markdown:
# Bơi
**Bơi** là sự vận động trong nước, thường không có sự trợ giúp nhân tạo. Bơi là một hoạt động vừa hữu ích vừa có tính giải trí. Bơi thường được sử dụng khi tắm, làm mát, di chuyển, đánh cá, giải trí, luyện tập và thể thao.
## Mục lục
## Lịch sử[
[sửa](/w/index.php?title=B%C6%A1i&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=B%C6%A1i&action=edit§ion=1)]
Bơi đã được biết đến từ thời tiền sử. Tư liệu sớm nhất về bơi đã có từ
[thời kỳ đồ Đá](/w/index.php?title=Th%E1%BB%9Di_k%E1%BB%B3_%C4%91%E1%BB%93_%C4%90%C3%A1&action=edit&redlink=1) qua các bức họa cách đây 7000 năm. Tài liệu chữ viết có từ khoảng 2000 năm TCN. Những tài liệu tham khảo sớm nhất bao gồm các tác phẩm [Gilgamesh](/wiki/Gilgamesh), [Odyssey](/wiki/Odyssey), [Kinh Thánh](/wiki/Kinh_Th%C3%A1nh) (Ezekiel 47:5, Acts 27:42, Isaiah 25:11), Beowulf và truyện dân gian của các dân tộc Bắc Âu.
Năm 1538,
[Nikolaus Wynman](/w/index.php?title=Nikolaus_Wynman&action=edit&redlink=1), một giáo sư ngôn ngữ người Đức đã viết cuốn sách đầu tiên nói về bơi, tên cuốn sách đó là: *Người bơi hay Một cuộc Đối thoại về Nghệ thuật bơi (Der Schwimmer oder ein Zwiegespräch über die Schwimmkunst)*. Bơi thi đấu bắt đầu được tổ chức tại châu Âu từ khoảng năm 1800, phần lớn là bơi ếch. Năm 1873 [John Arthur Trudgen](/w/index.php?title=John_Arthur_Trudgen&action=edit&redlink=1) giới thiệu kiểu [bơi trudgen](/w/index.php?title=B%C6%A1i_trudgen&action=edit&redlink=1) với những vận động viên bơi châu Âu, sau khi ông sao chép kiểu bơi trườn sấp của thổ dân châu Mĩ. Vì người Anh không thích việc nước bị tung tóe khi bơi nên Trudgen đã sử dụng kiểu đạp chân cắt kéo thay cho kiểu đạp chân vẫy của bơi trườn sấp.
Bơi trở thành một môn thể thao trong đại hội thể thao Olympic hiện đại đầu tiên tại
[Athens năm 1896](/wiki/Th%E1%BA%BF_v%E1%BA%ADn_h%E1%BB%99i_M%C3%B9a_h%C3%A8_1896). Năm 1902 [Richard Cavill](/w/index.php?title=Richard_Cavill&action=edit&redlink=1) giới thiệu kiểu bơi trườn sấp tới thế giới phương Tây. Năm 1908 [Liên đoàn bơi thế giới](/w/index.php?title=Li%C3%AAn_%C4%91o%C3%A0n_b%C6%A1i_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi&action=edit&redlink=1), Fédération Internationale de Natation (FINA), được thành lập. [Bơi bướm](/wiki/B%C6%A1i_b%C6%B0%E1%BB%9Bm) được phát triển trong những năm 1930 và lúc đầu được coi là một biến thể của [bơi ếch](/w/index.php?title=B%C6%A1i_%E1%BA%BFch&action=edit&redlink=1), cho tới khi được chấp nhận là một kiểu bơi riêng biệt vào năm 1952.
## Bơi giải trí[
[sửa](/w/index.php?title=B%C6%A1i&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=B%C6%A1i&action=edit§ion=2)]
Mục đích phổ biến nhất của bơi là giải trí. Bơi giải trí là hình thức tốt để thư giãn, đồng thời luyện tập cho cả cơ thể.
Nhiều kiểu bơi thích hợp với việc giải trí. Phần lớn người bơi giải trí thích kiểu bơi mà giữ đầu trên mặt nước và hồi phục thế tay ở trong nước. [1] [Bơi ếch](/w/index.php?title=B%C6%A1i_%E1%BA%BFch&action=edit&redlink=1), [bơi nghiêng](/w/index.php?title=B%C6%A1i_nghi%C3%AAng&action=edit&redlink=1), [bơi trườn sấp nhô đầu](/w/index.php?title=B%C6%A1i_tr%C6%B0%E1%BB%9Dn_s%E1%BA%A5p_nh%C3%B4_%C4%91%E1%BA%A7u&action=edit&redlink=1)và [bơi chó](/w/index.php?title=B%C6%A1i_ch%C3%B3&action=edit&redlink=1)là những kiểu bơi phổ biến nhất thường được sử dụng trong bơi giải trí, nhưng các kiểu bơi có hồi phục thế tay ngoài nước như bơi trườn sấp hay [bơi bướm](/wiki/B%C6%A1i_b%C6%B0%E1%BB%9Bm)lại cho phép khai thác sự khác biệt giữa sức cản của nước và không khí.
Bơi bướm bao gồm phục hồi ngoài nước với sự vận động đối xứng của cơ thể là kiểu bơi thích hợp cho bơi rèn luyện nặng. Ví dụ, một kỉ lục trong bơi sức bền,
[Vicki Keith](/w/index.php?title=Vicki_Keith&action=edit&redlink=1) vượt qua [hồ Ontario](/wiki/H%E1%BB%93_Ontario) bằng cách bơi bướm. Việc bơi giải trí thường diễn ra trong hồ bơi và nơi nước lặng (biển, hồ, sông), vì vậy bơi trườn sấp cũng thích hợp cho mục đích giải trí.
## Bơi công việc[
[sửa](/w/index.php?title=B%C6%A1i&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=B%C6%A1i&action=edit§ion=3)]
Một số việc cần người làm phải biết bơi. Ví dụ, người kiếm
[bào ngư](/wiki/B%C3%A0o_ng%C6%B0) hoặc [ngọc trai](/wiki/Ng%E1%BB%8Dc_trai) phải bơi và lặn để kiếm lợi ích kinh tế.
Bơi được sử dụng để cứu hộ những người bơi khác khi họ bị kiệt sức. Ở Mĩ, hầu hết các thành phố và các bang đều huấn luyện người cứu hộ, họ được triển khai ở bể bơi và bãi biển. Có một số kiểu bơi đặc biệt dành cho mục đích cứu hộ (xem
*). Những người cứu hộ hay thành viên lực lượng Bảo vệ Bờ biển Mĩ phải học các kĩ thuật đó. Việc huấn luyện kĩ thuật này cũng tạo ra những cuộc thi, ví dụ như lướt sóng cứu sinh. Danh sách các kiểu bơi*
Bơi cũng được sử dụng trong
[sinh học biển](/w/index.php?title=Sinh_h%E1%BB%8Dc_bi%E1%BB%83n&action=edit&redlink=1) nhằm quan sát các loài thực vật và động vật trong môi trường sống tự nhiên. Các ngành khoa học cũng dùng bơi, ví dụ [Konrad Lorenz](/wiki/Konrad_Lorenz) bơi với ngỗng để nghiên cứu về hành vi động vật.
Bơi cũng dùng cho mục đích quân sự. Bơi vũ trang thường được sử dụng bởi các lực lượng đặc nhiệm ví dụ
[SEALS](/w/index.php?title=SEALS&action=edit&redlink=1) của Mĩ. Bơi dùng để tiếp cận mục tiêu, thu thập tin tức tình báo, phá hoại hay chiến đấu và dùng để rời mục tiêu. Việc này có thể bao gồm [nhảy dù](/wiki/Nh%E1%BA%A3y_d%C3%B9) từ máy bay xuống nước hoặc thoát ra khỏi [tàu ngầm](/wiki/T%C3%A0u_ng%E1%BA%A7m) đang lặn. Vì sự phổ biến của mặt nước trên Trái Đất, tất cả các tân binh của [hải quân Mĩ](/w/index.php?title=H%E1%BA%A3i_qu%C3%A2n_M%C4%A9&action=edit&redlink=1), thủy quân lục chiến Mĩ và bảo vệ bờ biển Mĩ đều phải hoàn thành khóa huấn luyện bơi cơ bản hoặc kĩ năng sống sót trong nước.
Bơi cũng là một môn thể thao chuyên nghiệp. Các công ty như
[Speedo](/w/index.php?title=Speedo&action=edit&redlink=1), [TYR Sports](/w/index.php?title=TYR_Sports&action=edit&redlink=1), [Arena](/wiki/%C4%90%E1%BA%A5u_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng) và [Nike](/wiki/Nike) tài trợ cho những vận động viên ở tầm quốc tế. Những món tiền thưởng thường được tặng cho những vận động viên đã phá kỷ lục. Những người bơi chuyên nghiệp có thể kiếm sống bằng cách làm diễn viên, biểu diễn ballet nước.
## Bơi thể thao[
[sửa](/w/index.php?title=B%C6%A1i&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=B%C6%A1i&action=edit§ion=4)]
Bơi là một loại hình rèn luyện tuyệt vời. Bởi vì khối lượng riêng của cơ thể con người rất gần với nước nên nước hỗ trợ tốt cho cơ thể đồng thời khớp và xương ít phải chịu áp lực. Bơi cũng thường được sử dụng để làm bài tập trong quá trình hồi phục sau chấn thương hoặc cho những người
[tàn tật](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_khuy%E1%BA%BFt_t%E1%BA%ADt). [Bơi kháng cự](/w/index.php?title=B%C6%A1i_kh%C3%A1ng_c%E1%BB%B1&action=edit&redlink=1) là một loại hình bơi rèn luyện. Nó được sử dụng vì mục đích huấn luyện để giữ người bơi tại chỗ nhằm phân tích kĩ thuật bơi, hoặc để bơi trong không gian hạn chế để thi đấu hoặc vì lý do chữa bệnh. Bơi kháng cự có thể tiến hành bằng cách chống lại sóng tạo ra bởi máy bơi hay giữ người bơi một chỗ bằng phụ tùng đàn hồi.
Bơi về cơ bản là một loại hình rèn luyện ưa khí do thời gian rèn luyện dài và cơ bắp yêu cầu một lượng oxygen liên tục, trừ trường hợp bơi nước rút ngắn khi cơ bắp làm việc theo kiểu yếm khí. Giống như phần lớn phần lớn các loại hình rèn luyện ưa khí, bơi được cho là sẽ làm giảm tác hại của
[stress](/wiki/X%C3%BAc_k%C3%ADch). Bơi cũng có thể cải thiện hình thể và phát triển một cơ thể chắc khỏe, thường hay được gọi là "thể hình người bơi".
## Các kiểu bơi[
[sửa](/w/index.php?title=B%C6%A1i&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=B%C6%A1i&action=edit§ion=5)]
