text:
CNM365. Chào ngày mới 2 tháng 5. Wikipedia Ngày này năm xưa. Hồi giáo: Ngày sinh của nhà tiên tri Muhammad. Năm 1964 – Chiến tranh Việt Nam: Tàu USS Card bị chiến binh Giải phóng đánh bom khi đang neo đậu tại Sài Gòn, và sau đó bị đắm. Năm 2008 – Bão Nargis đổ bộ vào Myanmar làm hơn 130.000 người thiệt mạng, gây tổn thất 10 tỉ đô la Mỹ. Năm 2011 – Osama bin Laden bị lực lượng biệt kích của Hoa Kỳ bắn chết trong nơi ẩn náu tại Abbottabad, Pakistan.
2 tháng 5
Ngày 2 tháng 5 là ngày thứ 122 (123 trong năm nhuận) trong lịch Gregory. Còn 243 ngày trong năm.
Mục lục
Sự kiện
- 264 – Tư Mã Chiêu buộc Ngụy Nguyên Đế phong mình làm Tấn vương, tăng đất phong từ 10 quận lên 20 quận, họ Tư Mã tiến gần hơn tới việc giành ngôi nhà Ngụy.
- 1813 – Chiến tranh Napoléon: Xảy ra giao tranh giữa quân Pháp–Warszawa và quân Nga–Phổ tại tây nam Leipzig.
- 1829 – Sau khi neo tàu gần đó, Thuyền trưởng Charles Fremantle tuyên bố thành lập Thuộc địa sông Swan thuộc Anh, tiền thân của Tây Úc.
- 1945– Đệ nhị thế chiến, Berlin bắt đầu sụp đổ, Bộ chỉ huy quân Đức trong thành phố Beclin đầu hàng, hạ vũ khí, trận công phá Berlin kết thúc bằng chiến thắng của Hồng quân Liên xô.
- 1997 – Đảng Lao động của Tony Blair chiếm đa số tại Nghị viện Anh, Tony Blair trở thành Thủ tướng, chấm dứt 18 năm cầm quyền của Đảng Bảo thủ. Ông cũng trở thành Thủ tướng trẻ nhất trong lịch sử 185 năm, khi vừa tròn 44 tuổi.
- 1964 – Chiến tranh Việt Nam: Tàu USS Card bị chiến binh Giải phóng đánh bom khi đang neo đậu tại Sài Gòn, và sau đó bị đắm.
- 2008 – Bão Nargis đổ bộ vào Myanmar làm hơn 130.000 người thiệt mạng, gây tổn thất 10 tỉ đô la Mỹ.
- 2011 – Osama bin Laden bị lực lượng biệt kích của Hoa Kỳ bắn chết trong nơi ẩn náu tại Abbottabad, Pakistan.
- 2014 – Hai trận lở đất tại tỉnh Badakhshan, Afghanistan khiến nhiều người thiệt mạng và mất tích.
- General Motors dành quyền kiểm soát Chevrolet Motor công ty của Delaware.
Sinh
- 1729 – Nữ hoàng Ekaterina II của Nga (m. 1796)
- 1917 – Văn Tiến Dũng, Đại tướng Quân đội Nhân dân Việt nam, Tư lệnh Chiến dịch Hồ Chí Minh 1975, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng Việt Nam (m. 17 tháng 3 năm 2002)
- 1975 – David Beckham, ngôi sao bóng đá Anh.
- 1983 – Sam Winchester, Nhân vật hư cấu, 1 trong 2 nhân vật chính của Seri phim truyền hình dài tập Siêu Nhiên (Supernatural)
Mất
- 1908 – Trần Đông Phong, du học sinh người Việt ở Nhật, hổ thẹn tự vẫn vì nghĩ gia đình không giúp đỡ anh em học sinh trong Phong trào Đông Du (s. 1887)
- 1945 – Hitler
- 1945 – Eugène Vaulot, quân nhân người Pháp của Đức Quốc Xã (s. 1923)
- 1982 – Nguyên Hồng, nhà văn Việt Nam
- 2011 – Osama bin Laden.
Những ngày lễ và kỷ niệm
Tham khảo
Hồi giáo
Hồi giáo (tiếng Ả Rập: الإسلام al-‘islām), còn gọi là đạo Islam, là một tôn giáo độc thần thuộc nhóm các tôn giáo Abraham. Đây là tôn giáo lớn thứ hai trên thế giới, sau Kitô giáo, và là tôn giáo đang phát triển nhanh nhất,[1][2][3][4][5][6] với số tín đồ hiện nay là 1,57 tỷ, chiếm 23% dân số thế giới.[7][8]
Hầu hết người theo đạo hồi thuộc hai dòng, Sunni (75–90%),[9] hoặc Shia (10–20%).[10] Có khoảng 13% người theo đạo Hồi sống ở Indonesia,[11] cộng đồng quốc gia Hồi giáo lớn nhất chiếm 25% ở Nam Á,[11] 20% Trung Đông,[12] và 15% ở hạ Sahara. Một số cộng đồng khác ở Châu Âu, Trung Quốc, Nga, và châu Mỹ. Các cộng đồng di dân và chuyển đạo cũng có ở nhiều nơi trên thế giới.
Mục lục
Nguồn gốc
Đối với người ngoài, đạo Hồi giáo ra đời vào thế kỷ 7 tại bán đảo Ả Rập, do Thiên Sứ Muhammad nhận mặc khải của thượng đế truyền lại cho con người qua thiên thần Jibrael. Đạo Hồi chỉ tôn thờ Allah Đấng Tối Cao, Đấng Duy Nhất (tiếng Ả Rập: الله Allāh). Đối với tín đồ, Muhammad là vị Thiên Sứ cuối cùng được Allah mặc khải Thiên Kinh Qur’an (còn viết là Koran) qua Thiên thần Jibrael.
Điều đầu tiên chúng ta nên biết và hiểu rõ về Islam là từ “Islam” có nghĩa là gì. Tên Islam không được đặt theo tên người như trong trường hợp Kitô giáo, được đặt tên theo Chúa Giê-su, Phật giáo được đặt tên theo Đức Phật, đạo Khổng được đặt tên theo Đức Khổng Tử, và chủ nghĩa Mác được đặt tên theo Các Mác.
Các tên gọi và cụm từ liên quan
Nguyên nghĩa của « Hồi giáo » trong tiếng Ả Rập là Islam và có nghĩa là “vâng mệnh, quy phục Thượng Đế”. Người theo Islam, trong tiếng Ả Rập gọi là Muslim, do đó có các chữ muslim, moslem tiếng Anh và musulman tiếng Pháp. Danh từ « Hồi giáo » xuất xứ từ dân tộc Hồi Hột. Hồi Hột là nước láng giềng phương bắc của Trung Quốc từ năm 616 đến 840. Lúc rộng lớn nhất lãnh thổ họ đông đến Mãn Châu, tây đến Trung Á [13], và họ đã giúp nhà Đường dẹp được loạn An Lộc Sơn. Với thời gian, cách gọi đổi thành « Hồi Hồi ». Tài liệu xưa nhất dùng danh từ « Hồi Hồi » là Liêu Sử, soạn vào thế kỷ 12.[14] Đời nhà Nguyên (1260 – 1368), tại Trung Quốc, cụm từ « người Hồi Hồi » được dùng để chỉ định người Trung Á, bất luận theo tín ngưỡng nào. Đến đời Minh (1368 – 1644), cụm từ « người Hồi Hồi » mới dần dần đổi nghĩa để chỉ định tín đồ Islam.[14]
Trước đó, người Hán thường gọi Islam là « Đại Thực giáo » hay « đạo A-lạp-bá ».[15] « A-lạp-bá » là phiên âm tiếng Hán của danh từ « Ả Rập ». « Đại Thực » là phiên âm của chữ « Tazi », tiếng Ba Tư dùng gọi người « Ả Rập », vì « Tazi » là tên một bộ tộc người « Ả Rập » tiếp xúc nhiều với Ba Tư thời xưa.[16]
Bởi « Hồi Hồi » là tên gọi chủng tộc, không phải là dịch nghĩa của chữ Islam hay một tôn chỉ của Islam, nên một số người hạn chế dùng danh từ « Hồi giáo » hay « đạo Hồi ». Trường hợp các tên « Đại Thực » hay « A-lạp-bá » cũng thế. Bởi thế, tại Trung Quốc, ngay từ năm 1335, thời nhà Nguyên, đã có người đề ra cụm từ Thanh Chân giáo (清真教) để thích nghi hơn với tiếng Hán[17]. Đề nghị này được hưởng ứng rộng rãi nên ngày nay Thanh Chân giáo là cụm từ được ghi trong nhiều từ điển tiếng Hán [18]. Tại Trung Quốc ngày nay cũng có nhiều “Thanh Chân tự” (清真寺) (thánh đường Islam) và “Thanh Chân thực đường” (清真菜堂) (quán ăn, nhà ăn halal).
Ngày nay tại Trung Quốc người ta cũng thường gọi Islam theo phiên âm là Y Tư Lan giáo (伊斯蘭教 Yīsīlán jiào).[19]. Cơ quan đại diện Islam chính thức tại Trung Quốc có tên là “Trung Quốc Y Tư Lan giáo hiệp hội” (中国伊斯兰教协会 Zhōngguó Yīsīlánjiào xiéhuì) được ra đời ngày 11 tháng 5 năm 1953, trực thuộc chính quyền và có trụ sở tại Bắc Kinh. Wikipedia Trung văn cũng dùng danh từ Y Tư Lan giáo.
Nhiều tài liệu, văn bản trong tiếng Việt từ nhiều năm nay cũng dùng danh từ đạo Islam hay đạo Ixlam. Tuy nhiên, nhiều tín hữu Islam nói tiếng Việt vẫn dùng danh từ Hồi giáo vì đã quen nghĩ đến, nói đến danh từ này một cách tôn kính.
Giáo lý
Tuy cùng một hệ thống nhất thần của các tôn giáo khởi nguồn từ Abraham nhưng giáo lý Hồi giáo không chịu ảnh hưởng tư tưởng của Ki tô giáo và Do Thái giáo. Thể hiện rõ trong kinh Koran (trong 6219 câu của kinh này đã thể hiện nội dung của kinh Cựu Ước và Tân Ước). Không như những tôn giáo bạn, đạo Hồi chỉ có duy nhất một quyển thiên kinh Qur’an, gồm có 114 chương, 6236 tiết. Đối với các tín đồ Hồi giáo, thiên kinh Qur’an là một vật linh thiêng, vì đó chính là lời phán của Allah Đấng Toàn Năng.
Người Hồi giáo tin tưởng các vị sứ giả đến trước sứ giả Muhammad, kể từ Adam đến Jesus xuyên qua Noah, Abraham, Moise, v.v. Họ cũng tin tưởng Cựu ước và Tân ước là kinh sách của Allah nhưng họ không thi hành theo vì sự “lệch lạc” do người Do Thái giáo và Thiên Chúa giáo tạo ra và thiên kinh Qur’an được Allah mặc khải xuống để điều chỉnh lại những gì đã sai trái ở hai kinh sách đó.
- Jesus đối với người Hồi giáo là một sứ giả rất được kính mến, nhưng họ không tin Jesus là con của Thiên Chúa (Allah), đối với họ Jesus chỉ là một con người, một sứ giả như mọi sứ giả khác vì theo quan điểm của Hồi giáo thì Thiên Chúa không có con, như Thiên kinh Qur’an đã phán:
- Allah là Đấng Tạo Thiên Lập Địa! Làm thế nào Ngài có con khi Ngài không hề có người bạn đường? Chính Ngài là Đấng đã sáng tạo và thông hiểu tất cả mọi vật.” (trích 6:101)
- Hồi giáo không chấp nhận tội tổ tông, việc làm của Adam và Eve không phải là nguồn gốc tội lỗi của loài người. Và không có một ai có quyền rửa tội cho một ai khác; ngoại trừ Allah.
Sự khác nhau giữa Cựu Ước, Tân Ước và Thiên Kinh Qur’an trên quan điểm Đấng Toàn Năng như sau:
Thiên Chúa sáng tạo con người theo hình ảnh mình.
Ta và Cha ta là một.
Ngài là Đấng Duy Nhất. Allah Đấng Độc Lập và Cứu Rỗi. Ngài chẳng sinh ra ai và cũng chẳng ai sinh ra Ngài. Không một ai đồng đẳng với Ngài.
Đạo Hồi không có Mười Điều Răn như đạo Ki Tô nhưng kinh Qur’an cũng liệt kê mười điều tương tự:
- Chỉ tôn thờ một Thiên Chúa (tiếng Á Rập là Allah).
- Vinh danh và kính trọng cha mẹ.
- Tôn trọng quyền của người khác.
- Hãy bố thí rộng rãi cho người nghèo.
- Cấm giết người, ngoại trừ trường hợp đặc biệt (*).
- Cấm ngoại tình.
- Hãy bảo vệ và chu cấp trẻ mồ côi.
- Hãy cư xử công bằng với mọi người.
- Hãy trong sạch trong tình cảm và tinh thần.
- Hãy khiêm tốn
(*) Trường hợp đặc biệt được phép giết người mà không bị trọng tội là:
1) Trong khi kháng cự hoặc chiến đấu chống lại những kẻ lùng giết người đạo mình nhằm cưỡng bách bỏ đạo. Nhưng nếu chiến thắng, phải noi gương thiên sứ Muhammad, tha thứ và đối xử nhân đạo với phần đông kẻ bại trận.
2) Giết những tên sát nhân để trừ hại cho dân lành.
Ngoài ra tín đồ Hồi giáo có một số luật lệ:
- Một lần trong đời, họ phải hành hương về thánh địa Mecca, nhưng với điều kiện họ không vay mượn hay xin phí tổn. Trước khi đi, họ phải lo cho gia đình vợ con đầy đủ những nhu cầu cần thiết trong thời gian họ vắng mặt hành hương.
- Nghiêm cấm ăn máu, thịt con vật đã chết trước khi được cắt tiết theo nghi thức; không được ăn thịt lợn vì lợn là con vật ô uế.[20]
- Nghiêm cấm uống rượu và các thức uống lên men.
- Nghiêm cấm cờ bạc.
- Nghiêm cấm gian dâm và trai gái quan hệ xác thịt trước khi cưới hỏi.
- Nghiêm cấm ăn những con vật ăn thịt sống hay ăn tạp (như chó, mèo, chuột, v.v.).
- Người Hồi giáo chỉ được ăn thịt halal, tức là thịt đã được giết mổ theo nghi thức của đạo Hồi. Tuy nhiên, trong trường hợp tuyệt đối không có gì ăn, họ được ăn mọi thứ để duy trì sự sống.
- Hàng năm phải thực hiện tháng ăn chay Ramadan để tưởng nhớ và biết thương xót người nghèo. Tháng này tính theo lịch Mặt Trăng. Trong tháng này, khi còn ánh sáng Mặt Trời, họ không được ăn và uống, đến đêm thì mới ăn. Cũng trong tháng này, con người phải tha thứ và sám hối, vợ chồng không được gần nhau vào ban ngày nhưng ban đêm vẫn có thể ân ái với nhau. Trẻ em và phụ nữ có mang không phải thực hiện Ramadan.
- Hồi giáo nghiêm cấm kỳ thị chủng tộc và tôn giáo, tín đồ Hồi giáo không được phép chỉ trích cũng như phán xét người khác. Đó là việc của Allah Đấng Toàn Năng
Trên phương diện khoa học nhân văn, Hồi giáo là một tôn giáo ra đời vào thế kỷ thứ 7, dựa trên những nền tảng có sẵn của Do Thái giáo và Kitô giáo. Đôi khi người ta cũng gọi Hồi giáo là đạo Muhammad (Muhammadanism), theo tên của đức sáng tổ.
Tuy nhiên, với những tín đồ Hồi giáo, đạo của họ là đạo thường hằng trong vũ trụ, do Thượng Đế tạo ra, và vì Thượng Đế vốn bất sinh bất diệt nên đạo của Ngài cũng bất sinh bất diệt; còn Muhammad đơn thuần chỉ là một người “thuật nhi bất tác”, thuật lại cho mọi người những mặc khải của Thượng Đế mà thôi. Trong quan niệm của các tín đồ, Hồi giáo không khởi sinh từ Muhammad. Với họ, con người đầu tiên do Thượng Đế tạo ra, tức Adam, là tín đồ Hồi giáo đầu tiên, và ngay từ thuở hồng hoang, khắp đất trời đã là một vương quốc Hồi giáo. Không chỉ người mà thôi, mà tất cả muông thú, cỏ cây đều tuân theo Hồi giáo cả. Sở dĩ Adam và loài người được kiến tạo là để thay mặt Thượng Đế cai quản các loài thảo cầm ở nhân gian. Và vì đẳng cấp của loài người cao như thế tự do ý chí nên vấn đề nảy sinh từ đây. Sự tự do ý chí đôi khi dẫn đến những lầm lạc, lầm lạc dẫn đến rời bỏ Thượng Đế, và xa dần chính đạo. Khi Adam, con người đầu tiên và cũng là Thiên Sứ đầu tiên, lìa trần, con cháu ông, không còn ai chỉ bảo, càng lún sâu vào con đường tối. Do thế mà Thượng Đế lại phải gửi xuống nhân gian những vị Thiên Sứ mới để nhắc lại Thiên Đạo, đưa loài người về đúng nẻo ngay. Trước Muhammad, đã có hằng trăm ngàn Thiên Sứ giảng lời mặc khải ở trần thế, trong đó có Noah, Abraham (Ibrohim), Moses (Musa), David (Dawud) và Jesus (Ysa)… Tuy nhiên, một là do loài người u mê chưa tỉnh ngộ, hai là do sự ngoan cố, tự cao, tự đại của con người, mà chính đạo vẫn bị bóp méo như thường. Rốt cuộc, đến thế kỷ 7, Thượng Đế khải thị cho Muhammad, và biến ông trở thành vị Thiên Sứ hoàn hảo nhất trước nay, hơn hẳn những Thiên Sứ tiền nhiệm. Do đó mà đạo của Muhammad truyền bá cũng là hoàn hảo nhất, không thể bị bóp méo như trước kia. Muhammad là vị Thiên Sứ cuối cùng, và bất cứ ai dám xưng Thiên Sứ sau Muhammad đều là kẻ tà giáo. Như đã thấy ở trên, Abraham (Ibrohim) cử xuống cho Do Thái Giáo, và Giêsu (Ysa) cử xuống cho Kitô giáo, đều có vị trí Thiên Sứ trong Hồi giáo. Như vậy, Thiên Chúa mà ba tôn giáo này thờ phượng chỉ là một.
Từ Allah trong tiếng Ả Rập mang nghĩa là Thượng Đế. (Những Kitô hữu người Ả Rập khi cầu nguyện cũng gọi Đức Chúa Cha là Allah). Thượng Đế dĩ nhiên phải cao hơn Thánh và là duy nhất, vả lại trong đạo Hồi chính thống hoàn toàn không có khái niệm Thánh. Người Do Thái giáo và Thiên Chúa giáo cũng được tín đồ Hồi giáo tương đối coi trọng và gọi là Giáo Dân Thánh Thư (People of The Book). Kinh Thánh Kitô giáo cũng là sách thiêng trong Hồi giáo, có điều người ta coi nó không đầy đủ và hoàn thiện như Koran.
Năm cột trụ của Hồi giáo
Năm điều căn bản của đạo Hồi:
- Tuyên đọc câu Kalimah Sahadah: Ash Ha Du Allah Ila Ha Il Lallah Wa Ash ha du an na Muhammader rosu Lullah, có nghĩa Tôi công nhận Allah là thượng đế duy nhất và ngoài ra không có ai khác cả và tôi công nhận Muhammad là vị sứ giả cuối cùng của Ngài
- Cầu nguyện ngày năm lần: Buổi bình minh, trưa, xế trưa, buổi hoàng hôn và tối.
- Bố thí.
- Nhịn chay tháng Ramadan.
- Hành hương tại Mecca.
Sự phân chia Hồi giáo
Đến nay Hồi giáo đã chia ra làm nhiều nhánh với những giáo lý và quan điểm chính trị khác biệt.
Sunni
Hồi giáo dòng Sunni chiếm 75%–90% số người theo Đạo Hồi.[9] Dòng Sunni cũng có tên Ahl as-Sunnah nghĩa là “người truyền thống [của Muhammad]”.[21]
Người theo Sunni tin rằng bốn Khalip đầu tiên là những người thừa kế hợp pháp của Muhammad; vì Chúa không chỉ định bất kỳ lãnh đạo đặc biệt nào để kế thừa ông và những người này được bầu ra. Người theo Sunni tin rằng bất cứ ai là người công chính và chỉ có thể là một khalip nhưng họ phải hành động theo kinh Qur’an và Hadith.
Sunni theo Quran, sau đó là Hadith. Sau đó, các vấn đề pháp lý không được tìm thấy trong Kinh Qur’an hoặc Hadith, họ theo bốn madh’habs (trường phái tư tưởng): Hanafi, Hanbali, Maliki và Shafi’i, được thành lập xung quanh những lời dạy tương ứng của Abū Hanifa, Ahmad bin Hanbal, Malik ibn Anas và al-Shafi’i.
Tất cả 4 chấp nhận tính hợp pháp của nhau và Đạo Hồi có thể chọn bất kỳ một để theo.[22] Salafi (hay Ahl al-Hadith (Arabic: أهل الحديث; The people of hadith), hoặc từ miệt thị Wahhabi theo cách gọi của đối thủ họ) là một phong trào Hồi Giáo cực kỳ chính thống đã đưa lớp người Hồi Giáo đầu tiên là một hình mẫu điển hình.[23]
Shia
Shi’a chiếm 10–20% số người theo đạo Hồi và là nhánh lớn thứ 2.[10]
Trong khi Sunni tin rằng Muhammad không chỉ định một người kế nhiệm và do đó kế nhiệm ông sẽ được chọn bởi cộng đồng thì Shia tin rằng trong lần hành hương cuối cùng của Muhammad đến Mecca, ông đã chỉ định con nuôi của ông là Ali ibn Abi Talib, làm người kế vị trong Hadith of the pond of Khumm. Và thế là họ tin rằng Ali ibn Abi Talib là Imam (lãnh đạo) đầu tiên, và bác bỏ tính hợp pháp của các khalip Hồi giáo trước Abu Bakr, Uthman ibn al-Affan và Umar ibn al-Khattab.
Hồi Giáo Shia có nhiều nhánh, nhánh lớn nhất là Twelvers phát triển phần lớn ở Iran, Iraq, Azerbaijan, Bahrain, Ấn Độ, Pakistan và Liban. Tiếp theo là Zaidis và Ismaili. Sau cái chết của Imam Jafar al-Sadiq (cháu lớn của Abu Bakr và Ali ibn Abi Talib) được xem là lãnh tụ thứ 6 của người Shia, Ismailis bắt đầu theo con trai ông Isma’il ibn Jafar và Twelver Shia’s (Ithna Asheri) bắt đầu theo con trai khác của ông Musa al-Kazim làm Imam thứ 7. Zaydis theo Zayd ibn Ali, chú của lãnh tụ Jafar al-Sadiq, là lãnh tụ thứ 5.
Các nhóm khác nhỏ hơn gồm Bohra và Druze,[24] cũng như Alawites và Alevi.
Sufism
Các dòng khác
Thánh địa Mecca
Theo quy định của hồi giáo, mỗi giáo dân ít nhất một lần trong cuộc đời phải hành hương về thánh địa Mecca bằng chính kinh phí của bản thân mình và trước khi đi phải chuẩn bị đồ ăn thức uống cho người thân (những người ở nhà, không đi hành hương) trong thời gian mà họ đi vắng. Vào tháng Ramadan, người Hồi giáo hành hương về đây (và chỉ có người Hồi giáo mới được về đây).[25][26] Sau khi hành hương đến Mecca, tín đồ đạo Hồi sẽ có được danh hiệu là “Haj” hoặc “Haji”.
Chú thích
- ^ “Israel haven for new Bahai world order”. Agence France-Presse. 18 tháng 11 năm 2007. Bản gốc lưu trữ ngày 29 tháng 1 năm 2014. Truy cập ngày 24 tháng 9 năm 2013.
- ^ Fastest Growing Religion; Christianity
- ^ “The List: The World’s Fastest-Growing Religions”. Foreign Policy. 14 tháng 5 năm 2007. Truy cập ngày 24 tháng 9 năm 2013.
- ^ PBS – Islam: Empire of Faith – Faith – Islam Today
- ^ Lippman, Thomas W. (7 tháng 4 năm 2008). “No God But God”. U.S. News & World Report. Truy cập ngày 24 tháng 9 năm 2013.
- ^ Major Religions Ranked by Size
- ^ Greene, Richard Allen (12 tháng 10 năm 2009). “Nearly 1 in 4 people worldwide is Muslim, report says”. CNN. Truy cập ngày 24 tháng 9 năm 2013.
- ^ “The World Factbook”. CIA Factbook. Truy cập ngày 8 tháng 12 năm 2010.
- ^ a ă See:
- “Sunnite”. Encyclopædia Britannica Online. Truy cập ngày 26 tháng 8 năm 2010. “They numbered about 900 million in the late 20th century and constituted nine-tenths of all the adherents of Islām.”
- Islamic Beliefs, Practices, and Cultures. Marshall Cavendish. 2010. tr. 352. ISBN 0-7614-7926-0. Truy cập ngày 19 tháng 12 năm 2011. “A common compromise figure ranks Sunnis at 90 percent.”
- “Mapping the Global Muslim Population: A Report on the Size and Distribution of the World’s Muslim Population”. Pew Research Center. Ngày 7 tháng 10 năm 2009. Truy cập ngày 24 tháng 9 năm 2013. “Of the total Muslim population, 10-13% are Shia Muslims and 87-90% are Sunni Muslims.”
- “Quick guide: Sunnis and Shias”. BBC News. 6 tháng 12 năm 2011. Truy cập ngày 18 tháng 12 năm 2011. “The great majority of Muslims are Sunnis – estimates suggest the figure is somewhere between 85% and 90%.”
- Sunni Islam: Oxford Bibliographies Online Research Guide “Sunni Islam is the dominant division of the global Muslim community, and throughout history it has made up a substantial majority (85 to 90 percent) of that community.”
- “Sunni and Shia Islam”. Library of Congress Country Studies. Bản gốc lưu trữ ngày 13 tháng 12 năm 2012. Truy cập ngày 17 tháng 12 năm 2011. “Sunni constitute 85 percent of the world’s Muslims.”
- “Sunni”. Berkley Center for Religion, Peace, and World Affairs. Truy cập ngày 20 tháng 12 năm 2012. “Sunni Islam is the largest denomination of Islam, comprising about 85% of the world’s over 1.5 billion Muslims.”
- “Tension between Sunnis, Shiites emerging in USA”. USA Today. 24 tháng 9 năm 2007. Truy cập ngày 24 tháng 9 năm 2013. “Among the world’s estimated 1.4 billion Muslims, about 85% are Sunni and about 15% are Shiite.”
