text:
Enna
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Enna là một chi nhện trong họ Trechaleidae.[1]
Hình ảnh[sửa | sửa mã nguồn]
Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ Norman I. Platnick. “The World Spider Catalog, Version 13.5”. Truy cập ngày 3 tháng 6 năm 2013.
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]
Phương tiện liên quan tới Enna tại Wikimedia Commons

markdown:
*Enna*
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
|Enna
|
|![]()
[Phân loại khoa học](/wiki/Ph%C3%A2n_lo%E1%BA%A1i_sinh_h%E1%BB%8Dc) [Giới](/wiki/Gi%E1%BB%9Bi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *regnum*) [Animalia](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt) [Ngành](/wiki/Ng%C3%A0nh_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *phylum*) [Arthropoda](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_Ch%C3%A2n_kh%E1%BB%9Bp) [Phân ngành](/wiki/Ph%C3%A2n_ng%C3%A0nh)( *subphylum*) [Chelicerata](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_Ch%C3%A2n_k%C3%ACm) [Arachnomorpha](/wiki/Arachnomorpha) [Lớp](/wiki/L%E1%BB%9Bp_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *class*) [Arachnida](/wiki/L%E1%BB%9Bp_H%C3%ACnh_nh%E1%BB%87n) [Bộ](/wiki/B%E1%BB%99_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *ordo*) [Araneae](/wiki/Nh%E1%BB%87n) [Họ](/wiki/H%E1%BB%8D_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *familia*) [Trechaleidae](/wiki/Trechaleidae) [Chi](/wiki/Chi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *genus*) **Enna** ![ Map of comune of Enna (province of Enna, region Sicily, Italy).svg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/74/Map_of_comune_of_Enna_%28province_of_Enna%2C_region_Sicily%2C_Italy%29.svg/280px-Map_of_comune_of_Enna_%28province_of_Enna%2C_region_Sicily%2C_Italy%29.svg.png)
![ Map of comune of Enna (province of Enna, region Sicily, Italy).svg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/74/Map_of_comune_of_Enna_%28province_of_Enna%2C_region_Sicily%2C_Italy%29.svg/280px-Map_of_comune_of_Enna_%28province_of_Enna%2C_region_Sicily%2C_Italy%29.svg.png)
* là một chi Enna* [nhện](/wiki/Nh%E1%BB%87n)trong họ [Trechaleidae](/wiki/Trechaleidae). [[1]](#cite_note-1)
## Hình ảnh[
[sửa](/w/index.php?title=Enna&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Enna&action=edit§ion=1)]
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Enna&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Enna&action=edit§ion=2)] **Norman I. Platnick.** [^](#cite_ref-1) [“The World Spider Catalog, Version 13.5”](http://research.amnh.org/iz/spiders/catalog/GENERIC.IND.html). Truy cập ngày 3 tháng 6 năm 2013.
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Enna&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Enna&action=edit§ion=3)]
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Enna&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Enna&action=edit§ion=4)]
Phương tiện liên quan tới
[Enna](//commons.wikimedia.org/wiki/Category:Enna) tại [Wikimedia Commons](/wiki/Wikimedia_Commons)


text:
Giới tính
Trong sinh vật học, giới tính là một quá trình kết hợp và pha trộn những đặc điểm di truyền học của sinh vật, thường dẫn đến kết quả là sự chuyên môn hóa thành giống đực và giống cái (các giới). Sinh sản hữu tính là sự kết hợp các tế bào chuyên biệt (giao tử) định hình thành một hình thể con mang đặc điểm kế thừa từ cả hai cá thể bố và mẹ. Các giao tử có thể có hình dạng và chức năng đồng nhất (được biết với tên gọi "đồng giao tử"), nhưng trong nhiều trường hợp lại tiến hóa thành không đồng nhất là hai dạng giới tính đặc trưng của giao tử (dị giao tử): giao tử đực thì nhỏ, có khả năng di chuyển, và tiến hóa để vận chuyển thông tin di truyền của chúng đi xa hơn; trong khi giao tử cái lại lớn, không có khả năng di chuyển và chứa các chất dinh dưỡng cần thiết cho sự phát triển lúc mới đầu của sinh vật con.
Một giới của sinh vật được xác định bằng giao tử mà nó sản sinh: giới đực sinh ra các giao tử đực (tinh trùng hay tinh dịch) còn giới cái sinh ra những giao tử cái (tế bào trứng hay noãn tử), các cá thể sinh vật sản sinh ra cả giao tử đực và cái được gọi là sinh vật lưỡng tính. Thường thì sự khác biệt về thể chất đi đôi với sự khác biệt về giới tính; việc quan hệ tình dục lưỡng tính có thể phản ánh sự khác biệt trong chức năng sinh sản của từng giới tính.
Bài liên quan[sửa | sửa mã nguồn]
Liên kết ngoài và đọc thêm[sửa | sửa mã nguồn]
- Giới tính tại Từ điển bách khoa Việt Nam
- Quá trình phân chia giới tính con người - tác giả P. C. Sizonenko
- Bài viết khoa học mới về nhiễm sắc thể giới tính ở thú mỏ vịt
- Maynard-Smith, J. The Evolution of Sex (Sự tiến hóa của giới tính). Cambridge University Press, 1978.
- Arnqvist, G. & Rowe, L. (2005) Sexual conflict (Xung đột giới tính). Princeton University Press, Princeton. ISBN 0-691-12217-2

markdown:
# Giới tính
|Bài viết này cần thêm
|
Trong
[sinh vật học](/wiki/Sinh_h%E1%BB%8Dc), **giới tính** là một quá trình kết hợp và pha trộn những đặc điểm [di truyền học](/wiki/Di_truy%E1%BB%81n_h%E1%BB%8Dc) của [sinh vật](/wiki/Sinh_v%E1%BA%ADt), thường dẫn đến kết quả là sự chuyên môn hóa thành [giống đực](/wiki/Gi%E1%BB%91ng_%C4%91%E1%BB%B1c) và [giống cái](/wiki/Gi%E1%BB%91ng_c%C3%A1i) (các giới). [Sinh sản hữu tính](/wiki/Sinh_s%E1%BA%A3n_h%E1%BB%AFu_t%C3%ADnh) là sự kết hợp các [tế bào](/wiki/T%E1%BA%BF_b%C3%A0o) chuyên biệt ( [giao tử](/w/index.php?title=Giao_t%E1%BB%AD&action=edit&redlink=1)) định hình thành một hình thể con mang đặc điểm kế thừa từ cả hai cá thể bố và mẹ. Các giao tử có thể có hình dạng và chức năng đồng nhất (được biết với tên gọi "đồng giao tử"), nhưng trong nhiều trường hợp lại tiến hóa thành không đồng nhất là hai dạng giới tính đặc trưng của giao tử (dị giao tử): giao tử đực thì nhỏ, có khả năng di chuyển, và tiến hóa để vận chuyển thông tin di truyền của chúng đi xa hơn; trong khi giao tử cái lại lớn, không có khả năng di chuyển và chứa các chất dinh dưỡng cần thiết cho sự phát triển lúc mới đầu của sinh vật con.
Một giới của sinh vật được xác định bằng giao tử mà nó sản sinh: giới đực sinh ra các giao tử đực (
[tinh trùng](/wiki/Tinh_tr%C3%B9ng) hay [tinh dịch](/wiki/Tinh_d%E1%BB%8Bch)) còn giới cái sinh ra những giao tử cái (tế bào trứng hay [noãn tử](/w/index.php?title=No%C3%A3n_t%E1%BB%AD&action=edit&redlink=1)), các cá thể sinh vật sản sinh ra cả giao tử đực và cái được gọi là [sinh vật lưỡng tính](/wiki/L%C6%B0%E1%BB%A1ng_t%C3%ADnh). Thường thì sự khác biệt về thể chất đi đôi với sự khác biệt về giới tính; việc [quan hệ tình dục lưỡng tính](/w/index.php?title=Quan_h%E1%BB%87_t%C3%ACnh_d%E1%BB%A5c_l%C6%B0%E1%BB%A1ng_t%C3%ADnh&action=edit&redlink=1) có thể phản ánh sự khác biệt trong chức năng sinh sản của từng giới tính.
## Bài liên quan[
[sửa](/w/index.php?title=Gi%E1%BB%9Bi_t%C3%ADnh&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Gi%E1%BB%9Bi_t%C3%ADnh&action=edit§ion=1)]
## Liên kết ngoài và đọc thêm[
[sửa](/w/index.php?title=Gi%E1%BB%9Bi_t%C3%ADnh&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Gi%E1%BB%9Bi_t%C3%ADnh&action=edit§ion=2)] [Giới tính](http://bachkhoatoanthu.vass.gov.vn/noidung/tudien/Lists/GiaiNghia/View_Detail.aspx?ItemID=17342)tại [Từ điển bách khoa Việt Nam](/wiki/T%E1%BB%AB_%C4%91i%E1%BB%83n_b%C3%A1ch_khoa_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Quá trình phân chia giới tính con người](http://www.gfmer.ch/Books/Reproductive_health/Human_sexual_differentiation.html)- tác giả P. C. Sizonenko [Bài viết khoa học mới về nhiễm sắc thể giới tính ở thú mỏ vịt](http://www.newscientist.com/news/news.jsp?id=ns99996568)
- Maynard-Smith, J.
*The Evolution of Sex*(Sự tiến hóa của giới tính). Cambridge University Press, 1978.
- Arnqvist, G. & Rowe, L. (2005)
*Sexual conflict*(Xung đột giới tính). Princeton University Press, Princeton. [ISBN 0-691-12217-2](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0691122172)
|
|![]()
|Wikimedia Commons có thêm thư viện hình ảnh và phương tiện truyền tải về
|

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

Content-Type: text/html; charset=UTF-8

Connection: close

X-Content-Type-Options: nosniff

Content-language: vi

X-UA-Compatible: IE=Edge

Vary: Accept-Encoding,Cookie

Content-Encoding: gzip

Via: 1.1 varnish, 1.1 varnish

Accept-Ranges: bytes

X-Cache: cp1065 hit (1), cp1065 frontend miss (0)