Kiểu bơi thường được cho là một chu kì (được lặp lại nhiều lần khi bơi) trong đó hoàn thành một loạt các động tác vận động cơ thể. Có thể bơi bằng cách dùng tay không dùng chân hoặc dùng chân không dùng tay; những kiểu bơi đó có thể được sử dụng vì mục đích đặc biệt, để huấn luyện hay tập luyện hay cho người tàn tật và người liệt.
## Rủi ro[
[sửa](/w/index.php?title=B%C6%A1i&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=B%C6%A1i&action=edit§ion=6)]
Bơi là một hoạt động ích lợi cho sức khỏe mà lại có ít ảnh hưởng tới khớp. Một người bơi ít chịu rủi ro chấn thương hơn khi so sánh với các môn thể thao khác. Tuy nhiên có những rủi ro sức khỏe khi bơi, bao gồm những nguy cơ sau đây:
[Chết đuối](/w/index.php?title=Ch%E1%BA%BFt_%C4%91u%E1%BB%91i&action=edit&redlink=1), do các nguyên nhân:
- Điều kiện nước bất lợi tràn ngập hoặc át hẳn người bơi
- Bị đẩy xuống nước một cách bất ngờ do vô ý hoặc cố tình.
- Kiệt sức hoặc bất tỉnh.
- Mất khả năng hành động khi rơi vào vùng nước nông tối, đau tim hay đột quỵ
- Hậu quả bất lợi do ngâm nước
- Chết đuối thứ cấp, khi nước mặn do sặc tạo ra bọt trong phổi gây thêm hạn chế khi thở.
- Hội chứng hít phải nước phải.
- Sốc nhiệt độ sau khi nhảy xuống nước có thể khiến tim ngừng đập.
- Lồi ương phát triển bất bình thường ở ống tai do sự tiếp xúc liên tục và thường xuyên với nước (được biết đến như là hiện tượng Tai người bơi).
- Phơi nhiễm chất hóa học
[Clo](/wiki/Clo)tẩy trùng làm tăng [pH](/wiki/PH)của nước nếu không sửa chữa sự tăng pH này thì nó làm da và mắt bị kích thích.
- Hít phải Clo; hít phải một lượng nhỏ khí clo từ mặt nước trong khi bơi trong một thời gian dài có thể gây hậu quả bất lợi cho phổi, đặc biệt là đối với những người mắc bệnh hen. Vấn đề này có thể được giải quyết bằng cách lắp đặt hệ thống thông gió ở bể bơi hoặc tốt nhất là làm bể bơi ngoài trời.
- Clo cũng ảnh hưởng tiêu cực tới thẩm mỹ sau khi phơi nhiễm lặp đi lặp lại, làm tóc nâu mất màu và khiến nó trở nên sáng màu. Clo gây nguy hại tới cấu trúc của tóc, khiến nó trở nên "xoăn". Clo cũng có thể hòa tan đồng, khiến tóc vàng biến thành màu xanh. Việc bảo dưỡng bể bơi đúng cách quy cách sẽ làm giảm lượng đồng ở trong nước, trong khi làm ước tóc trước khi xuống bể bơi có thể giảm thiểu hiện tượng trên.
- Clo thường còn tồn trên da dưới dạng khan, ngay cả sau khi tắm nhiều lần. Clo bắt đầu bốc mùi ngay khi nó trở lại trạng thái dung dịch (khi ta đổ mồ hôi, hay trong lúc tắm, v.v..).
- Nhiễm bệnh
- Nước là môi trường tuyệt vời cho nhiều loại vi khuẩn, động thực vật kí sinh, nấm và virus; chúng tác động đến con người tùy theo chất lượng nước.
- Da có thể bị bệnh từ hồ bơi hoặc từ phòng tắm và gây ra hiện tượng nước ăn chân. Cách đơn giản nhất để tránh hiện tượng này là lau khô các kẽ ngón chân.
- Động vật kí sinh như
[Cryptosporidium](/w/index.php?title=Cryptosporidium&action=edit&redlink=1)có thể chống chịu được Clo và có thể gây ỉa chảy khi người bơi nuốt phải nước bể bơi.
- Tai có thể bị nhiễm bệnh như viêm tai giữa, viêm tai ngoài.
- Khi nồng độ Clo không được cân bằng đúng cách, nhiều vấn đề sức khỏe nghiêm trọng có thể xảy ra như là chứng viêm phế quản mạn tính và hen.
- Những vận động của chính người bơi
- Chấn thương do vận động quá nhiều: người bơi bướm thi đấu có thể bị đau lưng, thậm chí gãy đốt sống trong những trường hợp hiếm, và đau vai sau nhiều năm luyện tập; người bơi ếch có thể bị đau gối và hông.
- Việc thở quá nhanh nhằm tăng thời gian nhịn thở dưới nước làm giảm lượng
[CO2](/wiki/Cacbon_%C4%91i%C3%B4x%C3%ADt)kết quả là làm giảm nhu cầu thở và mất ý thức khi đến cuối quá trình lặn.
- Điều kiện nước và thời tiết bất lợi
- Dòng nước, bao gồm thủy triều và sông có thể gây kiệt sức, đưa người bơi vào trạng thái mất an toàn hoặc chìm.
- Gió tạo thêm sóng và có thể cuốn người bơi đi hướng khác
- Sự giảm thân nhiệt, gây ra bởi nước lạnh, có thể dẫn tới kiệt sức nhanh chóng và bất tỉnh.
- Sự sạm da tăng thêm do sự phản chiếu của mặt nước và thiếu quần áo khi bơi. Tiếp xúc lâu dài với ánh sáng mặt trời làm tăng nguy cơ ung thư da.
- Các vật thể trong nước
[Chân vịt](/w/index.php?title=Ch%C3%A2n_v%E1%BB%8Bt&action=edit&redlink=1)tàu thuyền là nguyên nhân chính của nhiều tai nạn, do một chiếc thuyền chạy qua hoặc bị vướng khi cố trèo lên thuyền.
- Va chạm với người bơi khác, với thành bể, đã hay thuyền.
- Lao đầu xuống nước, va vào vật thể chìm trong nước hoặc đáy, thường xảy ra khi nước đục.
- Va vào các vật thể dưới nước, đặc biệt là cành cây chìm dưới nước hay xác tàu.
- Dẫm phải vật sắc nhọn ví dụ như thủy tinh vỡ
- Sinh vật ở dưới nước
- Nọc độc của
[sứa](/wiki/S%E1%BB%A9a)và một số [san hô](/wiki/San_h%C3%B4)
- Hình thể sắc nhọn của
[nhím biển](/wiki/Nh%C3%ADm_bi%E1%BB%83n), trai vằn, cá đuối gai độc.
- Phát cắn của
[cá mập](/wiki/C%C3%A1_m%E1%BA%ADp)và các loại rắn và cá khác, kể cả bị kẹp bởi [tôm hùm](/wiki/T%C3%B4m_h%C3%B9m)và [cua](/wiki/Ph%C3%A2n_th%E1%BB%A9_b%E1%BB%99_Cua).
- Điện giật do
[cá đuối điện](/wiki/C%C3%A1_%C4%91u%E1%BB%91i_%C4%91i%E1%BB%87n)và lươn điện.
Các tổ chức thường xuất bản các hướng dẫn an toàn để giúp người bơi phòng tránh các rủi ro. Một cách hữu hiệu là nổi trên nước rất lâu không cần cử động.
[[2]](#cite_note-phan-thanhan.blogspot.com-2)
Ở
[Thụy Điển](/wiki/Th%E1%BB%A5y_%C4%90i%E1%BB%83n), [Đan Mạch](/wiki/%C4%90an_M%E1%BA%A1ch), [Na Uy](/wiki/Na_Uy) và [Phần Lan](/wiki/Ph%E1%BA%A7n_Lan), chương trình học lớp 5 yêu cầu mọi trẻ em phải học bơi cũng như học cách kiểm soát tình huống khẩn cấp ở gần nước. Thường thường, yêu cầu với trẻ là bơi được 200m hoặc ít nhất là 50m sấp lưng nếu bị rơi xuống nước sâu và giữ đầu dưới nước. Dù 95% trẻ em Thụy Điển ở tuổi tới trường biết bơi, chết đuối vẫn là nguyên nhân tử vong phổ biến thứ ba trong trẻ em. [[3]](#cite_note-3)
Ở cả Hà Lan và Bỉ, những bài học bơi ở trường được chính phủ hỗ trợ. Phần lớn các trường học đều dạy bơi. Có một truyền thống dạy bơi lâu dài ở Hà Lan và Bỉ, từ bơi ếch trong tiếng Hà Lan thậm chí được dịch là kiểu bơi nhà trường (schoolslag). Trẻ em được học nhiều biến thế của bơi ếch, có thể không hoàn toàn chính xác về mặt kĩ thuật.
Ở nhiều nơi, những bài học bơi được dạy cung cấp bởi các bể bơi địa phương, các bể bơi được vận hành bởi chính quyền địa phương và các công ty trong thời gian rỗi. Nhiều trường học cũng bổ sung các bài học bơi vào môn học giáo dục thể chất, thường được dạy ở bể bơi của trường hoặc bể bơi gần nhất.
Ở
[vương quốc Anh](/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Anh), chương trình "Top-ups scheme" (tạm dịch: Kế hoạch bù đắp) yêu cầu mọi trẻ em đang đi học mà không biết bơi và trên 11 tuổi sẽ phải nhận được các bài học bơi hàng ngày một cách tập trung. Những trẻ vẫn chưa đạt chuẩn bơi lội vương quốc Anh 25m về mặt thời gian khi rời trường tiểu học sẽ được dạy bơi nửa giờ mỗi ngày trong vòng 2 tuần trong năm học. [[4]](#cite_note-4)
Ở
[Canada](/wiki/Canada) và [Mexico](/wiki/M%C3%A9xico) cũng đã có những lời kêu gọi đưa môn bơi vào chương trình giáo dục phổ thông. [[5]](#cite_note-5)
## Bài học về nổi trên nước rất lâu không cần cử động[
[sửa](/w/index.php?title=B%C6%A1i&veaction=edit&vesection=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=B%C6%A1i&action=edit§ion=7)]
Không những học bơi, trẻ nhỏ cần học cách để nổi trên nước rất lâu không cần cử động. Các bậc phụ huynh cần dạy trẻ nhỏ cách này.
[[2]](#cite_note-phan-thanhan.blogspot.com-2)
## Quần áo và trang bị[
[sửa](/w/index.php?title=B%C6%A1i&veaction=edit&vesection=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=B%C6%A1i&action=edit§ion=8)]
### Quần áo bơi thi đấu[
[sửa](/w/index.php?title=B%C6%A1i&veaction=edit&vesection=9) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=B%C6%A1i&action=edit§ion=9)]
- Female suits: Racerback • Kneeskin • Bodyskin
- Male suits: Swim briefs • Jammers • Square leg suits • Legskin • Kneeskin • Bodyskin
- Accessories: Goggles • Swim cap Phụ tùng: kính bơi, mũ bơi
