờ bà. [Đinh Bạch Nương](/w/index.php?title=%C4%90inh_B%E1%BA%A1ch_N%C6%B0%C6%A1ng&action=edit&redlink=1)và [Đinh Tĩnh Nương](/w/index.php?title=%C4%90inh_T%C4%A9nh_N%C6%B0%C6%A1ng&action=edit&redlink=1): Quê ở [động Hoa Lư](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_Hoa_L%C6%B0)( [Ninh Bình](/wiki/Ninh_B%C3%ACnh)), theo Hai Bà Trưng phất cờ khởi nghĩa, được thờ ở đình Đông Ba thuộc thôn Đông Ba, xã Thượng Cát, quận Bắc Từ Liêm, Hà Nội. [Thiều Hoa](/w/index.php?title=Thi%E1%BB%81u_Hoa&action=edit&redlink=1)- Tiên Phong nữ tướng: Khởi nghĩa ở [Tam Thanh](/wiki/Tam_Thanh), [Phú Thọ](/wiki/Ph%C3%BA_Th%E1%BB%8D), được Trưng Vương phong làm Đông Cung công chúa, giữ chức Tiên Phong hữu tướng. Hiện ở xã Hiền Quan, [Tam Nông](/wiki/Tam_N%C3%B4ng), [Phú Thọ](/wiki/Ph%C3%BA_Th%E1%BB%8D)có miếu thờ bà. [Quách A](/wiki/Qu%C3%A1ch_A)- Tiên Phong tả tướng: Khởi nghĩa ở [Bạch Hạc](/wiki/B%E1%BA%A1ch_H%E1%BA%A1c), [Phú Thọ](/wiki/Ph%C3%BA_Th%E1%BB%8D), được Trưng Vương phong làm Khâu Ni công chúa, giữ chức Tiên Phong tả tướng, tổng trấn Luy Lâu. Hiện có đền thờ ở trang Nhật Chiêu ( [Phú Thọ](/wiki/Ph%C3%BA_Th%E1%BB%8D)). [Vĩnh Huy](/w/index.php?title=V%C4%A9nh_Huy&action=edit&redlink=1)- Nội Thị tướng quân: Khởi nghĩa ở [Tiên Nha](/wiki/Ti%C3%AAn_Nha)( [Phú Thọ](/wiki/Ph%C3%BA_Th%E1%BB%8D)), được Trưng Vương phong làm Vĩnh Hoa công chúa, giữ chức Nội Thị tướng quân. Bà có trận đánh thần kỳ dẹp tan quân của đại tướng nhà Hán là [Ngô Hán](/w/index.php?title=Ng%C3%B4_H%C3%A1n&action=edit&redlink=1)ở các vùng Độ Khẩu (nay thuộc Vân Nam), [Khúc Giang](/wiki/Kh%C3%BAc_Giang)(nay thuộc Quảng Đông) và đảo [Hải Nam](/wiki/H%E1%BA%A3i_Nam)của Trung Quốc ngày nay. [Đình Nghênh Tiên](/w/index.php?title=%C4%90%C3%ACnh_Ngh%C3%AAnh_Ti%C3%AAn&action=edit&redlink=1), xã Nguyệt Đức, huyện [Yên Lạc](/wiki/Y%C3%AAn_L%E1%BA%A1c), [Vĩnh Phúc](/wiki/V%C4%A9nh_Ph%C3%BAc)thờ Vĩnh Huy. [Lê Ngọc Trinh](/wiki/L%C3%AA_Ng%E1%BB%8Dc_Trinh)- Đại tướng: Khởi nghĩa ở [Lũng Ngòi](/w/index.php?title=L%C5%A9ng_Ng%C3%B2i&action=edit&redlink=1), [Vĩnh Tường](/wiki/V%C4%A9nh_T%C6%B0%E1%BB%9Dng), [Vĩnh Phúc](/wiki/V%C4%A9nh_Ph%C3%BAc), được Trưng Vương phong làm Ngọc Phượng công chúa, giữ chức Chinh Thảo đại tướng quân, phó thống lĩnh đạo quân Quế Lâm. Hiện có miếu thờ ở [Vĩnh Tường](/wiki/V%C4%A9nh_T%C6%B0%E1%BB%9Dng), [Vĩnh Phúc](/wiki/V%C4%A9nh_Ph%C3%BAc). [Lê Thị Lan](/w/index.php?title=L%C3%AA_Th%E1%BB%8B_Lan&action=edit&redlink=1)- Tướng quân: Khởi nghĩa ở [Đường Lâm](/wiki/%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_L%C3%A2m), [Sơn Tây](/wiki/S%C6%A1n_T%C3%A2y), được Trưng Vương phong làm Nhu Mẫn công chúa, giữ chức Trấn Tây tướng quân, phó thống lĩnh đạo binh Hán Trung. Hiện ở [Hạ Hoà](/wiki/H%E1%BA%A1_H%C3%B2a), [Vĩnh Phúc](/wiki/V%C4%A9nh_Ph%C3%BAc)có miếu thờ bà. [Phật Nguyệt](/w/index.php?title=Ph%E1%BA%ADt_Nguy%E1%BB%87t&action=edit&redlink=1)- Tả tướng