text:
Bình khí, bất cập, thái quá
Trong ngũ vận, mỗi vận đều có quy luật biến hóa riêng. Mỗi vận có số riêng, có quyền riêng, cho nên đối với các quá trình sinh hóa của vạn vật trong tự nhiên như: sinh, trưởng, hóa, thu tàng có ảnh hưởng rất khác nhau.
Các tiên triết Trung Quốc có những nhận thức độc đáo về quy luật biến đổi của các khí ngũ vận và ảnh hưởng của chúng đối với sự sinh hóa cùa vạn vật. Trên quan điểm vĩ mô mà nói, người ta chia ngũ vận, lục khí thành 3 tình huống là: bình khí, bất cập, thái quá để khảo sát.
Bình khí, bất cập, thái quá là ba loại tình huống bình thường của ngũ vận. Ngũ vận quay vòng không ngừng, ba tình huống này sẽ làm tổn hại hoặc giúp ích cho sự thịnh suy của các quá trình biến hóa. Do đó, nói đến ngũ vận không thể không nói đến ba tình huống này. Bình khí, bất cập thái quá mỗi cái đều có tên riêng, tiêu chí và biểu tượng riêng. Dưới đây chúng ta sẽ lần lượt bàn đến một cách tỉ mỉ.
Mục lục
- 1 Bình khí
- 2 Bất cập
- 3 Thái quá
- 4 Tác phẩm, tác giả, nguồn
Bình khí
(1) Bình khí của mộc vận
Bình khí của mộc vận có tác dụng kích thích sự phân bố dương khí ôn hòa, có thể thúc đẩy mọi vật sản sinh và phát triển, cho nên còn gọi là "kích hòa".
Gặp năm mộc vận bình khí kích hòa, mọi vật được sản sinh, phát triển, không bị sát thương. Tác dụng của mộc khí là lưu hành khắp mọi nơi, thông đạt bốn phương, dương khí được thông thương, âm khí trải rộng khắp, làm cho vạn vật được sinh, trưởng, hóa, thu, tàng, ngũ khí khuếch tán rộng khắp.
Mộc khí chính trực, tính chất nhu hòa. Công dụng của nó biểu hiện ở chỗ làm cho mọi vật cong biến thành thẳng, vươn ra tự nhiên. Khí sinh hóa của nó khiến cho vạn vật mơn mởn tươi tốt. Chức quyền của nó là phát tán. Thời lệnh tương ứng là mùa xuân, đặc điểm khí hậu là ôn hòa ấm áp, biểu hiện cùa nó là phong khí.
Về vật loại nó thuộc về thảo mộc, trong nhân thể là tạng gan. Can mộc bị kim khí mát lạnh khắc chế. Gan khai khiếu ở mắt.
Về ngũ cốc nó thuộc loại vừng, về hoa quả nó thuộc loại quả mận, trong quả nó là hạt nhân, về côn trùng thuộc loại có lông, về lục súc là chó, màu sắc là màu xám. Trong ngũ vị là vị chua, trong ngũ âm là giác, về vật thể là loại cứng vừa, về số là số 8.
Tinh khí của mộc vận để nuôi dưỡng gân cốt. Đặc điểm sự phát bệnh của nó là đau co thắt ở vùng bụng, hoặc căng tức ở vùng ngực và liên sườn.
(2) Bình khí của hỏa vận
Bình khí của hỏa có vai trò cổ vũ, khích lệ dương khí đi lên, khiến cho vạn vật được xum xuê, rậm rạp, rõ ràng, cho nên gọi là "thăng minh".
Gặp năm hỏa vận thăng minh, đặc điểm của vạn vật là phát triển tươi tốt, không bị hình phạt. Tác dụng của hỏa khí có thể trải khắp bốn phương, không nơi nào không đến, khiến cho vạn vật được sinh, trưởng, hóa, thu, tàng, ngũ khí có thể phát triển cân bằng.
Hỏa khí nóng bốc lên, nên tính chất là cấp tốc. Công năng của nó biểu hiện ở sự đốt cháy. Khi sinh hóa của nó là khiến cho vạn vật phồn vinh, rậm rạp, xum xuê. Tương ứng với nó là mùa hạ, đặc điểm khí hậu là nóng bức, biểu hiện của nó là khí nóng.
Về vật nó thuộc loại hỏa, trong nhân thể là tim. Tâm hỏa bị khí hàn thủy khắc chế khai khiếu ở lưỡi, về ngũ cốc là lúa mạch, về loại quả là mơ, trong quả là thịt, về côn trùng là loại trùng lông vũ, trong ngũ súc là ngựa, màu sắc là màu đỏ, trong ngũ vị là vị đắng, trong ngũ âm là chủy, trong vật thể là các đường mạch, về số là số 7.
Tinh khí của hỏa vận là bổ sung dinh dưỡng cho huyết mạch, đặc điểm phát bệnh của nó là cơ bắp co giật, co quắp.
(3) Bình khí của thổ vận
Bình khí của thổ có tác dụng làm hưng vượng sự sinh hóa nên khiến cho vạn vật được viên mãn, hoàn bị, cho nên còn có tên "bị hóa".
Gặp năm thổ vận bị hóa thì đặc điểm là nguyên khí ổn định, điều hòa, khiến cho vạn vật được sinh hóa. Tác dụng của thổ khí có thể khuếch tán khắp bốn phương,
khiến cho vạn vật được sinh, trưởng, hóa, thu, tàng, ngũ khí đều có thể được phát triển một cách cân bằng và hoàn thiện.
Thổ khí tính hòa bình, đôn hậu, tính chất là nhu thuận. Tác dụng của nó biểu hiện ở chỗ có thể ở trên cao, có thể ở dưới thấp, khí sinh hóa của nó khiến cho vạn vật phong phú, viên mãn. Chức quyền của nó là yên tĩnh, thời lệnh tương ứng là trường hạ. Đặc điểm khí hậu là nóng bức, bốc sôi, biểu hiện là thấp khí.
về vật loại nó thuộc thổ. Trong cơ thể tương ứng với tỳ. Tỳ thổ bị khí phong mộc khắc chế. Tỳ khai khiếu ở miệng, về ngũ cốc là ngô, về hoa quả là táo ta. Trong quả nó là thịt. Màu sắc là màu vàng, ngũ vị là ngọt, ngũ âm là cung. Trong vật thể thuộc loại thịt, da, lông, số là số 5.
Tinh khí của thổ vận làm đầy đủ dinh dưỡng nuôi cơ bắp. Đặc điểm phát bệnh là ách tắc, không thông.
(4) Bình khí của kim vận
Bình khí của kim có tác dụng thu liệm, khiến cho vạn vật yên tĩnh, ổn định, cho nên còn gọi là "thẩm bình".
Gặp năm kim vận thẩm bình, đặc điểm mọi vật là thu liệm, kết trái, không bị tàn hại. Khí thiên địa tuy có tính chất thu liệm, thắt buộc nhưng không có hiện tượng gây tổn thất, tàn hại, khiến cho vạn vật được sinh, trưởng, hóa, thu, tàng, ngũ khí đều được sinh sôi nẩy nở trong lành.
Kim khí trắng trong, sáng sủa, tính chất cương cường sắc bén. Công dụng của nó biểu hiện ở chỗ chín rộ, rơi rụng. Khí sinh hóa của nó khiến cho vạn vật thu liệm, cứng chắc. Chức quyền của nó là cứng cáp. Thời lệnh tương ứng của nó là mùa thu, dặc điểm khí hậu là mát và se lạnh. Biểu hiện của nó là táo khí.
Về vật loại nó thuộc kim, trong nhân thể tương ứng với phế. Phế khí bị hỏa nhiệt khắc chế, phế khai khiếu ở mũi. Trong ngũ cốc là lúa gạo, về hoa quả là đào, trong quả là vỏ ngoài, màu sắc thuộc màu trắng, trong côn trùng là loại giáp xác, trong ngũ súc là gà, trong ngũ vị là vị cay, trong ngũ âm là thương, về vật thể thuộc loại vỏ ngoài cứng, về số là số 9. Tinh khí của kim vận là cung cấp dinh dưỡng cho lông da. Đặc điểm phát bệnh là ho.
(5) Bình khí của thủy vận
Bình khí của thủy vận có tác dụng nhu thuận, trầm tĩnh, xum xuê cho nên còn gọi là "tĩnh thuận".
Gặp năm thủy vận tĩnh thuận, đặc điểm của vạn vật là kết trái. Khí thiên địa tuy có tính chất tiềm tàng, kết trái nhưng không làm tổn hại đến vạn vật, làm cho vạn vật được, sinh, trưởng, hóa, thu, tàng, ngũ khí được hoàn chỉnh đầy đặn không bị thái quá hoặc bất cập.
Thủy khí sạch sẽ, tinh khiết, trong veo, tính chất của nó là thuận hòa, nhuận ướt, đi xuống. Công dụng của nó là bổ sung bồi đắp cho tràn đầy. Khí sinh hóa của nó là làm cho vạn vật ngưng kết, rắn chắc. Chức quyền của nó là làm cho sông suối chảy mãi không ngừng. Thời lệnh tương ứng là mùa đông. Đặc điểm khí hậu là giá rét. Biểu hiện của nó là khí lạnh.
Bất cập
(1) Mộc vận bất cập
Mộc vận bất cập thì không thể khuếch tán dương khí ôn hòa một cách bình thường, do đó khiến cho vạn vật thấp bé, nên còn gọi là "ủy hòa".
Gặp năm ủy hòa mộc vận bất cập, sinh khí của mộc bị kim khí chế áp, cho nên còn gọi là "thắng sinh", mộc khí không thể phát huy tác dụng một cách bình thường, thổ khí bị mất đi sự chế ngự cần có, do đó hóa khí thịnh vượng, khuếch tán. Mộc bất cập không thể sinh hỏa do đó "trường khí" của hỏa tự nhiên lắng xuống. Kim khí thắng mộc, vì vậy "thu khí" thuộc kim đến sớm, gây ra mưa lạnh thất thường gió nổi mây ùn liên tục. Sinh khí không đủ khiến cho cây cỏ sinh trưởng chậm lại. Thu khí đến sớm khiến cho cây cỏ mau tàn lụi. Vạn vật sinh trưởng tuy muộn, nhưng vì hỏa khí và thu khí thịnh vượng, cho nên quá trình sinh trưởng nhanh và chín sớm, lông vỏ cứng chắc. Mộc suy kim vượng, cho nên trong khí của mộc bất cập đã hàm chứa đặc điểm của sự thu liệm. Công dụng của nó biểu hiện ở chỗ: co lại không khuếch tán. Nó có thể làm cho nhân thể mắc chứng bệnh như: co quắp hoặc cơ bắp lúc chùng lúc căng, thậm chí dẫn đến hoảng hốt lo sợ. Trong nhân thể nó tương ứng với tạng gan; về hoa quả là táo, mận; trong quả là hạt, vỏ; trong ngũ cốc là ngô, lúa; trong ngũ vị là vị chua, vị cay; trong màu sắc là màu trắng màu xám; trong ngũ súc là chó, là gà; trong côn trùng là loại trùng có lông, trùng giáp xác.
Khí hậu biểu hiện thành sương mù, giá rét. Trong ngũ âm là: giác, thương; phát bệnh thường biểu hiện thành sự hoang mang, lo sợ. Tất cả những điều này đều là do mộc vận bất cập, kim đến khắc mộc nên mộc khí tùy theo kim khí mà biến hóa. Do mộc khí biến hóa theo kim khí, cho nên nó cũng tương đương là bán kim khí, hoặc còn gọi là "thiểu giác, bán thương". Giác trong ngũ âm đại biểu cho mộc vận. Vì mộc vận bất cập cho nên mới gọi là thiểu, là bán. Trong ngũ âm thương đại biển cho kim.
Nếu gặp các năm đinh tị, đinh hợi, năm đinh tuy có mộc vận bất cập, nhưng vì tị hợi là quyết âm phong mộc ty thiên (ty có nghĩa là làm chủ, thao túng) mộc khí bất cập dược khí ti thiên phù trợ, do đó trở thành bình khí. Bình khí còn gọi là "chính". Cùng với ti thiên còn được gọi là "thượng”. Cho nên gặp năm mộc vận bất cập, tức là gặp thượng giác thì vận khí của nó giống như chính giác. Nếu gặp các năm đinh mão, đinh dậu. dương minh táo kim ti thiên, thì mộc khí lại càng suy nhược, đến nỗi mộc khí hoàn toàn thuận theo kim khí. Cũng tức là coi kim khí như là bình khí. Cho nên nói gặp năm mộc vận bất cập thì vận khí của nó giống với "thương". Trong nhân thể có thể phát sinh những bệnh như tứ chi run yếu, phù thũng, mụn nhọt, nhiều giun. Đó là vì kim khí làm tổn thương đến gan. Nếu gặp những năm như đỉnh sửu, đinh mùi tức thái ân thấp thổ ti thiên, thổ khí thịnh vượng, còn mộc khí bất cập không thể khắc thổ, lúc đó sẽ trở thành bình khí của thổ vận, cho nên thượng cung giống với chính cung. Vì vậy gặp năm thổ vận bất cập, do kim khí thắng quá nên bắt đầu xuất hiện cảnh tượng khắp nơi tiêu điều không có khí thế, nhưng theo đó mà khí hỏa bốc lên báo phục. Những thắng khí phục khí này đều do mộc khí bất cập gây ra. Cho nên thiên tai thường phát sinh ở phương đông tương ứng với mộc khí. Khi hỏa khí đến báo phục thì thường phát sinh sấm sét.
(2) Hỏa vận bất cập
Hỏa vận bất cập không những làm cho dương khí không bốc lên mà còn bị phục xuống, nên vạn vật không thể phồn vinh, sáng sủa, cho nên còn gọi là "phục minh". Gặp năm hỏa vận bất cập, trưởng khí của hỏa bị thủy chế ngự, thủy chiến thắng, cho nên còn gọi là "thắng trưởng".
Trưởng khí không thể phát huy tác dụng bình thường. Tàng khí của thủy ngược lại được phân bố khắp trong các mùa. Do đó, vì hỏa khí bất cập nên không thể chế ngự kim, làm cho thu khí của kim được phát triển tự nhiên. Thủy khí, kim khí thịnh vượng dẫn đến khí hậu mát lạnh thường xuất hiện, còn khí nóng thì giảm yếu đi. Hỏa không thể sinh thổ, làm cho hóa khí của thổ không đủ, cho nên sự sinh, hóa của vạn vật rơi vào trạng thái ngưng trễ, đình đốn, lại còn thêm thu liệm của kim khí thái quá, dẫn đến vạn vật tuy có được sinh ra nhưng không thể lớn lên mà nằm trong tình trạng non yếu đã kết trái. Khi trưởng hạ đến là lúc sự sinh hóa nên thịnh vượng, nhưng ngược lại lúc vạn vật đã suy lão. Hỏa vận bất cập, thì dương khí ẩn phục, ít lộ ra, côn trùng cũng sớm tàng độn vào đất. Khí phục minh không thông thương, nên công dụng cùa nó biểu hiện thành sự bùng nổ, không hòa hoãn. Sự biến hóa của nó hoặc không rõ ràng hoặc ẩn lặn. Trong nhân thể dẫn đến những chứng bệnh lạnh buốt, đau nhức.
Trong nhân thể nó tương ứng với tim và gan, trong hoa quả là quả vải, đào: trong quả nó là những đường gân, chất nước. Trong ngũ cốc là đậu, là lúa; trong ngũ vị là đắng, là mặn; màu sắc là đen, đỏ. Trong ngũ súc là ngựa, là lợn; trong côn trùng là loại lông vũ, loại có vẩy. Khí hậu biểu hiện thành băng, hoặc sương giá. Trong ngũ âm là chủy, là vũ. Đặc điểm của bệnh tật là thần kinh thác loạn, đau buồn, giảm trí nhớ. Tất cả những chứng này đều do hỏa vận bất cập, thủy đến khắc hỏa, hỏa khí biến hóa thuận theo thủy khí mà gây nên.
Vì hỏa khí biến hóa theo thủy khí, do đó nó cũng có đặc tính của thủy vận, cho nên nói "thiểu chùy" cũng là thiểu vụ". Nếu gặp các năm quý mão, quý dậu, dương minh táo kim ty thiên thì hỏa khí càng không thể chế ngự được kim khí, lúc đó nó sẽ trở thành bình khí của kim vận. Cho nên nói gặp năm thắng trưởng năm thượng thương thì vận khí cũng giống như chính thương.
Những bệnh tật phát sinh trong nhân thể đều là do tà khí làm tổn thương can mộc. Do đó năm thắng trưởng, ban đầu cảnh tượng biểu hiện là lạnh, ảm đạm, gió lạnh xuất hiện mưa giông dầm dề không ngớt. Những thắng khí, phục khí này đều là do hỏa khí bất cập gây ra, cho nên thiên tai phát sinh ở phương nam, tương ứng với hỏa khí. Khi thổ khí đến báo phục thường phát sinh mưa gió, sấm chớp hoặc mưa dầm liên miên.
(3) Thổ vận bất cập
Thổ vận bất cập thì tác dụng sinh hóa giảm yếu, khiến cho vạn vật thấp lùn không phát triển được, cho nên còn gọi là "bỉ lâm".
Gặp năm thổ vận bất cập, hóa khí ở bên trên bị mộc khí chế ngự nên giảm yếu, do đó còn gọi là "giảm hóa". Hóa khí không thể phát huy tác dụng được bình thường. Vì sinh khí của mộc độc vượng, mộc khó sinh hóa, cho nên trưởng khí của hỏa chưa thể được hoàn chỉnh như bình thường. Thổ khí bất cập nên địa khí không thể bốc lên thành mây, do đó mưa ít, mất điều hòa. Thổ không thể sinh kim cho nên kim khí bình lặng. Mộc vượng thổ suy, thủy khí mất di sự chế ngự. Vì phong và hàn cùng xuất hiện nên cây cỏ tuy phồn hoa tươi tất, nhưng chỉ đẹp mà không chắc khỏe. Quả lép vì mộc khí quá thịnh, do đó khí của thổ vận bất cập hàm chứa đặc điểm lỏng lẻo, phân tán. Công dụng của nó biểu hiện ở chỗ ổn định, trầm lặng. Sự biến hóa của nó có thể khiến cho nhân thể phát sinh các bệnh như mụn nhọt, lở loét, mủ đặc, cơ bắp sưng đau nhức, còn có thể dẫn đến chứng thấp khớp.
Trong nhân thể nó tương ứng với tì; trong hoa quả là mận, vải; trong quả là chất nước và hạt; trong ngũ cốc là đậu vừng; trong ngũ vị là chua, ngọt; màu sắc là màu xám, màu vàng; trong ngũ súc là trâu, là chó. Trong côn trùng là trùng có lông. Khí hậu biểu hiện thành cuồng phong làm cho cây cối lay đổ; trong ngũ âm là cung, giác. Đặc điềm cùa bệnh tật là chướng đầy và u nhọt. Tất cả những điều đó, đều là do thổ vận bất cập nên mộc đến khắc thổ, thổ phải thuận theo mộc khí mà biến hóa.
Vì thổ khí biến hóa theo mộc khí cho nên nói "thiểu cung" và "thiểu giác" giống nhau. Nếu gặp hai năm kỉ sửu, kỉ mùi, thái âm thấp thổ ti thiên, thì tuy thổ vận bất cập nhưng nhờ được khí của ti thiên trợ giúp cũng giống như hai năm kỉ tị, kỉ hợi có quyết âm phong mộc ti thiên, do đó thổ khí thuận theo mộc khí nên trở thành bình khí của mộc vận. Cho nên nói ở năm thổ vận bất cập, gặp thượng giác giống như chính giác. Trong nhân thể thường phát sinh bệnh tiêu chảy, đó là do tà khí làm tổn thương tì thổ.
Về mặt khí hậu thường biểu hiện thành cuồng phong, làm cho cây cỏ đổ nát, tiếp sau đó là khô héo, rơi rụng. Vì tất cả những sự biến hóa này đều là do thổ khí bất cập dẫn đến, cho nên thiên tai thường phát sinh ở vùng giữa tương ứng với thổ khí rồi lan ra khắp bốn phương. Mộc khí thăng quá sẽ có kim khí đến chế ngự báo phục, kim khí là sát, cho nên kim khí lạnh mát vượng làm cho sinh khí của mộc bị chế ngự.