- Inside Muslim minds “around 80% are Sunni”
- Who Gets To Narrate the World “The Sunnis (approximately 80%)”
- A world theology N. Ross Reat “80% being the Sunni”
- Islam and the Ahmadiyya jama’at “The Sunni segment, accounting for at least 80% of the worlds Muslim population”
- Eastern Europe Russia and Central Asia “some 80% of the worlds Muslims are Sunni”
- A dictionary of modern politics “probably 80% of the worlds Muslims are Sunni”
- “Religions”. The World Factbook. Central Intelligence Agency. Truy cập ngày 25 tháng 8 năm 2010. “Sunni Islam accounts for over 75% of the world’s Muslim population…”
- ^ a ă See
- “Shīʿite”. Encyclopædia Britannica Online. Truy cập ngày 25 tháng 8 năm 2010. “Shīʿites have come to account for roughly one-tenth of the Muslim population worldwide.”
- “Mapping the Global Muslim Population: A Report on the Size and Distribution of the World’s Muslim Population”. Pew Research Center. Ngày 7 tháng 10 năm 2009. Truy cập ngày 24 tháng 9 năm 2013. “The Pew Forum’s estimate of the Shia population (10-13%) is in keeping with previous estimates, which generally have been in the range of 10-15%. Some previous estimates, however, have placed the number of Shias at nearly 20% of the world’s Muslim population.”
- “Shia”. Berkley Center for Religion, Peace, and World Affairs. Truy cập ngày 5 tháng 12 năm 2011. “Shi’a Islam is the second largest branch of the tradition, with up to 200 million followers who comprise around 15% of all Muslims worldwide…”
- “Religions”. The World Factbook. Central Intelligence Agency. Truy cập ngày 25 tháng 8 năm 2010. “Shia Islam represents 10-20% of Muslims worldwide…”
- Iran, Israel and the United States “The majority of the world’s Islamic population, which is Sunni, accounts for over 75% of the Islamic population; the other 10-20 percent is Shia.” (reference: CIA)
- Sue Hellett; U.S. should focus on sanctions against Iran “Let me review, while Shia Islam makes up only 10-20 percent of the world’s Muslim population, Iraq has a Shia majority (between 60-65 percent), but had a Sunni controlled government under Saddam Hussein and cronies from 1958-2003… (If you like government figures, see the CIA World Factbook.)”
- ^ a ă Miller (2009, tr. 8,17)
- ^ See:
- Esposito (2002b, tr. 21)
- Esposito (2004, tr. 2,43)
- Miller (2009, tr. 9,19)
- ^ “Manuel d’Histoire, de Généalogie et de Chronologie de tous les Etats du Globe depuis les temps les plus reculés jusqu’à nos jours”, Stokvis A.M.H.J., tr 184-186.
- ^ a ă “Islam in Traditional China. A short history to 1800.” Donald. D. Leslie, tr. 196.
- ^ “Trung Quốc Sử Lược”. Phan Khoang.
- ^ “Le Prophète de l’Islam, sa vie, son oeuvre”, Muhammad Hamidullah, tr. 329.
- ^ “Musulmans de Chine – Une anthropologie des Hui du Henan”, Elisabeth Allès, tr. 31.
- ^ Từ điển Hán – Việt, Nhà xuất bản ngoại văn Bắc Kinh, 1994, tr. 547.
- ^ Từ điển Hán – Việt, Nhà xuất bản ngoại văn Bắc Kinh, 1994, tr. 780.
- ^ Thịt heo qua Cựu ước-Tân ước-Qur’an và y học
- ^
- “Islam Today”. Islam: Empire of Faith (2000). PBS. Truy cập ngày 25 tháng 8 năm 2010. “Islam, followed by more than a billion people today, is the world’s third fastest growing religion.”
- Lippman, Thomas W. (7 tháng 4 năm 2008). “No God But God”. U.S. News & World Report. Truy cập ngày 24 tháng 9 năm 2013. “Islam is the youngest, the fastest growing, and in many ways the least complicated of the world’s great monotheistic faiths. It is a unique religion based on its own holy book, but it is also a direct descendant of Judaism and Christianity, incorporating some of the teachings of those religions—modifying some and rejecting others.”
- “Understanding Islam”. Susan Headden. U.S. News & World Report. Ngày 7 tháng 4 năm 2008. Truy cập ngày 25 tháng 8 năm 2010.
- “Major Religions of the World Ranked by Number of Adherents”. Adherents.com. Truy cập ngày 3 tháng 7 năm 2007.
- ^ See:
- Esposito (2003, tr. 275,306)
- “Shariah”. Encyclopædia Britannica Online.
- “Sunnite”. Encyclopædia Britannica Online.
- ^ Salafi Islam GlobalSecurity.org. Truy cập 2010-11-09.
- ^ See:
- Kramer (1987), Syria’s Alawis and Shiism pp.237–254
- Shia branches
- ^ Peters, Francis E. (1994). The Hajj: The Muslim Pilgrimage to Mecca and the Holy Places. Princeton University Press. tr. 206. ISBN 0-691-02619-X.
- ^ Esposito, John L. (2011). What everyone needs to know about Islam. Oxford University Press. tr. 25. ISBN 9780199794133. “Mecca, like Medina, is closed to non-Muslims”
Tham khảo
- Arberry, A. J. (1996). The Koran Interpreted: A Translation (ấn bản 1). Touchstone. ISBN 978-0684825076.
- Khan, Muhammad Muhsin; Al-Hilali Khan, Muhammad Taqi-ud-Din (1999). Noble Quran (ấn bản 1). Dar-us-Salam Publications. ISBN 978-9960740799.
- Kramer (ed.), Martin (1999). The Jewish Discovery of Islam: Studies in Honor of Bernard Lewis. Syracuse University. ISBN 978-9652240408.
- Kuban, Dogan (1974). Muslim Religious Architecture. Brill Academic Publishers. ISBN 9004038132.
- Lewis, Bernard (1994). Islam and the West. Oxford University Press. ISBN 978-0195090611.
- Lewis, Bernard (1996). Cultures in Conflict: Christians, Muslims, and Jews in the Age of Discovery. Oxford University Press. ISBN 978-0195102833.
- Mubarkpuri, Saifur-Rahman (2002). The Sealed Nectar: Biography of the Prophet. Dar-us-Salam Publications. ISBN 978-1591440710.
- Najeebabadi, Akbar Shah (2001). History of Islam. Dar-us-Salam Publications. ISBN 978-1591440345.
- Nigosian, S. A. (2004). Islam: Its History, Teaching, and Practices . Đại học Indiana Press. ISBN 978-0253216274.
- Rahman, Fazlur (1979). Islam (ấn bản 2). University of Chicago Press. ISBN 0-226-70281-2.
- Tausch, Arno (2009). Muslim Calvinism (ấn bản 1). Rozenberg Publishers, Amsterdam. ISBN 978-905170995 Kiểm tra giá trị
|isbn=(trợ giúp).
- Tausch, Arno (2009). What 1.3 Billion Muslims Really Think: An Answer to a Recent Gallup Study, Based on the “World Values Survey“. Foreword Mansoor Moaddel, Eastern Michigan University (ấn bản 1). Nova Science Publishers, New York. ISBN 978-1-60692-731-1.
- Walker, Benjamin (1998). Foundations of Islam: The Making of a World Faith. Peter Owen Publishers. ISBN 978-0720610383.
Đọc thêm
- “Islam in Traditional China. A short history to 1800.”, Donald D. Leslie, Canberra College of Advanced Education (CCAE), Canberra 1986.
- “Le Prophète de l’Islam, sa vie, son oeuvre”, Muhammad Hamidullah, Editions El-Najah, 6ème édition augmentée, Paris 1998.
- “Manuel d’Histoire, de Généalogie et de Chronologie de tous les Etats du Globe depuis les temps les plus reculés jusqu’à nos jours”, Stokvis A.M.H.J., Leiden, 1888-1893 (ré-édition en 1966 par B.M.Israel).
- “Musulmans de Chine – Une anthropologie des Hui du Henan”, Elisabeth Allès, Editions EHESS, Paris 2000.
- “Trung Quốc Sử Lược”, Phan Khoang, bản in lần thứ ba, Sài gòn và Huế 1958.
- “Từ điển Hán – Việt”, Nhà xuất bản ngoại văn Bắc Kinh, 1994.
Liên kết ngoài
- Islam tại Encyclopædia Britannica (tiếng Anh)
- Đạo Hồi tại Từ điển bách khoa Việt Nam (tiếng Việt)
- Chân lý Islam, trang thông tin về Hồi giáo tại Việt Nam.
- Trung tâm Islam
- Đạo Hồi ở Việt Nam
- Hồi giáo Các trang đặc biệt
- Đôi nét về mâu thuẫn giữa dòng Sunni và Shiite, Ban Tôn giáo chính phủ CHXHCN VN
- Mỗi năm, hàng triệu người hành hương về thánh địa Mecca
Muhammad
Thánh Muhammad (phiên âm: Môhamet hay Môhammet; tiếng Ả Rập: محمد ; sống vào khoảng 570 – 632) được những tín đồ Islam (I xơ lam, Hồi giáo) tin là vị ngôn sứ cuối cùng mà Thiên Chúa (tiếng Ả Rập gọi là Allah) gửi xuống để dẫn dắt nhân loại với thông điệp của I xơ lam. Ông được gọi là “sứ giả của Thượng Đế” (al-nabi,النبي) bởi những người theo đạo, còn những người không theo đạo xem ông là người sáng lập Islam. Tên của ông cũng được chuyển tự là Mohammad, Mohammed, Muhammed và đôi khi là Mahomet (theo tiếng Thổ Nhĩ Kỳ). Trong văn học và ngôn ngữ Việt Nam thông thường, ông được gọi là Đấng tiên tri hoặc Đại Tiên tri Mô-ha-mét.
Theo các tín đồ Islam viết tiểu sử truyền thống, ông được sinh vào khoảng năm 570 tại Mecca (Makkah) và qua đời ngày 8 tháng 6 năm 632 tại Medina (Madinah). Hai thành phố Mecca và Medina thuộc về miền tây của Ả Rập Saudi ngày nay. Tên Muhammad có nghĩa là “người được ca ngợi” trong tiếng Ả Rập.
Mục lục
- 1 Các cách gọi và câu chúc tụng
- 2 Tài liệu gốc
- 3 Bối cảnh lịch sử và thân thế
- 4 Trước khi truyền đạo
- 5 Thời kỳ truyền đạo ở Mecca
- 6 Thời kỳ ở Medina (Yathrib)
- 7 Hòa ước Hudaybiya
- 8 Tiếp thu Mecca
- 9 Những người tiếp nối
- 10 Chân dung
- 11 Gia đình và dòng dõi
- 12 Những hậu duệ là thường dân
- 13 Chú thích
- 14 Tham khảo
- 15 Liên kết ngoài
Các cách gọi và câu chúc tụng
Tín đồ Islam trên khắp thế giới thường gọi ông bằng các danh từ tiếng Ả Rập như:
- Nabi (al-nabi,النبي) có nghĩa là “sứ giả (của Thượng Đế)”.
- Rasul-Allah (رسول الله ) có nghĩa là “khâm sai của Thượng Đế”.
hoặc ngắn gọn là
- Rasul.
Danh từ thông dụng trong Anh/Pháp gọi là ông là Prophet/Prophète, với định nghĩa là “Sứ giả của Thiên Chúa” như một số các vị trưởng phụ trong kinh Cựu Ước. Một số tự điển lớn như Merriem-Webster online tiếng Anh hoặc Lexilogos tiếng Pháp biên thêm một định nghĩa cho chữ Prophet/Prophète là “Muhammad, người lập ra đạo Islam”. Trong tiếng Việt danh từ Prophet/Prophète được dịch một cách thông dụng là ‘nhà tiên tri ‘ hay ‘ngôn sứ’. Một số tài liệu tiếng Việt của người ngoài Islam cũng gọi ông bằng ‘giáo chủ Muhammad’.
Trong các sách vở, bài báo, trang web của cộng đồng tín đồ Islam nói tiếng Việt, danh từ thông dụng nhất hiện nay để chỉ định ông là Thiên Sứ (nhưng dùng trong ý nghĩa một người xác phàm được mặc khải và ban cho một vài phép lạ, khác với danh từ Thiên Sứ của tín đồ Cơ Đốc giáo chỉ định chữ angel tiếng Anh). Một số tài liệu khác cũng dùng danh từ Thánh để chỉ định ông.
Trong bản dịch các tác phẩm văn học (tiêu biểu là truyện Nghìn lẻ một đêm) sang tiếng Việt, và trên báo chí, ngôn ngữ tiếng Việt thông dụng không theo Hồi giáo, ông được gọi là Đấng tiên tri, Đại tiên tri, Giáo chủ Mô-ha-met.
Những tín đồ sùng đạo khi nhắc đến tên của ông thường kèm theo câu chúc tụng “Sall- Allahu alayhi wa salam” (Cầu xin Allah ban ân phước và sự bình an cho ngài), viết tắt là “(saw)” hay “(saas)”. Câu này cũng thường được dịch sang tiếnq Anh là “Peace and Benediction Upon Him”, viết tắt là PBUH, hoặc tiếng Pháp là “Paix et Bénédiction Sur Lui”, viết tắt là PBSL.
Tài liệu gốc
Những tài liệu căn bản về cuộc đời ông gồm có kinh Koran, các lời Hadith và các câu truyện Sunnah, các quyển tiểu sử đầu tiên của ông viết bởi các tín đồ Islam, và một vài bút ký của người ở các xứ lân cận một thời gian sau khi ông qua đời.
Koran
Kinh Koran là những lời mặc khải từ Thượng Đế được mang đến cho ông qua trung gian thiên thần Gabriel đối với tín đồ Islam. Một số câu trong Koran phản ánh những biến cố, những tình huống trong đời ông. Mặc dù các câu không theo thứ tự thời gian, và không có ghi rõ năm, nhưng kinh Koran được coi là tài liệu tham khảo quan trọng nhất bởi là tài liệu xưa nhất và được người trong đạo tôn trọng nhất. Mặt khác, ngày nay trên khắp thế giới các ấn bản để trì tụng của Koran đều giống y nhau từng chữ, nên Koran cũng được các học giả trong và ngoài đạo coi là tài liệu ít bị sai lệch so với nguyên bản nhất.
Hadith
Lúc sinh tiền, Thánh Muhammad (saw) ngăn cản không cho tín đồ chép lại lời nói của ông, mà chỉ khuyến khích mọi người dồn cố gắng học thuộc kinh Koran. Nhưng sau khi ông qua đời, một số người vận dụng trí nhớ để chép lại lời ông nói, một cách trực tiếp nếu đã từng gặp ông, hoặc một cách gián tiếp khi nghe những người thân cận ông nhắc lại việc xưa. Những lời đó được gọi là lời Hadith. Chưa đầy 200 năm sau khi ông từ trần, những lời được cho là ‘lời Hadith’ nhiều đến khoảng 700.000. Một số học giả đi gom góp, gạn lọc và xuất bản lại một số ít những lời đó. Chẳng hạn Ahmed Ibn Hanbal (780 – 855), chép lại khoảng 40.000 lời hadith trong bộ sách “Musnad” của ông, sau khi đã gạn bỏ bớt phần lớn của 700.000 “lời hadith” mà ông được biết. Ít lâu sau, học giả al-Bukhary (810 – 870) đã sưu tầm được 750.000 “hadith” và chỉ chấp nhận 7275 lời coi là “Sahih” (xác thực) trong bộ sách “Sahih Bukhary” của ông. Phần lớn các “lời Hadith” ngày nay được coi là công trình sưu tầm và tuyển lọc của khoảng mười nhà sưu tầm, trong đó có Ahmed Ibn Hanbal, al-Bukhary và năm người đồ đệ của ông.
Sunnah
Sunnah tiếng Ả Rập có nghĩa là “truyền thống”. Đó là những mẫu truyện về những gì Thánh Muhammad đã làm. Những mẫu truyện này thường nằm trong các sách ‘Hadith’, kể lại vì lý do gì, trong tình huống nào ông đã nói những lời nào. Những mẫu truyện này cũng nằm trong các quyển tiểu sử do các tín đồ viết về ông.
Tiểu sử viết bởi các tín đồ
Nhà viết tiểu sử xưa nhất về Thánh Muhammad được biết đến là Ibn Ishaq, qua đời năm 768. Một mảnh của tác phẩm của ông còn giữ được đến ngày nay. Tuy nhiên, hai quyển sách của ông được ông Ibn Hisham (qua đời năm 854) sắp xếp thành một quyển “Sirat Rasul Allah”, được nhiều lần tái bản. Đồng thời với Ibn Hisham có ông Ibn Sa’d (cũng mất năm 854) soạn một quyển tự điển tiểu sử “Tabaqat” viết về cuộc đời của Thánh Muhammad và hàng trăm ‘sahabah’ (bạn đồng hành) của ông. Cũng khoảng thời gian đó, cuộc đời của ông cũng được nói đến trong các quyển sử Ả Rập của Ibn al-Kalbi (? – 819), al-Baladhuri (? – 892) hoặc sử thế giới của al-Tabari (838-923), al-Masudi (871-957), v.v…
Các sách của người ngoại giáo
Các nhà khảo cứu vẫn chưa tìm được bút ký nào của người Copt ở Ai Cập, người Ba Tư, người Ấn hoặc người Hoa thời xưa nói về ông. Riêng người Đông La Mã (Byzantine) thì có Theophanus và Joannes Zonaras. Theophanus (khoảng 760 – 818) là một giáo sĩ Cơ Đốc giáo. Trong quyển ‘Chronographia’, ông có một đoạn nói về đạo Islam và Thánh Muhammad, trên quan điểm chống đối. Joannes Zonaras là sử gia sống vào thế kỷ 12. Ông soạn bộ sử ‘Historical Epitome’ nói về lịch sử thế giới từ khởi thủy đến năm 1118.
“Le fanatisme, ou Mahomet le Prophete” (Tên cuồng tín hay Nhà tiên tri Mahomet) là một vở bi kịch năm màn do nhà văn, nhà triết học thời kỳ Khai sáng người Pháp Voltaire sáng tác vào năm 1736. Vở kịch này dựa trên tiểu sử truyền thống của Muhammad, nói về việc ông ra lệnh cho giết những người có tư tưởng bất đồng với ông.[1] Theo Voltaire, vở kịch này “được viết với quan điểm chống đối người sáng lập ra một giáo phái giả dối và dã man”.[2]
Bối cảnh lịch sử và thân thế
Bán đảo Ả Rập
Vào khoảng năm 570, bán đảo Ả Rập được bao quanh bởi đế quốc Đông La Mã, đế quốc Ba Tư và đế quốc Abyssinia. Lãnh thổ Đông La Mã có Ai Cập, Jordan, Palestine, Syria là các vùng gần Ả Rập nhất. Ba Tư thì gồm các đất Iraq, Iran ngày nay, và có lúc kiêm luôn dải đất miền đông và miền nam của bán đảo Ả Rập. Xứ Abyssinia ở phía nam của Ai Cập, và có lúc kiêm cả đất Yemen ở miền nam bán đảo Ả Rập.
Phía bắc bán đảo Ả Rập có các vương quốc Cơ Đốc giáo, thường là chư hầu của Đông La Mã hoặc Ba Tư.
Phần lớn nhất của bán đảo, với sa mạc Ả Rập, gồm có những thành bang (‘city-state’), những bộ lạc tự trị, cách biệt nhau bởi những vùng đất rộng lớn không thuộc quyền kiểm soát của bang tộc nào. Miền trung tây, gọi là miền Hijaz có mấy thành bang lớn là Mecca, Ta’if và Jeddah. Các thành bang này hoặc có vua, hoặc được cai trị bởi một hội đồng quý tộc như ở Cổ Hy Lạp.
Thành phố Mecca
Mặc dù mỗi nơi tự cai trị lấy, nhưng thành Mecca lại có một địa vị đặc biệt là trung tâm tôn giáo của phần lớn bán đảo Ả Rập, nhờ ở đền Al-Haram (đền “Cấm”) và toà nhà vuông Ka’aba. Tương truyền Ka’aba là một ngôi đền do thánh Abraham và con là thánh Ishmael dựng lên để thờ Thiên Chúa (Vinh Danh Tối Cao). Với thời gian, người ta đem các tượng thần đặt xung quanh đền Ka’aba để thờ thêm, và dựng thành đền Al-Haram. Mỗi ngày trong năm đều trở thành ngày cúng vía của một hoặc vài vị thần nào đó. Và ngày nào cũng có một hoặc vài bộ lạc từ đâu đó trên bán đảo Ả Rập đến Mecca hành hương, và luôn tiện đem các sản vật của họ đến bán, rồi mua sản vật của các nơi khác. Do đó Mecca là một trung tâm thương mại rất thịnh vượng.
Tộc Qureysh
Mecca được cai trị bởi một nhóm quý tộc thuộc dòng Qureysh. Người Ả Rập thời đó không có họ mà chỉ tính dòng dõi. Tinh thần thị tộc rất cao, nên thường mỗi người đều thuộc gia phả của mình cho đến nhiều đời về trước. Dòng Qureysh sau tộc trưởng Abdul-Manaf (ông sơ của thánh Muhammad) thì chia làm mười chi, trong đó dòng Hashim trách nhiệm về mặt tế tự và quản lý đền thờ. Thánh Muhammad là cháu cố của tộc trưởng Hashim, vì vậy có khi tên ông được viết một cách trang trọng là Abu l-Qasim Muhammad ibn ‘Abd Allāh al-Hashimi al-Qurashi .
Trước khi truyền đạo
Chào đời
Thánh Muhammad (saw) chào đời ngày 12 tháng 3 âm lịch Ả Rập. Mỗi năm, ngày này là ngày nghỉ lễ tại các xứ Islam. Ngay cả tại Trung Quốc, ở các vùng đông tín đồ Islam như Tân Cương, Cam Túc và Ninh Hạ Hồi, tín đồ Islam cũng được nghỉ lễ ngày này. Người Ả Rập cổ đại cũng có ghi lại một số sự kiện lịch sử, tính năm theo một vài kỷ nguyên xưa. Nhưng tại Mecca công việc này bị lơ là nên người ta chỉ nhớ là thánh Muhammad sinh vào năm “Con Voi”. Năm ấy thống đốc vùng Yemen của xứ Abyssinia là Abraha vào chiếm Mecca, trong đoàn quân có con voi chiến rất to, nên người ta gọi nôm na là năm Con Voi. Ông nội của thánh Muhammad lúc bấy giờ là người quản lý đền Al Haram đứng ra điều đình với thống đốc Abraha và thuyết được Abraha rút quân về. Năm Con Voi theo các sử gia ngày nay là năm 569, 570 hoặc 571. Số đông coi là năm 570.
Thánh Muhammad là con đầu lòng của đức ông Abd-Allah (cũng thường viết là Abdullah) và đức bà Aminah. Người Trung Đông và Ấn-Âu vốn không có tục kiêng húy, ngược lại còn có truyền thống lấy tên những người mình quý mến đặt cho con, nên tên thánh Muhammad và tên các thân nhân của ông đều thông dụng ngày nay.
Thời thơ ấu
Thánh Muhammad (saw) không được biết mặt cha. Cha ông, trên một chuyến đi buôn xa, lâm bệnh và từ trần vài tuần trước khi ông ra đời. Mẹ con ông từ đó được ông nội ông cấp dưỡng.
Mẹ ông là người có học vấn và có sáng tác một số bài thơ, vẫn còn giữ được đến ngày nay. Tiếc thay, bà qua đời một cách đột ngột lúc ông lên sáu. Ông được ông nội rước về nuôi. Ông nội ông tuổi cũng đã cao, nên ông cũng chỉ ở được với ông hai năm. Kế đó, ông được nuôi nấng và dạy dỗ bởi người bác là Abu Talib. Ông Abu Talib cũng là người thừa kế chức quản lý đền Al Haram.
Tuổi thanh niên
Lớn lên, thánh Muhammad (saw) có tiếng là người đẹp trai và hào hiệp. Ông gia nhập một nhóm hiệp sĩ ở Mecca [3] là nhóm Hilf al Fudul, nhiều lần bênh vực những người cô quả bị cường hào ác bá ức hiếp. Là người rất tôn trọng lời nói, ông được mọi người tặng cho ngoại hiệu là Al-Amin (“người đáng tin cậy”). Như nhiều người dân Mecca, thánh Muhammad theo nghề buôn bán. Và cũng như phần đông người Mecca thời bấy giờ, ông không biết đọc biết viết.
Lập gia đình
Gặp năm đói kém, kinh tế thành Mecca bị suy thoái. Bác ông, ông Abu Talib mới đề nghị ông làm việc cho một goá phụ giàu có là bà Khadija, để quản lý cho bà các chuyến buôn hàng đường xa.
Sau một thời gian làm việc cho bà Khadija, ông thành hôn với bà năm ông được 25 tuổi. Phần nhiều các tài liệu nói rằng lúc ấy bà Khadija tuổi đã 40, nhưng theo sách của Baladhuri [4] thì lúc ấy bà chỉ mới 28. Tất cả tài liệu đều nói rằng sau đó hai người sống với nhau hạnh phúc đến lúc bà Khadija qua đời, khoảng 24 năm sau.
Trong khoảng 10 năm tiếp theo, bà Khadija sinh cho ông 7 người con, 3 trai 4 gái. Đầu tiên là một bé trai, tên là Qasim, nhưng chỉ nuôi được đến lúc vừa mới biết đi. Chỉ những người con gái mới nuôi được đến lúc trưởng thành, nổi tiếng nhất là người con gái út, tên là Fatima.
Thời kỳ truyền đạo ở Mecca
Thiên thần Gabriel
Tuổi gần 40, với cuộc sống tạm an ổn, ông thường có vẻ trầm tư mặc tưởng, và hay đi đến núi Nur (núi “Ánh Sáng”) ở ngoại ô Mecca, vào động Hira tham thiền nhập định theo lối tu khổ hạnh [5]. Có khi ông ở đấy hằng mấy ngày liền, bà Khadija phải cho người mang thức ăn nước uống cho ông. Ông kể lại rằng, năm ông được 40 tuổi, vào một đêm cuối tháng 9 âm lịch Ả Rập (tháng Ramadan), tại động Hira, một tạo vật bằng ánh sáng hiện ra và nói đại ý rằng:
- Ta là thiên thần Gabriel, được Thiên Chúa phái đến đây để báo cho anh được biết, anh được chọn làm sứ giả của Ngài.
Thiên thần dạy ông tẩy rửa theo nghi thức, và sau đó đưa một tấm lụa dài có thêu chữ bảo ông đọc. Ông trả lời rằng:
- Tôi không biết đọc.
Thiên thần mới ôm siết lấy ông và nói:
- Hãy đọc, nhân danh Chúa của ngươi, Đấng đã tạo ngươi từ một hòn máu đặc….
Ông đọc theo sau đó.
Sau nhiều tháng hoang mang tự hỏi sức khỏe và tâm trí mình có bình thường, hoặc mình có bị tà ma ám ảnh không, và kiểm điểm điều đó với những người thân cận nhất, thánh Muhammad dần dần tin rằng mình được Thiên Chúa (Vinh Danh Tối Cao) trao sứ mệnh để cứu độ một phần của nhân loại. Ông thấy thiên thần Gabriel tiếp tục đến với ông với những điềm lành, và tiếp tục mang đến thêm những lời kinh bảo ông học thuộc. Những lời kinh ấy được gọi là kinh Qur’an (Koran), mà thứ tự trình bày hoàn toàn khác với thứ tự thời gian của thiên thần Gabriel mang đến. Câu đầu tiên của Koran, “Hãy đọc, nhân danh Chúa của ngươi…” sau trở thành câu 1 của chương 96.