Cache-Control: private, s-maxage=0, max-age=0, must-revalidate


text:
Khoai lang
Khoai lang (danh pháp hai phần: Ipomoea batatas) là một loài cây nông nghiệp với các rễ củ lớn, chứa nhiều tinh bột, có vị ngọt, được gọi là củ khoai lang và nó là một nguồn cung cấp rau ăn củ quan trọng, được sử dụng trong vai trò của cả rau lẫn lương thực. Các lá non và thân non cũng được sử dụng như một loại rau. Khoai lang có quan hệ họ hàng xa với khoai tây (Solanum tuberosum) có nguồn gốc Nam Mỹ và quan hệ họ hàng rất xa với khoai mỡ (một số loài trong chi Dioscorea) là các loài có nguồn gốc từ châu Phi và châu Á.
Chi Ipomoea có khoai lang, rau muống (Ipomoea aquatica) và một số loài hoa dại được gọi bằng một số tên như bìm bìm (chung với các chi khác), mặc dù từ này không được dùng để chỉ khoai lang, rau muống. Một vài giống cây trồng của Ipomoea batatas cũng được trồng như là cây trồng trong nhà.
Khoai lang là loài cây thân thảo dạng dây leo sống lâu năm, có các lá mọc so le hình tim hay xẻ thùy chân vịt, các hoa có tràng hợp và kích thước trung bình. Rễ củ ăn được có hình dáng thuôn dài và thon, lớp vỏ nhẵn nhụi có màu từ đỏ, tím, nâu hay trắng. Lớp cùi thịt có màu từ trắng, vàng, cam hay tím.
Mục lục
Nguồn gốc và phân bổ[sửa | sửa mã nguồn]
Khoai lang có nguồn gốc từ khu vực nhiệt đới châu Mỹ, nó được con người trồng cách đây trên 5.000 năm [2] [3]. Nó được phổ biến rất sớm trong khu vực này, bao gồm cả khu vực Caribe. Nó cũng đã được biết tới trước khi có sự thám hiểm của người phương tây tới Polynesia. Nó được đưa tới đây như thế nào là chủ đề của các cuộc tranh luận dữ dội, có sự tham gia của các chứng cứ từ khảo cổ học, ngôn ngữ học và di truyền học.
Ngày nay, khoai lang được trồng rộng khắp trong các khu vực nhiệt đới và ôn đới ấm với lượng nước đủ để hỗ trợ sự phát triển của nó.
Theo số liệu thống kê của FAO năm 2004, thì sản lượng toàn thế giới là 127 triệu tấn [4], trong đó phần lớn tại Trung Quốc với sản lượng khoảng 105 triệu tấn và diện tích trồng là 49.000 km². Khoảng một nửa sản lượng của Trung Quốc được dùng làm thức ăn cho gia súc và gia cầm [5].
Sản lượng trên đầu người là lớn nhất tại các quốc gia mà khoai lang là mặt hàng lương thực chính trong khẩu phần ăn, đứng đầu là quần đảo Solomon với 160 kg/người/năm và Burundi với 130 kg.
Bắc Carolina, tiểu bang đứng đầu Hoa Kỳ về sản xuất khoai lang, hiện nay cung cấp 40% sản lượng khoai lang hàng năm của quốc gia này.
Mississippi cũng là bang chủ lực trong việc trồng khoai lang, tại đây khoai lang được trồng trên diện tích khoảng 8.200 mẫu Anh. Khoai lang từ Mississippi đóng góp khoảng 19 triệu USD vào nền kinh tế bang này và hiện nay có khoảng 150 trang trại ở Mississippi trồng khoai lang. Năm quận đứng đầu canh tác khoai lang ở Mississippi là Calhoun, Chickasaw, Pontotoc, Yalobusha và Panola. Lễ hội khoai lang quốc gia (Hoa Kỳ) được tổ chức hàng năm tại Vardaman vào tuần đầu tiên của tháng 11, và Vardaman được gọi là "The Sweet Potato Capital" (tạm dịch: Thủ đô khoai lang).
Thị trấn Benton, Kentucky kỷ niệm khoai lang hàng năm cùng với Lễ hội Ngày Tater vào thứ hai đầu tiên của tháng 4.
Trồng[sửa | sửa mã nguồn]
Khoai lang không chịu được sương giá. Nó phát triển tốt nhất ở nhiệt độ trung bình khoảng 24 °C (75 °F). Phụ thuộc vào giống cây trồng và các điều kiện khác, các rễ củ sẽ phát triển đầy đủ trong vòng từ 2 đến 9 tháng. Với sự chăm sóc cẩn thận, các giống ngắn ngày có thể trồng như cây một năm để cho thu hoạch vào mùa hè tại các khu vực có khí hậu ôn đới, như miền bắc Hoa Kỳ. Khoai lang ít khi ra hoa nếu khoảng thời gian ban ngày vượt quá 11 giờ. Chúng được nhân giống chủ yếu bằng các đoạn thân (dây khoai lang) hay rễ hoặc bằng các rễ bất định mọc ra từ các rễ củ trong khi lưu giữ bảo quản. Các hạt hầu như chỉ dành cho mục đích gây giống mà thôi.
Trong các điều kiện tối ưu với 85-90% độ ẩm tương đối ở 13-16 °C (55-61 °F), các củ khoai lang có thể giữ được trong vòng 6 tháng. Nhiệt độ thấp hoặc cao hơn đều nhanh chóng làm hỏng củ.
Khoai lang phát triển tốt trong nhiều điều kiện về đất, nước và phân bón. Nó cũng có rất ít kẻ thù tự nhiên nên thuốc trừ dịch hại là ít khi phải dùng tới. Do nó được nhân giống bằng các đoạn thân nên khoai lang là tương đối dễ trồng. Do thân phát triển nhanh che lấp và kìm hãm sự phát triển của cỏ dại nên việc diệt trừ cỏ cũng tiêu tốn ít thời gian hơn. Trong khu vực nhiệt đới, khoai lang có thể để ở ngoài đồng và thu hoạch khi cần thiết còn tại khu vực ôn đới thì nó thường được thu hoạch trước khi sương giá bắt đầu.
Trung Quốc là quốc gia trồng nhiều khoai lang nhất; chiếm tới 80% sản lượng toàn thế giới (với sản lượng năm 1990 là 130 triệu tấn; bằng khoảng một nửa sản lượng khoai tây của quốc gia này). Trong quá khứ, phần lớn khoai lang tại Trung Quốc được trồng để làm lương thực, nhưng ngày nay phần lớn (60%) được trồng để nuôi lợn. Phần còn lại được dùng làm lương thực hay chế biến các sản phẩm khác cũng như để xuất khẩu, chủ yếu là sang Nhật Bản. Tại Trung Quốc hiện nay có trên 100 giống khoai lang.
Khoai lang trở thành phổ biến từ rất sớm tại các đảo trên Thái Bình Dương, từ Nhật Bản tới Polynesia. Một lý do có lẽ là nó có thể cho thu hoạch khá sớm nếu như các loại cây trồng khác bị thất thu do bão, lụt. Nó là đặc trưng trong nhiều món ăn ở Nhật Bản, Đài Loan, Philippines và các quốc gia khác. Indonesia, Việt Nam, Ấn Độ cùng một số quốc gia châu Á khác cũng là các quốc gia trồng nhiều khoai lang. Uganda (quốc gia đứng thứ ba sau Indonesia), Rwanda và một số quốc gia châu Phi khác cũng trồng nhiều khoai lang do nó là một thành phần quan trọng trong khẩu phần ăn tại các quốc gia này. Bắc và Nam Mỹ, quê hương của khoai lang nhưng ngày nay chỉ chiếm không quá 3% sản lượng toàn thế giới. Châu Âu cũng có trồng khoai lang, nhưng sản lượng không đáng kể, chủ yếu tại Bồ Đào Nha (nguồn: JRT, FAO)
Khoai lang đã từng là một phần quan trọng trong khẩu phần ăn tại Hoa Kỳ trong phần lớn lịch sử của quốc gia này, đặc biệt là tại khu vực đông nam. Tuy nhiên, trong những năm gần đây thì nó đã trở nên ít phổ biến hơn. Tiêu thụ bình quân trên đầu người tại Hoa Kỳ ngày nay chỉ khoảng 1,5–2 kg (4 pao) mỗi năm, trong khi trong thập niên 1920 là 13 kg (31 pao). Kent Wrench viết: "Khoai lang đã gắn liền với thời kỳ khó khăn trong suy nghĩ của tổ tiên chúng ta và khi họ trở nên giàu có đủ để thay đổi thực đơn của mình thì người ta ít ăn khoai lang hơn." (NCSPC)
Bệnh dịch[sửa | sửa mã nguồn]
Sử dụng[sửa | sửa mã nguồn]
Củ khoai lang thường được luộc, rán hay nướng. Chúng cũng có thể được chế biến thành tinh bột và có thể thay thế một phần cho bột mì. Trong công nghiệp, người ta dùng khoai lang làm nguyên liệu sản xuất tinh bột và cồn công nghiệp.
Ẩm thực[sửa | sửa mã nguồn]
Mặc dù lá và thân non cũng ăn được, nhưng các rễ củ nhiều tinh bột mới là sản phẩm chính và quan trọng nhất từ khoai lang. Trong một số quốc gia khu vực nhiệt đới, nó là loại lương thực chủ yếu. Cùng với tinh bột, củ khoai lang cũng chứa nhiều xơ tiêu hóa, vitamin A, vitamin C và vitamin B6. Tất cả các giống đều cho củ có vị ngọt, dù nhiều hay ít. Mặc dù có vị ngọt, nhưng khoai lang trên thực tế là thức ăn tốt cho những người mắc bệnh đái tháo đường do các nghiên cứu sơ bộ trên động vật cho thấy nó hỗ trợ cho sự ổn định nồng độ đường trong máu và làm giảm sức kháng insulin [1].
Năm 1992, người ta đã so sánh giá trị dinh dưỡng của khoai lang với các loại rau khác. Lưu ý tới hàm lượng xơ, các cacbohydrat phức, protein, các vitamin A và C, sắt, canxi thì khoai lang đứng cao nhất về giá trị dinh dưỡng. Theo các tiêu chuẩn này thì khoai lang đạt 184 điểm và hơn loại rau đứng thứ hai (khoai tây) 100 điểm trong danh sách này.(NCSPC)
Các giống khoai lang có lớp thịt màu vàng cam sẫm chứa nhiều vitamin A hơn các giống có thịt màu nhạt và việc trồng giống này được khuyến khích tại châu Phi do thiếu hụt vitamin A là vấn đề nghiêm trọng tại khu vực này. Một số người Mỹ, như Oprah Winfrey, cổ vũ cho việc ăn nhiều khoai lang vì lý do sức khỏe cũng như vì tầm quan trọng của nó trong ẩm thực truyền thống của người miền nam Hoa Kỳ.
Candied sweet potatoes (Khoai lang tẩm đường) là món ăn phụ, được làm chủ yếu từ khoai lang, đường, kẹo dẻo, xi rô phong, mật đường hay các thành phần có vị ngọt khác. Nó thường được người Mỹ dùng trong Lễ tạ ơn, nó là tiêu biểu cho ẩm thực Mỹ truyền thống và thức ăn của người thổ dân.
Sweet potato pie (Bánh nướng khoai lang) cũng là một món ăn truyền thống được ưa thích trong ẩm thực miền nam Hoa Kỳ.
Baked sweet potatoes (Khoai lang nướng) tại Hoa Kỳ đôi khi cũng được dùng trong các nhà ăn như là sự thay thế cho khoai tây nướng. Thông thường, tại đây nó được phủ bằng đường nâu hay bơ.
Rau lang xào là món ăn khá phổ biến trong ẩm thực Đài Loan, Việt Nam, thông thường nó được xào với tỏi và dầu ăn và một chút muối ăn ngay trước khi ăn.
Rau lang luộc cũng là món ăn phổ biến của người Việt và nó hay được dùng với nước cáy.
Shōchū là một loại rượu của Nhật Bản, sản xuất từ gạo và khoai lang.
Phi ẩm thực[sửa | sửa mã nguồn]
Tại Nam Mỹ, nước lấy từ củ khoai lang đỏ trộn lẫn với nước chanh để làm một loại thuốc nhuộm vải. Bằng cách thay đổi tỷ lệ thành phần của các loại nước này mà người ta thu được các tông màu từ hồng tới tía hay đen. (Verrill, trang 47)
Tất cả các phần của cây đều có thể dùng làm thức ăn (khô hay tươi) cho gia súc.
Y học dân tộc[sửa | sửa mã nguồn]
- Các rễ khí được sử dụng làm chất tăng tiết sữa.
- Lá được dùng để diều trị bệnh đái tháo đường, sổ giun móc, điều trị áp xe và cầm máu.
- Củ được dùng điều trị hen suyễn.
Một số giống khoai lang được trồng ở Việt Nam[sửa | sửa mã nguồn]
Khoai lang Hoàng Long[sửa | sửa mã nguồn]
Khoai lang Hoàng Long là loại cây đặc sản của tỉnh Ninh Bình nói chung và vùng Nho Quan - Gia Viễn vốn nằm bên sông Hoàng Long nói riêng. Khoai Hoàng Long có thịt củ bở, màu vàng nhạt, bùi, ngọt và có mùi thơm đặc trưng. Hiện nay, Trung tâm Thực nghiệm Sinh học Nông nghiệp công nghệ cao thuộc Viện Di truyền nông nghiệp Việt Nam đã thử nghiệm và phục tráng thành công giống khoai lang Hoàng Long cho năng suất, chất lượng cao trên diện tích 3ha tại các xã Yên Quang và Phú Sơn huyện Nho Quan. Khoai Hoàng Long cùng với dê núi Ninh Bình, rượu Kim Sơn, dứa Đồng Giao, cơm cháy Ninh Bình là những đặc sản tiêu biểu được xây dựng thương hiệu và đem vào phục vụ du lịch.
Khoai lang Lệ Cần[sửa | sửa mã nguồn]
Khoai lang Lệ Cần là đặc sản của vùng Lệ Cần, xã Tân Bình, Đắk Đoa, Gia Lai. Vì nổi tiếng nên giống khoai này được trồng ở khắp nơi. Nhưng do chỉ nhân giống bằng dây nên củ không còn nguyên phẩm chất như ban đầu[2].
Khoai lang Lệ Cần có thân dây to, cứng, lá mọc dài, tán có nhiều thùy màu nâu tím, củ màu đỏ, dài, thuôn. Ruột có màu vàng nghệ nên khi luộc bở vàng ươm, ăn ngọt lịm và bùi. Đặc biệt, giống khoai này chỉ trồng ở vùng Lệ Cần mới có đủ đặc điểm trên. Nếu đem giống đó trồng nơi khác thì bề ngoài tuy giống khoai Lệ Cần, nhưng ruột không có màu vàng và không ngọt, phẩm chất củ giảm rõ rệt[2]. Qua phân tích mẫu đất tại khu vực xã Tân Bình cho thấy, một số mẫu ở vùng Lệ Cần có hàm lượng vi lượng cao hơn khu vực khác, đặc biệt là các nguyên tố Mn, Bo, nhờ đó khoai lang mới có chất lượng thơm, ngon[2].
Trong 3 năm (2008-2010), Trung tâm Nghiên cứu giống cây trồng tỉnh Gia Lai đã thực hiện phục tráng giống khoai lang này, tạo tiền đề cho sản xuất hàng hóa[2].
Khoai lang tím Nhật ở Bình Tân[sửa | sửa mã nguồn]
Khoai lang tím Nhật Bản hiện được trồng nhiều ở huyện Bình Tân (Vĩnh Long), vì nó cho năng suất cao và có giá trị kinh tế… [3].
Tham khảo và liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ Sweet potatoes
- ^ a ă â b Gia Lai: Phục tráng giống khoai lang quý
- ^ Xem chi tiết: "Khoai lang Bình Tân", cập nhật 28/11/2013 [1].
- KHOAI LANG: Ipomoea batatas (Linnaeus) Lamarck; thuộc họ Khoai lang (Convolvulaceae).
- Giá trị dinh dưỡng của khoai lang
- Khoai lang, không phải khoai tây
- Bí ẩn về khoai lang
- Thông tin về trồng và thu hoạch khoai lang
- Khoai lang tía
- Sáu giống khoai lang – Diễn giải về 6 giống khoai lang chính, với hình ảnh bên ngoài và bên trong của 4 giống.
- Nhóm Tư vấn Nghiên cứu Nông nghiệp Quốc tế (CGIAR), "Khoai lang"
- Khoai lang trên trang web của FAO
- Hiệp hội cây trồng lấy rễ và thân củ Nhật Bản (JRT), "Khoai lang tại Nhật Bản" 2000
- Ủy ban Khoai lang North Carolina (NCSPC)
- Verrill A.H., Foods America Gave the World, 1937, Boston: L.C. Page & Co.
- Wrench, K., "Khoai lang"
- Sweetpotato DiagNotes
- Website của Hiệp hội trồng khoai lang Mississippi
- Khoai lang, các khác biệt giữa khoai lang và khoai mỡ.
- Trả lời tại Straight Dope về "Khác biệt giữa khoai lang và khoai mỡ"
- "RYL Khoai Lang" at mmosite - Cộng đồng RYL lớn nhất Việt Nam