- Training gear:Training fins • Pull buoy • Hand Paddles • Fistgloves • Swimming board • Swimming machine • Inflatable armbands
### Đồ bơi[
[sửa](/w/index.php?title=B%C6%A1i&veaction=edit&vesection=10) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=B%C6%A1i&action=edit§ion=10)]
Quần áo hàng ngày không thích hợp và nguy hiểm nếu dùng để bơi. Đối với nhiều nền văn hóa trong lịch sử thì việc bơi khỏa thân là bình thường tuy nhiên khi
[khỏa thân](/wiki/Kh%E1%BB%8Fa_th%C3%A2n) bị cấm đoán, những quần áo được đặc chế cho bơi trở thành tiêu chuẩn. Gần như mọi nền văn hóa ngày nay đều chấp nhận người mặc đồ bơi khi bơi.
Đồ bơi dành cho nam thường là quần có dạng tam giác (brief) hoặc soóc (short), có thể bó chặt (jammer) hoặc lỏng (swim trunks), trùm kín toàn bộ hoặc một phần đùi. Phần trên cơ thể thường được để hở. Một số nền văn hóa, phong tục và có thể cả luật yêu cầu phần trên phải để hở khi bơi ở nơi công cộng.
Đồ bơi hiện đại cho phụ nữ thường là bó chặt, có thể gồm hai mảnh để che phủ vú và vùng
[xương chậu](/wiki/X%C6%B0%C6%A1ng_ch%E1%BA%ADu) hoặc một mảnh để che phủ cả hai phần trên cộng thêm phần eo. Váy không phổ biến ở các nước phương Tây tuy nhiên ở một số nước, ví dụ Việt Nam, đồ bơi nữ gắn váy ngắn để che bớt phần xương chậu khá phổ biến. Một số nền văn hóa khác yêu cầu phụ nữ phải mặc quần soóc khi bơi, đôi khi quần này che phủ hoàn toàn chân.
Đồ bơi thi đấu thì tìm cách tăng tốc độ cho người bơi hơn là khi họ để da trần. Để tăng thêm tốc độ, người bơi mặc một bộ đồ bơi che phủ gần như toàn thân, thường có những lỗ hổng không khí bằng cao su hoặc nhựa nhằm làm tan nước gần cơ thể người bơi và cung cấp thêm một lực đẩy nhỏ nhằm giúp vận động viên bơi nhanh hơn. Tuy nhiên kể từ năm 2010 các bộ đồ bơi toàn thân đã bị FINA (Liên đoàn bơi lội thế giới) cấm dùng trong thi đấu thể thao. Từ 2010, đồ bơi nam không được mặt đồ phủ trên rốn và không kéo xuống qua đầu gối, đồ bơi nữ không phủ qua cổ, không phủ hết vai và cũng không kéo xuống qua đầu gối.
### Trang bị[
[sửa](/w/index.php?title=B%C6%A1i&veaction=edit&vesection=11) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=B%C6%A1i&action=edit§ion=11)] [Mũ bơi](/w/index.php?title=M%C5%A9_b%C6%A1i&action=edit&redlink=1)giúp người bơi tăng tính thủy động lực học. [Kính bơi](/w/index.php?title=K%C3%ADnh_b%C6%A1i&action=edit&redlink=1)bảo vệ mắt khỏi nước chứa clo và có thể giúp tăng tầm nhìn trong nước.
- Nút tai để ngăn nước vào tai, vì việc này có thể gây viêm nhiễm tai.
- Phao bơi và ván bơi được sử dụng dùng cho mục đích huấn luyện và rèn luyện.
- Chân bơi: dụng cụ chân giả đeo vào chân hỗ trợ bơi nhanh hơn
- Bao tay bơi: bao tay nhằm tăng cảm giác với nước khi bơi
## Trên tiền xu[
[sửa](/w/index.php?title=B%C6%A1i&veaction=edit&vesection=12) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=B%C6%A1i&action=edit§ion=12)]
Các nội dung bơi lội được lựa chọn như là môtíp chính trong nhiều đồng tiền của các nhà sưu tập. Một trong nhiều ví dụ là đồng tiền xu kỉ niệm môn bơi 10 Euro, được đúc năm 2003 để kỉ niệm
[Olympic Mùa hè 2004](/w/index.php?title=Olympic_M%C3%B9a_h%C3%A8_2004&action=edit&redlink=1). Trên mặt chính của đồng tiền là hình một vận động viên bơi nữ, trong tư thế chuẩn bị nhảy xuống nước từ bục xuất phát, trên nền đồng tiền một nữ vận động viên khác chuẩn bị nhảy xuống nước trong cảnh được lấy từ một bức tượng đồng cổ.
## Xem thêm[
[sửa](/w/index.php?title=B%C6%A1i&veaction=edit&vesection=13) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=B%C6%A1i&action=edit§ion=13)]
- Vận động trong nước (bơi đối với các loài động vật)
[Sức nổi](/wiki/L%E1%BB%B1c_%C4%91%E1%BA%A9y_Archimedes) [Lặn](/w/index.php?title=L%E1%BA%B7n&action=edit&redlink=1)
- Bơi (cá)
- Bơi trong băng giá
[Cứu hộ](/w/index.php?title=C%E1%BB%A9u_h%E1%BB%99&action=edit&redlink=1) [Danh sách các kiểu bơi](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_c%C3%A1c_ki%E1%BB%83u_b%C6%A1i)
- Danh sách các vận động viên bơi
[Danh sách các môn thể thao liên quan tới nước](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_c%C3%A1c_m%C3%B4n_th%E1%BB%83_thao_li%C3%AAn_quan_t%E1%BB%9Bi_n%C6%B0%E1%BB%9Bc&action=edit&redlink=1)
- Bơi kháng cự
[Tắm truồng](/w/index.php?title=T%E1%BA%AFm_tru%E1%BB%93ng&action=edit&redlink=1)
- Máy bơi
[Bể bơi](/wiki/H%E1%BB%93_b%C6%A1i) [Lướt sóng](/w/index.php?title=L%C6%B0%E1%BB%9Bt_s%C3%B3ng&action=edit&redlink=1)
- Hoàn toàn đắm chìm
- Bơi đường dài
- Lặn dưới nước
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=B%C6%A1i&veaction=edit&vesection=14) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=B%C6%A1i&action=edit§ion=14)] **Katz, Jane (2003).** [^](#cite_ref-1) *Your Water Workout*. Broadway Books. [ISBN](/wiki/ISBN) [0-7679-1482-1](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0-7679-1482-1).
- ^
**a** **ă** [“Phương pháp để nổi trên nước rất lâu không cần cử động”](http://phan-thanhan.blogspot.com/). **Lindmark, Ulrika.** [^](#cite_ref-3) [“Tillsyn av simkunnighet och förmåga att hantera nödsituationer vid vatten”](http://www.skolverket.se/content/1/c4/05/26/Rapport_simtillsyn.pdf)(PDF) (bằng tiếng Thụy Điển). Truy cập ngày 28 tháng 6 năm 2006. **Davies, Catriona (ngày 14 tháng 6 năm 2006).** [^](#cite_ref-4) [“Children unable to swim at 11 will be given top-up lessons”](http://www.telegraph.co.uk/news/main.jhtml?xml=/news/2006/06/14/nswim14.xml&sSheet=/news/2006/06/14/ixuknews.html). London: Telegraph Group Limited. Truy cập ngày 12 tháng 7 năm 2006. [^](#cite_ref-5) ["&noUS95ads=" “Federal minister calls for school swim lessons”](http://www.ctv.ca/servlet/ArticleNews/story/CTVNews/20050718/swim_in_school_050718?s_name=). CTV. Ngày 18 tháng 7 năm 2005. Truy cập ngày 28 tháng 6 năm 2006.
## Sách[
[sửa](/w/index.php?title=B%C6%A1i&veaction=edit&vesection=15) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=B%C6%A1i&action=edit§ion=15)]
- Bender N. & Hirt N.,
*Did Turkish Van cats lose their fear of water?*Forschungspraktikum Evolutionsökologie, [University of Bern](/w/index.php?title=University_of_Bern&action=edit&redlink=1), Bern 2002.
- Cox, Lynne (2005 by Harvest Books).
*Swimming to Antarctica: Tales of a Long-Distance Swimmer*. 2005 by Harvest Books. [ISBN](/wiki/ISBN) [0-15-603130-2](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0-15-603130-2). Kiểm tra giá trị ngày tháng trong:
|date=(
[trợ giúp](//en.wikipedia.org/wiki/Help:CS1_errors#bad_date))
- Maniscalco F., Il nuoto nel mondo greco romano, Naples 1993.
- Mehl H., Antike Schwimmkunst, Munchen 1927.
- Schuster G., Smits W. & Ullal J.,
*Thinkers of the Jungle*. Tandem Verlag 2008.
- Sprawson, Charles (2000).
*Haunts of the Black Masseur - The Swimmer as Hero*. [University of Minnesota Press](/w/index.php?title=University_of_Minnesota_Press&action=edit&redlink=1). [ISBN](/wiki/ISBN) [0-8166-3539-0](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0-8166-3539-0).svin
- Tarpinian, Steve (1996).
*The Essential Swimmer*. The Lyons Press. [ISBN](/wiki/ISBN) [1-55821-386-4](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/1-55821-386-4).
## Liên kết[
[sửa](/w/index.php?title=B%C6%A1i&veaction=edit&vesection=16) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=B%C6%A1i&action=edit§ion=16)]
|
|![]()
|Wikimedia Commons có thêm thư viện hình ảnh và phương tiện truyền tải về
|
|
|![]()
|Tra
| trong từ điển mở tiếng Việt [Drowning-Prevention.org](http://drowning-prevention.org/), Drowning Prevention and Water Safety Information from Seattle Children's Hospital and the Washington State Drowning Prevention Network. [Physsportsmed.com](http://www.physsportsmed.com/issues/1999/04_99/kammer.htm), Swimming Injuries and Illnesses [Quicknet.nl](http://home.quicknet.nl/qn/prive/sdebest/nostalgicswimming/EN/IndexEN.html), Overview of 150 historical and less known swimming-strokes
|
|![]()
|Wikimedia Commons có thêm thư viện hình ảnh và phương tiện truyền tải về
|
|
|

