markdown:
**CNM365. Chào ngày mới 11 tháng 5**. Wikipedia Ngày này năm xưa. [Ngày của Mẹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A0y_c%E1%BB%A7a_M%E1%BA%B9) tại nhiều quốc gia. Năm 1949 – Xiêm chính thức đổi quốc hiệu sang [Thái Lan](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan) lần thứ nhì, quốc hiệu này được sử dụng liên tục cho đến nay. Năm [330](http://vi.wikipedia.org/wiki/330) – [Constantinus Đại đế](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF) quyết định đổi tên thành [Byzantium](http://vi.wikipedia.org/wiki/Byzantium) thành *Tân La Mã* ( [Nova Roma](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinopolis)), chính thức dời đô về thành phố này.
# 11 tháng 5
Ngày
**11 tháng 5** là ngày thứ 131 (132 trong [năm nhuận](http://vi.wikipedia.org/wiki/N%C4%83m_nhu%E1%BA%ADn)) trong [lịch Gregory](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%8Bch_Gregory). Còn 234 ngày trong năm.
|
|[1](http://vi.wikipedia.org/wiki/1_th%C3%A1ng_5) [2](http://vi.wikipedia.org/wiki/2_th%C3%A1ng_5) [3](http://vi.wikipedia.org/wiki/3_th%C3%A1ng_5) [4](http://vi.wikipedia.org/wiki/4_th%C3%A1ng_5) [5](http://vi.wikipedia.org/wiki/5_th%C3%A1ng_5) [6](http://vi.wikipedia.org/wiki/6_th%C3%A1ng_5) [7](http://vi.wikipedia.org/wiki/7_th%C3%A1ng_5) [8](http://vi.wikipedia.org/wiki/8_th%C3%A1ng_5) [9](http://vi.wikipedia.org/wiki/9_th%C3%A1ng_5) [10](http://vi.wikipedia.org/wiki/10_th%C3%A1ng_5) **11** [12](http://vi.wikipedia.org/wiki/12_th%C3%A1ng_5) [13](http://vi.wikipedia.org/wiki/13_th%C3%A1ng_5) [14](http://vi.wikipedia.org/wiki/14_th%C3%A1ng_5) [15](http://vi.wikipedia.org/wiki/15_th%C3%A1ng_5) [16](http://vi.wikipedia.org/wiki/16_th%C3%A1ng_5) [17](http://vi.wikipedia.org/wiki/17_th%C3%A1ng_5) [18](http://vi.wikipedia.org/wiki/18_th%C3%A1ng_5) [19](http://vi.wikipedia.org/wiki/19_th%C3%A1ng_5) [20](http://vi.wikipedia.org/wiki/20_th%C3%A1ng_5) [21](http://vi.wikipedia.org/wiki/21_th%C3%A1ng_5) [22](http://vi.wikipedia.org/wiki/22_th%C3%A1ng_5) [23](http://vi.wikipedia.org/wiki/23_th%C3%A1ng_5) [24](http://vi.wikipedia.org/wiki/24_th%C3%A1ng_5) [25](http://vi.wikipedia.org/wiki/25_th%C3%A1ng_5) [26](http://vi.wikipedia.org/wiki/26_th%C3%A1ng_5) [27](http://vi.wikipedia.org/wiki/27_th%C3%A1ng_5) [28](http://vi.wikipedia.org/wiki/28_th%C3%A1ng_5) [29](http://vi.wikipedia.org/wiki/29_th%C3%A1ng_5) [30](http://vi.wikipedia.org/wiki/30_th%C3%A1ng_5) [31](http://vi.wikipedia.org/wiki/31_th%C3%A1ng_5)
## Mục lục
## Sự kiện
[330](http://vi.wikipedia.org/wiki/330)– [Constantinus Đại đế](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF)quyết định đổi tên thành [Byzantium](http://vi.wikipedia.org/wiki/Byzantium)thành *Tân La Mã*( [Nova Roma](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinopolis)), chính thức dời đô về thành phố này. [1792](http://vi.wikipedia.org/wiki/1792)– Thuyền trưởng Robert Gray trở thành người da trắng đầu tiên được ghi chép là đi thuyền trên [sông Columbia](http://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%B4ng_Columbia)tại Bắc Mỹ. [1924](http://vi.wikipedia.org/wiki/1924)– Hãng [Mercedes-Benz](http://vi.wikipedia.org/wiki/Mercedes-Benz)thành lập khi [Gottlieb Daimler](http://vi.wikipedia.org/wiki/Gottlieb_Daimler)và [Karl Benz](http://vi.wikipedia.org/wiki/Karl_Benz)sáp nhập hai công ty riêng lại. [1939](http://vi.wikipedia.org/wiki/1939)– [Chiến tranh biên giới Xô-Nhật](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_bi%C3%AAn_gi%E1%BB%9Bi_X%C3%B4-Nh%E1%BA%ADt): Một đơn vị kị binh Mông cổ đi vào khu vực tranh chấp với [Mãn Châu Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/M%C3%A3n_Ch%C3%A2u_Qu%E1%BB%91c), khởi nguồn [Chiến dịch Khalkhyn Gol](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_d%E1%BB%8Bch_Khalkhyn_Gol). [1946](http://vi.wikipedia.org/wiki/1946)– [Tổ chức Dân tộc Mã Lai Thống nhất](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95_ch%E1%BB%A9c_D%C3%A2n_t%E1%BB%99c_M%C3%A3_Lai_Th%E1%BB%91ng_nh%E1%BA%A5t)chính thức được thành lập tại [Johor Bahru](http://vi.wikipedia.org/wiki/Johor_Bahru), với mục tiêu ban đầu là phản đối thành lập Liên hiệp Malaya. [1949](http://vi.wikipedia.org/wiki/1949)– [Israel](http://vi.wikipedia.org/wiki/Israel)gia nhập [Liên Hiệp Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Li%C3%AAn_Hi%E1%BB%87p_Qu%E1%BB%91c).
- 1949 – Xiêm chính thức đổi quốc hiệu sang
[Thái Lan](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan)lần thứ nhì, quốc hiệu này được sử dụng liên tục cho đến nay. [1994](http://vi.wikipedia.org/wiki/1994)– [Nelson Mandela](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nelson_Mandela)tuyên thệ nhậm chức tổng thống, trở thành tổng thống da đen đầu tiên của Nam Phi. [1995](http://vi.wikipedia.org/wiki/1995)– Tại [Thành phố New York](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_New_York), hơn 170 quốc gia quyết định mở rộng [Hiệp ước không phổ biến vũ khí hạt nhân](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hi%E1%BB%87p_%C6%B0%E1%BB%9Bc_kh%C3%B4ng_ph%E1%BB%95_bi%E1%BA%BFn_v%C5%A9_kh%C3%AD_h%E1%BA%A1t_nh%C3%A2n)vô thời hạn và vô điều kiện. [1997](http://vi.wikipedia.org/wiki/1997)– Trong trận đấu 6 ván, [đại kiện tướng](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_ki%E1%BB%87n_t%C6%B0%E1%BB%9Bng) [cờ vua](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%9D_vua) [Garry Kasparov](http://vi.wikipedia.org/wiki/Garry_Kasparov)bị máy tính Deep Blue đánh bại. [1998](http://vi.wikipedia.org/wiki/1998)– Một sở đúc tiền [Pháp](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%A1p)sản xuất ra những đồng tiền chung [châu Âu](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%82u)đầu tiên mà ngày nay chính là [đồng euro](http://vi.wikipedia.org/wiki/Euro).
## Sinh
[1930](http://vi.wikipedia.org/wiki/1930)– [Edsger Dijkstra](http://vi.wikipedia.org/wiki/Edsger_Dijkstra), nhà [khoa học máy tính](http://vi.wikipedia.org/wiki/Khoa_h%E1%BB%8Dc_m%C3%A1y_t%C3%ADnh) [Hà Lan](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_Lan)(m. [2002](http://vi.wikipedia.org/wiki/2002))
## Mất
## Những ngày lễ và kỷ niệm
[Ngày của Mẹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A0y_c%E1%BB%A7a_M%E1%BA%B9)tại nhiều quốc gia
- Ngày Kỹ thuật (Ấn Độ)
- Ngày Nhân Quyền Cho Việt Nam (được Quốc hội Hoa Kỳ thông qua Nghị quyết của tổng thống Bill Clinton từ năm 1994
[[1]](http://www.theepochtimes.com/n3/65624-pressure-mounting-on-vietnam-to-improve-human-rights/?photo=2))
|
|
## Tham khảo
|
|![]()
[11 tháng 5](http://commons.wikimedia.org/wiki/Category:11_May?uselang=vi)
# Ngày của Mẹ
**Ngày Hiền Mẫu** hay **Ngày của Mẹ** là một ngày kỷ niệm để tôn vinh các [người mẹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_m%E1%BA%B9) và tình mẹ, và ảnh hưởng của các bà mẹ trong xã hội. Lễ này được tổ chức vào các ngày khác nhau ở nhiều nơi trên thế giới, phổ biến nhất là trong mùa xuân.
Phổ quát nhất là
**Ngày của Mẹ** (Tiếng Anh: *Mother’s Day*) đương thời được khởi xướng bởi bà Anna Marie Jarvis tại thành phố [Grafton](http://vi.wikipedia.org/wiki/Grafton,_T%C3%A2y_Virginia), [tiểu bang](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BB%83u_bang_Hoa_K%E1%BB%B3) [Tây Virginia](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%A2y_Virginia), [Hoa Kỳ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3), để tôn vinh những người mẹ hiền, đặc biệt là trong khung cảnh của mái ấm gia đình. Theo truyền thống của [Hoa Kỳ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) và đa số các quốc gia trên thế giới ngày nay, Ngày Hiền Mẫu được tổ chức hằng năm vào ngày Chủ Nhật thứ nhì của tháng 5. Một số quốc gia khác cũng có các ngày lễ tương tự được tổ chức vào các ngày khác trong năm. [tàu hỏa](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%A0u_h%E1%BB%8Fa)Northern Pacific Railway, Mỹ năm 1915, với dòng chữ: “ *Để vinh danh người Mẹ tuyệt vời nhất đã từng sống – Mẹ của bạn*“
## Mục lục
## Lịch sử
Thời
[Hy Lạp cổ đại](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hy_L%E1%BA%A1p_c%E1%BB%95_%C4%91%E1%BA%A1i), lễ hội tôn vinh nữ thần Cybelle, mẹ của tất cả các vị thần Hy Lạp, được tổ chức vào thời điểm [Xuân Phân](http://vi.wikipedia.org/wiki/Xu%C3%A2n_Ph%C3%A2n) (khi mặt trời ở gần xích đạo nhất). Trong khi đó tại [La Mã cổ đại](http://vi.wikipedia.org/wiki/La_M%C3%A3_c%E1%BB%95_%C4%91%E1%BA%A1i), người ta ăn mừng lễ hội Matronialia để tôn vinh nữ thần Juno, nữ hoàng của các vị thần [La Mã](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_La_M%C3%A3), vợ của [thần Jupiter](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%A7n_Jupiter). Theo phong tục, các người mẹ tại La Mã cũng được tặng quà trong ngày này.
Tại
[Châu Âu](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%82u), nhiều quốc gia có tục lệ để dành riêng một ngày [Chủ Nhật](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BB%A7_nh%E1%BA%ADt) trong năm để tôn vinh những người mẹ hiền, điển hình là ngày Mothering Sunday tại những nước có đông giáo dân của các chi nhánh Thiên Chúa Giáo như Vương Quốc Anh. Lễ Mothering Sunday được tổ chức vào Chủ Nhật thứ tư vào [Mùa Chay](http://vi.wikipedia.org/wiki/M%C3%B9a_Chay_%28Kit%C3%B4_gi%C3%A1o%29), cũng là để tôn vinh [Đức Mẹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Maria).
Tại một số quốc gia mà Ngày Hiền Mẫu chưa được phổ biến, như tại các quốc gia theo
[Xã hội chủ nghĩa](http://vi.wikipedia.org/wiki/X%C3%A3_h%E1%BB%99i_ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a), người ta cũng dùng [Ngày Quốc tế Phụ nữ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A0y_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF_Ph%E1%BB%A5_n%E1%BB%AF) vào ngày 8 tháng 3 để tôn vinh những người mẹ. [[1]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A0y_c%E1%BB%A7a_M%E1%BA%B9#cite_note-1) [[2]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A0y_c%E1%BB%A7a_M%E1%BA%B9#cite_note-saunders-2)
Bản
*Tuyên Ngôn Ngày Hiền Mẫu* (“ *The Mother’s Day Proclamation*“) của bà Julia Ward Howe là một trong những lời kêu gọi đầu tiên để tôn vinh các người mẹ tại [Hoa Kỳ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3). Được viết vào năm 1870, bản tuyên ngôn này là sự phản ứng ôn hòa đối với sự tàn phá của cuộc [Nội chiến Hoa Kỳ](http://vi.wikipedia.org/wiki/N%E1%BB%99i_chi%E1%BA%BFn_Hoa_K%E1%BB%B3) cũng như là cuộc [Chiến tranh Pháp-Phổ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Ph%C3%A1p-Ph%E1%BB%95). Bản tuyên ngôn này dựa trên nền tảng của chủ nghĩa nữ quyền, với ý tưởng người phụ nữ cũng có trách nhiệm uốn nắn xã hội trên con đường chính trị. Julia Ward Howe có ý định thành lập một ngày lễ mang tên “Ngày Hiền Mẫu vì Hòa Bình” ( [3] *Mother’s Day for Peace*), nhưng phong trào này dần lụi tàn vì không đủ kinh phí và không vượt ra khỏi khu vực địa phương. Tuy nhiên, ý tưởng của bà Howe đã gây ảnh hưởng lớn đến không ít phụ nữ trong xã hội, điển hình là bà Ann Maria Reeves Jarvis, nữ giáo viên tại trường học của ngôi thánh đường mang tên [[3]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A0y_c%E1%BB%A7a_M%E1%BA%B9#cite_note-virginia-3) [Thánh Andrew](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1nh_Anr%C3%AA)tại thành phố [Grafton](http://vi.wikipedia.org/wiki/Grafton,_T%C3%A2y_Virginia), tiểu bang West Virginia.
Trong bối cảnh
[Nội chiến Hoa Kỳ](http://vi.wikipedia.org/wiki/N%E1%BB%99i_chi%E1%BA%BFn_Hoa_K%E1%BB%B3), Bà Ann Maria Reeves Jarvis tập hợp các phụ nữ khác với sứ mệnh chăm sóc cho các thương binh từ cả hai miền Nam Bắc. Sau khi cuộc chiến chấm dứt, bà khởi xướng phong trào mang tên *Ngày Các Hiền Mẫu Làm Việc* (Mothers’ Work Days) vào năm 1858 cùng với các bà mẹ của các chiến binh từ cả hai miền để nhấn mạnh các hoạt động xã hội vì hòa bình và hòa giải. Ann Maria Reeves Jarvis qua đời tại thành phố [Philadelphia](http://vi.wikipedia.org/wiki/Philadelphia) vào năm 1905. Tại ngôi mộ của mẹ mình, cô con gái Anna Marie Jarvis thề rằng sẽ nối gót theo chân mẹ và thành lập một ngày lễ dành riêng cho các người hiền mẫu, còn sống cũng như đã qua đời.
Hai năm sau đó, năm 1907, cô Anna Marie Jarvis tổ chức một buổi lễ nhỏ tưởng niệm mẹ cô. Năm sau, 1908, cô mang 500 đóa hoa
[Cẩm chướng](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi_C%E1%BA%A9m_ch%C6%B0%E1%BB%9Bng) đến tặng cho từng người mẹ tham dự thánh lễ tại Nhà thờ Thánh Andrew, nơi mà mẹ cô từng dạy học khi xưa. Nhà thờ [4] [Thánh Andrew](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1nh_Anr%C3%AA)lần đầu tiên tổ chức một thánh lễ ngày Chủ Nhật đặc biệt để vinh danh các người hiền mẫu trong cộng đoàn. Năm 1910, Thống đốc bang [West Virginia](http://vi.wikipedia.org/wiki/West_Virginia), William E. Glasscock là người đầu tiên công bố ngày của mẹ. Cô Anna Marie tiếp tục tranh đấu không ngừng để quảng bá ngày lễ này khắp nơi. [[4]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A0y_c%E1%BB%A7a_M%E1%BA%B9#cite_note-deseret2014-4)
Năm 1914, bản nghị quyết do
[Quốc Hội lưỡng viện Hoa Kỳ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BB%91c_h%E1%BB%99i_Hoa_K%E1%BB%B3) thông qua và được Tổng Thống [Woodrow Wilson](http://vi.wikipedia.org/wiki/Woodrow_Wilson) ký đã chính thức thành lập Ngày Hiền Mẫu vào ngày chủ nhật thứ hai trong tháng 5. Từ đó, lễ vinh danh người hiền mẫu đã lan rộng và đã được thông qua bởi các quốc gia khác và hiện nay được tổ chức trên toàn thế giới. [4]
Tại Hoa Kỳ, Ngày của Mẹ vẫn là một trong những ngày có doanh số lớn nhất về bán hoa, thiệp chúc mừng, và cho các cuộc gọi điện thoại đường dài,
và cũng là ngày có nhiều người đi nhà thờ nhất sau [5] [lễ Giáng Sinh](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%85_Gi%C3%A1ng_Sinh)và [Phục Sinh](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%85_Ph%E1%BB%A5c_Sinh). Một số tín hữu đi lễ vẫn kỷ niệm ngày này với hoa cẩm chướng, màu đỏ nếu người mẹ họ đang còn sống và màu trắng nếu mẹ của họ đã qua đời. [[6]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A0y_c%E1%BB%A7a_M%E1%BA%B9#cite_note-Churchgoing-6) [[6]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A0y_c%E1%BB%A7a_M%E1%BA%B9#cite_note-Churchgoing-6)
Ý tưởng của Anna Jarvis (1864-1948) là tạo một ngày để vinh danh người mẹ riêng của mỗi người, không phải là một lễ kỷ niệm tất cả các bà mẹ trên thế giới.
Bà cũng chỉ trích sự thương mại hóa và sự lạm dụng ngày lễ cho những mục đích thương mại, theo bà ngày của Mẹ là một dịp để thể hiện tình yêu và lòng biết ơn, không phải là cơ hội khai thác lợi nhuận, bà cũng phản đối việc mua quà và thiệp chúc mừng được làm sẵn, mà qua đó bà nhận thấy như là một dấu hiệu của sự quá lười biếng để viết một bức thư cá nhân. [7] [[7]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A0y_c%E1%BB%A7a_M%E1%BA%B9#cite_note-vancouversun-7) [[8]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A0y_c%E1%BB%A7a_M%E1%BA%B9#cite_note-msnbc-8)
## Truyền thống và lịch sử trên thế giới
Đa số các quốc gia trên thế giới ngày nay kỷ niệm Ngày Hiền Mẫu với các phong tục bắt nguồn từ Bắc Mỹ và Châu Âu. Khi được phổ biến tại các quốc gia khác, Ngày Hiền Mẫu đôi khi được thay đổi đôi chút để phản ảnh nền văn hóa từng nơi, một số nước để hợp nhất ngày lễ này với những sự kiện quan trọng của bản xứ (ví dụ như tôn giáo, lịch sử, và truyền thuyết).
Một số quốc gia đã có sẵn một ngày lễ hội dành riêng cho người mẹ và vay mượn thêm các tục lệ của Ngày Hiền Mẫu, như là việc con cái tặng hoa cẩm chướng cũng như là thiệp viết bằng tay cho mẹ mình. Tại những quốc gia mà Ngày Hiền Mẫu chưa được phổ biến, giới truyền thông nhắc đến ngày lễ này như là một cách giới thiệu văn hóa của nước ngoài.
### Tôn giáo
Đối với
[Thiên Chúa Giáo](http://vi.wikipedia.org/wiki/Thi%C3%AAn_Ch%C3%BAa_gi%C3%A1o), ngày lễ này được nối liền với sự tôn kính [Đức Mẹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Maria) , như là lễ [9] *Mothering Sunday*( *ngày Chủ nhật của Tình Mẹ*) tại Vương quốc Liên hiệp Anh và [Chính Thống giáo](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%ADnh_Th%E1%BB%91ng_gi%C3%A1o)tại Hy Lạp với [Lễ Đức Mẹ dâng Chúa Giêsu trong đền thánh](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%85_%C4%90%E1%BB%A9c_M%E1%BA%B9_d%C3%A2ng_Ch%C3%BAa_Gi%C3%AAsu_trong_%C4%91%E1%BB%81n_th%C3%A1nh)(ngày 2 tháng 2 theo [Lịch Julius](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%8Bch_Julius)). Trong giáo hội [[10]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A0y_c%E1%BB%A7a_M%E1%BA%B9#cite_note-bbc-10) [Kitô giáo Đông phương](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kit%C3%B4_gi%C3%A1o_%C4%90%C3%B4ng_ph%C6%B0%C6%A1ng), một lễ cầu nguyện đặc biệt được tổ chức nhằm tôn vinh *Mẹ Thiên Chúa*( [Theotokos](http://vi.wikipedia.org/wiki/Theotokos)).
Đối với các quốc gia có đông tín đồ
[Ấn giáo](http://vi.wikipedia.org/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99_gi%C3%A1o), ngày lễ này được đánh dấu với cuộc hành hương “Mata Tirtha Aunshi” trong tháng trăng non Vaisakha (vào khoảng tháng 4 hay tháng 5 theo [Lịch Gregorius](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%8Bch_Gregorius)). [Phật giáo](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o) và phong tục [Trung Hoa](http://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_Hoa) có ngày [lễ Vu Lan](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%85_Vu_Lan), còn được hiểu là lễ báo [hiếu](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hi%E1%BA%BFu_th%E1%BA%A3o), xuất phát từ sự tích về [Bồ tát](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BB%93_T%C3%A1t) [Mục Kiền Liên](http://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BB%A5c_Ki%E1%BB%81n_Li%C3%AAn) đại hiếu đã cứu mẹ của mình ra khỏi kiếp [ngạ quỷ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%E1%BA%A1_qu%E1%BB%B7).
### Quốc gia
[Michelle Obama](http://vi.wikipedia.org/wiki/Michelle_Obama), phu nhân phó tổng thống [Jill Biden](http://vi.wikipedia.org/wiki/Joe_Biden)và [Hoàng tử Harry xứ Wales](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_t%E1%BB%AD_Harry_x%E1%BB%A9_Wales)giúp trẻ em làm thiệp tặng Mẹ tại [Nhà Trắng](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_Tr%E1%BA%AFng)năm 2013
#### Anh
Ngày này bắt nguồn ở Anh vào thế kỷ 17, được gọi là
*Mothering Sunday*. Nó được tổ chức vào ngày chủ nhật cách ngày [lễ Phục Sinh](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%85_Ph%E1%BB%A5c_Sinh) 40 ngày. Vào ngày này, dù ở đâu đi nữa, những đứa con cũng sẽ về thăm lại gia đình.
#### Mỹ
Năm 1914, bản nghị quyết do
[Quốc Hội lưỡng viện Hoa Kỳ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BB%91c_h%E1%BB%99i_Hoa_K%E1%BB%B3) thông qua và được Tổng Thống [Woodrow Wilson](http://vi.wikipedia.org/wiki/Woodrow_Wilson) ký đã chính thức thành lập Ngày Hiền Mẫu.
Tại Mỹ, các chi tiêu tài chính trong Ngày của Mẹ chỉ thua ngày
[lễ Giáng sinh](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%85_Gi%C3%A1ng_sinh). Theo ước tính của Liên đoàn bán lẻ Hoa Kỳ, trung bình khoảng 139 USD được dành chi tiêu cho mỗi món quà tặng mẹ. Việc thương mại hóa, đề cao chi tiêu và có phần làm lu mờ ý nghĩa thật trong ngày này đã bị nhiều chỉ trích từ nhiều người hoạt động cộng đồng, kể cả từ bà Anna Marie Jarvis, là người nêu ý tưởng thành lập ngày vinh danh Mẹ. [11] [[7]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A0y_c%E1%BB%A7a_M%E1%BA%B9#cite_note-vancouversun-7) [[8]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A0y_c%E1%BB%A7a_M%E1%BA%B9#cite_note-msnbc-8) [[11]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A0y_c%E1%BB%A7a_M%E1%BA%B9#cite_note-HB001-11)
#### Việt Nam
Trước đây chỉ có ở miền Nam với
[Lễ Vu Lan](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vu-lan), nhưng những năm gần đây do sự lan rộng của [Internet](http://vi.wikipedia.org/wiki/Internet) và các phương tiện thông tin đại chúng, nó đã được phổ biến cả nước và được mọi người hưởng ứng. Vào ngày này, những người con nhớ ơn mẹ sẽ dành đến cho mẹ của mình những món quà ý nghĩa, từ vật chất đến tinh thần.
Ngày dành cho các bà mẹ ở Việt Nam có khá nhiều, như
[Lễ Vu Lan](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vu-lan), ngoài ra còn có các ngày dành cho [phụ nữ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BB%A5_n%E1%BB%AF) như 8 tháng 3 ( [Quốc tế Phụ nữ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A0y_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF_Ph%E1%BB%A5_n%E1%BB%AF)), [Ngày Phụ nữ Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A0y_Ph%E1%BB%A5_n%E1%BB%AF_Vi%E1%BB%87t_Nam).
## Trên thế giới
Tuy Ngày Hiền Mẫu được tổ chức vào rất nhiều ngày khác nhau trên thế giới, hai ngày phổ biến nhất là ngày Chủ Nhật thứ nhì của tháng 5 theo truyền thống
*Mother’s Day* của Hoa Kỳ, tiếp theo là ngày Chủ Nhật thứ tư của [Mùa Chay](http://vi.wikipedia.org/wiki/M%C3%B9a_Chay_%28Kit%C3%B4_gi%C3%A1o%29) theo truyền thống *Mothering Sunday* của [Vương quốc Liên hiệp Anh](http://vi.wikipedia.org/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Li%C3%AAn_hi%E1%BB%87p_Anh). [[12]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A0y_c%E1%BB%A7a_M%E1%BA%B9#cite_note-12) *Chú ý: Các quốc gia ăn mừng ngày* [Ngày Quốc tế Phụ nữ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A0y_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF_Ph%E1%BB%A5_n%E1%BB%AF)thay vì ăn mừng Ngày Hiền Mẫu được đánh dấu ‘†’. *Vì* [Lịch Hồi giáo](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%8Bch_H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o)dựa trên [Âm lịch](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C3%82m_l%E1%BB%8Bch), vốn ngắn hơn năm [Dương lịch](http://vi.wikipedia.org/wiki/D%C6%B0%C6%A1ng_l%E1%BB%8Bch), ngày lễ mỗi năm đều lọt vào các mùa khác nhau. Bởi thế, nó được liệt vào một danh sách riêng.
## Chú thích
**Nicolette Hannam, Michelle Williams (2011),** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A0y_c%E1%BB%A7a_M%E1%BA%B9#cite_ref-1) [, Brilliant Publications, tr. 45,](http://books.google.es/books?id=6eryIiaTWhYC&pg=PA45&dq=%22International+Women%27s+Day%22+%22mother%27s+day%22&hl=en&sa=X&ei=L97dT9TsI4POhAfwwIWXCg&ved=0CGIQ6AEwCA#v=onepage&q=%22International%20Women%27s%20Day%22%20%22mother%27s%20day%22&f=false) *German Festivals and Traditions – Activities and Teaching Ideas for Ks3* [ISBN](http://vi.wikipedia.org/wiki/ISBN) [9781905780815](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/9781905780815) **Robert A. Saunders, Vlad Strukov (2010),** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A0y_c%E1%BB%A7a_M%E1%BA%B9#cite_ref-saunders_2-0) [, Historical Dictionaries of Europe, Historical dictionaries of French history](http://books.google.es/books?id=l_uAoNJiOMwC&pg=PA246&dq=%22International+Women%27s+Day%22+%22mother%27s+day%22&hl=en&sa=X&ei=L97dT9TsI4POhAfwwIWXCg&ved=0CGkQ6AEwCQ#v=onepage&q=%22International%20Women%27s%20Day%22%20%22mother%27s%20day%22&f=false) *Historical Dictionary of the Russian Federation* **78**, Scarecrow Press, tr. 246, [ISBN](http://vi.wikipedia.org/wiki/ISBN) [9780810854758](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/9780810854758)
- ^
**a** [Bernhard, Virginia (2002).](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A0y_c%E1%BB%A7a_M%E1%BA%B9#cite_ref-virginia_3-1) **ă** [“Mother’s Day”](http://books.google.com/books?id=z55xx8_P08UC&pg=PT714&dq=%22mother%27s+day%22+origin&lr=&as_brr=3#v=onepage&q=&f=false). Trong Joseph M. Hawes, Elizabeth F. Shores. *The family in America: an encyclopedia*. [ABC-CLIO](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=ABC-CLIO&action=edit&redlink=1). tr. 714. [ISBN](http://vi.wikipedia.org/wiki/ISBN) [9781576072325](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/9781576072325).
- ^
**a** **ă** **â** [Mother’s Day 100-year history a colorful tale of love, anger and civic unres](http://www.deseretnews.com/article/865602516/Mothers-Day-100-year-history-a-colorful-tale-of-love-anger-and-civic-unrest.html), Desecret News, ngày 6 tháng 5 năm 2014 **Barbara Mikkelson, “** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A0y_c%E1%BB%A7a_M%E1%BA%B9#cite_ref-5) [We love you – call collect](http://www.snopes.com/holidays/fathersday/collect.asp)“. Snopes.com. Truy cập ngày 08/3/2010
- ^
**a** [J. Ellsworth Kalas (ngày 19 tháng 10 năm 2009).](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A0y_c%E1%BB%A7a_M%E1%BA%B9#cite_ref-Churchgoing_6-1) **ă** [.](http://books.google.com/books?id=QQpXwIt3ihAC&pg=PA76&ots=mlIDxskAwl&dq=%22third+only+to+Christmas+Eve+and+Easter%22&sig=GcM51tchhsueaID7zb2bsDpuAwo#v=onepage&q=%22third%20only%20to%20Christmas%20Eve%20and%20Easter%22&f=false) *Preaching the Calendar: Celebrating Holidays and Holy Days* [Westminster John Knox Press](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Westminster_John_Knox_Press&action=edit&redlink=1). “Church attendance on this day is likely to be third only to Christmas Eve and Easter. Some worshipers still celebrate with carnations, colored if the mother is living and white if she is deceased.”