thuỷ quân: Khởi nghĩa ở [Thanh Ba](/wiki/Thanh_Ba), [Phú Thọ](/wiki/Ph%C3%BA_Th%E1%BB%8D), được Trưng Vương phong làm Phật Nguyệt công chúa, giữ chức Thao Giang Thượng tả tướng thuỷ quân, Chinh Bắc đại tướng quân, tổng trấn khu hồ Động Đình - Trường Sa. Bà hình như không được ghi vào sử Việt Nam mà lại được ghi vào sử Trung Quốc. Bà có trận đánh kinh hồn chiến thắng [Mã Viện](/wiki/M%C3%A3_Vi%E1%BB%87n), [Lưu Long](/wiki/L%C6%B0u_Long)và [Đoàn Chí](/w/index.php?title=%C4%90o%C3%A0n_Ch%C3%AD&action=edit&redlink=1)ở [hồ Động Đình](/wiki/H%E1%BB%93_%C4%90%E1%BB%99ng_%C4%90%C3%ACnh)(nay thuộc tỉnh Hồ Nam, Trung Quốc). Hiện di tích về bà còn rất nhiều: tại chùa Kiến Quốc thuộc thành phố [Trường Sa](/wiki/Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Sa,_H%E1%BB%93_Nam)(thủ phủ tỉnh Hồ Nam), tại ngôi chùa trên núi Thiên Đài trong hệ thống dãy núi [Ngũ Lĩnh](/wiki/Ng%C5%A9_L%C4%A9nh). Bà là nữ tướng gây kinh hoàng cho [nhà Hán](/wiki/Nh%C3%A0_H%C3%A1n)nhất. [Trần Thiếu Lan](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%A7n_Thi%E1%BA%BFu_Lan&action=edit&redlink=1): Hiện có miếu thờ tại cửa Thẩm Giang chảy vào [hồ Động Đình](/wiki/H%E1%BB%93_%C4%90%E1%BB%99ng_%C4%90%C3%ACnh)(nay thuộc tỉnh Hồ Nam, Trung Quốc). Cả ngàn năm qua, mỗi lần sứ thần của Việt Nam đi ngang qua đều vào tế lễ bà. Hiện nay cũng còn một ngôi mộ mang tên bà.
- Phương Dung: Khởi nghĩa ở
[Lang Tài](/wiki/L%C6%B0%C6%A1ng_T%C3%A0i)( [Bắc Ninh](/wiki/B%E1%BA%AFc_Ninh)), được Trưng Vương phong làm Đăng Châu công chúa, giữ chức Trấn Nam đại tướng quân, thống lĩnh đạo binh Giao Chỉ. [Trần Năng](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%A7n_N%C4%83ng&action=edit&redlink=1)- Trưởng lĩnh trung quân: Khởi nghĩa ở [Thượng Hồng](/w/index.php?title=Th%C6%B0%E1%BB%A3ng_H%E1%BB%93ng&action=edit&redlink=1)( [Hải Dương](/wiki/H%E1%BA%A3i_D%C6%B0%C6%A1ng)), được Trưng Vương phong làm Hoàng công chúa, Vũ Kỵ đại tướng quân, giữ chức Trưởng lĩnh trung quân. Hiện ở [Yên Lãng](/wiki/Y%C3%AAn_L%C3%A3ng), [Vĩnh Phúc](/wiki/V%C4%A9nh_Ph%C3%BAc)có đền thờ bà. [Trần Quốc](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%A7n_Qu%E1%BB%91c_(n%E1%BB%AF_t%C6%B0%E1%BB%9Bng)&action=edit&redlink=1)hay nàng Quốc - Trung Dũng đại tướng quân: Khởi nghĩa ở [Gia Lâm](/wiki/Gia_L%C3%A2m), [Hà Nội](/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i), được Trưng Vương phong làm Gia Hưng công chúa, Trung Dũng đại tướng quân, giữ chức Đô đốc, trưởng quản thủy quân trấn bắc Nam Hải. Bà có trận thuỷ chiến lẫy lừng ở quận Uất Lâm (nay thuộc tỉnh Quảng Tây). Hiện ở [Hoàng Xá](/wiki/Ho%C3%A0ng_X%C3%A1), [Kiêu Kỵ](/wiki/Ki%C3%AAu_K%E1%BB%B5), [Gia Lâm](/wiki/Gia_L%C3%A2m)(Việt Nam) và cả dọc bờ biển các tỉnh [Quảng Đông](/wiki/Qu%E1%BA%A3ng_%C4%90%C3%B4ng), [Phúc Kiến](/wiki/Ph%C3%BAc_Ki%E1%BA%BFn), [Hải Nam](/wiki/H%E1%BA%A3i_Nam)của Trung Quốc có nhiều đền thờ nàng Quốc. Dân ở các