(4) Kim vận bất cập
Kim vận bất cập thì tác dụng thu liệm, chắc cứng bị suy giảm, khiến cho vạn vật lỏng lẻo, giòn gẫy, từ đó mà thay đổi hình dạng, cho nên còn gọi là "tòng cách,",
Gặp năm kim vận bất cập tòng cách, khí "thu" bị hỏa khí chế ngự làm suy giảm cho nên gọi là "triết thu". Kim khí không thể phát huy tác dụng bình thường, do đó việc thu hoạch không thể đến đúng thời hạn mùa vụ. Kim không thể chế ngự được mộc khí, khiến cho "sinh" khí của mộc được khuếch tán. Hỏa khí thịnh nên có thể sinh thổ, do đó "trưởng" khí có vai trò như "hóa" khí, phát huy được tác dụng. Chức quyền của hỏa là phát triển rộng ra, nên vạn vật sinh trưởng được thịnh vượng. Vì hỏa vượng kim suy, mộc khí mất đi khả năng chế ngự cho nên khí của tòng cách hàm chứa đặc điểm bốc lên để khuếch tán. Biểu hiện của nó là táo động cấp thiết. Sự biến hóa của nó có thể làm cho con người bị bệnh ho, bệnh mất tiếng, hoặc bệnh hen suyễn thở dốc ngược. Trong nhân thể nó tương ứng với phổi; hoa quả là mận, mơ; trong quả là vỏ và các mạch gân; trong ngũ cốc là vừng lúa mạch; trong ngũ vị là đắng, cay. Trong ngũ sắc là màu trắng, màu đỏ; trong ngũ súc là gà, dê; trong côn trùng là loài lông vũ, loài giáp xác. Trong khí hậu biểu hiện thành trời trong, nóng bức; trong ngũ âm là thương, chủy. Đặc điểm của bệnh tật là hắt hơi, ho, chảy nước mũi trong, đờm có huyết. Tất cả những điều này là do kim vận bất cập, hỏa đến khắc kim nên kim khí phải biến hóa theo hỏa khí. Vì kim khí biến hóa theo hỏa khí cho nên nói "thiểu thương" giống với "thiểu chủy"
Nếu gặp hai năm ất mão, ất dậu, minh dương táo kim ti thiên thì kim vận tuy bất cập, nhưng nhờ được khí của ti thiên trợ giúp nên vẫn là bình khí. Cho nên nói năm tòng cách gặp được thượng thương thì cũng giống như chính thương. Ví dụ hai năm ất tị và ất hợi, quyết âm phong mộc ti thiên, dược tam khí tương trợ nên trở thành bình khí của mộc vận. Vì vậy nói năm tòng cách gặp thượng giác vận khí cũng giống như chính giác. Lúc đó bệnh tật phát sinh là do tà khí làm thương tổn phế kim.
Vì kim vận bất cập, nên hỏa khí tháng quá, do đó biểu hiện ban đầu là hỏa nhiệt mạnh mẽ, tiếp theo đó là thủy khí đến báo phục, cho nên xuất hiện cảnh tượng băng tuyết. Những thắng khí và phục khí này đều là do kim khí bất cập mà tạo nên. Cho nên thiên tai phát sinh ở phương tây tương ứng với kim khí. Khi thủy khí đến báo phục thì các loại động vật như côn trùng có vẩy, lợn, chuột đều phục tàng bất động, khí của băng giá đến sớm cho nên khí hậu giá buốt.
(5) Thủy vận bất cập:
Thủy vận bất cập là nguồn nước khô cạn khiến cho vạn vật không có tiềm lực phát triển xum xuê, cho nên còn gọi là "hạc lưu".
Gặp năm thủy vận bất cập, hạc lưu, thủy không thể khắc chế được hỏa khí, do đó dương khí khuếch tán, cho nên còn gọi là "phản dương". "Tàng" khí của thủy không thể phát huy tác dụng bình thường mà bị thổ khí chế ngự thủy, do đó "hóa" khí thịnh vượng. "Trưởng" khí của hỏa cũng lưu tán thông thương, khiến cho các loài côn trùng không phục tàng như bình thường mà vẫn còn hoạt động. Thổ khí tuy nhuận ướt, nhưng nước ở khe suối giảm ít, cỏ cây vẫn phát triển rậm rạp, vạn vật tú mĩ, tươi đẹp, phong phú. Vì thủy vận bất cập nên thổ khí trắc trở, khí của hạc lưu đình trệ. Công dụng của nó biểu hiện thành không thể phong tàng kín đáo mà là chậm chạp, rò rì. Sự biến hóa của nó có thể làm cho con người phát sinh các bệnh tân dịch trì trệ, không đồng đều, trở thành khô gầy, yếu ớt.
Trong nhân thể nó tương ứng với thận; trong hoa quả là táo, mơ; trong quả là chất nước, cùi; trong ngũ cốc là kê, ngô; trong ngũ súc là trâu, lợn; côn trùng là loài trùng có vẩy, trùng lõa thể; đặc điểm của bệnh tật là hình thể thấp, bé, nôn ngược khiến cho không thông. Tất cả những điều này đều là do thủy khí biến hóa theo thố, cho nên nói "thiểu vũ" giống như "thiểu cung".
Nếu gặp hai năm tân sửu, tân mùi, thái dương thấp thổ ti thiên, thủy khí càng suy, còn thổ khí lại thịnh vượng, do đó hình thành nên bình khí của thổ vận. Cho nên nói gặp năm hạc lưu, gặp thượng cung thì vận khí giống với chính cung. Biểu hiện của các bệnh là tiểu tiện không thông, hoặc bị bế tắc ở những bộ phận khác, đó là vì tà khí làm tổn thương đến thận, thủy vận bất cập mà thấp, thổ khí thắng, cho nên năm hạc lưu ban đầu là mây nhiều âm u, mưa to đột ngột, nhưng tiếp sau đó là gió, mộc khí đến khống chế báo phục, làm cho xuất hiện cảnh tượng gió mạnh khắp nơi, cây cối đổ gẫy. Những thắng khí và phục khí này đều là do thủy vận bất cập gây nên, cho nên thiên tai thường phát sinh ở phía bắc, tương ứng với thủy khí. Các loài côn trùng có lông, hoặc các loài động vật đều nhảy ra hoạt động mà không tàng phục ẩn nấp đúng mùa.
Tóm lại, gặp năm vận khí bất cập thì khí thắng và k thắng sẽ nhân cơ hội yếu mà xâm phạm, đồng thời tranh giành lẫn nhau, giống như khách không mời mà đến, nhiều cảnh trái ngược diễn ra, khác với quy luật bình thường. Kết quả là khiến cho bản khí bị tổn hại, đó là vì có thắng khí thì tất nhiên cũng có báo phục khí. Phàm thắng khí dữ dội thì khí báo phục cũng dữ dội. Đó cũng là một trong những quy luật của vận khí.
Thái quá
(1) Mộc vận thái quá
Mộc vận thái quá thì lực phát sinh sẽ thịnh vượng. khiến cho vạn vật phát dục sớrn, cho nên còn gọi là "phát sinh".
Gặp năm mộc vận thái quá, phát sinh, dương khí khuyếch tán quá thịnh làm cho vạn vật phát sinh, nở rộ, xuất hiện cảnh tượng thay cũ đổi mới, cho nên còn gọi là "khởi trần". Mộc thịnh khắc thổ, làm cho thổ khí lỏng lẻo, bạc nhược. Cây cỏ trong tự nhiên sẽ mềm mại, vươn ra phát triển, dương khí ấm áp trải khắp bốn phương, âm khí cũng theo sau dương khí mà phát huy tác dụng, làm cho khí sinh hóa được đầy đặn, vạn vật mơn mởn, tốt tươi.
Tác dụng hóa khí của nó là "sinh", cho nên khí "khởi trần" tú mĩ; chức quyền của nó là phát tán; biểu hiện của nó là vươn ra phát triển. Sự biến hóa của nó có thể dẫn đến trong nhân thể bị xáo trộn, hoặc ngoài tự nhiên là cây cối bị làm đổ. Trong ngũ cốc là vừng lúa; trong ngũ súc là gà, chó; trong hoa quả là mận, đào; trong màu sắc là màu xanh, vàng, trắng; trong ngũ vị là chua, ngọt, cay. Trong côn trùng là loại có lông, giáp xác; trong vật thể thuộc loại có hạt cứng, vỏ ngoài cũng cứng.
Trong nhân thể là kinh mạch, nó tương ứng với can kinh túc quyết âm và đởm kinh túc thiểu dương; trong nội tạng tương ứng với gan và tì; bệnh phát sinh là tính tình dễ phẩn nộ, bực tức.
Khi phong mộc thái quá thì sẽ có kim khí đến khống chế, cho nên lúc này tuy không phải là dương minh táo kim ti thiên nhưng khí của nó giống với táo kim ti thiên. Vì vậy nói thái giác giống với thượng thương. Nếu gặp bốn năm: nhâm tí, nhâm ngọ, nhâm dần, nhâm thân thì thiếu âm quân hỏa, hoặc thiếu dương tướng hỏa ti thiên, làm cho hỏa khí bốc lên, trong cơ thể sẽ xuất hiện các chứng như nôn mửa, tiêu chảy. Khi mộc khí thái quá, kim khí sẽ đến khống chế nó, làm phát sinh çảnh tượng khí mát của mùa thu đến dồn dập, thậm chí biểu hiện thành sát khí. Khí hậu mát mẻ đột nhiên đến sớm, lảm cho cây cỏ điêu linh, con người dễ mắc bệnh, đó là vì tà khí làm tổn hại đến can tạng.
(2) Hỏa vận thái quá
Hỏa vận thái quá thì khí của hỏa nhiệt quá thịnh, khiến cho vạn vật bị đốt khô, cho nên còn gọi là "xích nghĩa".
Gặp năm hỏa vận thái quá vì "trưởng" khí của hỏa thịnh vượng, do đó làm cho vạn vật tốt đẹp xum xuê, cho nên còn gọi là "phiên mậu" khí âm thoái giảm, dương khí bốc lên bên ngoài, làm xuất hiện cảnh tượng phồn vinh, tươi tốt. Nhiệt khí mạnh mẽ sẽ phát huy tác dụng bốc lên của nó, do đó mà vạn vật tươi tốt.
Tác dụng hóa sinh của nó là "trưởng", cho nên gặp năm hỏa vận thái quá thì nhiệt độ lên cao; chức quyền của nó là hoạt động liên tục; biểu hiện của nó là thanh sắc lộ rõ ra ngoài; sự biến hóa của nó gây ra cho cơ thể phát nhiệt, tay chân không yên. Đặc tính của nó là khí nóng bốc lên, sự biến hóa của nó gây ra những đợt nóng thất thường. Trong ngũ cốc nó là lúa mạch, đậu; trong ngũ súc là dê, lợn, trong hoa quả là mơ, quả vải; màu sắc là màu đỏ, trắng, đen; trong ngũ vị là đắng, cay, mặn; trong bốn mùa thuộc mùa hạ; trong côn trùng là loại trùng lông vũ, trùng có vẩy; trong vật thể là các gân mạch, chất nước.
Nó trong nhân thể tương ứng với kinh tam tiêu, trong nội tạng tương ứng với tim, phổi. Nó gây ra bệnh cười thất thường, các bệnh mụn nhọt, xuất huyết, phát cuồng, mắt đỏ, v.v...
Nếu gặp các năm mậu thìn, mậu tuất, thái dương hàn thủy ty thiên, hỏa vận thái quá, sau đó được khí hàn thủy đến khống chế thì sẽ trở thành bình khí của hỏa vận. Cho nên nói gặp năm hỏa vận thái quá, gặp thượng vũ thì vận khí cũng giống như chính chủy. Hỏa khí vừa phải, kim khí không bị khắc, cho nên "thu" khí có thể phát huy tác dụng bình thường. Hỏa khí bị khắc chế cho nên gây ra các bệnh kinh mạch bị co rút, tứ chi co quắp, cấm khẩu không mở được miệng. Nếu gặp bốn năm: mậu tí, mậu ngọ, mậu dần, mậu thân, thiếu âm quân hỏa hoặc thiếu dương tướng hỏa ti thiên thì hỏa vận vốn đa thái quá lại còn được sự trợ giúp của khí ti thiên nên hỏa sẽ khắc chế kim khí, do đó kim khí bị thương, "thu" khí của kim khí sẽ không thể đến đúng hạn như bình thường mà là chậm hơn, hỏa vận thắng quá sẽ ngự trị ngang ngược, như thế thủy khí sẽ đến để khống chế báo phục nó, làm xuất hiện cảnh tượng âm hàn giá rét, ảm đạm, thậm chí phát sinh mưa đá. Kết quả dẫn đến bệnh tật là do tà khí làm tổn thương tâm hỏa.
(3) Thổ vận thái quá
Thổ vận thái quá là lực sinh hóa rất mạnh, khiến cho vạn vật được sung sức, hùng hậu, cho nên còn gọi là "quách phù".
Gặp năm thổ hóa vận thái quá, quách phù thì "hóa" khí thịnh vượng, khuếch tán khắp bốn phương, cho nên còn gọi là "quảng hóa". Đặc tính của thổ khí là dày dặn, nhưng tĩnh lặng, nó làm cho vạn vật phát triển, sung sức. Tinh khí của thổ đầy đủ ở bên trong, làm cho vạn vật sinh hóa được hoàn chỉnh và đầy đủ, sung sức. Thổ vận thái quá thì khí thấp thổ bốc lên thành sương mù bao trùm lên vạn vật, mưa giáng xuống thất thường làm cho thấp khí quá thịnh, táo khí giảm xuống. Tác dụng kinh hóa của nó là viên mãn, cho nên khí quách phù là đầy đặn, phong phú. Chức quyền của nó là yên tĩnh, biểu hiện của nó là dày đặc, hoàn bị. Sự biến hóa của nó có thể làm cho thấp khí trong cơ thể bị ngưng trệ, tích tụ lại mà thành bệnh. Đặc tính của nó là nhu hòa, nhuận ướt. Sự biến đổi khác thường của nó là sấm sét lôi đình, mưa như trút nước, đất núi sạt lở.
Trong ngũ cốc là ngô, vừng; trong ngũ súc là trâu, chó; trong hoa qụả là táo, mận; màu sắc là vàng, đen, xanh; trong ngũ vị: ngọt, mặn, chua; trong các mùa tương ứng với trưởng hạ. Trong côn trùng là loại trùng lõa thể, trùng có lông; trong vật thể: là cơ bắp, hạt.
Trong nhân thể là kinh mạch, tương ứng với kinh tì túc thái dương và kinh vị túc dương minh; trong ngũ tạng tương ứng với bụng, thận. Bệnh tật do nó gây ra là phần bụng chướng đầy; tứ chi nặng nề khó cử động. Khí của thổ thấp thắng quá sẽ có khí phong mộc vì tà khí đã làm tổn thương tì.
(4) Kim vận thái quá
Kim vận thái quá thì khí "thu liệm" thịnh vượng khiến cho vạn vật chắc, cứng, chín, cho nên còn gọi là "thành kiên". Gặp năm kim vận thái quá, "thu" khí thịnh vượng khiến cho vạn vật chín sớm, rút vào tàng phục sớm, nên còn gọi là "dẫn". Lúc đó trời cao, không khí mát mẻ, thanh khiết; địa khí thanh tĩnh, sáng sủa, khí dương nhiệt đi liền sau âm khí mà phát huy tác dụng.
Khí của táo kim thi hành quyền chức của mình, do đó làm cho "thu" khí đến sớm, khiến cho "hóa" khí của thổ không kịp hoàn thành vai trò của nó. Tác dụng sinh hóa của nó là thu liệm kết quả và chín. Chức quyền của nó là thanh tĩnh, biểu hiện của nó là sắc bén và cứng cáp. Sự biến hóa của nó có thể khiến cho nhân thể bị tổn thương nhanh chóng, hoặc xuất hiện những bệnh mụn lở ở ngoài da. Đặc tính của nó là sương mù nồng đậm, gió mùa thu nhiều. Sự biến động khác thường của nó gây ra cảnh tượng tiêu điều. Trong ngũ cốc là lúa, kê; trong ngũ súc là gà, ngựa; trong hoa quả là đào, mận; trong ngũ sắc là trắng, xanh, hồng; trong ngũ vị là cay, chua, đắng. Về mùa tương ứng với mùa thu. Trong côn trùng là loài giáp xác, loài lông vũ; trong vật thể là vỏ, gân, mạch.
Về kinh mạch là kinh phế thủ thái âm, kinh đại trường thủ dương minh; trong nội tạng tương ứng với phế và gan. Bệnh do nó gây ra là hen suyễn, thở khó khăn.
Gặp bốn năm như canh thìn, canh ngọ, canh dần, canh thân, thiếu âm quân hỏa hoặc thiếu dương tướng hỏa ti thiên thì kim khí tuy thái quá nhưng bị khí của ti thiên khống chế, do đó trở thành bình khí. Cho nên nói gặp năm "thành kiên" không những bị mộc khí khắc chế mà còn biến hóa khôn lường, kim thắng khắc mộc, khiến cho cây cối không thể tốt tươi, rậm rạp, loài mềm yếu như cỏ cây thì biến thành khô héo. Kim khí thắng quá sẽ có hỏa khí đến khống chế báo phục, do đó nhiệt khí lưu hành, làm cho cây cối đều bị khô héo. Bệnh tật do nó gây ra phần nhiều là vì tà khí làm tổn thương phế tạng.
(5) Thủy vận thái quá
Thủy vận thái quá thì thủy khí lưu hành tràn trề khiến cho vạn vật thu tàng, nên còn gọi là "lưu diễn".
Gặp năm thủy vận thái quá, "tàng" khí thịnh, khiến cho vạn vật bế tàng, nên còn gọi là "phong tàng". Hàn khí chủ tể sự sinh hóa của vạn vật, âm khí trong trời đất hàn lạnh, ngưng kết. Thủy thắng khắc hỏa khiến cho "trưởng" khí bị chế ngự, không phát tán lên được. Tác dụng sinh hóa của nó là hàn khí giá buốt, cho nên nói gặp năm Thủy vận thái quá thì vạn vật ngưng kết.
Chức năng của nó là yên tĩnh, trầm lặng. Biểu hiện của nó là lưu động, đúc rót. Sự biến hóa của nó có thể khiến cho cơ thể mắc bệnh tiêu chảy. Đặc tính của nó là giá lạnh, đông kết. Sự biến động khác thường của nó gây ra cảnh tượng mưa đá, hoặc tuyết nhiều. Màu sắc là đen, đỏ, vàng; trong ngũ vị là mặn, đắng, ngọt; trong côn trùng là loại trùng có vẩy, trùng lõa thể; trong vật thể là chất nước, củi; về mùa tương ứng với mùa đông.
Trong kinh mạch tương ứng với kinh thận túc thiếu âm và kinh bàng quang túc thái dương. Trong nội tạng tương ứng với tim, thận. Bệnh tật do nó gây ra là chướng đầy.
Gặp hai năm bính thìn, bính tuất, thái dương hàn thủy ti thiên, thủy vận thái quá lại còn được khí của ti thiên trợ dưỡng nên khí hàn thủy càng mạnh, thủy đến khắc hỏa làm cho hỏa khí càng suy.
Do đó "trưởng" khí không thể phát huy tác dụng bình thường, Thủy khí thắng quá sẽ có khí thổ thấp đến chế ngự, báo phục, do đó "hóa" khí phát triển, "thấp" khí phân bố khắp trong trời đất, nên thường xảy ra mưa lớn. Bệnh tật gây ra phần nhiều là vì tà khí làm tổn thương tạng thận.
Tác phẩm, tác giả, nguồn
- Tác phẩm: Địa lợi
- Tác giả: Bạch Huyết
- Dịch giả: Nguyễn Văn Mậu
- Nhà xuất bản Hà Nội 2008
- Ebook: TVE-4U.org