markdown:
# Khoai lang
|Khoai lang|
|
|![]()
[Phân loại khoa học](/wiki/Ph%C3%A2n_lo%E1%BA%A1i_sinh_h%E1%BB%8Dc) [Giới](/wiki/Gi%E1%BB%9Bi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *regnum*) [Plantae](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt) [Angiospermae](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt_c%C3%B3_hoa) [Eudicots](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt_hai_l%C3%A1_m%E1%BA%A7m_th%E1%BA%ADt_s%E1%BB%B1) [Asterids](/wiki/Nh%C3%A1nh_C%C3%BAc) [Bộ](/wiki/B%E1%BB%99_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *ordo*) [Solanales](/wiki/B%E1%BB%99_C%C3%A0) [Họ](/wiki/H%E1%BB%8D_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *familia*) [Convolvulaceae](/wiki/H%E1%BB%8D_B%C3%ACm_b%C3%ACm) [Chi](/wiki/Chi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *genus*) [Ipomoea](/w/index.php?title=Chi_Khoai_lang&action=edit&redlink=1) [Loài](/wiki/Lo%C3%A0i)( *species*) **I. batatas** [Danh pháp hai phần](/wiki/Danh_ph%C3%A1p_hai_ph%E1%BA%A7n) *Ipomoea batatas* [L.](/wiki/Carl_von_Linn%C3%A9) **Khoai lang** ( [danh pháp hai phần](/wiki/Danh_ph%C3%A1p_hai_ph%E1%BA%A7n): *) là một loài cây Ipomoea batatas* [nông nghiệp](/wiki/N%C3%B4ng_nghi%E1%BB%87p)với các [rễ củ](/wiki/R%E1%BB%85_c%E1%BB%A7)lớn, chứa nhiều tinh bột, có vị ngọt, được gọi là *củ khoai lang*và nó là một nguồn cung cấp [rau ăn củ](/w/index.php?title=Rau_%C4%83n_c%E1%BB%A7&action=edit&redlink=1)quan trọng, được sử dụng trong vai trò của cả rau lẫn [lương thực](/wiki/Th%E1%BB%B1c_ph%E1%BA%A9m). Các lá non và thân non cũng được sử dụng như một loại [rau](/wiki/Rau). Khoai lang có quan hệ họ hàng xa với [khoai tây](/wiki/Khoai_t%C3%A2y)( *Solanum tuberosum*) có nguồn gốc [Nam Mỹ](/wiki/Nam_M%E1%BB%B9)và quan hệ họ hàng rất xa với [khoai mỡ](/wiki/Khoai_m%E1%BB%A1)(một số loài trong chi *Dioscorea*) là các loài có nguồn gốc từ [châu Phi](/wiki/Ch%C3%A2u_Phi)và [châu Á](/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%81).
Chi
*Ipomoea* có khoai lang, [rau muống](/wiki/Rau_mu%E1%BB%91ng) ( *Ipomoea aquatica*) và một số loài hoa dại được gọi bằng một số tên như [bìm bìm](/w/index.php?title=B%C3%ACm_b%C3%ACm&action=edit&redlink=1) (chung với các chi khác), mặc dù từ này không được dùng để chỉ khoai lang, rau muống. Một vài [giống cây trồng](/wiki/Gi%E1%BB%91ng_c%C3%A2y_tr%E1%BB%93ng) của *Ipomoea batatas* cũng được trồng như là [cây trồng trong nhà](/w/index.php?title=C%C3%A2y_tr%E1%BB%93ng_trong_nh%C3%A0&action=edit&redlink=1).
Khoai lang là loài cây thân thảo dạng dây leo sống lâu năm, có các lá mọc so le hình tim hay xẻ thùy chân vịt, các hoa có tràng hợp và kích thước trung bình.
[Rễ củ](/wiki/R%E1%BB%85_c%E1%BB%A7) ăn được có hình dáng thuôn dài và thon, lớp vỏ nhẵn nhụi có màu từ đỏ, tím, nâu hay trắng. Lớp cùi thịt có màu từ trắng, vàng, cam hay tím.
## Mục lục
## Nguồn gốc và phân bổ[
[sửa](/w/index.php?title=Khoai_lang&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Khoai_lang&action=edit§ion=1)]
Khoai lang có nguồn gốc từ khu vực nhiệt đới
[châu Mỹ](/wiki/Ch%C3%A2u_M%E1%BB%B9), nó được con người trồng cách đây trên 5.000 năm [[2]](http://www.cipotato.org/market/PgmRprts/pr99-00/39historic.pdf) [[3]](http://www.cgiar.org/impact/research/sweetpotato.html). Nó được phổ biến rất sớm trong khu vực này, bao gồm cả khu vực [Caribe](/wiki/V%C3%B9ng_Caribe). Nó cũng đã được biết tới trước khi có sự thám hiểm của người phương tây tới [Polynesia](/wiki/Polynesia). Nó được đưa tới đây như thế nào là chủ đề của các cuộc tranh luận dữ dội, có sự tham gia của các chứng cứ từ [khảo cổ học](/wiki/Kh%E1%BA%A3o_c%E1%BB%95_h%E1%BB%8Dc), [ngôn ngữ học](/wiki/Ng%C3%B4n_ng%E1%BB%AF_h%E1%BB%8Dc) và [di truyền học](/wiki/Di_truy%E1%BB%81n_h%E1%BB%8Dc).
Ngày nay, khoai lang được trồng rộng khắp trong các khu vực nhiệt đới và ôn đới ấm với lượng nước đủ để hỗ trợ sự phát triển của nó.
Theo số liệu thống kê của
[FAO](/wiki/T%E1%BB%95_ch%E1%BB%A9c_L%C6%B0%C6%A1ng_th%E1%BB%B1c_v%C3%A0_N%C3%B4ng_nghi%E1%BB%87p_Li%C3%AAn_Hi%E1%BB%87p_Qu%E1%BB%91c) năm [2004](/wiki/2004), thì sản lượng toàn thế giới là 127 triệu tấn [[4]](http://faostat.fao.org/faostat/servlet/XteServlet3?Areas=%3E862&Items=122&Elements=51&Years=2004&Format=Table&Xaxis=Years&Yaxis=Countries&Aggregate=&Calculate=&Domain=SUA&ItemTypes=Production.Crops.Primary&language=EN), trong đó phần lớn tại [Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c) với sản lượng khoảng 105 triệu tấn và diện tích trồng là 49.000 km². Khoảng một nửa sản lượng của Trung Quốc được dùng làm thức ăn cho gia súc và gia cầm [[5]](http://www.cgiar.org/impact/research/sweetpotato.html).
Sản lượng trên đầu người là lớn nhất tại các quốc gia mà khoai lang là mặt hàng lương thực chính trong khẩu phần ăn, đứng đầu là
[quần đảo Solomon](/wiki/Qu%E1%BA%A7n_%C4%91%E1%BA%A3o_Solomon) với 160 kg/người/năm và [Burundi](/wiki/Burundi) với 130 kg. [Bắc Carolina](/wiki/B%E1%BA%AFc_Carolina), tiểu bang đứng đầu Hoa Kỳ về sản xuất khoai lang, hiện nay cung cấp 40% sản lượng khoai lang hàng năm của quốc gia này. [Mississippi](/wiki/Mississippi) cũng là bang chủ lực trong việc trồng khoai lang, tại đây khoai lang được trồng trên diện tích khoảng 8.200 [mẫu Anh](/wiki/M%E1%BA%ABu_Anh). Khoai lang từ Mississippi đóng góp khoảng 19 triệu USD vào nền kinh tế bang này và hiện nay có khoảng 150 trang trại ở Mississippi trồng khoai lang. Năm quận đứng đầu canh tác khoai lang ở Mississippi là [Calhoun](/w/index.php?title=H%E1%BA%A1t_Calhoun,_Mississippi&action=edit&redlink=1), [Chickasaw](/w/index.php?title=H%E1%BA%A1t_Chickasaw,_Mississippi&action=edit&redlink=1), [Pontotoc](/w/index.php?title=H%E1%BA%A1t_Pontotoc,_Mississippi&action=edit&redlink=1), [Yalobusha](/w/index.php?title=H%E1%BA%A1t_Yalobusha,_Mississippi&action=edit&redlink=1) và [Panola](/w/index.php?title=H%E1%BA%A1t_Panola,_Mississippi&action=edit&redlink=1). Lễ hội khoai lang quốc gia (Hoa Kỳ) được tổ chức hàng năm tại [Vardaman](/wiki/Vardaman,_Mississippi) vào tuần đầu tiên của tháng 11, và Vardaman được gọi là "The Sweet Potato Capital" (tạm dịch: Thủ đô khoai lang).
Thị trấn
[Benton](/w/index.php?title=Benton,_Kentucky&action=edit&redlink=1), [Kentucky](/wiki/Kentucky) kỷ niệm khoai lang hàng năm cùng với Lễ hội Ngày Tater vào thứ hai đầu tiên của tháng 4.
## Trồng[
[sửa](/w/index.php?title=Khoai_lang&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Khoai_lang&action=edit§ion=2)]
Khoai lang không chịu được
[sương giá](/wiki/S%C6%B0%C6%A1ng_mu%E1%BB%91i). Nó phát triển tốt nhất ở [nhiệt độ](/wiki/Nhi%E1%BB%87t_%C4%91%E1%BB%99) trung bình khoảng 24 °C (75 °F). Phụ thuộc vào giống cây trồng và các điều kiện khác, các rễ củ sẽ phát triển đầy đủ trong vòng từ 2 đến 9 tháng. Với sự chăm sóc cẩn thận, các giống ngắn ngày có thể trồng như cây một năm để cho thu hoạch vào mùa hè tại các khu vực có khí hậu ôn đới, như miền bắc Hoa Kỳ. Khoai lang ít khi ra hoa nếu khoảng thời gian ban ngày vượt quá 11 giờ. Chúng được nhân giống chủ yếu bằng các đoạn thân (dây khoai lang) hay rễ hoặc bằng các rễ bất định mọc ra từ các rễ củ trong khi lưu giữ bảo quản. Các hạt hầu như chỉ dành cho mục đích gây giống mà thôi.
Trong các điều kiện tối ưu với 85-90%
[độ ẩm tương đối](/wiki/%C4%90%E1%BB%99_%E1%BA%A9m_t%C6%B0%C6%A1ng_%C4%91%E1%BB%91i) ở 13-16 °C (55-61 °F), các củ khoai lang có thể giữ được trong vòng 6 tháng. Nhiệt độ thấp hoặc cao hơn đều nhanh chóng làm hỏng củ.
Khoai lang phát triển tốt trong nhiều điều kiện về đất, nước và phân bón. Nó cũng có rất ít kẻ thù tự nhiên nên thuốc trừ dịch hại là ít khi phải dùng tới. Do nó được nhân giống bằng các đoạn thân nên khoai lang là tương đối dễ trồng. Do thân phát triển nhanh che lấp và kìm hãm sự phát triển của cỏ dại nên việc diệt trừ cỏ cũng tiêu tốn ít thời gian hơn. Trong khu vực nhiệt đới, khoai lang có thể để ở ngoài đồng và thu hoạch khi cần thiết còn tại khu vực ôn đới thì nó thường được thu hoạch trước khi sương giá bắt đầu.
[Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c) là quốc gia trồng nhiều khoai lang nhất; chiếm tới 80% sản lượng toàn thế giới (với sản lượng năm 1990 là 130 triệu tấn; bằng khoảng một nửa sản lượng khoai tây của quốc gia này). Trong quá khứ, phần lớn khoai lang tại Trung Quốc được trồng để làm lương thực, nhưng ngày nay phần lớn (60%) được trồng để nuôi [lợn](/wiki/Chi_L%E1%BB%A3n). Phần còn lại được dùng làm lương thực hay chế biến các sản phẩm khác cũng như để [xuất khẩu](/wiki/Xu%E1%BA%A5t_kh%E1%BA%A9u), chủ yếu là sang [Nhật Bản](/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n). Tại Trung Quốc hiện nay có trên 100 giống khoai lang.
Khoai lang trở thành phổ biến từ rất sớm tại các đảo trên
[Thái Bình Dương](/wiki/Th%C3%A1i_B%C3%ACnh_D%C6%B0%C6%A1ng), từ Nhật Bản tới Polynesia. Một lý do có lẽ là nó có thể cho thu hoạch khá sớm nếu như các loại cây trồng khác bị thất thu do bão, lụt. Nó là đặc trưng trong nhiều món ăn ở Nhật Bản, [Đài Loan](/wiki/%C4%90%C3%A0i_Loan), [Philippines](/wiki/Philippines) và các quốc gia khác. [Indonesia](/wiki/Indonesia), [Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam), [Ấn Độ](/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99) cùng một số quốc gia châu Á khác cũng là các quốc gia trồng nhiều khoai lang. [Uganda](/wiki/Uganda) (quốc gia đứng thứ ba sau Indonesia), [Rwanda](/wiki/Rwanda) và một số quốc gia châu Phi khác cũng trồng nhiều khoai lang do nó là một thành phần quan trọng trong khẩu phần ăn tại các quốc gia này. Bắc và Nam Mỹ, quê hương của khoai lang nhưng ngày nay chỉ chiếm không quá 3% sản lượng toàn thế giới. Châu Âu cũng có trồng khoai lang, nhưng sản lượng không đáng kể, chủ yếu tại [Bồ Đào Nha](/wiki/B%E1%BB%93_%C4%90%C3%A0o_Nha) (nguồn: JRT, FAO)
Khoai lang đã từng là một phần quan trọng trong khẩu phần ăn tại Hoa Kỳ trong phần lớn lịch sử của quốc gia này, đặc biệt là tại khu vực đông nam. Tuy nhiên, trong những năm gần đây thì nó đã trở nên ít phổ biến hơn. Tiêu thụ bình quân trên đầu người tại Hoa Kỳ ngày nay chỉ khoảng 1,5–2 kg (4 pao) mỗi năm, trong khi trong thập niên 1920 là 13 kg (31 pao). Kent Wrench viết: "Khoai lang đã gắn liền với thời kỳ khó khăn trong suy nghĩ của tổ tiên chúng ta và khi họ trở nên giàu có đủ để thay đổi thực đơn của mình thì người ta ít ăn khoai lang hơn." (NCSPC)
### Bệnh dịch[
[sửa](/w/index.php?title=Khoai_lang&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Khoai_lang&action=edit§ion=3)]