X-Cache: cp1068 hit (2), cp1065 frontend miss (0)


markdown:
*Izvestia*
|
|![]()
|
|Bài hoặc đoạn này cần được
Xin hãy giúp
|
|![]()
[200px](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:T%E1%BA%A3i_l%C3%AAn&wpDestFile=Izvestia_cover.jpg) *Izvestia*newspaper. [newspaper](/w/index.php?title=Newspaper&action=edit&redlink=1) [Broadsheet](/w/index.php?title=Broadsheet&action=edit&redlink=1) [Gazprom Media](/wiki/C%C3%B4ng_ty_truy%E1%BB%81n_th%C3%B4ng_Gazprom) [Russian](/w/index.php?title=Russian_language&action=edit&redlink=1) [Moskva](/wiki/Moskva), [Nga](/wiki/Nga) [[1]](#cite_note-1) [ISSN](/wiki/ISSN) [0233-4356](http://dispatch.opac.d-nb.de/DB=1.1/LNG=EN/CMD?ACT=SRCHA&IKT=8&TRM=0233-4356) [izvestia.ru](http://www.izvestia.ru/), [известия.рф](http://известия.рф) **Izvestia** là một tờ báo ngày có sô lượng phát hành cao ở [Nga](/wiki/Nga).
Izvestia trong nền báo chí Liên bang Nga: Izvestia tồn tại như một tờ báo quốc gia của Liên bang Nga nhưng lại thuộc sở hữu của công ty truyền thông Vladimir Polantin và không bị ràng buộc bởi Chính phủ. Vào ngày 3/6/2005, cũng như nhiều cơ quan truyền thông khác ở Nga, Izvestia bị mua lại bởi Công ty Truyền thông Gazprom và trở thành một bộ phận của công ty truyền thông khổng lồ này.
Uỷ ban bảo vệ nhà báo ở Nga đã buộc Tổng biên tập của Izvestia là Raf Shakirov phải từ chức vì lý do những công chức Chính phủ không bằng lòng với những bài bình luận về vụ bắt cóc con tin tại trường Trung học Beslan. Một số nguồn tin còn cho biết Potania đã yêu cầu Shakirov rời khỏi tờ báo vì những bức ảnh gây sốc về vụ thảm sát được đăng trên tờ báo.
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Izvestia&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Izvestia&action=edit§ion=1)] ![ ](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/f/fe/Izvestia_logo_old.png)
![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/f/fe/Izvestia_logo_old.png)
*Izvestia*logo. It uses two letters that are no longer used in the Russian language (see [Reforms of Russian orthography](/w/index.php?title=Reforms_of_Russian_orthography&action=edit&redlink=1))
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Izvestia&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Izvestia&action=edit§ion=2)]
|
|![]()
|Wikimedia Commons có thêm thư viện hình ảnh và phương tiện truyền tải về
|