markdown:
# Bình khí, bất cập, thái quá
Trong ngũ vận, mỗi vận đều có quy luật biến hóa riêng. Mỗi vận có số riêng, có quyền riêng, cho nên đối với các quá trình sinh hóa của vạn vật trong tự nhiên như: sinh, trưởng, hóa, thu tàng có ảnh hưởng rất khác nhau.
Các tiên triết Trung Quốc có những nhận thức độc đáo về quy luật biến đổi của các khí ngũ vận và ảnh hưởng của chúng đối với sự sinh hóa cùa vạn vật. Trên quan điểm vĩ mô mà nói, người ta chia ngũ vận, lục khí thành 3 tình huống là: bình khí, bất cập, thái quá để khảo sát.
Bình khí, bất cập, thái quá là ba loại tình huống bình thường của ngũ vận. Ngũ vận quay vòng không ngừng, ba tình huống này sẽ làm tổn hại hoặc giúp ích cho sự thịnh suy của các quá trình biến hóa. Do đó, nói đến ngũ vận không thể không nói đến ba tình huống này. Bình khí, bất cập thái quá mỗi cái đều có tên riêng, tiêu chí và biểu tượng riêng. Dưới đây chúng ta sẽ lần lượt bàn đến một cách tỉ mỉ.
## Mục lục
[1 Bình khí](#B.C3.ACnh_kh.C3.AD) [2 Bất cập](#B.E1.BA.A5t_c.E1.BA.ADp) [3 Thái quá](#Th.C3.A1i_qu.C3.A1) [4 Tác phẩm, tác giả, nguồn](#T.C3.A1c_ph.E1.BA.A9m.2C_t.C3.A1c_gi.E1.BA.A3.2C_ngu.E1.BB.93n)
## Bình khí
### (1) Bình khí của mộc vận
Bình khí của mộc vận có tác dụng kích thích sự phân bố dương khí ôn hòa, có thể thúc đẩy mọi vật sản sinh và phát triển, cho nên còn gọi là "kích hòa".
Gặp năm mộc vận bình khí kích hòa, mọi vật được sản sinh, phát triển, không bị sát thương. Tác dụng của mộc khí là lưu hành khắp mọi nơi, thông đạt bốn phương, dương khí được thông thương, âm khí trải rộng khắp, làm cho vạn vật được sinh, trưởng, hóa, thu, tàng, ngũ khí khuếch tán rộng khắp.
Mộc khí chính trực, tính chất nhu hòa. Công dụng của nó biểu hiện ở chỗ làm cho mọi vật cong biến thành thẳng, vươn ra tự nhiên. Khí sinh hóa của nó khiến cho vạn vật mơn mởn tươi tốt. Chức quyền của nó là phát tán. Thời lệnh tương ứng là mùa xuân, đặc điểm khí hậu là ôn hòa ấm áp, biểu hiện cùa nó là phong khí.
Về vật loại nó thuộc về thảo mộc, trong nhân thể là tạng gan. Can mộc bị kim khí mát lạnh khắc chế. Gan khai khiếu ở mắt.
Về ngũ cốc nó thuộc loại vừng, về hoa quả nó thuộc loại quả mận, trong quả nó là hạt nhân, về côn trùng thuộc loại có lông, về lục súc là chó, màu sắc là màu xám. Trong ngũ vị là vị chua, trong ngũ âm là giác, về vật thể là loại cứng vừa, về số là số 8.
Tinh khí của mộc vận để nuôi dưỡng gân cốt. Đặc điểm sự phát bệnh của nó là đau co thắt ở vùng bụng, hoặc căng tức ở vùng ngực và liên sườn.
### (2) Bình khí của hỏa vận
Bình khí của hỏa có vai trò cổ vũ, khích lệ dương khí đi lên, khiến cho vạn vật được xum xuê, rậm rạp, rõ ràng, cho nên gọi là "thăng minh".
Gặp năm hỏa vận thăng minh, đặc điểm của vạn vật là phát triển tươi tốt, không bị hình phạt. Tác dụng của hỏa khí có thể trải khắp bốn phương, không nơi nào không đến, khiến cho vạn vật được sinh, trưởng, hóa, thu, tàng, ngũ khí có thể phát triển cân bằng.
Hỏa khí nóng bốc lên, nên tính chất là cấp tốc. Công năng của nó biểu hiện ở sự đốt cháy. Khi sinh hóa của nó là khiến cho vạn vật phồn vinh, rậm rạp, xum xuê. Tương ứng với nó là mùa hạ, đặc điểm khí hậu là nóng bức, biểu hiện của nó là khí nóng.
Về vật nó thuộc loại hỏa, trong nhân thể là tim. Tâm hỏa bị khí hàn thủy khắc chế khai khiếu ở lưỡi, về ngũ cốc là lúa mạch, về loại quả là mơ, trong quả là thịt, về côn trùng là loại trùng lông vũ, trong ngũ súc là ngựa, màu sắc là màu đỏ, trong ngũ vị là vị đắng, trong ngũ âm là chủy, trong vật thể là các đường mạch, về số là số 7.
Tinh khí của hỏa vận là bổ sung dinh dưỡng cho huyết mạch, đặc điểm phát bệnh của nó là cơ bắp co giật, co quắp.
### (3) Bình khí của thổ vận
Bình khí của thổ có tác dụng làm hưng vượng sự sinh hóa nên khiến cho vạn vật được viên mãn, hoàn bị, cho nên còn có tên "bị hóa".
Gặp năm thổ vận bị hóa thì đặc điểm là nguyên khí ổn định, điều hòa, khiến cho vạn vật được sinh hóa. Tác dụng của thổ khí có thể khuếch tán khắp bốn phương,
khiến cho vạn vật được sinh, trưởng, hóa, thu, tàng, ngũ khí đều có thể được phát triển một cách cân bằng và hoàn thiện.
Thổ khí tính hòa bình, đôn hậu, tính chất là nhu thuận. Tác dụng của nó biểu hiện ở chỗ có thể ở trên cao, có thể ở dưới thấp, khí sinh hóa của nó khiến cho vạn vật phong phú, viên mãn. Chức quyền của nó là yên tĩnh, thời lệnh tương ứng là trường hạ. Đặc điểm khí hậu là nóng bức, bốc sôi, biểu hiện là thấp khí.
về vật loại nó thuộc thổ. Trong cơ thể tương ứng với tỳ. Tỳ thổ bị khí phong mộc khắc chế. Tỳ khai khiếu ở miệng, về ngũ cốc là ngô, về hoa quả là táo ta. Trong quả nó là thịt. Màu sắc là màu vàng, ngũ vị là ngọt, ngũ âm là cung. Trong vật thể thuộc loại thịt, da, lông, số là số 5.
Tinh khí của thổ vận làm đầy đủ dinh dưỡng nuôi cơ bắp. Đặc điểm phát bệnh là ách tắc, không thông.
### (4) Bình khí của kim vận
Bình khí của kim có tác dụng thu liệm, khiến cho vạn vật yên tĩnh, ổn định, cho nên còn gọi là "thẩm bình".
Gặp năm kim vận thẩm bình, đặc điểm mọi vật là thu liệm, kết trái, không bị tàn hại. Khí thiên địa tuy có tính chất thu liệm, thắt buộc nhưng không có hiện tượng gây tổn thất, tàn hại, khiến cho vạn vật được sinh, trưởng, hóa, thu, tàng, ngũ khí đều được sinh sôi nẩy nở trong lành.
Kim khí trắng trong, sáng sủa, tính chất cương cường sắc bén. Công dụng của nó biểu hiện ở chỗ chín rộ, rơi rụng. Khí sinh hóa của nó khiến cho vạn vật thu liệm, cứng chắc. Chức quyền của nó là cứng cáp. Thời lệnh tương ứng của nó là mùa thu, dặc điểm khí hậu là mát và se lạnh. Biểu hiện của nó là táo khí.
Về vật loại nó thuộc kim, trong nhân thể tương ứng với phế. Phế khí bị hỏa nhiệt khắc chế, phế khai khiếu ở mũi. Trong ngũ cốc là lúa gạo, về hoa quả là đào, trong quả là vỏ ngoài, màu sắc thuộc màu trắng, trong côn trùng là loại giáp xác, trong ngũ súc là gà, trong ngũ vị là vị cay, trong ngũ âm là thương, về vật thể thuộc loại vỏ ngoài cứng, về số là số 9. Tinh khí của kim vận là cung cấp dinh dưỡng cho lông da. Đặc điểm phát bệnh là ho.
### (5) Bình khí của thủy vận
Bình khí của thủy vận có tác dụng nhu thuận, trầm tĩnh, xum xuê cho nên còn gọi là "tĩnh thuận".
Gặp năm thủy vận tĩnh thuận, đặc điểm của vạn vật là kết trái. Khí thiên địa tuy có tính chất tiềm tàng, kết trái nhưng không làm tổn hại đến vạn vật, làm cho vạn vật được, sinh, trưởng, hóa, thu, tàng, ngũ khí được hoàn chỉnh đầy đặn không bị thái quá hoặc bất cập.
Thủy khí sạch sẽ, tinh khiết, trong veo, tính chất của nó là thuận hòa, nhuận ướt, đi xuống. Công dụng của nó là bổ sung bồi đắp cho tràn đầy. Khí sinh hóa của nó là làm cho vạn vật ngưng kết, rắn chắc. Chức quyền của nó là làm cho sông suối chảy mãi không ngừng. Thời lệnh tương ứng là mùa đông. Đặc điểm khí hậu là giá rét. Biểu hiện của nó là khí lạnh.
## Bất cập
### (1) Mộc vận bất cập
Mộc vận bất cập thì không thể khuếch tán dương khí ôn hòa một cách bình thường, do đó khiến cho vạn vật thấp bé, nên còn gọi là "ủy hòa".
Gặp năm ủy hòa mộc vận bất cập, sinh khí của mộc bị kim khí chế áp, cho nên còn gọi là "thắng sinh", mộc khí không thể phát huy tác dụng một cách bình thường, thổ khí bị mất đi sự chế ngự cần có, do đó hóa khí thịnh vượng, khuếch tán. Mộc bất cập không thể sinh hỏa do đó "trường khí" của hỏa tự nhiên lắng xuống. Kim khí thắng mộc, vì vậy "thu khí" thuộc kim đến sớm, gây ra mưa lạnh thất thường gió nổi mây ùn liên tục. Sinh khí không đủ khiến cho cây cỏ sinh trưởng chậm lại. Thu khí đến sớm khiến cho cây cỏ mau tàn lụi. Vạn vật sinh trưởng tuy muộn, nhưng vì hỏa khí và thu khí thịnh vượng, cho nên quá trình sinh trưởng nhanh và chín sớm, lông vỏ cứng chắc. Mộc suy kim vượng, cho nên trong khí của mộc bất cập đã hàm chứa đặc điểm của sự thu liệm. Công dụng của nó biểu hiện ở chỗ: co lại không khuếch tán. Nó có thể làm cho nhân thể mắc chứng bệnh như: co quắp hoặc cơ bắp lúc chùng lúc căng, thậm chí dẫn đến hoảng hốt lo sợ. Trong nhân thể nó tương ứng với tạng gan; về hoa quả là táo, mận; trong quả là hạt, vỏ; trong ngũ cốc là ngô, lúa; trong ngũ vị là vị chua, vị cay; trong màu sắc là màu trắng màu xám; trong ngũ súc là chó, là gà; trong côn trùng là loại trùng có lông, trùng giáp xác.
Khí hậu biểu hiện thành sương mù, giá rét. Trong ngũ âm là: giác, thương; phát bệnh thường biểu hiện thành sự hoang mang, lo sợ. Tất cả những điều này đều là do mộc vận bất cập, kim đến khắc mộc nên mộc khí tùy theo kim khí mà biến hóa. Do mộc khí biến hóa theo kim khí, cho nên nó cũng tương đương là bán kim khí, hoặc còn gọi là "thiểu giác, bán thương". Giác trong ngũ âm đại biểu cho mộc vận. Vì mộc vận bất cập cho nên mới gọi là thiểu, là bán. Trong ngũ âm thương đại biển cho kim.
Nếu gặp các năm đinh tị, đinh hợi, năm đinh tuy có mộc vận bất cập, nhưng vì tị hợi là quyết âm phong mộc ty thiên (ty có nghĩa là làm chủ, thao túng) mộc khí bất cập dược khí ti thiên phù trợ, do đó trở thành bình khí. Bình khí còn gọi là "chính". Cùng với ti thiên còn được gọi là "thượng”. Cho nên gặp năm mộc vận bất cập, tức là gặp thượng giác thì vận khí của nó giống như chính giác. Nếu gặp các năm đinh mão, đinh dậu. dương minh táo kim ti thiên, thì mộc khí lại càng suy nhược, đến nỗi mộc khí hoàn toàn thuận theo kim khí. Cũng tức là coi kim khí như là bình khí. Cho nên nói gặp năm mộc vận bất cập thì vận khí của nó giống với "thương". Trong nhân thể có thể phát sinh những bệnh như tứ chi run yếu, phù thũng, mụn nhọt, nhiều giun. Đó là vì kim khí làm tổn thương đến gan. Nếu gặp những năm như đỉnh sửu, đinh mùi tức thái ân thấp thổ ti thiên, thổ khí thịnh vượng, còn mộc khí bất cập không thể khắc thổ, lúc đó sẽ trở thành bình khí của thổ vận, cho nên thượng cung giống với chính cung. Vì vậy gặp năm thổ vận bất cập, do kim khí thắng quá nên bắt đầu xuất hiện cảnh tượng khắp nơi tiêu điều không có khí thế, nhưng theo đó mà khí hỏa bốc lên báo phục. Những thắng khí phục khí này đều do mộc khí bất cập gây ra. Cho nên thiên tai thường phát sinh ở phương đông tương ứng với mộc khí. Khi hỏa khí đến báo phục thì thường phát sinh sấm sét.