## Sử dụng[
[sửa](/w/index.php?title=Khoai_lang&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Khoai_lang&action=edit§ion=4)]
Củ khoai lang thường được luộc, rán hay nướng. Chúng cũng có thể được chế biến thành
[tinh bột](/wiki/Tinh_b%E1%BB%99t) và có thể thay thế một phần cho [bột mì](/wiki/B%E1%BB%99t_m%C3%AC). Trong công nghiệp, người ta dùng khoai lang làm nguyên liệu sản xuất [tinh bột](/wiki/Tinh_b%E1%BB%99t) và [cồn](/wiki/C%E1%BB%93n) công nghiệp.
### Ẩm thực[
[sửa](/w/index.php?title=Khoai_lang&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Khoai_lang&action=edit§ion=5)]
Mặc dù lá và thân non cũng ăn được, nhưng các rễ củ nhiều tinh bột mới là sản phẩm chính và quan trọng nhất từ khoai lang. Trong một số quốc gia khu vực nhiệt đới, nó là loại lương thực chủ yếu. Cùng với tinh bột, củ khoai lang cũng chứa nhiều
[xơ tiêu hóa](/w/index.php?title=X%C6%A1_ti%C3%AAu_h%C3%B3a&action=edit&redlink=1), [vitamin A](/wiki/Vitamin_A), [vitamin C](/wiki/Vitamin_C) và [vitamin B6](/wiki/Pyridoxin). Tất cả các giống đều cho củ có vị ngọt, dù nhiều hay ít. Mặc dù có vị ngọt, nhưng khoai lang trên thực tế là thức ăn tốt cho những người mắc bệnh [đái tháo đường](/wiki/Ti%E1%BB%83u_%C4%91%C6%B0%E1%BB%9Dng) do các nghiên cứu sơ bộ trên động vật cho thấy nó hỗ trợ cho sự ổn định nồng độ đường trong máu và làm giảm sức kháng [insulin](/wiki/Insulin) . [1]
Năm 1992, người ta đã so sánh giá trị dinh dưỡng của khoai lang với các loại rau khác. Lưu ý tới hàm lượng xơ, các
[cacbohydrat](/wiki/Cacbohydrat) phức, [protein](/wiki/Protein), các [vitamin](/wiki/Vitamin) A và C, [sắt](/wiki/S%E1%BA%AFt), [canxi](/wiki/Canxi) thì khoai lang đứng cao nhất về giá trị dinh dưỡng. Theo các tiêu chuẩn này thì khoai lang đạt 184 điểm và hơn loại rau đứng thứ hai (khoai tây) 100 điểm trong danh sách này.(NCSPC)
Các giống khoai lang có lớp thịt màu vàng cam sẫm chứa nhiều
[vitamin A](/wiki/Vitamin_A) hơn các giống có thịt màu nhạt và việc trồng giống này được khuyến khích tại châu Phi do thiếu hụt vitamin A là vấn đề nghiêm trọng tại khu vực này. Một số người Mỹ, như [Oprah Winfrey](/wiki/Oprah_Winfrey), cổ vũ cho việc ăn nhiều khoai lang vì lý do sức khỏe cũng như vì tầm quan trọng của nó trong ẩm thực truyền thống của người miền nam Hoa Kỳ. *Candied sweet potatoes* (Khoai lang tẩm đường) là món ăn phụ, được làm chủ yếu từ khoai lang, đường, [kẹo dẻo](/w/index.php?title=K%E1%BA%B9o_d%E1%BA%BBo&action=edit&redlink=1), [xi rô phong](/w/index.php?title=Xi_r%C3%B4_phong&action=edit&redlink=1), [mật đường](/w/index.php?title=M%E1%BA%ADt_%C4%91%C6%B0%E1%BB%9Dng&action=edit&redlink=1) hay các thành phần có vị ngọt khác. Nó thường được người Mỹ dùng trong [Lễ tạ ơn](/wiki/L%E1%BB%85_T%E1%BA%A1_%C6%A1n), nó là tiêu biểu cho [ẩm thực Mỹ](/w/index.php?title=%E1%BA%A8m_th%E1%BB%B1c_Hoa_K%E1%BB%B3&action=edit&redlink=1) truyền thống và thức ăn của người thổ dân. *Sweet potato pie* (Bánh nướng khoai lang) cũng là một món ăn truyền thống được ưa thích trong ẩm thực miền nam Hoa Kỳ. *Baked sweet potatoes* (Khoai lang nướng) tại Hoa Kỳ đôi khi cũng được dùng trong các nhà ăn như là sự thay thế cho [khoai tây nướng](/w/index.php?title=Khoai_t%C3%A2y_n%C6%B0%E1%BB%9Bng&action=edit&redlink=1). Thông thường, tại đây nó được phủ bằng đường nâu hay bơ.
Rau lang xào là món ăn khá phổ biến trong ẩm thực Đài Loan, Việt Nam, thông thường nó được xào với
[tỏi](/wiki/T%E1%BB%8Fi) và dầu ăn và một chút muối ăn ngay trước khi ăn.
Rau lang luộc cũng là món ăn phổ biến của người Việt và nó hay được dùng với
[nước cáy](/w/index.php?title=N%C6%B0%E1%BB%9Bc_c%C3%A1y&action=edit&redlink=1). [Shōchū](/wiki/Sh%C5%8Dch%C5%AB) là một loại rượu của Nhật Bản, sản xuất từ [gạo](/wiki/G%E1%BA%A1o) và khoai lang.
### Phi ẩm thực[
[sửa](/w/index.php?title=Khoai_lang&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Khoai_lang&action=edit§ion=6)]
Tại
[Nam Mỹ](/wiki/Nam_M%E1%BB%B9), nước lấy từ củ khoai lang đỏ trộn lẫn với nước [chanh](/wiki/Chanh) để làm một loại thuốc nhuộm vải. Bằng cách thay đổi tỷ lệ thành phần của các loại nước này mà người ta thu được các tông màu từ hồng tới tía hay đen. (Verrill, trang 47)
Tất cả các phần của cây đều có thể dùng làm thức ăn (khô hay tươi) cho gia súc.
## Y học dân tộc[
[sửa](/w/index.php?title=Khoai_lang&veaction=edit&vesection=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Khoai_lang&action=edit§ion=7)]
- Các
[rễ khí](/w/index.php?title=R%E1%BB%85_kh%C3%AD&action=edit&redlink=1)được sử dụng làm chất tăng tiết [sữa](/wiki/S%E1%BB%AFa).
- Lá được dùng để diều trị bệnh đái tháo đường, sổ
[giun móc](/wiki/Giun_m%C3%B3c), điều trị [áp xe](/wiki/%C3%81p_xe)và cầm máu.
- Củ được dùng điều trị hen suyễn.
## Một số giống khoai lang được trồng ở Việt Nam[
[sửa](/w/index.php?title=Khoai_lang&veaction=edit&vesection=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Khoai_lang&action=edit§ion=8)]
### Khoai lang Hoàng Long[
[sửa](/w/index.php?title=Khoai_lang&veaction=edit&vesection=9) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Khoai_lang&action=edit§ion=9)]
Khoai lang Hoàng Long là loại cây đặc sản của tỉnh
[Ninh Bình](/wiki/Ninh_B%C3%ACnh) nói chung và vùng [Nho Quan](/wiki/Nho_Quan) - [Gia Viễn](/wiki/Gia_Vi%E1%BB%85n) vốn nằm bên [sông Hoàng Long](/wiki/S%C3%B4ng_Ho%C3%A0ng_Long) nói riêng. Khoai Hoàng Long có thịt củ bở, màu vàng nhạt, bùi, ngọt và có mùi thơm đặc trưng. Hiện nay, Trung tâm Thực nghiệm Sinh học Nông nghiệp công nghệ cao thuộc Viện Di truyền nông nghiệp Việt Nam đã thử nghiệm và phục tráng thành công giống khoai lang Hoàng Long cho năng suất, chất lượng cao trên [diện tích 3ha](http://www.vietnamplus.vn/Home/Phuc-trang-khoai-lang-Hoang-Long-nang-suat-cao/20139/218329.vnplus) tại các xã Yên Quang và Phú Sơn huyện [Nho Quan](/wiki/Nho_Quan). Khoai Hoàng Long cùng với [dê núi Ninh Bình](/wiki/D%C3%AA_n%C3%BAi_Ninh_B%C3%ACnh), [rượu Kim Sơn](/wiki/R%C6%B0%E1%BB%A3u_Kim_S%C6%A1n), [dứa Đồng Giao](/wiki/D%E1%BB%A9a_%C4%90%E1%BB%93ng_Giao), [cơm cháy Ninh Bình](/wiki/C%C6%A1m_ch%C3%A1y_Ninh_B%C3%ACnh) là những đặc sản tiêu biểu được xây dựng thương hiệu và đem vào phục vụ du lịch.
### Khoai lang Lệ Cần[
[sửa](/w/index.php?title=Khoai_lang&veaction=edit&vesection=10) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Khoai_lang&action=edit§ion=10)]
Khoai lang Lệ Cần là đặc sản của vùng Lệ Cần, xã Tân Bình,
[Đắk Đoa](/wiki/%C4%90%E1%BA%AFk_%C4%90oa), [Gia Lai](/wiki/Gia_Lai). Vì nổi tiếng nên giống khoai này được trồng ở khắp nơi. Nhưng do chỉ nhân giống bằng dây nên củ không còn nguyên phẩm chất như ban đầu . [2]
Khoai lang Lệ Cần có thân dây to, cứng, lá mọc dài, tán có nhiều thùy màu nâu tím, củ màu đỏ, dài, thuôn. Ruột có màu vàng nghệ nên khi luộc bở vàng ươm, ăn ngọt lịm và bùi. Đặc biệt, giống khoai này chỉ trồng ở vùng Lệ Cần mới có đủ đặc điểm trên. Nếu đem giống đó trồng nơi khác thì bề ngoài tuy giống khoai Lệ Cần, nhưng ruột không có màu vàng và không ngọt, phẩm chất củ giảm rõ rệt
. Qua phân tích mẫu đất tại khu vực xã Tân Bình cho thấy, một số mẫu ở vùng Lệ Cần có hàm lượng vi lượng cao hơn khu vực khác, đặc biệt là các nguyên tố Mn, Bo, nhờ đó khoai lang mới có chất lượng thơm, ngon [2] . [[2]](#cite_note-KLLC-2)
Trong 3 năm (2008-2010), Trung tâm Nghiên cứu giống cây trồng tỉnh Gia Lai đã thực hiện phục tráng giống khoai lang này, tạo tiền đề cho sản xuất hàng hóa
. [2]
### Khoai lang tím
[Nhật](/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n) ở [Bình Tân](/wiki/B%C3%ACnh_T%C3%A2n,_V%C4%A9nh_Long)[ [sửa](/w/index.php?title=Khoai_lang&veaction=edit&vesection=11) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Khoai_lang&action=edit§ion=11)]
Khoai lang tím
[Nhật Bản](/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n) hiện được trồng nhiều ở huyện [Bình Tân](/wiki/B%C3%ACnh_T%C3%A2n,_V%C4%A9nh_Long) ( [Vĩnh Long](/wiki/V%C4%A9nh_Long)), vì nó cho năng suất cao và có giá trị kinh tế… . [3]
## Tham khảo và liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Khoai_lang&veaction=edit&vesection=12) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Khoai_lang&action=edit§ion=12)]
|
|![]()
|Wikimedia Commons có thêm thư viện hình ảnh và phương tiện truyền tải về
|[^](#cite_ref-1) [Sweet potatoes](http://www.whfoods.com/genpage.php?tname=foodspice&dbid=64)
- ^
**a** **ă** **â** **b** [Gia Lai: Phục tráng giống khoai lang quý](http://www.vnast.gov.vn/default.aspx?url=Components/ArticleDetail&ArticleID=3749&PanelID=567) **Xem chi tiết: "Khoai lang Bình Tân", cập nhật 28/11/2013** [^](#cite_ref-3) [[1]](http://vietnam.vnanet.vn/vnp/vi-vn/13/250/250/52281/default.aspx). [KHOAI LANG: Ipomoea batatas (Linnaeus) Lamarck; thuộc họ Khoai lang (Convolvulaceae).](http://www.duoclieu.org/2014/11/khoai-lang-ipomoea-batatas-chua-di-tinh.html) [Giá trị dinh dưỡng của khoai lang](http://www.suckhoe360.com/Song-khoe/Rau-Cu/Gia-tri-dinh-duong-cua-khoai-2.php) [Khoai lang, không phải khoai tây](http://www.botgard.ucla.edu/html/botanytextbooks/economicbotany/Ipomoea/) [Bí ẩn về khoai lang](http://www.bbc.co.uk/dna/h2g2/A1984421) [Thông tin về trồng và thu hoạch khoai lang](http://www.newhopeseed.com/vegetable/sweet_potato.htm#Growing) [Khoai lang tía](http://home.usmo.com/~dougyounkin/sweetpotatoes.html) [Sáu giống khoai lang](http://www.saturdaymarket.com/nakashima.htm)– Diễn giải về 6 giống khoai lang chính, với hình ảnh bên ngoài và bên trong của 4 giống.
- Nhóm Tư vấn Nghiên cứu Nông nghiệp Quốc tế (CGIAR), "
[Khoai lang](http://www.cgiar.org/impact/research/sweetpotato.html)" [Khoai lang trên trang web của FAO](http://www.fao.org/docrep/T0207E/T0207E00.htm)
- Hiệp hội cây trồng lấy rễ và thân củ Nhật Bản (JRT), "
[Khoai lang tại Nhật Bản](http://www.jrt.gr.jp/sminie/sm_index.html)" 2000 [Ủy ban Khoai lang North Carolina](http://www.ncsweetpotatoes.com/)(NCSPC)
- Verrill A.H.,
*Foods America Gave the World*, 1937, Boston: L.C. Page & Co.
- Wrench, K., "
[Khoai lang](http://www.ncsweetpotatoes.com/index.php?option=com_content&task=view&id=39&Itemid=144)" [Sweetpotato DiagNotes](http://www.lucidcentral.org/keys/sweetpotato/) [Website của Hiệp hội trồng khoai lang Mississippi](http://www.milewis.com/sweetpotatofund/) [Khoai lang](http://sweetpotato.pinkfairywand.com/), các khác biệt giữa khoai lang và khoai mỡ. [Trả lời tại Straight Dope về "Khác biệt giữa khoai lang và khoai mỡ"](http://www.straightdope.com/classics/a990604b.html) ["RYL Khoai Lang" at mmosite](http://www.gotsc.net/ryl2/)- Cộng đồng RYL lớn nhất Việt Nam