- ^
**a** **ă** [Louisa Taylor, Canwest News Service (ngày 11 tháng 5 năm 2008).](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A0y_c%E1%BB%A7a_M%E1%BA%B9#cite_ref-vancouversun_7-2) **â** [“Mother’s Day creator likely ‘spinning in her grave’”](http://www.canada.com/vancouversun/news/story.html?id=c942370c-cdbb-43b2-af59-71ad4b546854). *Vancouver Sun*(Canada). Truy cập ngày 7 tháng 7 năm 2008.
- ^
**a** **ă** [“Mother’s Day reaches 100th anniversary, The woman who lobbied for this day would berate you for buying a card”](http://www.msnbc.msn.com/id/24556903/). [Associated Press](http://vi.wikipedia.org/wiki/Associated_Press)(via [MSNBC](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=MSNBC&action=edit&redlink=1)). Ngày 11 tháng 5 năm 2008. Truy cập ngày 7 tháng 7 năm 2008. **Cordelia Candelaria, Peter J. García (2004).** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A0y_c%E1%BB%A7a_M%E1%BA%B9#cite_ref-9) [.](http://books.google.es/books?id=STjcB_f7CVcC&pg=PA375&dq=mother%27s+day+virgin+mary) *Encyclopedia of Latino popular culture* [Greenwood Publishing Group](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Greenwood_Publishing_Group&action=edit&redlink=1). tr. 375. [ISBN](http://vi.wikipedia.org/wiki/ISBN) [031333210X, 9780313332104](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/031333210X,_9780313332104)Kiểm tra giá trị
|isbn=(
[trợ giúp](http://en.wikipedia.org/wiki/Help:CS1_errors#bad_isbn)). [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A0y_c%E1%BB%A7a_M%E1%BA%B9#cite_ref-bbc_10-0) [“Mothering Sunday”](http://www.bbc.co.uk/religion/religions/christianity/holydays/motheringsunday_1.shtml), *BBC*, truy cập ngày 4 tháng 3 năm 2010
- ^
**a** **ă** [Handelsblatt:](http://www.handelsblatt.com/panorama/aus-aller-welt/muttertag-am-13-mai-ausdruck-der-liebe-nicht-des-konsums/2806990.html) *Ausdruck der Liebe, nicht des Konsums*; Artikel vom 11. Mai 2007 [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A0y_c%E1%BB%A7a_M%E1%BA%B9#cite_ref-12) [“mothers day (sic)”](http://www.google.com/trends?q=mothers+day&ctab=0&date=all&geo=all). *Google Trends*.
|dateformat=(
[trợ giúp](http://en.wikipedia.org/wiki/Help:CS1_errors#parameter_ignored)) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A0y_c%E1%BB%A7a_M%E1%BA%B9#cite_ref-13) [“Principales efemérides. Mes Mayo”](http://www.enlace.cu/efemeride/mayo.htm). [Unión de Periodistas de Cuba](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Uni%C3%B3n_de_Periodistas_de_Cuba&action=edit&redlink=1). Truy cập ngày 7 tháng 6 năm 2008. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A0y_c%E1%BB%A7a_M%E1%BA%B9#cite_ref-14) [“Calendario Cívico Escolar”](http://www.drelm.gob.pe/index.php?p=art&menu=49). Dirección Regional de Educación de Lima Metropolitana. Truy cập ngày 7 tháng 6 năm 2008. **Xinhua from** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A0y_c%E1%BB%A7a_M%E1%BA%B9#cite_ref-15) [China Daily](http://vi.wikipedia.org/wiki/China_Daily)(16 tháng 5 năm 2006). [“It’s Mother’s Day”](http://news.scuec.edu.cn/english/viewtext1.php?id=556). SCUEC online. **Sources:** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A0y_c%E1%BB%A7a_M%E1%BA%B9#cite_ref-16) [“Haiti: Main Holidays”](http://www.discoverhaiti.com/history_holidays.htm). discoverhaiti.com. Truy cập ngày 8 tháng 7 năm 2008. [“6310.- Fêtes et Jours Fériés en Haiti”](http://www.haiti-reference.com/histoire/calendrier-fetes.html)(bằng tiếng Pháp). Truy cập ngày 8 tháng 7 năm 2008. **(tiếng Pháp)**
-
**Sources for Israel:** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A0y_c%E1%BB%A7a_M%E1%BA%B9#cite_ref-israel_17-0)
- Gil Ronen (ngày 9 tháng 3 năm 2010),
[,](http://www.israelnationalnews.com/News/News.aspx/136427) *Knesset, Emunah Mark International Women’s Day* [Arutz Sheva](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Arutz_Sheva&action=edit&redlink=1)
- Nechemia Meyers (ngày 7 tháng 5 năm 2004),
[, jweekly.com](http://www.jweekly.com/article/full/22523/no-mother-s-day-in-israel-but-mothers-have-real-clout/) *No Mother’s Day in Israel, but mothers have real clout*
- Gil Ronen (ngày 9 tháng 3 năm 2010),
[^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A0y_c%E1%BB%A7a_M%E1%BA%B9#cite_ref-18) [Mehr News Agency](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Mehr_News_Agency&action=edit&redlink=1)(19 tháng 8 năm 2003). [“Birth Anniversary of Hazrat Fatemeh Zahra (SA) Declared Women’s Day in Iraq”](http://www.mehrnews.com/en/NewsDetail.aspx?NewsID=18409). *Mehr News*. “Iraq’s Governing Council in a statement has designated the 20th of Jamadi al-Thani, the birth anniversary of Hazrat Fatemeh Zahra (SA), the daughter of Prophet Mohammad (S) (…)” [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A0y_c%E1%BB%A7a_M%E1%BA%B9#cite_ref-iranpresident_19-0) [“Ahmadinejad highlights women’s significant role in society”](http://web.archive.org/web/20110928173038/http://www.president.ir/en/print.php?ArtID=10405). Presidency of The Islamic Republic of Iran News Service. 24 tháng 6 năm 2008. [Bản gốc](http://www.president.ir/en/print.php?ArtID=10405)lưu trữ ngày 28 tháng 9 năm 2011. Truy cập ngày 19 tháng 7 năm 2008. “(…) the occasion of the Mother’s Day marking the birthday anniversary of [Hazrat Fatemeh Zahra](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Fatimah&action=edit&redlink=1)(SA), the beloved daughter of Prophet [Mohammad](http://vi.wikipedia.org/wiki/Mohammad)(Peace Be Upon Him). The day fell on June 23 [2008].”
## Đọc thêm
- LEIGH Eric Schmidt (1997). Trong
[Princeton University Press](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Princeton_University_Press&action=edit&redlink=1). [. tr. 256–275.](http://books.google.com/books?id=maF8mTPsJqsC) *Consumer Rites: The Buying and Selling of American Holidays* [ISBN](http://vi.wikipedia.org/wiki/ISBN) [0691017212](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0691017212).
- LAROSSA, Ralph (1997). Trong
[University of Chicago Press](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=University_of_Chicago_Press&action=edit&redlink=1). [. tr. 90,170-192.](http://books.google.com/books?id=rkkIKQVu26cC&pg=PA90-IA3&vq=mother%27s+day&dq=%22Ann+Jarvis%22+OR+%22Anna+Jarvis%22+%22mother%27s+day%22) *The Modernization of Fatherhood: A Social and Political History* [ISBN](http://vi.wikipedia.org/wiki/ISBN) [0226469042](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0226469042).
- NEWCOMER, Daniel (2004).
[.](http://books.google.es/books?id=sQlmr7IkvJcC&pg=PA132&dq=%22mother%27s+day%22+virgin+mary+UNS+Soledad) *Reconciling modernity: urban state formation in 1940s León, Mexico* [University of Nebraska Press](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=University_of_Nebraska_Press&action=edit&redlink=1). tr. 132–139. [ISBN](http://vi.wikipedia.org/wiki/ISBN) [0803233493, 9780803233492](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0803233493,_9780803233492)Kiểm tra giá trị
|isbn=(
[trợ giúp](http://en.wikipedia.org/wiki/Help:CS1_errors#bad_isbn)).
- SHERMAN, John W. (1997).
[.](http://books.google.es/books?id=h29VKMtmzzcC&pg=PA44&dq=mother%27s+day+virgin+mary1) *The Mexican right: the end of revolutionary reform, 1929-1940* [Greenwood Publishing Group](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Greenwood_Publishing_Group&action=edit&redlink=1). tr. 44. [ISBN](http://vi.wikipedia.org/wiki/ISBN) [0275957365, 9780275957360](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0275957365,_9780275957360)Kiểm tra giá trị
|isbn=(
[trợ giúp](http://en.wikipedia.org/wiki/Help:CS1_errors#bad_isbn)).
## Xem Thêm
## Liên kết ngoài
|
|![]()
[Ngày của Mẹ](http://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Mother%27s_Day?uselang=vi)
# Thái Lan
|Vương quốc Thái Lan|
|ราชอาณาจักรไทย
|(tiếng Thái Lan)
Racha-anachak Thai
(tiếng Thái Lan)
|
|
![]()
|
|*Chat, Satsana, Phra Maha Kasat*
“Đất nước, tôn giáo, nhà vua”
[Phleng Chat](http://vi.wikipedia.org/wiki/Phleng_Chat) [Quân chủ lập hiến](http://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_l%E1%BA%ADp_hi%E1%BA%BFn) [Quốc vương](http://vi.wikipedia.org/wiki/Danh_s%C3%A1ch_vua_Th%C3%A1i_Lan) [Thủ tướng](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%A7_t%C6%B0%E1%BB%9Bng_Th%C3%A1i_Lan) [Bhumibol Adulyadej](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bhumibol_Adulyadej) [Prayuth Chan-ocha](http://vi.wikipedia.org/wiki/Prayuth_Chan-ocha) [Tiếng Thái](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Th%C3%A1i) [Bangkok](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bangkok) [13°45′B, 100°30′Đ](http://tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=Th%C3%A1i_Lan¶ms=13_45_N_100_30_E_type:country%28513.120%29) [hạng 50](http://vi.wikipedia.org/wiki/Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_di%E1%BB%87n_t%C3%ADch)) [ĐNÁ](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Gi%E1%BB%9D_chu%E1%BA%A9n_%C4%90%C3%B4ng_Nam_%C3%81&action=edit&redlink=1)( [UTC](http://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%E1%BB%9D_ph%E1%BB%91i_h%E1%BB%A3p_qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF)+7); [mùa hè](http://vi.wikipedia.org/wiki/Quy_%C6%B0%E1%BB%9Bc_gi%E1%BB%9D_m%C3%B9a_h%C3%A8): ĐNÁ (UTC+7) **Vương quốc** [1238](http://vi.wikipedia.org/wiki/1238)– [1448](http://vi.wikipedia.org/wiki/1448) [Vương quốc Sukhothai](http://vi.wikipedia.org/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Sukhothai) [1351](http://vi.wikipedia.org/wiki/1351)– [1767](http://vi.wikipedia.org/wiki/1767) [Vương quốc Ayutthaya](http://vi.wikipedia.org/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Ayutthaya) [1768](http://vi.wikipedia.org/wiki/1768)– [1782](http://vi.wikipedia.org/wiki/1782) [Vương triều Thonburi](http://vi.wikipedia.org/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_tri%E1%BB%81u_Thonburi) [1782](http://vi.wikipedia.org/wiki/1782)–nay [Nhà Chakri](http://vi.wikipedia.org/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_tri%E1%BB%81u_Chakri) người ( [[1]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan#cite_note-dano7212-1) [hạng 20](http://vi.wikipedia.org/wiki/Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_s%E1%BB%91_d%C3%A2n)) [hạng 88](http://vi.wikipedia.org/wiki/Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_m%E1%BA%ADt_%C4%91%E1%BB%99_d%C3%A2n_s%E1%BB%91)) [GDP](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95ng_s%E1%BA%A3n_ph%E1%BA%A9m_n%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%8Ba)( [PPP](http://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%A9c_mua_t%C6%B0%C6%A1ng_%C4%91%C6%B0%C6%A1ng)) (2013) [[2]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan#cite_note-imf2-2)
Bình quân đầu người: $9.874
[[2]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan#cite_note-imf2-2) [GDP](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95ng_s%E1%BA%A3n_ph%E1%BA%A9m_n%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%8Ba)(danh nghĩa) (2013) [[2]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan#cite_note-imf2-2)
Bình quân đầu người: $5.674
[[2]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan#cite_note-imf2-2) [HDI](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BB%89_s%E1%BB%91_ph%C3%A1t_tri%E1%BB%83n_con_ng%C6%B0%E1%BB%9Di)(2013) cao [[3]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan#cite_note-ThaiHDI-3) [Đơn vị tiền tệ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BB%81n_t%E1%BB%87) [baht](http://vi.wikipedia.org/wiki/Baht)(
)
[THB] [Tên miền Internet](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%AAn_mi%E1%BB%81n_qu%E1%BB%91c_gia_c%E1%BA%A5p_cao_nh%E1%BA%A5t) [.th](http://vi.wikipedia.org/wiki/.th) **Thái Lan** (tên chính thức: **Vương quốc Thái Lan**, [tiếng Thái](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Th%C3%A1i): ราชอาณาจักรไทย *Racha-anachak Thai*), là một quốc gia nằm ở vùng [Đông Nam Á](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%B4ng_Nam_%C3%81), phía bắc giáp [Lào](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%A0o) và [Myanma](http://vi.wikipedia.org/wiki/Myanma), phía đông giáp [Lào](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%A0o) và [Campuchia](http://vi.wikipedia.org/wiki/Campuchia), phía nam giáp [vịnh Thái Lan](http://vi.wikipedia.org/wiki/V%E1%BB%8Bnh_Th%C3%A1i_Lan) và [Malaysia](http://vi.wikipedia.org/wiki/Malaysia), phía tây giáp [Myanma](http://vi.wikipedia.org/wiki/Myanma) và [biển Andaman](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bi%E1%BB%83n_Andaman). Lãnh hải Thái Lan phía đông nam giáp với lãnh hải [Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam) ở [vịnh Thái Lan](http://vi.wikipedia.org/wiki/V%E1%BB%8Bnh_Th%C3%A1i_Lan), phía tây nam giáp với lãnh hải [Indonesia](http://vi.wikipedia.org/wiki/Indonesia) và [Ấn Độ](http://vi.wikipedia.org/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99) ở [biển Andaman](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bi%E1%BB%83n_Andaman).
Thái Lan là một quốc gia
[quân chủ lập hiến](http://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_l%E1%BA%ADp_hi%E1%BA%BFn) đứng đầu là vua [Bhumibol Adulyadej](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bhumibol_Adulyadej) lên ngôi từ năm 1946, vị [nguyên thủ quốc gia](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%C3%AAn_th%E1%BB%A7_qu%E1%BB%91c_gia) tại vị lâu nhất trên thế giới và vị vua trị vì lâu nhất trong lịch sử Thái Lan. Vua Thái Lan theo nghi thức là nguyên thủ, [4] [tổng tư lệnh](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95ng_t%C6%B0_l%E1%BB%87nh)quân đội và nhà lãnh đạo tinh thần [Phật giáo](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o)của đất nước. Thủ đô [Băng Cốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bangkok)là thành phố lớn nhất và là trung tâm [chính trị](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%ADnh_tr%E1%BB%8B), [thương mại](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C6%B0%C6%A1ng_m%E1%BA%A1i), [công nghiệp](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%B4ng_nghi%E1%BB%87p)và [văn hóa](http://vi.wikipedia.org/wiki/V%C4%83n_h%C3%B3a).
Thái Lan có diện tích 513.000 km
2 (198.000 dặm vuông) lớn thứ 50 trên thế giới và dân số khoảng 67 triệu người đông thứ 20 trên thế giới. Khoảng 75% dân số là dân tộc [Thái](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Th%C3%A1i), 14% là người gốc [Hoa](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Hoa) và 3% là [người Mã Lai](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_M%C3%A3_Lai), phần còn lại là những nhóm dân tộc thiểu số như [Môn](http://vi.wikipedia.org/wiki/M%C3%B4n), [Khmer](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Khmer) và các bộ tộc khác. Có khoảng 2,2 triệu người nhập cư hợp pháp và bất hợp pháp ở Thái Lan. [5] Ngôn ngữ chính thức là [[6]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan#cite_note-6) [tiếng Thái](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Th%C3%A1i). [Phật giáo Nam Tông](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C6%B0%E1%BB%A3ng_t%E1%BB%8Da_b%E1%BB%99) được coi là quốc giáo ở Thái Lan với tỉ lệ người theo tôn giáo này là 94,6%, là 1 trong những quốc gia Phật giáo lớn nhất thế giới theo tỉ lệ dân số. Cũng theo điều tra dân số năm 2000, [Hồi giáo](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o) chiếm 4,6% dân số và [Kitô giáo](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kit%C3%B4_gi%C3%A1o) chiếm 0,7% dân số. [[7]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan#cite_note-7) [Kinh tế Thái Lan](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kinh_t%E1%BA%BF_Th%C3%A1i_Lan) phát triển nhanh từ 1985 đến 1995 và trở thành một quốc gia công nghiệp mới trong đó du lịch với những điểm đến nổi tiếng như [Ayutthaya](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ayutthaya), [Pattaya](http://vi.wikipedia.org/wiki/Pattaya), [Bangkok](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bangkok), [Phuket](http://vi.wikipedia.org/wiki/Phuket), [Krabi](http://vi.wikipedia.org/wiki/Krabi), [Chiang Mai](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_Chiang_Mai), và [Ko Samui](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ko_Samui) và [xuất khẩu](http://vi.wikipedia.org/wiki/Xu%E1%BA%A5t_kh%E1%BA%A9u) đóng góp lớn cho nên kinh tế. [[8]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan#cite_note-middleIncomeCountry-8) [[9]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan#cite_note-GuardianThailandOverview-9)
## Mục lục
[1 Tên gọi](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan#T.C3.AAn_g.E1.BB.8Di) [2 Lịch sử](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan#L.E1.BB.8Bch_s.E1.BB.AD) [3 Kinh tế](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan#Kinh_t.E1.BA.BF) [4 Chính trị](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan#Ch.C3.ADnh_tr.E1.BB.8B) [5 Quan hệ ngoại giao](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan#Quan_h.E1.BB.87_ngo.E1.BA.A1i_giao) [6 Hành chính](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan#H.C3.A0nh_ch.C3.ADnh) [7 Địa lí](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan#.C4.90.E1.BB.8Ba_l.C3.AD) [8 Dân số](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan#D.C3.A2n_s.E1.BB.91) [9 Văn hóa](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan#V.C4.83n_h.C3.B3a) [10 Xem thêm](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan#Xem_th.C3.AAm) [11 Du lịch](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan#Du_l.E1.BB.8Bch) [12 Chú thích](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan#Ch.C3.BA_th.C3.ADch) [13 Liên kết ngoài](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan#Li.C3.AAn_k.E1.BA.BFt_ngo.C3.A0i)
## Tên gọi
Thái Lan cũng từng được gọi là
**Xiêm**, đây là tên gọi chính thức của nước này đến ngày [23 tháng 6](http://vi.wikipedia.org/wiki/23_th%C3%A1ng_6) năm [1939](http://vi.wikipedia.org/wiki/1939) khi nó được đổi thành Thái Lan . Từ năm 1945 đến ngày 11 tháng 5 năm 1949, tên Thái Lan lại được đổi lại thành Xiêm. Sau đó nó được đổi lại thành Thái Lan như ngày nay. Từ “Thái” (ไทย) trong [10] [tiếng Thái](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Th%C3%A1i)có nghĩa là “tự do”. “Thái” cũng là tên của [người Thái](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Th%C3%A1i)– hiện là dân tộc thiểu số có số dân đáng kể ở [Trung Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c), vẫn lấy tên là “Xiêm”. [Từ “Thái Lan” trong *]* [cần dẫn nguồn](http://vi.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c) [tiếng Việt](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Vi%E1%BB%87t)có xuất xứ từ [tiếng Anh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Anh) *Thailand*(trong đó *land*nghĩa là đất nước, xứ sở), và *Thailand*được dịch từ ประเทศไทย ( *Prathet Thai*) với nghĩa là “nước Thái”.
Trong
[tiếng Thái](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Th%C3%A1i), tên của Thái Lan là ราชอาณาจักรไทย ( *Racha Anachakra Thai*). Hai chữ ราชา ( *Racha*) và อาณาจักร ( *Anachakra*) thì có gốc từ [tiếng Phạn](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Ph%E1%BA%A1n): *Racha* có nghĩa là “quốc vương”, *Anachakra* có nghĩa là “lãnh thổ”. Trong khi đó, ไทย ( *Thai*) là một chữ tiếng Thái có nghĩa là “tự do”. Ý của cụm từ *Racha Anachakra Thai* là “Vương quốc của người tự do”. Tuy nhiên, một học giả nổi tiếng người Thái cho rằng từ *Thai* (ไท) đơn giản chỉ có nghĩa là “người” vì điều tra của ông cho thấy rằng tại một số vùng nông thôn từ “Thai” được dùng thay thế cho từ “khon” (คน) nghĩa là người. [[11]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan#cite_note-11)
Người Thái còn gọi nước Thái một cách dân dã là เมืองไทย
*Mueang Thai* ( *Mường Thái*) và từ *Mueang* còn được dùng rộng rãi để chỉ thành phố, thị trấn. Ngoài ra từ ประเทศไทย *Prathet Thai* ( *Prathét Thái*) cũng được sử dụng để gọi Thái Lan. Hai chữ *Mueang* và *Prathet* có cùng nghĩa “nước, quốc gia”. [Prathet](http://en.wiktionary.org/wiki/%E0%B8%9B%E0%B8%A3%E0%B8%B0%E0%B9%80%E0%B8%97%E0%B8%A8) có gốc từ chữ * (pradeśa) trong tiếng Phạn, còn प्रदेश* [Mueang](http://en.wiktionary.org/wiki/%E0%B9%80%E0%B8%A1%E0%B8%B7%E0%B8%AD%E0%B8%87)là một từ Thái cổ có cùng gốc với các từ *(ເມືອງ* [Muang](http://en.wiktionary.org/wiki/%E0%BB%80%E0%BA%A1%E0%BA%B7%E0%BA%AD%E0%BA%87) *[mɯaŋ˦]*) trong [tiếng Lào](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_L%C3%A0o), *(မိူင်း* [Mong](http://en.wiktionary.org/wiki/%E1%80%99%E1%80%AD%E1%80%B0%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8) *[məŋ˦]*) trong [tiếng Shan](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Shan), *mwngh*( *[mɯŋ˧]*) trong [tiếng Tráng](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Tr%C3%A1ng), khởi nguyên mang nghĩa “thung lũng trồng lúa”. [[12]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan#cite_note-TAISBIND-12)
Trong
[tiếng Việt](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Vi%E1%BB%87t), vương quốc này được gọi là “Thái Lan”. Từ này có gốc [Hán-Việt](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%AB_H%C3%A1n-Vi%E1%BB%87t) và [tiếng Anh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Anh). Đúng ra thì “Thái Lan” đến từ *Thailand* trong tiếng Anh nhưng ngày xưa trong tiếng Việt không phiên âm được *Thailand* và, do đó, phải chế ra một âm để người Việt đọc được. Các nhà Hán học ở Việt Nam dùng hai [chữ Hán](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BB%AF_H%C3%A1n) có cách phát âm gần với từ *Thailand* như các nhà Hán học ở Đông Á thường dùng: hai chữ này là “Thái Lan” (泰蘭). “Thái” (泰) được dùng để dịch âm *Thai* hay *Tai*, và cũng thường được dùng để gọi [người Thái](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Th%C3%A1i); “Lan” (蘭) dùng để dịch âm *Land*, như trong “ [Ba Lan](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ba_Lan)” (波蘭 – *Poland*), “ [Ái Nhĩ Lan](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Ireland)” (愛爾蘭 – *Ireland*), v.v.
Ở
[Trung Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c), vương quốc này được gọi là “Thái Quốc” (泰國), hay “Thái Vương Quốc” (泰王國). Người Việt trước đây còn gọi Thái Lan là “Xiêm La” (暹羅) và người Thái là “người Xiêm”.
## Lịch sử
|
|![]()
Các chủ đề
**Thái Lan** [Ẩm thực](http://vi.wikipedia.org/wiki/%E1%BA%A8m_th%E1%BB%B1c_Th%C3%A1i_Lan) [Văn hóa](http://vi.wikipedia.org/wiki/V%C4%83n_h%C3%B3a_Th%C3%A1i_Lan) [Âm nhạc](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C3%82m_nh%E1%BA%A1c_Th%C3%A1i_Lan) [Kinh tế](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kinh_t%E1%BA%BF_Th%C3%A1i_Lan) [Giáo dục](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Gi%C3%A1o_d%E1%BB%A5c_Th%C3%A1i_Lan&action=edit&redlink=1) [Chính trị](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ch%C3%ADnh_tr%E1%BB%8B_Th%C3%A1i_Lan&action=edit&redlink=1) [Ngày lễ](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ng%C3%A0y_l%E1%BB%85_Th%C3%A1i_Lan&action=edit&redlink=1) [Tiếng Thái](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Th%C3%A1i_Lan) [Hành chính](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=H%C3%A0nh_ch%C3%ADnh_Th%C3%A1i_Lan&action=edit&redlink=1) [Lịch sử](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Th%C3%A1i_Lan) [Văn hóa](http://vi.wikipedia.org/wiki/V%C4%83n_h%C3%B3a_Th%C3%A1i_Lan) [Giáo dục](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Gi%C3%A1o_d%E1%BB%A5c_Th%C3%A1i_Lan&action=edit&redlink=1) [Du lịch](http://vi.wikipedia.org/wiki/Du_l%E1%BB%8Bch_Th%C3%A1i_Lan) [Dân số](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=D%C3%A2n_s%E1%BB%91_Th%C3%A1i_Lan&action=edit&redlink=1) [Trang phục](http://vi.wikipedia.org/wiki/Trang_ph%E1%BB%A5c_Th%C3%A1i_Lan) [Thể thao](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_thao_Th%C3%A1i_Lan) [edit box](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:Life_in_Thailand&action=edit)
Nhiều nền văn hóa khác nhau đã có mặt tại đây từ thời
[Văn hóa Baan Chiang](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ban_Chiang). Nhưng do vị trí địa lý, văn hóa Thái Lan luôn chịu ảnh hưởng từ [Ấn Độ](http://vi.wikipedia.org/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99) và [Trung Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c) cũng như từ những nước láng giềng [Đông Nam Á](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%B4ng_Nam_%C3%81) khác.
Theo sử sách Thái Lan,
[người Thái](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Th%C3%A1i) xuất xứ từ vùng [núi Altai](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=N%C3%BAi_Altai&action=edit&redlink=1), đông bắc tỉnh [Tứ Xuyên](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%A9_Xuy%C3%AAn), [Trung Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c) từ 4500 năm trước, sau đó di cư dần xuống vùng đất hiện nay là Thái Lan. Có nhiều giả thuyết khác nhau về nguồn gốc của người Thái, một trong số đó liên hệ người Thái tới sự di cư ào ạt sau sự sụp đổ của vương quốc Đại Lý ở vùng Vân Nam thế kỷ 13 đã bị chứng minh là không chính xác. Các nghiên cứu ngôn ngữ học chỉ ra rằng nguồn gốc của người Thái cổ nằm ở vùng ranh giới Quảng Tây-Quý Châu ngày nay, nơi [13] [người Tráng](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Tr%C3%A1ng)và [Bố Y](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_B%E1%BB%91_Y)vẫn sinh sống. [[12]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan#cite_note-TAISBIND-12) Khoảng thế kỷ thứ II TCN, dưới sức ép nam tiến của người Hán, họ bắt đầu di cư xuống phía nam vào vùng ngày nay là bắc Lào và [[14]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan#cite_note-JGIS_Tai_Origin-14) [Chiềng Sen](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chiang_Saen)(Chiang Saen เชียงแสน) qua Điện Biên Phủ, sau đó tỏa xuống đồng bằng [sông Chao Phraya](http://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%B4ng_Chao_Phraya). Quá trình di cư này bắt đầu không sớm hơn thời điểm thành lập Giao Chỉ ở Việt Nam năm 112 TCN, nhưng không muộn hơn thời gian từ thế kỷ thứ 5 – thế kỷ 6. Tại vùng đất mới của mình, người Thái đánh đuổi các cư dân bản địa như người Môn, Wa, Khmer…đồng thời cũng chịu nhiều ảnh hưởng ngôn ngữ–văn hóa từ họ và đặc biệt là Phật giáo Ấn Độ. Vào năm [[15]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan#cite_note-THAIDICU-15) [1238](http://vi.wikipedia.org/wiki/1238), người Thái thành lập một vương quốc [Phật giáo](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o)tên [Sukhothai](http://vi.wikipedia.org/wiki/Sukhothai)(ở miền Bắc Thái Lan), dần thay thế vai trò của [Đế chế Khmer](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Khmer)đang tàn lụi (vào [thế kỷ 13](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_13)– [thế kỷ 15](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_15)).
Năm
[1283](http://vi.wikipedia.org/wiki/1283) người Thái có chữ viết. Sau đó người Thái mở rộng lãnh thổ xuống phía nam, và năm [1350](http://vi.wikipedia.org/wiki/1350) chuyển kinh đô xuống [Ayuthaya](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ayuthaya&action=edit&redlink=1) (phía bắc Bangkok 70 km). Năm 1431, quân Xiêm cướp phá [Angkor](http://vi.wikipedia.org/wiki/Angkor). Nhiều bảo vật và trang phục của [văn hóa Hindu](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=V%C4%83n_h%C3%B3a_Hindu&action=edit&redlink=1) đã được họ đem về Ayutthaya, lễ nghi và cách ăn mặc của [người Khmer](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Khmer) được dung nhập vào thượng tầng văn hóa Xiêm.