Những tín đồ đầu tiên
Và thánh Muhammad bắt đầu truyền đạo Islam. Những giáo điều căn bản của Islam trong buổi ban đầu gồm có: hãy noi gương các vị thánh đời trước (Adam, Noah, Abraham, Moses, David, Jesus, v.v…) chỉ thờ phụng một Đấng Thượng Đế, và tránh xa việc cúng lạy các pho tượng, là tác phẩm của bàn tay con người; hãy giúp đỡ người nghèo khó, cô quả và tránh tích lũy tài sản, tránh cho vay nặng lãi; hãy kính trọng, hiếu thảo với cha mẹ; đừng giết con thơ, nhất là con gái vì lo rằng không đủ sức nuôi; hãy chăm lo làm điều thiện và giữ mình tránh tạo tội ác vì mọi hành động của mỗi cá nhân đều được thiên thần ghi chép, đến Ngày Phán Xét Cuối Cùng sẽ được tổng kết, ai phần phước nhiều hơn phần tội sẽ được lên Thiên Đàng, và trái lại sẽ bị đọa Địa Ngục.
Người tín đồ đầu tiên là bà Khadija, vợ ông. Kế đến là người nô lệ vừa được ông trả tự do tên là Zaid. Rồi ông làm một buổi tiệc mời thân bằng quyến thuộc đến nhà, và giới thiệu về Islam. Sau buổi tiệc đó, có anh họ của ông là Ali, (con của ông Abu Talib) lúc ấy mới 12 tuổi, tuyên bố theo đạo. Kế đến là người bạn chí thân của ông, ông Abu Bakar, một doanh nhân giàu có. Ông Abu Bakar (cũng thường viết là Abu Bakr) vừa theo đạo liền trả tự do cho 8 người nô lệ của ông. Ông cũng truyền đạo rất tích cực và ngay cả rể của thánh Muhammad là ông Othman cũng theo đạo qua sự thuyết phục của ông.
Buổi giảng trên đồi Safa
Khoảng năm 613, một hôm, theo tập quán cổ truyền khi có việc hệ trọng, ông kêu gọi mọi người quy tụ trên đồi Safa, trong phạm vi Mecca. Ông bắt đầu bằng câu hỏi:
- Mọi người có tin không nếu tôi nói rằng phía sau ngọn đồi này đang có một đoàn quân đang hạ trại để chuẩn bị tấn công chúng ta ?.
Người ta trả lời rằng:
- Ông chưa hề nói dối, dĩ nhiên ông nói gì ai cũng sẽ tin.
Ông mới bắt đầu rằng:
- Thiên Chúa đã sai phái tôi đến cảnh cáo mọi người, và ai không nghe tôi hãy coi chừng cơn thịnh nộ của Ngài. và tiếp tục bài giảng.
Từ đó, ông thường xuyên ra giảng đạo trước công chúng.
Sự phản kháng và bách hại của phe bảo thủ
Thấy giáo điều Islam đi ngược lại với tín ngưỡng cha ông họ, và lợi tức kinh tế của thành Mecca do các bộ lạc đến dâng hương cúng các tượng thần, nên một số người của dòng Qureysh bắt đầu có phản ứng mạnh để ngăn chống sự phát triển của Islam. Hai người chống đối mạnh nhất là hai người bác của thánh Muhammad: ông Abu Jahil và ông Abu Lahab.
Theo chế độ thị tộc cổ Ả Rập, khi một người bị giết thì cả họ – những người chung đầu ông cố – có bổn phận phải báo thù, nên trong thời gian đầu nhóm đối lập không dám giết ông, và không dám giết những tín đồ thuộc dòng Qureysh ở Mecca. Họ thương lượng với bác của ông là ông Abu Talib, người quản lý đền Al Haram và tìm nhiều biện pháp mềm mỏng để ông chấm dứt truyền đạo. Nhưng ông Abu Talib nhất quyết bảo vệ giọt máu của người em trai quá cố, còn ông nhất quyết tiếp tục sứ mạng, nên các giải pháp thương lượng không đạt được kết quả mong muốn của phe chống đối.
Khi ông giảng đạo, họ châm biếm, chế nhạo, chửi rủa và ném đá. Họ đứng đón các bộ lạc từ xa đến hành hương và dặn đừng đến nghe ông. Điều này gợi sự tò mò nên có kết quả trái lại. Một vài người ở xa theo Islam và về bộ lạc họ truyền đạo, nên tín đồ vùng xa ngày càng đông. Tuy nhiên, có lúc thánh Muhammad không thể ra giảng trước công chúng được nữa vì sự chế nhạo, ném đá và các cách tương tự. Nhưng sau khi có vài người dũng kiện thuộc dòng Qureysh theo đạo và ra đứng bảo vệ thì ông lại tiếp tục.
Đối với những người từ xa đến Mecca làm việc, tứ cố vô thân, thường là nô lệ thì họ dùng những cực hình dã man để bức bách bỏ đạo. Một số không chịu nổi nên giả xưng bỏ đạo, hoặc có bỏ đạo thật. Một số khác bị giết hoặc bị chết trong lúc hành hạ, và được ghi nhớ là những người tử vì đạo. Một số khác kiên trì giữ đạo và sống sót sau nhiều cực hình.
Đợt tị nạn đến Abyssinia
Do sự bách hại đó, năm 615, khoảng 101 tín đồ Islam, trong đó có 18 phụ nữ, dẫn đầu bởi ông Othman là rể của thánh Muhammad đã trốn khỏi Mecca và đi đến xin tị nạn ở Abyssinia. Ông Othman vào yết kiến vị ‘negus’ (hoàng đế) xứ này và được chấp thuận tị nạn. Phe bảo thủ Mecca cho người đến Abyssinia đòi, nhưng ‘negus’ Abyssinia khước từ.
Năm buồn
Ông Abu Talib, người đã nuôi nấng thánh Muhammad từ lúc còn thơ, và người đã cương quyết bảo vệ ông trước phe bảo thủ, qua đời năm 619, lúc ông đã hơn 80 tuổi. Vài hôm sau lại đến lượt bà Khadija từ trần. Các nhà viết tiểu sử gọi năm này là “năm buồn” trong đời ông. Năm này công cuộc truyền đạo cũng gặp nhiều khó khăn. Lúc bấy giờ quyền quản lý đền Al Haram được về tay ông Abu Lahab, một trong hai người chống đối quan trọng nhất của ông, nhưng ông Abu Lahab lại tỏ vẻ hòa hoãn hơn.
Đêm Miraj
Vào năm 620, một hôm, thánh Muhammad kể lại với tín đồ và công chúng rằng đêm qua thiên thần Gabriel đã rước ông đi Jerusalem. Tại Jerusalem ông đã cầu nguyện nơi ngôi đền mà xưa kia thánh vương Solomon đã dựng lên lần đầu tiên. Sau đó ông cưỡi con thiên mã Al Buraq lên các tầng trời, được gặp các thánh đời trước như tổ Adam, Chúa Giê-Su, thánh Moses và thánh Abraham rồi được vào bái kiến Thiên Chúa (Vinh Danh Tối Cao). Dịp này, ông đã nhận được lệnh là các tín đồ Islam phải cầu nguyện 5 lần mỗi ngày. Tín đồ lắm người hoang mang ngờ vực, không biết còn nên tiếp tục tin ở ông hay không. Nhưng kế đó ông cho biết là trên đường về có thấy một đoàn khách thương từ Syria trở về, ông kể cho biết chi tiết của vài sự kiện nhỏ đã xảy ra cho đoàn khách thương đó, và ai đã nói câu gì. Những điều này được xác nhận khi đoàn khách thương này về đến Mecca.
Từ đó sự cầu nguyện mỗi ngày 5 lần trở thành giáo điều căn bản của Islam. Ngày nay, tại các xứ Islam, mỗi năm ngày 27 tháng 7 âm lịch Ả Rập là ngày nghỉ lễ kỷ niệm chuyến đi lên thượng giới của ông, gọi là chuyến đi Miraj. Tại các đền chùa, người ta cầu nguyện suốt đêm.
Hai lời thề ở Aqaba
Thành phố Yathrib nằm cách Mecca khoảng 450 km về phía bắc. Khoảng năm 620 có vài người Yathrib theo đạo, trở về truyền giảng được thành công lớn. Năm 621, tại đồi Aqaba ở Mecca, thánh Muhammad lần lượt gặp hai phái đoàn người Yathrib. Tại đây, hai nhóm người này đã thề trung thành với đạo và với ông. Họ cũng sẵn sàng đón tiếp những người bị bách hại ở Mecca và mời ông sang thành phố họ cư trú.
Cuộc thoát ly đi Yathrib
Sau hai cuộc hội thề này, nhiều tín đồ Islam ở Mecca dần dần trốn sang Yathrib. Thấy đây là một đe dọa cho kinh tế và tín ngưỡng của họ, phe bảo thủ của tộc Qureysh lại nhóm họp và tìm ra một ý kiến mới: mỗi chi của tộc Qureysh sẽ cử ra một thanh niên, đứng canh trước nhà thánh Muhammad, chờ ông bước ra thì đồng xông đến hạ sát, và như vậy những ai muốn báo thù cho ông sẽ, vì luân lý, không thể nào hướng sự trả thù đến tất cả các chi trong bộ tộc.
Thánh Muhammad thoát được cạm bẫy này. Ông cùng ông Abu Bakar trốn ra khỏi Mecca, và sau mấy tháng vừa đi vừa ẩn trú, họ đến được Yathrib.
Thời kỳ ở Medina (Yathrib)
Tổ chức cộng đồng tôn giáo và quốc gia
Đến Yathrib, ông được các tín đồ cũ mới đón tiếp nồng nhiệt. Ông được dành cho mọi danh dự và phút chốc trở thành lãnh tụ của đa số dân thành phố này, thành phố mà một thời gian sau được đổi tên thành “Madina-t-ul-Nabi” (« Thành Phố của vị Sứ Giả ») gọi tắt là Medina.
Việc đầu tiên ông làm ở đây là khởi công xây một thánh đường đơn sơ, và giảng đạo trước công chúng mỗi tuần vào buổi trưa thứ sáu. Ông cũng quy định khi cầu nguyện, nếu phân biệt được phương hướng thì hãy hướng mặt về Ngôi Đền Thiêng ở Jerusalem. Nhưng không đầy hai năm sau, có câu kinh Koran đưa lệnh khi cầu nguyện hãy hướng về đền Ka’aba ở Mecca.
Những người rời bỏ Mecca được gọi là những người ‘Muhajirin’ (“di cư”). Mỗi gia đình người “di cư” được một gia đình gốc Medina, gọi là người ‘Ansar’ (« tiếp trợ ») cho tá túc và giúp tìm kế sinh nhai. Cuộc thống kê đầu tiên cho biết có 186 gia đình “di cư” và khoảng 1500 tín đồ tổng cộng.
Medina lúc bấy giờ có hai bộ lạc Ả Rập chiếm đa số dân là bộ lạc Aus và bộ lạc Khajraz, và một thiểu số Do Thái với ba bộ lạc chính. Mỗi bộ lạc có một hoặc vài lâu đài, đồn lũy và đất cát cứ riêng. Các bộ lạc này vừa trải qua mấy năm chiến tranh với nhau. Thánh Muhammad họp các bộ lạc ấy lại, soạn một bản hiến pháp, và định quy chế thành bang cho Medina. Bản hiến pháp này gồm có 47 điều khoản, và đã được dịch ra nhiều thứ tiếng châu Âu.
Thánh Muhammad di cư từ Mecca đến Medina cùng với Abu Bakr năm 622[6]. Năm này về sau (vào năm 638) được Umar lấy làm năm khởi đầu kỷ nguyên của cộng đồng Islam, gọi là kỷ nguyên Hijri (viết tắt là AH, Hijri nghĩa là Cuộc Di Cư), hay chính là năm đầu tiên của lịch Hồi giáo. Ngày đầu tiên của kỷ nguyên Hijri, tức là ngày 1 tháng Muharram 1 AH, tương ứng với ngày 16 tháng 7 năm 622. Ngày nay kỷ nguyên này được dùng làm kỷ nguyên chính thức tại nhiều nước Islam, song song với kỷ nguyên Công giáo của Dương lịch. Năm 2008, Công Nguyên tương đương với năm 1429 lịch Hijri, cũng thường gọi là Hồi lịch (âm lịch Ả Rập mỗi năm chỉ có khoảng 355 ngày).
Sau đó một thời gian, luật nhịn chay tháng Ramadan được ban ra, và được coi là một sự giảm nhẹ so với luật ban xuống thời trước (Do Thái giáo và Cơ Đốc giáo nguyên thủy phải nhịn 40 ngày, thay vì 30 ngày). Luật Zakat (đóng góp an sinh xã hội, lấy từ 2,5% lợi tức đã trừ những chi tiêu căn bản), phân biệt với sự khuyến khích bố thí đã có từ trước, cũng được ban ra khoảng thời gian này.
Đương đầu với phe bảo thủ Mecca
Phe bảo thủ Mecca gởi thơ, mềm mỏng cũng có, hăm dọa tàn sát cũng có, để thuyết phục người Medina tuyệt giao với thánh Muhammad và các tín đồ đến từ Mecca. Họ cũng liên lạc, bí mật hoặc công khai với các bộ lạc ở Medina và các vùng lân cận, để cấm vận kinh tế hay để có nội ứng cho cuộc tấn công về sau.
Tín đồ Islam từ Mecca vẫn tiếp tục rải rác trốn đi Medina. Có lần phe bảo thủ cho người trà trộn trong những người này để hành thích ông. Nhưng khi thích khách đến gần thì ông nói cho biết là thích khách và người chủ mưu ám sát ông đã nói riêng những lời gì với nhau, khiến thích khách hoảng sợ, thú nhận mưu định và thật sự theo đạo.
Trận Badr
Trận chiến đầu tiên giữa cộng đồng Islam ở Medina và phe bảo thủ Mecca xảy ra năm 624. Địa điểm ở cách Medina khoảng 100 km về phía nam. Quân Mecca đông hơn 900, quân Islam chỉ được 313 người, nhưng thắng trận. Phe Mecca tử trận khoảng 70 người, trong đó có ông Abu Jahil, một trong hai người chống đối quan trọng nhất. Ông Abu Lahab không đi đánh, nhưng hay tin bại trận thì tức tối thành bệnh mà chết một tuần sau.
Đa số tù binh được đối xử tử tế, và được trả tự do đổi lấy tiền chuộc. Ai biết chữ thì phải dạy đọc dạy viết cho hai đứa trẻ ở Medina. Ai nghèo quá thì cũng được trả tự do mà không có điều kiện gì cả.
Trận núi Uhud
Cộng đồng Islam tiếp tục tăng trưởng. Năm 626, khi phe bảo thủ Mecca phái đến 3000 quân thì thánh Muhammad cũng có đến 1000 quân để ứng chiến. Trận này quân Mecca thắng, nhưng quân Medina giữ được các vị trí quan trọng, nên người Mecca phải rút về. Trận này cũng tăng uy tín cho thánh Muhammad vì quân Islam đã chiếm được thượng phong, nhưng một toán quân quên lệnh của ông, bỏ vị trí lo giành chiến phẩm, nên phe Mecca chuyển bại thành thắng.
Trận Chiến Hào
Năm 627, phe bảo thủ Mecca chuẩn bị trở lại với một đoàn quân đông hơn nữa. Tùy tài liệu, đoàn quân này đông 10.000, 12.000 hoặc 24.000, với một số lớn quân thuê từ các bộ lạc khác. Lúc này, quân Islam đã được 3.000. Theo lời cố vấn của ông Salman, người Ba Tư, thánh Muhammad cho đào chiến hào để ngăn địch. Ông tham gia công tác đào hào như tất cả mọi người.
Quân Mecca đến nơi, không qua được hào. Sau một thời gian bao vây, lều trại họ bị thiệt hại nặng trong một đêm mưa to gió lớn, nên phải rút lui. Trận đánh huy động nhiều quân nhất của hai bên, nhờ có chiến hào, trở thành trận đánh ít tổn thất nhân mạng nhất: 6 người ở Medina, 8 người phe Mecca vì những mũi tên bắn qua hào.
Hòa ước Hudaybiya
Năm 628, một thủ lĩnh lớn của miền đông – vựa lúa mì của bán đảo Ả Rập – là Thumamah bin Uthal theo Islam và cấm bán thực phẩm đi Mecca. Kinh tế của Mecca cũng gần kiệt quệ vì phí tổn tổ chức trận Chiến Hào, nên Mecca bị nạn đói đe dọa. Thánh Muhammad bèn ra lệnh xuất công quỹ giúp đỡ một số người nghèo túng ở Mecca, bán thực phẩm cho Mecca, và để cho người của phe bảo thủ Mecca tự do đi ngang qua vùng kiểm soát của Medina để buôn bán với Syria và Palestine.
Sau một số cử chỉ tỏ thiện ý muốn hòa bình với Mecca, thánh Muhammad cùng 1.400 người đi về Mecca với ý định hành hương, và không mang theo vũ khí. Phe bảo thủ Mecca dàn quân sẵn, và cử đại diện đến gặp ông tại đồi Hudaybiya. Họ ra điều kiện như sau:
1) Các tín đồ Islam không được viếng Mecca năm nay, mà chỉ được viếng năm tới, trong thời hạn tối đa 3 ngày.
2) Người nào từ Medina chạy đến Mecca, chính quyền Medina không được đòi lại. Ngược lại, người nào từ Mecca chạy đến Medina, chính quyền Medina phải giao trả nếu có cha hay chủ nhân ở Mecca đòi.
3) Hai bên đình chiến 10 năm. Không được đánh nhau trực tiếp, và cũng không được đánh nhau gián tiếp qua các đồng minh. Trong thời gian đó, mỗi bên có quyền đi ngang lãnh thổ của nhau.
Thánh Muhammad chấp thuận các điều kiện đó và ký kết hòa ước. Rồi ông trở về Medina.
Năm sau, cuộc hành hương của ông và những người đồng hành đến Mecca diễn ra tốt đẹp. Hai bên đều theo đúng điều đã giao kết tại Hudaybiya.
Trận Mouta
Khi dân thành Yathrib theo Islam hàng loạt năm 621 thì tại đấy có một số người chỉ làm theo số đông, nhưng không thật tâm theo đạo. Rồi thánh Muhammad ở phương xa đến cầm quyền, mang lại nhiều thay đổi, họ cảm thấy bị mất quyền lợi, mất địa vị. Do đó, ngay từ đầu, họ đã ngầm liên lạc với phe bảo thủ Mecca để làm nội ứng. Họ cũng tích cực khuyến khích một số bộ lạc xa gần chống lại chính quyền Islam.
Khi Mecca suy yếu từ sau trận Chiến Hào, họ tìm cách kéo các thế lực xa hơn, mạnh hơn vào thực hiện ý định của họ. Hoàng đế xứ Abyssinia vẫn luôn thân thiện với cộng đồng tín đồ Islam, nên nhất định không đánh Medina. Hai đế quốc Ba Tư và Đông La Mã thì trong tình trạng chiến tranh với nhau từ năm 603, nhưng lúc này Đông La Mã thắng thế, đã lần lượt thu hồi các đất Syria, Palestine và Ai Cập. Hoàng đế Đông La Mã là Heraclius đang có mặt trong vùng, nhận thấy có thể đưa một ít lực lượng đi chiếm thêm đất, hoặc ít ra đánh cho suy yếu một kình địch tương lai.
Được tin Đông La Mã tập trung lực lượng khá đông gần cửa ải vào bán đảo, thánh Muhammad phái một đội quân 3.000 người đi ngăn địch. Quân hai bên giao chiến tại Mouta. Theo At-Tabari, quân Medina bại trận, nhưng cũng cầm cự được 3 ngày. Đông La Mã thấy muốn thắng Ả Rập cũng phải tổn thất nhiều, và họ còn cần giữ lực lượng để phòng Ba Tư phản công, nên không tiến quân vào bán đảo.
Tiếp thu Mecca
Năm 630 có bộ lạc Banu Bakr đồng minh của Mecca đánh nhau với bộ lạc Khuza’ah đồng minh của Medina. Phe bảo thủ Mecca giúp bộ lạc Banu Bakr. Thánh Muhammad coi là họ đã xé bỏ hòa ước Hudaibiya qua hành động đó, nên chuẩn bị hưng binh, nhưng giữ bí mật không nói là sắp đi đâu. Thủ lĩnh phe bảo thủ Mecca là ông Abu Sufyan lo ngại, đích thân đến Medina điều đình, nhưng bị giữ lại không cho về.
Thánh Muhammad đem 10.000 quân đến Mecca. Phe bảo thủ Mecca hoang mang vì năm trước hai tướng giỏi nhất của họ là Khalid bin Walid và Amr bin Al Ass đã bỏ đi Medina theo Islam. Nay lại không có thủ lĩnh Abu Sufyan quyết định, nên đa số ngồi im không kháng cự.
Thánh Muhammad đã dặn quân sĩ không được hại mạng ai, ngoại trừ 20 người có thành tích bách hại tàn bạo nhất trước nay. Nhưng khi vào thành, ông được mặc khải lệnh tha thứ và hấp tấp truyền lệnh này. Lúc ấy có 3 người trong danh sách đã bị giết. Tướng Khalid về đến khu phố nhà thì gặp tướng Ikrimah – chỉ huy phó kỵ binh Mecca – với một toán quân nhỏ nghênh chiến. Một số người chết. Tướng Ikrimah trốn thoát được nhưng vài ngày sau đã trở về khi hay tin được ân xá.
Thánh Muhammad vào đền Al-Haram, cho dẹp đi các tượng thần, và bảo sơn lấp đi các hình ảnh của tín ngưỡng đa thần giáo. Kế đến ông ra tiếp công chúng tụ tập trước đền, phủ dụ chiêu an. Ngày hôm sau, có vụ án mạng do người từ Medina về trả thù riêng, ông khiển trách thủ phạm nặng nề, và sai đem 100 con lạc đà bồi thường gia đình nạn nhân, theo đúng phong tục.
Attab bin Asid, một nhân vật quan trọng của phe bảo thủ, nay theo Islam, được ông đặt làm thống đốc Mecca, và quy định lương bổng theo cơ chế chính quyền Medina. Khi vào xem kho tàng của đền Ka’aba từ nhiều năm được khách thập phương dâng cúng, người ta kiểm kê được hơn 55.000 lạng vàng [7]. Thánh Muhammad không chạm đến tiền này.
Sau khi ở lại Mecca vài tuần sắp xếp các công việc, ông trở về Medina.
Quốc gia Islam
Năm thứ 9 của kỷ nguyên Hijri (tương đương với năm 631) được các sử gia Islam gọi là Năm của Các Phái Đoàn. Năm ấy có rất nhiều phái đoàn đến từ khắp nơi trên bán đảo Ả Rập tuyên bố bộ lạc họ theo Islam và xin nội thuộc vào lãnh thổ Medina. Thánh Muhammad dành nhiều thời gian để tổ chức hệ thống hành chính, thuế khóa cho các vùng mới gia nhập. Ông nghiêm cấm gia đình và người trong họ lấy tiền công quỹ chi tiêu riêng.
Năm thứ 10 Hijri rất nhiều trường học được lập ra trong khắp lãnh thổ, và đặc biệt là ở Yemen phía nam bán đảo.
Chiến dịch Tabuk
Ba Tư ngày càng suy yếu, trong 3 năm ngôi hoàng đế qua tay ít nhất 5 người. Năm 631 Đông La Mã nhận thấy có thể yên tâm làm một cuộc viễn chinh vào Ả Rập. Được quân tế tác cho biết Đông La Mã chuẩn bị binh sĩ, thánh Muhammad bèn kêu gọi thánh chiến. Ông quy tụ được một đạo quân đông 30.000 người.
Thánh Muhammad và quân sĩ ra đến ải Tabuk, cách Medina khoảng 800 km về phía bắc. Đông La Mã thấy quân đối phương hùng hậu và kỷ luật, ngại nhiều tổn thất, nên không đến tấn công. Thánh Muhammad ở lại Tabuk ít lâu nhận định tình thế, rồi rút quân về.
Bài giảng ở Arafat
Năm 632 thánh Muhammad về Mecca hành hương lần cuối. Ngày 9 tháng 12 âm lịch Ả Rập, theo nghi thức hành hương, các tín đồ quy tụ ở đất Arafat, ngoại ô Mecca, để cầu nguyện. Tùy tài liệu, số tín đồ có mặt đông 90.000, 100.000 hoặc 140.000 người [8]. Thánh Muhammad đứng trên một đỉnh núi con là núi Từ Bi (‘Ar-Rahman’). Mỗi khoảng cách xa xa có một người khỏe giọng lặp truyền lại từng câu ông nói để mọi người đều nghe rõ.
Ông nhắc lại những tín điều quan trọng, dặn dò mọi người hãy cố gắng theo lời truyền dạy của kinh Koran, và tuyên bố là sứ mạng truyền đạo Islam của ông nay đã hoàn tất.
Những ngày cuối cùng
Mặc dù là lãnh tụ của một quốc gia rộng lớn, nhưng thánh Muhammad vẫn sống giản dị, ở nhà cửa sơ sài. Ông không đòi hỏi sự phục dịch, tự tay xách nước giếng khi cần tắm rửa. Ông thường nhịn chay, và tránh trong một bữa ăn hai thứ thịt. Trong thời gian bà Khadija còn sinh tiền, ông chỉ một vợ một chồng. Sau khi bà Khadija qua đời khoảng một năm thì ông tục huyền với một góa phụ, và sau đó thành hôn với mấy người nữa, đều là góa phụ hay đã ly dị chồng, ngoại trừ cô Aisha con ông Abu Bakar, trong những tình huống đặc biệt.
Đầu năm 11 Hijri, sức khỏe ông kém hẵn. Vài lần thấy mình không đủ sức dẫn lễ cầu nguyện ngày 5 lần ở thánh đường, nên ông nhờ ông Abu Bakar dẫn lễ thay. Ông kiểm lại tài sản, có chút ít đất đai thì ông để lấy huê lợi cho gia đình, còn 7 đồng dinar thì bố thí cho người nghèo. Ông cũng còn thanh gươm trị giá mấy đồng tiền vàng gởi cho người rể út là Ali, và một chiếc áo giáp nằm ở một hiệu cầm đồ người Do Thái ở Medina.
Ông qua đời ngày 12 tháng 3 âm lịch Ả Rập, cũng là sinh nhật của ông. Đã có nhiều người có khuynh hướng thờ phụng ông như một vị thần linh khi ông còn sinh tiền, nên ông Abu Bakar mới tuyên bố:
- Hỡi dân chúng ! Nếu ai tôn thờ Muhammad thì hãy biết rằng Muhammad đã chết. Còn ai tôn thờ Allah thì Allah vẫn hằng sống và không bao giờ chết !