vùng này đã tôn bà là Giao Long tiên nữ giáng trần vì bà rất hiển linh. [Tam Nương](/w/index.php?title=Tam_N%C6%B0%C6%A1ng&action=edit&redlink=1)- Tả Đạo tướng quân: Ba chị em [Đạm Nương](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1m_N%C6%B0%C6%A1ng&action=edit&redlink=1), [Hồng Nương](/w/index.php?title=H%E1%BB%93ng_N%C6%B0%C6%A1ng&action=edit&redlink=1)và [Thanh Nương](/w/index.php?title=Thanh_N%C6%B0%C6%A1ng&action=edit&redlink=1). Trưng Vương phong Hồng Nương làm An Bình công chúa, Thanh Nương làm Bình Xuyên công chúa, Đạm Nương làm Quất Lưu công chúa, giao cho chức Kỵ binh Lĩnh Nam. [Đình Quất Lưu](/w/index.php?title=%C4%90%C3%ACnh_Qu%E1%BA%A5t_L%C6%B0u&action=edit&redlink=1), [Vĩnh Phúc](/wiki/V%C4%A9nh_Ph%C3%BAc)thờ Tam Nương. [Quý Lan](/w/index.php?title=Qu%C3%BD_Lan&action=edit&redlink=1)- Nội Thị tướng quân: Khởi nghĩa ở [Lũng Động](/w/index.php?title=L%C5%A9ng_%C4%90%E1%BB%99ng&action=edit&redlink=1), [Chí Linh](/wiki/Ch%C3%AD_Linh)( [Hải Dương](/wiki/H%E1%BA%A3i_D%C6%B0%C6%A1ng)), được Trưng Vương phong làm An Bình công chúa, giữ chức Nội Thị tướng quân (Lễ bộ Thượng thư). Hiện ở [Liễu Sơn](/w/index.php?title=Li%E1%BB%85u_S%C6%A1n&action=edit&redlink=1), [Lập Thạch](/wiki/L%E1%BA%ADp_Th%E1%BA%A1ch), [Vĩnh Phúc](/wiki/V%C4%A9nh_Ph%C3%BAc)có đền thờ Quý Lan. [Bà Chúa Bầu](/wiki/B%C3%A0_Ch%C3%BAa_B%E1%BA%A7u): Khởi nghĩa ở vùng [Lập Thạch](/wiki/L%E1%BA%ADp_Th%E1%BA%A1ch), [Vĩnh Phúc](/wiki/V%C4%A9nh_Ph%C3%BAc). Hiện ở Lập Thạch, Sơn Dương có đền thờ tưởng nhớ công lao của bà. [Sa Giang](/w/index.php?title=Sa_Giang&action=edit&redlink=1): quê Trường Sa, người Hán, sang giúp [Lĩnh Nam](/wiki/L%C4%A9nh_Nam), được Trưng Vương phong làm Lĩnh Nam công chúa. Bà là một nhân vật lịch sử. Hiện ở ngoại ô huyện Phong Đô tỉnh Tứ Xuyên (Trung Quốc) có đền thờ bà. [Đô Thiên](/w/index.php?title=%C4%90%C3%B4_Thi%C3%AAn&action=edit&redlink=1): người Hán, ứng nghĩa theo [Lĩnh Nam](/wiki/L%C4%A9nh_Nam), được Trưng Vương phong làm Động Đình công, giữ chức Trung Nghĩa đại tướng quân, thống lĩnh đạo quân Hán Trung, tổng trấn Trường Sa. Hiện vùng [Lưỡng Quảng](/wiki/L%C6%B0%E1%BB%A1ng_Qu%E1%BA%A3ng)của Trung Quốc có rất nhiều miếu, đền thờ ông.
- Ngoài ra còn có các thủ lĩnh người
[Tày](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_T%C3%A0y), [Nùng](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_N%C3%B9ng)và Choang ( [Quảng Tây](/wiki/Qu%E1%BA%A3ng_T%C3%A2y)) lãnh đạo nhân dân tham gia cuộc khởi nghĩa của Hai Bà Trưng.
## Kết luận[
[sửa](/w/index.php?title=Hai_B%C3%A0_Tr%C6%B0ng&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Hai_B%C3%A0_Tr%C6%B0ng&action=edit§ion=6)]
Hai Bà Trưng và hàng chục, hàng trăm nữ tướng, cả một đội ngũ đông đảo