Trong khoảng 400 năm, từ
[thế kỷ 14](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_14) đến [thế kỷ 18](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_18), giữa [người Thái](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Th%C3%A1i) và người [Miến Điện](http://vi.wikipedia.org/wiki/Myanma) láng giềng luôn xảy ra các cuộc chiến tranh và kinh đô Ayuthaya bị huỷ diệt ở thế kỷ 18. Năm [1767](http://vi.wikipedia.org/wiki/1767), một tướng người Thái gốc Hoa, [Taksin](http://vi.wikipedia.org/wiki/Taksin), đứng lên chống quân Miến Điện giành lại độc lập và dời đô về Thonburi, bên bờ [sông Chao Phraya](http://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%B4ng_Chao_Phraya), đối diện với [Bangkok](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bangkok). Vua [Rama I](http://vi.wikipedia.org/wiki/Rama_I) ( [1782](http://vi.wikipedia.org/wiki/1782)) lên ngôi và chọn [Bangkok](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bangkok) (hay “Thành phố của các thiên thần”) làm kinh đô.
Trước năm
[1932](http://vi.wikipedia.org/wiki/1932), Thái Lan theo chế độ [quân chủ chuyên chế](http://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_chuy%C3%AAn_ch%E1%BA%BF). Sau cuộc cách mạng tư sản năm 1932 do một nhóm sĩ quan trẻ lãnh đạo, Thái Lan chuyển từ chế độ quân chủ chuyên chế sang chế độ [quân chủ lập hiến](http://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_l%E1%BA%ADp_hi%E1%BA%BFn). Ngày [05 tháng 12](http://vi.wikipedia.org/wiki/5_th%C3%A1ng_12) năm 1932 vua Prachadhipok ( [Rama VII](http://vi.wikipedia.org/wiki/Rama_VII)) đã thông qua bản [hiến pháp](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hi%E1%BA%BFn_ph%C3%A1p) đầu tiên của Thái Lan. Hơn 60 năm qua Thái Lan đã thay đổi 16 hiến pháp (nhiều lần đảo chính), nhưng Hiến pháp 1932 vẫn được coi là cơ sở. Cuối cùng, vào [thập niên 1980](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1980), Thái Lan chuyển hướng sang con đường [dân chủ](http://vi.wikipedia.org/wiki/D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7).
Năm 1997, Thái Lan trở thành tâm điểm của
[Khủng hoảng tài chính Đông Á](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kh%E1%BB%A7ng_ho%E1%BA%A3ng_t%C3%A0i_ch%C3%ADnh_ch%C3%A2u_%C3%81_1997). Đồng [baht](http://vi.wikipedia.org/wiki/Baht) nhanh chóng sụt giá từ mức 25 baht đổi 1 đô la xuống mức 56 baht đổi 1 đô la. Sau đó, đồng baht dần lấy lại được sức nặng của mình, đến năm 2007, tỷ giá giữa đồng baht và đô la là 33:1.
Lịch được sử dụng chính thức tại Thái Lan là
[Phật lịch](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BA%ADt_l%E1%BB%8Bch), một loại lịch của người phương Đông, sớm hơn [Tây lịch](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%8Bch_Gregory) 543 năm. Năm 2007 thì là năm thứ 2550 Phật lịch tại Thái Lan.
### Chính sách “ngoại giao cây sậy” trong lịch sử
Trong lịch sử lập quốc của mình, Thái Lan từng là một nước lớn theo chủ nghĩa Đại Thái, lấn át các quốc gia láng giềng khi có thể, nhưng tới giữa thế kỷ 19, Thái Lan đứng trước hiểm họa xâm lăng của các nước thực dân châu Âu. Về phía tây, Đế quốc Anh đã chiếm
[Miến Điện](http://vi.wikipedia.org/wiki/Myanma), trong khi ở phía đông, Pháp đã chiếm 3 nước Việt Nam, Lào và Campuchia. Thái Lan vô tình trở thành vùng đệm địa lý giữa 2 thế lực đứng đầu thế giới khi đó là Anh và Pháp. Vì không muốn nổ ra xung đột với đối thủ, Anh và Pháp quyết định trung lập hóa Thái Lan, cả 2 sẽ tự kiềm chế, không tiến quân xâm chiếm nước này . [16]
Nhờ sự may mắn đó, cũng như biết lợi dụng mâu thuẫn giữa các cường quốc để họ tự kiềm chế nhau
, nhờ vậy Thái Lan đã tránh được các cuộc xâm lược và được hưởng thời gian độc lập, hòa bình tương đối lâu dài trong thời kỳ đế quốc thực dân xâm chiếm thuộc địa và trong [17] [Thế chiến thứ hai](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai). Thái Lan đã kí hiệp ước hữu nghị và thương mại với Anh năm 1826 và với Mỹ năm 1833, Hiệp ước trao đổi biên giới các tỉnh phía bắc [Malaysia](http://vi.wikipedia.org/wiki/Malaysia)hiện tại năm 1909, nhờ đó thoát khỏi ách thuộc địa của các nước đế quốc lúc bấy giờ đang tranh giành nhau vùng [Đông Nam Á](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%B4ng_Nam_%C3%81). Thái Lan cũng đã kí hiệp định phân định biên giới [sông Mekong](http://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%B4ng_C%E1%BB%ADu_Long)với [Pháp](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%A1p)và tránh né xung đột với [thực dân Pháp](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_th%E1%BB%B1c_d%C3%A2n_Ph%C3%A1p)vào cuối [thế kỷ 19](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_19).
Các lãnh thổ Thái Lan cắt cho Pháp và Anh từ 1867–1909:
Tuy giữ được vị thế độc lập, nhưng Thái Lan cũng phải nhân nhượng nhiều quyền lợi và phải cắt lãnh thổ cho Anh và Pháp. Năm 1893, Thái Lan phải ký hiệp ước trao một số vùng đất phía đông cho Campuchia (thuộc quyền cai trị của Pháp). Năm 1904 và 1907 phải tiếp tục cắt đất, tổng cộng hơn 2 vạn km2 cho Pháp. Năm 1909, phải cắt vùng đất trên 4 vạn km2 tại bán đảo
[Malacca](http://vi.wikipedia.org/wiki/Melaka) cho Anh . [18]
Trong Thế chiến thứ hai, Thái Lan là đồng minh lỏng lẻo của
[Nhật Bản](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n), cho Nhật đi qua đất Thái tiến đánh [Malaysia](http://vi.wikipedia.org/wiki/Malaysia), [Myanma](http://vi.wikipedia.org/wiki/Myanma). Lợi dụng thế suy yếu của nước [Pháp](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%A1p) (bị [Đức quốc xã](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c_Qu%E1%BB%91c_X%C3%A3) xâm chiếm) và sức mạnh hải quân khá hiện đại Thái Lan đã gây chiến với Pháp để tranh giành lãnh thổ [Đông Dương](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A1n_%C4%91%E1%BA%A3o_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng). Sau khi bị hải quân Pháp bất ngờ tiến công đánh bại cùng với sự suy yếu của quân đội [phát xít Nhật](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n) vào cuối thế chiến, một nhóm quân đội Thái Lan làm đảo chính vào ngày ngày 1 tháng 8 năm 1944, lật đổ chính phủ thân Nhật và ngay lập tức chuyển nước Thái từ một đồng minh lỏng lẻo của Nhật trong một đêm trở thành đồng minh của Mỹ và tiếp tục giữ được độc lập và hòa bình.
Sau thế chiến, Thái Lan bị đối xử như một quốc gia đối địch bởi
[Anh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Anh) và [Pháp](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%A1p), mặc dù [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) đã can thiệp để giảm nhẹ các điều khoản trừng phạt Thái Lan. Thái Lan không bị lực lượng [Đồng Minh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kh%E1%BB%91i_%C4%90%E1%BB%93ng_Minh_th%E1%BB%9Di_Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai) chiếm đóng, nhưng phải trả lại các lãnh thổ mà họ đã chiếm đóng trong thời gian chiến tranh cho Anh và Pháp. Thời kỳ hậu chiến cũng là thời kỳ Thái Lan thắt chặt quan hệ với [Hoa Kỳ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3), như để bảo trợ Hoàng gia Thái Lan khỏi nguy cơ chủ nghĩa cộng sản lan truyền từ các quốc gia lân bang.
Lực lượng du kích ủng hộ chủ nghĩa cộng sản ở Thái Lan hoạt động tích cực trong khoảng
[thập niên 1960](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1960) cho tới năm 1987 nhưng chưa bao giờ là một mối de dọa nghiêm trọng cho chính quyền, tại thời kỳ đỉnh điểm họ đã có đến 12 ngàn du kích quân trong hàng ngũ. Kể từ sau năm 1979, khi quân [Khmer Đỏ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Khmer_%C4%90%E1%BB%8F) bị Việt Nam đánh bại tại Campuchia, Thái Lan đã chấp thuận cho quân Khmer Đỏ lập căn cứ tại nhiều khu vực trong lãnh thổ của mình như một biện pháp để làm suy yếu Việt Nam. Việc này đã dẫn đến một số cuộc giao chiến tại khu vực biên giới giữa quân đội Thái Lan và Việt Nam, cho tới khi Việt Nam rút quân khỏi Camphuchia vào năm 1989.
Gần đây, Thái Lan trở thành một thành viên tích cực trong
[Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hi%E1%BB%87p_h%E1%BB%99i_c%C3%A1c_qu%E1%BB%91c_gia_%C4%90%C3%B4ng_Nam_%C3%81) ( [ASEAN](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hi%E1%BB%87p_h%E1%BB%99i_c%C3%A1c_qu%E1%BB%91c_gia_%C4%90%C3%B4ng_Nam_%C3%81)), đặc biệt là sau khi chế độ dân chủ được tái lập sau năm 1992. Tuy nhiên, đã có một số đụng độ quân sự giữa Thái Lan và Campuchia vào giai đoạn 2010-2012, khi cả 2 nước tranh chấp chủ quyền tại [đền Preah Vihear](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%81n_Preah_Vihear), trước khi Tòa án quốc tế tuyên bố ngôi đền thuộc về Campuchia.
Chính sách ngoại giao của Thái là “ngoại giao cây sậy”, tức là gió thổi về phía nào thì ngả về phía nấy, sẵn sàng “cúi đầu, thần phục” trước kẻ khác để tránh đụng độ hoặc đem lợi về cho mình.
## Kinh tế
Thái Lan vốn là một nước
[nông nghiệp](http://vi.wikipedia.org/wiki/N%C3%B4ng_nghi%E1%BB%87p) truyền thống. Bắt đầu từ năm [1960](http://vi.wikipedia.org/wiki/1960) Thái Lan thực hiện kế hoạch phát triển [kinh tế](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kinh_t%E1%BA%BF) – [xã hội](http://vi.wikipedia.org/wiki/X%C3%A3_h%E1%BB%99i) lần thứ nhất và đến nay là kế hoạch thứ 9. Trong [thập niên 1970](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1970) Thái Lan thực hiện chính sách “hướng xuất khẩu”, [ASEAN](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hi%E1%BB%87p_h%E1%BB%99i_c%C3%A1c_qu%E1%BB%91c_gia_%C4%90%C3%B4ng_Nam_%C3%81), [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3), [Nhật Bản](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n), [Âu Châu](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%82u) là thị trường xuất khẩu chính của Thái Lan. Ngành [công nghiệp](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%B4ng_nghi%E1%BB%87p) và [dịch vụ](http://vi.wikipedia.org/wiki/D%E1%BB%8Bch_v%E1%BB%A5) đã dần dần đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế và vai trò của nông nghiệp giảm dần.
Hiện nay, Thái Lan là một
[nước công nghiệp mới](http://vi.wikipedia.org/wiki/N%C6%B0%E1%BB%9Bc_c%C3%B4ng_nghi%E1%BB%87p_m%E1%BB%9Bi). Sau khi đạt tốc độ tăng trưởng thuộc loại cao nhất thế giới từ 1985 đến 1995, với tốc độ tăng trưởng trung bình 9% mỗi năm, sức ép lên việc duy trì đồng baht tại Thái Lan tăng lên, dẫn đến cuộc [khủng hoảng tài chính năm 1997](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kh%E1%BB%A7ng_ho%E1%BA%A3ng_t%C3%A0i_ch%C3%ADnh_ch%C3%A2u_%C3%81_1997), lan rộng ra toàn khu vực Đông Á, bắt buộc chính phủ phải thả nổi tiền tệ. Sau sự ổn định lâu dài ở mức giá 25 baht đổi 1 [đô la Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%B4_la_M%E1%BB%B9), đồng baht phá giá hơn một nửa, chạm tới mức thấp nhất với 56 baht đổi 1 đô la vào tháng 1 năm 1998, các hợp đồng kinh tế được ký kết bằng 10,2% năm trước. Chỉ số thị trường chứng khoán Thái Lan đã tụt từ mức 1.280 cuối năm 1995 xuống còn 372 cuối năm 1997, kinh tế năm 1997 tăng trưởng âm 20%.
Năm 1998, Thái Lan bắt đầu có dấu hiệu phục hồi với tốc độ tăng trưởng kinh tế là 4,2%, năm 2000 là 4,4%, phần lớn từ những mặt hàng xuất khẩu chính (tăng 20%). Sự tăng trưởng bị rơi vào tình trạng trì trệ (tăng trưởng 1,8%) do ảnh hưởng của suy thoái kinh tế toàn cầu năm 2001, nhưng phục hồi lại vào năm sau, nhờ sự phát triển mạnh của
[Trung Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c) và những chương trình khác nhau nhằm khuyến khích phát triển kinh tế trong nước của thủ tướng [Thaksin Shinawatra](http://vi.wikipedia.org/wiki/Thaksin_Shinawatra), thường được gọi bằng tên “ [Thaksinomics](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Thaksinomics&action=edit&redlink=1)“. Tốc độ tăng trưởng kinh tế năm 2002 đạt 5,2%, đến năm 2003 và 2004 đã cao hơn mức 6% . Dự trữ ngoại tệ ở mức cao 37-38 tỉ USD (tháng 8/1997 ở mức 800 triệu USD). Đến năm 2005, kinh tế Thái Lan gần đạt mức trước khủng hoảng năm 1997, với [19] [PPP](http://vi.wikipedia.org/wiki/PPP)đầu người đạt mức 8.300 USD/năm, so với mức 8.800 USD vào năm 1997. Dù vậy, sự bất ổn chính trị do cuộc đảo chính tháng 9 năm 2006 đã làm cho tốc độ tăng trưởng kinh tế trong quý IV chỉ còn 0,7%.
Thái Lan xuất khẩu nhiều hơn 105 tỷ đô la hàng năm
. Các sản phẩm xuất khẩu chính bao gồm [19] [gạo](http://vi.wikipedia.org/wiki/G%E1%BA%A1o), [hàng dệt may](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=H%C3%A0ng_d%E1%BB%87t_may&action=edit&redlink=1), [giầy dép](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Gi%E1%BA%A7y_d%C3%A9p&action=edit&redlink=1), [hải sản](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BA%A3i_s%E1%BA%A3n), [cao su](http://vi.wikipedia.org/wiki/Cao_su), [nữ trang](http://vi.wikipedia.org/wiki/Trang_s%E1%BB%A9c), [ô tô](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C3%94_t%C3%B4), [máy tính](http://vi.wikipedia.org/wiki/M%C3%A1y_t%C3%ADnh)và [thiết bị điện](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Thi%E1%BA%BFt_b%E1%BB%8B_%C4%91i%E1%BB%87n&action=edit&redlink=1). Thái Lan đứng thứ 2 thế giới về xuất khẩu gạo, mỗi năm xuất khẩu 6,5 triệu tấn [gạo](http://vi.wikipedia.org/wiki/G%E1%BA%A1o)tinh chế. [Lúa](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%BAa)là loại cây [lương thực](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%B1c_ph%E1%BA%A9m)chính được trồng tại Thái Lan, với 55% đất đai trồng trọt được sử dụng để trồng lúa . Đất có thể canh tác được của Thái Lan cũng chiếm tỷ lệ lớn, 27,25% của toàn bộ khu vực [[20]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan#cite_note-IRRI_Thailand-20) [sông Mekong](http://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%B4ng_C%E1%BB%ADu_Long) . [[21]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan#cite_note-21)
Các ngành công nghiệp chủ yếu gồm có điện dân dụng, linh kiện điện tử, linh kiện máy tính và ô tô, trong đó, cũng có đóng góp đáng kể từ
[du lịch](http://vi.wikipedia.org/wiki/Du_l%E1%BB%8Bch) (khoảng 5% GDP Thái Lan). Những người nước ngoài ở lại đầu tư lâu dài cũng góp phần đáng kể vào tổng thu nhập quốc dân.
Các tài nguyên thiên nhiên chủ yếu của Thái Lan là
[thiếc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Thi%E1%BA%BFc), [cao su](http://vi.wikipedia.org/wiki/Cao_su), [ga tự nhiên](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ga_t%E1%BB%B1_nhi%C3%AAn&action=edit&redlink=1), [vonfram](http://vi.wikipedia.org/wiki/Wolfram), [tantalium](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Tantalium&action=edit&redlink=1), [gỗ](http://vi.wikipedia.org/wiki/G%E1%BB%97), [chì](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%AC), [cá](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%A1), [thạch cao](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%A1ch_cao), [than](http://vi.wikipedia.org/wiki/Than_%28%C4%91%E1%BB%8Bnh_h%C6%B0%E1%BB%9Bng%29) non, [fluorite](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Fluorite&action=edit&redlink=1) và [đất trồng](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A5t_n%C3%B4ng_nghi%E1%BB%87p).
Thái Lan sử dụng hệ đo lường chuẩn quốc tế, nhưng các hệ đo truyền thống của Anh (feet, inches) vẫn còn được sử dụng, đặc biệt là trong nông nghiệp và vật liệu xây dựng. Năm được đánh số B.E. (
*Buddhist Era* – Kỷ Phật giáo) trong giáo dục, dịch vụ dân dụng, chính quyền và báo chí; tuy vậy [lịch Gregory](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%8Bch_Gregory) được sử dụng trong ngành ngân hàng và dần trở nên thông dụng trong trong công nghiệp và thương mại . [22]
## Chính trị
- Thể chế nhà nước:
[quân chủ lập hiến](http://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_l%E1%BA%ADp_hi%E1%BA%BFn).
- Cơ cấu các cơ quan quyền lực:
[Nguyên thủ quốc gia](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%C3%AAn_th%E1%BB%A7_qu%E1%BB%91c_gia) là nhà [Vua](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vua): Được coi là thiêng liêng và bất khả xâm phạm. Về danh nghĩa nhà Vua là người đứng đầu [nhà nước](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_n%C6%B0%E1%BB%9Bc), [Tổng Tư lệnh quân đội](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=T%E1%BB%95ng_T%C6%B0_l%E1%BB%87nh_qu%C3%A2n_%C4%91%E1%BB%99i&action=edit&redlink=1) và là người bảo trợ [Phật giáo](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o). [Quốc hội](http://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BB%91c_h%E1%BB%99i): Theo Hiến pháp ngày [24 tháng 8](http://vi.wikipedia.org/wiki/24_th%C3%A1ng_8) năm [2007](http://vi.wikipedia.org/wiki/2007), [Quốc hội Thái Lan](http://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BB%91c_h%E1%BB%99i_Th%C3%A1i_Lan) là Quốc hội lưỡng viện. [Hạ viện](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BA%A1_vi%E1%BB%87n) (cơ quan lập pháp) gồm 480 ghế và [Thượng viện](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C6%B0%E1%BB%A3ng_vi%E1%BB%87n) gồm 150 ghế. [Chính phủ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%ADnh_ph%E1%BB%A7): bao gồm 36 thành viên gồm 3 [Phó Thủ tướng](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%B3_Th%E1%BB%A7_t%C6%B0%E1%BB%9Bng), 21 [Bộ trưởng](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BB%99_tr%C6%B0%E1%BB%9Fng) và 11 [Thứ trưởng](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%A9_tr%C6%B0%E1%BB%9Fng&action=edit&redlink=1). Ngoài ra còn có một số Ủy ban của Chính phủ được lập ra để phối hợp thực hiện các chính sách chung. [[23]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan#cite_note-23)
Từ khi lật đổ chế độ
[quân chủ chuyên chế](http://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_chuy%C3%AAn_ch%E1%BA%BF) năm [1932](http://vi.wikipedia.org/wiki/1932), Thái Lan đã có 17 [hiến pháp](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hi%E1%BA%BFn_ph%C3%A1p) và sửa đổi [[24]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan#cite_note-24) . Trong suốt quá trình đó, chính phủ liên tiếp chuyển đổi qua lại từ chế độ độc tài quân sự sang chế độ dân chủ, nhưng tất cả các chính phủ đều thừa nhận triều đại cha truyền con nối của [25] [Hoàng gia Thái Lan](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ho%C3%A0ng_gia_Th%C3%A1i_Lan&action=edit&redlink=1)như lãnh đạo tối cao của dân tộc [[26]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan#cite_note-multiple-26) . [[27]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan#cite_note-27)
Nền chính trị Thái Lan từng chứng kiến 20 cuộc đảo chính hoặc nỗ lực đảo chính của quân đội từ năm 1932 tới năm 2014. Lệnh thiết quân luật của nước này cho phép quân đội có quyền hạn lớn trong việc ban hành lệnh cấm tụ tập, hạn chế đi lại và bắt giữ người.
[[28]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan#cite_note-28)
### Giai đoạn 1997 – 2006
Hiến pháp 1997 là hiến pháp đầu tiên được phác thảo bởi Hội đồng lập pháp dân cử, và thường được gọi là “Hiến pháp nhân dân”
. [29]
Hiến pháp 1997 được thiết lập bởi quốc hội lưỡng viện bao gồm 500 hạ nghị sĩ (สภาผู้แทนราษฎร
*sapha phutan ratsadon*) và 200 thượng nghị sĩ (วุฒิสภา *wuthisapha*). Lần đầu tiên trong lịch sử Thái Lan, cả hai viện đều lập tức thông qua (dự thảo hiến pháp). Nhiều [quyền con người](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A2n_quy%E1%BB%81n) được thừa nhận, làm tăng thêm mức độ ổn định của chính phủ dân bầu. [Hạ viện](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BA%A1_vi%E1%BB%87n) được chọn thông qua hệ thống bầu cử *first-past-the-post*, trong đó (trong một vùng) chỉ có duy nhất một người chiến thắng bởi đa số phiếu. [Thượng viện](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C6%B0%E1%BB%A3ng_vi%E1%BB%87n) được lựa chọn dựa trên hệ thống hành chính cấp tỉnh, tùy thuộc vào số dân mà mỗi tỉnh có một hoặc nhiều hơn các thượng nghị sĩ đại diện cho mình. Các nghị sĩ thượng viện có nhiệm kỳ 6 năm, còn ở hạ viện là 4 năm.
Hệ thống
[tư pháp](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C6%B0_ph%C3%A1p) (ศาล *saan*) bao gồm [tòa án hoàng gia](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=T%C3%B2a_%C3%A1n_ho%C3%A0ng_gia_Th%C3%A1i_Lan&action=edit&redlink=1) (ศาลรัฐธรรมนูญ *săan rát-tà-tam-má-nuun*) chuyên phân xử về các hoạt động lập pháp của [quốc hội](http://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BB%91c_h%E1%BB%99i), sắc lệnh hoàng gia và các vấn đề chính trị.
Năm 2001 diễn ra cuộc tổng tuyển cử quốc hội đầu tiên sau Hiến pháp 1997, được xem là cởi mở nhất, vô tư nhất (không tham nhũng) trong lịch sử Thái Lan
. Chính phủ được bầu ra sau đó cũng là chính phủ đầu tiên trong [30] [lịch sử Thái Lan](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Th%C3%A1i_Lan)hoàn tất nhiệm kỳ 4 năm. Cuộc bầu cử năm 2005 có nhiều cử tri bị đuổi và được khuyến cáo rằng để giảm bớt tình trạng mua phiếu so với trước đây [[31]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan#cite_note-31) [[32]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan#cite_note-32) . [[33]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan#cite_note-QuoVadis-33)
Đầu năm 2006, những cáo buộc về tình trạng
[tham nhũng](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tham_nh%C5%A9ng) gây sức ép lớn, bắt buộc [Thaksin Shinawatra](http://vi.wikipedia.org/wiki/Thaksin_Shinawatra) phải kêu gọi một cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ. Phe đối lập tẩy chay cuộc bầu cử và Thaksin lại tái đắc cử. Mâu thuẫn mỗi ngày một tăng, dẫn đến vụ [đảo chính](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A3o_ch%C3%ADnh) quân sự ngày 19 tháng 9 năm 2006.
### Sau đảo chính 2006
Ngày
[19 tháng 9](http://vi.wikipedia.org/wiki/19_th%C3%A1ng_9) năm [2006](http://vi.wikipedia.org/wiki/2006), một hội đồng quân sự đã tiến hành lật đổ chính phủ Thaksin, sau đó huỷ bỏ hiến pháp, giải tán [Quốc hội](http://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BB%91c_h%E1%BB%99i) và [Tòa án](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%B2a_%C3%A1n), giám sát, bắt giữ và cách chức một số thành viên [chính phủ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%ADnh_ph%E1%BB%A7), thiết quân luật và, cuối cùng, chọn một thành viên của hội đồng cơ mật [hoàng gia](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ho%C3%A0ng_gia&action=edit&redlink=1), cựu tổng tư lệnh [lục quân](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%A5c_qu%C3%A2n) Thái Lan, tướng [Surayud Chulanont](http://vi.wikipedia.org/wiki/Surayud_Chulanont) lên làm [thủ tướng](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%A7_t%C6%B0%E1%BB%9Bng). Sau đó Hội đồng quân sự đồng thuận đưa ra hiến pháp tạm thời và chọn ra một hội thẩm đoàn để soạn thảo hiến pháp mới. Đồng thời cũng chọn 250 đại biểu quốc hội. Các đại biểu này không được phép tiết lộ thông tin chống lại chính phủ, còn công chúng không được phép đưa tin bình luận. Lãnh đạo Hội đồng quân sự được phép bãi bỏ thủ tướng bất kể khi nào . [34]
Tháng 1 năm 2007, Hội đồng quân sự đã bỏ tình trạng thiết quân luật, nhưng tiếp tục kiểm duyệt
[báo chí](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A1o_ch%C3%AD) và bị cáo buộc vi phạm một số [quyền con người](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A2n_quy%E1%BB%81n) khác. Họ cũng cấm các hoạt động và hội họp [chính trị](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%ADnh_tr%E1%BB%8B) cho tới tháng 5 năm 2007.
Cuộc bầu cử Thủ tướng dân chủ đầu tiên sau đảo chính 2006 được tổ chức ngày
[3 tháng 7](http://vi.wikipedia.org/wiki/3_th%C3%A1ng_7) năm [2011](http://vi.wikipedia.org/wiki/2011), [Đảng Pheu Thái](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A3ng_V%C3%AC_n%C6%B0%E1%BB%9Bc_Th%C3%A1i) của bà [Yingluck Shinawatra](http://vi.wikipedia.org/wiki/Yingluck_Shinawatra), em gái cựu thủ tướng bị lật đổ [Thaksin Shinawatra](http://vi.wikipedia.org/wiki/Thaksin_Shinawatra) đã thắng lợi áp đảo với 263 ghế, dẫn trước [Đảng Dân chủ](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A3ng_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7&action=edit&redlink=1) cầm quyền của Thủ tướng [Abhisit Vejjajiva](http://vi.wikipedia.org/wiki/Abhisit_Vejjajiva) với 161 ghế trong 500 ghế [quốc hội](http://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BB%91c_h%E1%BB%99i). Với chiến thắng này đã đưa bà Yingluck Shinawatra trở thành nữ thủ tướng đầu tiên trong [lịch sử Thái Lan](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Th%C3%A1i_Lan) sau sáu đời nam thủ tướng với nhiều bất ổn trong chính trường. [[35]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan#cite_note-35)
## Quan hệ ngoại giao
Về đối ngoại, Chính phủ của Thủ tướng Abhisit chủ trương tăng cường quan hệ với tất cả các nước, tích cực phát huy vai trò của Thái Lan trong khu vực và quốc tế (Thủ tướng Abhisit đã thăm
[Trung Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c), [Lào](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%A0o), [Campuchia](http://vi.wikipedia.org/wiki/Campuchia), [Nhật Bản](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n), [Indonesia](http://vi.wikipedia.org/wiki/Indonesia), [Malaysia](http://vi.wikipedia.org/wiki/Malaysia), [Singapore](http://vi.wikipedia.org/wiki/Singapore), [Anh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Anh) và sắp tới sẽ đi thăm [Châu Âu](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%82u) và [Bắc Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%AFc_M%E1%BB%B9)); tích cực tham gia các hợp tác khu vực và tiểu vùng ( [GMS](http://vi.wikipedia.org/wiki/GMS), [ACMECS](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95_ch%E1%BB%A9c_ACMECS), [EWEC](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0nh_lang_kinh_t%E1%BA%BF_%C4%90%C3%B4ng_-_T%C3%A2y),…). Với cương vị Chủ tịch [ASEAN](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hi%E1%BB%87p_h%E1%BB%99i_c%C3%A1c_qu%E1%BB%91c_gia_%C4%90%C3%B4ng_Nam_%C3%81) nhiệm kỳ 2008 – 2009, Thái Lan đã tổ chức thành công [Hội nghị Cấp cao ASEAN 14](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=H%E1%BB%99i_ngh%E1%BB%8B_C%E1%BA%A5p_cao_ASEAN_14&action=edit&redlink=1) (từ ngày [27 tháng 2](http://vi.wikipedia.org/wiki/27_th%C3%A1ng_2) đến ngày [10 tháng 3](http://vi.wikipedia.org/wiki/10_th%C3%A1ng_3) năm [2009](http://vi.wikipedia.org/wiki/2009)), [Hội nghị Ngoại trưởng ASEAN](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=H%E1%BB%99i_ngh%E1%BB%8B_Ngo%E1%BA%A1i_tr%C6%B0%E1%BB%9Fng_ASEAN&action=edit&redlink=1) (ngày [16](http://vi.wikipedia.org/wiki/16)– [23 tháng 7](http://vi.wikipedia.org/wiki/23_th%C3%A1ng_7) năm [2009](http://vi.wikipedia.org/wiki/2009)) và [Hội nghị Cấp cao ASEAN](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=H%E1%BB%99i_ngh%E1%BB%8B_C%E1%BA%A5p_cao_ASEAN&action=edit&redlink=1) và các nước đối tác ( [tháng 10](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1ng_m%C6%B0%E1%BB%9Di) năm [2009](http://vi.wikipedia.org/wiki/2009)). Tuy nhiên hiện nay, quan hệ Thái Lan – Campuchia còn là vấn đề nan giải, gây quan ngại cho nhiều nước.