Thi hài ông được an táng trong khuôn viên thánh đường gần nhà, nay gọi là thánh đường Al-Nabawy (« Thánh Đường Thiên Sứ »). Sau thánh đường mở rộng, phần mộ ông nay nằm trong toà đại điện.
Những người tiếp nối
Căn cứ vào việc thánh Muhammad đã nhờ ông Abu Bakar dẫn lễ cầu nguyện trong những ngày cuối cùng, ông Omar đề nghị ông Abu Bakar làm lãnh tụ. Đề nghị này được đa số chấp thuận.
Thánh Muhammad không thu nhận đồ đệ, không xưng hô thầy trò, nên những người tín đồ từng gặp qua ông, từng nghe giảng đều được gọi là Sahaba (“bạn đồng hành” hay “bạn đường”).
Chân dung
Thánh Muhammad không cho họa chân dung của ông, sợ rằng nhiều tín đồ Islam đời sau hướng về đó mà thờ phụng, trái với sứ mạng của ông. Theo Al-Tabari, ông Ali, rể ông tả rằng:
Gia đình và dòng dõi
Vợ con
Bà Khadija sinh cho ông 3 người con trai là Qasim, Tahir và Tayeb. Theo Al-Tabari, có thêm một người con trai nữa là Abdullah. Những người này đều chết lúc còn thơ ấu. Bốn người con gái là Roqayya, Um-Kulsum, Zainab và Fatima. Cô Roqayya sau là vợ ông Othman, vị khalip thứ ba của quốc gia Islam. Hai cô Um-Kulsum và Zainab gả cho hai con trai của ông Abu Lahab, bác của thánh Muhammad, cũng là người đối đầu quan trọng của ông. Vì vậy đã ly dị. Cô Fatima gả cho ông Ali, con của ông Abu Talib, cũng là bác của ông. Cô sinh được hai trai là Hassan và Hussein, là hai vị lãnh tụ rất được tôn sùng trong hệ phái Shia. Mộ của cô Fatima ở thành phố Qum, Iran nay là một thánh địa quan trọng của hệ phái này.
Những người vợ được nhiều tài liệu nhắc tới, nhưng không loại trừ xác suất tài liệu ngụy tạo là:
- Bà Sawda, một người đã theo chồng đi Abyssinia lánh nạn bách hại, khi về đến Mecca năm 620 thì chồng bà là ông Sukran qua đời, bà không còn nơi nương tựa.
- Bà Aisha, con ông Abu Bakar, gả cho ông lúc tuổi mới dậy thì. Bà nổi tiếng về kiến thức y học, và ngày nay nhiều người Bắc Phi thờ bàn tay của bà.
- Bà Hafsah, góa phụ, con ông Omar.
- Bà Um Habiba, một người đã đi lánh nạn ở Abyssinia và trở thành góa phụ, nhưng cũng là con ông Abu Sufyan lãnh tụ phe bảo thủ Mecca.
- Bà Maimun, góa phụ, cô ruột tướng Khalid.
Sau bà Khadija, thánh Muhammad không có con với ai, ngoại trừ một người tiểu thiếp tên là Maria do thống đốc Ai Cập gởi tặng. Người này sinh cho ông một bé trai tên là Ibrahim, nhưng chỉ nuôi được đến hai tuổi.
Các học giả như Al-Tabari và Muhammad Hamidullah thường liệt kê nhiều dị bản về các vợ con của thánh Muhammad, với các thông tin khác biệt, mâu thuẫn nhau.
Những hậu duệ là lãnh tụ tôn giáo
- Bài chi tiết: Các chi nhánh của Islam
- Bài chi tiết: Hệ phái Shia của Islam
Những hậu duệ là lãnh tụ quốc gia
- Nhà Fatimid (909 – 1171) ở Bắc Phi và Tây Á
- Nhà Sayyid (1414 – 1451) ở Ấn Độ
- Nhà Alaouite (1666 -) hiện trị vì tại Maroc
Những hậu duệ là thường dân
Theo bách khoa tự điển Quid 1990 của đài RTL (Radio Télévision Luxembourgeoise) xuất bản năm 1989, tại Iran có 600.000 người ‘sayyid’ (hậu duệ của thánh Muhammad theo phụ hệ) và 500.000 người ‘sharif’ (mẹ thuộc dòng dõi thánh Muhammad) (trang 979).
Hậu duệ của ông cũng khá đông đảo tại Ả Rập Saudi, Iraq, Syria, Jordan, Ai Cập, Libya, Tunisia, Algérie, Maroc, Ấn Độ, A Phú Hãn, Pakistan và Bangladesh.
Chú thích
- ^ Voltaire, Mahomet the Prophet or Fanaticism: A Tragedy in Five Acts, trans. Robert L. Myers, (New York: Frederick Ungar, 1964).
- ^ Voltaire Thư gửi Giáo hoàng Biển Đức XIV, viết ở Paris vào ngày 17 tháng 8 năm 1745. Bản tiếng Anh tại đây.
- ^ Le Prophète de l’Islam, sa vie, son oeuvre. Muhammad Hamidullah. Trang 59.
- ^ Le Prophète de l’Islam, sa vie, son oeuvre. Muhammad Hamidullah. Trang 67.
- ^ Le Prophète de l’Islam, sa vie, son oeuvre. Muhammad Hamidullah. Trang 79.
- ^ Moojan Momen (1985),An Introduction to Shi’i Islam: History and Doctrines of Twelver Shi’ism, Yale University Press, New edition 1987, p. 5.
- ^ Le Prophète de l’Islam, sa vie, son oeuvre. Muhammad Hamidullah. Trang 249. 70.000 onces, 1 once theo Pháp là 31g, phân biệt với ounce Anh là 28,35g.
- ^ Le Prophète de l’Islam, sa vie, son oeuvre. Muhammad Hamidullah. Trang 251.
Tham khảo
- Histoire des Envoyés de Dieu et des rois – nguyên tác tiếng Ả Rập “Tarikh al Rousoul wal Moulouk” của Muhammad ibn Djarir Al-Tabari (838-923), bản dịch tiếng Pháp do Mohamad Hamadé, dịch từ bản tiếng Đức của M. Hermann Zotenberg (1874), dịch từ bản tiếng Ba Tư của tể tướng Abou-‘Ali Mohammad Bel’Ami (963). Editions Al-Bustane, Paris 2002.
- Kinh Qur’an (ý nghĩa nội dung). Người dịch: Hassan Abdul Karim. Santa Ana, California 1997.
- La tradition musulmane – Ali Merad – Editions Que-Sais-Je ? – Presses Universitaires de France, Paris 2001.
- Le Prophète de l’Islam, sa vie, son oeuvre. Muhammad Hamidullah. Editions El-Najah. 6ème édition augmentée 1998, Paris.
- Les grandes dates de l’Islam, sous la direction de Robert Mantran, Editions Larousse, Paris 1990.
- Les minorités dans le monde – Faits et analyses – Joseph Yacoub – Editions Desclee de Brouwer – Paris 1998.
- L’Islam dans le monde – dossier présenté et établi par Paul BALTA – Edition La Découverte et Journal Le Monde – Paris 1986.
- Musulmans de Chine – Une anthropologie des Hui du Henan – Elisabeth Allès – Editions EHESS, Paris 2000.
- Quid 1990 – Dominique et Michèle Frémy, Editions Robert Laffont et Société des Encyclopédies Quid, 1989.
Liên kết ngoài
Các tiểu sử khách quan:
- Chương trình PBS về Muhammad (tiếng Anh)
- Tiểu sử trong bách khoa toàn thư Encarta (Anh)
- Bài viết về Muhammad trong số Encyclopædia Britannica năm 1911 (Anh)
- Các văn kiện viết bởi tín đồ Islam và người ngoại giáo với tính cách quý trọng tại University of Southern California (Anh)
Các tiểu sử viết bởi tín đồ Islam:
- Islamonline (tiếng Anh, Ả Rập)
- Tiểu sử bởi Harun Yahya (Anh)
- Ar-Raheeq Al-Makhtum (Mật hoa bịt kín) – Truyện ký của Nhà Thiên Sứ Cao quý (Anh)
- Cuộc đời thánh Muhammad – bởi Muhammad Husayn Haykal, dịch bởi Isma’il Razi A. al-Faruqi (Anh)
- Giới thiệu về Thiên Sứ Muhammad (Anh)
- www.muhammad.net – tiểu sử Thiên Sứ Muhammad và thêm nữa (Anh)
- Nhà Thiên Sứ Muhammad là ai? – có hình ảnh bởi ar-Rawdah an-Nabawiyah (Anh)
Quan điểm phê bình:
- Xu hướng trong các Tiểu sử Muhammad (Anh)
- Các bà vợ của Muhammad (Anh)
- Tên cuồng tín hay là Nhà tiên tri Muhammad (tiếng Pháp)
Các vấn đề khác:
- Sinh 570
- Mất 632
- Nhà tiên tri Hồi giáo
- Hồi giáo
- Người Hồi giáo
- Người Ả Rập
- Sinh thập kỷ 570
- Chính trị gia Ả Rập
- Nghị sĩ
- Nhà triết học
USS Card (CVE-11)
USS Card (CVE-11), (nguyên mang ký hiệu AVG-11, sau đó lần lượt đổi thành ACV-11, CVE-11, CVHE-11, CVU-11 và AKV-40), là một tàu sân bay hộ tống thuộc lớp Bogue của Hải quân Hoa Kỳ trong Chiến tranh Thế giới thứ hai. Nó nổi bật trong vai trò chống tàu ngầm đối phương, và sau khi chiến tranh kết thúc, đang khi trong lực lượng dự bị, nó được xếp lại lớp thành một tàu sân bay trực thăng hộ tống, rồi như một tàu sân bay tiện ích. Được tái hoạt động như một Tàu Hải quân Hoa Kỳ, Card từng tham gia vận chuyển máy bay sang Việt Nam và là một mục tiêu bị đặc công Quân Giải phóng miền Nam tấn công tại Sài Gòn vào ngày 2 tháng 5 năm 1964. Card bị tháo dỡ tại Clatskanie, Oregon, vào năm 1971.
Mục lục
Thiết kế và chế tạo
Card được đặt lườn vào ngày 27 tháng 10 năm 1941 như là một tàu chở hàng kiểu C-3 mang số hiệu lườn 178, nhưng được Ủy ban Hàng hải Hoa Kỳ trưng dụng trong khi đang chế tạo và được cải biến thành một tàu sân bay hộ tống với ký hiệu AVG 11. Nó được hạ thủy vào ngày 27 tháng 2 năm 1942 bởi hãng Seattle-Tacoma Shipbuilding tại Tacoma, Washington; được đỡ đầu bởi Bà J. Perry. Được xếp lại lớp thành ACV-11 vào ngày 20 tháng 8 năm 1942, Card được đưa ra hoạt động vào ngày 8 tháng 11 năm 1942 dưới quyền chỉ huy của Thuyền trưởng, Đại tá Hải quân J. B. Sykes.
Lịch sử hoạt động
Chiến tranh Thế giới thứ hai
Khởi hành từ San Diego vào ngày 18 tháng 1 năm 1943, Card đi đến Hampton Roads vào ngày 1 tháng 2 và tiến hành huấn luyện trong vịnh Chesapeake. Nó tham gia vận chuyển máy bay và binh lính từ New York đến Casablanca cho Chiến dịch đổ bộ lên Bắc Phi từ ngày 14 tháng 5 đến ngày 1 tháng 6, và quay trở về đến Norfolk vào ngày 5 tháng 7. Nó được xếp lại lớp với ký hiệu CVE-11 vào ngày 15 tháng 7 năm 1943. Card khởi hành từ Norfolk như là soái hạm của Đội đặc nhiệm TG 21.14, một trong những đội tìm và diệt tàu ngầm tiền phong của Hoa Kỳ để chống lại tàu ngầm Đức. Chuyến đi đầu tiên từ ngày 27 tháng 7 đến ngày 10 tháng 9 năm 1943 rất thành công. Máy bay của nó đã đánh chìm U-117 vào ngày 7 tháng 8 ở tọa độ 39°32′B 38°21′T, U-664 vào ngày 9 tháng 8 ở tọa độ 40°12′B 37°29′T, U-525 vào ngày 11 tháng 8 ở tọa độ 41°29′B 38°55′T, và U-847 vào ngày 27 tháng 8 ở tọa độ 28°19′B 37°58′T.
Chuyến đi thứ hai từ ngày 25 tháng 9 đến ngày 9 tháng 11 còn hiệu quả hơn nữa. Máy bay của Card phát hiện một nhóm bốn tàu ngầm đang được tiếp nhiên liệu vào ngày 4 tháng 10 và đã đánh chìm hai trong số chúng: U-460 ở tọa độ 43°13′B 28°58′T và U-422 ở tọa độ 43°18′B 28°58′T. Chín ngày sau ở tọa độ 48°56′B 29°41′T, U-402 trở thành nạn nhân của máy bay từ Card. Máy bay của nó diệt thêm một tàu ngầm vào ngày 31 tháng 10 khi họ đánh chìm U-584 ở tọa độ 49°14′B 31°55′T. Chiến công thứ năm cũng cuối cùng của chuyến đi này là vào ngày 1 tháng 11 bởi một trong những tàu hộ tống cho Card. Sau một cuộc đối đầu ác liệt ở tầm ngắn, tàu khu trục Borie đã húc trúng và đánh chìm U-405 ở tọa độ 50°12′B 30°48′T. Bị hư hại quá nặng không thể cứu, Borie được một trong các tàu hộ tống khác đánh đắm. Do hoạt động xuất sắc ở nhiệm vụ chống tàu ngầm trong giai đoạn từ ngày 27 tháng 7 đến ngày 25 tháng 10, Card và đội đặc nhiệm của nó đã được tặng thưởng Đơn vị Tuyên dương Tổng thống.
Card bắt đầu chuyến đi tìm-diệt tàu ngầm thứ ba của nó vào ngày 24 tháng 11 hướng ra Bắc Đại Tây Dương. Sau đó vào ngày 23 tháng 12, đội đặc nhiệm đi đúng vào một “đàn sói“; trong vòng 5 giờ Card có 12 lần tiếp xúc với đối phương. Tàu khu trục Schenck đã đánh chìm được tàu ngầm U-645 ở tọa độ 45°20′B 21°40′T, nhưng một trong các tàu hộ tống khác, Leary, bị đánh chìm do sự tấn công phối hợp của ba tàu ngầm ở tọa độ 45°00′B 22°00′T. Card săn đuổi các tàu ngầm đối phương suốt đêm chỉ với sự hộ tống của Decatur, trong khi Schenck cứu những người còn sống sót trên chiếc Leary. Đội đặc nhiệm quay trở về Norfolk vào ngày 2 tháng 1 năm 1944.
Từ ngày 18 tháng 3 đến ngày 17 tháng 5, Card làm nhiệm vụ vận chuyển giữa Norfolk và Casablanca, rồi trải qua một đợt đại tu kéo dài đến ngày 4 tháng 6, khi nó đi đến Quonset Point tiến hành các cuộc thực tập chuẩn nhận phi công. Nó quay trở về Norfolk vào ngày 21 tháng 6 để phục vụ như là hạt nhân của Đội đặc nhiệm 22.10. Đơn vị tìm-diệt tàu ngầm này rời Norfolk vào ngày 25 tháng 6, và vào ngày 5 tháng 7, hai trong số các tàu hộ tống của nó, các tàu khu trục hộ tống Thomas và Baker|(DE-190)|Baker, đã đánh chìm tàu ngầm Đức U-233 ở tọa độ 42°16′B 59°49′T. Ba mươi người còn sống sót của chiếc tàu ngầm, kể cả vị thuyền trưởng sau đó bị tử thương, được Card vớt lên và đưa lên bờ tại Boston vào ngày hôm sau.
Chuyến tuần tiễu chống tàu ngầm tiếp theo của Card diễn ra tại khu vực Caribbe từ ngày 10 tháng 7 đến ngày 23 tháng 8 không gặp sự kiện nào. Nó khởi hành vào ngày 18 tháng 9 như là soái hạm của Đội đặc nhiệm 22.2 để tuần tra ngoài khơi quần đảo Açores, trong đó nó đã phối hợp với Đội Hộ tống 9 Anh Quốc tấn công một tàu ngầm vào ngày 12 tháng 10. Sau một chuyến tuần tra khác cùng với Đội đặc nhiệm 22.2 từ ngày 1 tháng 12 năm 1944 đến ngày 22 tháng 1 năm 1945, Card đi vào Xưởng hải quân Philadelphia để được đại tu, vốn kéo dài cho đến ngày 7 tháng 2; sau đó nó vận chuyển máy bay Không lực Mỹ cùng nhân sự Lục quân và Hải quân đến Liverpool, và quay trở về Norfolk ngày 12 tháng 3. Từ ngày 21 tháng 3 đến ngày 24 tháng 5, Card đặt căn cứ tại Quonset Point, tiến hành chuẩn nhận tàu sân bay cho phi công; sau đó nó vận chuyển người và máy bay đến vịnh Guantanamo từ ngày 21 đến ngày 24 tháng 6, rồi băng qua kênh đào Panama để vận chuyển vật liệu đến Trân Châu Cảng và Guam, và quay về đến San Diego vào ngày 14 tháng 8 năm 1945. Được giao nhiệm vụ “Magic Carpet“, nó thực hiện hai chuyến đi đến Trân Châu Cảng và một chuyến đến khu vực Tây Thái Bình Dương từ ngày 21 tháng 8 đến ngày 16 tháng 12 năm 1945 để hồi hương cựu quân nhân phục vụ ở nước ngoài. Card rời Alameda vào ngày 7 tháng 1 năm 1946, quay trở về bờ Đông Hoa Kỳ, nơi nó được cho ngừng hoạt động và đưa về lực lượng dự bị tại Norfolk vào ngày 13 tháng 5 năm 1946.
Đang khi nằm trong lực lượng dự bị, nó được xếp lại lớp thành tàu sân bay hộ tống máy bay trực thăng với ký hiệu lườn CVHP-11 vào ngày 12 tháng 6 năm 1955; rồi thành một tàu sân bay tiện ích với ký hiệu lườn CVU-11 vào ngày 1 tháng 7 năm 1958.
Chiến tranh Việt Nam
Con tàu được cho tái hoạt động vào ngày 16 tháng 5 năm 1958 như là tàu hải quân USNS Card, và được xếp lại lớp vào ngày 7 tháng 5 năm 1959 như một tàu vận chuyển máy bay mang ký hiệu AKV-40. Nó hoạt động với một thủy thủ đoàn dân sự dưới sự kiểm soát của cơ quan Dịch vụ Vận tải biển Quân sự (MSTS), và dùng vào việc vận chuyển máy bay.
Ngày 2 tháng 5 năm 1964, trong khi neo đậu tại Sài Gòn, để bốc dỡ máy bay phục vụ chiến tranh cho Quân lực Việt Nam Cộng hòa, chiến sĩ đặc công của Quân Giải phóng Miền Nam Lâm Sơn Náo thuộc lực lượng đặc công Sài Gòn-Gia Định đã đặt 2 khối chất nổ, mỗi khối gồm 40 kg TNT và 2 kg C4. Hai khối thuốc nổ được đặt cách nhau 10m, áp chặt lườn tàu làm nổ tung một lỗ bên hông tàu. Card bị đắm ở độ sâu 6 m (20 ft) nước (độ sâu sông Sài Gòn tại cầu cảng). Nó được sửa chữa vá chỗ thủng và bơm nước, và nổi trở lại được vào ngày 19 tháng 5, rồi được kéo đến Căn cứ Hải quân vịnh Subic, và sau đó là Yokosuka để sửa chữa. Card quay trở lại phục vụ vào ngày 11 tháng 12.
Card cuối cùng được cho ngừng hoạt động vào ngày 10 tháng 3 năm 1970. Nó được rút khỏi danh sách Đăng bạ Hải quân vào ngày 15 tháng 9 năm 1970 và bị bán để tháo dỡ vào năm 1971.
Phần thưởng
Card được tặng thưởng danh hiệu Đơn vị Tuyên dương Tổng thống và ba Ngôi sao Chiến đấu do thành tích phục vụ trong Thế Chiến II.
Tham khảo
- Bài này có các trích dẫn từ nguồn en:Dictionary of American Naval Fighting Ships thuộc phạm vi công cộng: http://www.hazegray.org/danfs/carriers/cve11.htm
Liên kết ngoài
- Lớp tàu sân bay hộ tống Bogue
- Tàu sân bay hộ tống của Hải quân Hoa Kỳ
- Tàu sân bay hộ tống trong Thế Chiến II
- Tàu phụ trợ của Hải quân Hoa Kỳ
- Tàu phụ trợ trong Chiến tranh Lạnh
- Tàu phụ trợ trong Chiến tranh Việt Nam
Bão Nargis
Mục lục
- 1 Đường đi của bão
- 2 Ảnh hưởng
- 3 Sự kiện tiếp theo
- 4 Tranh cãi
- 5 Tham khảo
- 6 Liên kết ngoài
Đường đi của bão
Bão Nargis (tên do JTWC đặt: 01B, cũng gọi là Xoáy thuận nhiệt đới Nargis) là một xoáy thuận nhiệt đới mạnh đổ bộ vào Myanmar vào ngày 2 tháng 5 năm 2008, và là cơn bão chết người nhất trong lịch sử Myanmar.[7] Cơn bão gây ra lở đất vào ngày 2 tháng 5 năm 2008, gây sự tàn phá thảm khốc làm chết 90.000 người và hơn 56.000 người mất tích. Tuy vậy, riêng thị trấn Labutta đã báo cáo 80.000 người chết, với hơn 10.000 chết ở Bogale. Số người chết được chính quyền Myanmar công bố chính thức đã được giảm đi rất nhiều so với thực tế vì họ muốn tránh các phản ứng chính trị. Người ta sợ rằng và cũng rất có thể là vì thiếu sự cứu trợ, khoảng một triệu người đã hoặc sẽ chết vì thảm họa này.[8] Thiệt hại ước tính khoảng 10 tỷ Đô la Mỹ (USD).[9]
Đây là cơn bão gây thiệt hại về nhân mạng lớn nhất ở khu vực Bắc Ấn Độ Dương, cũng như là cơn bão có tên gây chết chóc đứng thứ hai sau bão Nina. Tính cả những cơn bão không được đặt tên, Nargis là cơn bão gây chết chóc thứ tám trong lịch sử thế giới. Nargis là cơn bão nhiệt đới đầu tiên gây hại cho quốc gia này kể từ bão Mala (cơn bão này mạnh hơn nhưng gây thiệt hại không lớn) đổ bộ vào trong 2006.
Tuy những thiệt hại do cơn bão gây ra là khủng khiếp, những nỗ lực cứu trợ ban đầu đã bị cản trở bởi sự từ chối của hội đồng quân sự Miến Điện. Tổng thống George W. Bush đã nói rằng cả thế giới đang tức giận sẽ lên án chính phủ Myanmar vì cái cách họ khắc phục hậu quả của cơn bão lịch sử.[10] Đảng cầm quyền ở Myanmar sau đó vài ngày đã chấp nhận hàng cứu trợ sau khi họ chấp nhận đề nghị của Ấn Độ.[11] Một điều nữa cản trở các nỗ lực cứu trợ là chỉ sau cơn bão mười ngày, một trận động đất gần trung tâm Trung Quốc đại lục, được biết tới như là Động đất Tứ Xuyên năm 2008 với độ lớn 7.9 độ richter đã cướp đi mạng sống của gần 70.000 người, và gây thiệt hại 86 tỉ Đô la Mỹ, một trong ba thảm họa tự nhiên kinh khủng nhất trong lịch sử loài người. Thêm nữa, nhiều hàng cứu trợ có vẻ như đã không đến được tay người bị nạn khi mà chúng được tìm thấy trong các chợ đen tại Myanmar, bất chấp các cảnh cáo trước đó của chính quyền.
Là cơn bão đầu tiên được đặt tên của mùa bão Bắc Ấn Độ Dương năm 2008, Nargis đã xuất hiện vào ngày 27 tháng 4 ở trung bộ của vịnh Bengal. Ban đầu, nó di chuyển chậm theo hướng tây bắc và gặp điều kiện thuận lợi nên đã mạnh lên. Không khí khô đã làm yếu cơn bào này vào ngày 29 tháng 4, dù sau khi bắt đầu di chuyển theo hướng đông thì Nargis nhanh chóng mạnh lên và đạt cường độ gió mạnh nhất với tốc độ ít nhất 165 km/h vào ngày 2 tháng 5; Trung tâm cảnh báo bão chung của Không lực và Hải quân Hoa Ky ̀đã đánh giá rằng tốc độ gió cao nhất là 215 km/h. Cơn bão này đã đổ bộ vào bờ tại Vùng Ayeyarwady của Myanmar với cường độ gần cao nhất và sau khi đi qua Yangon, cơn bão này suy yếu dần cho đến khi bị suy yếu gần biên giới giữa Myanmar và Thái Lan.
Ảnh hưởng
Vịnh Tây Bengal
Ở Sri Lanka, cơn bão gây ra mưa lớn, dẫn tới lũ lụt và lở đất trên mười quận của quốc gia này. các quận Ratnapura và Kegalle bị ảnh hưởng nặng nề nhất với hơn 3.000 gia đình mất nhà cửa. Hàng nghìn ngôi nhà chìm trong lũ lụt và 21 ngôi nhà đã bị tàn phá. Trận mưa lớn khiến 4.500 người mất nhà cửa[12] và hơn 35.000 người bị ảnh hưởng trên hòn đảo. Thông tin cho biết ba người trên đảo đã bị thương và hai người đã chết
Trung tâm Khí tượng Thủy văn Ấn Độ đã khuyến cáo các ngư dân tránh đường đi của bão Nargis. Sóng to và gió lớn đã được dự báo dọc bờ biển Tamil Nadu và Andhra Pradesh của Ấn Độ. Thêm vào đó, ảnh hưởng của cơn bão đã giúp hạ thấp nhiệt độ dọc bờ biển Ấn Độ, nơi đang hứng chịu đợt nóng khủng khiếp.[13]
Khi cơn bão được báo là sẽ đổ bộ gần Bangladesh, các viên chức đã yêu cầu nông dân nhanh chóng thu hoạch lúa. Vào thời điểm đó, quốc gia này đang hứng chịu nạn đói khủng khiếp gây ra bởi cơn bão Sidr vào năm ngoái cũng như các trận lũ trước đó, và sự đổ bộ trực tiếp của Nargis có thể hủy hoại hoa màu do sức bão, khiến tình trạng đói kém trầm trọng hơn.[14]
Myanmar
Liên Hiệp Quốc ước tính trong báo cáo rằng 1,5 triệu người đã bị ảnh hưởng nặng nề bởi cơn bão này.[15] Số người đang mất tích ước tính khoảng 27.838, với 43.318 được xác nhận là đã chết.[16] Một ước tính mới đây của chính phủ Myanmar đã đưa con số người chết lên 70.000, trong khi một vài tổ chức phi chính phớc tính tổng số người chết cuối cùng sẽ trên 100.000.[17] Các nhân viên cứu trợ quốc tế kết luận thêm răng 2 tới 3 triệu người mất nhà cửa, tình trạng tồi tệ nhất trong lịch sử Miến Điện, ngang với trận sóng thần tại Ấn Độ Dương năm 2004. Andrew Kirkwood, giám đốc quốc gia của Tổ chức Cứu lấy Trẻ em Liên hiệp Vương quốc Anh và Bắc Ai len, phát biểu rằng: ” Chúng tôi cho rằng có 50.000 người chết và hàng triệu mất nhà cửa, Tôi sẽ miêu tả nó là chưa từng có trong lịch sử Miến Điện (We’re looking at 50.000 dead and millions of homeless, I’d characterise it as unprecedented in the history of Burma)and on an order of magnitude with the effect of the tsunami on individual countries. Sẽ có nhiều người chết hơn cả trong cơn sóng thần tại Srilanka.” Là một tất yếu, chính phủ Myanmar đã tuyên bố năm khu vực trong vùng thảm họa, bao gồm: ba Divisions Yangon, Ayeyarwady và Bago, hai bang Mon và Kayin. Hàng nghìn ngôi nhà đã bị phá hủy; trong thị trấn Labutta, trong Ayeyarwady Division, tuyền hình quốc gia cho biết 75% các công trình xây dựng đã sập và 20% bị tốc mái. Một bản báo cáo cho biết 95% các công trình tại Châu thổ Irrawaddy đã bị phá hủy. Người ta tin rằng đây là cơn bão nhiệt chết người nhất kể từ cơn bão tại Bangladesh năm 1991, cơn bão đã giết trên 138.000 người. Tối thiểu 10.000 người được cho là đã chết trong ở thị trấn châu thổ Bogale.[18] Khoảng hai triệu người được cho là sẽ trở thành vô gia cư sau đó.