### (2) Hỏa vận bất cập
Hỏa vận bất cập không những làm cho dương khí không bốc lên mà còn bị phục xuống, nên vạn vật không thể phồn vinh, sáng sủa, cho nên còn gọi là "phục minh". Gặp năm hỏa vận bất cập, trưởng khí của hỏa bị thủy chế ngự, thủy chiến thắng, cho nên còn gọi là "thắng trưởng".
Trưởng khí không thể phát huy tác dụng bình thường. Tàng khí của thủy ngược lại được phân bố khắp trong các mùa. Do đó, vì hỏa khí bất cập nên không thể chế ngự kim, làm cho thu khí của kim được phát triển tự nhiên. Thủy khí, kim khí thịnh vượng dẫn đến khí hậu mát lạnh thường xuất hiện, còn khí nóng thì giảm yếu đi. Hỏa không thể sinh thổ, làm cho hóa khí của thổ không đủ, cho nên sự sinh, hóa của vạn vật rơi vào trạng thái ngưng trễ, đình đốn, lại còn thêm thu liệm của kim khí thái quá, dẫn đến vạn vật tuy có được sinh ra nhưng không thể lớn lên mà nằm trong tình trạng non yếu đã kết trái. Khi trưởng hạ đến là lúc sự sinh hóa nên thịnh vượng, nhưng ngược lại lúc vạn vật đã suy lão. Hỏa vận bất cập, thì dương khí ẩn phục, ít lộ ra, côn trùng cũng sớm tàng độn vào đất. Khí phục minh không thông thương, nên công dụng cùa nó biểu hiện thành sự bùng nổ, không hòa hoãn. Sự biến hóa của nó hoặc không rõ ràng hoặc ẩn lặn. Trong nhân thể dẫn đến những chứng bệnh lạnh buốt, đau nhức.
Trong nhân thể nó tương ứng với tim và gan, trong hoa quả là quả vải, đào: trong quả nó là những đường gân, chất nước. Trong ngũ cốc là đậu, là lúa; trong ngũ vị là đắng, là mặn; màu sắc là đen, đỏ. Trong ngũ súc là ngựa, là lợn; trong côn trùng là loại lông vũ, loại có vẩy. Khí hậu biểu hiện thành băng, hoặc sương giá. Trong ngũ âm là chủy, là vũ. Đặc điểm của bệnh tật là thần kinh thác loạn, đau buồn, giảm trí nhớ. Tất cả những chứng này đều do hỏa vận bất cập, thủy đến khắc hỏa, hỏa khí biến hóa thuận theo thủy khí mà gây nên.
Vì hỏa khí biến hóa theo thủy khí, do đó nó cũng có đặc tính của thủy vận, cho nên nói "thiểu chùy" cũng là thiểu vụ". Nếu gặp các năm quý mão, quý dậu, dương minh táo kim ty thiên thì hỏa khí càng không thể chế ngự được kim khí, lúc đó nó sẽ trở thành bình khí của kim vận. Cho nên nói gặp năm thắng trưởng năm thượng thương thì vận khí cũng giống như chính thương.
Những bệnh tật phát sinh trong nhân thể đều là do tà khí làm tổn thương can mộc. Do đó năm thắng trưởng, ban đầu cảnh tượng biểu hiện là lạnh, ảm đạm, gió lạnh xuất hiện mưa giông dầm dề không ngớt. Những thắng khí, phục khí này đều là do hỏa khí bất cập gây ra, cho nên thiên tai phát sinh ở phương nam, tương ứng với hỏa khí. Khi thổ khí đến báo phục thường phát sinh mưa gió, sấm chớp hoặc mưa dầm liên miên.
### (3) Thổ vận bất cập
Thổ vận bất cập thì tác dụng sinh hóa giảm yếu, khiến cho vạn vật thấp lùn không phát triển được, cho nên còn gọi là "bỉ lâm".
Gặp năm thổ vận bất cập, hóa khí ở bên trên bị mộc khí chế ngự nên giảm yếu, do đó còn gọi là "giảm hóa". Hóa khí không thể phát huy tác dụng được bình thường. Vì sinh khí của mộc độc vượng, mộc khó sinh hóa, cho nên trưởng khí của hỏa chưa thể được hoàn chỉnh như bình thường. Thổ khí bất cập nên địa khí không thể bốc lên thành mây, do đó mưa ít, mất điều hòa. Thổ không thể sinh kim cho nên kim khí bình lặng. Mộc vượng thổ suy, thủy khí mất di sự chế ngự. Vì phong và hàn cùng xuất hiện nên cây cỏ tuy phồn hoa tươi tất, nhưng chỉ đẹp mà không chắc khỏe. Quả lép vì mộc khí quá thịnh, do đó khí của thổ vận bất cập hàm chứa đặc điểm lỏng lẻo, phân tán. Công dụng của nó biểu hiện ở chỗ ổn định, trầm lặng. Sự biến hóa của nó có thể khiến cho nhân thể phát sinh các bệnh như mụn nhọt, lở loét, mủ đặc, cơ bắp sưng đau nhức, còn có thể dẫn đến chứng thấp khớp.
Trong nhân thể nó tương ứng với tì; trong hoa quả là mận, vải; trong quả là chất nước và hạt; trong ngũ cốc là đậu vừng; trong ngũ vị là chua, ngọt; màu sắc là màu xám, màu vàng; trong ngũ súc là trâu, là chó. Trong côn trùng là trùng có lông. Khí hậu biểu hiện thành cuồng phong làm cho cây cối lay đổ; trong ngũ âm là cung, giác. Đặc điềm cùa bệnh tật là chướng đầy và u nhọt. Tất cả những điều đó, đều là do thổ vận bất cập nên mộc đến khắc thổ, thổ phải thuận theo mộc khí mà biến hóa.
Vì thổ khí biến hóa theo mộc khí cho nên nói "thiểu cung" và "thiểu giác" giống nhau. Nếu gặp hai năm kỉ sửu, kỉ mùi, thái âm thấp thổ ti thiên, thì tuy thổ vận bất cập nhưng nhờ được khí của ti thiên trợ giúp cũng giống như hai năm kỉ tị, kỉ hợi có quyết âm phong mộc ti thiên, do đó thổ khí thuận theo mộc khí nên trở thành bình khí của mộc vận. Cho nên nói ở năm thổ vận bất cập, gặp thượng giác giống như chính giác. Trong nhân thể thường phát sinh bệnh tiêu chảy, đó là do tà khí làm tổn thương tì thổ.
Về mặt khí hậu thường biểu hiện thành cuồng phong, làm cho cây cỏ đổ nát, tiếp sau đó là khô héo, rơi rụng. Vì tất cả những sự biến hóa này đều là do thổ khí bất cập dẫn đến, cho nên thiên tai thường phát sinh ở vùng giữa tương ứng với thổ khí rồi lan ra khắp bốn phương. Mộc khí thăng quá sẽ có kim khí đến chế ngự báo phục, kim khí là sát, cho nên kim khí lạnh mát vượng làm cho sinh khí của mộc bị chế ngự.
### (4) Kim vận bất cập
Kim vận bất cập thì tác dụng thu liệm, chắc cứng bị suy giảm, khiến cho vạn vật lỏng lẻo, giòn gẫy, từ đó mà thay đổi hình dạng, cho nên còn gọi là "tòng cách,",
Gặp năm kim vận bất cập tòng cách, khí "thu" bị hỏa khí chế ngự làm suy giảm cho nên gọi là "triết thu". Kim khí không thể phát huy tác dụng bình thường, do đó việc thu hoạch không thể đến đúng thời hạn mùa vụ. Kim không thể chế ngự được mộc khí, khiến cho "sinh" khí của mộc được khuếch tán. Hỏa khí thịnh nên có thể sinh thổ, do đó "trưởng" khí có vai trò như "hóa" khí, phát huy được tác dụng. Chức quyền của hỏa là phát triển rộng ra, nên vạn vật sinh trưởng được thịnh vượng. Vì hỏa vượng kim suy, mộc khí mất đi khả năng chế ngự cho nên khí của tòng cách hàm chứa đặc điểm bốc lên để khuếch tán. Biểu hiện của nó là táo động cấp thiết. Sự biến hóa của nó có thể làm cho con người bị bệnh ho, bệnh mất tiếng, hoặc bệnh hen suyễn thở dốc ngược. Trong nhân thể nó tương ứng với phổi; hoa quả là mận, mơ; trong quả là vỏ và các mạch gân; trong ngũ cốc là vừng lúa mạch; trong ngũ vị là đắng, cay. Trong ngũ sắc là màu trắng, màu đỏ; trong ngũ súc là gà, dê; trong côn trùng là loài lông vũ, loài giáp xác. Trong khí hậu biểu hiện thành trời trong, nóng bức; trong ngũ âm là thương, chủy. Đặc điểm của bệnh tật là hắt hơi, ho, chảy nước mũi trong, đờm có huyết. Tất cả những điều này là do kim vận bất cập, hỏa đến khắc kim nên kim khí phải biến hóa theo hỏa khí. Vì kim khí biến hóa theo hỏa khí cho nên nói "thiểu thương" giống với "thiểu chủy"
Nếu gặp hai năm ất mão, ất dậu, minh dương táo kim ti thiên thì kim vận tuy bất cập, nhưng nhờ được khí của ti thiên trợ giúp nên vẫn là bình khí. Cho nên nói năm tòng cách gặp được thượng thương thì cũng giống như chính thương. Ví dụ hai năm ất tị và ất hợi, quyết âm phong mộc ti thiên, dược tam khí tương trợ nên trở thành bình khí của mộc vận. Vì vậy nói năm tòng cách gặp thượng giác vận khí cũng giống như chính giác. Lúc đó bệnh tật phát sinh là do tà khí làm thương tổn phế kim.
Vì kim vận bất cập, nên hỏa khí tháng quá, do đó biểu hiện ban đầu là hỏa nhiệt mạnh mẽ, tiếp theo đó là thủy khí đến báo phục, cho nên xuất hiện cảnh tượng băng tuyết. Những thắng khí và phục khí này đều là do kim khí bất cập mà tạo nên. Cho nên thiên tai phát sinh ở phương tây tương ứng với kim khí. Khi thủy khí đến báo phục thì các loại động vật như côn trùng có vẩy, lợn, chuột đều phục tàng bất động, khí của băng giá đến sớm cho nên khí hậu giá buốt.
### (5) Thủy vận bất cập:
Thủy vận bất cập là nguồn nước khô cạn khiến cho vạn vật không có tiềm lực phát triển xum xuê, cho nên còn gọi là "hạc lưu".
Gặp năm thủy vận bất cập, hạc lưu, thủy không thể khắc chế được hỏa khí, do đó dương khí khuếch tán, cho nên còn gọi là "phản dương". "Tàng" khí của thủy không thể phát huy tác dụng bình thường mà bị thổ khí chế ngự thủy, do đó "hóa" khí thịnh vượng. "Trưởng" khí của hỏa cũng lưu tán thông thương, khiến cho các loài côn trùng không phục tàng như bình thường mà vẫn còn hoạt động. Thổ khí tuy nhuận ướt, nhưng nước ở khe suối giảm ít, cỏ cây vẫn phát triển rậm rạp, vạn vật tú mĩ, tươi đẹp, phong phú. Vì thủy vận bất cập nên thổ khí trắc trở, khí của hạc lưu đình trệ. Công dụng của nó biểu hiện thành không thể phong tàng kín đáo mà là chậm chạp, rò rì. Sự biến hóa của nó có thể làm cho con người phát sinh các bệnh tân dịch trì trệ, không đồng đều, trở thành khô gầy, yếu ớt.
Trong nhân thể nó tương ứng với thận; trong hoa quả là táo, mơ; trong quả là chất nước, cùi; trong ngũ cốc là kê, ngô; trong ngũ súc là trâu, lợn; côn trùng là loài trùng có vẩy, trùng lõa thể; đặc điểm của bệnh tật là hình thể thấp, bé, nôn ngược khiến cho không thông. Tất cả những điều này đều là do thủy khí biến hóa theo thố, cho nên nói "thiểu vũ" giống như "thiểu cung".
Nếu gặp hai năm tân sửu, tân mùi, thái dương thấp thổ ti thiên, thủy khí càng suy, còn thổ khí lại thịnh vượng, do đó hình thành nên bình khí của thổ vận. Cho nên nói gặp năm hạc lưu, gặp thượng cung thì vận khí giống với chính cung. Biểu hiện của các bệnh là tiểu tiện không thông, hoặc bị bế tắc ở những bộ phận khác, đó là vì tà khí làm tổn thương đến thận, thủy vận bất cập mà thấp, thổ khí thắng, cho nên năm hạc lưu ban đầu là mây nhiều âm u, mưa to đột ngột, nhưng tiếp sau đó là gió, mộc khí đến khống chế báo phục, làm cho xuất hiện cảnh tượng gió mạnh khắp nơi, cây cối đổ gẫy. Những thắng khí và phục khí này đều là do thủy vận bất cập gây nên, cho nên thiên tai thường phát sinh ở phía bắc, tương ứng với thủy khí. Các loài côn trùng có lông, hoặc các loài động vật đều nhảy ra hoạt động mà không tàng phục ẩn nấp đúng mùa.