[phụ nữ](/wiki/Ph%E1%BB%A5_n%E1%BB%AF) [Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam) xưa tham gia phong trào kháng Hán, góp phần tạo nên truyền thống anh hùng bất khuất cho giới mình và cho cả dân tộc mình. Nguyên lý Mẹ và sắc thái bình quyền trai gái in đậm nét trong nền văn hóa dân tộc - dân gian [Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam) đến nổi nhiều học giả cho rằng đấy là điểm vượt trội không còn phải bàn cãi gì nữa của [Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam) so với [Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c) và [phương Tây](/wiki/Ph%C6%B0%C6%A1ng_T%C3%A2y) [[8]](#cite_note-8)
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Hai_B%C3%A0_Tr%C6%B0ng&veaction=edit&vesection=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Hai_B%C3%A0_Tr%C6%B0ng&action=edit§ion=7)] [^](#cite_ref-1) [[1]](http://www.coltech.vnu.edu.vn/ccne/index.php?option=com_content&task=view&id=357&Itemid=149) **Ở đây, Toàn thư cho Lãng Bạc là Hồ Tây (Hà Nội), nhưng nhiều nhà nghiên cứu đã đoán định Lãng Bạc ở vùng huyện** [^](#cite_ref-2) [Tiên Sơn](/wiki/Ti%C3%AAn_S%C6%A1n), tỉnh [Hà Bắc](/wiki/H%C3%A0_B%E1%BA%AFc)ngày nay. **Theo tục truyền, hai bà đã nhảy xuống sông Hát (Hát Môn, Hà Tây) tự vẫn để bảo toàn khí tiết. Còn theo** [^](#cite_ref-3) [Hậu Hán Thư](/wiki/H%E1%BA%ADu_H%C3%A1n_th%C6%B0), một cuốn sử của [Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c), hai bà đã bị Mã Viện bắt được và xử tử. **Chuyện cột đồng Mã Viện được chép trong một số tài liệu của Trung Quốc, nhưng đều không ăn khớp với nhau. Cho cột đồng ở** [^](#cite_ref-4) [Cổ Lâu](/wiki/C%E1%BB%95_L%C3%A2u)( [Khâm Châu](/wiki/Kh%C3%A2m_Ch%C3%A2u)) chỉ là một thuyết, sách [Cương Mục](/wiki/Kh%C3%A2m_%C4%91%E1%BB%8Bnh_Vi%E1%BB%87t_s%E1%BB%AD_Th%C3%B4ng_gi%C3%A1m_c%C6%B0%C6%A1ng_m%E1%BB%A5c)tiên biên 2, 13b chép là Cổ Sâm (theo Nhất Thống Chí của nhà Thanh) **Theo** [^](#cite_ref-5) *Đại Việt Sử Ký toàn thư* [^](#cite_ref-6) [Cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng (năm 40 - 43 công nguyên)](http://www.hoilhpn.org.vn/NewsDetail.asp?Catid=56&NewsId=2309&lang=VN) **[Các Nữ Thần Dưới Trướng Cờ Hai Bà Trưng Tác giả: ĐỔ THỊ HẢO - MAI THỊ NGỌC CHÚC]** [^](#cite_ref-7) **Phạm Ngọc Liên (tổng chủ biên) (2006).** [^](#cite_ref-8) *Lịch sử 10 - Nâng cao*. Nhà xuất bản Giáo dục. tr. 147.
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Hai_B%C3%A0_Tr%C6%B0ng&veaction=edit&vesection=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Hai_B%C3%A0_Tr%C6%B0ng&action=edit§ion=8)]
|
|![]()
[Hai Bà Trưng](//commons.wikimedia.org/wiki/Category:Tr%C6%B0ng_Sisters?uselang=vi) [Tiếng trống đồng Mê Linh](http://www.bbc.co.uk/vietnamese/science/story/2005/04/050406_truongthaidu.shtml): từ BBC Việt ngữ, nhận xét về Hai Bà Trưng [Tưởng nhớ Hai Bà Trưng](http://nguoivietboston.com/?p=357) [Hai Bà Trưng và bài học " việc nước trước việc nhà "](http://www.viet.rfi.fr/van-hoa/20121012-hai-ba-trung-va-bai-hoc-%E2%80%9Cviec-nuoc-truoc-viec-nha%E2%80%9D)
|Tiền nhiệm:
||
|Triều đại Việt Nam |Kế nhiệm:
|
|
|