Một nhà ngoại giao tại thành phố Rangoon đã trả lời Reuters và miêu tả cho họ khung cảnh. Ông ta nói răng khu vực xung quanh trông như vùng chiến sự vì sự tàn phá của cơn bão.[19] Các dòng mưa lũ đã gây ra lở đất cũng như lũ, hủy hoạt hoa màu. Một viên chức Liên hợp Quốc cũng đã nhận xét về tình hình vào thời điểm diễn ra cơn bão. “Tình hình xấu. Gần như tất cả các ngôi nhà đã bị nghiền nát. Mọi người đang trong tình cảnh rất tồi tệ”, ông ta nói. Một viên chức Liên hợp Quốc khác cũng đã nói: “Châu thổ Irrawaddy bị tàn phá nặng nề không chỉ vì gió và mưa mà còn bởi sức tàn phá của gió bão.” Nhật báo điện tín của Anh cho biết giá gạo tại Miến Điện có thể sẽ bị ảnh hưởng do thảm họa này.[20]
Woradet Wirawekhin (th: วรเดช วีระเวคิน), Phó giám đốc Cục thông tin, Bộ Ngoại giao Thái Lan, phát biểu vào ngày 7 tháng 8 năm 2008 – có nhắc tới một bản báo cáo đệ trình bởi Bansan Bunnak (th: บรรสาน บุนนาค), Đại sứ Thái ở Yangon – rằng tình hình của thành phố đã xuống cấp và phần lớn các cơ sở kinh doanh và chợ đã đóng cửa. Ông cũng thông báo rằng người dân địa phương cũng sẽ đối mặt với khó khăn ngày càng tăng trong việc sinh tồn; giá gạo địa phương đã tăng hai hoặc ba lần.[21]
Sự kiện tiếp theo
Cứu trợ quốc tế
Danh sách các chính phủ đã viện trợ cho Myanmar:
Tranh cãi
Sự cản trở viện trợ của chính phủ quân sự
Chính phủ quân sự Myanmar nói quốc gia này chưa sẵn sàng để chấp nhận các nhân viên cứu trợ nước ngoài, giữa những chỉ trích đang dâng cao vì phản ứng chậm chạp của họ trước cơn bão khủng khiếp. Phát ngôn viên khu vực Châu Á của Chương trình Lương thực Thế giới Paul Risley nói rằng sự chậm trễ đó là “không có tiền lệ trong lịch sử hoạt động cứu trợ nhân đạo”.[45] Chính phủ Myanmar thậm chí còn tập trung hết sức lực của họ để truy đuổi các phóng viên đưa tin về cơ bão.[46]
Báo Thairath của Thái Lan cho biết nhiều người Miến Điện đang rất khó chịu với chính phủ quân sự, vì họ đã không được cảnh báo đầy đủ về cơn bão đang đến. Thêm nữa, họ tin rằng sự bất ổn gây ra bởi cơn bão và các trận lụt liên quan đã được làm trầm trọng thêm bởi sự phản ứng thiếu hợp tác của chính phủ quân sự. Ví dụ, không có phương án xử lý tại chỗ thích hợp cho số lượng xác chết đang tăng dần sau cơn bão nên thây người đang bị bỏ mặc nằm la liệt trên đường phố, tình hình càng lúc càng tồi tệ, điều đó đang biến những suy đoán của quốc tế về sự xuất hiện và lan rộng của dịch bệnh sẽ trầm trọng.[47] Bên cạnh đó, Cộng đồng Quốc tế Hỗ trợ Tù nhân Chính trị, đóng tại Bangkok, đã báo cáo về tình trạng vi phạm nhân quyền trong thời gian diễn ra thảm họa, cáo buộc các nhân viên thi hành án của chính phủ đã bắn vào các tù nhân của nhà tù Insein ở Yangon khi họ đang cố thoát khỏi tình trạng hỗn loạn. Có tin đưa 36 tù nhân đã bị giết và 70 người khác bị thương. Chính phủ Myanmar phủ nhận cả hai bản báo cáo.[48]
Vào ngày 9 tháng 5 năm 2008, hội đồng tướng lĩnh Myanmar chính thức chấp nhận viện trợ quốc tế bao gồm tiền, lương thực, thuốc men và các nhu yếu phẩm khác nhưng vẫn từ chối cho phép các lực lượng nhân đạo tiến hành cứu trợ trực tiếp.[49] Samak Sundaravej, Thủ tướng Thái Lan, thông cáo rằng, theo lời đề nghị của Eric G. John, Đại sứ Mỹ tại Thái Lan, ông sẽ viếng thăm Myanmar vào ngày 11 tháng 5 để thuyết phục hội đồng quân sự Myanmar mở cửa biên giới. Quinton Qquayae, Đại sứ Anh tại Thái Lan, sau đó nhận định rằng ông sẽ tháp tùng Thủ tướng Thái trong một nỗ lực thuyết phục chính phủ Myanmar.[50] Hội đồng quân sự đã ngay lập tức trả lời vào buổi chiều hôm đó (theo giờ Bangkok) rằng họ không hề chào đón bất cứ ai tại ời điểm này. Chuyến thăm vì thế đã bị hủy bỏ; tuy nhiên Samak nói rằng ông sẽ viết thư thuyết phục phía Myanmar ngay lập tức.[51]
Sự chậm trễ đã bắt đầu gây ra sự phản đối trong cộng đồng quốc tế. Cũng trong ngày 9 tháng 5 tại Bangkok, Richard Horsey, phái viên của Liên Hiệp Quốc, đã phát đi lời cảnh báo Myanmar hãy dừng ngay sự từ chối các nỗ lực cứu trợ trên quy mô lớn của cộng đồng quốc tế khi mà một cơn bão khác, tàn khốc như cơn bão Nargis, cũng đang hướng tới quốc gia này. Cơn bão mới sẽ làm tình hình tồi tệ hơn.[52] Tổng thư kí Liên Hiệp Quốc Ban Ki-moon đã hối thúc hội đồng quân sự chấp nhận viện trợ mà “không cản trở”. Lời góp ý của Ban được đưa ra sau khi Chương trình Lương thực Thế giới khôi phục viện trợ lương thực sau khi hai chiếc tàu trở bánh quy dinh dưỡng cao của họ bị tịch thu bởi quân đội Myanmar. Hạ viện Canada lên án sự phản ứng của chính quyền Myanmar trong một nghị quyết được thông qua ngày 9 tháng 5, 2008.[26]
Vào ngày 16 tháng 5 năm 2008, Đại sứ Myanmar tại Liên Hiệp Quốc đã buộc tội Pháp phái tàu chiến tới bờ biển Myanmar. Đại sứ Pháp lại Liên Hiệp Quốc đã phủ nhận cáo buộc con tàu đó là tàu chiến và cho rằng việc chính phủ Myanmar từ chuối hàng cứu trợ “có thể dẫn tới một tội ác chống lại loài người thực sự”. Pháp giải thích con tàu đó đang mang 1.500 tấn hàng cứu trợ. Thủ tướng Anh Gordon Brown đã buộc tội chính quyền quân sự vì đã để thảm họa tự nhiên trở thành một “thảm kịch nhân tạo” bởi những hành động sai lầm của họ. Ông cũng chỉ trích những hành động vô nhân đạo của Hội đồng quân sự Myanmar.
Ngày 19 tháng 5, Myanmar đã cho hàng cứu trợ từ các nước ASEAN vào.[53] Quyết định được đưa ra sau hội nghị thượng đỉnh khẩn cấp của ASEAN. Hàng cứu trợ bắt đầu đến Miến Điện vào ngày 21 tháng 5. Ban Ki-moon cũng đã tới quốc gia này vào ngày hôm đó để “thúc đẩy các nỗ lực cứu trợ”. Cùng ngày hôm đó, Ban thông báo rằng Myanmar sẽ sớm cho phép các nhân viên cứu trợ nhập cảnh không kể quốc tịch, dù cho tàu thuyền và máy bay trực thăng vẫn chưa được phép. Lời tuyên bố được đưa ra sau khi Ban có cuộc gặp hơn hai giờ với Tướng Than Shwe.
Vào ngày 23 tháng 5, các cuộc đàm phán giữa Ban Ki-Moon và Than Shwe đã kết thúc với sự cho phép các nhân viên cứu trợ quốc tế vào Myanmar. Chính phủ Myanmar vẫn phản đối sự hiện diện của các đơn vị vũ trang nước ngoài trên lãnh thổ của họ.[54]
Trưng cầu ý dân
Dù gặp phải sự phản đối của các đảng đối lập cũng như các quốc gia khác sau thảm họa tự nhiên, hội đồng quân sự vẫn tiến hành cuộc trưng cầu dân ý đã được lên lịch vào ngày 10 tháng 5 năm 2008. Việc bỏ phiếu dù sao sẽ được hoãn cho tới ngày 24 tháng 5 cho Yangon và các vùng bị ảnh hưởng nặng khác.[55]
Vào ngày 8 tháng 5 năm 2008, khoảng 30 người biểu tình đã tụ tập trước Đại sứ quan Myanmar ở Manila, Philippines, yêu cầu hội đồng quân sự hoãn bỏ phiếu và ngay lập tức chấp nhận viện trợ quốc tế. Những người biểu tình ở Philippines đưa ra lời kêu gọi: “đây không phải lúc cho chính trị, đây là lúc để cứu người.”. Chính phủ Hoa kỳ đã yêu cầu Liên Hiệp Quốc không ủng hộ cuộc trưng cầu. Aung San Suu Kyi, lãnh đạo phe đối lập Myanmar, cũng đã phát biểu rằng tiếng hành bỏ phiếu trong thời điểm thảm họa này là hành động không thể chấp nhận được.[47] Khoảng 500 nhà hoạt động Myanmar đã biểu tình trong ngày 10 tháng 5 bên ngoài Đại sứ quán của họ ở Kuala Lumpur, Malaysia, yêu cầu chế độ quân sự Myanmar hoãn cuộc trưng cầu hiến pháp cho dù cuộc trưng cầu đã bắt đầu bất chấp cơn bão tàn khốc.[56]
Một cuộc thăm dò ý kiến được tiến hành tại Myanmar vào ngày 9 tháng 5 năm 2008 bởi Mizzima, một người đưa tin Miến Điện, 64% những người được hỏi vẫn sẽ định bỏ phiếu trong cuộc trưng cầu ý kiến. Tuy nhiên, 71% không hề biết bản Hiến pháp thế nào và 52% vẫn chưa quyết định xem họ sẽ ủng hộ hay phản đối nó.[57]
Phân phát hàng cứu trợ
Tin tức của hãng tin AP đưa rằng hàng cứu trợ quốc tế được gửi cho nạn nhân của cơn bão đã bị sửa đổi để chúng giống như là của chính phủ quân sự, và một hãng tin nhà nước Myanmar liên tục phát những hình ảnh Tướng Than Shwe đang trình diễn hình ảnh ông phát hàng cứu trợ.[58]
Sau hơn một tuần kể từ thảm họa, chỉ một phần mười số người vô gia cư, bị thương hoặc có nguy cơ mắc bệnh nhận được trợ giúp.[58]
Phản ứng của các nhà hoạt động xã hội với việc ngăn chặn hàng cứu trợ
Một trang trên Facebook với tên gọi Hỗ trợ các Nỗ lực Cứu trợ Thảm họa Bão tại Miến Điện (Support the Relief Efforts for Burma (Myanmar) Cyclone Disaster Victims) với hơn 10.000 thành viên đã dùng các thành viên của nó để tổ chức Ngày Toàn cầu Hành động vì Myanmar vào ngày 17 tháng 5 năm 2008. Với sự giúp đỡ của Mạng lưới Hành Động Toàn Cầu vì Myanmar, Chiến dịch Myanmar Liên hiệp Vương quốc Anh và Bắc Ailen, Những người bạn Canada của Myanmar, và Chiến dịch Hoa Kỳ cho Myanmar, Info Birmanie, và một số lượng lớn các đối tác địa phương, Ngày Toàn cầu Hành động vì Miến Điện đã phát đi lời kêu gọi một cuộc can thiệp nhân đạo từ nhiều thành phố trên toàn thế giới.
Tham khảo
- ^ Myanmar cyclone toll rises to 138.000 dead, missing | Reuters
- ^ http://edition.cnn.com/2008/WORLD/asiapcf/05/16/myanmar.ap/index.html – CNN International – CNN.com
- ^ Myanmar junta warns against hoarding cyclone aid – MSNBC Wire Services – MSNBC.com
- ^ “Referendum in Myanmar likely to solidify junta’s power”. The Press Association. 11 tháng 5 năm 2008. Truy cập ngày 11 tháng 5 năm 2008.
- ^ U.N. chief: Focus for Myanmar turns to reconstruction – CNN.com
- ^ ReliefWeb » Document » Myanmar: Cyclone Nargis OCHA Situation Report No. 40
- ^ “80.000 dead in one Burma province”, The Australian, 8 tháng 5 năm 2008
- ^ Aid trickles into Burma, but toll ‘could reach 1 million if disease set in
- ^ “Asian bloc to handle Burma aid”. Toronto Star. 19 tháng 5, 2008. Truy cập ngày 19 tháng 5 năm 2008.
- ^ Klug, Foster (2008-05-12). “Bush says world should condemn Myanmar”. Associated Press. Truy cập ngày 13 tháng 5 năm 2008.
- ^ India urges Myanmar to accept global aid, junta agrees
- ^ Daily Mirror (30 tháng 4 năm 2008). “Floods leave thousands homeless”. Truy cập ngày 3 tháng 5 năm 2008.
- ^ Press Trust of India (28 tháng 4 năm 2008). “Orissa heat deaths rise to eight as cyclonic storm forms over Bay”. Truy cập ngày 3 tháng 5 năm 2008.
- ^ Herman, Steve (04-29-2008). “Bangladesh’s Farmers Told Not to Panic About Approaching Cyclone”. VOA News. Truy cập ngày 3 tháng 5 năm 2008.
- ^ Abs-Cbn Interactive, UN: 1.5 million people affected by Myanmar storm
- ^ Staff writer (15 tháng 5, 2008). “Myanmar cyclone toll ước tínhs soar”. CNN. Truy cập ngày 15 tháng 5 năm 2008.
- ^ Alexander, David (6 tháng 5 năm 2008). “Myanmar deaths may top 100.000: U.S. diplomat”. Yahoo! News. Truy cập ngày 7 tháng 5 năm 2008.
- ^ Tun, Aung Hla (6 tháng 5 năm 2008). “Cyclone kills 10.000 in one Myanmar town, aid promised”. Reuters India. Truy cập ngày 8 tháng 5 năm 2008.
- ^ UPDATE 1-Myanmar cyclone stirs more rice supply fears
- ^ Bell, Thomas (5 tháng 5, 2008). “Burma cyclone kills more than 350 people”. Daily Telegraph. Truy cập ngày 6 tháng 5 năm 2008.
- ^ Bản mẫu:Clarifyme(tiếng Thái Lan) ต้นโพธิ์ทรงปลูกรอดพายุ พระเทพฯ ทรงห่วงพม่า, Thai Rath, 9 tháng 5 năm 2008
- ^ Staff Writer (6 tháng 5. 2008). “Aid starting to trickle into Burma: agencies”. CTV. Truy cập ngày 6 tháng 5 năm 2008.
- ^ “Burma agrees to accept ASEAN cyclone aid”. CNN. 19 tháng 5 năm 2008. Truy cập ngày 19 tháng 5 năm 2008.
- ^ (tiếng Anh) Tony Eastley (7 tháng 5. 2008). “Australia pledges $3m relief to Burma”. ABC. Truy cập ngày 7 tháng 5 năm 2008.
- ^ (tiếng Anh) “Brunei gửi cứu trợ cho Myanmar”. The Brunei Times. 8 tháng 5 năm 2008. Truy cập ngày 8 tháng 5 năm 2008.
- ^ a ă “MPs condemn Burma’s ‘deplorable’ cyclone response”. CBC News. 9 tháng 5 năm 2008. Truy cập ngày 9 tháng 5 năm 2008.
- ^ Tents ‘still lacking’ for quake survivors, says Chinese premier
- ^ (tiếng Anh) “Phần Lan gửi lực lượng hỗ trợ khẩn cấp tới Myanmar”. Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Phần Lan. 7 tháng 5 năm 2008. Truy cập ngày 7 tháng 5 năm 2008.
- ^ “Statement of FM Ms. Bakoyannis regarding provision of humanitarian aid to Myanmar/Burma”. Greek Ministry of Foreign Affairs. 8 tháng 5 năm 2008. Bản gốc lưu trữ ngày 9 tháng 5 năm 2008. Truy cập ngày 8 tháng 5 năm 2008.
- ^ Abs-Cbn Interactive, Japan gives $10-M aid to Myanmar
- ^ [1]
- ^ “200.000 litas allocated to each Myanmar and China”, ELTA 16 tháng 5 năm 2008
- ^ “Aid to Myanmar tripled”. Newstalk ZB. 8 tháng 5 năm 2008. Truy cập ngày 9 tháng 5 năm 2008.
- ^ “Norway prepared to provide NOK 10 million for cyclone victims in Burma/Myanmar”. Ministry of Foreign Affairs of Norway. 8 tháng 5 năm 2008. Truy cập ngày 8 tháng 5 năm 2008.
- ^ (tiếng Anh) “Hàng cứu trợ tới Myanmar”. The Daily Times. 12 tháng 5 năm 2008. Bản gốc lưu trữ ngày 21 tháng 12 năm 2012. Truy cập ngày 12 tháng 5 năm 2008.
- ^ (tiếng Anh) “Nhân viên y tế Philippines sẵn sàng tới Myanmar”. Philippine Daily Inquirer. 9 tháng 5 năm 2008. Truy cập ngày 10 tháng 5 năm 2008.
- ^ “Самолет МЧС России доставил в Мьянму гуманитарную помощь”. Газета.Ru. 10 tháng 5 năm 2008. Truy cập ngày 10 tháng 5 năm 2008.
- ^ “Singapore sends off first batch of relief supplies to Myanmar”. Channel NewsAsia. 7 tháng 5 năm 2008. Truy cập ngày 7 tháng 5 năm 2008.
- ^ (tiếng Anh)“Bộ Ngoại giao Thái Lan hỗ trợ tài chính một khoản 100.000 USD cho Myanmar, sau “cơn bão Nargis””. Bộ Ngoại giao Thái Lan. 6 tháng 5 năm 2008. Bản gốc lưu trữ ngày 9 tháng 5 năm 2008. Truy cập ngày 6 tháng 5 năm 2008.
- ^ “Cunta’nın İnadı Öldürüyor”. Milliyet.com.tr. 9 tháng 5 năm 2008. Truy cập ngày 9 tháng 5 năm 2008.
- ^ “UK pledges £5m in aid for Burma”. BBC. 7 tháng 5. 2008. Truy cập ngày 7 tháng 5 năm 2008.
- ^ “USAID Burma: Cyclone Nargis”. Truy cập ngày 10 tháng 5 năm 2008. “USAID/OFDA Assistance to Burma Cyclone: $3.250.000”
- ^ “Gates: U.S. Military Ready to Help, Ships, Air Support Staged”. American Forces Press Service. 8 tháng 5 năm 2008. Truy cập ngày 8 tháng 5 năm 2008.
- ^ “Chính phủ Việt Nam viện trợ khẩn cấp cho nhân dân Myanmar bị thiệt hại do cơn bão Nargis”. Đài Tiếng nói Việt Nam. 8 tháng 5 năm 2008. Truy cập ngày 8 tháng 5 năm 2008.
- ^ (tiếng Anh)“Miến Điện trục xuất các nhân viên cứu trợ quốc tế”, BBC News Online, 9 tháng 5 năm 2008
- ^ (tiếng Anh)“Phóng viên CNN tại Myanmar bị truy đuổi khi đang đưa tin về cơn bão”, Associated Press via International Herald Tribune
- ^ a ă Bản mẫu:Clarifyme(tiếng Thái Lan) “พม่านับล้านไร้ที่อยู่ ศพอืดเน่า ผวาโรคระบาดซํ้า”. Thai Rath. 8 tháng 5 năm 2008. Truy cập ngày 8 tháng 5 năm 2008.
- ^ Bản mẫu:Clarifyme(tiếng Thái Lan) “ในหลวง-ราชินี สลดพระทัย พม่าพุ่ง 2 หมื่นศพ”. Thai Rath. 7 tháng 5 năm 2008. Truy cập ngày 7 tháng 5 năm 2008.
- ^ Myanmar chỉ nhận hàng tiếp tế! Tuoi Tre Online, 10-05-2008, truy cập 2008-05-09
- ^ Bản mẫu:Clarifyme(Thai) “สมัครบินด่วนไปพม่า11พ.ค. ทูตอังกฤษขอร่วมคณะด้วย”, Thai Rath, 9 tháng 5 năm 2008. Truy cập 2008-05-09.
- ^ Bản mẫu:Clarifyme(tiếng Thái) “สมัครยกเลิกเดินทางไปพม่า เจ้าบ้านแถลงขอแค่สิ่งของ”, Thai Rath, 2008-05-09. Truy cập 2008-05-09.
- ^ (tiếng Anh) “Liên Hiệp Quốc cảnh báo một cơn bão khác đang hướng đến Myanmar” AFP, 2008-05-09, truy cập 2008-05-09.
- ^ ASEAN sẽ điều phối nỗ lực cứu trợ cho Myanmar Việt Nam Net. Được truy cập ngày 17 tháng 7 năm 2008
- ^ Myanmar đồng ý tiếp đón mọi nhân viên cứu trợ nước ngoài Việt Nam Net. Được truy cập ngày 17 tháng 7 năm 2008
- ^ “Official: UN plane lands in Myanmar with aid after cyclone”, Associated Press, 8 tháng 5 năm 2008
- ^ “Malaysia: Hundreds Of Activists Stage Protest In Malaysia Against Myanmar Referendum”, SinChew, 10 tháng 5 năm 2008
- ^ “Poll finds a divided and indecisive public on referendum,” Mizzima, 2008-05-09, truy cập 2008-05-09.
- ^ a ă http://www.nola.com/newsflash/index.ssf?/base/international-27/1210422249176120.xml&storylist=mcyclone&thispage=3
Liên kết ngoài
Osama bin Laden
Osama bin Mohammed bin Awad bin Laden ( /oʊˈsɑːmə bɪn moʊˈhɑːm
ɪd bɪn əˈwɑːd bɪn ˈlɑːdən/, tiếng Ả Rập: أسامة بن محمد بن عوض بن لادن, ʾUsāmah bin Muḥammad bin ʿAwaḍ bin Lādin, thường được gọi Osama bin Laden hay Usama bin Laden; 10 tháng 3 năm 1957 – 2 tháng 5 năm 2011) là một người theo đạo Hồi chính thống và là người sáng lập ra tổ chức vũ trang al-Qaeda, là một trong số 10 đối tượng bị FBI truy nã toàn cầu. Chính quyền Mỹ treo giải thưởng 25.000.000 USD để lấy tính mạng, sau cái chết của Zarqawi.[5]
Dấu hiệu quan hệ giữa bin Laden và al-Qaeda là hàng loạt vụ tấn công khủng bố trên toàn thế giới, mà vụ phá hoại khủng khiếp nhất là sự kiện khủng bố ngày 11 tháng 9 năm 2001 tấn công vào Thành phố New York và thủ đô Washington, giết chết ít nhất 2.992 người. Bên cạnh tấn công khủng bố, nhiều tổ chức Hồi giáo đã liên kết với Al Qaeda. Trong một cuốn băng phát đi sau vụ tấn công tháng 11 của bin Laden, ông ta chính thức tuyên bố chống lại phương Tây và đặc biệt là Mỹ. Bên cạnh khủng bố, bin Laden còn là một nhà thơ.[6]
Kể từ năm 2001, Osama bin Laden và al-Qaeda từng là mục tiêu quan trọng của Chiến tranh chống khủng bố của Hoa Kỳ. Quân đội nghi ngờ rằng bin Laden và các thủ lĩnh al-Qaeda đang trốn gần biên giới Afghanistan và Các khu vực Hành chính Bộ lạc Liên bang của Pakistan. Ngày 1 tháng 5 năm 2011, Tổng thống Hoa Kỳ Barack Obama tuyên bố trên truyền hình toàn nước Mỹ rằng cùng ngày đó bin Laden bị quân Mỹ giết chết tại Abbottabad, Pakistan[7].[8] Xác chết của ông bị nhấn chìm xuống biển, sau khi đã hỏi ý kiến chính quyền Ả Rập Saudi[9].
Mục lục
Tiểu sử
Osama bin Mohammed bin Awad bin Laden sinh ra tại Riyadh, Ả Rập Saudi,[10] là con trai của Mohammed bin Awad bin Laden, một ông trùm tỉ phú về xây dựng của Tập đoàn Bin Laden có mối quan hệ mật thiết với gia đình hoàng gia Ả Rập Saudi như vua Abdul-Aziz và Bộ trưởng Tài chính Abdullah Suleiman,[11] với người vợ thứ 10, Hamida al-Attas (còn gọi là Alia Ghanem).[12] Trong một cuộc phỏng vấn năm 1998, bin Laden cho biết ngày sinh của ông là vào ngày 10 tháng 3 năm 1957.[13] Cha của bin Laden qua đời trong một tai nạn máy bay vào năm 1967, hưởng thọ 61 tuổi.