X-Cache: cp1054 miss (0), cp1065 frontend miss (0)


text:
Lãnh thổ ủy trị Liên Hiệp Quốc
Các lãnh thổ ủy thác là các hậu thân của các Lãnh thổ ủy trị Hội Quốc Liên còn lại và bắt đầu tồn tại khi Hội Quốc Liên ngừng hoạt động năm 1946. Tất cả các lãnh thổ ủy thác được quản lý bởi Hội đồng Ủy thác Liên Hợp Quốc. Chỉ có một lãnh thổ không được chuyển đổi là Tây Nam Phi, vùng lãnh thổ mà Nam Phi khăng khăng rằng vẫn dưới League of Nations mandate, và sau đó giành độc lập vào năm 1990 với tên Namibia. Trở ngại lớn nhất chính là việc các hướng dẫn cho lãnh thổ ủy thác yêu cầu các vùng đất này được chuẩn bị để trở thành độc lập và tuân theo nguyên tắc đa số làm chủ.
Khái niệm này khác với một sự bảo hộ của Liên Hợp Quốc, một chính phủ tạm thời thuộc quyền quản lý trực tiếp của Liên Hợp Quốc như Kosovo, Campuchia hay Đông Timor.
Mục lục
Các lãnh thổ ủy trị và các tổ chức điều hành ủy trị[sửa | sửa mã nguồn]
Tất cả các vùng lãnh thổ trước đây đều là Lãnh thổ ủy trị Hội Quốc Liên:
- Lãnh thổ ủy trị Cameroon, dưới sự điều hành của Pháp: tuyên bố độc lập ngày 1 tháng 1 năm 1960 với tên gọi Cộng hòa Cameroon.
- Lãnh thổ ủy trị Cameroon, dưới sự điều hành của Anh: nhỏ hơn vùng Cameroon thuộc Anh, vùng lãnh thổ này chia thành 2 phần Bắc Cameroon và Nam Cameroon. Sau một cuộc chưng cầu dân ý tiến hành vào ngày 11 tháng 2 năm 1961, ngày 31 tháng 5 Bắc Cameroon trở thành một phần của Nigeria trong khi Nam Cameroon sáp nhập vào Cộng hòa Cameroon vào ngày 1 tháng 10 cùng năm.
- Lãnh thổ ủy trị Tân Guinea (Papua New Guinea), dưới sự điều hành của Úc: phần đông bắc của vùng lãnh thổ đã từng là một vùng lãnh thổ ủy trị, trong khi đó phần đông nam thuộc về Úc trước Chiến tranh thế giới thứ nhất, sau Chiến tranh thế giới thứ hai, cả hai vùng kết hợp thành một về mặt hành chính, mặc dù vẫn có sự phân về mặt biệt pháp lý giữa các vùng lãnh thổ của Papua và Lãnh thổ của New Guinea. Năm 1975, hai thực thể đã được thống nhất về mặt pháp lý và trở thành quốc gia độc lập Papua New Guinea. Nửa phía tây của hòn đảo này, trước đây là thuộc địa của Hà Lan và nay là một phần của Indonesia, chưa bao giờ là một phần của một trong hai vùng lãnh thổ trên.
- Lãnh thổ ủy trị Ruanda-Urundi, dưới sự điều hành của Bỉ (nằm cạnh Thuộc địa Congo thuộc Bỉ): trở thành 2 quốc gia độc lập Rwanda và Burundi năm 1962.
- Lãnh thổ ủy trị Tanganyika, dưới sự điều hành của Anh: tuyên bố độc lập năm 1961, sau sáp nhập với vùng bảo hộ Zanzibar thuộc Anh và thành lập nước Cộng hòa Thống nhất Tanzania.
- Lãnh thổ ủy trị Togoland, dưới sự điều hành của Pháp: trở thành Cộng hòa Togo năm 1960.
- Lãnh thổ ủy trị Togoland, dưới sự điều hành của Anh: nhỏ hơn lãnh thổ ủy trị của Pháp, sáp nhập với thuộc địa Bờ Biển Vàng thuộc Anh năm 1956, sau đó giành độc lập và thành lập Cộng hòa Ghana năm 1957.
- Lãnh thổ ủy trị Tây Samoa, dưới sự điều hành của New Zealand: tuyên bố độc lập, thành lập Nhà nước Độc lập Samoa năm 1962.
Các lãnh thổ từng là thuộc địa của Đức và Nhật[sửa | sửa mã nguồn]
Tất cả các vùng lãnh thổ trước đây đều là Lãnh thổ ủy trị Hội Quốc Liên:
- Lãnh thổ ủy trị Nauru, dưới sự điều hành chính của Úc, cùng với New Zealand và Anh: trao trả độc lập năm 1968.
- Lãnh thổ ủy trị các quần đảo ở Thái Bình Dương, dưới sự điều hành của Hoa Kỳ: các quốc gia lần lượt tách ra là Cộng hòa Quần đảo Marshall (năm 1979), Liên bang Micronesia (năm 1978), Khối Thịnh vượng chung Quần đảo Bắc Mariana (năm 1978) và Cộng hòa Palau (năm 1981).
Lãnh thổ từng là nhượng địa của Ý[sửa | sửa mã nguồn]
- Lãnh thổ ủy trị Somaliland dưới sự điều hành của Ý: Lãnh thổ này Ý được Liên Hợp Quốc chỉ định khai thác vùng thuộc địa cũ vào năm 1950, đến năm 1960 cùng với vùng Somaliland thuộc Anh giành được độc lập.
Các lãnh thổ được đề xuất ủy trị[sửa | sửa mã nguồn]
- Bán đảo Triều Tiên: Trong các cuộc đàm phán thời Chiến tranh thế giới thứ hai, Franklin D. Roosevelt đã đề xuất bán đảo Triều Tiên được đặt dưới một chính quyền ủy trị dưới sự điều hành của Mỹ và Liên Xô. Kế hoạch này đã không được nhắc tới sau cái chết của Roosevelt vào ngày 12 tháng 4 năm 1945, mặc dù nó đã được bàn tới trong các Hội nghị tại Moscow tháng 12 năm 1945, và gây ra tình trạng bất ổn dân sự lớn trên bán đảo Triều Tiên.[1]
- Lãnh thổ ủy trị Palestine: Chính phủ Hoa Kỳ dưới thời Harry Truman đã đề xuất một trạng thái ủy thác của Liên Hợp Quốc cho Palestine vào năm 1948.[2]
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ Gang Man-gil (1994). "한국사 17: 분단구조의 정착 1" ["17 Korean history: the settlement of the division structure 1"], pp. 133–137. 한길사 [Hangilsa], ISBN 978-89-356-0086-1
- ^ “The United States and the Recognition of Israel: A Chronology”. Compiled by Raymond H. Geselbracht from Harry S. Truman and the Founding of Israel (Westport, Connecticut, 1997) by Michael T. Benson. Harry S. Truman Library and Museum. Truy cập ngày 3 tháng 8 năm 2014.