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

Content-Type: text/html; charset=UTF-8

Connection: close

X-Content-Type-Options: nosniff

Content-language: vi

X-UA-Compatible: IE=Edge

Vary: Accept-Encoding,Cookie

Content-Encoding: gzip

Via: 1.1 varnish, 1.1 varnish

Accept-Ranges: bytes

X-Cache: cp1066 hit (1), cp1065 frontend miss (0)

Cache-Control: private, s-maxage=0, max-age=0, must-revalidate


markdown:
# Khyber Pakhtunkhwa
|Khyber Pakhtunkhwa
|
خیبر پښتونخوا
|—
| ![ Theo chiều kim đồng hồ từ bên trái: Bảo tàng Peshawar, Khu nghỉ dưỡng Malam Jabba Ski, Khyber, Thung lũng Swat, Phong cảnh Battagram, Học viện Islamia, Peshawar, Hồ Saiful Muluk, Naran](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f5/KP-Montage.jpg/250px-KP-Montage.jpg)
![ Theo chiều kim đồng hồ từ bên trái: Bảo tàng Peshawar, Khu nghỉ dưỡng Malam Jabba Ski, Khyber, Thung lũng Swat, Phong cảnh Battagram, Học viện Islamia, Peshawar, Hồ Saiful Muluk, Naran](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f5/KP-Montage.jpg/250px-KP-Montage.jpg)
[Bảo tàng Peshawar](/wiki/T%E1%BA%ADp_tin:Peshawar_Museum.JPG), [Khu nghỉ dưỡng Malam Jabba Ski](/wiki/T%E1%BA%ADp_tin:Malam_Jabba_Ski_Resort.jpg), [Khyber](/wiki/T%E1%BA%ADp_tin:Pakistan_Khyber_Pass_IMG_9928.jpg), [Thung lũng Swat](/wiki/T%E1%BA%ADp_tin:Swatvalley_x_104.JPG), [Phong cảnh Battagram](/w/index.php?title=T%E1%BA%ADp_tin:Batgram.jpg&action=edit&redlink=1), [Học viện Islamia, Peshawar](/wiki/T%E1%BA%ADp_tin:Islamia_College_Peshawar.jpg), [Hồ Saiful Muluk, Naran](/wiki/T%E1%BA%ADp_tin:Saiful_muluk_during_June.JPG)
|
|![]()
**Hiệu kỳ** ![ Khyber Pakhtunkhwa in Pakistan (claims hatched).svg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0b/Khyber_Pakhtunkhwa_in_Pakistan_%28claims_hatched%29.svg/250px-Khyber_Pakhtunkhwa_in_Pakistan_%28claims_hatched%29.svg.png)
![ Khyber Pakhtunkhwa in Pakistan (claims hatched).svg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0b/Khyber_Pakhtunkhwa_in_Pakistan_%28claims_hatched%29.svg/250px-Khyber_Pakhtunkhwa_in_Pakistan_%28claims_hatched%29.svg.png)
[34°00′B 71°19′Đ / 34°B 71,32°Đ](//tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=Khyber_Pakhtunkhwa¶ms=34.00_N_71.32_E_type:city(20215000)_region:PK) [Tọa độ](/wiki/H%E1%BB%87_t%E1%BB%8Da_%C4%91%E1%BB%99_%C4%91%E1%BB%8Ba_l%C3%BD): [34°00′B 71°19′Đ / 34°B 71,32°Đ](//tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=Khyber_Pakhtunkhwa¶ms=34.00_N_71.32_E_type:city(20215000)_region:PK) [Quốc gia](/wiki/Qu%E1%BB%91c_gia) ![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/32/Flag_of_Pakistan.svg/22px-Flag_of_Pakistan.svg.png)
[Pakistan](/wiki/Pakistan) [Peshawar](/wiki/Peshawar) [Syed Masood Kausar](/w/index.php?title=Syed_Masood_Kausar&action=edit&redlink=1) [[1]](#cite_note-1) [Ameer Haider Khan Hoti](/w/index.php?title=Ameer_Haider_Khan_Hoti&action=edit&redlink=1) 2(28,773 mi 2) [Mật độ](/wiki/M%E1%BA%ADt_%C4%91%E1%BB%99_d%C3%A2n_s%E1%BB%91) 2(703/mi 2) [Múi giờ](/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D) [PST](/w/index.php?title=Time_in_Pakistan&action=edit&redlink=1)( [UTC+5](/wiki/Gi%E1%BB%9D_Ph%E1%BB%91i_h%E1%BB%A3p_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF)) [Ngôn ngữ chính](/w/index.php?title=Ng%C3%B4n_ng%E1%BB%AF_t%E1%BA%A1i_Pakistan&action=edit&redlink=1) [Pashto](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Pashtun)(chính) [Urdu](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Urdu)(quốc gia) [Tiếng Anh](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Anh)(chính thức) [Tiếng Hindko](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Hindko&action=edit&redlink=1)(vùng) [Tiếng Khowar](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Khowar&action=edit&redlink=1)(vùng) [[2]](#cite_note-2) [Tiếng Kohistan](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Kohistan&action=edit&redlink=1), [Tiếng Saraiki](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Saraiki&action=edit&redlink=1), [Tiếng Punjab](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Punjab) [Quận](/w/index.php?title=Qu%E1%BA%ADn_c%E1%BB%A7a_Pakistan&action=edit&redlink=1) [khyberpakhtunkhwa.gov.pk](http://www.khyberpakhtunkhwa.gov.pk/) **Khyber Pakhtunkhwa** ( [tiếng Urdu](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Urdu): خیبر پختونخوا [Bản mẫu:IPA-ur](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:IPA-ur&action=edit&redlink=1), [tiếng Pashtun](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Pashtun): خیبر پښتونخوا [Bản mẫu:IPA-ps](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:IPA-ps&action=edit&redlink=1), địa phương [Bản mẫu:IPA-ps](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:IPA-ps&action=edit&redlink=1)), trước năm 2010 được gọi là **Tỉnh Biên giới Tây Bắc** và một số tên gọi khác, là một trong 4 [tỉnh](/wiki/Ph%C3%A2n_c%E1%BA%A5p_h%C3%A0nh_ch%C3%ADnh_Pakistan) của [Pakistan](/wiki/Pakistan). Khyber Pakhtunkhwa nằm ở tây bắc đất nước và giáp với [Afghanistan](/wiki/Afghanistan) ở phía tây bắc, [Gilgit-Baltistan](/wiki/Gilgit-Baltistan) ở phía đông bắc, [Kashmir](/wiki/Kashmir) do Pakistan kiểm soát ở phía đông, [Các khu vực Hành chính Bô lạc Liên bang](/w/index.php?title=C%C3%A1c_khu_v%E1%BB%B1c_H%C3%A0nh_ch%C3%ADnh_B%C3%B4_l%E1%BA%A1c_Li%C3%AAn_bang&action=edit&redlink=1) (FATA)ở phía tây và nam, tỉnh [Punjab](/wiki/Punjab_(Pakistan)) là [Lãnh thổ Thủ đô Islamabad](/wiki/L%C3%A3nh_th%E1%BB%95_Th%E1%BB%A7_%C4%91%C3%B4_Islamabad) ở phía đông nam. Nhóm dân tộc chính trong tỉnh là [Người Pashtun](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Pashtun&action=edit&redlink=1); các nhóm dân tộc đáng kể khác là [người Hazarewal](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Hazarewal&action=edit&redlink=1) và [người Chitral](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Chitral&action=edit&redlink=1). Ngôn ngữ chính trong tính là [Tiếng Pashtun](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Pashtun), thường được người dân trong tỉnh gọi là *Pukhto*. Tỉnh lỵ là thành phố [Peshawar](/wiki/Peshawar), thường được người địa phương gọi là *Pekhawar*.
|
|Provincial animal |
|![]()
**Provincial bird** ![ Kalij-pheasant Hawaii.jpg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0a/Kalij-pheasant_Hawaii.jpg/50px-Kalij-pheasant_Hawaii.jpg)
![ Kalij-pheasant Hawaii.jpg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0a/Kalij-pheasant_Hawaii.jpg/50px-Kalij-pheasant_Hawaii.jpg)
**Provincial tree** ![ ZiziphusJujubaVarSpinosa.jpg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1e/ZiziphusJujubaVarSpinosa.jpg/50px-ZiziphusJujubaVarSpinosa.jpg)
![ ZiziphusJujubaVarSpinosa.jpg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1e/ZiziphusJujubaVarSpinosa.jpg/50px-ZiziphusJujubaVarSpinosa.jpg)
**Provincial flower** ![ Calotropis procera flowers.jpg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d1/Calotropis_procera_flowers.jpg/50px-Calotropis_procera_flowers.jpg)
![ Calotropis procera flowers.jpg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d1/Calotropis_procera_flowers.jpg/50px-Calotropis_procera_flowers.jpg)
## Mục lục
## Địa lý[
[sửa](/w/index.php?title=Khyber_Pakhtunkhwa&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Khyber_Pakhtunkhwa&action=edit§ion=1)]
Pakhtunkhwa Khyber nằm chủ yếu trên các cao nguyên Iran và bao gồm những điểm nối, nơi những sườn núi của dãy Hindu-Kush trên mảng Á-Âu nhường chỗ cho mảng tiểu lục địa Ấn Độ. Tình trạng này đã dẫn đến các hoạt động địa chấn trong quá khứ.
[[3]](#cite_note-3) [Đèo Khyber](/w/index.php?title=%C4%90%C3%A8o_Khyber&action=edit&redlink=1) nổi tiếng kết nối với các tỉnh của Afghanistan, trong khi cầu Kohalla tại [Abbottabad](/w/index.php?title=Abbottabad_(qu%E1%BA%ADn)&action=edit&redlink=1) là một điểm chính đẻ qua sông Jhelum ở phía đông. Tỉnh này có diện tích 28.773 mi² (74.521 km²).
Khu vực này thay đổi về địa hình từ các khu vực đá cằn cỗi ở phía nam tới các khu rừng và vùng đồng bằng phủ xanh ở phía bắc. Khí hậu có thể cực kỳ nòng vào mùa hè hay lạnh vào mùa đông. Mặc dù thời tiết không thuận lợi, nông nghiệp vẫn khá quan trọng và có thể phát triển trong khu vực. Địa hình đồi núi ở Thung lũng Kalam, Thượng Dir, Thung lũng Naran và Kaghan nổi tiếng với vẻ đẹp của nó và thu hút nhiều khách du lịch lớn từ các vùng lân cận và từ khắp nơi trên thế giới. Thung lũng Swat đưc gọi là 'một phần của Thụy Sĩ" vì có nhiều cảnh quan tương đồng giữa nơi đây và địa hình đồi núi của Thụy Sĩ.
Về mặt địa lý, tỉnh có thể được chia thành hai khu: miền Bắc kéo dài từ các dãy núi của Hindu Kush đến biên giới lòng chảo Peshawar, và miền nam kéo dài từ Peshawar đến lòng chảo Derajat. Khu vực phía bắc lạnh và có tuyết rơi trong mùa đông với lượng mưa lớn và mùa hè dễ chịu với ngoại lệ là lòng chảo Peshawar, nơi có một mùa hè nóng và có lượng mưa trung bình. Khu vực phía nam khá khô cằn với mùa hè nóng và mùa đông khá lạnh và lượng mưa ít. Các con sông lớn đan xen khắp phần Thượng của tỉnh, như sông Kabul, sông Swat, sông Chitral, sông Kunar, sông Siran, sông Panjgora, sông Bara, sông Kurram, sông Dor, sông Haroo, sông Gomal và sông Zhob.
## Nhân khẩu[
[sửa](/w/index.php?title=Khyber_Pakhtunkhwa&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Khyber_Pakhtunkhwa&action=edit§ion=2)]
|Lịch sử dân số|
|Census||Dân số||Đô thị|
|
|
|1951||4.556.545||11,07%|
|1961||5.730.991||13,23%|
|1972||8.388.551||14,25%|
|1981||11.061.328||15,05%|
|1998||17.743.645||16,87%|
Dân số Khyber Pakhtunkhwa ước tính là 21 triệu người và không bao gồm khoảng 1,5 triệu
[người tị nạn Afghan](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_t%E1%BB%8B_n%E1%BA%A1n_Afghan&action=edit&redlink=1) và con cháu của họ. [4] [[5]](#cite_note-5) Dân tộc lớn nhất là [[6]](#cite_note-6) [Người Pashtun](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Pashtun&action=edit&redlink=1)với tỷ lệ lên tới khoảng 2/3 dân số. [[7]](#cite_note-7) [Pashtun](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Pashtun) là ngôn ngữ được sử dụng phổ biến nhất trong khi [Tiếng Hindko](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Hindko&action=edit&redlink=1) là ngôn ngữ thông dụng thứ hai. Tiếng Pashtun là ngông ngữ chủ yếu tại các vùng phía tây và phía nam của tỉnh và là ngôn ngữ chính tại hầu hết các thành phố bao gồm tỉnh lỵ [Peshawar](/wiki/Peshawar). [Tiếng Hindko](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Hindko&action=edit&redlink=1) chủ yếu được sử dụng tại phần phía đông của tỉnh, đặc biệt là tại các thành phố [Abbottabad](/wiki/Abbottabad), [Mansehra](/w/index.php?title=Mansehra&action=edit&redlink=1), và [Haripur](/w/index.php?title=Haripur,_Pakistan&action=edit&redlink=1), và cũng là ngôn ngữ thiểu số tại Peshawar. Ngôn ngữ này được nói bởi [người Hindko](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Hindko&action=edit&redlink=1). Chính quyền tỉnh đang có kế hoạch đưa tiếng Hinko vào giáo dục trung học tại các quận Peshawar, Nowshera, Kohat, Haripur, Abbottabad và Mansehra. [[8]](#cite_note-8)
## Hành chính[
[sửa](/w/index.php?title=Khyber_Pakhtunkhwa&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Khyber_Pakhtunkhwa&action=edit§ion=3)]
Hội đồng tỉnh Khyber Pakhtunkhwa chỉ có một viện và gồm có 124 ghế, trong đo 3 ghế dành ho những người không theo
[Hồi giáo](/wiki/H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o) và 22 ghế cho phụ nữ. Tổng thống Pakistan bổ nhiệm tỉnh trưởng đứng đầu Khyber Pakhtunkhwa.
Khyber Pakhtunkhwa được chia thành 25 quận, trong đó 5 Khu vực Hành chính Bộ lạc Cấp tỉnh (PATA).
[[9]](#cite_note-9)
## Thành phố quan trọng[
[sửa](/w/index.php?title=Khyber_Pakhtunkhwa&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Khyber_Pakhtunkhwa&action=edit§ion=4)]
## Kinh tế[
[sửa](/w/index.php?title=Khyber_Pakhtunkhwa&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Khyber_Pakhtunkhwa&action=edit§ion=5)]
Khyber Pakhtunkhwa đóng góp khoảng 10,5% cho tổng GDP của toàn