Gia đình và thời niên thiếu
Mohammed bin Laden ly dị với Hamida ngay sau khi Osama bin Laden chào đời. Mohammed tiến cử vợ cho Mohammed al-Attas, một người cộng sự của mình. Al-Attas kết hôn với Hamida vào cuối những năm 50 hay đầu những năm 60 và hiện vẫn đang chung sống.[14] Cặp đôi này có 4 con và bin Laden sống trong gia đình mới với 3 người anh cùng mẹ khác cha và 1 em gái.[12] Gia đình bin Laden đã thu được $5 tỉ trong ngành công nghiệp xây dựng, mà về sau ông cũng được thừa kế khoảng $25–30 triệu.[15]
Bin Laden được giáo dục như một Tín đồ Hồi giáo sùng đạo theo chủ nghĩa Wahhabi.[16] Từ 1968 đến 1976, học cấp 2 tai trường Al-Thager Model School.[12][17] Bin Laden học ngành Quản trị kinh doanh [18] tại Đại học King Abdulaziz, Jeddah. Vài báo cáo đề cập đến việc Bin Laden đã nhận bằng cử nhân ngành xây dựng vào năm 1979,[19] hoặc một tấm bằng cho ngành hành chính công vào năm 1981.[20] Một nguồn khác mô tả ông là một người chăm chỉ,[21] số khác cho rằng ông bỏ dở sau 3 năm khi chưa hoàn thành chương trình.[22]
Ở đại học, sở thích chính của bin Laden là tín ngưỡng, ở đó ông bị thu hút bởi cái gọi là “hiểu thấu Quran và jihad” và công việc từ thiện.[23] Những sở thích khác bao gồm làm thơ;[24] đọc sách, ngoài ra Bernard Montgomery và Charles de Gaulle còn tiết lộ thêm những sở thích của Osama như cưỡi ngựa một cách thuần thục, chơi bóng đá cũng rất tốt và thường là ở vị trí tiền đạo, cùng với việc hâm mộ đội tuyển Anh Arsenal F.C.. Và ngoài ra Osama cũng rất giỏi về toán học.[25]
Hình thành ý thức hệ
Khi theo học Đại học King Abdul Aziz, Osama đã gặp Sheik Abdallah Azzam là người đã hướng Osama vào con đường tôn giáo và chính trị phức tạp của cộng đồng Ả Rập.
Vào khoảng cuối 1979, Osama sang Pakistan, bắt đầu từ công việc hậu cần, tài trợ tiền, xây dựng trường học, nhà ở cho dân tị nạn Afghanistan ở Pakistan, và khuếch trương hình ảnh, uy tín từ đó, tạo nên một danh tiếng là người lương thiện và khả kính trong cộng đồng Afghanistan.
Khoảng giữa thập niên 1980, Osama chuyển sang sống ngay tại Afghanistan, điều hành việc xây dựng đường sá, đào hệ thống hầm trú ẩn cho các phiến quân Hồi giáo hay còn gọi là các mujahadeen – những người đang chống lại Liên Xô. Tại Afghanistan, Osama đã đóng góp tài chính phát triển tổ chức Maktab Al-Khidamat (MAK), là một tổ chức tuyển dụng nhân sự nhằm kiếm tài chính cho các tổ chức từ thiện Hồi giáo trên khắp thế giới.
Hoạt động
Nhận dạng
FBI mô tả Osama là một người đàn ông khá cao khoảng 1m93 – 1m98, nặng khoảng 75kg, da ngăm nâu màu ô liu, thuận tay trái, hay sử dụng gậy chống (en:cane) trong đi lại.[26]
Vợ con
Osama bin Laden có năm vợ, trong đó có hai người đã ly dị,
- Najwa Ghanem: sinh năm 1961, là chị họ (con của cậu) và là vợ đầu tiên (cưới năm 1974), có với Osama bin Laden 11 con:
- Abdallah Osama bin Laden (Abdallah bin Osama bin Muhammad bin ‘Awad bin Laden): sinh năm 1976
- Saad bin Laden (Sa’d bin Osama bin Muhammad bin ‘Awad bin Laden) sinh 1979
- Omar Osama bin Laden (Omar bin Osama bin Muhammad bin ‘Awad bin Laden): sinh năm 1981, là người đứng ra nhận làm đại sứ vì hòa bình[27] và là người có bà vợ thứ hai Jane Felix-Browne (Zaina Mohamed Al-Sabah) lớn hơn 24 tuổi, đã từng có 5 đời chồng[28]
- Muhammad bin Laden: sinh năm 1983, lấy con của Mohammed Atef, một thủ lĩnh al-Qaida năm 2001
- Umm Hamza, giáo sư tâm lý trẻ em, được cho là vợ ưa thích nhất của bin Laden. Bà cũng là bà vợ già nhất và hơn bin Laden tới 7 tuổi. Mặc dù có cơ thể mảnh dẻ và yếu ớt cũng như sắc đẹp khiêm tốn, bà xuất thân từ một gia đình “cao quý và giàu có”, tỏa ra “những phẩm chất tốt của hoàng gia” và rất trung thành với lý tưởng tử vì đạo (jihad).[29]
- Umm Khaled, giáo viên ngữ pháp tiếng Arab (cả hai phụ nữ này đều tiếp tục làm việc tại trường đại học và thường xuyên tới Ả Rập hàng ngày để làm việc trong thời gian họ ở Sudan.[30]
- Umm Ali bin Laden, đã từng xin ly dị khi ở Sudan. Theo Abu Jandal, cận vệ trưởng cũ của bin Laden, bà vợ Umm Ali đã từng xin bin Laden ly dị vì theo lời bà là “bà không thể sống một cuộc sống quá cứng nhắc và khổ cực”[31]
- Ali,
- Hamza bin Laden (Hamza bin Osama bin Muhammad bin ‘Awad bin Laden): sinh năm 1991, được cho là người có tham gia vào vụ ám sát bà Benazir Bhutto, cựu thủ tướng Pakistan.
Tham khảo
- ^ Dan Ackman. “The Cost Of Being Osama Bin Laden”. 2001-09-14. Truy cập ngày 15 tháng 3 năm 2011.
- ^ “Ayman al-Zawahiri appointed as al-Qaeda leader”. BBC News. Ngày 16 tháng 6 năm 2011. Truy cập ngày 25 tháng 6 năm 2011.
- ^ Osama Bin Laden (2007) Suzanne J. Murdico
- ^ Armstrong, Karen (ngày 11 tháng 7 năm 2005). “The label of Catholic terror was never used about the IRA”. The Guardian (London).
- ^ Zarqawi chết, 25 triệu USD về tay ai? và Tăng gấp đôi cái giá đầu bin Laden
- ^ Osama bin Laden là nhà thơ
- ^ Cooper, Helene (1 tháng 5 năm 2011). “Bin Laden dead, U.S. official says”. The New York Times (bằng tiếng Anh) (Công ty New York Times). Truy cập ngày 2 tháng 5 năm 2011. ‘President Obama said that on Sunday, a small team of U.S. operatives launched a “targeted assault” on a compound in the Pakistani city of Abbottabad where months of intelligence work had established that Mr. Bin Laden was living.’ Đã định rõ hơn một tham số trong
|author=và
|last=(trợ giúp)
- ^ “Lãnh tụ al-Qaeda Bin Laden ‘đã chết’”. BBC Việt ngữ. BBC. 2 tháng 5 năm 2011. Truy cập ngày 2 tháng 5 năm 2011.
- ^ Schmidle, Nicholas, “Getting Bin Laden“, The New Yorker, ngày 8 tháng 8 năm 2011.
- ^ “Frontline: Hunting Bin Laden: Who is Bin Laden?: Chronology”. PBS. Bản gốc lưu trữ ngày 10 tháng 2 năm 2006. Truy cập ngày 26 tháng 5 năm 2010.
- ^ David Johnson. “Osama bin Laden infoplease”. Infoplease. Bản gốc lưu trữ ngày 20 tháng 1 năm 2008. Truy cập ngày 26 tháng 5 năm 2010.
- ^ a ă â Steve Coll (ngày 12 tháng 12 năm 2005). “Letter From Jedda: Young Osama- How he learned radicalism, and may have seen America”. The New Yorker. Truy cập ngày 26 tháng 5 năm 2010.
- ^ “Osama bin Laden”. GlobalSecurity.org. Ngày 11 tháng 1 năm 2006. Truy cập ngày 26 tháng 5 năm 2010.
- ^ “The Mysterious Death of Osama Bin Laden”. Ngày 3 tháng 8 năm 2011. Truy cập ngày 4 tháng 11 năm 2011.
- ^ The Economist, “Osama bin Laden“, ngày 5 tháng 5 năm 2011, p. 93.
- ^ Beyer, Lisa (ngày 24 tháng 9 năm 2001). “The Most Wanted Man In The World”. Time. Truy cập ngày 26 tháng 5 năm 2010.
- ^ Bergen 2006, tr. 52
- ^ Messages to the World: The Statements of Osama bin Laden, Verso, 2005, p. xii.
- ^ Encyclopedia of World Biography Supplement, Vol. 22. Gale Group, 2002. (link requires username/password)
- ^ “A Biography of Osama Bin Laden”. PBS Frontline. Truy cập ngày 26 tháng 5 năm 2010.
- ^ Aziz Hug (ngày 19 tháng 1 năm 2006). “The Real Osama”. The American Prospect. Bản gốc lưu trữ ngày 30 tháng 4 năm 2008. Truy cập ngày 6 tháng 1 năm 2012.
- ^ Gunaratna, Rohan (2003). Inside Al Qaeda (ấn bản 3). Berkley Books. tr. 22. ISBN 0-231-12692-1.
- ^ Wright 2006, tr. 79
- ^ Michael Hirst (ngày 24 tháng 9 năm 2008). “Analysing Osama’s jihadi poetry”. BBC News. Truy cập ngày 26 tháng 5 năm 2010.
- ^ “Osama bin Laden’s bodyguard: I had orders to kill him if the Americans tried to take him alive”. Daily Mirror. Ngày 4 tháng 5 năm 2011. Truy cập ngày 20 tháng 4 năm 2012.
- ^ Osama bin Laden trong danh sách truy nã của FBI
- ^ Con trai bin Laden muốn thành ‘đại sứ vì hòa bình’
- ^ Con trai bin Laden cưới vợ già
- ^ Wright, Looming Tower, (2006), p.252
- ^ Wright, Looming Tower, (2006), p.194
- ^ http://www.peterbergen.com/bergen/articles/details.aspx?id=233
- ^ Bin Laden: Goal is to bankrupt U.S.
http://articles.cnn.com/2004-11-01/world/binladen.tape_1_al-jazeera-qaeda-bin?_s=PM:WORLD
Xem thêm
Liên kết ngoài
- Osama bin Laden collected news and commentary at Dawn
- Thêm tin tức và bình luận về Osama bin Laden trên The Guardian
- Thêm tin tức và bình luận về Osama bin Laden trên The New York Times
- Thêm tin tức và bình luận về Osama bin Laden trên The Wall Street Journal
- Các công trình liên quan hoặc của Osama bin Laden trên các thư viện của thư mục (WorldCat)
- Full text: bin Laden’s ‘letter to America’, The Observer, ngày 24 tháng 11 năm 2002
- Hunting Bin Laden, PBS Frontline, (November 2002)
- Young Osama, Steve Coll, The New Yorker, ngày 12 tháng 12 năm 2005
- How the World Sees Osama bin Laden, slideshow by Life
- The Osama bin Laden File from The National Security Archive, posted ngày 2 tháng 5 năm 2011
- Letters from Abbottabad from Combating Terrorism Center
- Sinh 1957
- Mất 2011
- Al-Qaeda
- Khủng bố
- Người Ả Rập Saudi
- Người thuận tay trái
- Sự kiện 11 tháng 9
- Chiến tranh khủng bố
- Osama bin Laden
- Khủng bố Hồi giáo
- Nhân vật trong Chiến tranh Afghanistan
- Nội chiến Afghanistan
Video yêu thích
Prophet Muhammad (PBUH) Complete life story in English
Đây là một câu chuyện đời hoàn chỉnh của nhà tiên tri Muhammad (PBUH)
KimYouTube
Trở về trang chính
Hoàng Kim Ngọc Phương Nam Thung dung Dạy và học Cây Lương thực Dạy và Học Tình yêu cuộc sống Kim on LinkedIn Kim on Facebook

markdown:
**. Wikipedia Ngày này năm xưa. ** ![ ](https://i1.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2b/Cave_Hira.jpg/220px-Cave_Hira.jpg)
[Hồi giáo](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o): Ngày sinh của nhà tiên tri [Muhammad](http://vi.wikipedia.org/wiki/Muhammad). Năm [1964](http://vi.wikipedia.org/wiki/1964)– [Chiến tranh Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Vi%E1%BB%87t_Nam): Tàu *bị chiến binh* [USS Card](http://vi.wikipedia.org/wiki/USS_Card_%28CVE-11%29) [Giải phóng](http://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%B7t_tr%E1%BA%ADn_D%C3%A2n_t%E1%BB%99c_Gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_mi%E1%BB%81n_Nam_Vi%E1%BB%87t_Nam)đánh bom khi đang neo đậu tại Sài Gòn, và sau đó bị đắm. Năm [2008](http://vi.wikipedia.org/wiki/2008)– [Bão Nargis](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A3o_Nargis)đổ bộ vào Myanmar làm hơn 130.000 người thiệt mạng, gây tổn thất 10 tỉ [đô la Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%B4_la_M%E1%BB%B9). Năm [2011](http://vi.wikipedia.org/wiki/2011)– [Osama bin Laden](http://vi.wikipedia.org/wiki/Osama_bin_Laden)bị [lực lượng biệt kích](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%B3m_Tri%E1%BB%83n_khai_Chi%E1%BA%BFn_tranh_%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t_H%E1%BA%A3i_qu%C3%A2n_Hoa_K%E1%BB%B3)của Hoa Kỳ [bắn chết](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%A1i_ch%E1%BA%BFt_c%E1%BB%A7a_Osama_bin_Laden)trong nơi ẩn náu tại [Abbottabad](http://vi.wikipedia.org/wiki/Abbottabad), Pakistan.
# 2 tháng 5
|Bài viết này cần thêm
|
Ngày 2 tháng 5 là ngày thứ 122 (123 trong
[năm nhuận](http://vi.wikipedia.org/wiki/N%C4%83m_nhu%E1%BA%ADn)) trong [lịch Gregory](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%8Bch_Gregory). Còn 243 ngày trong năm.
|
|[1](http://vi.wikipedia.org/wiki/1_th%C3%A1ng_5) **2** [3](http://vi.wikipedia.org/wiki/3_th%C3%A1ng_5) [4](http://vi.wikipedia.org/wiki/4_th%C3%A1ng_5) [5](http://vi.wikipedia.org/wiki/5_th%C3%A1ng_5) [6](http://vi.wikipedia.org/wiki/6_th%C3%A1ng_5) [7](http://vi.wikipedia.org/wiki/7_th%C3%A1ng_5) [8](http://vi.wikipedia.org/wiki/8_th%C3%A1ng_5) [9](http://vi.wikipedia.org/wiki/9_th%C3%A1ng_5) [10](http://vi.wikipedia.org/wiki/10_th%C3%A1ng_5) [11](http://vi.wikipedia.org/wiki/11_th%C3%A1ng_5) [12](http://vi.wikipedia.org/wiki/12_th%C3%A1ng_5) [13](http://vi.wikipedia.org/wiki/13_th%C3%A1ng_5) [14](http://vi.wikipedia.org/wiki/14_th%C3%A1ng_5) [15](http://vi.wikipedia.org/wiki/15_th%C3%A1ng_5) [16](http://vi.wikipedia.org/wiki/16_th%C3%A1ng_5) [17](http://vi.wikipedia.org/wiki/17_th%C3%A1ng_5) [18](http://vi.wikipedia.org/wiki/18_th%C3%A1ng_5) [19](http://vi.wikipedia.org/wiki/19_th%C3%A1ng_5) [20](http://vi.wikipedia.org/wiki/20_th%C3%A1ng_5) [21](http://vi.wikipedia.org/wiki/21_th%C3%A1ng_5) [22](http://vi.wikipedia.org/wiki/22_th%C3%A1ng_5) [23](http://vi.wikipedia.org/wiki/23_th%C3%A1ng_5) [24](http://vi.wikipedia.org/wiki/24_th%C3%A1ng_5) [25](http://vi.wikipedia.org/wiki/25_th%C3%A1ng_5) [26](http://vi.wikipedia.org/wiki/26_th%C3%A1ng_5) [27](http://vi.wikipedia.org/wiki/27_th%C3%A1ng_5) [28](http://vi.wikipedia.org/wiki/28_th%C3%A1ng_5) [29](http://vi.wikipedia.org/wiki/29_th%C3%A1ng_5) [30](http://vi.wikipedia.org/wiki/30_th%C3%A1ng_5) [31](http://vi.wikipedia.org/wiki/31_th%C3%A1ng_5)
## Mục lục
## Sự kiện
[264](http://vi.wikipedia.org/wiki/264)– [Tư Mã Chiêu](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C6%B0_M%C3%A3_Chi%C3%AAu)buộc [Ngụy Nguyên Đế](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%A0o_Ng%E1%BB%A5y_Nguy%C3%AAn_%C4%90%E1%BA%BF)phong mình làm Tấn vương, tăng đất phong từ 10 quận lên 20 quận, họ Tư Mã tiến gần hơn tới việc giành ngôi [nhà Ngụy](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%A0o_Ng%E1%BB%A5y). [1813](http://vi.wikipedia.org/wiki/1813)– [Chiến tranh Napoléon](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%A1c_cu%E1%BB%99c_chi%E1%BA%BFn_tranh_c%E1%BB%A7a_Napol%C3%A9on): Xảy ra [giao tranh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%ADn_L%C3%BCtzen_%281813%29)giữa quân [Pháp](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_ch%E1%BA%BF_th%E1%BB%A9_nh%E1%BA%A5t)– [Warszawa](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%B4ng_qu%E1%BB%91c_Warszawa)và quân [Nga](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Nga)– [Phổ](http://vi.wikipedia.org/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Ph%E1%BB%95)tại tây nam [Leipzig](http://vi.wikipedia.org/wiki/Leipzig). [1829](http://vi.wikipedia.org/wiki/1829)– Sau khi neo tàu gần đó, Thuyền trưởng Charles Fremantle tuyên bố thành lập Thuộc địa sông Swan thuộc [Anh](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Anh), tiền thân của [Tây Úc](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%A2y_%C3%9Ac). [1945](http://vi.wikipedia.org/wiki/1945)– [Đệ nhị thế chiến](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai), Berlin bắt đầu sụp đổ, Bộ chỉ huy quân Đức trong thành phố Beclin đầu hàng, hạ vũ khí, trận công phá Berlin kết thúc bằng chiến thắng của [Hồng quân Liên xô](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93ng_Qu%C3%A2n). [1997](http://vi.wikipedia.org/wiki/1997)– [Đảng Lao động](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A3ng_Lao_%C4%91%E1%BB%99ng_Anh)của Tony Blair chiếm đa số tại Nghị viện Anh, [Tony Blair](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tony_Blair)trở thành Thủ tướng, chấm dứt 18 năm cầm quyền của [Đảng Bảo thủ](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A3ng_B%E1%BA%A3o_th%E1%BB%A7_%28Anh%29). Ông cũng trở thành Thủ tướng trẻ nhất trong lịch sử 185 năm, khi vừa tròn 44 tuổi. [1964](http://vi.wikipedia.org/wiki/1964)– [Chiến tranh Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Vi%E1%BB%87t_Nam): Tàu *bị chiến binh* [USS Card](http://vi.wikipedia.org/wiki/USS_Card_%28CVE-11%29) [Giải phóng](http://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%B7t_tr%E1%BA%ADn_D%C3%A2n_t%E1%BB%99c_Gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_mi%E1%BB%81n_Nam_Vi%E1%BB%87t_Nam)đánh bom khi đang neo đậu tại Sài Gòn, và sau đó bị đắm. [2008](http://vi.wikipedia.org/wiki/2008)– [Bão Nargis](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A3o_Nargis)đổ bộ vào Myanmar làm hơn 130.000 người thiệt mạng, gây tổn thất 10 tỉ [đô la Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%B4_la_M%E1%BB%B9). [2011](http://vi.wikipedia.org/wiki/2011)– [Osama bin Laden](http://vi.wikipedia.org/wiki/Osama_bin_Laden)bị [lực lượng biệt kích](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%B3m_Tri%E1%BB%83n_khai_Chi%E1%BA%BFn_tranh_%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t_H%E1%BA%A3i_qu%C3%A2n_Hoa_K%E1%BB%B3)của Hoa Kỳ [bắn chết](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%A1i_ch%E1%BA%BFt_c%E1%BB%A7a_Osama_bin_Laden)trong nơi ẩn náu tại [Abbottabad](http://vi.wikipedia.org/wiki/Abbottabad), Pakistan. [2014](http://vi.wikipedia.org/wiki/2014)– [Hai trận lở đất](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%9F_%C4%91%E1%BA%A5t_Afghanistan_2014)tại tỉnh [Badakhshan](http://vi.wikipedia.org/wiki/Badakhshan_%28t%E1%BB%89nh%29), Afghanistan khiến nhiều người thiệt mạng và mất tích. [General Motors](http://vi.wikipedia.org/wiki/General_Motors)dành quyền kiểm soát [Chevrolet Motor](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Chevrolet_Motor&action=edit&redlink=1)công ty của Delaware.
## Sinh
[1729](http://vi.wikipedia.org/wiki/1729)– Nữ hoàng [Ekaterina II của Nga](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ekaterina_II_c%E1%BB%A7a_Nga)(m. 1796) [1917](http://vi.wikipedia.org/wiki/1917)– [Văn Tiến Dũng](http://vi.wikipedia.org/wiki/V%C4%83n_Ti%E1%BA%BFn_D%C5%A9ng), [Đại tướng](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_t%C6%B0%E1%BB%9Bng) [Quân đội Nhân dân Việt nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%C3%A2n_%C4%91%E1%BB%99i_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Vi%E1%BB%87t_Nam), Tư lệnh [Chiến dịch Hồ Chí Minh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_d%E1%BB%8Bch_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh)1975, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng [Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam)(m. [17 tháng 3](http://vi.wikipedia.org/wiki/17_th%C3%A1ng_3)năm [2002](http://vi.wikipedia.org/wiki/2002)) [1975](http://vi.wikipedia.org/wiki/1975)– [David Beckham](http://vi.wikipedia.org/wiki/David_Beckham), ngôi sao bóng đá [Anh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Anh).
- 1983 – Sam Winchester, Nhân vật hư cấu, 1 trong 2 nhân vật chính của Seri phim truyền hình dài tập Siêu Nhiên (Supernatural)
## Mất
[1908](http://vi.wikipedia.org/wiki/1908)– [Trần Đông Phong](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%A7n_%C4%90%C3%B4ng_Phong), du học sinh người Việt ở Nhật, hổ thẹn [tự vẫn](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%B1_v%E1%BA%ABn)vì nghĩ gia đình không giúp đỡ anh em học sinh trong [Phong trào Đông Du](http://vi.wikipedia.org/wiki/Phong_tr%C3%A0o_%C4%90%C3%B4ng_Du)(s. 1887) [1945](http://vi.wikipedia.org/wiki/1945)– [Hitler](http://vi.wikipedia.org/wiki/Adolf_Hitler)
- 1945 –
[Eugène Vaulot](http://vi.wikipedia.org/wiki/Eug%C3%A8ne_Vaulot), quân nhân người Pháp của Đức Quốc Xã (s. 1923) [1982](http://vi.wikipedia.org/wiki/1982)– [Nguyên Hồng](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%C3%AAn_H%E1%BB%93ng), nhà văn Việt Nam [2011](http://vi.wikipedia.org/wiki/2011)– [Osama bin Laden](http://vi.wikipedia.org/wiki/Osama_bin_Laden).
## Những ngày lễ và kỷ niệm
|
|
## Tham khảo
|
|![]()
[2 tháng 5](http://commons.wikimedia.org/wiki/Category:2_May?uselang=vi) [Thể loại](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i):
# Hồi giáo
**Hồi giáo** ( [tiếng Ả Rập](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_%E1%BA%A2_R%E1%BA%ADp): الإسلام *al-‘islām*), còn gọi là **đạo Islam**, là một [tôn giáo](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%B4n_gi%C3%A1o) [độc thần](http://vi.wikipedia.org/wiki/Thuy%E1%BA%BFt_%C4%91%E1%BB%99c_th%E1%BA%A7n) thuộc nhóm các [tôn giáo Abraham](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%B4n_gi%C3%A1o_kh%E1%BB%9Fi_ngu%E1%BB%93n_t%E1%BB%AB_Abraham). Đây là tôn giáo lớn thứ hai trên thế giới, sau [Kitô giáo](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kit%C3%B4_gi%C3%A1o), và là tôn giáo đang phát triển nhanh nhất, [[1]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o#cite_note-1) [[2]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o#cite_note-2) [[3]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o#cite_note-3) [[4]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o#cite_note-4) [[5]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o#cite_note-5) với số [6] [tín đồ](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=T%C3%ADn_%C4%91%E1%BB%93&action=edit&redlink=1)hiện nay là 1,57 tỷ, chiếm 23% dân số thế giới. [[7]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o#cite_note-7) [[8]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o#cite_note-CIA_Factbook-8)
Hầu hết người theo đạo hồi thuộc hai dòng,
[Sunni](http://vi.wikipedia.org/wiki/Sunni) (75–90%), hoặc [9] [Shia](http://vi.wikipedia.org/wiki/Shia)(10–20%). Có khoảng 13% người theo đạo Hồi sống ở [[10]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o#cite_note-Shia-10) [Indonesia](http://vi.wikipedia.org/wiki/Indonesia), cộng đồng quốc gia Hồi giáo lớn nhất chiếm 25% ở [[11]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o#cite_note-Miller_2009.2C_pp.8.2C17-11) [Nam Á](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_%C3%81), 20% [[11]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o#cite_note-Miller_2009.2C_pp.8.2C17-11) [Trung Đông](http://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_%C4%90%C3%B4ng), và 15% ở [[12]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o#cite_note-12) [hạ Sahara](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A2u_Phi_h%E1%BA%A1_Sahara). Một số cộng đồng khác ở [Châu Âu](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%82u), [Trung Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c), [Nga](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nga), và [châu Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A2u_M%E1%BB%B9). Các cộng đồng di dân và chuyển đạo cũng có ở nhiều nơi trên thế giới.
## Mục lục
## Nguồn gốc
Đối với người ngoài, đạo Hồi giáo ra đời vào
[thế kỷ 7](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_7) tại [bán đảo Ả Rập](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A1n_%C4%91%E1%BA%A3o_%E1%BA%A2_R%E1%BA%ADp), do Thiên Sứ [Muhammad](http://vi.wikipedia.org/wiki/Muhammad) nhận mặc khải của thượng đế truyền lại cho con người qua thiên thần Jibrael. Đạo Hồi chỉ tôn thờ [Allah](http://vi.wikipedia.org/wiki/Allah) [Đấng Tối Cao](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C6%B0%E1%BB%A3ng_%C4%91%E1%BA%BF), Đấng Duy Nhất (tiếng Ả Rập: الله *Allāh*). Đối với tín đồ, Muhammad là vị [Thiên Sứ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Thi%C3%AAn_s%E1%BB%A9) cuối cùng được Allah [mặc khải](http://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%B7c_kh%E1%BA%A3i) Thiên [Kinh Qur’an](http://vi.wikipedia.org/wiki/Qur%E2%80%99an) (còn viết là Koran) qua Thiên thần [Jibrael](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Jibrael&action=edit&redlink=1).