markdown:
# Lãnh thổ ủy trị Liên Hiệp Quốc
[Lãnh thổ ủy thác Liên Hiệp Quốc](/w/index.php?title=L%C3%A3nh_th%E1%BB%95_%E1%BB%A7y_th%C3%A1c_Li%C3%AAn_Hi%E1%BB%87p_Qu%E1%BB%91c&redirect=no)) **Các lãnh thổ ủy thác** là các hậu thân của các Lãnh thổ ủy trị Hội Quốc Liên còn lại và bắt đầu tồn tại khi [Hội Quốc Liên](/wiki/H%E1%BB%99i_Qu%E1%BB%91c_Li%C3%AAn) ngừng hoạt động năm 1946. Tất cả các lãnh thổ ủy thác được quản lý bởi [Hội đồng Ủy thác Liên Hợp Quốc](/wiki/H%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%93ng_%E1%BB%A6y_th%C3%A1c_Li%C3%AAn_Hi%E1%BB%87p_Qu%E1%BB%91c). Chỉ có một lãnh thổ không được chuyển đổi là [Tây Nam Phi](/wiki/T%C3%A2y-Nam_Phi), vùng lãnh thổ mà [Nam Phi](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Nam_Phi) khăng khăng rằng vẫn dưới League of Nations mandate, và sau đó giành độc lập vào năm 1990 với tên [Namibia](/wiki/Namibia). Trở ngại lớn nhất chính là việc các hướng dẫn cho lãnh thổ ủy thác yêu cầu các vùng đất này được chuẩn bị để trở thành độc lập và tuân theo nguyên tắc đa số làm chủ.
Khái niệm này khác với một sự bảo hộ của
[Liên Hợp Quốc](/wiki/Li%C3%AAn_H%E1%BB%A3p_Qu%E1%BB%91c), một chính phủ tạm thời thuộc quyền quản lý trực tiếp của [Liên Hợp Quốc](/wiki/Li%C3%AAn_H%E1%BB%A3p_Qu%E1%BB%91c) như [Kosovo](/wiki/Kosovo), [Campuchia](/wiki/Campuchia) hay [Đông Timor](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_Timor).
## Mục lục
## Các lãnh thổ ủy trị và các tổ chức điều hành ủy trị[
[sửa](/w/index.php?title=L%C3%A3nh_th%E1%BB%95_%E1%BB%A7y_tr%E1%BB%8B_Li%C3%AAn_Hi%E1%BB%87p_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=L%C3%A3nh_th%E1%BB%95_%E1%BB%A7y_tr%E1%BB%8B_Li%C3%AAn_Hi%E1%BB%87p_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=1)]
Tất cả các vùng lãnh thổ trước đây đều là Lãnh thổ ủy trị Hội Quốc Liên:
- Lãnh thổ ủy trị Cameroon, dưới sự điều hành của
[Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p): tuyên bố độc lập ngày 1 tháng 1 năm 1960 với tên gọi [Cộng hòa Cameroon](/wiki/Cameroon).
- Lãnh thổ ủy trị Cameroon, dưới sự điều hành của
[Anh](/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Li%C3%AAn_hi%E1%BB%87p_Anh_v%C3%A0_B%E1%BA%AFc_Ireland): nhỏ hơn vùng Cameroon thuộc Anh, vùng lãnh thổ này chia thành 2 phần Bắc Cameroon và Nam Cameroon. Sau một cuộc chưng cầu dân ý tiến hành vào ngày 11 tháng 2 năm 1961, ngày 31 tháng 5 Bắc Cameroon trở thành một phần của [Nigeria](/wiki/Nigeria)trong khi Nam Cameroon sáp nhập vào [Cộng hòa Cameroon](/wiki/Cameroon)vào ngày 1 tháng 10 cùng năm.
- Lãnh thổ ủy trị Tân Guinea (Papua New Guinea), dưới sự điều hành của
[Úc](/wiki/%C3%9Ac): phần đông bắc của vùng lãnh thổ đã từng là một vùng lãnh thổ ủy trị, trong khi đó phần đông nam thuộc về Úc trước [Chiến tranh thế giới thứ nhất](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_nh%E1%BA%A5t), sau [Chiến tranh thế giới thứ hai](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai), cả hai vùng kết hợp thành một về mặt hành chính, mặc dù vẫn có sự phân về mặt biệt pháp lý giữa các vùng lãnh thổ của Papua và Lãnh thổ của New Guinea. Năm 1975, hai thực thể đã được thống nhất về mặt pháp lý và trở thành quốc gia độc lập [Papua New Guinea](/wiki/Papua_New_Guinea). Nửa phía tây của hòn đảo này, trước đây là thuộc địa của Hà Lan và nay là một phần của Indonesia, chưa bao giờ là một phần của một trong hai vùng lãnh thổ trên.
- Lãnh thổ ủy trị Ruanda-Urundi, dưới sự điều hành của
[Bỉ](/wiki/B%E1%BB%89)(nằm cạnh [Thuộc địa Congo thuộc Bỉ](/wiki/Congo_thu%E1%BB%99c_B%E1%BB%89)): trở thành 2 quốc gia độc lập Rwanda và Burundi năm 1962.
- Lãnh thổ ủy trị Tanganyika, dưới sự điều hành của
[Anh](/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Li%C3%AAn_hi%E1%BB%87p_Anh_v%C3%A0_B%E1%BA%AFc_Ireland): tuyên bố độc lập năm 1961, sau sáp nhập với vùng bảo hộ [Zanzibar](/wiki/Zanzibar)thuộc Anh và thành lập nước [Cộng hòa Thống nhất Tanzania](/wiki/Tanzania).
- Lãnh thổ ủy trị Togoland, dưới sự điều hành của Pháp: trở thành
[Cộng hòa Togo](/wiki/Togo)năm 1960.
- Lãnh thổ ủy trị Togoland, dưới sự điều hành của
[Anh](/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Li%C3%AAn_hi%E1%BB%87p_Anh_v%C3%A0_B%E1%BA%AFc_Ireland): nhỏ hơn lãnh thổ ủy trị của Pháp, sáp nhập với thuộc địa Bờ Biển Vàng thuộc Anh năm 1956, sau đó giành độc lập và thành lập Cộng hòa Ghana năm 1957.
- Lãnh thổ ủy trị Tây Samoa, dưới sự điều hành của
[New Zealand](/wiki/New_Zealand): tuyên bố độc lập, thành lập [Nhà nước Độc lập Samoa](/wiki/Samoa)năm 1962.
## Các lãnh thổ từng là thuộc địa của Đức và Nhật[
[sửa](/w/index.php?title=L%C3%A3nh_th%E1%BB%95_%E1%BB%A7y_tr%E1%BB%8B_Li%C3%AAn_Hi%E1%BB%87p_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=L%C3%A3nh_th%E1%BB%95_%E1%BB%A7y_tr%E1%BB%8B_Li%C3%AAn_Hi%E1%BB%87p_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=2)]
Tất cả các vùng lãnh thổ trước đây đều là Lãnh thổ ủy trị Hội Quốc Liên:
- Lãnh thổ ủy trị Nauru, dưới sự điều hành chính của
[Úc](/wiki/%C3%9Ac), cùng với [New Zealand](/wiki/New_Zealand)và [Anh](/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Li%C3%AAn_hi%E1%BB%87p_Anh_v%C3%A0_B%E1%BA%AFc_Ireland): trao trả độc lập năm 1968.
- Lãnh thổ ủy trị các quần đảo ở Thái Bình Dương, dưới sự điều hành của
[Hoa Kỳ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3): các quốc gia lần lượt tách ra là [Cộng hòa Quần đảo Marshall](/wiki/Qu%E1%BA%A7n_%C4%91%E1%BA%A3o_Marshall)(năm 1979), [Liên bang Micronesia](/wiki/Li%C3%AAn_bang_Micronesia)(năm 1978), [Khối Thịnh vượng chung Quần đảo Bắc Mariana](/wiki/Qu%E1%BA%A7n_%C4%91%E1%BA%A3o_B%E1%BA%AFc_Mariana)(năm 1978) và [Cộng hòa Palau](/wiki/Palau)(năm 1981).
## Lãnh thổ từng là nhượng địa của Ý[
[sửa](/w/index.php?title=L%C3%A3nh_th%E1%BB%95_%E1%BB%A7y_tr%E1%BB%8B_Li%C3%AAn_Hi%E1%BB%87p_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=L%C3%A3nh_th%E1%BB%95_%E1%BB%A7y_tr%E1%BB%8B_Li%C3%AAn_Hi%E1%BB%87p_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=3)]
- Lãnh thổ ủy trị Somaliland dưới sự điều hành của Ý: Lãnh thổ này Ý được Liên Hợp Quốc chỉ định khai thác vùng thuộc địa cũ vào năm 1950, đến năm 1960 cùng với vùng Somaliland thuộc Anh giành được độc lập.
## Các lãnh thổ được đề xuất ủy trị[
[sửa](/w/index.php?title=L%C3%A3nh_th%E1%BB%95_%E1%BB%A7y_tr%E1%BB%8B_Li%C3%AAn_Hi%E1%BB%87p_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=L%C3%A3nh_th%E1%BB%95_%E1%BB%A7y_tr%E1%BB%8B_Li%C3%AAn_Hi%E1%BB%87p_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=4)]
- Bán đảo Triều Tiên: Trong các cuộc đàm phán thời
[Chiến tranh thế giới thứ hai](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai), Franklin D. Roosevelt đã đề xuất bán đảo Triều Tiên được đặt dưới một chính quyền ủy trị dưới sự điều hành của Mỹ và Liên Xô. Kế hoạch này đã không được nhắc tới sau cái chết của Roosevelt vào ngày 12 tháng 4 năm 1945, mặc dù nó đã được bàn tới trong các Hội nghị tại Moscow tháng 12 năm 1945, và gây ra tình trạng bất ổn dân sự lớn trên bán đảo Triều Tiên. [[1]](#cite_note-1)
- Lãnh thổ ủy trị Palestine: Chính phủ Hoa Kỳ dưới thời Harry Truman đã đề xuất một trạng thái ủy thác của Liên Hợp Quốc cho Palestine vào năm 1948.
[[2]](#cite_note-2)
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=L%C3%A3nh_th%E1%BB%95_%E1%BB%A7y_tr%E1%BB%8B_Li%C3%AAn_Hi%E1%BB%87p_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=L%C3%A3nh_th%E1%BB%95_%E1%BB%A7y_tr%E1%BB%8B_Li%C3%AAn_Hi%E1%BB%87p_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=5)] **Gang Man-gil (1994). "한국사 17: 분단구조의 정착 1" ["17 Korean history: the settlement of the division structure 1"], pp. 133–137. 한길사 [Hangilsa],** [^](#cite_ref-1) [ISBN 978-89-356-0086-1](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/9788935600861) [^](#cite_ref-2) [“The United States and the Recognition of Israel: A Chronology”](http://www.trumanlibrary.org/israel/palestin.htm). *Compiled by Raymond H. Geselbracht from Harry S. Truman and the Founding of Israel (Westport, Connecticut, 1997) by Michael T. Benson*. Harry S. Truman Library and Museum. Truy cập ngày 3 tháng 8 năm 2014.