[Pakistan](/wiki/Pakistan), trong khi đó tỉnh chiếm 11,9% dân số toàn quốc, đây là tỉnh nghèo thứ hai tại Pakistan sau [Balochistan](/w/index.php?title=Balochistan,_Pakistan&action=edit&redlink=1). Phần lớn kinh tế Khyber Pakhtunkhwa phụ thuộc vào lâm nghiệp, lĩnh vực này đã tăng từ 34,9% tới 81% của toàn quốc. Hiện nay, Khyber Pakhtunkhwa chiếm 10% GDP của Pakistan [10] và chiếm 20% sản lượng khai mỏ của đất nước [[11]](#cite_note-11) từ năm 1972, tổng GDP của tỉnh đã tăng hơn 3,6 lần. [[12]](#cite_note-12) [[13]](#cite_note-13)
Nông nghiệp vẫn là lĩnh vực quan trọng và các cây công nghiệp chính bao gồm
[lúa mì](/wiki/L%C3%BAa_m%C3%AC), [ngô](/wiki/Ng%C3%B4), thuốc lá (ở Swabi), gạo, củ cải đường, cũng như nhiều loại trái cây. Một số ngành sản xuất và đầu tư công nghệ cao ở Peshawar đã giúp cải thiện triển vọng việc làm cho người dân địa phương lên rất nhiều, trong khi ngành thương mại trên địa bàn tỉnh bao phủ mọi lĩnh vực. Các chợ trên địa bàn tỉnh trở nên nổi tiếng trên khắp Pakistan. Tỷ lệ thất nghiệp đã giảm xuống do thành lập các khu công nghiệp. Tuy nhiên sau những tàn phá trong cả thập kỷ vì cuộc chiến của [Liên Xô](/wiki/Li%C3%AAn_X%C3%B4) tại [Afghanistan](/wiki/Afghanistan), ngày nay Khyber Pakhtunkhwa lại phải đối mặt với nạn khủng bố của [Taliban](/wiki/Taliban) và các tổ chức khác.
## Giáo dục[
[sửa](/w/index.php?title=Khyber_Pakhtunkhwa&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Khyber_Pakhtunkhwa&action=edit§ion=6)]
|Năm||Tỷ lệ biết chữ|
|1972||15,5%|
|1981||16,7%|
|1998||35,41%|
|2008||49,9%|
### Các cơ sở giáo dục[
[sửa](/w/index.php?title=Khyber_Pakhtunkhwa&veaction=edit&vesection=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Khyber_Pakhtunkhwa&action=edit§ion=7)] [Abbottabad Public School](/w/index.php?title=Abbottabad_Public_School&action=edit&redlink=1), Abbottabad
- Abdul Wali Khan University,
[Mardan *]* [cần dẫn nguồn](/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c) [Army Burn Hall College](/w/index.php?title=Army_Burn_Hall_College&action=edit&redlink=1), Abbottabad [Ayub Medical College](/w/index.php?title=Ayub_Medical_College&action=edit&redlink=1), Abbottabad [Ayub Dental College](/w/index.php?title=Ayub_Dental_College&action=edit&redlink=1), Abbottabad
- Bacha Khan Medical College,
[Mardan *]* [cần dẫn nguồn](/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c) [Pakistan International Public School and College](/w/index.php?title=Pakistan_International_Public_School_and_College&action=edit&redlink=1), Abbottabad [[16]](#cite_note-16)
- Women Medical College,
[Abbottabad *]* [cần dẫn nguồn](/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c)
- Bannu Medical College,
[Bannu *]* [cần dẫn nguồn](/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c) [Cadet College Razmak](/w/index.php?title=Cadet_College_Razmak&action=edit&redlink=1), Razmak [Cadet College Kohat](/w/index.php?title=Cadet_College_Kohat&action=edit&redlink=1), Kohat
- Cadet College Batrasi, Mansehra
[COMSATS Institute of Information Technology](/w/index.php?title=COMSATS_Institute_of_Information_Technology&action=edit&redlink=1), Abbottabad Campus [Gandhara University](/w/index.php?title=Gandhara_University&action=edit&redlink=1), Peshawar [Ghulam Ishaq Khan Institute of Engineering Sciences and Technology](/w/index.php?title=Ghulam_Ishaq_Khan_Institute_of_Engineering_Sciences_and_Technology&action=edit&redlink=1), Topi, Swabi [Gomal Medical College](/w/index.php?title=Gomal_Medical_College&action=edit&redlink=1), D. I. Khan [Gomal University](/w/index.php?title=Gomal_University&action=edit&redlink=1), Dera Ismail Khan [Hazara University](/w/index.php?title=Hazara_University&action=edit&redlink=1), Mansehra [Islamia College](/w/index.php?title=Islamia_College_(Peshawar)&action=edit&redlink=1), Peshawar [Khyber College of Dentistry](/w/index.php?title=Khyber_College_of_Dentistry&action=edit&redlink=1), Peshawar [Khyber Medical College](/w/index.php?title=Khyber_Medical_College&action=edit&redlink=1), Peshawar [Khyber Medical University](/w/index.php?title=Khyber_Medical_University&action=edit&redlink=1), Peshawar
- Khyber Girls Medical College, Peshawar
[Kabir Medical College](/w/index.php?title=Kabir_Medical_College&action=edit&redlink=1), Peshawar [Kohat University of Science & Technology](/w/index.php?title=Kohat_University_of_Science_%26_Technology&action=edit&redlink=1), Kohat [KUST Institute of Medical Sciences](/w/index.php?title=Kust_Institute_of_Medical_Sciences&action=edit&redlink=1), Kohat [Military College of Engineering](/w/index.php?title=Military_College_of_Engineering&action=edit&redlink=1), Risalpur [National Institute of Transportation](/w/index.php?title=National_Institute_of_Transportation&action=edit&redlink=1), Risalpur [National University of Computer and Emerging Sciences](/w/index.php?title=National_University_of_Computer_and_Emerging_Sciences&action=edit&redlink=1), Peshawar Campus
- NWFP University of Agriculture, Peshawar
[Pakistan Air Force Academy](/w/index.php?title=Pakistan_Air_Force_Academy&action=edit&redlink=1), Risalpur [Pakistan Military Academy](/w/index.php?title=Pakistan_Military_Academy&action=edit&redlink=1), Abbottabad [Saidu Medical College](/w/index.php?title=Saidu_Medical_College&action=edit&redlink=1), Swat [Shaheed Benazir Bhutto University](/w/index.php?title=Shaheed_Benazir_Bhutto_University&action=edit&redlink=1), Sheringal [University of Engineering and Technology](/w/index.php?title=University_of_Engineering_and_Technology_(Peshawar)&action=edit&redlink=1), Peshawar [University of Malakand](/w/index.php?title=University_of_Malakand&action=edit&redlink=1), Chakdara [University of Peshawar](/w/index.php?title=University_of_Peshawar&action=edit&redlink=1), Peshawar [University of Science & Technology Bannu](/w/index.php?title=University_of_Science_%26_Technology_Bannu&action=edit&redlink=1), Bannu
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Khyber_Pakhtunkhwa&veaction=edit&vesection=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Khyber_Pakhtunkhwa&action=edit§ion=8)] [^](#cite_ref-1) [“Masood Kausar appointed K-P governor”](http://tribune.com.pk/story/116200/masood-kausar-appointed-k-p-governor-national/). The Express Tribune. Truy cập 8 tháng 2 năm 2015. [^](#cite_ref-2) [“Centenary Celebrations of N.W.F.P. - Government of Pakistan”](http://www.pakpost.gov.pk/philately/stamps2003/centenary_celebrations_of_nwpf.html). Pakpost.gov.pk. Truy cập ngày 25 tháng 5 năm 2010. [^](#cite_ref-3) [“Khyber Pakhtunkhwa (province, Pakistan):: Geography - Britannica Online Encyclopedia”](http://www.britannica.com/EBchecked/topic/419493/Khyber-Pakhtunkhwa/249136/Geography). Britannica.com. Truy cập ngày 25 tháng 5 năm 2010. **United Nations High Commissioner for Refugees (ngày 30 tháng 4 năm 2008).** [^](#cite_ref-4) [“Pakistani TV delves into lives of Afghan refugees”](http://www.unhcr.org/news/NEWS/481856844.html). UNHCR. Truy cập ngày 25 tháng 5 năm 2010. **Encyclopædia Britannica.** [^](#cite_ref-5) [“Khyber Pakhtunkhwa”](http://www.britannica.com/eb/article-9056228). britannica.com. Truy cập ngày 25 tháng 5 năm 2010. [^](#cite_ref-6) [“UNHCR - Census of Afghans in Pakistan”](http://www.unhcr.org/cgi-bin/texis/vtx/home/opendoc.pdf?tbl=SUBSITES&page=SUBSITES&id=434fdc702)(PDF). Truy cập ngày 25 tháng 5 năm 2010. [^](#cite_ref-7) [People and culture - Government of Khyber Pakhtunkhwa](http://nwfp.gov.pk/AIS-page.php?DistId=1&DeptId=1&LanId=1&pageName=Khyber-Pakhtunkhwa-PeopleCulture) [^](#cite_ref-8) [“Work Under Way on Hindko Curriculum”](http://www.dawn.com/wps/wcm/connect/dawn-content-library/dawn/the-newspaper/local/peshawar/work-under-way-on-hindko-curriculum-200). Truy cập ngày 3 tháng 1 năm 2011. [^](#cite_ref-9) [“The Constitution”](http://www.ljcp.gov.pk/Menu%20Items/1973%20Constitution/constitution.htm). Government of Pakistan. Truy cập ngày 27 tháng 4 năm 2010. [^](#cite_ref-10) [“Provincial Accounts of Pakistan: Methodology and Estimates 1973-2000”](http://www.spdc.org.pk/pubs/nps/nps5.pdf)(PDF). Truy cập ngày 25 tháng 5 năm 2010. **Roman, David (ngày 15 tháng 5 năm 2009).** [^](#cite_ref-11) [“Pakistan's Taliban Fight Threatens Key Economic Zone - WSJ.com”](http://online.wsj.com/article/SB124237648756523343.html?mod=googlenews_wsj). Online.wsj.com. Truy cập ngày 25 tháng 5 năm 2010. [^](#cite_ref-12) [“Pakistan May Need Extra Bailouts as War Hits Economy (Update2)”](http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601091&sid=a4Jvjhis1L70). Bloomberg.com. Ngày 15 tháng 6 năm 2009. Truy cập ngày 25 tháng 5 năm 2010. [^](#cite_ref-13) [“World Bank Document”](http://siteresources.worldbank.org/PAKISTANEXTN/Resources/293051-1241610364594/6097548-1257441952102/balochistaneconomicreportvol2.pdf)(PDF). Truy cập ngày 25 tháng 5 năm 2010. [^](#cite_ref-14) [“Pakistan: where and who are the world's illiterates?; Background paper for the Education for all global monitoring report 2006: literacy for life; 2005”](http://unesdoc.unesco.org/images/0014/001459/145959e.pdf)(PDF). Truy cập ngày 25 tháng 5 năm 2010. [^](#cite_ref-15) [http://www.statpak.gov.pk/depts/fbs/publications/lfs2007_08/results.pdf](http://www.statpak.gov.pk/depts/fbs/publications/lfs2007_08/results.pdf) [^](#cite_ref-16) [“Home”](http://www.hazara.com.pk). Hazara.Com.Pk. Truy cập 8 tháng 2 năm 2015.
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Khyber_Pakhtunkhwa&veaction=edit&vesection=9) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Khyber_Pakhtunkhwa&action=edit§ion=9)]
|
|
Tìm hiểu thêm về
Khyber Pakhtunkhwa
tại
|
|![]()
[Từ điển](//vi.wiktionary.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:T%C3%ACm_ki%E1%BA%BFm/Khyber_Pakhtunkhwa)từ Wiktionary ![ Tìm kiếm Commons](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4a/Commons-logo.svg/18px-Commons-logo.svg.png)
![ Tìm kiếm Commons](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4a/Commons-logo.svg/18px-Commons-logo.svg.png)
[Tập tin phương tiện](//commons.wikimedia.org/wiki/Special:Search/Khyber_Pakhtunkhwa)từ Commons ![ Tìm kiếm Wikinews](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/24/Wikinews-logo.svg/25px-Wikinews-logo.svg.png)
![ Tìm kiếm Wikinews](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/24/Wikinews-logo.svg/25px-Wikinews-logo.svg.png)
[Tin tức](//vi.wikinews.org/wiki/Special:Search/Khyber_Pakhtunkhwa)từ Wikinews ![ Tìm kiếm Wikiquote](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fa/Wikiquote-logo.svg/21px-Wikiquote-logo.svg.png)
![ Tìm kiếm Wikiquote](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fa/Wikiquote-logo.svg/21px-Wikiquote-logo.svg.png)
[Danh ngôn](//vi.wikiquote.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:T%C3%ACm_ki%E1%BA%BFm/Khyber_Pakhtunkhwa)từ Wikiquote ![ Tìm kiếm Wikisource](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4c/Wikisource-logo.svg/24px-Wikisource-logo.svg.png)
![ Tìm kiếm Wikisource](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4c/Wikisource-logo.svg/24px-Wikisource-logo.svg.png)
[Văn kiện](//vi.wikisource.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:T%C3%ACm_ki%E1%BA%BFm/Khyber_Pakhtunkhwa)từ Wikisource ![ Tìm kiếm Wikibooks](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fa/Wikibooks-logo.svg/25px-Wikibooks-logo.svg.png)
![ Tìm kiếm Wikibooks](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fa/Wikibooks-logo.svg/25px-Wikibooks-logo.svg.png)
[Tủ sách giáo khoa](//vi.wikibooks.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:T%C3%ACm_ki%E1%BA%BFm/Khyber_Pakhtunkhwa)từ Wikibooks ![ Tìm kiếm Wikiversity](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1b/Wikiversity-logo-en.svg/25px-Wikiversity-logo-en.svg.png)
![ Tìm kiếm Wikiversity](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1b/Wikiversity-logo-en.svg/25px-Wikiversity-logo-en.svg.png)
[Tài nguyên học tập](//vi.wikiversity.org/wiki/Special:Search/Khyber_Pakhtunkhwa)từ Wikiversity
|
|![]()
|
|
|
|