Điều đầu tiên chúng ta nên biết và hiểu rõ về Islam là từ “Islam” có nghĩa là gì. Tên Islam không được đặt theo tên người như trong trường hợp
[Kitô giáo](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kit%C3%B4_gi%C3%A1o), được đặt tên theo [Chúa Giê-su](http://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%C3%AA-su), [Phật giáo](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o) được đặt tên theo [Đức Phật](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BA%A5t-%C4%91%E1%BA%A1t-%C4%91a_C%E1%BB%93-%C4%91%C3%A0m), [đạo Khổng](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nho_gi%C3%A1o) được đặt tên theo Đức [Khổng Tử](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kh%E1%BB%95ng_T%E1%BB%AD), và [chủ nghĩa Mác](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_Marx) được đặt tên theo Các Mác.
## Các tên gọi và cụm từ liên quan
Nguyên nghĩa của « Hồi giáo » trong tiếng Ả Rập là
**Islam** và có nghĩa là “vâng mệnh, quy phục Thượng Đế”. Người theo Islam, trong tiếng Ả Rập gọi là **Muslim**, do đó có các chữ *muslim*, *moslem* tiếng Anh và *musulman* tiếng Pháp. Danh từ « Hồi giáo » xuất xứ từ dân tộc [Hồi Hột](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93i_C%E1%BB%91t). [Hồi Hột](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93i_C%E1%BB%91t) là nước láng giềng phương bắc của [Trung Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c) từ năm 616 đến 840. Lúc rộng lớn nhất lãnh thổ họ đông đến [Mãn Châu](http://vi.wikipedia.org/wiki/M%C3%A3n_Ch%C3%A2u), tây đến [Trung Á](http://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_%C3%81) , và họ đã giúp [13] [nhà Đường](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng)dẹp được loạn [An Lộc Sơn](http://vi.wikipedia.org/wiki/An_L%E1%BB%99c_S%C6%A1n). Với thời gian, cách gọi đổi thành « Hồi Hồi ». Tài liệu xưa nhất dùng danh từ « Hồi Hồi » là [Liêu Sử](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Li%C3%AAu_S%E1%BB%AD&action=edit&redlink=1), soạn vào thế kỷ 12. Đời nhà Nguyên (1260 – 1368), tại Trung Quốc, cụm từ « người Hồi Hồi » được dùng để chỉ định người Trung Á, bất luận theo tín ngưỡng nào. Đến đời Minh (1368 – 1644), cụm từ « người Hồi Hồi » mới dần dần đổi nghĩa để chỉ định tín đồ Islam. [[14]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o#cite_note-Traditional_China_1800-14) [[14]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o#cite_note-Traditional_China_1800-14)
Trước đó, người Hán thường gọi Islam là « Đại Thực giáo » hay « đạo A-lạp-bá ».
« A-lạp-bá » là phiên âm tiếng Hán của danh từ « Ả Rập ». « Đại Thực » là phiên âm của chữ « [15] [Tazi](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Tazi&action=edit&redlink=1)», [tiếng Ba Tư](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Ba_T%C6%B0)dùng gọi người « Ả Rập », vì « Tazi » là tên một bộ tộc người « [Ả Rập](http://vi.wikipedia.org/wiki/%E1%BA%A2_R%E1%BA%ADp)» tiếp xúc nhiều với [Ba Tư](http://vi.wikipedia.org/wiki/Iran)thời xưa. [[16]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o#cite_note-16)
Bởi « Hồi Hồi » là tên gọi chủng tộc, không phải là dịch nghĩa của chữ
**Islam** hay một tôn chỉ của Islam, nên một số người hạn chế dùng danh từ « Hồi giáo » hay « đạo Hồi ». Trường hợp các tên « Đại Thực » hay « A-lạp-bá » cũng thế. Bởi thế, tại Trung Quốc, ngay từ năm 1335, thời [nhà Nguyên](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_Nguy%C3%AAn), đã có người đề ra cụm từ **Thanh Chân giáo** (清真教) để thích nghi hơn với tiếng Hán . Đề nghị này được hưởng ứng rộng rãi nên ngày nay [17] **Thanh Chân giáo**là cụm từ được ghi trong nhiều từ điển tiếng Hán . Tại Trung Quốc ngày nay cũng có nhiều “Thanh Chân tự” (清真寺) (thánh đường Islam) và “Thanh Chân thực đường” (清真菜堂) (quán ăn, nhà ăn [[18]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o#cite_note-18) [halal](http://vi.wikipedia.org/wiki/Halal)).
Ngày nay tại Trung Quốc người ta cũng thường gọi
**Islam** theo phiên âm là **Y Tư Lan giáo** (伊斯蘭教 Yīsīlán jiào). . Cơ quan đại diện Islam chính thức tại [19] [Trung Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c)có tên là “Trung Quốc Y Tư Lan giáo hiệp hội” (中国伊斯兰教协会 *Zhōngguó Yīsīlánjiào xiéhuì*) được ra đời ngày 11 tháng 5 năm 1953, trực thuộc chính quyền và có trụ sở tại [Bắc Kinh](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%AFc_Kinh). Wikipedia Trung văn cũng dùng danh từ **Y Tư Lan giáo**.
Nhiều tài liệu, văn bản trong
[tiếng Việt](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Vi%E1%BB%87t) từ nhiều năm nay cũng dùng danh từ **đạo Islam** hay **đạo Ixlam**. Tuy nhiên, nhiều tín hữu Islam nói [tiếng Việt](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Vi%E1%BB%87t) vẫn dùng danh từ **Hồi giáo** vì đã quen nghĩ đến, nói đến danh từ này một cách tôn kính.
## Giáo lý
Tuy cùng một hệ thống nhất thần của
[các tôn giáo khởi nguồn từ Abraham](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%B4n_gi%C3%A1o_kh%E1%BB%9Fi_ngu%E1%BB%93n_t%E1%BB%AB_Abraham) nhưng giáo lý Hồi giáo không chịu ảnh hưởng tư tưởng của [Ki tô giáo](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kit%C3%B4_gi%C3%A1o) và [Do Thái giáo](http://vi.wikipedia.org/wiki/Do_Th%C3%A1i_gi%C3%A1o). Thể hiện rõ trong [kinh Koran](http://vi.wikipedia.org/wiki/Qur%E2%80%99an) (trong 6219 câu của kinh này đã thể hiện nội dung của kinh [Cựu Ước](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%B1u_%C6%AF%E1%BB%9Bc) và [Tân Ước](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%A2n_%C6%AF%E1%BB%9Bc)). Không như những tôn giáo bạn, đạo Hồi chỉ có duy nhất một quyển thiên kinh [Qur’an](http://vi.wikipedia.org/wiki/Qur%E2%80%99an), gồm có 114 chương, 6236 tiết. Đối với các tín đồ Hồi giáo, thiên kinh Qur’an là một vật linh thiêng, vì đó chính là lời phán của Allah Đấng Toàn Năng.
Người Hồi giáo tin tưởng các vị sứ giả đến trước sứ giả Muhammad, kể từ
[Adam](http://vi.wikipedia.org/wiki/Adam) đến [Jesus](http://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%C3%AA-su) xuyên qua [Noah](http://vi.wikipedia.org/wiki/Noah), [Abraham](http://vi.wikipedia.org/wiki/Abraham), [Moise](http://vi.wikipedia.org/wiki/Moses), v.v. Họ cũng tin tưởng [Cựu ước](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%B1u_%C6%AF%E1%BB%9Bc) và [Tân ước](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%A2n_%C6%AF%E1%BB%9Bc) là kinh sách của Allah nhưng họ không thi hành theo vì sự “lệch lạc” do người Do Thái giáo và Thiên Chúa giáo tạo ra và thiên kinh Qur’an được Allah mặc khải xuống để điều chỉnh lại những gì đã sai trái ở hai kinh sách đó.
- Jesus đối với người Hồi giáo là một sứ giả rất được kính mến, nhưng họ không tin Jesus là con của Thiên Chúa (Allah), đối với họ Jesus chỉ là một con người, một sứ giả như mọi sứ giả khác vì theo quan điểm của Hồi giáo thì Thiên Chúa không có con, như Thiên kinh Qur’an đã phán:
*Allah là Đấng Tạo Thiên Lập Địa! Làm thế nào Ngài có con khi Ngài không hề có người bạn đường? Chính Ngài là Đấng đã sáng tạo và thông hiểu tất cả mọi vật.”*(trích 6:101)
-
- Hồi giáo không chấp nhận tội tổ tông, việc làm của
[Adam](http://vi.wikipedia.org/wiki/Adam)và [Eve](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Eve&action=edit&redlink=1)không phải là nguồn gốc tội lỗi của loài người. Và không có một ai có quyền rửa tội cho một ai khác; ngoại trừ Allah.
Sự khác nhau giữa
[Cựu Ước](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%B1u_%C6%AF%E1%BB%9Bc), [Tân Ước](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%A2n_%C6%AF%E1%BB%9Bc) và [Thiên Kinh Qur’an](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Thi%C3%AAn_Kinh_Qur%27an&action=edit&redlink=1) trên quan điểm Đấng Toàn Năng như sau:
Thiên Chúa sáng tạo con người theo hình ảnh mình.
Ta và Cha ta là một.
[Gioan](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Gioan&action=edit&redlink=1)10:30.
Ngài là Đấng Duy Nhất. Allah Đấng Độc Lập và Cứu Rỗi. Ngài chẳng sinh ra ai và cũng chẳng ai sinh ra Ngài. Không một ai đồng đẳng với Ngài.
Đạo Hồi không có Mười Điều Răn như đạo Ki Tô nhưng kinh Qur’an cũng liệt kê mười điều tương tự:
- Chỉ tôn thờ một Thiên Chúa (tiếng Á Rập là Allah).
- Vinh danh và kính trọng cha mẹ.
- Tôn trọng quyền của người khác.
- Hãy bố thí rộng rãi cho người nghèo.
- Cấm giết người, ngoại trừ trường hợp đặc biệt (*).
- Cấm ngoại tình.
- Hãy bảo vệ và chu cấp trẻ mồ côi.
- Hãy cư xử công bằng với mọi người.
- Hãy trong sạch trong tình cảm và tinh thần.
- Hãy khiêm tốn
(*) Trường hợp đặc biệt được phép giết người mà không bị trọng tội là:
1) Trong khi kháng cự hoặc chiến đấu chống lại những kẻ lùng giết người đạo mình nhằm cưỡng bách bỏ đạo. Nhưng nếu chiến thắng, phải noi gương thiên sứ Muhammad, tha thứ và đối xử nhân đạo với phần đông kẻ bại trận.
2) Giết những tên sát nhân để trừ hại cho dân lành.
Ngoài ra tín đồ Hồi giáo có một số luật lệ:
- Một lần trong đời, họ phải hành hương về thánh địa
[Mecca](http://vi.wikipedia.org/wiki/Mecca), nhưng với điều kiện họ không vay mượn hay xin phí tổn. Trước khi đi, họ phải lo cho gia đình vợ con đầy đủ những nhu cầu cần thiết trong thời gian họ vắng mặt hành hương.
- Nghiêm cấm ăn máu, thịt con vật đã chết trước khi được cắt tiết theo nghi thức; không được ăn thịt lợn vì
[lợn](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi_L%E1%BB%A3n)là con vật ô uế. [[20]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o#cite_note-20)
- Nghiêm cấm uống
[rượu](http://vi.wikipedia.org/wiki/R%C6%B0%E1%BB%A3u)và các thức uống lên men.
- Nghiêm cấm cờ bạc.
- Nghiêm cấm gian dâm và trai gái quan hệ xác thịt trước khi cưới hỏi.
- Nghiêm cấm ăn những con vật ăn thịt sống hay ăn tạp (như
[chó](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%B3), [mèo](http://vi.wikipedia.org/wiki/M%C3%A8o), [chuột](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chu%E1%BB%99t), v.v.).
- Người Hồi giáo chỉ được ăn
[thịt halal](http://vi.wikipedia.org/wiki/Halal), tức là thịt đã được giết mổ theo nghi thức của đạo Hồi. Tuy nhiên, trong trường hợp tuyệt đối không có gì ăn, họ được ăn mọi thứ để duy trì sự sống.
- Hàng năm phải thực hiện tháng ăn chay
[Ramadan](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ramadan)để tưởng nhớ và biết thương xót người nghèo. Tháng này tính theo lịch [Mặt Trăng](http://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%B7t_Tr%C4%83ng). Trong tháng này, khi còn ánh sáng [Mặt Trời](http://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%B7t_Tr%E1%BB%9Di), họ không được ăn và uống, đến đêm thì mới ăn. Cũng trong tháng này, con người phải tha thứ và sám hối, vợ chồng không được gần nhau vào ban ngày nhưng ban đêm vẫn có thể ân ái với nhau. Trẻ em và phụ nữ có mang không phải thực hiện Ramadan.
- Hồi giáo nghiêm cấm kỳ thị chủng tộc và tôn giáo, tín đồ Hồi giáo không được phép chỉ trích cũng như phán xét người khác. Đó là việc của Allah Đấng Toàn Năng
Trên phương diện khoa học nhân văn, Hồi giáo là một tôn giáo ra đời vào thế kỷ thứ 7, dựa trên những nền tảng có sẵn của
[Do Thái giáo](http://vi.wikipedia.org/wiki/Do_Th%C3%A1i_gi%C3%A1o) và [Kitô giáo](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kit%C3%B4_gi%C3%A1o). Đôi khi người ta cũng gọi Hồi giáo là đạo Muhammad (Muhammadanism), theo tên của đức sáng tổ.
Tuy nhiên, với những tín đồ Hồi giáo, đạo của họ là đạo thường hằng trong vũ trụ, do Thượng Đế tạo ra, và vì Thượng Đế vốn bất sinh bất diệt nên đạo của Ngài cũng bất sinh bất diệt; còn Muhammad đơn thuần chỉ là một người “thuật nhi bất tác”, thuật lại cho mọi người những mặc khải của Thượng Đế mà thôi. Trong quan niệm của các tín đồ, Hồi giáo không khởi sinh từ Muhammad. Với họ, con người đầu tiên do Thượng Đế tạo ra, tức Adam, là tín đồ Hồi giáo đầu tiên, và ngay từ thuở
[hồng hoang](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93ng_hoang), khắp đất trời đã là một vương quốc Hồi giáo. Không chỉ người mà thôi, mà tất cả muông thú, cỏ cây đều tuân theo Hồi giáo cả. Sở dĩ Adam và loài người được kiến tạo là để thay mặt Thượng Đế cai quản các loài thảo cầm ở nhân gian. Và vì đẳng cấp của loài người cao như thế tự do ý chí nên vấn đề nảy sinh từ đây. Sự tự do ý chí đôi khi dẫn đến những lầm lạc, lầm lạc dẫn đến rời bỏ [Thượng Đế](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C6%B0%E1%BB%A3ng_%C4%91%E1%BA%BF), và xa dần chính đạo. Khi [Adam](http://vi.wikipedia.org/wiki/Adam), con người đầu tiên và cũng là Thiên Sứ đầu tiên, lìa trần, con cháu ông, không còn ai chỉ bảo, càng lún sâu vào con đường tối. Do thế mà Thượng Đế lại phải gửi xuống nhân gian những vị Thiên Sứ mới để nhắc lại Thiên Đạo, đưa loài người về đúng nẻo ngay. Trước [Muhammad](http://vi.wikipedia.org/wiki/Muhammad), đã có hằng trăm ngàn [Thiên Sứ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Thi%C3%AAn_s%E1%BB%A9) giảng lời mặc khải ở trần thế, trong đó có [Noah](http://vi.wikipedia.org/wiki/Noah), [Abraham](http://vi.wikipedia.org/wiki/Abraham) (Ibrohim), [Moses](http://vi.wikipedia.org/wiki/Moses) (Musa), [David](http://vi.wikipedia.org/wiki/David) (Dawud) và [Jesus](http://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%C3%AA-su) (Ysa)… Tuy nhiên, một là do loài người u mê chưa tỉnh ngộ, hai là do sự ngoan cố, tự cao, tự đại của con người, mà chính đạo vẫn bị bóp méo như thường. Rốt cuộc, đến [thế kỷ 7](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_7), [Thượng Đế](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C6%B0%E1%BB%A3ng_%C4%91%E1%BA%BF) khải thị cho Muhammad, và biến ông trở thành vị Thiên Sứ hoàn hảo nhất trước nay, hơn hẳn những Thiên Sứ tiền nhiệm. Do đó mà đạo của Muhammad truyền bá cũng là hoàn hảo nhất, không thể bị bóp méo như trước kia. Muhammad là vị Thiên Sứ cuối cùng, và bất cứ ai dám xưng Thiên Sứ sau Muhammad đều là kẻ tà giáo. Như đã thấy ở trên, Abraham (Ibrohim) cử xuống cho Do Thái Giáo, và [Giêsu](http://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%C3%AAsu) (Ysa) cử xuống cho Kitô giáo, đều có vị trí [Thiên Sứ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Thi%C3%AAn_s%E1%BB%A9) trong Hồi giáo. Như vậy, Thiên Chúa mà ba tôn giáo này thờ phượng chỉ là một.
Từ Allah trong
[tiếng Ả Rập](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_%E1%BA%A2_R%E1%BA%ADp) mang nghĩa là Thượng Đế. (Những [Kitô hữu](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kit%C3%B4_h%E1%BB%AFu) [người Ả Rập](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_%E1%BA%A2_R%E1%BA%ADp) khi cầu nguyện cũng gọi Đức Chúa Cha là Allah). Thượng Đế dĩ nhiên phải cao hơn Thánh và là duy nhất, vả lại trong đạo Hồi chính thống hoàn toàn không có khái niệm Thánh. Người [Do Thái giáo](http://vi.wikipedia.org/wiki/Do_Th%C3%A1i_gi%C3%A1o) và [Thiên Chúa giáo](http://vi.wikipedia.org/wiki/Thi%C3%AAn_Ch%C3%BAa_gi%C3%A1o) cũng được tín đồ Hồi giáo tương đối coi trọng và gọi là Giáo Dân Thánh Thư (People of The Book). [Kinh Thánh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kinh_Th%C3%A1nh) [Kitô giáo](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kit%C3%B4_gi%C3%A1o) cũng là sách thiêng trong Hồi giáo, có điều người ta coi nó không đầy đủ và hoàn thiện như Koran.
## Năm cột trụ của Hồi giáo
Năm điều căn bản của đạo Hồi:
- Tuyên đọc câu Kalimah Sahadah:
*Ash Ha Du Allah Ila Ha Il Lallah Wa Ash ha du an na Muhammader rosu Lullah*, có nghĩa Tôi công nhận Allah là thượng đế duy nhất và ngoài ra không có ai khác cả và tôi công nhận Muhammad là vị sứ giả cuối cùng của Ngài
- Cầu nguyện ngày năm lần: Buổi bình minh, trưa, xế trưa, buổi hoàng hôn và tối.
- Bố thí.
- Nhịn chay tháng Ramadan.
- Hành hương tại Mecca.
## Sự phân chia Hồi giáo
Đến nay Hồi giáo đã chia ra làm nhiều nhánh với những giáo lý và quan điểm chính trị khác biệt.
### Sunni
Hồi giáo dòng Sunni chiếm 75%–90% số người theo Đạo Hồi.
Dòng Sunni cũng có tên [9] *Ahl as-Sunnah*nghĩa là “người truyền thống [của Muhammad]”. [[21]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o#cite_note-Islam-Today-21)
Người theo Sunni tin rằng bốn
[Khalip](http://vi.wikipedia.org/wiki/Khalip) đầu tiên là những người thừa kế hợp pháp của Muhammad; vì Chúa không chỉ định bất kỳ lãnh đạo đặc biệt nào để kế thừa ông và những người này được bầu ra. Người theo Sunni tin rằng bất cứ ai là người công chính và chỉ có thể là một khalip nhưng họ phải hành động theo kinh Qur’an và Hadith.
Sunni theo Quran, sau đó là Hadith. Sau đó, các vấn đề pháp lý không được tìm thấy trong Kinh Qur’an hoặc Hadith, họ theo bốn
[madh’habs](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Madhhab&action=edit&redlink=1) (trường phái tư tưởng): [Hanafi](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Hanafi&action=edit&redlink=1), [Hanbali](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Hanbali&action=edit&redlink=1), [Maliki](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Maliki&action=edit&redlink=1) và [Shafi’i](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Shafi%27i&action=edit&redlink=1), được thành lập xung quanh những lời dạy tương ứng của [Abū Hanifa](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ab%C5%AB_Hanifa&action=edit&redlink=1), [Ahmad bin Hanbal](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ahmad_bin_Hanbal&action=edit&redlink=1), [Malik ibn Anas](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Malik_ibn_Anas&action=edit&redlink=1) và [al-Shafi’i](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Al-Shafi%27i&action=edit&redlink=1).
Tất cả 4 chấp nhận tính hợp pháp của nhau và Đạo Hồi có thể chọn bất kỳ một để theo.
[[22]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o#cite_note-22) [Salafi](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Salafi&action=edit&redlink=1) (hay [Ahl al-Hadith](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ahl_al-Hadith&action=edit&redlink=1) ( [Arabic](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Arabic_language&action=edit&redlink=1): أهل الحديث; *The people of hadith*), hoặc từ miệt thị * theo cách gọi của đối thủ họ) là một phong trào Hồi Giáo cực kỳ chính thống đã đưa lớp người Hồi Giáo đầu tiên là một hình mẫu điển hình. Wahhabi* [[23]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o#cite_note-23)
### Shia
[Shi’a](http://vi.wikipedia.org/wiki/Shi%27a) chiếm 10–20% số người theo đạo Hồi và là nhánh lớn thứ 2. [[10]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o#cite_note-Shia-10)
Trong khi Sunni tin rằng Muhammad không chỉ định một người kế nhiệm và do đó kế nhiệm ông sẽ được chọn bởi cộng đồng thì Shia tin rằng trong lần hành hương cuối cùng của Muhammad đến Mecca, ông đã chỉ định con nuôi của ông là
[Ali ibn Abi Talib](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ali_ibn_Abi_Talib), làm người kế vị trong [Hadith of the pond of Khumm](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Hadith_of_the_pond_of_Khumm&action=edit&redlink=1). Và thế là họ tin rằng [Ali ibn Abi Talib](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ali_ibn_Abi_Talib) là *Imam* (lãnh đạo) đầu tiên, và bác bỏ tính hợp pháp của các khalip Hồi giáo trước [Abu Bakr](http://vi.wikipedia.org/wiki/Abu_Bakr), [Uthman ibn al-Affan](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Uthman_ibn_al-Affan&action=edit&redlink=1) và [Umar ibn al-Khattab](http://vi.wikipedia.org/wiki/Umar_ibn_al-Khattab).
Hồi Giáo Shia có nhiều nhánh, nhánh lớn nhất là
[Twelvers](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Twelvers&action=edit&redlink=1) phát triển phần lớn ở [Iran](http://vi.wikipedia.org/wiki/Iran), [Iraq](http://vi.wikipedia.org/wiki/Iraq), [Azerbaijan](http://vi.wikipedia.org/wiki/Azerbaijan), [Bahrain](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bahrain), [Ấn Độ](http://vi.wikipedia.org/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99), [Pakistan](http://vi.wikipedia.org/wiki/Pakistan) và [Liban](http://vi.wikipedia.org/wiki/Liban). Tiếp theo là [Zaidis](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Zaidiyyah&action=edit&redlink=1) và [Ismaili](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ismaili&action=edit&redlink=1). Sau cái chết của Imam [Jafar al-Sadiq](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Jafar_al-Sadiq&action=edit&redlink=1) (cháu lớn của [Abu Bakr](http://vi.wikipedia.org/wiki/Abu_Bakr) và [Ali ibn Abi Talib](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ali_ibn_Abi_Talib)) được xem là lãnh tụ thứ 6 của người Shia, Ismailis bắt đầu theo con trai ông Isma’il ibn Jafar và Twelver Shia’s (Ithna Asheri) bắt đầu theo con trai khác của ông Musa al-Kazim làm Imam thứ 7. [Zaydis](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Zaidiyyah&action=edit&redlink=1) theo [Zayd ibn Ali](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Zayd_ibn_Ali&action=edit&redlink=1), chú của lãnh tụ [Jafar al-Sadiq](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Jafar_al-Sadiq&action=edit&redlink=1), là lãnh tụ thứ 5.
Các nhóm khác nhỏ hơn gồm
[Bohra](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Mustaali&action=edit&redlink=1) và [Druze](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Druze&action=edit&redlink=1), cũng như [24] [Alawites](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Alawites&action=edit&redlink=1)và [Alevi](http://vi.wikipedia.org/wiki/Alevi).
### Sufism
### Các dòng khác
## Thánh địa Mecca
Theo quy định của hồi giáo, mỗi giáo dân ít nhất một lần trong cuộc đời phải
[hành hương](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0nh_h%C6%B0%C6%A1ng_%28t%C3%B4n_gi%C3%A1o%29) về thánh địa Mecca bằng chính kinh phí của bản thân mình và trước khi đi phải chuẩn bị đồ ăn thức uống cho người thân (những người ở nhà, không đi hành hương) trong thời gian mà họ đi vắng. Vào tháng [Ramadan](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ramadan), người Hồi giáo hành hương về đây (và chỉ có người Hồi giáo mới được về đây). [[25]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o#cite_note-peters_206-25) Sau khi hành hương đến Mecca, tín đồ đạo Hồi sẽ có được danh hiệu là “Haj” hoặc “Haji”. [26]
## Chú thích
[^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o#cite_ref-1) [“Israel haven for new Bahai world order”](http://web.archive.org/web/20140129081624/http://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5ht18N8tINGelAWExQSbvwxXXCsjg). Agence France-Presse. 18 tháng 11 năm 2007. [Bản gốc](http://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5ht18N8tINGelAWExQSbvwxXXCsjg)lưu trữ ngày 29 tháng 1 năm 2014. Truy cập ngày 24 tháng 9 năm 2013. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o#cite_ref-2) [Fastest Growing Religion; Christianity](http://fastestgrowingreligion.com/numbers.html) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o#cite_ref-3) [“The List: The World’s Fastest-Growing Religions”](http://www.foreignpolicy.com/articles/2007/05/13/the_list_the_worlds_fastest_growing_religions). [Foreign Policy](http://vi.wikipedia.org/wiki/Foreign_Policy). 14 tháng 5 năm 2007. Truy cập ngày 24 tháng 9 năm 2013. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o#cite_ref-4) [PBS – Islam: Empire of Faith – Faith – Islam Today](http://www.pbs.org/empires/islam/faithtoday.html) **Lippman, Thomas W. (7 tháng 4 năm 2008).** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o#cite_ref-5) [“No God But God”](http://www.usnews.com/news/religion/articles/2008/04/07/no-god-but-god). [U.S. News & World Report](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=U.S._News_%26_World_Report&action=edit&redlink=1). Truy cập ngày 24 tháng 9 năm 2013. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o#cite_ref-6) [Major Religions Ranked by Size](http://www.adherents.com/Religions_By_Adherents.html) **Greene, Richard Allen (12 tháng 10 năm 2009).** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o#cite_ref-7) [“Nearly 1 in 4 people worldwide is Muslim, report says”](http://edition.cnn.com/2009/WORLD/asiapcf/10/07/muslim.world.population/index.html?_s=PM:WORLD). CNN. Truy cập ngày 24 tháng 9 năm 2013. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o#cite_ref-CIA_Factbook_8-0) [“The World Factbook”](https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/xx.html). CIA Factbook. Truy cập ngày 8 tháng 12 năm 2010.