Tóm lại, gặp năm vận khí bất cập thì khí thắng và k thắng sẽ nhân cơ hội yếu mà xâm phạm, đồng thời tranh giành lẫn nhau, giống như khách không mời mà đến, nhiều cảnh trái ngược diễn ra, khác với quy luật bình thường. Kết quả là khiến cho bản khí bị tổn hại, đó là vì có thắng khí thì tất nhiên cũng có báo phục khí. Phàm thắng khí dữ dội thì khí báo phục cũng dữ dội. Đó cũng là một trong những quy luật của vận khí.
## Thái quá
### (1) Mộc vận thái quá
Mộc vận thái quá thì lực phát sinh sẽ thịnh vượng. khiến cho vạn vật phát dục sớrn, cho nên còn gọi là "phát sinh".
Gặp năm mộc vận thái quá, phát sinh, dương khí khuyếch tán quá thịnh làm cho vạn vật phát sinh, nở rộ, xuất hiện cảnh tượng thay cũ đổi mới, cho nên còn gọi là "khởi trần". Mộc thịnh khắc thổ, làm cho thổ khí lỏng lẻo, bạc nhược. Cây cỏ trong tự nhiên sẽ mềm mại, vươn ra phát triển, dương khí ấm áp trải khắp bốn phương, âm khí cũng theo sau dương khí mà phát huy tác dụng, làm cho khí sinh hóa được đầy đặn, vạn vật mơn mởn, tốt tươi.
Tác dụng hóa khí của nó là "sinh", cho nên khí "khởi trần" tú mĩ; chức quyền của nó là phát tán; biểu hiện của nó là vươn ra phát triển. Sự biến hóa của nó có thể dẫn đến trong nhân thể bị xáo trộn, hoặc ngoài tự nhiên là cây cối bị làm đổ. Trong ngũ cốc là vừng lúa; trong ngũ súc là gà, chó; trong hoa quả là mận, đào; trong màu sắc là màu xanh, vàng, trắng; trong ngũ vị là chua, ngọt, cay. Trong côn trùng là loại có lông, giáp xác; trong vật thể thuộc loại có hạt cứng, vỏ ngoài cũng cứng.
Trong nhân thể là kinh mạch, nó tương ứng với can kinh túc quyết âm và đởm kinh túc thiểu dương; trong nội tạng tương ứng với gan và tì; bệnh phát sinh là tính tình dễ phẩn nộ, bực tức.
Khi phong mộc thái quá thì sẽ có kim khí đến khống chế, cho nên lúc này tuy không phải là dương minh táo kim ti thiên nhưng khí của nó giống với táo kim ti thiên. Vì vậy nói thái giác giống với thượng thương. Nếu gặp bốn năm: nhâm tí, nhâm ngọ, nhâm dần, nhâm thân thì thiếu âm quân hỏa, hoặc thiếu dương tướng hỏa ti thiên, làm cho hỏa khí bốc lên, trong cơ thể sẽ xuất hiện các chứng như nôn mửa, tiêu chảy. Khi mộc khí thái quá, kim khí sẽ đến khống chế nó, làm phát sinh çảnh tượng khí mát của mùa thu đến dồn dập, thậm chí biểu hiện thành sát khí. Khí hậu mát mẻ đột nhiên đến sớm, lảm cho cây cỏ điêu linh, con người dễ mắc bệnh, đó là vì tà khí làm tổn hại đến can tạng.
### (2) Hỏa vận thái quá
Hỏa vận thái quá thì khí của hỏa nhiệt quá thịnh, khiến cho vạn vật bị đốt khô, cho nên còn gọi là "xích nghĩa".
Gặp năm hỏa vận thái quá vì "trưởng" khí của hỏa thịnh vượng, do đó làm cho vạn vật tốt đẹp xum xuê, cho nên còn gọi là "phiên mậu" khí âm thoái giảm, dương khí bốc lên bên ngoài, làm xuất hiện cảnh tượng phồn vinh, tươi tốt. Nhiệt khí mạnh mẽ sẽ phát huy tác dụng bốc lên của nó, do đó mà vạn vật tươi tốt.
Tác dụng hóa sinh của nó là "trưởng", cho nên gặp năm hỏa vận thái quá thì nhiệt độ lên cao; chức quyền của nó là hoạt động liên tục; biểu hiện của nó là thanh sắc lộ rõ ra ngoài; sự biến hóa của nó gây ra cho cơ thể phát nhiệt, tay chân không yên. Đặc tính của nó là khí nóng bốc lên, sự biến hóa của nó gây ra những đợt nóng thất thường. Trong ngũ cốc nó là lúa mạch, đậu; trong ngũ súc là dê, lợn, trong hoa quả là mơ, quả vải; màu sắc là màu đỏ, trắng, đen; trong ngũ vị là đắng, cay, mặn; trong bốn mùa thuộc mùa hạ; trong côn trùng là loại trùng lông vũ, trùng có vẩy; trong vật thể là các gân mạch, chất nước.
Nó trong nhân thể tương ứng với kinh tam tiêu, trong nội tạng tương ứng với tim, phổi. Nó gây ra bệnh cười thất thường, các bệnh mụn nhọt, xuất huyết, phát cuồng, mắt đỏ, v.v...
Nếu gặp các năm mậu thìn, mậu tuất, thái dương hàn thủy ty thiên, hỏa vận thái quá, sau đó được khí hàn thủy đến khống chế thì sẽ trở thành bình khí của hỏa vận. Cho nên nói gặp năm hỏa vận thái quá, gặp thượng vũ thì vận khí cũng giống như chính chủy. Hỏa khí vừa phải, kim khí không bị khắc, cho nên "thu" khí có thể phát huy tác dụng bình thường. Hỏa khí bị khắc chế cho nên gây ra các bệnh kinh mạch bị co rút, tứ chi co quắp, cấm khẩu không mở được miệng. Nếu gặp bốn năm: mậu tí, mậu ngọ, mậu dần, mậu thân, thiếu âm quân hỏa hoặc thiếu dương tướng hỏa ti thiên thì hỏa vận vốn đa thái quá lại còn được sự trợ giúp của khí ti thiên nên hỏa sẽ khắc chế kim khí, do đó kim khí bị thương, "thu" khí của kim khí sẽ không thể đến đúng hạn như bình thường mà là chậm hơn, hỏa vận thắng quá sẽ ngự trị ngang ngược, như thế thủy khí sẽ đến để khống chế báo phục nó, làm xuất hiện cảnh tượng âm hàn giá rét, ảm đạm, thậm chí phát sinh mưa đá. Kết quả dẫn đến bệnh tật là do tà khí làm tổn thương tâm hỏa.
### (3) Thổ vận thái quá
Thổ vận thái quá là lực sinh hóa rất mạnh, khiến cho vạn vật được sung sức, hùng hậu, cho nên còn gọi là "quách phù".
Gặp năm thổ hóa vận thái quá, quách phù thì "hóa" khí thịnh vượng, khuếch tán khắp bốn phương, cho nên còn gọi là "quảng hóa". Đặc tính của thổ khí là dày dặn, nhưng tĩnh lặng, nó làm cho vạn vật phát triển, sung sức. Tinh khí của thổ đầy đủ ở bên trong, làm cho vạn vật sinh hóa được hoàn chỉnh và đầy đủ, sung sức. Thổ vận thái quá thì khí thấp thổ bốc lên thành sương mù bao trùm lên vạn vật, mưa giáng xuống thất thường làm cho thấp khí quá thịnh, táo khí giảm xuống. Tác dụng kinh hóa của nó là viên mãn, cho nên khí quách phù là đầy đặn, phong phú. Chức quyền của nó là yên tĩnh, biểu hiện của nó là dày đặc, hoàn bị. Sự biến hóa của nó có thể làm cho thấp khí trong cơ thể bị ngưng trệ, tích tụ lại mà thành bệnh. Đặc tính của nó là nhu hòa, nhuận ướt. Sự biến đổi khác thường của nó là sấm sét lôi đình, mưa như trút nước, đất núi sạt lở.
Trong ngũ cốc là ngô, vừng; trong ngũ súc là trâu, chó; trong hoa qụả là táo, mận; màu sắc là vàng, đen, xanh; trong ngũ vị: ngọt, mặn, chua; trong các mùa tương ứng với trưởng hạ. Trong côn trùng là loại trùng lõa thể, trùng có lông; trong vật thể: là cơ bắp, hạt.
Trong nhân thể là kinh mạch, tương ứng với kinh tì túc thái dương và kinh vị túc dương minh; trong ngũ tạng tương ứng với bụng, thận. Bệnh tật do nó gây ra là phần bụng chướng đầy; tứ chi nặng nề khó cử động. Khí của thổ thấp thắng quá sẽ có khí phong mộc vì tà khí đã làm tổn thương tì.
### (4) Kim vận thái quá
Kim vận thái quá thì khí "thu liệm" thịnh vượng khiến cho vạn vật chắc, cứng, chín, cho nên còn gọi là "thành kiên". Gặp năm kim vận thái quá, "thu" khí thịnh vượng khiến cho vạn vật chín sớm, rút vào tàng phục sớm, nên còn gọi là "dẫn". Lúc đó trời cao, không khí mát mẻ, thanh khiết; địa khí thanh tĩnh, sáng sủa, khí dương nhiệt đi liền sau âm khí mà phát huy tác dụng.
Khí của táo kim thi hành quyền chức của mình, do đó làm cho "thu" khí đến sớm, khiến cho "hóa" khí của thổ không kịp hoàn thành vai trò của nó. Tác dụng sinh hóa của nó là thu liệm kết quả và chín. Chức quyền của nó là thanh tĩnh, biểu hiện của nó là sắc bén và cứng cáp. Sự biến hóa của nó có thể khiến cho nhân thể bị tổn thương nhanh chóng, hoặc xuất hiện những bệnh mụn lở ở ngoài da. Đặc tính của nó là sương mù nồng đậm, gió mùa thu nhiều. Sự biến động khác thường của nó gây ra cảnh tượng tiêu điều. Trong ngũ cốc là lúa, kê; trong ngũ súc là gà, ngựa; trong hoa quả là đào, mận; trong ngũ sắc là trắng, xanh, hồng; trong ngũ vị là cay, chua, đắng. Về mùa tương ứng với mùa thu. Trong côn trùng là loài giáp xác, loài lông vũ; trong vật thể là vỏ, gân, mạch.
Về kinh mạch là kinh phế thủ thái âm, kinh đại trường thủ dương minh; trong nội tạng tương ứng với phế và gan. Bệnh do nó gây ra là hen suyễn, thở khó khăn.
Gặp bốn năm như canh thìn, canh ngọ, canh dần, canh thân, thiếu âm quân hỏa hoặc thiếu dương tướng hỏa ti thiên thì kim khí tuy thái quá nhưng bị khí của ti thiên khống chế, do đó trở thành bình khí. Cho nên nói gặp năm "thành kiên" không những bị mộc khí khắc chế mà còn biến hóa khôn lường, kim thắng khắc mộc, khiến cho cây cối không thể tốt tươi, rậm rạp, loài mềm yếu như cỏ cây thì biến thành khô héo. Kim khí thắng quá sẽ có hỏa khí đến khống chế báo phục, do đó nhiệt khí lưu hành, làm cho cây cối đều bị khô héo. Bệnh tật do nó gây ra phần nhiều là vì tà khí làm tổn thương phế tạng.
### (5) Thủy vận thái quá
Thủy vận thái quá thì thủy khí lưu hành tràn trề khiến cho vạn vật thu tàng, nên còn gọi là "lưu diễn".
Gặp năm thủy vận thái quá, "tàng" khí thịnh, khiến cho vạn vật bế tàng, nên còn gọi là "phong tàng". Hàn khí chủ tể sự sinh hóa của vạn vật, âm khí trong trời đất hàn lạnh, ngưng kết. Thủy thắng khắc hỏa khiến cho "trưởng" khí bị chế ngự, không phát tán lên được. Tác dụng sinh hóa của nó là hàn khí giá buốt, cho nên nói gặp năm Thủy vận thái quá thì vạn vật ngưng kết.
Chức năng của nó là yên tĩnh, trầm lặng. Biểu hiện của nó là lưu động, đúc rót. Sự biến hóa của nó có thể khiến cho cơ thể mắc bệnh tiêu chảy. Đặc tính của nó là giá lạnh, đông kết. Sự biến động khác thường của nó gây ra cảnh tượng mưa đá, hoặc tuyết nhiều. Màu sắc là đen, đỏ, vàng; trong ngũ vị là mặn, đắng, ngọt; trong côn trùng là loại trùng có vẩy, trùng lõa thể; trong vật thể là chất nước, củi; về mùa tương ứng với mùa đông.
Trong kinh mạch tương ứng với kinh thận túc thiếu âm và kinh bàng quang túc thái dương. Trong nội tạng tương ứng với tim, thận. Bệnh tật do nó gây ra là chướng đầy.
Gặp hai năm bính thìn, bính tuất, thái dương hàn thủy ti thiên, thủy vận thái quá lại còn được khí của ti thiên trợ dưỡng nên khí hàn thủy càng mạnh, thủy đến khắc hỏa làm cho hỏa khí càng suy.
Do đó "trưởng" khí không thể phát huy tác dụng bình thường, Thủy khí thắng quá sẽ có khí thổ thấp đến chế ngự, báo phục, do đó "hóa" khí phát triển, "thấp" khí phân bố khắp trong trời đất, nên thường xảy ra mưa lớn. Bệnh tật gây ra phần nhiều là vì tà khí làm tổn thương tạng thận.
## Tác phẩm, tác giả, nguồn
- Tác phẩm: Địa lợi
- Tác giả: Bạch Huyết
- Dịch giả: Nguyễn Văn Mậu
- Nhà xuất bản Hà Nội 2008
- Ebook: TVE-4U.org