X-Cache: cp1067 miss (0), cp1065 frontend miss (0)


text:
Pancheria robusta
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Pancheria robusta là một loài thực vật thuộc họ Cunoniaceae. Đây là loài đặc hữu của New Caledonia.
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- Jaffré, T. et al. 1998. Pancheria robusta. 2006 IUCN Red List of Threatened Species. Truy cập 23 tháng 8 năm 2007.

markdown:
*Pancheria robusta*
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
|Pancheria robusta
|
|[Phân loại khoa học](/wiki/Ph%C3%A2n_lo%E1%BA%A1i_sinh_h%E1%BB%8Dc) [Giới](/wiki/Gi%E1%BB%9Bi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *regnum*) [Plantae](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt) [Ngành](/wiki/Ng%C3%A0nh_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *divisio*) [Magnoliophyta](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt_c%C3%B3_hoa) [Lớp](/wiki/L%E1%BB%9Bp_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *class*) [Magnoliopsida](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt_hai_l%C3%A1_m%E1%BA%A7m) [Bộ](/wiki/B%E1%BB%99_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *ordo*) [Oxalidales](/wiki/B%E1%BB%99_Chua_me_%C4%91%E1%BA%A5t) [Họ](/wiki/H%E1%BB%8D_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *familia*) [Cunoniaceae](/wiki/Cunoniaceae) [Chi](/wiki/Chi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *genus*) [Pancheria](/w/index.php?title=Pancheria&action=edit&redlink=1) [Loài](/wiki/Lo%C3%A0i)( *species*) **P. robusta** [Danh pháp hai phần](/wiki/Danh_ph%C3%A1p_hai_ph%E1%BA%A7n) *Pancheria robusta* [Guillaumin](/w/index.php?title=Andr%C3%A9_Guillaumin&action=edit&redlink=1) * là một loài Pancheria robusta* [thực vật](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt)thuộc họ [Cunoniaceae](/wiki/Cunoniaceae). Đây là loài [đặc hữu](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_h%E1%BB%AFu)của [New Caledonia](/wiki/Nouvelle-Cal%C3%A9donie).
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Pancheria_robusta&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Pancheria_robusta&action=edit§ion=1)]
- Jaffré, T.
*et al.*1998. [.](http://www.iucnredlist.org/search/details.php/35355/all) *Pancheria robusta* [2006 IUCN Red List of Threatened Species.](http://www.iucnredlist.org)Truy cập 23 tháng 8 năm 2007.

X-Cache: cp1066 miss (0), cp1065 frontend miss (0)


text:
San Juan del Río, Querétaro
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
San Juan del Río là một đô thị thuộc bang Querétaro, Mexico. Năm 2005, dân số của đô thị này là 208462 người.[1]
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ “Municipalities of Mexico”. Truy cập ngày 11 tháng 8 năm 2012.

markdown:
# San Juan del Río, Querétaro
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|San Juan del Río|
|—
|![ Vista de SJR.JPG](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/47/Vista_de_SJR.JPG/250px-Vista_de_SJR.JPG)
![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fc/Flag_of_Mexico.svg/22px-Flag_of_Mexico.svg.png)
[Mexico](/wiki/M%C3%A9xico) [Bang](/wiki/Ph%C3%A2n_c%E1%BA%A5p_h%C3%A0nh_ch%C3%ADnh_Mexico) [Querétaro](/wiki/Quer%C3%A9taro) [Múi giờ](/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D) [CST](/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D_mi%E1%BB%81n_Trung_(B%E1%BA%AFc_M%E1%BB%B9))( [UTC-6](/wiki/Gi%E1%BB%9D_Ph%E1%BB%91i_h%E1%BB%A3p_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF)) [DST](/wiki/Quy_%C6%B0%E1%BB%9Bc_gi%E1%BB%9D_m%C3%B9a_h%C3%A8)) [CDT](/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D_mi%E1%BB%81n_Trung_(B%E1%BA%AFc_M%E1%BB%B9))( [UTC-5](/wiki/Gi%E1%BB%9D_Ph%E1%BB%91i_h%E1%BB%A3p_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF)) **San Juan del Río** là một [đô thị](/w/index.php?title=%C4%90%C3%B4_th%E1%BB%8B_c%E1%BB%A7a_Mexico&action=edit&redlink=1) thuộc bang [Querétaro](/wiki/Quer%C3%A9taro), [Mexico](/wiki/M%C3%A9xico). Năm 2005, dân số của đô thị này là 208462 người. [[1]](#cite_note-1)
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=San_Juan_del_R%C3%ADo,_Quer%C3%A9taro&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=San_Juan_del_R%C3%ADo,_Quer%C3%A9taro&action=edit§ion=1)] [^](#cite_ref-1) [“Municipalities of Mexico”](http://www.statoids.com/ymx.html). Truy cập ngày 11 tháng 8 năm 2012.


text:
Smederevska Palanka
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Smederevska Palanka (tiếng Serbia: Смедеревска Паланка) là một thành phố và khu tự quản của Serbia. Thành phố Smederevska Palanka có diện tích km2, dân số là 25.300 người (theo điều tra dân số Serbia năm 2002) còn dân số cả khu tự quản là 59.605 người. Đây là thủ phủ hành chính của quận Ngoài thị xã, khu tự quản Smederevska Palanka còn gồm các làng sau:
- Azanja (4713)
- Bačinac (789)
- Baničina (1169)
- Bašin (552)
- Cerovac (1177)
- Glibovac (2269)
- Golobok (2396)
- Grčac (1176)
- Kusadak (5691)
- Mala Plana (887)
- Mramorac (613)
- Pridvorice (870)
- Ratari (2035)
- Selevac (3864)
- Stojačak (419)
- Vlaški Do (1161)
- Vodice (930)
Khí hậu[sửa | sửa mã nguồn]
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ “Municipalities of Serbia, 2006”. Statistical Office of Serbia. Truy cập ngày 28 tháng 11 năm 2010.
- ^ Popis stanovništva, domaćinstava i Stanova 2002. Knjiga 1: Nacionalna ili etnička pripadnost po naseljima (bằng tiếng Serbian). Statistical Office of Serbia. 2003. ISBN 86-84443-00-09 Kiểm tra giá trị
|isbn=(trợ giúp). May be downloaded from: [1]
- ^ “Monthly and annual means, maximum and minimum values of meteorological elements for the period 1981–2010” (bằng tiếng Serbia). Republic Hydrometeorological Service of Serbia. Truy cập ngày 9 tháng 4 năm 2015.