Thái Lan tham gia đầy đủ các tổ chức quốc tế và tổ chức trong vùng. Thái Lan tăng cường mối quan hệ với các nước
[ASEAN](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hi%E1%BB%87p_h%E1%BB%99i_c%C3%A1c_qu%E1%BB%91c_gia_%C4%90%C3%B4ng_Nam_%C3%81).
Thái Lan thiết lập quan hệ ngoại giao với
[Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam) ngày [6 tháng 8](http://vi.wikipedia.org/wiki/6_th%C3%A1ng_8) năm [1976](http://vi.wikipedia.org/wiki/1976).
## Hành chính
Thái Lan được chia làm 76
[tỉnh](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%89nh_%28Th%C3%A1i_Lan%29) (จังหวัด *changwat*), trong đó có 2 thành phố trực thuộc trung ương: [Bangkok](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bangkok) và [Pattaya](http://vi.wikipedia.org/wiki/Pattaya). Do có phân cấp hành chính tương đương cấp tỉnh, Bangkok thường được xem là tỉnh thứ 76 của Thái Lan.
Các tỉnh được chia thành các
[huyện](http://vi.wikipedia.org/wiki/Huy%E1%BB%87n_Th%C3%A1i_Lan) (อำเภอ *amphoe*) hoặc [quận](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Qu%E1%BA%ADn_Th%C3%A1i_Lan&action=edit&redlink=1) (เขต *khet*). Năm 2006, Thái Lan có 877 huyện và 50 quận (thuộc Bangkok). Một số phần của các tỉnh giáp ranh với Bangkok (như [Nonthaburi](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nonthaburi_%28t%E1%BB%89nh%29), [Pathum Thani](http://vi.wikipedia.org/wiki/Pathum_Thani_%28t%E1%BB%89nh%29), [Samut Prakan](http://vi.wikipedia.org/wiki/Samut_Prakan_%28t%E1%BB%89nh%29), [Nakhon Pathom](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nakhon_Pathom_%28t%E1%BB%89nh%29) và [Samut Sakhon](http://vi.wikipedia.org/wiki/Samut_Sakhon_%28t%E1%BB%89nh%29)) thường được gộp chung và được biết đến như Vùng đô thị Bangkok. Các tỉnh đều có tỉnh lỵ (อำเภอเมือง *amphoe mueang*) trùng tên với mình (nếu là tỉnh Phuket thì có thủ phủ là Amphoe Mueang Phuket hay Phuket). Các huyện được chia thành các xã (ตำบล *tambon*), trong khi các quận được chia thành các phường (หมู่บ้าน *muban*). Các xã được chia thành các thôn (หมู่บ้าน *muban*).
Các đô thị của Thái Lan gồm ba cấp,
[thành phố](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_Th%C3%A1i_Lan) (เทศบาลนคร *Thesaban nakhon*), [thị xã](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%8B_x%C3%A3_Th%C3%A1i_Lan) (เทศบาลเมือง *Thesaban mueang*) và thị trấn (เทศบาลตำบล *Thesaban tambon*). Nhiều thành phố và thị xã đồng thời là tỉnh lỵ. Tuy nhiên một tỉnh có thể có tới hai thành phố và vài thị xã.
### Danh sách các tỉnh Thái Lan theo Vùng
|
||
||
|
|
||
|
## Địa lí
Với diện tích 513.120
[km²](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kil%C3%B4m%C3%A9t_vu%C3%B4ng) (tương đương diện tích [Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam) cộng với [Lào](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%A0o)), Thái Lan [xếp thứ 50](http://vi.wikipedia.org/wiki/Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_di%E1%BB%87n_t%C3%ADch) trên thế giới về diện tích, rộng thứ ba tại [Đông Nam Á](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%B4ng_Nam_%C3%81), sau [Indonesia](http://vi.wikipedia.org/wiki/Indonesia) và [Myanma](http://vi.wikipedia.org/wiki/Myanma).
Thái Lan là mái nhà chung của một số vùng địa lý khác nhau, tương ứng với các vùng kinh tế. phía bắc có địa hình đồi núi, với điểm cao nhất (2.576 m) là
[Doi Inthanon](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Doi_Inthanon&action=edit&redlink=1). phía đông bắc là [Cao nguyên Khorat](http://vi.wikipedia.org/wiki/Cao_nguy%C3%AAn_Khorat) có biên giới tự nhiên về phía đông là [sông Mekong](http://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%B4ng_C%E1%BB%ADu_Long) đây là vùng trồng nhiều [sắn](http://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BA%AFn) nhất của Thái Lan do khí hậu và đất đai phù hợp với cây sắn. Trung tâm của đất nước chủ yếu là vùng đồng bằng [sông Chao Phraya](http://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%B4ng_Chao_Phraya) đổ ra [vịnh Thái Lan](http://vi.wikipedia.org/wiki/V%E1%BB%8Bnh_Th%C3%A1i_Lan). Miền Nam là [eo đất Kra](http://vi.wikipedia.org/wiki/Eo_%C4%91%E1%BA%A5t_Kra) mở rộng dần về phía [bán đảo Mã Lai](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A1n_%C4%91%E1%BA%A3o_M%C3%A3_Lai).
### Khí hậu
Khí hậu nhiệt đới gió mùa. Thời tiết nóng, mưa nhiều. Từ giữa tháng 5 cho tới tháng 9, chịu ảnh hưởng của gió mùa Tây Nam. Từ tháng 10 đến giữa tháng 3 chịu ảnh hưởng của gió mùa Đông Bắc khô, lạnh. Eo đất phía nam luôn luôn nóng, ẩm.
### Hệ động thực vật
Thái Lan là quốc gia có nhiều loài động vật quý hiếm trên thế giới sinh sống, nổi bật nhất là
[hổ](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%95), [voi](http://vi.wikipedia.org/wiki/Voi) và [bò tót](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%B2_t%C3%B3t) khổng lồ. Rất nhiều loài đang đứng trước hiểm họa diệt chủng do nạn săn trộm và phá rừng.
## Dân số
Dân cư Thái Lan chủ yếu là những người nói
[tiếng Thái](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Th%C3%A1i) một ngôn ngữ thuộc [ngữ hệ Tai-Kadai](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%87_ng%C3%B4n_ng%E1%BB%AF_Tai-Kadai) có quan hệ gần với tiếng Lào, Shan và một loạt các nhóm ngôn ngữ nhỏ khác tại miền bắc Việt Nam và vùng Quảng Tây, Vân Nam thuộc Trung Quốc. Tiếng Thái gồm bốn phương ngữ: tiếng Thái Trung Tâm hay [tiếng Xiêm](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Xi%C3%AAm), tiếng Thái Đông Bắc hay [tiếng Isản](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Isan) còn gọi là [tiếng Lào](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_L%C3%A0o), tiếng Thái Bắc hay tiếng Làn Nà cũng gọi là tiếng Lào, tiếng Thái Nam hay tiếng Tai. Dạng chuẩn hóa của tiếng Thái dựa trên phương ngữ trung tâm (Xiêm), có bảng chữ cái riêng và là ngôn ngữ hành chính của đất nước. Người Thái ở vùng trung tâm (Xiêm) tuy chỉ chiếm khoảng 1/3 dân số, đứng sau những người Thái đông bắc, nhưng là nhóm người đã từ lâu chi phối kinh tế, chính trị và văn hóa Thái Lan. Nhờ sự thống nhất trong hệ thống giáo dục, nhiều người Thái có thể nói tiếng Xiêm như tiếng địa phương của họ.
Ngoài
[người Thái](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Th%C3%A1i) là [người Hoa](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Hoa), nhóm dân tộc thiểu số đông thứ hai, có ảnh hưởng [chính trị](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%ADnh_tr%E1%BB%8B) không cân xứng với vai trò [kinh tế](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kinh_t%E1%BA%BF). Phần lớn trong số họ không sống tại Chinatown ở [Bangkok](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bangkok) (trên [đường Yaowarat](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_Yaowarat&action=edit&redlink=1)), mà hoàn toàn hòa nhập vào xã hội Thái. Các nhóm dân tộc khác bao gồm [người Mã Lai](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_M%C3%A3_Lai) ở miền nam nói một loại phương ngữ Mã Lai gọi là Yawi, [người Môn](http://vi.wikipedia.org/wiki/M%C3%B4n), [người Khmer](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Khmer) (nhóm dân tộc thiểu số đông nhất), [người Chăm](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Ch%C4%83m), [Lawa](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Lawa&action=edit&redlink=1), [Akha](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Akha&action=edit&redlink=1), [Karen](http://vi.wikipedia.org/wiki/Karen), [Hmông](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Hm%C3%B4ng), [La Hủ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_La_H%E1%BB%A7), [Lisu](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_L%E1%BA%ADt_T%C3%BAc), [Lôlô](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_L%C3%B4_L%C3%B4)…và các nhóm Tai khác như: [Thái Đen](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_%C4%90en) ở [tỉnh Loei](http://vi.wikipedia.org/wiki/Loei_%28t%E1%BB%89nh%29) (Tai Đăm, [chữ Thái](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Th%C3%A1i): *ไท ดำ*), [Nyaw](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Nyaw&action=edit&redlink=1), [Phu Thai](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Phu_Thai&action=edit&redlink=1), [Shan](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Shan), [Lự](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_L%E1%BB%B1), [Saek](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Saek&action=edit&redlink=1).v.v.. Sau [Chiến tranh Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Vi%E1%BB%87t_Nam), nhiều [người Việt](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Vi%E1%BB%87t) đã sang tỵ nạn và định cư tại Thái Lan, đông nhất là tại [vùng Đông Bắc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Isan). Cũng có rất nhiều [người Việt](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Vi%E1%BB%87t) có liên quan tới [nhà Tây Sơn](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_T%C3%A2y_S%C6%A1n) đã sang tỵ nạn tại Thái Lan [thời Nguyễn](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_Nguy%E1%BB%85n). Trong thời Pháp thuộc cũng có nhiều người tỵ nạn [thực dân Pháp](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_th%E1%BB%B1c_d%C3%A2n_Ph%C3%A1p) hoặc tránh [chiến tranh Đông Dương](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng) và [chiến tranh Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Vi%E1%BB%87t_Nam) đã sang và cư trú ở Thái Lan.
Theo kết quả điều tra dân số năm 2000 thì có 95% theo
[Phật giáo Theravada](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C6%B0%E1%BB%A3ng_t%E1%BB%8Da_b%E1%BB%99) và tôn giáo này được xem là quốc giáo của Thái Lan. Đứng thứ hai là [đạo Hồi](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o) với 4,6%. Một số tỉnh, thành phía nam [Chumphon](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Chumphon&action=edit&redlink=1) (cách Bangkok 463 km về phía tây nam) là địa bàn cư trú chủ yếu của người Hồi giáo. Họ thường tập trung thành những cộng đồng tách riêng với các cộng đồng khác. Tập trung nhiều nhất tại bốn tỉnh cực nam của Thái Lan là [người Mã Lai](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_M%C3%A3_Lai). [Kitô giáo](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kit%C3%B4_gi%C3%A1o), chủ yếu là [Công giáo Rôma](http://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%C3%A1o_h%E1%BB%99i_C%C3%B4ng_gi%C3%A1o_R%C3%B4ma), chiếm 0,75% dân số. Ngoài ra còn một số nhóm người theo [Ấn Độ giáo](http://vi.wikipedia.org/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99_gi%C3%A1o) và [đạo Sikh](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1o_Sikh) có thế lực, sống tại các thành phố.
Bên cạnh tiếng Thái còn có các tiếng địa phương chủ yếu là
[tiếng Isản](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Isan) và những ngôn ngữ khác chủ yếu thuộc [ngữ hệ Môn–Khmer](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%E1%BB%AF_t%E1%BB%99c_M%C3%B4n-Khmer). Đồng thời [tiếng Anh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Anh) được giảng dạy rộng rãi tại Thái Lan, mức độ thành thạo thấp.
## Văn hóa
Văn hóa Thái Lan chịu ảnh hưởng sâu sắc từ các tư tưởng
[Phật giáo](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o) – [tôn giáo](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%B4n_gi%C3%A1o) chính thức được công nhận là quốc giáo ở đất nước này và từ nền sản xuất phụ thuộc vào nguồn nước. Có thể thấy rõ hai điểm trên qua các ngày lễ hội. Trong [văn hóa](http://vi.wikipedia.org/wiki/V%C4%83n_h%C3%B3a) ứng xử, [người Thái](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Th%C3%A1i) tỏ rõ sự sùng đạo, tôn kính [hoàng gia](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ho%C3%A0ng_gia&action=edit&redlink=1) và trọng thứ bậc cũng như tuổi tác.
### Hôn nhân
### Tục lệ ma chay
### Văn hóa dân gian
### Nhà cửa
## Xem thêm
[Tiếng Thái](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Th%C3%A1i) [Thể thao Thái Lan](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_thao_Th%C3%A1i_Lan) [Trang phục Thái Lan](http://vi.wikipedia.org/wiki/Trang_ph%E1%BB%A5c_Th%C3%A1i_Lan) [Tên người Thái](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%AAn_ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Th%C3%A1i_Lan) [Tết Thái Lan](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BA%BFt_Th%C3%A1i_Lan) [Lễ hội Thái Lan](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%85_h%E1%BB%99i_Th%C3%A1i_Lan) [Sách Kỷ lục Thái Lan](http://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%A1ch_K%E1%BB%B7_l%E1%BB%A5c_Th%C3%A1i_Lan)
## Du lịch
## Chú thích
[^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan#cite_ref-dano7212_1-0) [Dân số các Quốc Gia trên Thế Giới](https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html), CIA World Factbook ước tính
- ^
**a** **ă** **â** **b** [“Thailand”](http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2014/01/weodata/weorept.aspx?sy=2013&ey=2018&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&pr1.x=49&pr1.y=10&c=578&s=NGDP_RPCH%2CNGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC&grp=0&a=). [International Monetary Fund](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=International_Monetary_Fund&action=edit&redlink=1). Truy cập ngày 21 tháng 9 năm 2014. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan#cite_ref-ThaiHDI_3-0) [“Thailand”](http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr14-summary-en.pdf). United Nations Development Programme. tr. 17. Truy cập ngày 21 tháng 9 năm 2014. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan#cite_ref-longestthai_4-0) [“A Royal Occasion speeches”](http://www.worldhop.com/Journals/J5/ROYAL.HTM). Worldhop.com Journal. 1996. Truy cập ngày 5 tháng 7 năm 2006. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan#cite_ref-Central_Intelligence_Agency_5-0) [CIA World Factbook Thailand](https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/th.html), CIA World Factbook. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan#cite_ref-6) [THAILAND: Burmese migrant children missing out on education](http://www.irinnews.org/Report.aspx?ReportId=84844). IRIN Asia. ngày 15 tháng 6 năm 2009. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan#cite_ref-7) [Population by religion, sex, area and region](http://web.nso.go.th/eng/en/pop2000/table/eadv_tab3.pdf), National Statistic Office of Thailand. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan#cite_ref-middleIncomeCountry_8-0) [Thailand and the World Bank](http://www.worldbank.or.th/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/EASTASIAPACIFICEXT/THAILANDEXTN/0,,menuPK:333304%7EpagePK:141132%7EpiPK:141121%7EtheSitePK:333296,00.html), World Bank on Thailand country overview. **The Guardian,** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan#cite_ref-GuardianThailandOverview_9-0) [Country profile: Thailand](http://www.guardian.co.uk/country-profile/thailand), ngày 25 tháng 4 năm 2009. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan#cite_ref-ThaiCSM_10-0) [Thailand (Siam) History](http://www.csmngt.com/thailand_history.htm), CSMngt-Thai. **จิตร ภูมิศักดิ์ 1976: “ความเป็นมาของคำสยาม ไทย ลาวและขอม และลักษณะทางสังคม ของชื่อชนชาติ” (Jid Phumisak 1976: “Coming Into Existence for the Siamese Words for Thai, Laotian and Khmer and Societal Characteristics for Nation-names”)** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan#cite_ref-11)
- ^
**a** [Earth Observatory; Rachel Hauser (ngày 28 tháng 3 năm 2002).](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan#cite_ref-TAISBIND_12-1) **ă** [.](http://earthobservatory.nasa.gov/Features/TaiLanguage/) *Tais that Bind* **Du Yuting; Chen Lufan (1989).** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan#cite_ref-JSS_077_1c_DuYutingChenLufan_13-0) [“Did Kublai Khan’s Conquest of the Dali Kingdom Give Rise to the Mass Migration of the Thai People to the South?”](http://www.siamese-heritage.org/jsspdf/1981/JSS_077_1c_DuYutingChenLufan_KublaiKhanConquestAndThaiMigration.pdf)(PDF). *(Siam Heritage Trust). JSS Vol. 77.1c (digital). câu cuối cùng trong phần bài viết của trang 39. Truy cập ngày 22 tháng 9 năm 2014. ‘Người Thái ở phương bắc cũng như phương nam, theo bất cứ cách hiểu nào, đã không di cư ào ạt xuống phía nam sau cuộc xâm lược của Hốt Tất Liệt vào* [Journal of the Siam Society](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Journal_of_the_Siam_Society&action=edit&redlink=1) [Vương quốc Đại Lý](http://vi.wikipedia.org/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_%C4%90%E1%BA%A1i_L%C3%BD)(tiếng Anh: The Thai people in the north as well as in the south did not in any sense “migrate en masse to the south” after Kublai Khan’s conquest of the Dali Kingdom).’ **Luo, Wei; Hartmann, John; Li, Jinfang; Sysamouth, Vinya (tháng 12 năm 2000).** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan#cite_ref-JGIS_Tai_Origin_14-0) [“GIS Mapping and Analysis of Tai Linguistic and Settlement Patterns in Southern China”](http://www.niu.edu/landform/papers/JGIS_Tai_Origin.pdf). *Geographic Information Sciences*(DeKalb: Northern Illinois University) **6**(2). phần abstract. Truy cập ngày 22 tháng 9 năm 2014. “Tóm tắt: Bằng sự kết hợp giữa các thông tin về ngôn ngữ học và các đặc điểm địa vật lý trong môi trường GIS, bài viết này lập bản đồ khu vực sử dụng các biến thể từ vựng liên quan đến canh tác lúa nước của các dân tộc thiểu số Tai ở miền nam Trung Quốc và kết quả cho thấy rằng nguồn gốc của Tai Nguyên Thủy (Proto-Tai) nằm ở vùng Quảng Tây-Quý Châu chứ không phải Vân Nam hay vùng trung lưu sông Trường Giang như nhiều người nghĩ….” **University of Texas, Arlington, Department of Linguistic and TESOL; Jerold A. Edmondson.** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan#cite_ref-THAIDICU_15-0) [. tr. 15.](http://www.uta.edu/faculty/jerry/pol.pdf) *the power of language over the past: Tai settlement and Tai linguistics in southern China and northern Vietnam* **Lịch sử thế giới cận đại. NXB Giáo dục. 2011. Trang 476** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan#cite_ref-16) **Lịch sử thế giới cận đại. NXB Giáo dục 2011. Trang 475** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan#cite_ref-17) **Lịch sử thế giới cận đại. NXB Giáo dục. 2011. Trang 481** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan#cite_ref-18)
- ^
**a** **ă** [CIA world factbook – Thailand](https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/th.html) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan#cite_ref-IRRI_Thailand_20-0) [IRRI country profile](http://www.irri.org/science/cnyinfo/thailand.asp) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan#cite_ref-21) [CIA world factbook – Greater Mekong Subregion](https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2097.html) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan#cite_ref-22) [Weights and measures in Thailand](http://www.cockatoo.com/english/thailand/thailand-weights-measures.htm) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan#cite_ref-23) [http://www.mofa.gov.vn/vi/cn_vakv/ca_tbd/nr040819104152/ns070801102436#0c63gOSyiV52](http://www.mofa.gov.vn/vi/cn_vakv/ca_tbd/nr040819104152/ns070801102436#0c63gOSyiV52). Truy cập 8 tháng 2 năm 2015.
|tựa đề=trống hay bị thiếu (
[trợ giúp](http://en.wikipedia.org/wiki/Help:CS1_errors#citation_missing_title)) **The Council of State,** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan#cite_ref-24) [Constitutions of Thailand](http://www.parliament.go.th/files/library/b05.htm). This list contains 2 errors: it states that the 6th constitution was promulgated in 1912 (rather than 1952), and it states that the 11th constitution was promulgated in 1976 (rather than 1974). **Thanet Aphornsuvan,** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan#cite_ref-Thanet_25-0) [The Search for Order: Constitutions and Human Rights in Thai Political History](http://rspas.anu.edu.au/pah/human_rights/papers/2001/Thanet.pdf) [KiB](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Kibibyte&action=edit&redlink=1)), 2001 Symposium: Constitutions and Human Rights in a Global Age: An Asia Pacific perspective [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan#cite_ref-multiple_26-0) [A list of previous coups in Thailand](http://www.ctv.ca/servlet/ArticleNews/story/CTVNews/20060919/thailand_coups_060919/20060919/) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan#cite_ref-27) [A list of recent coups in Thailand’s history](http://www.foxnews.com/story/0,2933,214562,00.html) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan#cite_ref-28) [“Đảo chính quân sự ở Thái Lan – VnExpress”](http://vnexpress.net/tin-tuc/the-gioi/dao-chinh-quan-su-o-thai-lan-2994416.html). [VnExpress – Tin nhanh Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/VnExpress). Truy cập 8 tháng 2 năm 2015. **Kittipong Kittayarak,** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan#cite_ref-Criminal_Justice_29-0) [The Thai Constitution of 1997 and its Implication on Criminal Justice Reform](http://www.unafei.or.jp/english/pdf/PDF_rms/no60/ch06.pdf) [KiB](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Kibibyte&action=edit&redlink=1)) **Robert B. Albritton and Thawilwadee Bureekul,** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan#cite_ref-30) [Developing Democracy under a New Constitution in Thailand](http://www.asianbarometer.org/newenglish/publications/workingpapers/no.28.pdf) [KiB](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Kibibyte&action=edit&redlink=1)), National Taiwan University and Academia Sinica Asian Barometer Project Office Working Paper Series No. 28, 2004 **Pongsudhirak Thitinan, “Victory places Thaksin at crossroads”, Bangkok Post, ngày 9 tháng 2 năm 2005** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan#cite_ref-31) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan#cite_ref-32) [“Unprecedented 72% turnout for latest poll”](http://www.nationmultimedia.com/Election2005/news/news.php?news=02%2F10020506.htm). The Nation. Ngày 10 tháng 2 năm 2005. **Aurel Croissant and Daniel J. Pojar, Jr.,** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan#cite_ref-QuoVadis_33-0) [Quo Vadis Thailand? Thai Politics after the 2005 Parliamentary Election](http://www.ccc.nps.navy.mil/si/2005/Jun/croissantJun05.asp), Strategic Insights, Volume IV, Issue 6 (June 2005) **The Nation,** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan#cite_ref-34) [Interim charter draft](http://nationmultimedia.com/2006/09/27/headlines/headlines_30014776.php), ngày 27 tháng 9 năm 2006 [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan#cite_ref-35) [http://tuoitre.vn/The-gioi/445017/Em-gai-Thaksin-tro-thanh-thu-tuong.html](http://tuoitre.vn/The-gioi/445017/Em-gai-Thaksin-tro-thanh-thu-tuong.html)
## Liên kết ngoài
### Chính thức
|
|![]()
[Thái Lan](http://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Thailand?uselang=vi) [Thaigov.go.th](http://www.thaigov.go.th/)Royal Government of Thailand [Tourism Authority of Thailand](http://www.tourismthailand.org/)Official tourism website [Thai National Assembly](http://www.parliament.go.th/files/mainpage.htm)Official Thai Parliament website [Mfa.go.th](http://www.mfa.go.th/)Thailand Ministry of Foreign Affairs [Thailand Internet Information](http://www.nectec.or.th/internet/)Thailand: National Electronics and Computer Technology Center [Vertical garden in Thailand](http://vuonthangdung.vn/cac-mau-tham-khao/vuon-thang-dung-ngoai-troi/mau-tham-khao-vuon-tuong-o-thai-lan/)The Vertical garden in Thailand
### Khác
[CIA – The World Factbook – Thailand](https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/th.html) [Thailand Country Fact Sheet](http://www.commonlanguageproject.net/?page_id=41#Thailand)from the Common Language Project [Thailand Travel Dictionary](http://www.thailex.info/)Non-commercial information site [Longdo Map Thailand](http://map.longdo.com/)On-line Thailand map [Royal Thai Police Killings](http://www.article2.org/pdf/v02n03.pdf) [http://www.youtube.com/watch?v=xO7sKAx5rz8&feature=player_embedded](http://www.youtube.com/watch?v=xO7sKAx5rz8&feature=player_embedded)
|
|
|
|
# Constantinopolis
**Constantinopolis** (có nghĩa là *thành phố của Constantinus*, [tiếng Hy Lạp](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Hy_L%E1%BA%A1p): Κωνσταντινούπολις *Konstantinoúpolis*, hay Πόλις *Polis*, [tiếng Latin](http://vi.wikipedia.org/wiki/Latinh): Constantinopolis, [tiếng Thổ Ottoman](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Th%E1%BB%95_Ottoman&action=edit&redlink=1): قسطنطينيه *Kostantiniyye*), còn được biết đến với tên **Constantinople**, là [kinh đô](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%A7_%C4%91%C3%B4) của [Đế quốc La Mã](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_La_M%C3%A3) (330-395), của [Đế quốc Byzantine/Đông La Mã](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_%C4%90%C3%B4ng_La_M%C3%A3) (395-1204 và 1261-1453), của [Đế quốc La Tinh](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_La_Tinh) (1204-1261) và của [Đế quốc Ottoman](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Ottoman) (1453-1922). Tên của thành phố này đã được chính thức đổi thành tên [tiếng Thổ Nhĩ Kỳ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Th%E1%BB%95_Nh%C4%A9_K%E1%BB%B3) hiện tại của nó là [Istanbul](http://vi.wikipedia.org/wiki/Istanbul) vào năm 1930 [[1]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinopolis#cite_note-1) [[2]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinopolis#cite_note-2) như là một phần trong các cải cách quốc gia của Tổng thống [3] [Atatürk](http://vi.wikipedia.org/wiki/Mustafa_Kemal_Atat%C3%BCrk). Tên này đã được sử dụng rộng rãi bởi các cư dân Thổ Nhĩ Kỳ sống tại đây được gần năm thế kỷ. Nằm ở vị trí thuận lợi về mặt chiến thuật giữa [Sừng Vàng](http://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%ABng_V%C3%A0ng)và [biển Marmara](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bi%E1%BB%83n_Marmara), tại nơi [châu Âu](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%82u)gặp [châu Á](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%81), Constantinopolis của Đông La Mã là kinh đô của một đế quốc [Ki-tô giáo](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kit%C3%B4_gi%C3%A1o), tiếp nối [Hy Lạp](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hy_L%E1%BA%A1p)và [La Mã](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_La_M%C3%A3). Trong suốt thời [Trung Cổ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_C%E1%BB%95), Constantinopolis đã là thành phố lớn nhất và giàu nhất của châu Âu, được biết đến với tên gọi là “Nữ hoàng của các Thành phố” ( *Vasileuousa Polis*).
Do bối cảnh lịch sử, Constantinopolis thường có một số tên gọi khác nhau ở một thời điểm nào đó; phổ biến nhất trong số đó là
[Byzantium](http://vi.wikipedia.org/wiki/Byzantium) (tên cũ của thành phố), [Nova Roma](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nova_Roma) (nghĩa là *Roma mới*, tên do Constantinus đặt), mặc dù đây là tên do [Giáo hội](http://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%C3%A1o_h%E1%BB%99i) đặt (không phải tên chính thức), Constantinopolis và Stamboul.