X-UA-Compatible: IE=Edge

Cache-Control: private, must-revalidate, max-age=0


text:
mind
Buớc tưới chuyển hướng Bước tới tìm kiếm
Mục lục
Tiếng Anh[sửa]
Cách phát âm[sửa]
Danh từ[sửa]
mind /ˈmɑɪnd/
- Tâm, tâm trí, tinh thần.
- mind and body — tinh thần và thể chất
- Trí, trí tuệ, trí óc.
- Ký ức, trí nhớ.
- to call (bring) something to mind — nhớ lại một cái gì
- Sự chú ý, sự chủ tâm, sự lưu ý.
- to keep one's mind on doing something — nhớ chú ý làm việc gì
- to give one's mind to — chủ tâm vào, chuyên tâm vào
- ý kiến, ý nghĩ, ý định.
- to change one's mind — thay đổi ý kiến
Thành ngữ[sửa]
- to be in two minds: Do dự, không nhất quyết.
- to be of someone's mind:
- Đồng ý kiến với ai.
- we are all of one mind — chúng tôi nhất trí với nhau
- I am of his mind — tôi đồng ý với nó
- I am not of a mind with him — tôi không đồng ý với nó
- Đồng ý kiến với ai.
- to be out of one's mind: Mất bình tĩnh.
- not to be in one's right mind: Không tỉnh trí.
- to bear (have, keep) in mind: Ghi nhớ; nhớ, không quên.
- to give someone a piece (bit) of one's mind: Nói cho ai một trận.
- to have a great (good) mind to:
- Có ý muốn.
- I have a good mind to visit him — tôi muốn đến thăm hắn
- Có ý muốn.
- to have hair a mind to do something: Miễn cưỡng làm gì; không toàn tâm toàn ý làm gì.
- to have something on one's mind: Có cái gì bận tâm, có cái gì lẩn quẩn trong tâm trí.
- not to know one's own mind: Phân vân, do dự.
- to make up one's mind:
- to pass (go) out of one's mind: Bị quên đi.
- to put someone in mind of: Nhắc nhở ai (cái gì).
- to set one's mind on: Xem Set.
- to speak one's mind: Nói thẳng, nghĩ gì nói nấy.
- to take one's mind off: Không để ý, không chú ý; để ý ra chỗ khác.
- to tell someone one's mind: Nói cho ai hay ý nghĩ của mình.
- absence of mind: Xem Absence.
- frame (state) of mind: Tâm trạng.
- month's mind: Xem Month.
- out of sight out of mind: Xem Sight.
- presence of mind: Xem Prresence.
- time of mind to one's mind:
- Theo ý, như ý muốn.
- to my mind — theo ý tôi
- Theo ý, như ý muốn.
Động từ[sửa]
mind /ˈmɑɪnd/
- Chú ý, lưu ý, để ý, lưu tâm.
- mind the step! — chú ý, có cái bậc đấy!
- mind what you are about — làm gì thì phải để ý vào đó; làm gì thì phải cẩn thận
- Chăm nom, chăm sóc, trông nom, giữ gìn.
- to mind the house — trông nom cửa nhà
- to mind the cows — chăm sóc những con bò cái
- Quan tâm, bận tâm, lo lắng, để ý.
- never mind what he says — đừng bận tâm (để ý) đến những điều nó nói
- never mind! — không sao cả!, không hề gì!; đừng bận tâm!
- Phản đối, phiền, không thích, khó chịu.
- do you mind if I smoke?, do you mind my smoking? — tôi hút thuốc không phiền gì các bạn chứ?
- don't mind my keeping you waiting? — tôi làm anh chờ chắc không phiền gì chứ?
Thành ngữ[sửa]
Chia động từ[sửa]
mind
- Cách chia động từ cổ.
- Thường nói will; chỉ nói shall để nhấn mạnh. Ngày xưa, ở ngôi thứ nhất, thường nói shall và chỉ nói will để nhấn mạnh.
Tham khảo[sửa]
- Hồ Ngọc Đức, Dự án Từ điển tiếng Việt miễn phí (chi tiết)

markdown:
# mind
[Buớc tưới chuyển hướng](#mw-head) [Bước tới tìm kiếm](#p-search)
## Mục lục
## Tiếng Anh[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-eng-&action=edit§ion=T-1)]
### Cách phát âm[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-pron-&action=edit§ion=T-1)]
|Hoa Kỳ|
### Danh từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-noun-&action=edit§ion=T-1)] **mind** [/ˈmɑɪnd/](/wiki/Wiktionary:IPA)
[Tâm](/wiki/t%C3%A2m), [tâm trí](/wiki/t%C3%A2m_tr%C3%AD), [tinh thần](/wiki/tinh_th%E1%BA%A7n). *— tinh thần và thể chất* **mind**and body [Trí](/wiki/tr%C3%AD), [trí tuệ](/wiki/tr%C3%AD_tu%E1%BB%87), [trí óc](/wiki/tr%C3%AD_%C3%B3c). [Ký](/wiki/k%C3%BD)ức, [trí nhớ](/wiki/tr%C3%AD_nh%E1%BB%9B). *to call (bring) something to*— nhớ lại một cái gì **mind**
- Sự
[chú ý](/wiki/ch%C3%BA_%C3%BD), sự chủ tâm, sự [lưu ý](/wiki/l%C6%B0u_%C3%BD). *to keep one's*— nhớ chú ý làm việc gì **mind**on doing something *to give one's*— chủ tâm vào, chuyên tâm vào **mind**to
-
[ý kiến](/wiki/%C3%BD_ki%E1%BA%BFn), [ý nghĩ](/wiki/%C3%BD_ngh%C4%A9), ý định. *to change one's*— thay đổi ý kiến **mind**
#### Thành ngữ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-expr-&action=edit§ion=T-1)] **to be in two minds**: [Do dự](/wiki/do_d%E1%BB%B1), không [nhất quyết](/wiki/nh%E1%BA%A5t_quy%E1%BA%BFt). **to be of someone's mind**:
- Đồng
[ý kiến](/wiki/%C3%BD_ki%E1%BA%BFn)với ai. *we are all of one*— chúng tôi nhất trí với nhau **mind** *I am of his*— tôi đồng ý với nó **mind** *I am not of a*— tôi không đồng ý với nó **mind**with him
-
- Đồng
**to be out of one's mind**: [Mất](/wiki/m%E1%BA%A5t) [bình tĩnh](/wiki/b%C3%ACnh_t%C4%A9nh). **not to be in one's right mind**: Không [tỉnh](/wiki/t%E1%BB%89nh) [trí](/wiki/tr%C3%AD). **to bear (have, keep) in mind**: [Ghi nhớ](/wiki/ghi_nh%E1%BB%9B); [nhớ](/wiki/nh%E1%BB%9B), không [quên](/wiki/qu%C3%AAn). **to give someone a piece (bit) of one's mind**: [Nói](/wiki/n%C3%B3i)cho ai một [trận](/wiki/tr%E1%BA%ADn). **to have a great (good) mind to**:
- Có ý muốn.
*I have a good*— tôi muốn đến thăm hắn **mind**to visit him
- Có ý muốn.
**to have hair a mind to do something**: [Miễn cưỡng](/wiki/mi%E1%BB%85n_c%C6%B0%E1%BB%A1ng) [làm gì](/wiki/l%C3%A0m_g%C3%AC); không [toàn tâm](/w/index.php?title=to%C3%A0n_t%C3%A2m&action=edit&redlink=1) [toàn](/wiki/to%C3%A0n)ý [làm gì](/wiki/l%C3%A0m_g%C3%AC). **to have something on one's mind**: Có cái gì [bận tâm](/w/index.php?title=b%E1%BA%ADn_t%C3%A2m&action=edit&redlink=1), có cái gì [lẩn quẩn](/wiki/l%E1%BA%A9n_qu%E1%BA%A9n)trong [tâm trí](/wiki/t%C3%A2m_tr%C3%AD). **not to know one's own mind**: [Phân vân](/wiki/ph%C3%A2n_v%C3%A2n), [do dự](/wiki/do_d%E1%BB%B1). **to make up one's mind**: **to pass (go) out of one's mind**: Bị [quên](/wiki/qu%C3%AAn)đi. **to put someone in mind of**: [Nhắc nhở](/wiki/nh%E1%BA%AFc_nh%E1%BB%9F)ai (cái gì). **to set one's mind on**: Xem [Set](/wiki/set). **to speak one's mind**: [Nói thẳng](/wiki/n%C3%B3i_th%E1%BA%B3ng), [nghĩ](/wiki/ngh%C4%A9)gì [nói](/wiki/n%C3%B3i) [nấy](/wiki/n%E1%BA%A5y). **to take one's mind off**: Không để ý, không [chú ý](/wiki/ch%C3%BA_%C3%BD); để ý [ra](/wiki/ra) [chỗ](/wiki/ch%E1%BB%97)khác. **to tell someone one's mind**: [Nói](/wiki/n%C3%B3i)cho ai hay [ý nghĩ](/wiki/%C3%BD_ngh%C4%A9)của [mình](/wiki/m%C3%ACnh). **absence of mind**: Xem [Absence](/wiki/absence). **frame (state) of mind**: [Tâm trạng](/wiki/t%C3%A2m_tr%E1%BA%A1ng). **month's mind**: Xem [Month](/wiki/month). **out of sight out of mind**: Xem [Sight](/wiki/sight). **presence of mind**: Xem [Prresence](/w/index.php?title=prresence&action=edit&redlink=1). **time of mind to one's mind**:
- Theo ý, như ý muốn.
*to my*— theo ý tôi **mind**
- Theo ý, như ý muốn.
### Động từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-verb-&action=edit§ion=T-1)] **mind** [/ˈmɑɪnd/](/wiki/Wiktionary:IPA)
[Chú ý](/wiki/ch%C3%BA_%C3%BD), [lưu ý](/wiki/l%C6%B0u_%C3%BD), để ý, [lưu tâm](/wiki/l%C6%B0u_t%C3%A2m). *— chú ý, có cái bậc đấy!* **mind**the step! *— làm gì thì phải để ý vào đó; làm gì thì phải cẩn thận* **mind**what you are about
-
[Chăm nom](/wiki/ch%C4%83m_nom), [chăm sóc](/wiki/ch%C4%83m_s%C3%B3c), [trông nom](/wiki/tr%C3%B4ng_nom), [giữ gìn](/wiki/gi%E1%BB%AF_g%C3%ACn). *to*— trông nom cửa nhà **mind**the house *to*— chăm sóc những con bò cái **mind**the cows
-
[Quan tâm](/wiki/quan_t%C3%A2m), [bận tâm](/w/index.php?title=b%E1%BA%ADn_t%C3%A2m&action=edit&redlink=1), [lo lắng](/wiki/lo_l%E1%BA%AFng), để ý. *never*— đừng bận tâm (để ý) đến những điều nó nói **mind**what he says *never*— không sao cả!, không hề gì!; đừng bận tâm! **mind**!
-
[Phản đối](/wiki/ph%E1%BA%A3n_%C4%91%E1%BB%91i), [phiền](/wiki/phi%E1%BB%81n), không [thích](/wiki/th%C3%ADch), [khó chịu](/wiki/kh%C3%B3_ch%E1%BB%8Bu). *do you*— tôi hút thuốc không phiền gì các bạn chứ? **mind**if I smoke?, do you **mind**my smoking? *don't*— tôi làm anh chờ chắc không phiền gì chứ? **mind**my keeping you waiting?
-
#### Thành ngữ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-expr-&action=edit§ion=T-1)]
#### Chia động từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-forms-&action=edit§ion=T-1)]
mind
|Dạng không chỉ ngôi|
|Động từ
|[mind] [Phân từ](/wiki/ph%C3%A2n_t%E1%BB%AB) [hiện tại](/wiki/hi%E1%BB%87n_t%E1%BA%A1i) [minding](/wiki/minding) [quá khứ](/wiki/qu%C3%A1_kh%E1%BB%A9) [minded](/wiki/minded) [Lối trình bày](/wiki/l%E1%BB%91i_tr%C3%ACnh_b%C3%A0y) [mind] [mind]hoặc [mindest](/w/index.php?title=mindest&action=edit&redlink=1)¹ [minds](/wiki/minds)hoặc [mindeth](/w/index.php?title=mindeth&action=edit&redlink=1)¹ [mind] [mind] [mind] [minded](/wiki/minded) [minded](/wiki/minded)hoặc [mindedst](/w/index.php?title=mindedst&action=edit&redlink=1)¹ [minded](/wiki/minded) [minded](/wiki/minded) [minded](/wiki/minded) [minded](/wiki/minded) [Tương lai](/wiki/t%C6%B0%C6%A1ng_lai) [will](/wiki/will)/ [shall](/wiki/shall)² [mind] [mind]hoặc [wilt](/wiki/wilt)/ [shalt](/wiki/shalt)¹ [mind] [mind] [mind] [mind] [mind] [Lối cầu khẩn](/wiki/l%E1%BB%91i_c%E1%BA%A7u_kh%E1%BA%A9n) [mind] [mind]hoặc [mindest](/w/index.php?title=mindest&action=edit&redlink=1)¹ [mind] [mind] [mind] [mind] [minded](/wiki/minded) [minded](/wiki/minded) [minded](/wiki/minded) [minded](/wiki/minded) [minded](/wiki/minded) [minded](/wiki/minded) [were](/wiki/were)to [mind]hoặc [should](/wiki/should) [mind] [mind]hoặc should [mind] [mind]hoặc should [mind] [mind]hoặc should [mind] [mind]hoặc should [mind] [mind]hoặc should [mind] [Lối mệnh lệnh](/wiki/l%E1%BB%91i_m%E1%BB%87nh_l%E1%BB%87nh) [mind] [mind] [mind]
- Cách chia động từ cổ.
- Thường nói
*will*; chỉ nói *shall*để nhấn mạnh. Ngày xưa, ở ngôi thứ nhất, thường nói *shall*và chỉ nói *will*để nhấn mạnh.
### Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-ref-&action=edit§ion=T-1)]
- Hồ Ngọc Đức,
[Dự án Từ điển tiếng Việt miễn phí](http://www.informatik.uni-leipzig.de/~duc/Dict/)( [chi tiết](/wiki/Wiktionary:Ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c/FVDP))

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

WARC-Identified-Payload-Type: text/html

Content-Type: text/html; charset=UTF-8

X-Crawler-Transfer-Encoding: chunked

Connection: keep-alive

X-Content-Type-Options: nosniff

P3P: CP="This is not a P3P policy! See https://vi.wiktionary.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:CentralAutoLogin/P3P for more info."