X-Cache: cp1067 miss (0), cp1065 frontend miss (0)


markdown:
*Pauxi pauxi*
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
|Pauxi pauxi
|
|![]()
Northern helmeted curassow,
*Pauxi pauxi* [Tình trạng bảo tồn](/wiki/T%C3%ACnh_tr%E1%BA%A1ng_b%E1%BA%A3o_t%E1%BB%93n) [Phân loại khoa học](/wiki/Ph%C3%A2n_lo%E1%BA%A1i_sinh_h%E1%BB%8Dc) [Giới](/wiki/Gi%E1%BB%9Bi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *regnum*) [Animalia](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt) [Ngành](/wiki/Ng%C3%A0nh_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *phylum*) [Chordata](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_c%C3%B3_d%C3%A2y_s%E1%BB%91ng) [Lớp](/wiki/L%E1%BB%9Bp_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *class*) [Aves](/wiki/Chim) [Bộ](/wiki/B%E1%BB%99_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *ordo*) [Galliformes](/wiki/B%E1%BB%99_G%C3%A0) [Họ](/wiki/H%E1%BB%8D_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *familia*) [Cracidae](/wiki/Cracidae) [Chi](/wiki/Chi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *genus*) [Pauxi](/wiki/Pauxi) [Loài](/wiki/Lo%C3%A0i)( *species*) **P. pauxi** [Danh pháp hai phần](/wiki/Danh_ph%C3%A1p_hai_ph%E1%BA%A7n) *Pauxi pauxi* [Linnaeus](/wiki/Carolus_Linnaeus), 1766 * là một loài Pauxi pauxi* [chim](/wiki/Chim)trong họ [Cracidae](/wiki/Cracidae). [[2]](#cite_note-2)
## Phân loài[
[sửa](/w/index.php?title=Pauxi_pauxi&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Pauxi_pauxi&action=edit§ion=1)] *Pauxi pauxi gilliardi* [Wetmore](/w/index.php?title=Alexander_Wetmore&action=edit&redlink=1)& Phelps, 1943 *Pauxi pauxi pauxi*Linnaeus, 1766
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Pauxi_pauxi&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Pauxi_pauxi&action=edit§ion=2)] [^](#cite_ref-1) [BirdLife International](/wiki/BirdLife_International)(2013). [“](http://www.iucnredlist.org/apps/redlist/details/22678497). *Pauxi pauxi*” *.* [Sách đỏ IUCN các loài bị đe dọa.](/wiki/S%C3%A1ch_%C4%91%E1%BB%8F_IUCN)Phiên bản 2013.2 [Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế](/wiki/Li%C3%AAn_minh_B%E1%BA%A3o_t%E1%BB%93n_Thi%C3%AAn_nhi%C3%AAn_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF). Truy cập ngày 26 tháng 11 năm 2013. **Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, B.L. Sullivan, C. L. Wood, and D. Roberson (2012).** [^](#cite_ref-2) [“The eBird/Clements checklist of birds of the world: Version 6.7.”](http://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/downloadable-clements-checklist). Truy cập ngày 19 tháng 12 năm 2012.
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Pauxi_pauxi&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Pauxi_pauxi&action=edit§ion=3)]
|
|![]()
|
| có thông tin sinh học về
|
|![]()
|Wikimedia Commons có thêm thư viện hình ảnh và phương tiện truyền tải về
|[BirdLife International](/wiki/BirdLife_International)(BLI) (2008): [[2008 IUCN Redlist status changes]](http://www.birdlife.org/action/science/species/global_species_programme/whats_new.html). Truy cập 2008-MAY-23.
- Pereira, Sérgio Luiz & Baker, Allan J. (2004): Vicariant speciation of curassows (Aves, Cracidae): a hypothesis based on mitochondrial DNA phylogeny.
[Auk](/w/index.php?title=Auk_(journal)&action=edit&redlink=1) **121**(3): 682-694. [English with Spanish abstract] [DOI](/w/index.php?title=Digital_Object_Identifier&action=edit&redlink=1):10.1642/0004-8038(2004)121[0682:VSOCAC]2.0.CO;2 [HTML abstract](http://www.bioone.org/perlserv/?request=get-abstract&doi=10.1642%2F0004-8038%282004%29121%5B0682%3AVSOCAC%5D2.0.CO%3B2) [HTML fulltext without images](http://findarticles.com/p/articles/mi_qa3793/is_200407/ai_n9456682)
- ARKive -
[images and movies of the Helmeted Curassow](http://www.arkive.org/species/GES/birds/Pauxi_pauxi/) *(Pauxi pauxi)* [BirdLife Species Factsheet](http://www.birdlife.org/datazone/species/index.html?action=SpcHTMDetails.asp&sid=101&m=0)

X-Cache: cp1052 miss (0), cp1065 frontend miss (0)


markdown:
# Simushir
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
|Simushir Tên gốc: Симушир
新知島
|
|![]()
Ảnh của
[NASA](/wiki/NASA) **Vị trí** [Biển Okhotsk](/wiki/Bi%E1%BB%83n_Okhotsk) **Tọa độ** [46°58′B 152°02′Đ / 46,97°B 152,03°Đ](//tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=Simushir¶ms=46.97_N_152.03_E_)
(1540)
![ Nga](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f3/Flag_of_Russia.svg/23px-Flag_of_Russia.svg.png)
![ Nga](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f3/Flag_of_Russia.svg/23px-Flag_of_Russia.svg.png)
[Nga](/wiki/Nga) **Khu vực hành chính quốc gia** [Sakhalin](/wiki/Sakhalin) **Simushir**( [tiếng Nga](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Nga): *Симушир*, [tiếng Nhật](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Nh%E1%BA%ADt): 新知島) là một hoang đảo núi lửa gần trung tâm của [Quần đảo Kuril](/wiki/Qu%E1%BA%A7n_%C4%91%E1%BA%A3o_Kuril) trong [Biển Okhotsk](/wiki/Bi%E1%BB%83n_Okhotsk) ở tây bắc [Thái Bình Dương](/wiki/Th%C3%A1i_B%C3%ACnh_D%C6%B0%C6%A1ng). Tên của đảo xuất phát từ [tiếng Ainu](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Ainu) có nghĩa là "đảo dài".
## Địa lý[
[sửa](/w/index.php?title=Simushir&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Simushir&action=edit§ion=1)]
Simushir là một đảo khá dài, gồm có các ngọn núi lửa. Chiều dài của đảo là 59 kilômét (37 mi) và chiều rộng là 13 kilômét (8,1 mi), diện tích khoảng 227,6 kilômét vuông (87,9 sq mi)
Ở cực bắc đảo là một hồ nước trên miệng núi lửa, [1] [Brouton Bay](/w/index.php?title=Brouton_Bay&action=edit&redlink=1), độ sâu trung bình ven bờ chỉ là 2,5 mét, nhưng lên tớito 240 métở giữa hồ. Cạnh Brouton Bay là **(** [Urataman](/w/index.php?title=Urataman&action=edit&redlink=1) [tiếng Nga](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Nga): *Уратаман*, *Mikazuki-yama*(三日月山 *Tam Nhật Nguyệt Sơn*), với cao độ 878 mét (2.881 ft). Các núi lửa xa hơn về phía nam là: **(** [Prevo](/w/index.php?title=Prevo_Peak&action=edit&redlink=1) [tiếng Nga](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Nga): *влк. Прево*, [tiếng Nhật](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Nh%E1%BA%ADt): 新知富士; *Shimushiro-Fuji*, cao độ 1.360 mét (4.460 ft). **(** [Zavaritzki](/w/index.php?title=Zavaritzki&action=edit&redlink=1) [tiếng Nga](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Nga): *Вулкан Заварицкого*, [tiếng Nhật](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Nh%E1%BA%ADt): 緑湖カルデラ, *Midori-kokaru-dake*), cao độ 624 mét (2.047 ft), **(** [Milna](/w/index.php?title=Milna_(n%C3%BAi_l%E1%BB%ADa)&action=edit&redlink=1) [tiếng Nga](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Nga): *Мильна*, [tiếng Nhật](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Nh%E1%BA%ADt): 新知岳, *Shimushiro-dake*, cao độ 1.540 mét (5.050 ft), **(** [Goriaschaia Sopka](/w/index.php?title=Goriaschaia_Sopka&action=edit&redlink=1) [tiếng Nga](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Nga): *Горящая Сопка*, [tiếng Nhật](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Nh%E1%BA%ADt): 焼山; *Yakeyama*}, cao độ 891 mét (2.923 ft)
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Simushir&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Simushir&action=edit§ion=2)]
- Gorshkov, G. S.
*Volcanism and the Upper Mantle Investigations in the Kurile Island Arc*. Monographs in geoscience. New York: Plenum Press, 1970. [ISBN 0-306-30407-4](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0306304074)
- Krasheninnikov, Stepan Petrovich, and James Greive. The History of Kamtschatka and the Kurilski Islands, with the Countries Adjacent. Chicago: Quadrangle Books, 1963.
- Rees, David.
*The Soviet Seizure of the Kuriles*. New York: Praeger, 1985. [ISBN 0-03-002552-4](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0030025524)
- Takahashi, Hideki, and Masahiro Ōhara.
*Biodiversity and Biogeography of the Kuril Islands and Sakhalin*. Bulletin of the Hokkaido University Museum, no. 2-. Sapporo, Japan: Hokkaido University Museum, 2004.
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Simushir&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Simushir&action=edit§ion=3)] [Prevo Peak on Global Volcanism Program](http://www.volcano.si.edu/world/volcano.cfm?vnum=0900-19=) [Zavaritzki Caldera on Global Volcanism Program](http://www.volcano.si.edu/world/volcano.cfm?vnum=0900-18=) [Milna on Global Volcanism Program](http://www.volcano.si.edu/world/volcano.cfm?vnum=0900-19=) [Oceandots.](http://www.oceandots.com/pacific/kuril/simushir.php) [Global Volcanism Program](http://www.volcano.si.edu/world/region.cfm?rnum=0900) [Simushir submarine base](http://www.theoceanadventure.com/KIIE/KI8.html) [Russians Said to Have Built Submarine Base Near Japan - New York Times:REUTERS Published: ngày 24 tháng 10 năm 1982](http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9903EEDE123BF937A15753C1A964948260)
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Simushir&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Simushir&action=edit§ion=4)] [^](#cite_ref-1) [“International Kuril Island Project（IKIP）”](http://www.washington.edu/burkemuseum/collections/ichthyology/okhotskia/ikip/Info/physical.html). University of Washington Fish Collection or the respective authors.