## Chú thích
## Xem thêm
## Liên kết ngoài
|
|![]()
[Constantinopolis](http://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Constantinople?uselang=vi) [Istanbul pictures](http://istanbul-guide.blogspot.com/) [Monuments of Byzantium](http://www.pallasweb.com/pantokrator/)– Pantokrator Monastery of Constantinople [Mosaics of Hagia Sophia](http://www.pallasweb.com/deesis/)– The Deesis Mosaic from Hagia Sophia [Constantinoupolis on the web](http://www.ellopos.net/elpenor/greek-texts/greek-resources-constantinople.asp)Select internet resources on the history and culture of Constantinople [Info on the name change](http://www.sephardicstudies.org/istanbul.html)from the Foundation for the Advancement of Sephardic Studies and Culture [Welcome to Constantinople](http://www2.arch.uiuc.edu/research/rgouster), documenting the monuments of Byzantine Constantinople, compiled by Robert Ousterhout, University of Illinois at Urbana-Champaign. [Constantinople](http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/secondary/BURLAT/3*.html#1), from *History of the Later Roman Empire*, by [J.B. Bury](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=J.B._Bury&action=edit&redlink=1) [History of Constantinople](http://www.newadvent.org/cathen/04301a.htm)from the “New Advent Catholic Encyclopedia.” [Byzantium 1200](http://www.byzantium1200.com/), A project aimed at creating computer reconstructions of the Byzantine Monuments located in Constantinople as of year 1200. [Istanbul – Constantinople – Byzantium](http://www.euratlas.com/Atlas/istanbul/index.html)67 pictures of Constantinople or Istanbul [Sơ khai lịch sử](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:S%C6%A1_khai_l%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD) [Thành phố Thổ Nhĩ Kỳ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_Th%E1%BB%95_Nh%C4%A9_K%E1%BB%B3) [Đế quốc Byzantine](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Byzantine) [Đế quốc Ottoman](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Ottoman) [Thành phố của Đế quốc Ottoman](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_c%E1%BB%A7a_%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Ottoman&action=edit&redlink=1) [Thành phố thánh địa](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_th%C3%A1nh_%C4%91%E1%BB%8Ba)
# Constantinus Đại đế
|Constantinus I|
|
| ![ Rome-Capitole-StatueConstantin.jpg](https://i1.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/ce/Rome-Capitole-StatueConstantin.jpg/240px-Rome-Capitole-StatueConstantin.jpg)
![ Rome-Capitole-StatueConstantin.jpg](https://i1.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/ce/Rome-Capitole-StatueConstantin.jpg/240px-Rome-Capitole-StatueConstantin.jpg)
[bảo tàng Capitoline](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=B%E1%BA%A3o_t%C3%A0ng_Capitoline&action=edit&redlink=1). Bức tượng đá hoa nguyên gốc được tạc theo kiểu Hậu Cổ đại, với phần người trên mặc bộ [chiến bào](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_b%C3%A0o&action=edit&redlink=1)màu đồng thiếc. [[1]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#cite_note-1) [Hoàng đế](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_%C4%91%E1%BA%BF) [nhà Constantinus](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Nh%C3%A0_Constantinus&action=edit&redlink=1) [25 tháng 7](http://vi.wikipedia.org/wiki/25_th%C3%A1ng_7)năm [306](http://vi.wikipedia.org/wiki/306)– [29 tháng 10](http://vi.wikipedia.org/wiki/29_th%C3%A1ng_10)năm [312](http://vi.wikipedia.org/wiki/312) ; [[chú thích 1]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#cite_note-2) [29 tháng 10](http://vi.wikipedia.org/wiki/29_th%C3%A1ng_10)năm [312](http://vi.wikipedia.org/wiki/312)– [19 tháng 9](http://vi.wikipedia.org/wiki/19_th%C3%A1ng_9)năm [324](http://vi.wikipedia.org/wiki/324) ; [[chú thích 2]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#cite_note-3) [19 tháng 9](http://vi.wikipedia.org/wiki/19_th%C3%A1ng_9)năm [324](http://vi.wikipedia.org/wiki/324)– [22 tháng 5](http://vi.wikipedia.org/wiki/22_th%C3%A1ng_5)năm [337](http://vi.wikipedia.org/wiki/337) [[chú thích 3]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#cite_note-4)
(30 năm, 301 ngày)
[Constantius Chlorus](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantius_Chlorus) ![ Vua hoặc hoàng đế](https://i0.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e5/French_heraldic_crowns_-_Vidame.svg/21px-French_heraldic_crowns_-_Vidame.svg.png)
![ Vua hoặc hoàng đế](https://i0.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e5/French_heraldic_crowns_-_Vidame.svg/21px-French_heraldic_crowns_-_Vidame.svg.png)
[Constantinus II](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_II_%28ho%C3%A0ng_%C4%91%E1%BA%BF%29) ![ Vua hoặc hoàng đế](https://i0.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e5/French_heraldic_crowns_-_Vidame.svg/21px-French_heraldic_crowns_-_Vidame.svg.png)
![ Vua hoặc hoàng đế](https://i0.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e5/French_heraldic_crowns_-_Vidame.svg/21px-French_heraldic_crowns_-_Vidame.svg.png)
[Constantius II](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantius_II) ![ Vua hoặc hoàng đế](https://i0.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e5/French_heraldic_crowns_-_Vidame.svg/21px-French_heraldic_crowns_-_Vidame.svg.png)
![ Vua hoặc hoàng đế](https://i0.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e5/French_heraldic_crowns_-_Vidame.svg/21px-French_heraldic_crowns_-_Vidame.svg.png)
[Constans I](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constans_I) ![ Vua hoặc hoàng đế](https://i0.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e5/French_heraldic_crowns_-_Vidame.svg/21px-French_heraldic_crowns_-_Vidame.svg.png)
![ Vua hoặc hoàng đế](https://i0.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e5/French_heraldic_crowns_-_Vidame.svg/21px-French_heraldic_crowns_-_Vidame.svg.png)
[Minervina](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Minervina&action=edit&redlink=1), mất hoặc ly hôn trước năm 307 [Fausta](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Fausta&action=edit&redlink=1)
|[
|[Nhà Constantinus](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Nh%C3%A0_Constantinus&action=edit&redlink=1) [Constantius Chlorus](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantius_Chlorus) ![ Vua hoặc hoàng đế](https://i0.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e5/French_heraldic_crowns_-_Vidame.svg/21px-French_heraldic_crowns_-_Vidame.svg.png)
![ Vua hoặc hoàng đế](https://i0.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e5/French_heraldic_crowns_-_Vidame.svg/21px-French_heraldic_crowns_-_Vidame.svg.png)
[Thánh Helena](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1nh_Helena) [27 tháng 2](http://vi.wikipedia.org/wiki/27_th%C3%A1ng_2), khoảng năm [274](http://vi.wikipedia.org/wiki/274) [[2]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#cite_note-birthdate-5) [Naissus](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ni%C5%A1)(nay là [Niš](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ni%C5%A1), [Serbia](http://vi.wikipedia.org/wiki/Serbia)) [22 tháng 5](http://vi.wikipedia.org/wiki/22_th%C3%A1ng_5)năm [337](http://vi.wikipedia.org/wiki/337) [Constantinopolis](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinopolis), [Đế quốc La Mã](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_La_M%C3%A3) [Kitô giáo](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kit%C3%B4_gi%C3%A1o), trước đó là [Pagan giáo](http://vi.wikipedia.org/wiki/Pagan_gi%C3%A1o) **Flavius Valerius Aurelius Constantinus** (s. vào ngày [3] [27 tháng 2](http://vi.wikipedia.org/wiki/27_th%C3%A1ng_2)khoảng năm [280](http://vi.wikipedia.org/wiki/280) – mất ngày [[2]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#cite_note-birthdate-5) [22 tháng 5](http://vi.wikipedia.org/wiki/22_th%C3%A1ng_5)năm [337](http://vi.wikipedia.org/wiki/337)), thường được biết đến là **Constantinus I**, **Constantinus Đại Đế**hay **Thánh Constantinus**(đối với các tín hữu [Chính thống giáo Đông phương](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%ADnh_th%E1%BB%91ng_gi%C3%A1o_%C4%90%C3%B4ng_ph%C6%B0%C6%A1ng), là một vị [Hoàng đế](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_%C4%91%E1%BA%BF)của [Đế quốc La Mã](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_La_M%C3%A3), ông được ba quân tôn làm [Augustus](http://vi.wikipedia.org/wiki/Augustus_%28danh_hi%E1%BB%87u%29)vào năm [306](http://vi.wikipedia.org/wiki/306)và trị vì Đế quốc La Mã cho đến khi ông mất. Triều đại của ông có nhiều sự kiện đáng lưu ý và gây ấn tượng sâu sắc đến người đời, ông trở thành một vị vua vĩ đại trong lịch sử [Hậu kỳ Cổ đại](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=H%E1%BA%ADu_k%E1%BB%B3_C%E1%BB%95_%C4%91%E1%BA%A1i&action=edit&redlink=1), với công lớn trong việc gầy dựng nên nền văn minh châu Âu sau [thời kỳ cổ điển](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%9Di_c%E1%BB%95_%C4%91i%E1%BB%83n). Ông là vị Hoàng đế đầu tiên theo Ki-tô giáo của Đế quốc La Mã, là người ban [[4]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#cite_note-HansPohlsander1-7) [Sắc lệnh Milano](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=S%E1%BA%AFc_l%E1%BB%87nh_Milano&action=edit&redlink=1)chấm dứt thảm sát các tín đồ Ki-tô giáo trong toàn Đế quốc. Qua đó, ông đã chuyển đổi dần nước La Mã từ một Đế quốc [đa thần giáo](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90a_th%E1%BA%A7n_gi%C3%A1o)dần trở thành một Đế quốc Kitô giáo hùng mạnh – mở đường cho những năm tháng vàng son của [Đế quốc Đông La Mã](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_%C4%90%C3%B4ng_La_M%C3%A3)sau này. Đây là một trong những thay đổi lớn nhất trong lịch sử nhân loại, thay đổi hẳn bộ mặt của nền văn minh La Mã lâu đời. [[5]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#cite_note-8) Ông là một trong những danh nhân xuất sắc nhất trong lịch sử [[6]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#cite_note-ConstantineChristi11-9) [thế giới](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi) [cổ đại](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%9Di_k%E1%BB%B3_c%E1%BB%95_%C4%91%E1%BA%A1i). [[7]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#cite_note-10)
Ông là một
[thiên tài](http://vi.wikipedia.org/wiki/Thi%C3%AAn_t%C3%A0i) và cũng gặp may trong đời: các vị tiên đế chọn cha ông làm tướng, sau đó còn làm vua. Nhờ đó, sau khi phụ hoàng [Constantius Chlorus](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantius_Chlorus) qua đời vào năm [306](http://vi.wikipedia.org/wiki/306), ông được tấn phong làm Hoàng đế tại [York](http://vi.wikipedia.org/wiki/York) (nước [Anh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Anh) ngày nay), mở ra triều đại của vị Hoàng đế vĩ đại Constantinus I Đại Đế. Ông là vị lãnh đạo đầu tiên trong lịch sử nền văn minh phương Tây đã ban bố chính sách tự do tôn giáo. Ông rất sùng đạo Kitô giáo và coi Thiên Chúa là người giúp ông đánh bại các kẻ thù của mình và danh chính ngôn thuận ngự trị Đế quốc: [8] tương truyền rằng Thiên Chúa đã hỗ trợ cho ông đánh thắng phe đối lập trong [[9]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#cite_note-12) [trận cầu Milvian](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%ADn_C%E1%BA%A7u_Milvian)và thống nhất Đế quốc La Mã. Sau chiến thắng vang dội ấy, ông ca khúc khải hoàn diễu binh vào thành [[10]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#cite_note-13) [La Mã](http://vi.wikipedia.org/wiki/Roma)trong niềm biết ơn Thiên Chúa. Do đó, chiến công vẻ vang này trở thành một những thời khắc lớn, khó quên trong lịch sử, vì dẫn đến cuộc [[11]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#cite_note-14) [cách mạng](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%A1ch_m%E1%BA%A1ng)về tôn giáo tại Đế quốc La Mã. Lịch phụng vụ [[12]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#cite_note-15) [nghi lễ Byzantium](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Nghi_l%E1%BB%85_Byzantium&action=edit&redlink=1), được Giáo hội [Chính thống giáo Đông phương](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%ADnh_th%E1%BB%91ng_gi%C3%A1o_%C4%90%C3%B4ng_ph%C6%B0%C6%A1ng)và các giáo hội [Công giáo Đông phương](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%B4ng_gi%C3%A1o_%C4%90%C3%B4ng_ph%C6%B0%C6%A1ng)tuân giữ, liệt kê cả Hoàng đế Constantinus I và mẹ của ông là Thái hậu [Helena](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1nh_Helena)là hai vị Thánh. Mặc dù không được kể vào danh sách các vị Thánh của Giáo hội [Công giáo Latinh](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=C%C3%B4ng_gi%C3%A1o_Latinh&action=edit&redlink=1)(Tây phương) nhưng Constantinus I vẫn được họ kính trọng với danh hiệu “Đại Đế” vì những đóng góp của ông cho Kitô giáo. Đối với đức tin Kitô giáo, ông là người có công lớn hơn cả, kể từ thời [Chúa Giêsu](http://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%C3%AA-su)và [Thánh Phaolô](http://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%A9_%C4%91%E1%BB%93_Phaol%C3%B4). [[6]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#cite_note-ConstantineChristi11-9)
Ông cũng tấn công
[người Frank](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Frank) vào năm [310](http://vi.wikipedia.org/wiki/310) và buộc nhiều người Frank phải nhập quân ngũ La Mã. Ông cũng đánh thắng [13] [người Sarmatia](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Sarmatia)và [người Goth](http://vi.wikipedia.org/wiki/Goth), nhưng quan trọng hơn cả là cuộc đại thắng của ông trước người [Ba Tư](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Ba_T%C6%B0)dưới triều [nhà Sassanid](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_Sassanid)– là kẻ thù truyền thống của Đế quốc La Mã ở phương Đông. Vào năm [[14]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#cite_note-17) [324](http://vi.wikipedia.org/wiki/324), vua Constantinus I Đại Đế tuyên bố quyết định đổi tên thành [Byzantium](http://vi.wikipedia.org/wiki/Byzantium)thành *Tân La Mã*(Nova Roma) và vào [11 tháng 5](http://vi.wikipedia.org/wiki/11_th%C3%A1ng_5)năm [330](http://vi.wikipedia.org/wiki/330)ông chính thức dời đô về thành phố này. Đây là một quyết định quan trọng của ông. Ông là một vĩ nhân và việc ông thiên đô về thành Constantinopolis đã góp phần bảo vệ luật pháp La Mã, nền văn hóa và ngôn ngữ Hy Lạp, do đó ông trở thành vị vua sáng lập ra nền văn minh Đông La Mã Kitô giáo kéo dài hơn ngàn năm. [[6]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#cite_note-ConstantineChristi11-9) Sau khi Constantinus I Đại Đế qua đời vào năm 337, Triều đình La Mã đổi tên kinh đô mới thành [[6]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#cite_note-ConstantineChristi11-9) [Constantinopolis](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinopolis), có nghĩa là *Thành phố của Constantinus*. Thành Constantinopolis vẫn là kinh đô của [Đế quốc Đông La Mã](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_%C4%90%C3%B4ng_La_M%C3%A3)trên hơn một ngàn năm, chỉ bị ngắt quãng tạm thời bởi sự đốt phá và chiếm đóng của quân [Thập tự chinh lần thứ tư](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BA%ADp_t%E1%BB%B1_chinh_l%E1%BA%A7n_th%E1%BB%A9_t%C6%B0&action=edit&redlink=1)năm 1204, cho đến khi rơi vào [Đế quốc Ottoman](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Ottoman)năm 1453. Tuy là một vị Hoàng đế có nhiều thành tựu rực rỡ nhưng có nhiều người thẳng tay chỉ trích ông vào các thời Hậu Cổ đại (trong số đó có cả người cháu trai của chính ông là Hoàng đế [Julianus](http://vi.wikipedia.org/wiki/Julianus_%28Ho%C3%A0ng_%C4%91%E1%BA%BF%29)) và Cận đại: theo đó, Constantinus I là một ông vua hung bạo, tham tàn, có nhiều tội trạng đối với đất nước và chỉ giỏi theo đuổi lợi ích riêng của mình. [[4]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#cite_note-HansPohlsander1-7)
## Mục lục
[1 Cuộc đời](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#Cu.E1.BB.99c_.C4.91.E1.BB.9Di) [2 Constantinus I và Kitô giáo](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#Constantinus_I_v.C3.A0_Kit.C3.B4_gi.C3.A1o) [3 Constantinus và người Do Thái](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#Constantinus_v.C3.A0_ng.C6.B0.E1.BB.9Di_Do_Th.C3.A1i) [4 Các cải cách](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#C.C3.A1c_c.E1.BA.A3i_c.C3.A1ch) [5 Triều đình](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#Tri.E1.BB.81u_.C4.91.C3.ACnh) [6 Di sản](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#Di_s.E1.BA.A3n) [7 Trong văn hóa đại chúng](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#Trong_v.C4.83n_h.C3.B3a_.C4.91.E1.BA.A1i_ch.C3.BAng) [8 Tài liệu tham khảo](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#T.C3.A0i_li.E1.BB.87u_tham_kh.E1.BA.A3o) [9 Ghi chú](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#Ghi_ch.C3.BA) [10 Chú thích](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#Ch.C3.BA_th.C3.ADch) [11 Liên kết ngoài](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#Li.C3.AAn_k.E1.BA.BFt_ngo.C3.A0i)
## Cuộc đời
### Đầu đời
[Caesar](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Caesar_%28title%29&action=edit&redlink=1)“.
Flavius Valerius Aurelius Constantinus được sinh ra ở Naissus (nay là
[Niš](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ni%C5%A1), [Serbia](http://vi.wikipedia.org/wiki/Serbia)) ở tỉnh [Moesia Superior](http://vi.wikipedia.org/wiki/Moesia) vào [27 tháng 2](http://vi.wikipedia.org/wiki/27_th%C3%A1ng_2) khoảng 280. Cha của ông là [Flavius Constantius](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantius_Chlorus), một cư dân bản địa của Moesia (sau này là [Dacia Ripensis](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Dacia_Ripensis&action=edit&redlink=1)). Constantinus có thể đã dành ít thời gian với cha mình. [15] Constantius đã là một sĩ quan trong quân đội La Mã vào năm 272, thành viên trong lực lượng cận vệ hoàng gia của Hoàng đế [[16]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#cite_note-19) [Aurelianus](http://vi.wikipedia.org/wiki/Aurelianus). Constantius đã thăng tiến qua nhiều cấp bậc, ông ta đã nhận được chức [Thống đốc](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%91ng_%C4%91%E1%BB%91c&action=edit&redlink=1) [Dalmatia](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Dalmatia_%28T%E1%BB%89nh_La_M%C3%A3%29&action=edit&redlink=1)dưới triều đại Hoàng đế [Diocletianus](http://vi.wikipedia.org/wiki/Diocletianus), một người đồng hương khác của Aurelianus từ Illyricum, vào năm 284 hoặc 285 . Mẹ ông là [[15]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#cite_note-CTCR-18) [Helena](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1nh_Helena). Helena, người có ảnh hưởng to lớn xuyên suốt cuộc đời của con trai, xuất thân từ một gia đình khiêm tốn; [Ambrose](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ambrose)viết rằng bà làm việc trong một quán rượu.
Trong năm 285, Diocletianus đã tuyên bố Maximianus, một đồng nghiệp đến từ Illyricum, là đồng hoàng đế của ông ta. Mỗi hoàng đế sẽ có triều đình riêng của mình, quân đội và bộ máy hành chính riêng, và mỗi người sẽ cai trị cùng với một
[praetorian prefect](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Praetorian_prefect&action=edit&redlink=1) riêng biệt. . Maximianus cai trị ở phía Tây, từ kinh đô của ông ta tại [17] [Mediolanum](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Mediolanum&action=edit&redlink=1)(Milan, Italy) hoặc [Augusta Treverorum](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Augusta_Treverorum&action=edit&redlink=1)( [Trier](http://vi.wikipedia.org/wiki/Trier), Đức), trong khi Diocletianus cai trị ở phía Đông, từ [Nicomedia](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Nicomedia&action=edit&redlink=1)( [İzmit](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%B0zmit), Thổ Nhĩ Kỳ). Việc phân chia chỉ đơn thuần là sự thực dụng: Đế quốc vẫn được coi là “không hề chia tách” trong những bài văn ca ngợi chính thức, và cả hai vị hoàng đế có thể tự do di chuyển khắp đế quốc [[18]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#cite_note-21) Năm 288, Maximianus bổ nhiệm Constantius vào chức vụ praetorian prefect của ông ta ở Gaul. Constantius sau đó bỏ vợ vào khoảng năm 288 hoặc 289 để thành hôn với [[19]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#cite_note-22) [Flavia Maximiana Theodora](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Flavia_Maximiana_Theodora&action=edit&redlink=1), con gái riêng của [[20]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#cite_note-marriage-23) [Hoàng đế Tây La Mã](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ho%C3%A0ng_%C4%91%E1%BA%BF_T%C3%A2y_La_M%C3%A3&action=edit&redlink=1) [Maximian](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Maximian&action=edit&redlink=1), mặc dù vậy Constantinus đã tái lập mẹ ông, [bà Helena](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1nh_Helena), như là “Augusta, mẹ của Caesar” sau khi cha ông qua đời. Theodora cho ra đời sáu người anh em kế của Constantine, trong đó có cả [Julius Constantius](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Julius_Constantius&action=edit&redlink=1). [[21]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#cite_note-24)
### Ở phía Đông
Cậu bé Constantinus được giáo dục tốt, trở thành người nói thông thạo tiếng Hy Lạp, và rất am hiểu về
[triết học](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tri%E1%BA%BFt_h%E1%BB%8Dc). Ông phục vụ trong triều đình của [22] [Diocletianus](http://vi.wikipedia.org/wiki/Diocletianus)ở [Nicomedia](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Nicomedia&action=edit&redlink=1), sau khi cha ông được phong như là một trong hai *(hoàng đế trẻ) của* [caesares](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Caesar_%28danh_hi%E1%BB%87u%29&action=edit&redlink=1) [Tứ đầu chế](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=T%E1%BB%A9_%C4%91%E1%BA%A7u_ch%E1%BA%BF&action=edit&redlink=1)năm 293. Năm 305, cả *(hoàng đế cả), Diocletianus và* [augusti](http://vi.wikipedia.org/wiki/Augustus_%28danh_hi%E1%BB%87u%29) [Maximianus](http://vi.wikipedia.org/wiki/Maximianus), [thoái vị](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tho%C3%A1i_v%E1%BB%8B), và Constantius lên nối ngôi Maximianus với vai trò là Augustus phía tây. Mặc dù con trai hợp pháp của hai hoàng đế là có ở đó (Constantinus và [Maxentius](http://vi.wikipedia.org/wiki/Maxentius), con của Maximianus), cả hai đều không được để ý tới trong quá trình chuyển giao quyền lực. Thay vào đó, [Severus](http://vi.wikipedia.org/wiki/Severus_II)và [Maximinus Daia](http://vi.wikipedia.org/wiki/Maximinus_II)được phong hai vị *caesar*. Bởi vì Diocletianus không hoàn toàn tin tưởng Constantius – không ai trong số các Tetrarch hoàn toàn tin cậy các đồng nghiệp của họ – Constantinus đã giữ vai trò như là của một con tin, một công cụ để đảm bảo cho một thái độ tốt nhất của Constantius. Constantinus dù sao cũng là thành viên nổi bật của triều đình: ông đã chiến đấu cho Diocletianus và Galerius ở châu Á, ông cũng đã tham gia chiến dịch chống lại người rợ ở phía bên kia sông Danube vào năm 296, và chiến đấu với người Ba Tư dưới trướng Diocletianus ở Syria (297) và dưới quyền Galerius ở vùng Lưỡng Hà (năm 298-99) [[23]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#cite_note-26)
Constantinus sau đó đã quay trở lại Nicomedia từ mặt trận phía Đông vào mùa xuân năm 303, chỉ để chứng kiến sự khởi đầu của cuộc “
[Đại Bách hại](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_B%C3%A1ch_h%E1%BA%A1i&action=edit&redlink=1)” do Diocletianus khởi xướng trong thời gian này, cuộc bức hại nghiêm trọng nhất đối với các Kitô hữu trong lịch sử La Mã Vào cuối năm 302, Diocletianus và Galerius đã phái một sứ giả để hỏi vị tiên tri của [24] [Apollo](http://vi.wikipedia.org/wiki/Apollo)tại [Didyma](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Didyma&action=edit&redlink=1)về các tín đồ Kitô giáo. Constantinus có thể nhớ được sự có mặt của mình khi sứ giả trở về, Diocletianus chấp nhận yêu cầu của triều đình muốn một cuộc bách hại rộng khắp. [[25]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#cite_note-28) Ngày 23 tháng Hai năm 303, Diocletianus ra lệnh san bằng nhà thờ mới của Nicomedia, những bản kinh thánh tại đây bị đốt cháy, và tài sản của nhà thờ bị chiếm giữ. Trong những tháng sau đó, nhà thờ và các bản kinh thánh đã bị phá hủy, các tín đồ Kitô giáo bị loại bỏ khỏi hàng ngũ quan lại, và các linh mục bị cầm tù. [[26]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#cite_note-29) [[27]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#cite_note-30)
### Nhà cai trị phía Tây
Constantinus sau đó rời khỏi Nicomedia để ở cùng cha ở xứ
[Gaul của La Mã](http://vi.wikipedia.org/wiki/Gallia); tuy vậy, Constantius lâm bệnh trong một cuộc viễn chinh tiến đánh người [Pict](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Pict&action=edit&redlink=1) của xứ [Caledonia](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Caledonia&action=edit&redlink=1), và qua đời vào [25 tháng 7](http://vi.wikipedia.org/wiki/25_th%C3%A1ng_7), [306](http://vi.wikipedia.org/wiki/306) ở Eboracum ( [York](http://vi.wikipedia.org/wiki/York)). Tướng [Chrocus](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Chrocus&action=edit&redlink=1), gốc người [Alamanni](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Alemanni), và quân lính trung thành với Constantius lập tức tôn Constantinus lên làm Augustus. Dưới chế độ [Tứ đầu chế](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=T%E1%BB%A9_%C4%91%E1%BA%A7u_ch%E1%BA%BF&action=edit&redlink=1), sự kế ngôi của Constantinus có vẻ không rõ ràng cho lắm. Trong khi Constantius với tư cách hoàng đế cả có thể “tạo ra” một *Caesar* mới, tuyên bố của Constantinus (hay, quân lính của ông ta) lên danh hiệu *Augustus* đã mặc kệ hệ thống truyền ngôi thiết lập vào năm 305. Do đó, Constantinus đã yêu cầu [Galerius](http://vi.wikipedia.org/wiki/Galerius), vị Augustus phía đông, công nhận ông là người thừa kế ngôi vị của cha để lại. Galerius đã phong Constantinus danh hiệu *Caesar*, khẳng định quyền cai trị của Constantinus trên vùng lãnh thổ của cha ông, và tấn phong cho Severus trở thành Augustus của phía Tây. [[28]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#cite_note-31)
Phần lãnh thổ của Constantinus trong đế quốc bao gồm
[Britain](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Britain_thu%E1%BB%99c_La_M%C3%A3&action=edit&redlink=1), [Gaul](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Gaul_thu%E1%BB%99c_La_M%C3%A3&action=edit&redlink=1), [các tỉnh Germania](http://vi.wikipedia.org/wiki/Germania), và [Tây Ban Nha](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hispania). Ông do đó nắm trong tay một trong những đội quân La Mã hùng mạnh nhất, đóng dọc theo biên giới [Rhine](http://vi.wikipedia.org/wiki/Rhine) quan trọng. Khi Gaul là một vùng giàu có của đế quốc, nó đã chịu đựng nhiều thứ trong [Khủng hoảng ở Thế kỉ thứ 3](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Kh%E1%BB%A7ng_ho%E1%BA%A3ng_%E1%BB%9F_Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%89_th%E1%BB%A9_3&action=edit&redlink=1). Trong những năm đóng tại Gaul, từ 306 đến 316, Constantinius tiếp tục những cố gắng của phụ hoàng Constantius Chlorus để trấn giữ biên giới Rhine và xây dựng lại những tỉnh Gallia. Nơi cư ngụ chính của ông trong thời gian đó là [Trier](http://vi.wikipedia.org/wiki/Trier). [[29]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#cite_note-32)
Ngay sau khi được phong là hoàng đế, Constantinus I bỏ chiến dịch đánh Anh của phụ hoàng
[Constantius Chlorus](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantius_Chlorus) và quay lại xứ Gaul để dập tắt cuộc khởi nghĩa của người [Frank](http://vi.wikipedia.org/wiki/Frank). Một cuộc viễn chinh càn quét các bộ tộc người Frank theo sau vào năm 308. Sau chiến thắng này, ông bắt đầu cho xây dựng một cây cầu bắt ngang sông Rhine tại [Köln](http://vi.wikipedia.org/wiki/K%C3%B6ln) để thiết lập một căn cứ vĩnh viễn ở phía phải của bờ sông. Một chiến dịch mới năm 310 đã bị bãi bỏ bởi sự nổi loạn của Maximian mô tả ở đoạn dưới. Những cuộc chiến cuối cùng của Constantinus trên chiến tuyến sông Rhine diễn ra vào năm 313, sau khi ông quay lại từ Ý, và một lần nữa ông lại chiến thắng. [[30]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#cite_note-Pohlsander.2C_Hans_pp._15-33)
Mục đích chính của Constantinus I là sự ổn định, mà ông cố gắng đạt được bằng những cuộc viễn chinh nhanh chóng, thường tàn bạo, trừng phạt các bộ tộc nổi loạn, phô diễn sức mạnh quân sự của ông bằng cách chinh phục kẻ thù trên phía bờ sông Rhine của họ, và thảm sát nhiều tù binh chiến tranh trong các trận đấu trong đấu trường (arena). Chiến thuật này chứng tỏ khá thành công, vì chiến tuyến Rhine khá là yên lặng trong phần còn lại của thời gian ông trị vì.