Vary: Accept-Encoding,Cookie,Authorization

Content-language: vi

X-Crawler-Content-Encoding: gzip

Via: 1.1 varnish (Varnish/5.1), 1.1 varnish (Varnish/5.1)

Accept-Ranges: bytes

X-Cache: cp2013 miss, cp2013 miss

X-Cache-Status: miss

Set-Cookie: GeoIP=US:VA:Ashburn:39.05:-77.47:v4; Path=/; secure; Domain=.wiktionary.org

Cache-Control: private, s-maxage=0, max-age=0, must-revalidate


text:
(VTC News) - Những bức bích họa dưới hầm chui cầu Rồng từng khiến giới trẻ Đà Nẵng ngất ngây, thế nhưng công trình nghệ thuật này giờ đây chẳng khác nào thảm họa trong mắt người dân và du khách.
Tháng 8/2016, UBND TP Đà Nẵng đã phối hợp với Trường Cao đẳng Văn hóa Nghệ thuật triển khai chương trình Mỹ thuật đường phố.
Từ đó, hai bên hầm chui dành cho người đi bộ phía Đông và Tây của cầu Rồng được khoác lên mình "chiếc áo mới” mang tên nghệ thuật bích họa.
Thế nhưng, thay vì gìn giữ vẻ đẹp nguyên trạng của những bức bích họa, các bạn trẻ sau khi "no mắt" với nghệ thuật này đã vô tư thể hiện tình cảm của mình một cách rất thiếu ý thức.
Video: Bích họa ở hầm chui cầu Rồng thành thảm họa nghệ thuật
Đọc thêm: Ảnh: Phố phường, ngõ hẻm Sài Gòn rợp sắc bích họa đồng quê

markdown:
**(VTC News) - Những bức bích họa dưới hầm chui cầu Rồng từng khiến giới trẻ Đà Nẵng ngất ngây, thế nhưng công trình nghệ thuật này giờ đây chẳng khác nào thảm họa trong mắt người dân và du khách.**
Tháng 8/2016, UBND TP Đà Nẵng đã phối hợp với Trường Cao đẳng Văn hóa Nghệ thuật triển khai chương trình Mỹ thuật đường phố.
Từ đó, hai bên hầm chui dành cho người đi bộ phía Đông và Tây của cầu Rồng được khoác lên mình "chiếc áo mới” mang tên nghệ thuật bích họa.
Thế nhưng, thay vì gìn giữ vẻ đẹp nguyên trạng của những bức bích họa, các bạn trẻ sau khi "no mắt" với nghệ thuật này đã vô tư thể hiện tình cảm của mình một cách rất thiếu ý thức.
![ Bich hoa o ham chui cau Rong Da Nang thanh tham hoa nghe thuat hinh anh 1](https://image.vtcns.com/files/bant/2018/08/30/11-4-1134116.jpg)
Những ngày đầu năm 2017, công trình hầm chui bích họa ở cầu Rồng chính thức hoàn thành và nhanh chóng trở thành địa điểm thu hút giới trẻ tìm đến "check in". (Ảnh: Thanh Ba)
![ Bich hoa o ham chui cau Rong Da Nang thanh tham hoa nghe thuat hinh anh 2](https://image.vtcns.com/files/bant/2018/08/30/2-6-1136412.jpeg)
Thế nhưng, thay vì gìn giữ vẻ đẹp nguyên trạng của những bức bích họa, các bạn trẻ sau khi "no mắt" với nghệ thuật này đã vô tư thể hiện tình cảm của mình một cách rất thiếu ý thức. (Ảnh: Thanh Ba)
![ Bich hoa o ham chui cau Rong Da Nang thanh tham hoa nghe thuat hinh anh 3](https://image.vtcns.com/files/bant/2018/08/30/4-8-1140557.jpeg)
Sau khi đặt chân đến hầm chui được tô điểm bởi những bức bích họa đẹp nao lòng, cặp đôi này không quên lưu lại họ và tên của mình lên tường. (Ảnh: Thanh Ba).
![ Bich hoa o ham chui cau Rong Da Nang thanh tham hoa nghe thuat hinh anh 4](https://image.vtcns.com/files/bant/2018/08/30/5-9-1146376.jpeg)
Hình ảnh mô phỏng chiếc mũ xinh xắn bỗng trở nên xấu xí khi bị bút xóa bôi lên. (Ảnh: Thanh Ba)
![ Bich hoa o ham chui cau Rong Da Nang thanh tham hoa nghe thuat hinh anh 5](https://image.vtcns.com/files/bant/2018/08/30/7-10-1150324.jpeg)
Và chú cá trong bức bích họa này có lẽ cũng không còn đẹp như thuở ban đầu. (Ảnh: Thanh Ba)
![ Bich hoa o ham chui cau Rong Da Nang thanh tham hoa nghe thuat hinh anh 6](https://image.vtcns.com/files/bant/2018/08/30/6-11-1154316.jpeg)
Không chỉ thể hiện tình cảm, có người còn muốn bộc lộ cả cá tính của mình. (Ảnh: Thanh Ba)
![ Bich hoa o ham chui cau Rong Da Nang thanh tham hoa nghe thuat hinh anh 7](https://image.vtcns.com/files/bant/2018/08/30/7-12-1156331.jpg)
Những ký hiệu mà chỉ có người thẳng tay vẽ bậy lên các bức tường bích họa mới hiểu. (Ảnh: Thanh Ba)
![ Bich hoa o ham chui cau Rong Da Nang thanh tham hoa nghe thuat hinh anh 8](https://image.vtcns.com/files/bant/2018/08/30/8-14-1157582.jpg)
Một bức bích họa nhưng không thể đếm hết có bao nhiêu chữ được viết lên. (Ảnh: Thanh Ba)
![ Bich hoa o ham chui cau Rong Da Nang thanh tham hoa nghe thuat hinh anh 9](https://image.vtcns.com/files/bant/2018/08/30/9-16-1159498.jpeg)
Mới đây, UBND TP Đà Nẵng đã ban hành văn bản yêu cầu tăng cường các biện pháp giữ gìn và phát huy giá trị bộ tranh tại hầm đi bộ cầu Rồng (Ảnh: Thanh Ba)
![ Bich hoa o ham chui cau Rong Da Nang thanh tham hoa nghe thuat hinh anh 10](https://image.vtcns.com/files/bant/2018/08/30/11-17-1203381.jpg)
UBND TP Đà Nẵng giao Trường Cao đẳng Văn hóa Nghệ thuật Đà Nẵng phân công người thường xuyên theo dõi, kiểm tra, nắm bắt hiện trạng của các bức bích họa và lên phương án khắc phục, xử lý khi có tình trạng xâm hại. (Ảnh: Thanh Ba)
![ Bich hoa o ham chui cau Rong Da Nang thanh tham hoa nghe thuat hinh anh 11](https://image.vtcns.com/files/bant/2018/08/30/10-18-1205234.jpeg)
Dĩ nhiên không một ai mong muốn các bức bích họa do những họa sỹ dày công tạo nên lại trở thành thảm họa nghệ thuật (Ảnh: Thanh Ba)
**Video: Bích họa ở hầm chui cầu Rồng thành thảm họa nghệ thuật **
Đọc thêm:
[Ảnh: Phố phường, ngõ hẻm Sài Gòn rợp sắc bích họa đồng quê](https://vtc.vn/anh-pho-phuong-ngo-hem-sai-gon-rop-sac-bich-hoa-dong-que-d389848.html)

WARC-Identified-Payload-Type: application/xhtml+xml

Server: nginx

Content-Type: text/html; charset=utf-8

Vary: Accept-Encoding

Pragma: no-cache

Cache-Control: public

X-Fastcgi-Cache: MISS


text:
Sau khi giết cụ Cát, Tùng lấy đi 20 triệu tiền mặt và 26 chỉ vàng của nạn nhân, rồi trốn vào vào TP.HCM sống.
Mới đây, TAND TP Hà Nội đưa bị cáo Lê Ôn Tùng (ở xã Hòa Lâm, huyện Ứng Hòa) ra xử tội “Giết người” và “Cướp tài sản”. Nạn nhân là cụ Tạ Văn Cát (90 tuổi), hàng xóm của bị cáo.
Theo cáo trạng, khoảng 18h ngày 17/8/2015, Tùng ra ngôi nhà hoang của gia đình ngồi hút thuốc, quan sát hàng xóm, chờ thời cơ sơ hở để ra tay trộm cắp tài sản. Tại đây, anh ta phát hiện nhà bà Lê Thị Nham không có ai ở nhà nên trèo tường vào trộm đồ. Do không mở được khóa cửa nhà bà Nham nên Tùng đi lại, quan sát những ngôi nhà xung quanh, tìm mục tiêu tiếp theo.
Tại đây, anh ta phát hiện nhà cụ Tạ Văn Cát, ở kế bên tối om nên quyết định chuyển mục tiêu sang đây. Khi Tùng đang tìm máy bơm nước thì đèn trong nhà bật sáng. Sợ bị phát hiện, tên trộm vội nấp sau bể nước quan sát.
Ra đóng cổng rồi quay vào, cụ Cát phát hiện tiếng động nên đi ra khu vệ sinh kiểm tra. Bị chủ nhà cầm đèn pin soi thẳng vào mặt, Tùng lao đến ôm, vật cụ ông 90 tuổi ngã xuống đất. Sau đó, tên trộm dùng tay trái bóp cổ nạn nhân. Bị bất ngờ, cụ Cát cố gắng chống cự liền bị Tùng bóp cổ đến ngất xỉu.
Thấy nạn nhân bất động, Tùng tưởng cụ Cát đã chết nên buông tay, lấy thuốc lá mang theo ra hút vì quá sợ hãi. Hút được nửa điếu, Tùng sờ chân, kiểm tra xem cụ Cát còn sống hay đã chết. Thấy mạch nạn nhân vẫn đập, Tùng lấy khăn mặt phơi trên dây nhét vào mồm nạn nhân đồng thời lấy đoạn ống nước trong nhà tắm ra trói hai tay cụ Cát ra trước ngực.
Sau đó, hung thủ cầm đèn pin vào nhà lục lọi, lấy đi 20 triệu tiền mặt và 26 chỉ vàng của nạn nhân. Cho toàn bộ tài sản vừa trộm được vào túi, Tùng trèo tường về nhà, sau đó bắt xe vào TP.HCM sống. 4 ngày sau, hung thủ biết tin cụ Cát chết nhưng phải 4 tháng sau ngày gây án, Tùng mới ra cơ quan công an đầu thú vì hối hận.
“Bị cáo ra đầu thú vì bị áp lực, hối hận. Ra đường, thấy mọi người cười đùa vui vẻ, còn mình thì lúc nào cũng cúi đầu, né tránh, không dám nhìn ai, bị cáo rất mặc cảm”, Tùng khai tại tòa.
Nghe vậy, vị chủ tọa hỏi, tại sao 4 tháng sau mới ra đầu thú, có phải do tiêu hết tiền trộm cắp được, không còn nơi nào để nương náu, bị cáo mới đầu thú không? Đáp lại câu hỏi trên của chủ tọa, Tùng lí nhí: “Bị cáo đầu thú vì day dứt, xin HĐXX khoan hồng”.
Ngồi dưới nghe đứa cháu mà bấy lâu mình quan tâm, chăm sóc kể về hành vi phạm tội của mình, bà Sim (dì ruột bị cáo) đưa tay gạt vội hàng nước mắt đang lăn dài nơi khóe mắt. Thấy vậy, cô gái trẻ ngồi bên cạnh vội nắm tay mẹ động viên, an ủi.
Trình bày tại tòa, bà Sim cho biết, khi biết tin Tùng gây án, bà vội gom góp, vay mượn người thân được 50 triệu đồng để thay cháu khắc phục hậu quả. Sau đó, người phụ nữ luống tuổi xin HĐXX cho mình được thay người chị đã khuất gửi lời xin lỗi gia đình bị hại, đồng thời xin được thay cháu bồi thường.
Theo lời kể của người phụ nữ này, Tùng có hoàn cảnh rất đáng thương. Mẹ mất từ khi Tùng còn là đứa trẻ, ít lâu sau bố lấy vợ mới, sinh thêm 2 người con nữa nên cậu bé ít được quan tâm, phải sống trong cảnh bị ghẻ lạnh, thiếu thốn tình cảm. Thương cháu mồ côi, thi thoảng bà Sim giúp đỡ Tùng về vật chất và tinh thần với hi vọng cậu ta sẽ có tương lai xán lạn.
Ngày biết Tùng đỗ một trường đại học danh tiếng ngoài Thủ đô, được học bổng hàng năm, bà Sim vui mừng khôn xiết. Nhưng bà không ngờ khi đang học năm thứ 3, Tùng bỏ dở vì bố không cho tiền đi học.
“Tôi cứ tưởng Tùng tốt nghiệp đại học rồi mà không chịu đi làm nên trước khi sự việc đau lòng xảy ra, cháu xin tiền vào miền Nam sống, tôi không cho vì nghĩ cháu không chịu đi làm. Có ai ngờ, cháu bỏ dở vì không được bố cho đi học”, bà Sim nói.
Cũng theo lời kể của người dì, hôm xảy ra sự việc, Tùng đã nhịn đói cả ngày bởi đến bữa ăn, cậu ta bị bố mạt sát, chửi rủa thậm tệ nên không ăn được miếng nào. Nói rồi, người dì quay xuống dưới chỉ vào người đàn ông ngồi phía sau mình: “Đây là bố bị cáo”. Bị em vợ chỉ tay vào mặt, người đàn ông có gương mặt khắc khổ, lạnh lùng vẫn lặng thinh.
Sau khi nghị án, HĐXX TAND Hà Nội tuyên Tùng tử hình về tội “Giết người” và “Cướp tài sản”.
Video: Toàn cảnh vụ giết người chặt xác rúng động Cao Bằng