markdown:
# Smederevska Palanka
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|Smederevska Palanka
|
Смедеревска Паланка
|— Khu tự quản và thành phố —|
|
|![]()
|
|![]()
**Hiệu huy** ![ Vị trí của khu tự quản Smederevska Palanka trong Serbia](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c8/Serbia_Smederevska_Palanka.png/200px-Serbia_Smederevska_Palanka.png)
![ Vị trí của khu tự quản Smederevska Palanka trong Serbia](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c8/Serbia_Smederevska_Palanka.png/200px-Serbia_Smederevska_Palanka.png)
Vị trí của khu tự quản Smederevska Palanka trong Serbia
[44°21.93′B 20°57.52′Đ / 44,3655°B 20,95867°Đ](//tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=Smederevska_Palanka¶ms=44_21.93_N_20_57.52_E_type:city_region:RS) [Serbia](/wiki/Serbia) [Quận](/w/index.php?title=Qu%E1%BA%ADn_c%E1%BB%A7a_Serbia&action=edit&redlink=1) [Podunavlje](/w/index.php?title=Podunavlje_(qu%E1%BA%ADn)&action=edit&redlink=1) [Các khu định cư](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_khu_d%C3%A2n_c%C6%B0_%E1%BB%9F_Serbia&action=edit&redlink=1) [[1]](#cite_note-1) 2(163 mi 2) [[2]](#cite_note-2) [Múi giờ](/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D) [CET](/wiki/Gi%E1%BB%9D_Trung_%C3%82u)( [UTC+1](/wiki/Gi%E1%BB%9D_Ph%E1%BB%91i_h%E1%BB%A3p_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF)) [DST](/wiki/Quy_%C6%B0%E1%BB%9Bc_gi%E1%BB%9D_m%C3%B9a_h%C3%A8)) [CEST](/wiki/Gi%E1%BB%9D_m%C3%B9a_H%C3%A8_Trung_%C3%82u)( [UTC+2](/wiki/Gi%E1%BB%9D_Ph%E1%BB%91i_h%E1%BB%A3p_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF)) [Mã bưu chính](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_m%C3%A3_b%C6%B0u_ch%C3%ADnh_Serbia&action=edit&redlink=1) [Škofja Loka](/wiki/%C5%A0kofja_Loka) [Biển số xe](/w/index.php?title=Bi%E1%BB%83n_s%E1%BB%91_xe_Serbia&action=edit&redlink=1) [www.smed-palanka.rs](http://www.smed-palanka.rs) **Smederevska Palanka** ( [tiếng Serbia](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Serbia): Смедеревска Паланка) là một [thành phố](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_Serbia) và [khu tự quản](/w/index.php?title=Khu_t%E1%BB%B1_qu%E1%BA%A3n_c%E1%BB%A7a_Serbia&action=edit&redlink=1) của [Serbia](/wiki/Serbia). Thành phố Smederevska Palanka có diện tích km2, dân số là 25.300 người (theo điều tra dân số Serbia năm 2002) còn dân số cả [khu tự quản](/w/index.php?title=Khu_t%E1%BB%B1_qu%E1%BA%A3n_Serbia&action=edit&redlink=1) là 59.605 người. Đây là thủ phủ hành chính của [quận](/w/index.php?title=(qu%E1%BA%ADn)&action=edit&redlink=1) Ngoài thị xã, khu tự quản Smederevska Palanka còn gồm các làng sau: [Azanja](/w/index.php?title=Azanja&action=edit&redlink=1)(4713) [Bačinac](/w/index.php?title=Ba%C4%8Dinac&action=edit&redlink=1)(789) [Baničina](/w/index.php?title=Bani%C4%8Dina&action=edit&redlink=1)(1169) [Bašin](/w/index.php?title=Ba%C5%A1in&action=edit&redlink=1)(552) [Cerovac](/w/index.php?title=Cerovac_(Smederevska_Palanka)&action=edit&redlink=1)(1177) [Glibovac](/w/index.php?title=Glibovac&action=edit&redlink=1)(2269) [Golobok](/w/index.php?title=Golobok&action=edit&redlink=1)(2396) [Grčac](/w/index.php?title=Gr%C4%8Dac&action=edit&redlink=1)(1176) [Kusadak](/w/index.php?title=Kusadak&action=edit&redlink=1)(5691) [Mala Plana](/w/index.php?title=Mala_Plana_(Smederevska_Palanka)&action=edit&redlink=1)(887) [Mramorac](/w/index.php?title=Mramorac&action=edit&redlink=1)(613) [Pridvorice](/w/index.php?title=Pridvorice&action=edit&redlink=1)(870) [Ratari](/w/index.php?title=Ratari&action=edit&redlink=1)(2035) [Selevac](/w/index.php?title=Selevac&action=edit&redlink=1)(3864) [Stojačak](/w/index.php?title=Stoja%C4%8Dak&action=edit&redlink=1)(419) [Vlaški Do](/w/index.php?title=Vla%C5%A1ki_Do_(Smederevska_Palanka)&action=edit&redlink=1)(1161) [Vodice](/w/index.php?title=Vodice_(Smederevska_Palanka)&action=edit&redlink=1)(930)
## Khí hậu[
[sửa](/w/index.php?title=Smederevska_Palanka&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Smederevska_Palanka&action=edit§ion=1)]
|Dữ liệu khí hậu của Smederevska Palanka (1981–2010, cực độ 1961–2010)|
|Tháng||1||2||3||4||5||6||7||8||9||10||11||12||Năm|
|Cao kỉ lục °C (°F)||20.6||24.4||28.3||31.2||35.6||39.7||44.9||41.7||37.4||32.5||28.0||21.6||44,9|
|Trung bình cao °C (°F)||4.7||7.1||12.5||18.0||23.3||26.2||28.7||28.8||24.1||18.3||11.3||5.7||17,4|
|Trung bình ngày, °C (°F)||0.7||2.1||6.5||11.8||17.0||20.1||22.0||21.6||16.8||11.7||6.2||1.9||11,5|
|Trung bình thấp, °C (°F)||−2.8||−2.1||1.4||5.9||10.6||13.7||15.1||14.8||11.0||6.6||2.3||−1.4||6,3|
|Thấp kỉ lục, °C (°F)||−29.9||−25.7||−20.7||−7.8||−0.8||1.5||6.5||5.1||−3.3||−7.3||−16.5||−23.6||−29,9|
|
|
(1.669)
(1.543)
(1.717)
(1.972)
(2.138)
(3.098)
(2.382)
(2.319)
(2.22)
(2.016)
(1.969)
(2.039)
(25,087)
[độ ẩm](/wiki/%C4%90%E1%BB%99_%E1%BA%A9m) *Nguồn: Republic Hydrometeorological Service of Serbia* [[3]](#cite_note-RHSS-3)
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Smederevska_Palanka&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Smederevska_Palanka&action=edit§ion=2)] [^](#cite_ref-1) [“Municipalities of Serbia, 2006”](http://webrzs.stat.gov.rs/axd/en/Zip/OG2006webE.zip). Statistical Office of Serbia. Truy cập ngày 28 tháng 11 năm 2010. [^](#cite_ref-2) *Popis stanovništva, domaćinstava i Stanova 2002. Knjiga 1: Nacionalna ili etnička pripadnost po naseljima*(bằng tiếng Serbian). Statistical Office of Serbia. 2003. [ISBN](/wiki/ISBN) [86-84443-00-09](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/86-84443-00-09)Kiểm tra giá trị
|isbn=(
[trợ giúp](//en.wikipedia.org/wiki/Help:CS1_errors#bad_isbn)). May be downloaded from: [[1]](http://webrzs.stat.gov.rs/axd/Zip/Knjiga01.zip) [^](#cite_ref-RHSS_3-0) [“Monthly and annual means, maximum and minimum values of meteorological elements for the period 1981–2010”](http://www.hidmet.gov.rs/eng/meteorologija/stanica_sr.php?moss_id=13279)(bằng tiếng Serbia). Republic Hydrometeorological Service of Serbia. Truy cập ngày 9 tháng 4 năm 2015.

X-Cache: cp1065 miss (0), cp1065 frontend miss (0)


text:
Spalax ehrenbergi
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Spalax ehrenbergi hoặc Nannospalax ehrenbergi) là một loài động vật gặm nhấm trong họ Spalacidae. Loài này có ở Ai Cập, Iraq, Israel, các vùng lãnh thổ Palestine, Jordan, Liban, Libya, Syria và Thổ Nhĩ Kỳ. Môi trường sống tự nhiên của nó là thảm thực vật dạng bụi kiểu Địa Trung Hải, và nó đang bị đe dọa do mất môi trường sống.
Nghiên cứu di truyền tế bào gần đây đã chỉ ra rằng S. ehrenbergi thực sự có thể là một nhóm loài có chứa một số loài bí ẩn với số nhiễm sắc thể 2n=48, 2n=52, 2n=54, 2n=56 và 2n=58.[1]
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- Musser, G. G. and M. D. Carleton. 2005. Superfamily Muroidea. pp. 894–1531 in Mammal Species of the World a Taxonomic and Geographic Reference. D. E. Wilson and D. M. Reeder eds. Johns Hopkins University Press, Baltimore.
- Schlitter, D. 2004. Nannospalax ehrenbergi. 2006 IUCN Red List of Threatened Species. Downloaded on ngày 9 tháng 7 năm 2007.
- ^ Sözen,M et al., Some karyological records and a new chromosomal form for Spalax (Mammalia: Rodentia) in Turkey. Folia Zool. – 55(3): 247–256 (2006)

markdown:
# Spalax ehrenbergi
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|Spalax ehrenbergi|
|
|![]()
[Tình trạng bảo tồn](/wiki/T%C3%ACnh_tr%E1%BA%A1ng_b%E1%BA%A3o_t%E1%BB%93n) [Phân loại khoa học](/wiki/Ph%C3%A2n_lo%E1%BA%A1i_sinh_h%E1%BB%8Dc) [Giới](/wiki/Gi%E1%BB%9Bi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *regnum*) [Animalia](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt) [Ngành](/wiki/Ng%C3%A0nh_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *phylum*) [Chordata](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_c%C3%B3_d%C3%A2y_s%E1%BB%91ng) [Lớp](/wiki/L%E1%BB%9Bp_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *class*) [Mammalia](/wiki/L%E1%BB%9Bp_Th%C3%BA) [Bộ](/wiki/B%E1%BB%99_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *ordo*) [Rodentia](/wiki/Rodentia) [Họ](/wiki/H%E1%BB%8D_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *familia*) [Spalacidae](/wiki/H%E1%BB%8D_D%C3%BAi) [Chi](/wiki/Chi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *genus*) [Spalax](/wiki/Spalax) [Loài](/wiki/Lo%C3%A0i)( *species*) **S. ehrenbergi** [Danh pháp hai phần](/wiki/Danh_ph%C3%A1p_hai_ph%E1%BA%A7n) *Spalax ehrenbergi*
(
[Nehring](/w/index.php?title=Alfred_Nehring&action=edit&redlink=1), 1898) **Spalax ehrenbergi** hoặc **Nannospalax ehrenbergi**) là một loài động vật [gặm nhấm](/wiki/B%E1%BB%99_G%E1%BA%B7m_nh%E1%BA%A5m) trong họ [Spalacidae](/wiki/H%E1%BB%8D_D%C3%BAi). Loài này có ở Ai Cập, Iraq, [Israel](/wiki/Israel), các vùng lãnh thổ Palestine, [Jordan](/wiki/Jordan), Liban, Libya, [Syria](/wiki/Syria) và [Thổ Nhĩ Kỳ](/wiki/Th%E1%BB%95_Nh%C4%A9_K%E1%BB%B3). Môi trường sống tự nhiên của nó là thảm thực vật dạng bụi kiểu Địa Trung Hải, và nó đang bị đe dọa do mất môi trường sống.
Nghiên cứu
[di truyền tế bào](/w/index.php?title=Di_truy%E1%BB%81n_t%E1%BA%BF_b%C3%A0o&action=edit&redlink=1) gần đây đã chỉ ra rằng *S. ehrenbergi* thực sự có thể là một [nhóm loài](/w/index.php?title=Nh%C3%B3m_lo%C3%A0i&action=edit&redlink=1) có chứa một số [loài bí ẩn](/w/index.php?title=Lo%C3%A0i_b%C3%AD_%E1%BA%A9n&action=edit&redlink=1) với [số nhiễm sắc thể](/w/index.php?title=S%E1%BB%91_nhi%E1%BB%85m_s%E1%BA%AFc_th%E1%BB%83&action=edit&redlink=1) 2n=48, 2n=52, 2n=54, 2n=56 và 2n=58. [[1]](#cite_note-1)
|
|![]()
|Wikimedia Commons có thêm hình ảnh và phương tiện truyền tải về
|
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Spalax_ehrenbergi&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Spalax_ehrenbergi&action=edit§ion=1)]
- Musser, G. G. and M. D. Carleton. 2005. Superfamily Muroidea. pp. 894–1531
*in*Mammal Species of the World a Taxonomic and Geographic Reference. D. E. Wilson and D. M. Reeder eds. Johns Hopkins University Press, Baltimore.
- Schlitter, D. 2004.
[Nannospalax ehrenbergi](http://www.iucnredlist.org/search/details.php/14326/all). [2006 IUCN Red List of Threatened Species.](http://www.iucnredlist.org)Downloaded on ngày 9 tháng 7 năm 2007. **Sözen,M et al., Some karyological records and a new chromosomal form for Spalax (Mammalia: Rodentia) in Turkey. Folia Zool. – 55(3): 247–256 (2006)** [^](#cite_ref-1)
|
|
|Phân họ
|
|Phân họ
|

X-Cache: cp1054 hit (1), cp1065 frontend miss (0)


text:
superorganic
Từ điển mở Wiktionary
Bước tới:
dẫn lái
,
tìm
Tiếng Anh
[
sửa
]
Tính từ
[
sửa
]
superorganic
Siêu
hữu cơ
.
Tham khảo
[
sửa
]
Hồ Ngọc Đức,
Dự án Từ điển tiếng Việt miễn phí
(
chi tiết
)
Lấy từ “
https://vi.wiktionary.org/w/index.php?title=superorganic&oldid=289217
”
Thể loại
:
Mục từ tiếng Anh
Tính từ
Tính từ tiếng Anh
Trình đơn chuyển hướng
Công cụ cá nhân
Mở tài khoản
Đăng nhập
Không gian tên
Mục từ
Thảo luận
Biến thể
Các hiển thị
Tra
Sửa đổi
Xem lịch sử
Khác
Tìm kiếm
Chuyển hướng
Trang Chính
Cộng đồng
Thay đổi gần đây
Mục từ ngẫu nhiên
Trợ giúp
Thảo luận chung
Quyên góp
Chỉ mục
Ngôn ngữ
Chữ cái
Bộ thủ
Từ loại
Chuyên ngành
In/xuất ra
Tạo một quyển sách
Tải về dưới dạng PDF
Bản in được
Công cụ
Các liên kết đến đây
Thay đổi liên quan
Tải tập tin lên
Các trang đặc biệt
Liên kết thường trực
Thông tin trang
Trích dẫn trang này
Ngôn ngữ định nghĩa
Trang này được sửa đổi lần cuối lúc 00:40 ngày 27 tháng 9 năm 2006.
Văn bản được phát hành theo
Giấy phép Creative Commons Ghi công–Chia sẻ tương tự
; có thể áp dụng điều khoản bổ sung. Xem
Điều khoản Sử dụng
để biết thêm chi tiết.
Quy định quyền riêng tư
Giới thiệu Wiktionary
Lời phủ nhận
Nhà phát triển
Phiên bản di động

X-Cache: cp1067 miss (0), cp1068 frontend miss (0)