Trong những mâu thuẫn nội bộ của Triều đình
[Tứ đầu chế](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=T%E1%BB%A9_%C4%91%E1%BA%A7u_ch%E1%BA%BF&action=edit&redlink=1), Constantine cố gắng giữ quan điểm trung lập. Năm 307, hoàng đế cả [Maximianus](http://vi.wikipedia.org/wiki/Maximianus) (vừa quay lại vũ đài chính trị sau khi thoái vị năm 305) ghé thăm Constantinus để tranh thủ sự ủng hộ của ông trong chiến tranh của [Maxentius](http://vi.wikipedia.org/wiki/Maxentius), con trai ông ta, chống lại [Severus](http://vi.wikipedia.org/wiki/Severus_II) và [Galerius](http://vi.wikipedia.org/wiki/Galerius). Constantinus thành hôn với con gái của Maximian tên là [Fausta](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Fausta&action=edit&redlink=1) để kết mối liên minh và được phong lên chức *Augustus* bởi Maximianus. Tuy nhiên ông không can thiệp chính trị cho danh nghĩa của Maxentius. [[30]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#cite_note-Pohlsander.2C_Hans_pp._15-33)
Maximianus quay trở lại vào năm 308 sau khi ông ta không lật đổ được con trai mình. Cuối năm đó, tại hội nghị
[Carnuntum](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Carnuntum&action=edit&redlink=1) giữa [Diocletianus](http://vi.wikipedia.org/wiki/Diocletianus), [Galerius](http://vi.wikipedia.org/wiki/Galerius) và Maximianus, Maximianus bị buộc thoái vị một lần nữa và Constantinus I giảm chức xuống *caesar*. Vào năm 310, Maximianus có liên quan đến một âm mưu ám sát con rể của mình khi Constantinus I quay lại sau chiến dịch đánh người Frank. Cuộc mưu sát bị dập tắt nhanh chóng khi Constantinus I phát giác, và Maximianus bị giết hay bị buộc phải tự tử. Cả Constantinus I và Maximinus Daia đều thất vọng vì thấy bị hạ chức xuống *caesar* và sự bổ nhiệm của Licinius, và sau đó đã chống lại sắc lệnh đó và tự phong là *Augustus*, vì đã được phong bởi Galerius vào năm 310, do đó chính thức tạo ra bốn *Augusti*. Khi Galerius mất năm 311, người cai trị với đủ quyền lực để tiếp tục hệ thống Tứ đầu chế đã từ giã sân khấu, và do đó hệ thống nhanh chóng suy giảm. Trong cuộc tranh chấp quyền lực sau đó, Constantinus I liên minh với [Licinius](http://vi.wikipedia.org/wiki/Licinius), trong khi Maximinus tiếp cận Hoàng đế Maxentius, người vẫn chính thức được xem là có quyền cao hơn. [[30]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#cite_note-Pohlsander.2C_Hans_pp._15-33)
### 312 đến 324
Đầu năm 312, Hoàng đế Constantinus I thống suất đại binh vượt qua dãy núi
[Alps](http://vi.wikipedia.org/wiki/Anp%C6%A1) với và tấn công [Maxentius](http://vi.wikipedia.org/wiki/Maxentius). Ông nhanh chóng chinh phục vùng Bắc Ý trong những trận đánh tai [Turin](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Tr%E1%BA%ADn_%C4%91%C3%A1nh_Turin_%28312%29&action=edit&redlink=1) và [Verona](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Tr%E1%BA%ADn_%C4%91%C3%A1nh_Verona_%28312%29&action=edit&redlink=1) và sau đó thẳng tiến về thành La Mã. Nơi đó, Constantinua I với một đội quân gồm gần 10 vạn chiến binh (9 vạn Bộ binh và 8 nghìn Kỵ binh) đã đại thắng Maxentius trong [31] [trận đánh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%ADn_C%E1%BA%A7u_Milvian)trên cầu Milvian, mà kết quả là ông trở thành Augustus phía Tây, hay là người cai trị toàn bộ [Đế quốc La Mã phía Tây](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_T%C3%A2y_La_M%C3%A3). Đại thắng huy hoàng tại cầu Milvian là một sự kiện khó quên trong lịch sử nhân loại. Trong trận đánh đã đi vào lịch sử này Constantinus đã cho quân lính mình khắc lên khiên của họ ký hiệu mà những người theo Kitô giáo tin là ký hiệu [[32]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#cite_note-VanDam12-35) [labarum](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Labarum&action=edit&redlink=1), mặc dù các sử gia vẫn còn tranh cãi rằng là liệu những kí hiệu đó có phải là Kitô giáo rõ rệt, hay là kí hiệu cổ của thần mặt trời. . Kí hiệu labarum và khẩu hiệu đi kèm theo [[33]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#cite_note-36) [In Hoc Signo Vinces](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=In_Hoc_Signo_Vinces&action=edit&redlink=1)(trong dấu hiệu này, Người sẽ chinh phục) được kể là từ kết quả của hình ảnh hiện ra trước Constantinus I tại Saxa Rubra, là nguyên nhân mà cuối cùng ông thuận chuyển sang Kitô giáo. Trên đường rút chạy, vị vua xấu số Maxentius bị rơi xuống nước và chìm chết dưới [sông Tiber](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=S%C3%B4ng_Tiber&action=edit&redlink=1). Sau đại thắng vẻ vang, Constantinus I kéo đoàn binh chiến thắng ca khúc khải hoàn tiến bước vào thành La Mã ngay trong ngày hôm sau. Một ý nghĩa lớn lao khác của chiến công lừng lẫy này là ông đã đập vỡ mộng của Maxentius: ông vua này định đánh bại Constantinus I trong trận đánh này để lập chiến tích ngay trong ngày kỷ niệm lễ đăng quang của ông ta. Chiến thắng vang dội này được xem là sự kiện mở đầu những năm tháng vinh quang của Constantinus I: một vị Hoàng đế sa ngã đã bị thay thế bằng một vị Hoàng đế thiêng liêng trong mắt thần dân. Trong những năm kế tiếp đó, ông dần củng cố quân đội của mình mạnh hơn tất cả các đối thủ của mình trong hệ thống [Tứ đầu chế](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=T%E1%BB%A9_%C4%91%E1%BA%A7u_ch%E1%BA%BF&action=edit&redlink=1)đang suy yếu. Cứ đến ngày [28 tháng 10](http://vi.wikipedia.org/wiki/28_th%C3%A1ng_10), nhân dân thành La Mã lại làm lễ kỷ niệm chiến thắng cầu Milvian – *“cuộc đánh đuổi tên bạo chúa”*và ngày hôm sau là ngày [29 tháng 10](http://vi.wikipedia.org/wiki/29_th%C3%A1ng_10), thì họ lại kỷ niệm – *“cuộc tiến quân của vị thần linh”*(đó chính là vua Constantinus I). [[32]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#cite_note-VanDam12-35)
Năm 313, ông gặp
[Licinius](http://vi.wikipedia.org/wiki/Licinius) ở kinh thành [Milano](http://vi.wikipedia.org/wiki/Milano) để kết chặt liên minh giữa họ bằng sự thành hôn của Licinius và em gái kế của Constantinus là [Constantia](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Flavia_Julia_Constantia&action=edit&redlink=1). Trong cuộc gặp gỡ này, hai vị hoàng đế đã đồng ý về sắc lệnh bây giờ gọi là [Sắc lệnh Milan](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=S%E1%BA%AFc_l%E1%BB%87nh_Milan&action=edit&redlink=1), chính thức cho phép tất cả mọi tôn giáo hoạt động tự do trong toàn đế quốc, đặc biệt là Kitô giáo. Tuy nhiên cuộc hội nghị đã bị cắt ngắn khi tin tức đến tai Licinius rằng đối thủ của ông ta là [34] [Maximinus Daia](http://vi.wikipedia.org/wiki/Maximinus_II)đã vượt qua [Bosporus](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bosphore)và xâm lược vào lãnh thổ thuộc Licinius. Licinius từ biệt và cuối cùng đã đánh bại Maximinus, nắm lại toàn quyền điều khiển phần phía đông của Đế quốc La Mã. Tuy nhiên những quan hệ giữa hai vị hoàng đế còn lại ngày càng xấu đi và hoặc là năm [314](http://vi.wikipedia.org/wiki/314)hay [316](http://vi.wikipedia.org/wiki/316), Constantinus và Licinius đánh lẫn nhau trong chiến tranh [Cibalae](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Tr%E1%BA%ADn_%C4%91%C3%A1nh_Cibalae&action=edit&redlink=1), với Constantinus (với 30.000 quân) là người chiến thắng . Họ đụng độ lần nữa ở [[35]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#cite_note-Nor2-38) [trận Campus Ardiensis](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Tr%E1%BA%ADn_%C4%91%C3%A1nh_Mardia&action=edit&redlink=1)năm 317, và đi tới thỏa thuận rằng con trai của Constantine là [Crispus](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Crispus&action=edit&redlink=1)và [Constantinus II](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_II_%28ho%C3%A0ng_%C4%91%E1%BA%BF%29), và con trai của Licinius là Licinianus được phong *.* [caesars](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Caesar_%28danh_hi%E1%BB%87u%29&action=edit&redlink=1) [[36]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#cite_note-39)
Vào năm 320,
[Licinius](http://vi.wikipedia.org/wiki/Licinius) đã hạn chế tự do tôn giáo được hứa bởi [Sắc lệnh Milan](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=S%E1%BA%AFc_l%E1%BB%87nh_Milan&action=edit&redlink=1) năm 313 và bắt đầu một cuộc [giết hại](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Gi%E1%BA%BFt_h%E1%BA%A1i&action=edit&redlink=1) những người theo Kitô giáo. . Điều đó đã thách thức Constantinus ở phía tây, mà đỉnh cao là nội chiến lớn năm 324. Vào khoảng AD 323, Constantine I đánh bại đoàn chiến thuyền của Licinius với khoảng 200 tàu chiến. [37] Licinius, được giúp bởi [[35]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#cite_note-Nor2-38) [lính đánh thuê](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%ADnh_%C4%91%C3%A1nh_thu%C3%AA) [người Goth](http://vi.wikipedia.org/wiki/Goth), tượng trưng cho quá khứ và niềm tin cổ đại của [Đa Thần giáo](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90a_Th%E1%BA%A7n_gi%C3%A1o&action=edit&redlink=1). Constantinus I và người [Frank](http://vi.wikipedia.org/wiki/Frank)của ông hành quân ngọn cờ Kitô giáo của *, và cả hai đều nhìn những trận đánh dưới danh nghĩa tôn giáo. Dù là yếu hơn về lực lượng, nhưng được cổ vũ với niềm tin, đội quân của Constantinus I đã chiến thắng trong những trận đánh* [labarum](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Labarum&action=edit&redlink=1) [Adrianople](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Tr%E1%BA%ADn_%C4%91%C3%A1nh_Adrianople_%28324%29&action=edit&redlink=1), [Hellespont](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Tr%E1%BA%ADn_%C4%91%C3%A1nh_Hellespont&action=edit&redlink=1), và [Chrysopolis](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Tr%E1%BA%ADn_%C4%91%C3%A1nh_Chrysopolis&action=edit&redlink=1). [[38]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#cite_note-41)
Với thất bại và cái chết của Licinius một năm sau đó (ông bị kết tội mưu sát Constantine và bị xử tử), Constantinus I trở thành hoàng đế duy nhất của toàn bộ Đế quốc La Mã.
[[39]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#cite_note-macmullen-42)
### Thiết lập thành Tân La Mã
Thất bại của Licinius đại diện cho sự qua đi của Đế quốc La Mã cũ, và sự bắt đầu của vai trò của
[Đế quốc Đông La Mã](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_%C4%90%C3%B4ng_La_M%C3%A3) như là trung tâm học tập, phát triển, và bảo toàn văn hóa. Triều đình Constantinus I ban chiếu chỉ cho người xây dựng lại thành phố [Byzantium](http://vi.wikipedia.org/wiki/Byzantium), và đổi tên tân đô thành Tân La Mã (tức *Nova Roma*) là cho ban hành những đồng xu kỉ niệm năm 330 để kỉ niệm sự kiện trọng đại này. Ông cho xây cất [Nghị viện](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ngh%E1%BB%8B_vi%E1%BB%87n_%C4%90%C3%B4ng_La_M%C3%A3&action=edit&redlink=1) và các văn phòng dân sự tại kinh kỳ Tân La Mã, giống như những văn phòng ở cố đô La Mã. Kinh thành này được bảo vệ bằng [Thập Tự thật](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BA%ADp_T%E1%BB%B1_th%E1%BA%ADt&action=edit&redlink=1)(True Cross), gậy của [Moses](http://vi.wikipedia.org/wiki/Moses) và các [thánh vật](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%C3%A1nh_v%E1%BA%ADt&action=edit&redlink=1), dù cho một vật trang sức đá chạm bây giờ ở [Bảo tàng Hermitage](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A3o_t%C3%A0ng_Ermitazh) (nước Nga) cũng đã minh họa việc Constantinus I được [Tyche](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Tyche&action=edit&redlink=1) (tức vị thần nữ cai quản tân đô) đội chiếc Vương miện lên đầu [[1]](http://www.hermitagerooms.com/exhibitions/Byzantium/sardonyx.asp). Nhà vua cũng ban huấn dụ cho thay thế hình vẽ chư thần của tín ngưỡng Đa Thần giáo xưa và thường hòa nhập các bức vẽ này vào [các biểu tượng của Kitô giáo](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=C%C3%A1c_bi%E1%BB%83u_t%C6%B0%E1%BB%A3ng_c%E1%BB%A7a_Kit%C3%B4_gi%C3%A1o&action=edit&redlink=1). Nơi nền cũ của miếu thờ thần nữ [Aphrodite](http://vi.wikipedia.org/wiki/Aphrodite), [Nhà thờ của các Thánh tông đồ](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Nh%C3%A0_th%E1%BB%9D_c%E1%BB%A7a_c%C3%A1c_Th%C3%A1nh_t%C3%B4ng_%C4%91%E1%BB%93&action=edit&redlink=1) được xây lên. Nhiều thế hệ sau đó có một câu chuyện rằng có hình bóng của một bậc [thánh nhân](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%C3%A1nh_nh%C3%A2n&action=edit&redlink=1) đã dẫn Hoàng đế Constantinus I đến địa điểm này, và một vị [thiên sứ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Thi%C3%AAn_s%E1%BB%A9) mà không ai khác có thể nhìn thấy, đã dẫn ông tới địa điểm của những bức tường mới mẻ. Sau khi ông qua đời, người La Mã đặt tên lại cho kinh đô là *Nova Roma Constantinopolitana* (còn gọi là Constantinopolis hoặc là [Constantinople](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinopolis) trong tiếng Anh, có nghĩa là “thành phố của Constantinus I”). [[39]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#cite_note-macmullen-42)
### 326 – qua đời
Vào năm 326, Hoàng đế Constantinus I cho tra khảo con trai cả là
[Crispus](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Crispus&action=edit&redlink=1) và truyền lệnh cho hành quyết chàng, bởi vì ông tin vào các lời cáo buộc rằng Crispus đã tư tình với [Fausta](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Fausta&action=edit&redlink=1), thứ phi của Constantinus I. Nhưng, ông hãy còn ba Hoàng nam khác (sẽ nối ngôi vua sau này). Một vài tháng sau, ông cũng ra lệnh xử tử Fausta vì bà ta là kẻ tung ra những cáo buộc sai sự thật đó. Vào năm [330](http://vi.wikipedia.org/wiki/330), Đế quốc La Mã đã trở nên cường thịnh hơn so với nhiều [thập kỷ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%ADp_k%E1%BB%B7) trước: hai Đế quốc Đông và Tây đã được hợp nhất. Đất nước thái bình thịnh trị. Những cải cách của ông ít nhất đã mang lại những giây phút xả hơi cho Đế quốc La Mã sau bao nhiêu cơn binh lửa. Lực lượng Quân đội thì cũng dễ dàng được nhà vua kiểm soát. Việc xây cất những cung điện xa hoa của Constantinus I, kết hợp với việc ông sửa sang cơ cấu bưu điện và đường xá, đã khiến ông áp đặt thuế đất hà khắc lên muôn dân. [[40]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#cite_note-NormanDavies209210-43)
Eusebius viết rằng Constantinus I được
[rửa tội](http://vi.wikipedia.org/wiki/Thanh_T%E1%BA%A9y) chỉ không lâu trước khi chết vào năm 337. Ông di chuyển từ thủ đô đến nhà tắm nước nóng ở gần đó để lấy nước, và sau đó đến thành phố của mẹ ông là Helenopolis, nơi ông cầu nguyện trong một ngôi nhà thờ lớn bà đã cho xây để vinh danh thánh tông đồ Lucian. Với điều này, ông đã theo một phong tục thời đó là trì hoãn việc rửa tội tới tuổi già hay lúc gần chết. [41] Theo như [[42]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#cite_note-45) [Jerome](http://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%C3%AAr%C3%B4nim%C3%B4), Constantine đã lựa chọn giám mục [Eusebius của Nicomedia](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Eusebius_c%E1%BB%A7a_Nicomedia&action=edit&redlink=1)làm lễ rửa tội cho ông. Sau khi ông mất, xác của ông được chuyển về lại Constantinopolis và được chôn trong [Nhà thờ các Thánh tông đồ](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Nh%C3%A0_th%E1%BB%9D_c%C3%A1c_Th%C3%A1nh_t%C3%B4ng_%C4%91%E1%BB%93&action=edit&redlink=1)ở nơi đó. [[43]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#cite_note-46)
### Truyền ngôi
Constantinus I không hề có biện pháp phòng tránh những cuộc chiến tranh giành quyền thừa kế sau này. Hai năm trước khi qua đời, ông lại phân chia Đế quốc và phong các con ông làm Phó Hoàng đế (
*Caesar*). Sau khi ông qua đời, ba người con trai của ông và Fausta là các Hoàng đế [Constantinus II](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_II_%28ho%C3%A0ng_%C4%91%E1%BA%BF%29), [Constantius II](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantius_II) và [Constans](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Constans&action=edit&redlink=1) ra đích thân chấp chính. Cả ba ông vua này đều chẳng đền đáp xứng đáng gì cho ân huệ của phụ hoàng Constantinus I: thay vì đó, Constantinus II trận vong khi cho quân xâm phạm lãnh thổ của Constans. Constans bị tên vua cướp ngôi [Magnentius](http://vi.wikipedia.org/wiki/Magnentius) hạ sát. Còn Constantius II thì xuống lệnh thảm sát những thân quyến của tiên hoàng Constantinus I, đồng thời giành lại Đế quốc từ tay [Magnentius](http://vi.wikipedia.org/wiki/Magnentius). Ông cũng có hai cô con gái, [40] [Constantina](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantina)và Helena, vợ của [Hoàng đế Julianus](http://vi.wikipedia.org/wiki/Julianus_%28Ho%C3%A0ng_%C4%91%E1%BA%BF%29). [[44]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#cite_note-47)
## Constantinus I và Kitô giáo
*Constantinus Đại Đế*, tranh khảm ở [Hagia Sophia](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hagia_Sophia), cố đô [Constantinopolis](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinopolis), khoảng 1000; (ngày nay là [Istanbul](http://vi.wikipedia.org/wiki/Istanbul).
Constantinus I có lẽ được biết đến nhiều nhất như là Hoàng đế đầu tiên theo
[Kitô giáo](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kit%C3%B4_gi%C3%A1o) của Đế quốc La Mã. Triều đại của ông là một bước ngoặt lịch sử của Kitô giáo. Vào năm 313, Constantinus I công bố chấp nhận Kitô giáo trong [Sắc lệnh Milan](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=S%E1%BA%AFc_l%E1%BB%87nh_Milan&action=edit&redlink=1), bãi bỏ những trừng phạt đối với những người theo Kitô giáo (mà vì vậy nhiều người đã tử vì đạo trong các cuộc [thảm sát người theo Kitô giáo](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BA%A3m_s%C3%A1t_ng%C6%B0%E1%BB%9Di_theo_Kit%C3%B4_gi%C3%A1o&action=edit&redlink=1) trước đây và trả lại các tài sản đã bị tịch thu của [Giáo hội](http://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%C3%A1o_h%E1%BB%99i). Tuy một sắc lệnh tương tự đã được ban hành vào năm 311 bởi [Galerius](http://vi.wikipedia.org/wiki/Galerius), lúc đó là hoàng đế cả của [Tứ đầu chế](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=T%E1%BB%A9_%C4%91%E1%BA%A7u_ch%E1%BA%BF&action=edit&redlink=1) ( *Tetrarchy*), triều đại lâu dài của Constantinus, sự cải đạo của ông, và sự bảo trợ Giáo hội của ông đã thiết lập lại vị thế mới của Kitô giáo trong toàn đế quốc. [45]
Các học giả vẫn còn tranh cãi liệu là Constantinus đã chuyển theo Kitô giáo thời trẻ theo mẹ ông là
[bà Helena](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1nh_Helena), hay là ông chuyển dần sang Kitô giáo trong suốt cuộc đời. Constantinus trên 40 tuổi khi cuối cùng ông tuyên bố rằng mình theo Kitô giáo. [46] Khi viết cho những người Kitô giáo, Constantinus nói rõ là ông tin là những sự thành công của ông là do sự bảo vệ của Thiên Chúa vĩ đại của Kitô giáo. [[47]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#cite_note-50) Trong suốt triều đại của ông, Constantinus đã bảo trợ Giáo hội về mặt tài chính, xây dựng nhiều [[48]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#cite_note-51) [vương cung thánh đường](http://vi.wikipedia.org/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_cung_th%C3%A1nh_%C4%91%C6%B0%E1%BB%9Dng)khác nhau, ban những đặc quyền (như miễn một số thuế), thăng chức những người Kitô giáo tới những chức vụ cao, và trả lại những tài sản tịch thu trong Đại thảm sát thời Diocletian. Những công trình nổi tiếng của ông bao gồm [[49]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#cite_note-52) [Nhà thờ Mộ Thánh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_th%E1%BB%9D_M%E1%BB%99_Th%C3%A1nh)và [Vương cung thánh đường Thánh Phêrô](http://vi.wikipedia.org/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_cung_th%C3%A1nh_%C4%91%C6%B0%E1%BB%9Dng_Th%C3%A1nh_Ph%C3%AAr%C3%B4)(nhà thờ cũ).
Triều đại của Constantinus đã thiết lập một tiền lệ cho một vị trí Giáo hoàng trong Giáo hội Công giáo; Constantinus tự cho mình có trách nhiệm với Thiên Chúa về sức khỏe về mặt tâm linh của thần dân của ông ta, và do đó ông có trách nhiệm duy trì sự chính thống.
Đối với Constantinus, hoàng đế không quyết định ra giáo lý – đó là trách nhiệm của các giám mục – mà đúng hơn vai trò của ông là bảo vệ giáo lý, diệt bỏ những điều dị giáo, và ủng hộ một sự thống nhất về các vấn đề tôn giáo. [50] Hoàng đế đảm bảo rằng Thiên Chúa được tôn thờ đúng cách trong đế quốc của ông; và tôn thờ thế nào là đúng đắn là do Giáo hội quyết định. [[51]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#cite_note-54) [[52]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#cite_note-55)
Vào năm 316, Triều đình Constantinus I đảm nhiệm vai trò trọng tài trong cuộc tranh cãi ở Bắc Phi về sự
[lạc giáo](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=L%E1%BA%A1c_gi%C3%A1o&action=edit&redlink=1) của [giáo thuyết Donatus](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Gi%C3%A1o_thuy%E1%BA%BFt_Donatus&action=edit&redlink=1) tại Bắc Phi. Ba công đồng địa phương và một phiên tòa khác có mặt Constantinus đã kết án Donatus và phong trào cùng tên. Năm 317, Constantinus ban hành một chiếu chỉ tịch thu tài sản của các nhà thờ theo Donatus và cho lưu đày các giáo sĩ của phái này. Quan trọng hơn, năm 325 ông triệu tập [Công đồng Nicaea](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%B4ng_%C4%91%E1%BB%93ng_Nicaea), là [Công đồng đại kết](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%B4ng_%C4%91%E1%BB%93ng_%C4%91%E1%BA%A1i_k%E1%BA%BFt) đầu tiên (không kể Công đồng Jerusalem nếu như sự kiện này được tính vào), chủ yếu để đối phó với [giáo thuyết Arius](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Gi%C3%A1o_thuy%E1%BA%BFt_Arius&action=edit&redlink=1), bị coi là dị giáo.
## Constantinus và người Do Thái
Constantinus đã ban hành một số đạo luật có liên quan tới người
[Do Thái](http://vi.wikipedia.org/wiki/Do_Th%C3%A1i): họ bị cấm không được sở hữu nô lệ theo Kitô giáo và không được [cắt bì](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Brit_milah&action=edit&redlink=1) nô lệ của họ. Chuyển đạo từ Kitô giáo sang [Do Thái giáo](http://vi.wikipedia.org/wiki/Do_Th%C3%A1i_gi%C3%A1o) bị cấm. Hội họp nghi lễ tôn giáo bị giới hạn, nhưng người Do Thái được phép vào [Jerusalem](http://vi.wikipedia.org/wiki/Jerusalem) vào dịp [Tisha B’Av](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Tisha_B%27Av&action=edit&redlink=1), kỉ niệm ngày [Đền thờ ở Jerusalem](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%81n_th%E1%BB%9D_%E1%BB%9F_Jerusalem&action=edit&redlink=1) [bị phá hủy](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%C3%A1nh_chi%E1%BA%BFm_Jerusalem_%2870%29&action=edit&redlink=1). Constantinus cũng thực thi nghị quyết của Công đồng Nicaea cấm kỷ niệm Lễ Tiệc ly trước [Lễ Vượt qua](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%85_V%C6%B0%E1%BB%A3t_qua) của người Do Thái (ngày 14 tháng Nisan) (xem thêm [Quartodecimanism](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Quartodecimanism&action=edit&redlink=1) và [tranh cãi lễ Phục sinh](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Tranh_c%C3%A3i_l%E1%BB%85_Ph%E1%BB%A5c_sinh&action=edit&redlink=1). [[53]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#cite_note-56)
## Các cải cách
### Tư tưởng và biểu tượng của Constantinus
[Sol Invictus](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Sol_Invictus&action=edit&redlink=1), đang cầm một [địa cầu](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C3%A1i_%C4%90%E1%BA%A5t)ở tay phải giơ lên. Chú thích ở mặt trái là SOLI INVICTO COMITI, “người bạn, Mặt trời không bị chinh phục”.
Các đồng xu cho đúc bởi các hoàng đế thường cho thấy các chi tiết về các hình tượng cá nhân của họ. Trong phần đầu của triều Constantinus, các biểu tượng đầu tiên của
[Mars](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Mars_%28th%E1%BA%A7n%29&action=edit&redlink=1) (thần chiến tranh) và sau đó (từ 310) là [Apollo](http://vi.wikipedia.org/wiki/Apollo) như là [thần Mặt trời](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BA%A7n_M%E1%BA%B7t_tr%E1%BB%9Di&action=edit&redlink=1) luôn luôn xuất hiện trên mặt trái của đồng xu. [ Mars đã là biểu tượng của [cần dẫn nguồn](http://vi.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c)] [Tứ đầu chế](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=T%E1%BB%A9_%C4%91%E1%BA%A7u_ch%E1%BA%BF&action=edit&redlink=1)( *Tetrarchy*), và Constantinus sử dụng biểu tượng này để nhấn mạnh sự hợp pháp của quyền lực của ông. Sau khi phá vỡ liên minh với bạn cũ của cha ông là [Maximian](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Maximian&action=edit&redlink=1)năm 309–310, Constantine bắt đầu tuyên bố sự truyền ngôi là hợp pháp từ vị Hoàng đế thế kỉ thứ 3 là [Marcus Aurelius Claudius Gothicus](http://vi.wikipedia.org/wiki/Claudius_II)(Claudius II), người anh hùng chiến thắng của [Trận đánh Naissus](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Tr%E1%BA%ADn_%C4%91%C3%A1nh_Naissus&action=edit&redlink=1)(Tháng 9, 268). [[54]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#cite_note-57)
Gothicus đã tuyên bố về sự bảo vệ linh thiêng của Apollo-Sol Invictus (Thần Mặt trời). Constantinus cũng tuyên bố liên minh với Sol Invictus, là vị thần linh cuối cùng xuất hiện trên các đồng xu của ông ta.
Mặt trái của những đồng xu thời ông liên tục trong nhiều năm là “người bạn, Mặt trời không thể bị chinh phục” của ông — dòng chú thích là SOLI INVICTO COMITI. [55]
## Triều đình
Constantinus tôn trọng văn hóa Kitô giáo, triều đình của ông ta đã bao gồm những người khả kính.