X-Cache: cp1066 miss (0), cp1065 frontend miss (0)


markdown:
# Turner Ashby
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|Turner Ashby, Jr.|
|
|![]()
[Quận Fauquier, Virginia](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_Fauquier,_Virginia) [Harrisonburg, Virginia](/wiki/Harrisonburg,_Virginia) [Liên minh miền Nam](/wiki/Li%C3%AAn_minh_mi%E1%BB%81n_Nam_Hoa_K%E1%BB%B3) [Thiếu tướng](/wiki/Thi%E1%BA%BFu_t%C6%B0%E1%BB%9Bng) [Nội chiến Hoa Kỳ](/wiki/N%E1%BB%99i_chi%E1%BA%BFn_Hoa_K%E1%BB%B3) [Chiến dịch Thung lũng 1862](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_d%E1%BB%8Bch_Thung_l%C5%A9ng_1862) **Turner Ashby, Junior** ( [23 tháng 10](/wiki/23_th%C3%A1ng_10), [1828](/wiki/1828) – [6 tháng 6](/wiki/6_th%C3%A1ng_6), [1862](/wiki/1862)) là thiếu tướng [kỵ binh](/wiki/K%E1%BB%B5_binh) trong hàng ngũ quân đội [Liên minh miền Nam](/wiki/Li%C3%AAn_minh_mi%E1%BB%81n_Nam_Hoa_K%E1%BB%B3) dưới chỉ huy của tướng [Stonewall Jackson](/wiki/Stonewall_Jackson) trong thời [Nội chiến Hoa Kỳ](/wiki/N%E1%BB%99i_chi%E1%BA%BFn_Hoa_K%E1%BB%B3). Ông dẫn quân kỵ đánh phá lập nhiều chiến công trong [chiến dịch Thung lũng 1862](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_d%E1%BB%8Bch_Thung_l%C5%A9ng_1862) - ông là một trong những tướng kỵ binh xuất sắc nhất trong cuộc chiến.
Turner Ashby bị bắn chết trong một cuộc đụng độ với quân
[Liên bang miền Bắc](/wiki/Li%C3%AAn_bang_mi%E1%BB%81n_B%E1%BA%AFc_Hoa_K%E1%BB%B3) của tướng [John C. Frémont](/w/index.php?title=John_C._Fr%C3%A9mont&action=edit&redlink=1) tại Chestnut Ridge gần [Harrisonburg, Virginia](/wiki/Harrisonburg,_Virginia).


markdown:
# Uhlířská Lhota
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|Uhlířská Lhota|
|—
|![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cb/Flag_of_the_Czech_Republic.svg/22px-Flag_of_the_Czech_Republic.svg.png)
[Cộng hòa Séc](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_S%C3%A9c) [Vùng](/w/index.php?title=V%C3%B9ng_c%E1%BB%A7a_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_S%C3%A9c&action=edit&redlink=1) [Středočeský](/wiki/%C4%8Cechy_Trung_(v%C3%B9ng)) [Huyện](/w/index.php?title=Huy%E1%BB%87n_c%E1%BB%A7a_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_S%C3%A9c&action=edit&redlink=1) [Kolín](/wiki/Kol%C3%ADn_(huy%E1%BB%87n)) [Múi giờ](/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D) [CET](/wiki/Gi%E1%BB%9D_chu%E1%BA%A9n_Trung_%C3%82u)( [UTC+1](/wiki/Gi%E1%BB%9D_Ph%E1%BB%91i_h%E1%BB%A3p_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF)) [DST](/wiki/Quy_%C6%B0%E1%BB%9Bc_gi%E1%BB%9D_m%C3%B9a_h%C3%A8)) [CEST](/wiki/Gi%E1%BB%9D_M%C3%B9a_h%C3%A8_Trung_%C3%82u)( [UTC+2](/wiki/Gi%E1%BB%9D_Ph%E1%BB%91i_h%E1%BB%A3p_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF)) [NUTS 5](/wiki/C%C3%A1c_v%C3%B9ng_c%E1%BB%A7a_Li%C3%AAn_minh_ch%C3%A2u_%C3%82u) **Uhlířská Lhota** là một [làng](/w/index.php?title=L%C3%A0ng_c%E1%BB%A7a_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_S%C3%A9c&action=edit&redlink=1) thuộc huyện [Kolín](/wiki/Kol%C3%ADn_(huy%E1%BB%87n)), vùng [Středočeský](/wiki/%C4%8Cechy_Trung_(v%C3%B9ng)), [Cộng hòa Séc](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_S%C3%A9c). [[1]](#cite_note-1)
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Uhl%C3%AD%C5%99sk%C3%A1_Lhota&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Uhl%C3%AD%C5%99sk%C3%A1_Lhota&action=edit§ion=1)] [^](#cite_ref-1) [“Struktura území ČR od 1.1.2008 do 1.1.2012 - xls”](http://www.czso.cz/csu/klasifik.nsf/i/ii_struktura_uzemi_ceske_republiky/). Truy cập ngày 8 tháng 8 năm 2012.


markdown:
# shivering
Từ điển mở Wiktionary
## Tiếng Anh[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-eng-&action=edit§ion=T-1)]
### Cách phát âm[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-pron-&action=edit§ion=T-1)]
### Động từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-verb-&action=edit§ion=T-1)] **shivering**
#### Chia động từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-forms-&action=edit§ion=T-1)]
shiver
|Dạng không chỉ ngôi|
|Động từ
|[shiver](/wiki/shiver) [Phân từ](/wiki/ph%C3%A2n_t%E1%BB%AB) [hiện tại](/wiki/hi%E1%BB%87n_t%E1%BA%A1i) **shivering** [quá khứ](/wiki/qu%C3%A1_kh%E1%BB%A9) [shivered](/wiki/shivered) [Lối trình bày](/wiki/l%E1%BB%91i_tr%C3%ACnh_b%C3%A0y) [shiver](/wiki/shiver) [shiver](/wiki/shiver)hoặc [shiverest](/w/index.php?title=shiverest&action=edit&redlink=1)¹ [shivers](/wiki/shivers)hoặc [shivereth](/w/index.php?title=shivereth&action=edit&redlink=1)¹ [shiver](/wiki/shiver) [shiver](/wiki/shiver) [shiver](/wiki/shiver) [shivered](/wiki/shivered) [shivered](/wiki/shivered)hoặc [shiveredst](/w/index.php?title=shiveredst&action=edit&redlink=1)¹ [shivered](/wiki/shivered) [shivered](/wiki/shivered) [shivered](/wiki/shivered) [shivered](/wiki/shivered) [Tương lai](/wiki/t%C6%B0%C6%A1ng_lai) [will](/wiki/will)/ [shall](/wiki/shall)² [shiver](/wiki/shiver) [shiver](/wiki/shiver)hoặc [wilt](/wiki/wilt)/ [shalt](/wiki/shalt)¹ [shiver](/wiki/shiver) [shiver](/wiki/shiver) [shiver](/wiki/shiver) [shiver](/wiki/shiver) [shiver](/wiki/shiver) [Lối cầu khẩn](/wiki/l%E1%BB%91i_c%E1%BA%A7u_kh%E1%BA%A9n) [shiver](/wiki/shiver) [shiver](/wiki/shiver)hoặc [shiverest](/w/index.php?title=shiverest&action=edit&redlink=1)¹ [shiver](/wiki/shiver) [shiver](/wiki/shiver) [shiver](/wiki/shiver) [shiver](/wiki/shiver) [shivered](/wiki/shivered) [shivered](/wiki/shivered) [shivered](/wiki/shivered) [shivered](/wiki/shivered) [shivered](/wiki/shivered) [shivered](/wiki/shivered) [were](/wiki/were)to [shiver](/wiki/shiver)hoặc [should](/wiki/should) [shiver](/wiki/shiver) [shiver](/wiki/shiver)hoặc should [shiver](/wiki/shiver) [shiver](/wiki/shiver)hoặc should [shiver](/wiki/shiver) [shiver](/wiki/shiver)hoặc should [shiver](/wiki/shiver) [shiver](/wiki/shiver)hoặc should [shiver](/wiki/shiver) [shiver](/wiki/shiver)hoặc should [shiver](/wiki/shiver) [Lối mệnh lệnh](/wiki/l%E1%BB%91i_m%E1%BB%87nh_l%E1%BB%87nh) [shiver](/wiki/shiver) [shiver](/wiki/shiver) [shiver](/wiki/shiver)
- Cách chia động từ cổ.
- Thường nói
*will*; chỉ nói *shall*để nhấn mạnh. Ngày xưa, ở ngôi thứ nhất, thường nói *shall*và chỉ nói *will*để nhấn mạnh.
### Tính từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-adj-&action=edit§ion=T-1)] **shivering** [/ˈʃɪ.vɜ.ːiɳ/](/wiki/Wiktionary:IPA)
### Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-ref-&action=edit§ion=T-1)]
- Hồ Ngọc Đức,
[Dự án Từ điển tiếng Việt miễn phí](http://www.informatik.uni-leipzig.de/~duc/Dict/)( [chi tiết](/wiki/Wiktionary:Ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c/FVDP))

X-Cache: cp1052 miss (0), cp1068 frontend miss (0)