X-Content-Type-Options: nosniff

Content-language: vi

X-UA-Compatible: IE=Edge

Vary: Accept-Encoding,Cookie

Via: 1.1 varnish, 1.1 varnish

X-Cache: cp1054 miss (0), cp1055 frontend miss (0)

Cache-Control: private, s-maxage=0, max-age=0, must-revalidate


markdown:
# Xã Tully, Quận Marion, Ohio
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
(đổi hướng từ
[Tully, Quận Marion, Ohio](/w/index.php?title=Tully,_Qu%E1%BA%ADn_Marion,_Ohio&redirect=no))
|
|Xã Tully Tully Township
|—
| —
|
|[40°40′27″B 82°54′19″T / 40,674166666667°B 82,905277777778°T](//tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=X%C3%A3_Tully%2C_Qu%E1%BA%ADn_Marion%2C_Ohio¶ms=40.674166666667_N_-82.905277777778_E_type:city(854)_region:US-OH_globe:earth) [Quốc gia](/wiki/Qu%E1%BB%91c_gia) [Hoa Kỳ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [Tiểu bang](/wiki/Ti%E1%BB%83u_bang_Hoa_K%E1%BB%B3) [Ohio](/wiki/Ohio) [Quận](/w/index.php?title=Danh_d%C3%A1ch_c%C3%A1c_qu%E1%BA%ADn_%E1%BB%9F_Ohio&action=edit&redlink=1) [Quận Marion](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_Marion,_Ohio) **Dân số**(2010) [Múi giờ](/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D) [EST](/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D_mi%E1%BB%81n_%C4%90%C3%B4ng_(B%E1%BA%AFc_M%E1%BB%B9))( [UTC-5](/wiki/UTC-5)) [DST](/wiki/Quy_%C6%B0%E1%BB%9Bc_gi%E1%BB%9D_m%C3%B9a_h%C3%A8)) **EDT**( [UTC-4](/wiki/UTC-4)) **Xã Tully** ( [tiếng Anh](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Anh): *Tully Township*) là một [xã](/wiki/X%C3%A3_c%E1%BB%A7a_Hoa_K%E1%BB%B3) thuộc [quận Marion](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_Marion,_Ohio), tiểu bang [Ohio](/wiki/Ohio), [Hoa Kỳ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3). Năm 2010, dân số của xã này là 854 người. [[1]](#cite_note-1)
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=X%C3%A3_Tully,_Qu%E1%BA%ADn_Marion,_Ohio&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=X%C3%A3_Tully,_Qu%E1%BA%ADn_Marion,_Ohio&action=edit§ion=1)] [^](#cite_ref-1) [“2010 Census Gazetteer Files”](http://www.census.gov/geo/www/gazetteer/gazetteer2010.html). [Cục Thống kê Dân số Hoa Kỳ](/wiki/C%E1%BB%A5c_Th%E1%BB%91ng_k%C3%AA_D%C3%A2n_s%E1%BB%91_Hoa_K%E1%BB%B3). Truy cập ngày 7 tháng 10 năm 2012.

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

Content-Type: text/html; charset=UTF-8

Connection: close

Content-Encoding: gzip

Accept-Ranges: bytes