[ Những gia đình đầu triều không chấp nhận Kitô giáo không được bổ nhiệm vào chức vụ quan trọng, nhưng 2/3 chính quyền cấp cao của ông không phải là Kitô giáo. [cần dẫn nguồn](http://vi.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c)] [[56]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#cite_note-59)
## Di sản
Ông là vị Hoàng đế có công đưa Kitô giáo trở thành tông giáo lớn nhất của nền văn minh phương Tây. Rõ ràng, ông là vị Hoàng đế theo Kitô giáo đầu tiên và vĩ đại nhất. Công lao của ông đối với đức tin Kitô giáo thật là quá lớn lao. Đồng thời, việc ông thiên đô về thành
[Constantinopolis](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinopolis) đã giúp cho đạo Kitô cùng với nền văn chương cổ điển được trường tồn trong suốt hàng nghìn năm. Mặc dù ông có được danh hiệu “Đại Đế” từ các sử gia Kitô giáo rất lâu sau khi ông qua đời, ông có thể đạt được danh hiệu đó chỉ dựa vào các chiến thắng lẫy lừng của ông. Thêm vào việc thống nhất lại Đế quốc dưới uy quyền tối thượng của một Hoàng đế, Constantinus I đã xuất chinh đánh thắng người [57] [Frank](http://vi.wikipedia.org/wiki/Frank)và người [Alamanni](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Alemanni)trong những trận chiến khốc liệt vào các năm 306 – 308, người Frank một lần nữa vào các năm 313 – 314, người [Tervingian Goth](http://vi.wikipedia.org/wiki/Goth)vào năm 332 và [người Sarmatia](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Sarmatia)năm 334. Chiến thắng oanh liệt của ông ở cầu Milvian cũng là một trong những thời khắc quyết định nhất trong [lịch sử thế giới](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi). Thật ra, cho đến năm 336, Constantinus I đã đánh chiếm lại được hầu hết các tỉnh đã bị mất từ lâu như [[4]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#cite_note-HansPohlsander1-7) [Dacia](http://vi.wikipedia.org/wiki/Dacia), Hoàng đế [Aurelianus](http://vi.wikipedia.org/wiki/Aurelianus)đã bị buộc phải bỏ tỉnh này năm [271](http://vi.wikipedia.org/wiki/271). Vào thời gian ông qua đời, ông đang chuẩn bị tiến hành một chiến dịch viễn chinh chống lại các cuộc cướp phá ở các tỉnh phía đông từ [Đế quốc Ba Tư](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Ba_T%C6%B0). [[58]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#cite_note-61)
Ông là một vị Hoàng đế hùng mạnh, đánh dấu một giai đoạn hệ trọng trong
[lịch sử Đế chế La Mã](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_%C4%90%E1%BA%BF_ch%E1%BA%BF_La_M%C3%A3). Người ta xem ông là vị Hoàng đế xuất sắc nhất trong thời kỳ Hậu Cổ đại. Ông là vị vua có công lớn lập nên cả một nền văn minh châu Âu sau khi những năm tháng Cổ điển đã qua đi. Tuy nhiên, cháu của ông là Hoàng đế [59] [Julianus](http://vi.wikipedia.org/wiki/Julianus_%28Ho%C3%A0ng_%C4%91%E1%BA%BF%29)chỉ trích kịch liệt: theo lời kể của vị vua này, Constantinus I là một tên hôn quân vô độ. Điều này dẫn đến tranh cãi về ông ngay từ thời Hậu Cổ đại. Nhà [sử học](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD)đa thần giáo là [Zosimus](http://vi.wikipedia.org/wiki/Zosimus)coi ông là tên vua có tội với đất nước: dẫn đến sự sụp đổ của [Đế quốc Tây La Mã](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_T%C3%A2y_La_M%C3%A3). Tuy nhiên, các danh sĩ Kitô giáo là [Lactantius](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Lactantius&action=edit&redlink=1)và Eusebius thì xem Constantinus I là người bảo vệ của toàn nhân loại, do Chúa phái xuống trần gian. Trong suốt thời kỳ [Trung Cổ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_C%E1%BB%95), ông vẫn luôn được ca ngợi theo luận điểm ấy. [[4]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#cite_note-HansPohlsander1-7) [Đế quốc Đông La Mã](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_%C4%90%C3%B4ng_La_M%C3%A3)đã xem Constantinus I là vị vua khai quốc và [Đế quốc La Mã Thần thánh](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_La_M%C3%A3_Th%E1%BA%A7n_th%C3%A1nh)cũng xem ông là một trong những nhân vật đáng kính của lịch sử Đế quốc. Trong cả phía đông và phía tây, các Hoàng đế mới thỉnh thoảng được vinh danh như là một “Constantine mới”. Hầu hết các giáo hội Kitô giáo Đông phương đều xem Constantine là một vị thánh. Ở phía đông đôi khi ông được gọi là “ [[60]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#cite_note-63) [Ngang với thánh tông đồ](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ngang_v%E1%BB%9Bi_th%C3%A1nh_t%C3%B4ng_%C4%91%E1%BB%93&action=edit&redlink=1)” (isapostolos) hay là “thánh tông đồ thứ 13” [[2]](http://www.in2greece.com/english/saints/constantine.htm).
Nhưng bước sang
[thời kỳ cận đại](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%9Di_k%E1%BB%B3_c%E1%BA%ADn_%C4%91%E1%BA%A1i), ông bị chỉ trích thậm tệ trong sử sách. Nhà sử học người Anh là [Edward Gibbon](http://vi.wikipedia.org/wiki/Edward_Gibbon), trong kiệt tác “ [Lịch sử suy tàn và sụp đổ của Đế quốc La Mã](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_suy_t%C3%A0n_v%C3%A0_s%E1%BB%A5p_%C4%91%E1%BB%95_c%E1%BB%A7a_%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_La_M%C3%A3)” ( *The Decline and Fall of the Roman Empire*) thì tố cáo ông là một *“bậc Quân vương tàn ác và phóng đãng”*, là kẻ có thể *“xóa bỏ mọi quy định của công lý và cảm xúc của tự nhiên, với không chút do dự, để đặt được niềm đam mê hoặc là quyền lợi của mình”*. Cũng theo Gibbon, vị Hoàng đế chẳng có chút thiện cảm gì với tôn giáo và ông chỉ tâng Kitô giáo lên về vấn đề chính trị. Trong công trình khảo cứu “The Age of Constantine the Great” ( [4] [1852](http://vi.wikipedia.org/wiki/1852)), nhà sử học Thụy Sĩ [Jacob Burckhardt](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Jacob_Burckhardt&action=edit&redlink=1)lên án Constantinus I là một vị Hoàng đế đặc biệt không trọng tín ngưỡng, bị đầu độc nặng nề bởi tham vọng và nỗi thèm khát quyền lực của mình: thậm tệ hơn nữa, Burckhardt đánh giá ông là một tên vua “ích kỷ gớm ghiếc” và chỉ giỏi phá vỡ những lời thề. Cũng theo Burckhardt, Constantinus I chẳng hề thiết tha gì với các vấn đề tôn giáo, mà còn ứng xử tuyệt đối thiếu lô-gíc. [[4]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#cite_note-HansPohlsander1-7)
Nhưng trong cuốn sử “Constantine the Great and the Christian Revolution” (
[1930](http://vi.wikipedia.org/wiki/1930)), tác giả [George Philip Baker](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=George_Philip_Baker&action=edit&redlink=1) nhận định ông là một vị Hoàng đế quyết đoán, mạnh mẽ và sáng suốt. Theo Baker, cuộc [Cách mạng](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%A1ch_m%E1%BA%A1ng) Kitô giáo của ông là một trong những phong trào Cách mạng quan trọng nhất trong suốt chiều dài lịch sử La Mã. Trong chính sử, không phải cao trào Cách mạng nào cũng thực sự thành công: tỷ như cơn bão [Cách mạng Pháp](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%A1ch_m%E1%BA%A1ng_Ph%C3%A1p), chỉ có thể thay đổi chính quyền ở một phần nhỏ của toàn thể châu Âu. Trong khi đó, công cuộc Cách Mạng Kitô Giáo của Constantinus I thì có khác: thắng lợi của ông đã có ảnh hưởng đến toàn thể nền văn minh [Tây Âu](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%A2y_%C3%82u). Ngày nay, Kitô Giáo là một tôn giáo lớn ở nơi đây. Là người bảo vệ của Giáo hội, ông đã mang lại Đế chế rộng lớn cho bản thân cùng với các vua con, đồng thời khiến cho tên tuổi của ông trở nên bất hủ. Cũng theo Baker, một công trạng khác khiến tiếng tăm của ông trở nên lẫy lừng là việc thiên đô về thành Constantinopolis. Đây là một kinh kỳ có nhiều gắn bó với sự trường tồn vững mạnh của đức tin Kitô Giáo. Constantinopolis từng là một thành lũy Kitô giáo, là nơi chiến đấu vì Đức Tin, là Lâu đài của cuộc đấu tranh của Kitô Giáo. Nhờ công lao xây cất của Constantinus I, Constantinopolis đã trở thành một đế đô thiêng liêng trên trần gian, là một Jerusalem thứ hai. Ông mở ra kinh thành này, về sau kinh thành này lại đánh bại được người Ba Tư theo [61] [Hỏa giáo](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%8Fa_gi%C3%A1o), đẩy lùi được người [Ả Rập](http://vi.wikipedia.org/wiki/%E1%BA%A2_R%E1%BA%ADp), người [Avar](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Avar&action=edit&redlink=1)và người [Bulgaria](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria). Do đó, ông có thể được xem là vị vua dựng nên một kinh kỳ hộ vệ toàn thể Âu châu kể từ thời ông. Không những thế, ông cũng đã đem lại một chốn phồn hoa đô hội, nơi tập trung văn hóa cho người La Mã. Thời nay, các nhà nghiên cứu về thời kỳ Hậu Cổ đại đã nỗ lực khảo cứu, để có nhận định khách quan về ông, không quá tâng bốc hay hạ thấp. [[62]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#cite_note-65) [[4]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#cite_note-HansPohlsander1-7)
### Truyền tụng
Những năm về sau, các sự kiện lịch sử được che phủ bởi các truyền thuyết. Người ta cho rằng sẽ là không thích hợp khi nói rằng vua Constantinus I được một vị giám mục bị nghi vấn về sự chính thống đến rửa tội vào giây phút hấp hối của ông, và do đó nổi lên một truyền thuyết rằng
[Giáo hoàng Sylvester I](http://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%C3%A1o_ho%C3%A0ng_Sylvestr%C3%B4) (314-335) đã chữa vị Hoàng đế ngoại giáo khỏi bệnh [phong cùi](http://vi.wikipedia.org/wiki/Phong_c%C3%B9i). Theo như truyền thuyết này, Constantinus I được rửa tội sau đó và ban tặng nhiều tòa nhà cho [Giáo hoàng](http://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%C3%A1o_ho%C3%A0ng). Vào thế kỉ thứ tám, một tài liệu gọi là “ [Donatio Constantini](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Donatio_Constantini&action=edit&redlink=1)” ( *Ân huệ của Constantinus I*) xuất hiện lần đầu tiên, trong đó nói rằng Constantinus I sau khi chuyển sang Kitô giáo xong đã trao lại quyền hành phía Đông cho thành [La Mã](http://vi.wikipedia.org/wiki/Roma), [Ý](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C3%9D) và quyền lực phía Tây cho chế độ Giáo hoàng. Trong thời [Thượng Trung cổ](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%C6%B0%E1%BB%A3ng_Trung_c%E1%BB%95&action=edit&redlink=1), tài liệu này được sử dụng và được công nhận như là cơ sở cho quyền lực thế tục của Giáo hoàng, mặc dù nó bị tuyên bố là giả mạo bởi Hoàng đế La Mã Thần thánh [Otto III](http://vi.wikipedia.org/wiki/Otto_III_c%E1%BB%A7a_%C4%91%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_La_M%C3%A3_Th%E1%BA%A7n_th%C3%A1nh) và đại thi hào nước [Ý](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C3%9D) là [Dante Alighieri](http://vi.wikipedia.org/wiki/Dante_Alighieri) đã than khóc rằng thư tịch này là gốc rễ của những ham muốn thế tục của chế độ Giáo hoàng. Vào thế kỉ 15, nhà [ngữ văn](http://vi.wikipedia.org/wiki/V%C4%83n_hi%E1%BA%BFn_h%E1%BB%8Dc) [Lorenzo Valla](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Lorenzo_Valla&action=edit&redlink=1) đã chứng minh rằng tài liệu này là giả mạo.
### Constantinus I trong
*Historia* của Geoffrey người xứ Monmouth
Vì tiếng tăm lừng lẫy của ông và vì ông được phong Hoàng đế trên lãnh thổ nước
[Anh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Anh) ngày nay, Constantinus I sau này cũng được xem như là một vị vua nước Anh thời cổ. Vào thế kỉ thứ 11, nhà văn [người Anh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Anh) là [Geoffrey người xứ Monmouth](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Geoffrey_ng%C6%B0%E1%BB%9Di_x%E1%BB%A9_Monmouth&action=edit&redlink=1) viết một cuộc sách tựa đề là *, trong đó ông kể lại những chuyện được cho là lịch sử của người Briton và các vị vua của họ từ Historia Regum Britanniae* [Chiến tranh thành Troia](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%C3%A0nh_Troia), [vua Arthur](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vua_Arthur)và những cuộc chinh phạt của [người Anglo-Saxon](http://vi.wikipedia.org/wiki/Anglo-Saxon). Trong cuốn này, Geoffrey nói rằng thật ra mẹ của Constantine, bà Helena thật ra là con gái của “ [Vua Cole](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Vua_Cole&action=edit&redlink=1)“, một vị vua trong truyền thuyết của người [Briton](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Briton&action=edit&redlink=1)và là người lập ra thành phố [Colchester](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Camulodunum&action=edit&redlink=1)mang tên ông. Một người con gái của [vua Cole](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Vua_Cole&action=edit&redlink=1)chưa được nhắc đến trước đây trong truyền thuyết, ít nhất là trong văn viết, và câu chuyện về phả hệ này đã phản ánh mong muốn của Geoffrey tạo ra một hậu duệ hoàng gia có tính liên tục. Geoffrey cho rằng thật ra không phải đạo lý khi một vị vua có tổ tiên không được cao quý cho lắm. Geoffrey cũng nói rằng Constantinus I được phong làm “ [Vua của người Briton](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_c%C3%A1c_v%E1%BB%8B_vua_truy%E1%BB%81n_thuy%E1%BA%BFt_c%E1%BB%A7a_Anh&action=edit&redlink=1)” tại York, chứ không phải là [Hoàng đế](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_%C4%91%E1%BA%BF_La_M%C3%A3)của Đế quốc La Mã. [[63]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#cite_note-66)
## Trong văn hóa đại chúng
Vai diễn Constantinus được diễn viên
[Cornel Wilde](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Cornel_Wilde&action=edit&redlink=1) đảm nhận trong bộ phim * (tên ở Hoa Kỳ)/Constantine the Great (tên ở Anh quốc). Constantine and the Cross* *Constantine: The Miracle of the Flaming Cros* là một tác phẩm viết về cuộc đời của Constantinus. Tác phẩm được viết bởi tác giả người Mỹ [Frank G. Slaughter](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Frank_G._Slaughter&action=edit&redlink=1) và được xuất bản vào năm 1965. Tác phẩm được viết dựa theo tác phẩm * của Lịch sử suy tàn và sụp đổ của Đế quốc La Mã* [Edward Gibbon](http://vi.wikipedia.org/wiki/Edward_Gibbon)và cũng như các tác phẩm của nhà sử học La Mã cùng thời với Constantinus, [Eusebius thành Caesarea](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Eusebius_th%C3%A0nh_Caesarea&action=edit&redlink=1). [[64]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#cite_note-67)
## Tài liệu tham khảo
### Nguồn cổ đại
-
*Apologia conta Arianos*( *Defence against the Arians*) *ca*. 349.
-
- Atkinson, M., and Archibald Robertson, trans.
*Apologia Contra Arianos*. From *Nicene and Post-Nicene Fathers*, Second Series, Vol. 4. Edited by Philip Schaff and Henry Wace. Buffalo, NY: Christian Literature Publishing Co., 1892. Revised and edited for New Advent by Kevin Knight. Online at [New Advent](http://www.newadvent.org/fathers/2808.htm). Truy cập ngày 14 tháng 8 năm 2009.
- Atkinson, M., and Archibald Robertson, trans.
*Epistola de Decretis Nicaenae Synodi*( *Letter on the Decrees of the Council of Nicaea*) *ca*. 352.
-
- Newman, John Henry, trans.
*De Decretis*. From *Nicene and Post-Nicene Fathers*, Second Series, Vol. 4. Edited by Philip Schaff and Henry Wace. Buffalo, NY: Christian Literature Publishing Co., 1892. Revised and edited for New Advent by Kevin Knight. Online at [New Advent](http://www.newadvent.org/fathers/2809.htm). Truy cập ngày 28 tháng 9 năm 2009.
- Newman, John Henry, trans.
*Historia Arianorum*( *History of the Arians*) *ca*. 357.
-
- Atkinson, M., and Archibald Robertson, trans.
*Historia Arianorum*. From *Nicene and Post-Nicene Fathers*, Second Series, Vol. 4. Edited by Philip Schaff and Henry Wace. Buffalo, NY: Christian Literature Publishing Co., 1892. Revised and edited for New Advent by Kevin Knight. Online at [New Advent](http://www.newadvent.org/fathers/2815.htm). Truy cập ngày 14 tháng 8 năm 2009.
- Atkinson, M., and Archibald Robertson, trans.
-
[Sextus Aurelius Victor](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Aurelius_Victor&action=edit&redlink=1), *Liber de Caesaribus*( *Book on the Caesars*) *ca*. 361. *Codex Theodosianus*( *Theodosian Code*) 439.
-
- Mommsen, T. and Paul M. Meyer, eds.
*Theodosiani libri XVI cum Constitutionibus Sirmondianis et Leges novellae ad Theodosianum pertinentes* 2(in Latin). Berlin: Weidmann, [1905] 1954. Complied by Nicholas Palmer, revised by Tony Honoré for Oxford Text Archive, 1984. Prepared for online use by R.W.B. Salway, 1999. Preface, books 1–8. Online at [University College London](http://www.ucl.ac.uk/history2/volterra/texts/cthinfo.htm)and the [University of Grenoble](http://web.upmf-grenoble.fr/Haiti/Cours/Ak/Constitutiones/codtheod.html). Truy cập ngày 25 tháng 8 năm 2009.
- Unknown edition (in Latin). Online at
[AncientRome.ru](http://ancientrome.ru/ius/library/codex/theod/). Truy cập ngày 15 tháng 8 năm 2009.
- Mommsen, T. and Paul M. Meyer, eds.
*Codex Justinianus*( *Justinianic Code*or *Code of Justinian*).
-
- Scott, Samuel P., trans.
*The Code of Justinian*, in *The Civil Law*. 17 vols. 1932. Online at the [Constitution Society](http://www.constitution.org/sps/sps.htm). Truy cập ngày 14 tháng 8 năm 2009.
- Krueger, Paul, ed.
*Codex Justinianus*(in Latin). 2 vols. Berlin, 1954. Online at the [University of Grenoble](http://web.upmf-grenoble.fr/Haiti/Cours/Ak/). Truy cập ngày 28 tháng 9 năm 2009.
- Scott, Samuel P., trans.
*(* [Epitome de Caesaribus](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Epitome_de_Caesaribus&action=edit&redlink=1) *Epitome on the Caesars*) *ca*. 395.
-
- Banchich, Thomas M., trans.
*A Booklet About the Style of Life and the Manners of the Imperatores*. *Canisius College Translated Texts*1. Buffalo, NY: Canisius College, 2009. Online at [De Imperatoribus Romanis](http://www.roman-emperors.org/epitome.htm). Truy cập ngày 15 tháng 8 năm 2009.
- Banchich, Thomas M., trans.
*(* [De Rebus Bellicis](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=De_Rebus_Bellicis&action=edit&redlink=1) *On Military Matters*) fourth/fifth century. [Eunapius](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Eunapius&action=edit&redlink=1), *History from Dexippus*first edition *ca*. 390, second edition *ca*. 415. [Fragmentary] [Eusebius of Caesarea](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Eusebius_of_Caesarea&action=edit&redlink=1).
-
*Historia Ecclesiastica*( *Church History*) first seven books *ca*. 300, eighth and ninth book *ca*. 313, tenth book *ca*. 315, epilogue *ca*. 325.
-
- Williamson, G.A., trans.
*Church History*. London: Penguin, 1989. [ISBN 0-14-044535-8](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0140445358)
- McGiffert, Arthur Cushman, trans.
*Church History*. From *Nicene and Post-Nicene Fathers*, Second Series, Vol. 1. Edited by Philip Schaff and Henry Wace. Buffalo, NY: Christian Literature Publishing Co., 1890. Revised and edited for New Advent by Kevin Knight. Online at [New Advent](http://www.newadvent.org/fathers/2501.htm). Truy cập ngày 28 tháng 9 năm 2009.
- Williamson, G.A., trans.
*Oratio de Laudibus Constantini*( *Oration in Praise of Constantine*, sometimes the *Tricennial Oration*) 336.
-
- Richardson, Ernest Cushing, trans.
*Oration in Praise of Constantine*. From *Nicene and Post-Nicene Fathers*, Second Series, Vol. 1. Edited by Philip Schaff and Henry Wace. Buffalo, NY: Christian Literature Publishing Co., 1890. Revised and edited for New Advent by Kevin Knight. Online at [New Advent](http://www.newadvent.org/fathers/2504.htm). Truy cập ngày 16 tháng 8 năm 2009.
- Richardson, Ernest Cushing, trans.
*Vita Constantini*( *The Life of the Blessed Emperor Constantine*) *ca*. 336–39.
-
- Richardson, Ernest Cushing, trans.
*Life of Constantine*. From *Nicene and Post-Nicene Fathers*, Second Series, Vol. 1. Edited by Philip Schaff and Henry Wace. Buffalo, NY: Christian Literature Publishing Co., 1890. Revised and edited for New Advent by Kevin Knight. Online at [New Advent](http://www.newadvent.org/fathers/2502.htm). Truy cập ngày 9 tháng 6 năm 2009. *Life of the Blessed Emperor Constantine*. 2009. Reprint of Bagster edition [1845]. Evolution Publishing. [ISBN 978-1-889758-93-0](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/9781889758930). [[3]](http://www.evolpub.com/CRE/CREseries.html#CRE8)
- Cameron, Averil and Stuart Hall, trans.
*Life of Constantine*. 1999. Oxford University Press. [ISBN 0-19-814924-7](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0198149247).
- Richardson, Ernest Cushing, trans.
-
[Eutropius](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Eutropius_%28historian%29&action=edit&redlink=1), *Breviarium ab Urbe Condita*( *Abbreviated History from the City’s Founding*) *ca*. 369.
-
- Watson, John Henry, trans.
*Justin, Cornelius Nepos and Eutropius*. London: George Bell & Sons, 1886. Online at [Tertullian](http://www.tertullian.org/fathers/eutropius_breviarium_2_text.htm). Truy cập ngày 28 tháng 9 năm 2009.
- Watson, John Henry, trans.
[Rufus Festus](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Festus_%28historian%29&action=edit&redlink=1), *Breviarium Festi*( *The Abbreviated History of Festus*) *ca*. 370.
-
- Banchich, Thomas M., and Jennifer A. Meka, trans.
*Breviarium of the Accomplishments of the Roman People*. *Canisius College Translated Texts*2. Buffalo, NY: Canisius College, 2001. Online at [De Imperatoribus Romanis](http://www.roman-emperors.org/festus.htm). Truy cập ngày 15 tháng 8 năm 2009.
- Banchich, Thomas M., and Jennifer A. Meka, trans.
-
- Pearse, Roger,
*et al*., trans. *The Chronicle of St. Jerome*, in *Early Church Fathers: Additional Texts*. Tertullian, 2005. Online at [Tertullian](http://www.tertullian.org/fathers/jerome_chronicle_00_eintro.htm). Truy cập ngày 14 tháng 8 năm 2009.
- Pearse, Roger,
[Jordanes](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Jordanes&action=edit&redlink=1), *[* [De origine actibusque Getarum](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Getica&action=edit&redlink=1) *Getica*] ( *The Origin and Deeds of the Goths*) *ca*. 551.
-
[Mierow, Charles C.](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Charles_Christopher_Mierow&action=edit&redlink=1), trans. *The Origins and Deeds of the Goths*. Princeton: Princeton University Press, 1915.
-
- Online at the
[University of Calgary](http://www.ucalgary.ca/%7Evandersp/Courses/texts/jordgeti.html). Truy cập ngày 28 tháng 9 năm 2009. *The Gothic History of Jordanes*. 2006. Reprint of 1915 edition. Evolution Publishing. [ISBN 978-1-889758-77-0](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/9781889758770). [[4]](http://www.evolpub.com/CRE/CREseries.html#CRE2)
- Online at the
-
[Lactantius](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Lactantius&action=edit&redlink=1), *Liber De Mortibus Persecutorum*( *Book on the Deaths of the Persecutors*) *ca*. 313–15.
-
- Fletcher, William, trans.
*Of the Manner in Which the Persecutors Died*. From *Ante-Nicene Fathers*, Vol. 7. Edited by Alexander Roberts, James Donaldson, and A. Cleveland Coxe. Buffalo, NY: Christian Literature Publishing Co., 1886. Revised and edited for New Advent by Kevin Knight. Online at [New Advent](http://www.newadvent.org/fathers/0705.htm). Truy cập ngày 9 tháng 6 năm 2009.
- Fletcher, William, trans.
[Libanius](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Libanius&action=edit&redlink=1), *Orationes*( *Orations*) *ca*. 362–65. [Optatus](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Saint_Optatus&action=edit&redlink=1), *Libri VII de Schismate Donatistarum*( *Seven Books on the Schism of the Donatists*) first edition *ca*. 365–67, second edition *ca*. 385.
-
- Vassall-Phillips, O.R., trans.
*The Work of St. Optatus Against the Donatists*. London: Longmans, Green, & Co., 1917. Transcribed at tertullian.org by Roger Pearse, 2006. Online at [Tertullian](http://www.tertullian.org/fathers/optatus_00_intro.htm). Truy cập ngày 9 tháng 6 năm 2009.
- Edwards, Mark, trans.
*Optatus: Against the Donatists*. Liverpool: Liverpool University Press, 1997.
- Vassall-Phillips, O.R., trans.
*Origo Constantini Imperiatoris*( *The Lineage of the Emperor Constantine*) *ca*. 340–90.
-
- Rolfe, J.C., trans.
*Excerpta Valesiana*, in vol. 3 of Rolfe’s translation of Ammianus Marcellinus’ *History*. Loeb ed. London: Heinemann, 1952. Online at [LacusCurtius](http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Excerpta_Valesiana/1*.html). Truy cập ngày 16 tháng 8 năm 2009.
- Rolfe, J.C., trans.
[Orosius](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Paulus_Orosius&action=edit&redlink=1), *Historiarum Adversum Paganos Libri VII*( *Seven Books of History Against the Pagans*) *ca*. 417. *(* [XII Panegyrici Latini](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Panegyrici_Latini&action=edit&redlink=1) *Twelve Latin Panegyircs*) relevant panegyrics dated 289, 291, 297, 298, 307, 310, 311, 313 and 321. [Philostorgius](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Philostorgius&action=edit&redlink=1), *Historia Ecclesiastica*( *Church History*) *ca*. 433.
-
- Walford, Edward, trans.
*Epitome of the Ecclesiastical History of Philostorgius, Compiled by Photius, Patriarch of Constantinople*. London: Henry G. Bohn, 1855. Online at [Tertullian](http://www.tertullian.org/fathers/philostorgius.htm). Truy cập ngày 15 tháng 8 năm 2009.
- Walford, Edward, trans.
[Praxagoras of Athens](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Praxagoras_of_Athens&action=edit&redlink=1), *Historia*( *History of Constantine the Great*) *ca*. 337. [Fragmentary] [Socrates of Constantinople](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Socrates_of_Constantinople&action=edit&redlink=1)(Socrates Scholasticus), *Historia Ecclesiastica*( *Church History*) *ca*. 443.
-
- Zenos, A.C., trans.
*Ecclesiastical History*. From *Nicene and Post-Nicene Fathers*, Second Series, Vol. 2. Edited by Philip Schaff and Henry Wace. Buffalo, NY: Christian Literature Publishing Co., 1890. Revised and edited for New Advent by Kevin Knight. Online at [New Advent](http://www.newadvent.org/fathers/2601.htm). Truy cập ngày 14 tháng 8 năm 2009.
- Zenos, A.C., trans.
[Sozomen](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Sozomen&action=edit&redlink=1), *Historia Ecclesiastica*( *Church History*) *ca*. 445.
-
[Hartranft, Chester D.](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Chester_D._Hartranft&action=edit&redlink=1) *Ecclesiastical History*. From *Nicene and Post-Nicene Fathers*, Second Series, Vol. 2. Edited by Philip Schaff and Henry Wace. Buffalo, NY: Christian Literature Publishing Co., 1890. Revised and edited for New Advent by Kevin Knight. Online at [New Advent](http://www.newadvent.org/fathers/2602.htm). Truy cập ngày 15 tháng 8 năm 2009.
-
[Theodoret](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Theodoret&action=edit&redlink=1), *Historia Ecclesiastica*( *Church History*) *ca*. 448.
-
- Jackson, Blomfield, trans.
*Ecclesiastical History*. From *Nicene and Post-Nicene Fathers*, Second Series, Vol. 3. Edited by Philip Schaff and Henry Wace. Buffalo, NY: Christian Literature Publishing Co., 1892. Revised and edited for New Advent by Kevin Knight. Online at [New Advent](http://www.newadvent.org/fathers/2702.htm). Truy cập ngày 15 tháng 8 năm 2009.
- Jackson, Blomfield, trans.
[Zosimus](http://vi.wikipedia.org/wiki/Zosimus), *Historia Nova*( *New History*) *ca*. 500.
-
- Unknown, trans.
*The History of Count Zosimus*. London: Green and Champlin, 1814. Online at [Tertullian](http://www.tertullian.org/fathers/zosimus00_intro.htm). Truy cập ngày 15 tháng 8 năm 2009. [[chú thích 4]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#cite_note-69) [[66]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#cite_note-70)
- Unknown, trans.
### Nguồn hiện đại
- Alföldi, Andrew.
*The Conversion of Constantine and Pagan Rome*. Translated by Harold Mattingly. Oxford: Clarendon Press, 1948. [Anderson, Perry](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Perry_Anderson&action=edit&redlink=1). *Passages from Antiquity to Feudalism*. London: Verso, 1981 [1974]. [ISBN 0-86091-709-6](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0860917096)
- Arjava, Antii.
*Women and Law in Late Antiquity*. Oxford: Oxford University Press, 1996. [ISBN 0-19-815233-7](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0198152337)
- Armstrong, Gregory T. “Church and State Relations: The Changes Wrought by Constantine.”
*Journal of Bible and Religion*32 (1964): 1–7.
- Armstrong, Gregory T. “Constantine’s Churches: Symbol and Structure.”
*The Journal of the Society of Architectural Historians*33 (1974): 5–16. [Barnes, Timothy D.](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Timothy_Barnes&action=edit&redlink=1)“Lactantius and Constantine.” *The Journal of Roman Studies*63 (1973): 29–46.
- Barnes, Timothy D.
*Constantine and Eusebius*. Cambridge, MA: Harvard University Press, 1981. [ISBN 978-0-674-16531-1](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/9780674165311)
- Barnes, Timothy D.
*The New Empire of Diocletian and Constantine*. Cambridge, MA: Harvard University Press, 1982. [ISBN 0-7837-2221-4](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0783722214)
- Barnes, Timothy D. “Constantine and the Christians of Persia.”
*The Journal of Roman Studies*75 (1985): 126–136.
- Bowman, Alan K. “Diocletian and the First Tetrarchy.” In
*The Cambridge Ancient History, Volume XII: The Crisis of Empire*, edited by Alan Bowman, Averil Cameron, and Peter Garnsey, 67–89. Cambridge University Press, 2005. [ISBN 0-521-30199-8](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0521301998) [Cameron, Averil](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Averil_Cameron&action=edit&redlink=1). “The Reign of Constantine, A.D. 306–337.” In *The Cambridge Ancient History, Volume XII: The Crisis of Empire*, edited by Alan Bowman, Averil Cameron, and Peter Garnsey, 90–109. Cambridge University Press, 2005. [ISBN 0-521-30199-8](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0521301998)
- Cameron, Averil and Stuart G. Hall.