markdown:
**Sau khi giết cụ Cát, Tùng lấy đi 20 triệu tiền mặt và 26 chỉ vàng của nạn nhân, rồi trốn vào vào TP.HCM sống.**
Mới đây, TAND TP Hà Nội đưa bị cáo Lê Ôn Tùng (ở xã Hòa Lâm, huyện Ứng Hòa) ra xử tội “Giết người” và “Cướp tài sản”. Nạn nhân là cụ Tạ Văn Cát (90 tuổi), hàng xóm của bị cáo.
Theo cáo trạng, khoảng 18h ngày 17/8/2015, Tùng ra ngôi nhà hoang của gia đình ngồi hút thuốc, quan sát hàng xóm, chờ thời cơ sơ hở để ra tay trộm cắp tài sản. Tại đây, anh ta phát hiện nhà bà Lê Thị Nham không có ai ở nhà nên trèo tường vào trộm đồ. Do không mở được khóa cửa nhà bà Nham nên Tùng đi lại, quan sát những ngôi nhà xung quanh, tìm mục tiêu tiếp theo.
![ Sat hai cu ong 90 tuoi de cuop tien, vang hinh anh 1](https://image.vtcns.com/files/tran.ngocha/2016/10/02/tung-0850.jpg)
## Bị cáo Lê Ôn Tùng trước vành móng ngựa
Tại đây, anh ta phát hiện nhà cụ Tạ Văn Cát, ở kế bên tối om nên quyết định chuyển mục tiêu sang đây. Khi Tùng đang tìm máy bơm nước thì đèn trong nhà bật sáng. Sợ bị phát hiện, tên trộm vội nấp sau bể nước quan sát.
Ra đóng cổng rồi quay vào, cụ Cát phát hiện tiếng động nên đi ra khu vệ sinh kiểm tra. Bị chủ nhà cầm đèn pin soi thẳng vào mặt, Tùng lao đến ôm, vật cụ ông 90 tuổi ngã xuống đất. Sau đó, tên trộm dùng tay trái bóp cổ nạn nhân. Bị bất ngờ, cụ Cát cố gắng chống cự liền bị Tùng bóp cổ đến ngất xỉu.
Thấy nạn nhân bất động, Tùng tưởng cụ Cát đã chết nên buông tay, lấy thuốc lá mang theo ra hút vì quá sợ hãi. Hút được nửa điếu, Tùng sờ chân, kiểm tra xem cụ Cát còn sống hay đã chết. Thấy mạch nạn nhân vẫn đập, Tùng lấy khăn mặt phơi trên dây nhét vào mồm nạn nhân đồng thời lấy đoạn ống nước trong nhà tắm ra trói hai tay cụ Cát ra trước ngực.
Sau đó, hung thủ cầm đèn pin vào nhà lục lọi, lấy đi 20 triệu tiền mặt và 26 chỉ vàng của nạn nhân. Cho toàn bộ tài sản vừa trộm được vào túi, Tùng trèo tường về nhà, sau đó bắt xe vào TP.HCM sống. 4 ngày sau, hung thủ biết tin cụ Cát chết nhưng phải 4 tháng sau ngày gây án, Tùng mới ra cơ quan công an đầu thú vì hối hận.
“Bị cáo ra đầu thú vì bị áp lực, hối hận. Ra đường, thấy mọi người cười đùa vui vẻ, còn mình thì lúc nào cũng cúi đầu, né tránh, không dám nhìn ai, bị cáo rất mặc cảm”, Tùng khai tại tòa.
Nghe vậy, vị chủ tọa hỏi, tại sao 4 tháng sau mới ra đầu thú, có phải do tiêu hết tiền trộm cắp được, không còn nơi nào để nương náu, bị cáo mới đầu thú không? Đáp lại câu hỏi trên của chủ tọa, Tùng lí nhí: “Bị cáo đầu thú vì day dứt, xin HĐXX khoan hồng”.
Ngồi dưới nghe đứa cháu mà bấy lâu mình quan tâm, chăm sóc kể về hành vi phạm tội của mình, bà Sim (dì ruột bị cáo) đưa tay gạt vội hàng nước mắt đang lăn dài nơi khóe mắt. Thấy vậy, cô gái trẻ ngồi bên cạnh vội nắm tay mẹ động viên, an ủi.
Trình bày tại tòa, bà Sim cho biết, khi biết tin Tùng gây án, bà vội gom góp, vay mượn người thân được 50 triệu đồng để thay cháu khắc phục hậu quả. Sau đó, người phụ nữ luống tuổi xin HĐXX cho mình được thay người chị đã khuất gửi lời xin lỗi gia đình bị hại, đồng thời xin được thay cháu bồi thường.
Theo lời kể của người phụ nữ này, Tùng có hoàn cảnh rất đáng thương. Mẹ mất từ khi Tùng còn là đứa trẻ, ít lâu sau bố lấy vợ mới, sinh thêm 2 người con nữa nên cậu bé ít được quan tâm, phải sống trong cảnh bị ghẻ lạnh, thiếu thốn tình cảm. Thương cháu mồ côi, thi thoảng bà Sim giúp đỡ Tùng về vật chất và tinh thần với hi vọng cậu ta sẽ có tương lai xán lạn.
Ngày biết Tùng đỗ một trường đại học danh tiếng ngoài Thủ đô, được học bổng hàng năm, bà Sim vui mừng khôn xiết. Nhưng bà không ngờ khi đang học năm thứ 3, Tùng bỏ dở vì bố không cho tiền đi học.
“Tôi cứ tưởng Tùng tốt nghiệp đại học rồi mà không chịu đi làm nên trước khi sự việc đau lòng xảy ra, cháu xin tiền vào miền Nam sống, tôi không cho vì nghĩ cháu không chịu đi làm. Có ai ngờ, cháu bỏ dở vì không được bố cho đi học”, bà Sim nói.
Cũng theo lời kể của người dì, hôm xảy ra sự việc, Tùng đã nhịn đói cả ngày bởi đến bữa ăn, cậu ta bị bố mạt sát, chửi rủa thậm tệ nên không ăn được miếng nào. Nói rồi, người dì quay xuống dưới chỉ vào người đàn ông ngồi phía sau mình: “Đây là bố bị cáo”. Bị em vợ chỉ tay vào mặt, người đàn ông có gương mặt khắc khổ, lạnh lùng vẫn lặng thinh.
Sau khi nghị án, HĐXX TAND Hà Nội tuyên Tùng tử hình về tội “Giết người” và “Cướp tài sản”.
Video: Toàn cảnh vụ giết người chặt xác rúng động Cao Bằng


text:
(VTC News) - Sau khi bỏ lá ngón vào canh khổ qua đầu độc chồng khiến chồng thiệt mạng, Bùi Thị Hoa bỏ trốn về Thanh Sơn (Phú Thọ) rồi vài ngày sau mới đến cơ quan điều tra tự thú.
>>> Đọc thêm: Cãi nhau với vợ, chồng nhẫn tâm ném 3 con nhỏ xuống sông
Bình luận

markdown:
**
(VTC News) - Sau khi bỏ lá ngón vào canh khổ qua đầu độc chồng khiến chồng thiệt mạng, Bùi Thị Hoa bỏ trốn về Thanh Sơn (Phú Thọ) rồi vài ngày sau mới đến cơ quan điều tra tự thú.
**
>>> Đọc thêm:
[Cãi nhau với vợ, chồng nhẫn tâm ném 3 con nhỏ xuống sông](https://vtc.vn/cai-nhau-voi-vo-chong-nhan-tam-nem-3-con-nho-xuong-song-d419158.html)
## Bình luận

X-Fastcgi-Cache: HIT


text:
TIN TỨC
Tin Trong Nước
Chính trị
Xã hội
Pháp luật
Tin Thế Giới
Tin tức
Thế giới đó đây
Kinh Tế
Bất động sản
Tài chính
Thị trường
VTV
Truyền Hình
Phim VTV
Hậu trường
Nhân vật
Chuyển động 24h
Vấn đề hôm nay
Việt Nam & thế giới
Góc khán giả
VTV6
ĐỜI SỐNG
Văn Hóa - Giải Trí
Điện ảnh
Âm nhạc
Đời sống
Du lịch
Làm đẹp
Giới tính
Sức khỏe
Tấm lòng Việt
THỂ THAO
Bóng đá Việt Nam
Bóng đá quốc tế
Quần vợt
Video
Các môn khác
Bên lề
Góc doanh nghiệp
Sản phẩm
Doanh nghiệp
CHƯƠNG TRÌNH ĐẶC SẮC
Sự kiện & bình luận
Toàn cảnh thế giới
Đối thoại chính sách
Tạp chí kinh tế cuối tuần
Đảng trong cuộc sống hôm nay
90 phút để hiểu
Mỗi ngày một cuốn sách
Doanh nhân và hội nhập
Chuyện nhà nông với nông nghiệp
KHÁC
Công Nghệ
Tư vấn
Giáo Dục
Học trực tuyến
Giao lưu trực tuyến
VTV8
Lịch phát sóng
VTV.vn - Sáng nay (27/7), các đồng chí lãnh đạo Đảng, Nhà nước và Mặt trận Tổ quốc Việt Nam đã tham dự Lễ viếng cấp Nhà nước nhân kỷ niệm 70 năm Ngày Thương binh - Liệt sỹ.
TIN MỚI NHẤT
Truyền hình21/07/2017 12:02 PM
VTV.vn - Sự góp mặt của các ca sĩ được yêu mến với những bài ca đi cùng năm tháng sẽ để lại dấu ấn cho khán giả khi theo dõi chương trình nghệ thuật "Còn mãi với thời gian".
Truyền hình20/07/2017 03:15 PM
VTV.vn - Chúng tôi là chiến sĩ số đặc biệt kỷ niệm 70 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ 27/7 sẽ mang đến cho khán giả truyền hình những câu chuyện cảm động và ý nghĩa.
Truyền hình12/07/2017 04:13 PM
VTV.vn - Trong tháng 7 này, Đài THVN sẽ gửi tới khán giả truyền hình nhiều chương trình hấp dẫn.
Trong nước02/07/2017 09:47 AM
VTV.vn - Chương trình "Hành trình về nguồn" năm 2017 đã được tổ chức nhằm tri ân các gia đình chính sách, người có công với cách mạng.
Góc khán giả04/07/2016 06:00 AM
VTV.vn - Chương trình “Alo, đây là A69” được THTT trên kênh VTV1 tối 3/7 đã mang đến cho khán giả một câu chuyện xúc động về những người lính thông tin.
CỔNG THÔNG TIN VTV | LIÊN HỆ
CƠ QUAN CHỦ QUẢN: ĐÀI TRUYỀN HÌNH VIỆT NAM
CƠ QUAN BÁO CHÍ: BÁO ĐIỆN TỬ VTV NEWS
Giấy phép hoạt động báo chí điện tử số 306/GP-BTTTT cấp ngày 22/02/2012.
® Cấm sao chép dưới mọi hình thức nếu không có sự chấp thuận bằng văn bản. Ghi rõ nguồn VTV.vn khi phát hành lại thông tin từ website này.
Tổng Biên tập: Vũ Thanh Thủy
Phó Tổng Biên tập: Phạm Quốc Thắng
Tổng đài VTV: (024) 3.8355931; (024) 3.8355932
Ðiện thoại Báo điện tử VTV: (024) 66897 897 Email: toasoan@vtv.vn

Connection: close

Cache-Control: private

Vary: User-Agent

X-XSS-Protection: 1; mode=block

X-Cache-Status: MISS

FilterID: ft


text:
Dấu hiệu tưởng vô hại có thể là ung thư tuyến tiền liệt
Ung thư, Viêm tuyến tiền liệt
Một khảo sát mới công bố tại Anh cho thấy 37% trường hợp ung thư tuyến tiền liệt bị chẩn đoán trễ dẫn đến số ca tử vong ngày càng nhiều.
Trước đó, một thống kê khác đã cho thấy số nam giới tử vong vì ung thư tuyến tiền liệt đã bắt đầu vượt cả số ca tử vong của phụ nữ vì ung thư vú.
Các kết quả điều tra của tổ chức xã hội – thiện nguyện về y tế Orchid cho thấy dù Anh có dịch vụ y tế tốt, người dân khá quan tâm đến sức khỏe bản thân nhưng vẫn có 37% quý ông đến tầm soát ">ung thư tuyến tiền liệt khi đã ở giai đoạn 3 và 4: trễ, khó trị và nguy cơ tử vong cao. Họ đã bỏ qua rất nhiều triệu chứng khó chịu vốn là dấu hiệu cảnh báo của căn bệnh.
Nhiều bệnh nhân ung thư tuyến tiền liệt bị phát hiện trễ, dẫn đến nguy cơ tử vong cao - ảnh minh họa từ Internet
Đáng nói, các bác sĩ cũng có một phần trách nhiệm. 42% bệnh nhân than phiền rằng họ đã đến gặp bác sĩ đa khoa của mình ít nhất đến lần thứ 2 để thông báo về các triệu chứng khó chịu, các bác sĩ này mới nghĩ đến nguy cơ ung thư tuyến tiền liệt và chuyển họ đi tầm soát.
Bà Rebeca Porta, Giám đốc điều hành Orchird cho rằng ngành y tế đang đối mặt với "cuộc khủng hoảng tiềm ẩn về chẩn đoán, điều trị và chăm sóc bệnh nhân".
Tổ chức Bart's Health NHS Trust, thuộc Dịch vụ Y tế Anh quốc, cũng đã có sự khảo sát về vấn đề này. Giáo sư Frank Chinegwundoh, bác sĩ phẫu thuật tiết niệu thuộc tổ chức cho biết có đến 25% trường hợp ung thư tuyến tiền liệt ở Anh được chẩn đoán khi bệnh đã bắt đầu vào giai đoạn di căn.
Một trong những lý do khiến bệnh dễ bị chẩn đoán muộn là các triệu chứng cảnh báo của nó thường trông có vẻ vô hại. Các chuyên gia khuyến cáo rằng bạn nên thực sự nghĩ về ung thư tuyến tiền liệt nếu có một trong các triệu chứng sau – đó có thể là dấu hiệu của ung thư tuyến tiền liệt giai đoạn đầu:
- Đi tiểu nhiều hơn, đặc biệt là ban đêm.
- Thường buồn tiểu đến nỗi khó kềm chế, phải chạy ngay vào nhà vệ sinh.
- Khó khăn khi bắt đầu đi tiểu, dòng nước tiểu yếu hoặc mất nhiều thời gian hơn trước.
- Sau khi đi tiểu vẫn cảm thấy bàng quang hơi đầy đầy, cảm giác như "đi" chưa hết.
Bệnh thường tiến triển rất chậm, nên nhiều quý ông đã sống với các triệu chứng này hàng chục năm mới phát hiện bệnh. Tuy nhiên, đến lúc đó thì đã trễ. Với ung thư, lo xa không bao giờ là thừa!
Ung thư tuyến tiền liệt là nỗi lo lắng rất lớn với cánh mày râu và dưới đây là những dấu hiệu để phát hiện sớm...

markdown:
# Dấu hiệu tưởng vô hại có thể là ung thư tuyến tiền liệt
,
[Ung thư](https://www.24h.com.vn/ung-thu-c62e3457.html) [Viêm tuyến tiền liệt](https://www.24h.com.vn/viem-tuyen-tien-liet-c62e5383.html)
## Một khảo sát mới công bố tại Anh cho thấy 37% trường hợp ung thư tuyến tiền liệt bị chẩn đoán trễ dẫn đến số ca tử vong ngày càng nhiều.
Trước đó, một thống kê khác đã cho thấy số nam giới tử vong vì ung thư
[tuyến tiền liệt](https://www.24h.com.vn/viem-tuyen-tien-liet-c62e5383.html) đã bắt đầu vượt cả số ca tử vong của phụ nữ vì [ung thư vú](https://www.24h.com.vn/ung-thu-vu-c62e5241.html).
Các kết quả điều tra của tổ chức xã hội – thiện nguyện về y tế Orchid cho thấy dù Anh có dịch vụ y tế tốt, người dân khá quan tâm đến sức khỏe bản thân nhưng vẫn có 37% quý ông đến tầm soát ">ung thư tuyến tiền liệt khi đã ở giai đoạn 3 và 4: trễ, khó trị và nguy cơ tử vong cao. Họ đã bỏ qua rất nhiều triệu chứng khó chịu vốn là dấu hiệu cảnh báo của căn bệnh.
Nhiều bệnh nhân ung thư tuyến tiền liệt bị phát hiện trễ, dẫn đến nguy cơ tử vong cao - ảnh minh họa từ Internet
Đáng nói, các bác sĩ cũng có một phần trách nhiệm. 42% bệnh nhân than phiền rằng họ đã đến gặp bác sĩ đa khoa của mình ít nhất đến lần thứ 2 để thông báo về các triệu chứng khó chịu, các bác sĩ này mới nghĩ đến nguy cơ ung thư tuyến tiền liệt và chuyển họ đi tầm soát.
Bà Rebeca Porta, Giám đốc điều hành Orchird cho rằng ngành y tế đang đối mặt với "cuộc khủng hoảng tiềm ẩn về chẩn đoán, điều trị và chăm sóc bệnh nhân".
Tổ chức Bart's Health NHS Trust, thuộc Dịch vụ Y tế Anh quốc, cũng đã có sự khảo sát về vấn đề này. Giáo sư Frank Chinegwundoh, bác sĩ phẫu thuật tiết niệu thuộc tổ chức cho biết có đến 25% trường hợp ung thư tuyến tiền liệt ở Anh được chẩn đoán khi bệnh đã bắt đầu vào giai đoạn di căn.
Một trong những lý do khiến bệnh dễ bị chẩn đoán muộn là các triệu chứng cảnh báo của nó thường trông có vẻ vô hại. Các chuyên gia khuyến cáo rằng bạn nên thực sự nghĩ về ung thư tuyến tiền liệt nếu có một trong các triệu chứng sau – đó có thể là dấu hiệu của ung thư tuyến tiền liệt giai đoạn đầu:
- Đi tiểu nhiều hơn, đặc biệt là ban đêm.
- Thường buồn tiểu đến nỗi khó kềm chế, phải chạy ngay vào nhà vệ sinh.
- Khó khăn khi bắt đầu đi tiểu, dòng nước tiểu yếu hoặc mất nhiều thời gian hơn trước.
- Sau khi đi tiểu vẫn cảm thấy bàng quang hơi đầy đầy, cảm giác như "đi" chưa hết.
Bệnh thường tiến triển rất chậm, nên nhiều quý ông đã sống với các triệu chứng này hàng chục năm mới phát hiện bệnh. Tuy nhiên, đến lúc đó thì đã trễ. Với ung thư, lo xa không bao giờ là thừa!
Ung thư tuyến tiền liệt là nỗi lo lắng rất lớn với cánh mày râu và dưới đây là những dấu hiệu để phát hiện sớm...

Content-Type: text/html; charset=Utf-8

X-Cache: QuickCache v24h-version - file

Vary: Accept-Encoding,User-Agent