*Life of Constantine*. Oxford: Clarendon Press, 1999. Hardcover [ISBN 0-19-814917-4](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0198149174)Paperback [ISBN 0-19-814924-7](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0198149247)
- Carrié, Jean-Michel & Rousselle, Aline.
*L’Empire Romain en mutation- des Sévères à Constantin, 192–337*. Paris: Seuil, 1999. [ISBN 2-02-025819-6](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/2020258196)
- Christol, M. & Nony, D.
*Rome et son Empire*. Paris: Hachette, 2003. [ISBN 2-01-145542-1](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/2011455421) [Corcoran, Simon](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Simon_Corcoran&action=edit&redlink=1). *The Empire of the Tetrarchs: Imperial Pronouncements and Government, AD 284–324*. Oxford: Clarendon Press, 1996. [ISBN 0-19-815304-X](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/019815304X)
- Curran, John.
*Pagan City and Christian Capital*. Oxford: Clarendon Press, 2000. Hardcover [ISBN 0-19-815278-7](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0198152787)Paperback [ISBN 0-19-925420-6](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0199254206)
- Dagron, Gilbert.
*Naissance d’une Capitale: Constantinople et ses instititutions de 330 a 451*. Paris: Presses Universitaires de France, 1984. [ISBN 2-13-038902-3](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/2130389023)
- Digeser, Elizabeth DePalma.
*The Making of A Christian Empire: Lactantius and Rome*. London: Cornell University Press, 2000. [ISBN 0-8014-3594-3](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0801435943)
- Downey, Glanville. “Education in the Christian Roman Empire: Christian and Pagan Theories under Constantine and His Successors.”
*Speculum*32 (1957): 48–61.
- Drake, H. A. “What Eusebius Knew: The Genesis of the “Vita Constantini”.”
*Classical Philology*83 (1988): 20–38.
- Drake, H. A. “Constantine and Consensus.”
*Church History*64 (1995): 1–15.
- Drake, H. A. “Lambs into Lions: Explaining Early Christian Intolerance.”
*Past & Present*153 (1996): 3–36.
- Drake, H. A.
*Constantine and the Bishops: The Politics of Intolerance*. Baltimore: Johns Hopkins University Press, 2000. [ISBN 0-8018-6218-3](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0801862183)
- Elliott, T. G. “Constantine’s Conversion: Do We Really Need It?”
*Phoenix*41 (1987): 420–438.
- Elliott, T. G. “Eusebian Frauds in the “Vita Constantini”.”
*Phoenix*45 (1991): 162–171.
- Elliott, T. G.
*The Christianity of Constantine the Great*. Scranton, PA: University of Scranton Press, 1996. [ISBN 0-940866-59-5](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0940866595) [Elsner, Jás](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Jas_Elsner&action=edit&redlink=1). *Imperial Rome and Christian Triumph*. Oxford & New York: Oxford University Press (Oxford History of Art), 1998. [ISBN 0-19-284201-3](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0192842013)
- Fowden, Garth. “Between Pagans and Christians.”
*The Journal of Roman Studies*78 (1988): 173–182.
- Fowden, Garth. “The Last Days of Constantine: Oppositional Versions and Their Influence.”
*The Journal of Roman Studies*84 (1994): 146–170.
- Fubini, Riccardo. “Humanism and Truth: Valla Writes against the Donation of Constantine.”
*Journal of the History of Ideas*57:1 (1996): 79–86. [Gibbon, Edward](http://vi.wikipedia.org/wiki/Edward_Gibbon). *Decline and Fall of the Roman Empire*. Chicago: Encyclopædia Britannica, 1952 (“Great Books” collection), in 2 volumes.
- Goldsworthy, Adrian.
*How Rome Fell*. New Haven & London: Yale University Press, 2009. Hardcover [ISBN 978-0-300-13719-4](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/9780300137194)
- Grant, Robert M. “Religion and Politics at the Council at Nicaea.”
*The Journal of Religion*55 (1975): 1–12.
- Guthrie, Patrick. “The Execution of Crispus.”
*Phoenix*20: 4 (1966): 325–331.
- Harries, Jill.
*Law and Empire in Late Antiquity*. Cambridge, UK: Cambridge University Press, 2004. Hardcover [ISBN 0-521-41087-8](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0521410878)Paperback [ISBN 0-521-42273-6](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0521422736)
- Hartley, Elizabeth.
*Constantine the Great: York’s Roman Emperor*. York: Lund Humphries, 2004. [ISBN 978-0-85331-928-3](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/9780853319283).
- Heather, Peter J. “
*Foedera*and *Foederati*of the Fourth Century.” In *From Roman Provinces to Medieval Kingdoms*, edited by Thomas F.X. Noble, 292–308. New York: Routledge, 2006. Hardcover [ISBN 0-415-32741-5](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0415327415)Paperback [ISBN 0-415-32742-3](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0415327423)
- Helgeland, John. “Christians and the Roman Army A.D. 173–337.”
*Church History*43 (June 1974): 149–163. [Jones, A.H.M.](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Arnold_Hugh_Martin_Jones&action=edit&redlink=1) *Constantine and the Conversion of Europe*. Buffalo: University of Toronto Press, 1978 [1948].
- Jordan, David P. “Gibbon’s “Age of Constantine” and the Fall of Rome”
*History and Theory*8:1 (1969), 71–96.
- Lenski, Noel, ed.
*The Cambridge Companion to the Age of Constantine*. New York: Cambridge University Press, 2006. Hardcover [ISBN 0-521-81838-9](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0521818389)Paperback [ISBN 0-521-52157-2](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0521521572)
- Lieu, Samuel N.C. and
[Dominic Montserrat](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Dominic_Montserrat&action=edit&redlink=1). *From Constantine to Julian: Pagan and Byzantine Views; A Source History*. New York: Routledge, 1996.
- Mackay, Christopher S. “Lactantius and the Succession to Diocletian.”
*Classical Philology*94:2 (1999): 198–209. [MacMullen, Ramsay](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ramsay_MacMullen&action=edit&redlink=1). *Constantine*. New York: Dial Press, 1969. [ISBN 0-7099-4685-6](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0709946856)
- MacMullen, Ramsay.
*Christianizing the Roman Empire A.D. 100–400*. New Haven, CT; London: Yale University Press, 1984. [ISBN 978-0-300-03642-8](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/9780300036428)
- MacMullen, Ramsay.
*Christianity and Paganism in the Fourth to Eighth Centuries*. New Haven: Yale University Press, 1997. [ISBN 0-300-07148-5](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0300071485) [Mattingly, David](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=David_Mattingly_%28author%29&action=edit&redlink=1). *An Imperial Possession: Britain in the Roman Empire*. London: Penguin, 2007. [ISBN 978-0-14-014822-0](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/9780140148220)
- Nicholson, Oliver. “Constantine’s Vision of the Cross.”
*Vigiliae Christianae*54:3 (2000): 309–323.
- Odahl, Charles Matson.
*Constantine and the Christian Empire*. New York: Routledge, 2004. Hardcover [ISBN 0-415-17485-6](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0415174856)Paperback [ISBN 0-415-38655-1](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0415386551)
- Pears, Edwin. “The Campaign against Paganism A.D. 324.”
*The English Historical Review*24:93 (1909): 1–17.
- Pohlsander, Hans. “Crispus: Brilliant Career and Tragic End”.
*Historia*33 (1984): 79–106.
- Pohlsander, Hans.
*The Emperor Constantine*. London & New York: Routledge, 2004a. Hardcover [ISBN 0-415-31937-4](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0415319374)Paperback [ISBN 0-415-31938-2](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0415319382)
- Pohlsander, Hans. “
[Constantine I (306 – 337 A.D.)](http://www.roman-emperors.org/conniei.htm).” *De Imperatoribus Romanis*(2004b). Truy cập ngày 16 tháng 12 năm 2007.
- Potter, David S.
*The Roman Empire at Bay: AD 180–395*. New York: Routledge, 2005. Hardcover [ISBN 0-415-10057-7](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0415100577)Paperback [ISBN 0-415-10058-5](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0415100585)
- Rees, Roger.
*Layers of Loyalty in Latin Panegyric: AD 289–307*. New York: Oxford University Press, 2002. [ISBN 0-19-924918-0](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0199249180)
- Rodgers, Barbara Saylor. “The Metamorphosis of Constantine.”
*The Classical Quarterly*39 (1989): 233–246.
- Scheidel, Walter. “The Monetary Systems of the Han and Roman Empires”. In Scheidel, ed.,
*Rome and China: Comparative Perspectives on Ancient World Empires*. Oxford: Oxford University Press, 2010, [ISBN 978-0-19-975835-7](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/9780199758357)
- Seidel, Lisa. “Constantine ‘and’ Charlemagne.”
*Gesta*15 (1976): 237–239.
- Southern, Pat.
*The Roman Empire from Severus to Constantine*. New York: Routledge, 2001. [ISBN 0-415-23944-3](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0415239443)
- Storch, Rudolph H. “The “Eusebian Constantine”.”
*Church History*40 (1971): 1–15.
- Treadgold, Warren.
*A History of the Byzantine State and Society*. Stanford: Stanford University Press, 1997. [ISBN 0-8047-2630-2](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0804726302)
- Udoh, Fabian E. “Quand notre monde est devenu chretien”, review,
*Theological Studies*, June 2008 [Veyne, Paul](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Paul_Veyne&action=edit&redlink=1). *L’Empire Gréco-Romain*, Paris: Seuil, 2005. [ISBN 2-02-057798-4](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/2020577984) [Veyne, Paul](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Paul_Veyne&action=edit&redlink=1). *Quand notre monde est devenu chrétien*, Paris: Albin Michel, 2007. [ISBN 978-2-226-17609-7](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/9782226176097)
- Warmington, Brian. “Some Constantinian References in Ammianus.” In
*The Late Roman World and its Historian: Interpreting Ammianus Marcellinus*, edited by Jan Willem Drijvers and David Hunt, 166–177. London: Routledge, 1999. [ISBN 0-415-20271-X](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/041520271X)
- Weiss, Peter. “The Vision of Constantine.” Translated by A.R. Birley in
*Journal of Roman Archaeology*16 (2003): 237–59.
- Wiemer, Hans-Ulrich. “Libanius on Constantine.”
*The Classical Quarterly*44 (1994): 511–524.
- Williams, Stephen.
*Diocletian and the Roman Recovery*. New York: Routledge, 1997. [ISBN 0-415-91827-8](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0415918278)
- Woods, David. “On the Death of the Empress Fausta.”
*Greece & Rome*45 (1988): 70–86.
- Woods, David. “Where Did Constantine I Die?”
*Journal of Theological Studies*48:2 (1997): 531–535.
- Wright, David H. “The True Face of Constantine the Great.”
*Dumbarton Oaks Papers*41 (1987): 493–507 *The Cambridge Companion to the Age of Constantine (Cambridge Companions to the Ancient World)*, edited by Noel Lenski. New York: Cambridge University Press, 2005 (hardcover, [ISBN 0-521-81838-9](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0521818389); paperback, [ISBN 0-521-52157-2](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0521521572)).
- Dam, Raymond Van.
[, Cambridge University Press, 2011.](http://books.google.com.vn/books?id=JS468l8Rnu0C&printsec=frontcover&dq=#v=onepage&q&f=false) *Remembering Constantine at the Milvian Bridge* [ISBN 1-107-09643-X](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/110709643X).
- Baker, G. P.
[. Kessinger Publishing, 2003.](http://books.google.com.vn/books?id=RQb-VonPo4QC&printsec=frontcover&dq=Constantine+the+Great#v=onepage&q&f=false) *Constantine the Great and the Christian Revolution* [ISBN 0-7661-7292-9](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0766172929).
- Barnes, T.D. 1981 Constantine and Eusebius. Cambridge, MA, London.
- Chuvin, Pierre; Archer, B. A. (translator).
*A Chronicle of the Last Pagans*. Cambridge, MA: Harvard University Press, 1990 ( [ISBN 0-674-12970-9](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0674129709)).
- Chapman, John.
[“Donatists”](http://www.newadvent.org/cathen/05121a.htm), *The Catholic Encyclopedia*(1909). [“Constantine”](http://en.wikisource.org/w/index.php?title=User:Tim_Starling/ScanSet_TIFF_demo&vol=06&page=EB6B014), *Encyclopaedia Britannica*(1911). [Dodds, Eric Robertson](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Eric_Robertson_Dodds&action=edit&redlink=1). *The Greeks and the Irrational*. Berkeley: University of California Press, 1964.
- Dodds, Eric Robertson.
*Pagan and Christian in an Age of Anxiety: Some Aspects of the Religious Experience from Marcus Aurelius to Constantine*. Cambridge University Press, 1965. [Eusebius of Caesarea](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Eusebius_of_Caesarea&action=edit&redlink=1). *The Life of the blessed Emperor Constantine*in four books from 306 to 337.
- Fowden, Garth. “The Last Days of Constantine: Oppositional Versions and Their Influence”,
*The Journal of Roman Studies*, Vol. 84. (1994), pp. 146–170. [Herbermann, Charles G.](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Charles_George_Herbermann&action=edit&redlink=1); Grupp, Georg. [“Constantine the Great”](http://www.newadvent.org/cathen/04295c.htm), *The Catholic Encyclopedia*(1908).
- Holloway, R. Ross.
*Constantine and Rome*. New Heaven, CT; London: Yale University Press, 2004 (hardcover, [ISBN 0-300-10043-4](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0300100434)).
- Jones, A.H.M.
*Constantine and the Conversion of Europe*. London: English University Press, 1948; London: Macmillan, 1949.
- Kousoulas, D.G.
*The Life and Times of Constantine the Great: The First Christian Emperor*. Bethesda, MD: Provost Books, 2003 (paperback, [ISBN 1-887750-61-4](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/1887750614)). [Lactantius](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Lactantius&action=edit&redlink=1), (240–320). *Of the Manner the in Which the Persecutors Died*.
- MacMullen, Ramsay.
*Constantine*. [Dial Press](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Dial_Press&action=edit&redlink=1), 1969.
- MacMullen, Ramsay.
*Christianizing the Roman Empire A.D. 100–400*. New Heaven, CT; London: Yale University Press, 1984.
- MacMullen, Ramsay.
*Changes in the Roman Empire: Essays in the Ordinary*. Princeton, NJ: Princeton University Press, 1990.
- MacMullen, Ramsay.
*Enemies of the Roman Order: Treason, Unrest, and Alienation*, Harvard, 1966. [Monmouth, Geoffrey of](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Geoffrey_of_Monmouth&action=edit&redlink=1), *, translated by Lewis Thorpe. London: Penguin, 1966.* [The History of the Kings of Britain](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Historia_Regum_Britanniae&action=edit&redlink=1) [ISBN 0-14-044170-0](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0140441700)
- Odahl, Charles Matson.
*Constantine and the Christian Empire*. Cambridge, MA: Harvard University Press, 2004.
- Pohlansander, Hans.
*The Emperor Constantine*. London & New York: Routledge, 1996. [ISBN 0-415-13178-2](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0415131782)
- Rassias, Vlassis R.
*Es Edafos Ferein*, 2nd edition. Athens, 2000 ( [ISBN 960-7748-20-4](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/9607748204)).
- Wilken, Robert L.,
*Christians As the Romans Saw Them*. New Heaven, CT; London: Yale University Press, 1436.
- Sources on the Antonine Plague:
[Galen](http://vi.wikipedia.org/wiki/Galen). *On the Natural Faculties*. [Marcus Cornelius Fronto](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Marcus_Cornelius_Fronto&action=edit&redlink=1). *Letters of Marcus Cornelius Fronto*.
-
## Ghi chú
[^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#cite_ref-2) [Caesar](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Caesar_%28t%C6%B0%E1%BB%9Bc_hi%E1%BB%87u%29&action=edit&redlink=1)ở phương Tây; tự phong làm Augustus từ năm 309; được tôn làm Augustus ở phương Đông vào [tháng 4](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1ng_t%C6%B0)năm 310. **Augustus danh chánh ngôn thuận ở phương Tây, Augustus tối cao của toàn Đế quốc.** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#cite_ref-3) **Là Hoàng đế của toàn thể Đế chế La Mã.** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#cite_ref-4) **This translation is not very good. The pagination is broken in several places, there are many typographical errors (including several replacements of “Julian” with “Jovian” and “Constantine” with “Constantius”). It is nonetheless the only translation of the** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#cite_ref-69) *Historia Nova*in the public domain. [[65]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#cite_note-68)
## Chú thích
**Jás Elsner,** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#cite_ref-1) *Imperial Rome and Christian Triumph*, 64, fig.32
- ^
**a** [Nhiều tư liệu viết năm sinh khác nhau những phần lớn tài liệu hiện nay dùng “khoảng năm 274” như trong](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#cite_ref-birthdate_5-1) **ă** [“Constantine”](http://www.britannica.com/eb/article-9109633/Constantine-I), *, 2007 Online edition; and “Constantine”,* [Encyclopædia Britannica](http://vi.wikipedia.org/wiki/Encyclop%C3%A6dia_Britannica) *, volume 3, 1983.* [Dictionary of the Middle Ages](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Dictionary_of_the_Middle_Ages&action=edit&redlink=1) **Trong** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#cite_ref-6) [tiếng Latinh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Latinh)đế hiệu đầy đủ của Hoàng đế Constantinus I là IMPERATOR CAESAR FLAVIVS CONSTANTINVS PIVS FELIX INVICTVS AVGVSTVS, *Hoàng đế Caesar Flavius Constantine Augustus, Người sùng đạo, May mắn và Bất khả chiến bại*. Vào năm 312, ông thêm hiệu MAXIMVS (“Vĩ đại nhất”), và vào năm 325 ông thay hiệu *invictus*(“bất khả chiến bại”) bằng VICTOR (“chiến thẳng”), do *invictus*gợi nhớ đến Thần Mặt Trời [Sol Invictus](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Sol_Invictus&action=edit&redlink=1).
- ^
**a** **ă** **â** **b** **c** **d** [Hans A. Pohlsander,](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#cite_ref-HansPohlsander1_7-6) **đ** *The Emperor Constantine*, trang 1 **Charles Matson Odahl,** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#cite_ref-8) *Constantine and the Christian empire*
- ^
**a** **ă** **â** [Terry Julian,](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#cite_ref-ConstantineChristi11_9-3) **b** *Constantine the Great, Christianity, and Constantinople*, các trang 11-14. **Hans A. Pohlsander,** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#cite_ref-10) *The Emperor Constantine*, Bìa sau **Elizabeth Hartley, Jane Hawkes, Martin Henig,** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#cite_ref-11) *Constantine the Great: York’s Roman emperor*, trang 15 **D. G. Kousoulas,** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#cite_ref-12) *The Life and Times of Constantine the Great*, các trang XIII-XIV. **D. G. Kousoulas,** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#cite_ref-13) *The Life and Times of Constantine the Great*, trang 144 **Terry Julian,** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#cite_ref-14) *Constantine the Great, Christianity, and Constantinople*, trang 21 **Raymond Van Dam,** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#cite_ref-15) *Remembering Constantine at the Milvian Bridge*, các trang 3-4. **Noel Emmanuel Lenski,** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#cite_ref-16) *The Cambridge companion to the Age of Constantine*, Tập 13, trang 357 **Noel Emmanuel Lenski,** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#cite_ref-17) *The Cambridge companion to the Age of Constantine*, Tập 13, trang 313
- ^
**a** [Barnes,](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#cite_ref-CTCR_18-1) **ă** *Constantine and Eusebius*, 3; Lenski, “Reign of Constantine” (CC), 59–60; Odahl, 16–17. **MacMullen,** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#cite_ref-19) *Constantine*, 21. **Barnes,** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#cite_ref-20) *Constantine and Eusebius*, 8–14; Corcoran, “Before Constantine” (CC), 41–54; Odahl, 46–50; Treadgold, 14–15. **Bowman, 70; Potter, 283; Williams, 49, 65.** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#cite_ref-21) **Potter, 283; 2Williams, 49, 65.** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#cite_ref-22) **Barnes,** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#cite_ref-marriage_23-0) *Constantine and Eusebius*, 3; Elliott, *Christianity of Constantine*, 20; Lenski, “Reign of Constantine” (CC), 59–60; Odahl, 47, 299; Pohlsander, *Emperor Constantine*, 14. **Pohlsander, Hans,** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#cite_ref-24) *The Emperor Constantine*, pp. 12–13 & p. 71, figure 9. **Barnes, T.D.,** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#cite_ref-25) *Constantine and Eusebius*Cambridge, MA and London, 1981. **Constantine,** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#cite_ref-26) *Oratio ad Sanctorum Coetum*, 16.2; Elliott, *Christianity of Constantine*., 29–30; Lenski, “Reign of Constantine” (CC), 60; Odahl, 72–73. **Constantine,** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#cite_ref-27) *Oratio ad Sanctorum Coetum*25; Elliott, *Christianity of Constantine*, 30; Odahl, 73. **Lactantius,** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#cite_ref-28) *De Mortibus Persecutorum*10.6–11; Barnes, *Constantine and Eusebius*, 21; Elliott, *Christianity of Constantine*, 35–36; MacMullen, *Constantine*, 24; Odahl, 67; Potter, 338. **Eusebius,** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#cite_ref-29) *Vita Constantini*2.49–52; Barnes, *Constantine and Eusebius*, 21; Odahl, 67, 73, 304; Potter, 338. **Barnes,** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#cite_ref-30) *Constantine and Eusebius*, 22–25; MacMullen, *Constantine*, 24–30; Odahl, 67–69; Potter, 337. **Pohlsander, Hans,** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#cite_ref-31) *The Emperor Constantine*, pp. 14–15. **Pohlsander, Hans,** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#cite_ref-32) *The Emperor Constantine*, pp. 16–17.
- ^
**a** **ă** [Pohlsander, Hans,](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#cite_ref-Pohlsander.2C_Hans_pp._15_33-2) **â** *The Emperor Constantine*, pp. 15–16. **J. Norwich,** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#cite_ref-Nor_34-0) *Byzantium: The Early Centuries*, 38
- ^
**a** [Raymond Van Dam,](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#cite_ref-VanDam12_35-1) **ă** *Remembering Constantine at the Milvian Bridge*, các trang 1-2. **Elizabeth DePalma Digeser, “The Making of A Christian Empire: Lactantius and Rome” (London, Cornell University Press, 2000) p. 122** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#cite_ref-36) **Pohlsander, Hans,** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#cite_ref-37) *The Emperor Constantine*, p. 24.
- ^
**a** [J. Norwich,](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#cite_ref-Nor2_38-1) **ă** *Byzantium: The Early Centuries*, 47 **Pohlsander, Hans,** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#cite_ref-39) *The Emperor Constantine*, pp. 38–39. **Pohlsander, Hans,** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#cite_ref-40) *The Emperor Constantine*, pp. 41–42. **Pohlsander, Hans,** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#cite_ref-41) *The Emperor Constantine*, pp. 42–43.
- ^
**a** [MacMullen, 1969](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#cite_ref-macmullen_42-1) **ă**
- ^
**a** **ă** [Norman Davies](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Norman_Davies&action=edit&redlink=1), *Europe: a history*, các trang 209-210. **Pohlsander, Hans,** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#cite_ref-44) *The Emperor Constantine*, pp. 25 & 75–76. **In this period infant baptism, though practiced (usually in circumstances of emergency) had not yet become a matter of routine in the west. See** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#cite_ref-45) [Thomas M. Finn](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Thomas_M._Finn&action=edit&redlink=1)(1992), *Early Christian Baptism and the Catechumenate: East and West Syria.*See also [Philip Rousseau](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Philip_Rousseau&action=edit&redlink=1)(1999). “Baptism”, in *Late Antiquity: A Guide to the Post Classical World*, ed. [Peter Brown](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Peter_Brown&action=edit&redlink=1). **Pohlsander, Hans,** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#cite_ref-46) *The Emperor Constantine*, pp. 75–76. **Pohlsander, Hans,** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#cite_ref-47) *The Emperor Constantine*, p. 71, figure 9. **The edict granted Christians the right to practice their religion but did not restore any property to them; see Lactantius,** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#cite_ref-48) [(“On the Deaths of the Persecutors”)ch. 35-34](http://www.ucalgary.ca/%7Evandersp/Courses/texts/lactant/lactpers.html#XXXIV) *De Mortibus Persecutorum* **R. Gerberding and J. H. Moran Cruz,** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#cite_ref-49) *Medieval Worlds*(New York: Houghton Mifflin Company, 2004) p. 55 **Peter Brown,** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#cite_ref-50) *The Rise of Christendom*2nd edition (Oxford, Blackwell Publishing, 2003) p. 61 **Peter Brown,** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#cite_ref-51) *The Rise of Christendom*2nd edition (Oxford, Blackwell Publishing, 2003) p. 60 **R. Gerberding and J. H. Moran Cruz,** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#cite_ref-52) *Medieval Worlds*(New York: Houghton Mifflin Company, 2004) pp. 55-56 **Richards, Jeffrey.** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#cite_ref-53) *The Popes and the Papacy in the Early Middle Ages 476-752*(London: Routledge & Kegan Paul, 1979) pp. 14-15 **Richards, Jeffrey.** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#cite_ref-54) *The Popes and the Papacy in the Early Middle Ages 476-752*(London: Routledge & Kegan Paul, 1979) q. 15 **Richards, Jeffrey.** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#cite_ref-55) *The Popes and the Papacy in the Early Middle Ages 476-752*(London: Routledge & Kegan Paul, 1979) p. 16 [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#cite_ref-56) [by Eusebius;](http://www.newadvent.org/fathers/25023.htm) *Life of Constantine*Vol. III Ch. XVIII [The Epistle of the Emperor Constantine, concerning the matters transacted at the Council, addressed to those Bishops who were not present](http://ccel.org/ccel/schaff/npnf203.iv.viii.i.x.html) **Pohlsander, Hans,** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#cite_ref-57) *The Emperor Constantine*, pp. 22 & 62–63. **N.** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#cite_ref-58) *Hannestad Roman Art and Imperial Policy*(Aarhus: 1988) **MacMullen 1969,1984,** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#cite_ref-59) *New Catholic Encyclopedia,*1908 *Constantine* **Terry Julian,** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#cite_ref-60) *Constantine the Great, Christianity, and Constantinople*, Bìa sau **Pohlsander, Hans,** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#cite_ref-61) *The Emperor Constantine*, p. 72. **Noel Emmanuel Lenski,** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#cite_ref-62) *The Cambridge companion to the Age of Constantine*, Tập 13, Bìa sau **Pohlsander, Hans,** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#cite_ref-63) *The Emperor Constantine*, pp. 83–87. **G. P. Baker,** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#cite_ref-64) *Constantine the Great: And the Christian Revolution*, các trang V-VI. **G. P. Baker,** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#cite_ref-65) *Constantine the Great: And the Christian Revolution*, các trang VIII-IX. **Geoffrey of Monmouth,** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#cite_ref-66) *The History of the Kings of Britain*, các trang 132–133. **Frank G. Slaughter,** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#cite_ref-67) *Constantine: The Miracle of the Flaming Cross*, Doubleday & Company, 1965. **Roger Pearse, “** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#cite_ref-68) [Preface to the online edition of Zosimus’](http://www.tertullian.org/fathers/zosimus00_intro.htm)“. ngày 19 tháng 11 năm 2002, rev. ngày 20 tháng 8 năm 2003. Truy cập ngày 15 tháng 8 năm 2009. *New History* **This list of primary sources is based principally on the summary in Odahl, 2–11 and further lists in Odahl, 372–76. See also Bruno Bleckmann, “Sources for the History of Constantine” (CC), “Sources for the History of Constantine,” in** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF#cite_ref-70) *The Cambridge Companion to the Age of Constantine*, trans. Noel Lenski, ed. Noel Lenski (New York: Cambridge University Press, 2006), 14–31; and Noel Lenski, ed. *The Cambridge Companion to the Age of Constantine*(New York: Cambridge University Press, 2006), 411–17.
## Liên kết ngoài
|
|![]()
[Constantinus Đại đế](http://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Constantinus_I_Magnus?uselang=vi) *Sắc lệnh Milano năm 313*
- Letters of Constantine:
[Book 1](http://www.seanmultimedia.com/Pie_Constantine_The_Great_Letters_1.html), [Book 2](http://www.seanmultimedia.com/Pie_Constantine_The_Great_Letters_2.html), & [Book 3](http://www.seanmultimedia.com/Pie_Constantine_The_Great_Letters_3.html) [Encyclopaedia Britannica, Constantine I](http://www.britannica.com/eb/article-9109633/Constantine-I) [RomanEmperors.org](http://www.roman-emperors.org/conniei.htm); with bibliography *Vita*of Constantine [Ammianus Marcellinus on-line project](http://odur.let.rug.nl/%7Edrijvers/ammianus/) [12 Byzantine Rulers](http://www.anders.com/lectures/lars_brownworth/12_byzantine_rulers/)by Lars Brownworth of [Stony Brook School](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Stony_Brook_School&action=edit&redlink=1)(grades 7-12). 40 minute audio lecture on Constantine. [Constantine I](http://88.1911encyclopedia.org/C/CO/CONSTANTINE_I_.htm)in the 1911 [Encyclopædia Britannica](http://vi.wikipedia.org/wiki/Encyclop%C3%A6dia_Britannica) [Constantine the Great](http://www.constantinethegreatcoins.com/)A site about Constantine the Great and his bronze coins emphasizing history using coins, with many resources including reverse types issued and reverse translations. [House of Constantine bronze coins](http://rg.ancients.info/constantine/)Illustrations and descriptions of coins of Constantine the Great and his relatives. [BBC North Yorkshire’s site on Roman York, Yorkshire and Constantine the Great](http://www.bbc.co.uk/northyorkshire/i_love_ny/history/romans/)

Server: nginx

Vary: Cookie

X-hacker: If you're reading this, you should visit automattic.com/jobs and apply to join the fun, mention this header.

X-ac: 1.dca _dca