- ^
**a** [See:](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o#cite_ref-Sunni_9-1) **ă** [“Sunnite”](http://www.britannica.com/EBchecked/topic/574006/Sunnite). *Encyclopædia Britannica Online*. Truy cập ngày 26 tháng 8 năm 2010. “They numbered about 900 million in the late 20th century and constituted nine-tenths of all the adherents of Islām.” [. Marshall Cavendish. 2010. tr. 352.](http://books.google.com/?id=H_m14NlQQMYC&pg=PA130&dq=Sunnis+are+90%25#v=onepage&q=Sunnis%20are%2090%25&f=false) *Islamic Beliefs, Practices, and Cultures* [ISBN](http://vi.wikipedia.org/wiki/ISBN) [0-7614-7926-0](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0-7614-7926-0). Truy cập ngày 19 tháng 12 năm 2011. “A common compromise figure ranks Sunnis at 90 percent.” [“Mapping the Global Muslim Population: A Report on the Size and Distribution of the World’s Muslim Population”](http://www.pewforum.org/2009/10/07/mapping-the-global-muslim-population/). *. Ngày 7 tháng 10 năm 2009. Truy cập ngày 24 tháng 9 năm 2013. “Of the total Muslim population, 10-13% are Shia Muslims and 87-90% are Sunni Muslims.”* [Pew Research Center](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Pew_Research_Center&action=edit&redlink=1) [“Quick guide: Sunnis and Shias”](http://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-16047709). BBC News. 6 tháng 12 năm 2011. Truy cập ngày 18 tháng 12 năm 2011. “The great majority of Muslims are Sunnis – estimates suggest the figure is somewhere between 85% and 90%.” [Sunni Islam: Oxford Bibliographies Online Research Guide](http://books.google.co.uk/books?id=D5_N97bAiJ0C&pg=PA3&dq=Sunni+Islam&hl=en&sa=X&ei=2DLuTujOEcesrAej29DdCA&ved=0CEsQ6AEwBQ#v=onepage&q=Sunni%20Islam&f=false)“Sunni Islam is the dominant division of the global Muslim community, and throughout history it has made up a substantial majority (85 to 90 percent) of that community.” [“Sunni and Shia Islam”](https://archive.is/7gyQ). [Library of Congress Country Studies](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Library_of_Congress_Country_Studies&action=edit&redlink=1). [Bản gốc](http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field%28DOCID+af0060%29)lưu trữ ngày 13 tháng 12 năm 2012. Truy cập ngày 17 tháng 12 năm 2011. “Sunni constitute 85 percent of the world’s Muslims.” [“Sunni”](http://berkleycenter.georgetown.edu/essays/sunni). [Berkley Center for Religion, Peace, and World Affairs](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Berkley_Center_for_Religion,_Peace,_and_World_Affairs&action=edit&redlink=1). Truy cập ngày 20 tháng 12 năm 2012. “Sunni Islam is the largest denomination of Islam, comprising about 85% of the world’s over 1.5 billion Muslims.” [“Tension between Sunnis, Shiites emerging in USA”](http://usatoday30.usatoday.com/news/religion/2007-09-24-muslim-tension_N.htm). [USA Today](http://vi.wikipedia.org/wiki/USA_Today). 24 tháng 9 năm 2007. Truy cập ngày 24 tháng 9 năm 2013. “Among the world’s estimated 1.4 billion Muslims, about 85% are Sunni and about 15% are Shiite.” [Inside Muslim minds](http://books.google.co.uk/books?id=Z4Ts0GkJBKgC&pg=PA20&dq=&hl=en&ei=hf7hTrCmNsvB8QOllfmCBA&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=4&ved=0CE0Q6AEwAw#v=onepage&q&f=false)“around 80% are Sunni” [Who Gets To Narrate the World](http://books.google.co.uk/books?id=3w_ngX--ji4C&pg=PA103&dq=&hl=en&ei=yQDiTt_qE9C28QOKn9yMBA&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=2&ved=0CEMQ6AEwATgK#v=onepage&q=world%20muslim%2080%25%20sunni&f=false)“The Sunnis (approximately 80%)” [A world theology](http://books.google.co.uk/books?id=vD2TJNc7NE4C&pg=PA265&dq=&hl=en&ei=5wHiTpzMGMrT8gPIl52FBA&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=6&ved=0CFoQ6AEwBTgU#v=onepage&q=&f=false)N. Ross Reat “80% being the Sunni” [Islam and the Ahmadiyya jama’at](http://books.google.co.uk/books?id=Q78O1mjX2tMC&pg=PA32&dq=&hl=en&ei=yQDiTt_qE9C28QOKn9yMBA&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=7&ved=0CGAQ6AEwBjgK#v=onepage&q=world%20muslim%2080%25%20sunni&f=false)“The Sunni segment, accounting for at least 80% of the worlds Muslim population” [Eastern Europe Russia and Central Asia](http://books.google.co.uk/books?id=NI1G_9j1AhcC&pg=PA51&dq=&hl=en&ei=yQDiTt_qE9C28QOKn9yMBA&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=3&ved=0CEgQ6AEwAjgK#v=onepage&q=world%20muslim%2080%25%20sunni&f=false)“some 80% of the worlds Muslims are Sunni” [A dictionary of modern politics](http://books.google.co.uk/books?id=qHXbGOUuF9YC&pg=PA252&dq=&hl=en&ei=5wHiTpzMGMrT8gPIl52FBA&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=2&ved=0CEMQ6AEwATgU#v=onepage&q=world%20muslim%2080%25%20sunni&f=false)“probably 80% of the worlds Muslims are Sunni” [“Religions”](https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2122.html). *.* [The World Factbook](http://vi.wikipedia.org/wiki/The_World_Factbook) [Central Intelligence Agency](http://vi.wikipedia.org/wiki/Central_Intelligence_Agency). Truy cập ngày 25 tháng 8 năm 2010. “Sunni Islam accounts for over 75% of the world’s Muslim population…”
-
- ^
**a** [See](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o#cite_ref-Shia_10-1) **ă** [“Shīʿite”](http://www.britannica.com/EBchecked/topic/540503/Shiite). *Encyclopædia Britannica Online*. Truy cập ngày 25 tháng 8 năm 2010. “Shīʿites have come to account for roughly one-tenth of the Muslim population worldwide.” [“Mapping the Global Muslim Population: A Report on the Size and Distribution of the World’s Muslim Population”](http://www.pewforum.org/2009/10/07/mapping-the-global-muslim-population/). *. Ngày 7 tháng 10 năm 2009. Truy cập ngày 24 tháng 9 năm 2013. “The Pew Forum’s estimate of the Shia population (10-13%) is in keeping with previous estimates, which generally have been in the range of 10-15%. Some previous estimates, however, have placed the number of Shias at nearly 20% of the world’s Muslim population.”* [Pew Research Center](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Pew_Research_Center&action=edit&redlink=1) [“Shia”](http://berkleycenter.georgetown.edu/essays/shi-a). Berkley Center for Religion, Peace, and World Affairs. Truy cập ngày 5 tháng 12 năm 2011. “Shi’a Islam is the second largest branch of the tradition, with up to 200 million followers who comprise around 15% of all Muslims worldwide…” [“Religions”](https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2122.html). *.* [The World Factbook](http://vi.wikipedia.org/wiki/The_World_Factbook) [Central Intelligence Agency](http://vi.wikipedia.org/wiki/Central_Intelligence_Agency). Truy cập ngày 25 tháng 8 năm 2010. “Shia Islam represents 10-20% of Muslims worldwide…” [Iran, Israel and the United States](http://books.google.co.uk/books?id=nVcmKRyID2EC&pg=PA15&dq=&hl=en&ei=e4XoTt-TDIaL8gOG692iCg&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=6&ved=0CFEQ6AEwBTgU#v=onepage&q=sunni%2075%25&f=false)“The majority of the world’s Islamic population, which is Sunni, accounts for over 75% of the Islamic population; the other 10-20 percent is Shia.” (reference: CIA) [Sue Hellett; U.S. should focus on sanctions against Iran](http://www.galesburg.com/newsnow/x917961022/Sue-Hulett-U-S-should-focus-on-sanctions-against-Iran)“Let me review, while Shia Islam makes up only 10-20 percent of the world’s Muslim population, Iraq has a Shia majority (between 60-65 percent), but had a Sunni controlled government under Saddam Hussein and cronies from 1958-2003… (If you like government figures, see the CIA World Factbook.)”
-
- ^
**a** **ă** [Miller (2009](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o#CITEREFMiller2009), tr. 8,17) **See:** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o#cite_ref-12) [Esposito (2002b](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o#CITEREFEsposito2002b), tr. 21) [Esposito (2004](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o#CITEREFEsposito2004), tr. 2,43) [Miller (2009](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o#CITEREFMiller2009), tr. 9,19)
-
**“Manuel d’Histoire, de Généalogie et de Chronologie de tous les Etats du Globe depuis les temps les plus reculés jusqu’à nos jours”, Stokvis A.M.H.J., tr 184-186.** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o#cite_ref-13)
- ^
**a** [“Islam in Traditional China. A short history to 1800.” Donald. D. Leslie, tr. 196.](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o#cite_ref-Traditional_China_1800_14-1) **ă** **“Trung Quốc Sử Lược”. Phan Khoang.** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o#cite_ref-15) **“Le Prophète de l’Islam, sa vie, son oeuvre”, Muhammad Hamidullah, tr. 329.** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o#cite_ref-16) **“Musulmans de Chine – Une anthropologie des Hui du Henan”, Elisabeth Allès, tr. 31.** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o#cite_ref-17) **Từ điển Hán – Việt, Nhà xuất bản ngoại văn Bắc Kinh, 1994, tr. 547.** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o#cite_ref-18) **Từ điển Hán – Việt, Nhà xuất bản ngoại văn Bắc Kinh, 1994, tr. 780.** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o#cite_ref-19) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o#cite_ref-20) [Thịt heo qua Cựu ước-Tân ước-Qur’an và y học](http://chanlyislam.net/home/modules.php?name=News&op=viewst&sid=389) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o#cite_ref-Islam-Today_21-0) [“Islam Today”](http://www.pbs.org/empires/islam/faithtoday.html). *.* [Islam: Empire of Faith](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Islam:_Empire_of_Faith&action=edit&redlink=1)(2000) [PBS](http://vi.wikipedia.org/wiki/Public_Broadcasting_Service). Truy cập ngày 25 tháng 8 năm 2010. “ *Islam, followed by more than a billion people today, is the world’s third fastest growing religion.”*
- Lippman, Thomas W. (7 tháng 4 năm 2008).
[“No God But God”](http://www.usnews.com/news/religion/articles/2008/04/07/no-god-but-god). [U.S. News & World Report](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=U.S._News_%26_World_Report&action=edit&redlink=1). Truy cập ngày 24 tháng 9 năm 2013. “ *Islam is the youngest, the fastest growing, and in many ways the least complicated of the world’s great monotheistic faiths. It is a unique religion based on its own holy book, but it is also a direct descendant of Judaism and Christianity, incorporating some of the teachings of those religions—modifying some and rejecting others.*” [“Understanding Islam”](http://www.usnews.com/news/religion/articles/2008/04/07/understanding-islam). *Susan Headden*. U.S. News & World Report. Ngày 7 tháng 4 năm 2008. Truy cập ngày 25 tháng 8 năm 2010. [“Major Religions of the World Ranked by Number of Adherents”](http://www.adherents.com/Religions_By_Adherents.html). [Adherents.com](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Adherents.com&action=edit&redlink=1). Truy cập ngày 3 tháng 7 năm 2007.
-
**See:** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o#cite_ref-22) [Esposito (2003](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o#CITEREFEsposito2003), tr. 275,306)
- “Shariah”.
*Encyclopædia Britannica Online*.
- “Sunnite”.
*Encyclopædia Britannica Online*.
-
[^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o#cite_ref-23) [Salafi Islam](http://www.globalsecurity.org/military/intro/islam-salafi.htm)GlobalSecurity.org. Truy cập 2010-11-09. **See:** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o#cite_ref-24)
- Kramer (1987),
[Syria’s Alawis and Shi](http://www.webcitation.org/query?url=http://www.geocities.com/martinkramerorg/Alawis.htm&date=2009-10-26+02:18:33) *ism pp.237–254* [Shia branches](http://philtar.ucsm.ac.uk/encyclopedia/islam/shia/index.html)
- Kramer (1987),
**Peters, Francis E. (1994).** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o#cite_ref-peters_206_25-0) *The Hajj: The Muslim Pilgrimage to Mecca and the Holy Places*. Princeton University Press. tr. 206. [ISBN](http://vi.wikipedia.org/wiki/ISBN) [0-691-02619-X](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0-691-02619-X). [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o#cite_ref-26) [Esposito, John L.](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=John_Esposito&action=edit&redlink=1)(2011). [.](http://books.google.com/books?id=2wSVQI3Ya2EC&pg=PA25) *What everyone needs to know about Islam* [Oxford University Press](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Oxford_University_Press&action=edit&redlink=1). tr. 25. [ISBN](http://vi.wikipedia.org/wiki/ISBN) [9780199794133](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/9780199794133). “Mecca, like Medina, is closed to non-Muslims”
## Tham khảo
[Arberry, A. J.](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=A._J._Arberry&action=edit&redlink=1)(1996). *The Koran Interpreted: A Translation*(ấn bản 1). Touchstone. [ISBN](http://vi.wikipedia.org/wiki/ISBN) [978-0684825076](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/978-0684825076). [Khan, Muhammad Muhsin](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Muhammad_Muhsin_Khan&action=edit&redlink=1); Al-Hilali Khan, Muhammad Taqi-ud-Din (1999). *Noble Quran*(ấn bản 1). Dar-us-Salam Publications. [ISBN](http://vi.wikipedia.org/wiki/ISBN) [978-9960740799](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/978-9960740799). [Kramer (ed.), Martin](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Martin_Kramer&action=edit&redlink=1)(1999). *The Jewish Discovery of Islam: Studies in Honor of Bernard Lewis*. Syracuse University. [ISBN](http://vi.wikipedia.org/wiki/ISBN) [978-9652240408](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/978-9652240408).
- Kuban, Dogan (1974).
*Muslim Religious Architecture*. Brill Academic Publishers. [ISBN](http://vi.wikipedia.org/wiki/ISBN) [9004038132](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/9004038132).
- Lewis, Bernard (1994).
*Islam and the West*. Oxford University Press. [ISBN](http://vi.wikipedia.org/wiki/ISBN) [978-0195090611](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/978-0195090611).
- Lewis, Bernard (1996).
*Cultures in Conflict: Christians, Muslims, and Jews in the Age of Discovery*. Oxford University Press. [ISBN](http://vi.wikipedia.org/wiki/ISBN) [978-0195102833](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/978-0195102833).
- Mubarkpuri, Saifur-Rahman (2002).
*. Dar-us-Salam Publications.* [The Sealed Nectar](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=The_Sealed_Nectar&action=edit&redlink=1): Biography of the Prophet [ISBN](http://vi.wikipedia.org/wiki/ISBN) [978-1591440710](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/978-1591440710).
- Najeebabadi, Akbar Shah (2001).
*History of Islam*. Dar-us-Salam Publications. [ISBN](http://vi.wikipedia.org/wiki/ISBN) [978-1591440345](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/978-1591440345).
- Nigosian, S. A. (2004).
*Islam: Its History, Teaching, and Practices*. Đại học Indiana Press. [ISBN](http://vi.wikipedia.org/wiki/ISBN) [978-0253216274](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/978-0253216274). [Rahman, Fazlur](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Fazlur_Rahman&action=edit&redlink=1)(1979). *Islam*(ấn bản 2). University of Chicago Press. [ISBN](http://vi.wikipedia.org/wiki/ISBN) [0-226-70281-2](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0-226-70281-2). [Tausch, Arno](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Arno_Tausch&action=edit&redlink=1)(2009). *Muslim Calvinism*(ấn bản 1). Rozenberg Publishers, Amsterdam. [ISBN](http://vi.wikipedia.org/wiki/ISBN) [978-905170995](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/978-905170995)Kiểm tra giá trị
|isbn=(
[trợ giúp](http://en.wikipedia.org/wiki/Help:CS1_errors#bad_isbn)).
- Tausch, Arno (2009).
*What 1.3 Billion Muslims Really Think: An Answer to a Recent Gallup Study, Based on the “*(ấn bản 1). Nova Science Publishers, New York. [World Values Survey](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kh%E1%BA%A3o_s%C3%A1t_gi%C3%A1_tr%E1%BB%8B_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi)“. Foreword Mansoor Moaddel, Eastern Michigan University [ISBN](http://vi.wikipedia.org/wiki/ISBN) [978-1-60692-731-1](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/978-1-60692-731-1). [Walker, Benjamin](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Benjamin_Walker&action=edit&redlink=1)(1998). *Foundations of Islam: The Making of a World Faith*. Peter Owen Publishers. [ISBN](http://vi.wikipedia.org/wiki/ISBN) [978-0720610383](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/978-0720610383).
## Đọc thêm
- “Islam in Traditional China. A short history to 1800.”, Donald D. Leslie, Canberra College of Advanced Education (CCAE), Canberra 1986.
- “Le Prophète de l’Islam, sa vie, son oeuvre”, Muhammad Hamidullah, Editions El-Najah, 6ème édition augmentée, Paris 1998.
- “Manuel d’Histoire, de Généalogie et de Chronologie de tous les Etats du Globe depuis les temps les plus reculés jusqu’à nos jours”, Stokvis A.M.H.J., Leiden, 1888-1893 (ré-édition en 1966 par B.M.Israel).
- “Musulmans de Chine – Une anthropologie des Hui du Henan”, Elisabeth Allès, Editions EHESS, Paris 2000.
- “Trung Quốc Sử Lược”, Phan Khoang, bản in lần thứ ba, Sài gòn và Huế 1958.
- “Từ điển Hán – Việt”, Nhà xuất bản ngoại văn Bắc Kinh, 1994.
## Liên kết ngoài
|
|![]()
[Hồi giáo](http://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Islam?uselang=vi) [Islam](http://www.britannica.com/EBchecked/topic/295507)tại [Encyclopædia Britannica](http://vi.wikipedia.org/wiki/Encyclop%C3%A6dia_Britannica) **(tiếng Anh)** [Đạo Hồi](http://bachkhoatoanthu.vass.gov.vn/noidung/tudien/Lists/GiaiNghia/View_Detail.aspx?ItemID=34804)tại [Từ điển bách khoa Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%AB_%C4%91i%E1%BB%83n_b%C3%A1ch_khoa_Vi%E1%BB%87t_Nam) **(tiếng Việt)** [Chân lý Islam](http://chanlyislam.net/), trang thông tin về Hồi giáo tại Việt Nam. [Trung tâm Islam](http://www.halal-vietnam.vn/vi/tin-tuc-thi-truong/2043-cong-dong-hoi-giao-o-viet-nam-hien-nay.html) [Đạo Hồi ở Việt Nam](http://ttntt.free.fr/archive/DoHaiMinh.Islam.html) [Hồi giáo Các trang đặc biệt](http://www.cennet.ws) [Đôi nét về mâu thuẫn giữa dòng Sunni và Shiite](http://btgcp.gov.vn/Plus.aspx/vi/News/38/0/243/0/2162/), Ban Tôn giáo chính phủ CHXHCN VN [Mỗi năm, hàng triệu người hành hương về thánh địa Mecca](https://archive.is/20130502143530/www.vnexpress.net/Vietnam/The-gioi/Anh/2007/12/3B9FD675/) [Thể loại](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i):
# Muhammad
|Prophet
|
Muhammad
Nhà tiên trị, Sứ giả, Tông đồ, Người chứng kiến, Bearer of Good Tidings, Warner, Reminder, Caller, Announcer.
|
|![]()
khoảng.
[26 tháng 4](http://vi.wikipedia.org/wiki/26_th%C3%A1ng_4), [570](http://vi.wikipedia.org/wiki/570) [Mecca](http://vi.wikipedia.org/wiki/Mecca)( [Makkah](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Makkah_Province&action=edit&redlink=1)), [Arabia](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Pre-Islamic_Arabia&action=edit&redlink=1)
(now
[Ả Rập Saudi](http://vi.wikipedia.org/wiki/%E1%BA%A2_R%E1%BA%ADp_Saudi)) [08 tháng 6](http://vi.wikipedia.org/wiki/08_th%C3%A1ng_6), [632](http://vi.wikipedia.org/wiki/632)(62 tuổi) [Yathrib](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Yathrib&action=edit&redlink=1), [Ả Rập](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A1n_%C4%91%E1%BA%A3o_%E1%BA%A2_R%E1%BA%ADp)(ngày nay là [Medina](http://vi.wikipedia.org/wiki/Medina), [Hejaz](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Hejaz&action=edit&redlink=1), [Ả Rập Saudi](http://vi.wikipedia.org/wiki/%E1%BA%A2_R%E1%BA%ADp_Saudi)) [Tomb](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Burial_places_of_founders_of_world_religions&action=edit&redlink=1)under the [Green Dome](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Green_Dome&action=edit&redlink=1)of [Al-Masjid al-Nabawi](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Al-Masjid_al-Nabawi&action=edit&redlink=1)in [Medina](http://vi.wikipedia.org/wiki/Medina), [Hejaz](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Hejaz&action=edit&redlink=1), [Ả Rập Saudi](http://vi.wikipedia.org/wiki/%E1%BA%A2_R%E1%BA%ADp_Saudi) [Names of Muhammad](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Muhammad_in_Islam&action=edit&redlink=1) [Arab](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Arab_people&action=edit&redlink=1) [Islam](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o) [Wives](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Muhammad%27s_wives&action=edit&redlink=1): [Khadijah bint Khuwaylid](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Khadijah_bint_Khuwaylid&action=edit&redlink=1)(595–619) [Sawda bint Zamʿa](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Sawda_bint_Zam%CA%BFa&action=edit&redlink=1)(619–632) [Aisha bint Abi Bakr](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Aisha&action=edit&redlink=1)(619–632) [Hafsa bint Umar](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Hafsa_bint_Umar&action=edit&redlink=1)(624–632) [Zaynab bint Khuzayma](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Zaynab_bint_Khuzayma&action=edit&redlink=1)(625–627) [Hind bint Abi Umayya](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Umm_Salama_Hind_bint_Abi_Umayya&action=edit&redlink=1)(629–632) [Zaynab bint Jahsh](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Zaynab_bint_Jahsh&action=edit&redlink=1)(627–632) [Juwayriya bint al-Harith](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Juwayriya_bint_al-Harith&action=edit&redlink=1)(628–632) [Ramlah bint Abi Sufyan](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ramlah_bint_Abi_Sufyan&action=edit&redlink=1)(628–632) [Rayhana bint Zayd](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Rayhana_bint_Zayd&action=edit&redlink=1)(629–631) [Safiyya bint Huyayy](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Safiyya_bint_Huyayy&action=edit&redlink=1)(629–632) [Maymuna bint al-Harith](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Maymuna_bint_al-Harith&action=edit&redlink=1)(630–632) [Maria al-Qibtiyya](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Maria_al-Qibtiyya&action=edit&redlink=1)(630–632) **Sons:** [al-Qasim](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Qasim_ibn_Muhammad&action=edit&redlink=1), [`Abd-Allah](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Abd-Allah_ibn_Muhammad&action=edit&redlink=1), [Ibrahim](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ibrahim_ibn_Muhammad&action=edit&redlink=1) [Daughters](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Genealogy_of_Khadijah%27s_daughters&action=edit&redlink=1): [Zainab](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Zainab&action=edit&redlink=1), [Ruqayyah](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ruqayyah_bint_Muhammad&action=edit&redlink=1), [Umm Kulthoom](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Umm_Kulthoom&action=edit&redlink=1), [Fatimah Zahra](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Fatimah_Zahra&action=edit&redlink=1) **Father:** [`Abd Allah ibn `Abd al-Muttalib](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Abd_Allah_ibn_Abd_al_Muttalib&action=edit&redlink=1) **Mother:** [Aminah bint Wahb](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Aminah_bint_Wahb&action=edit&redlink=1) [Ahl al-Bayt](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ahl_al-Bayt&action=edit&redlink=1)
Thánh
**Muhammad** ( [phiên âm](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Phi%C3%AAn_%C3%A2m&action=edit&redlink=1): **Môhamet** hay **Môhammet**; [tiếng Ả Rập](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_%E1%BA%A2_R%E1%BA%ADp): محمد ; sống vào khoảng [570](http://vi.wikipedia.org/wiki/570) – [632](http://vi.wikipedia.org/wiki/632)) được những tín đồ [Islam](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o) ( *I xơ lam*, *Hồi giáo*) tin là vị [ngôn sứ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%B4n_s%E1%BB%A9) cuối cùng mà [Thiên Chúa](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C6%B0%E1%BB%A3ng_%C4%90%E1%BA%BF) ( [tiếng Ả Rập](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_%E1%BA%A2_R%E1%BA%ADp) gọi là Allah) gửi xuống để dẫn dắt nhân loại với thông điệp của I xơ lam. Ông được gọi là “sứ giả của Thượng Đế” (al-nabi,النبي) bởi những người theo đạo, còn những người không theo đạo xem ông là người sáng lập Islam. Tên của ông cũng được [chuyển tự](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Chuy%E1%BB%83n_t%E1%BB%B1_ti%E1%BA%BFng_%E1%BA%A2_R%E1%BA%ADp_sang_k%C3%BD_t%E1%BB%B1_Latinh&action=edit&redlink=1) là **Mohammad**, **Mohammed**, **Muhammed** và đôi khi là **Mahomet** (theo [tiếng Thổ Nhĩ Kỳ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Th%E1%BB%95_Nh%C4%A9_K%E1%BB%B3)). Trong văn học và ngôn ngữ Việt Nam thông thường, ông được gọi là Đấng tiên tri hoặc Đại Tiên tri Mô-ha-mét.
Theo các tín đồ Islam viết tiểu sử truyền thống, ông được sinh vào khoảng năm 570 tại
[Mecca](http://vi.wikipedia.org/wiki/Mecca) ( *Makkah*) và qua đời ngày [8 tháng 6](http://vi.wikipedia.org/wiki/8_th%C3%A1ng_6) năm [632](http://vi.wikipedia.org/wiki/632) tại [Medina](http://vi.wikipedia.org/wiki/Medina) ( *Madinah*). Hai thành phố Mecca và Medina thuộc về miền tây của [Ả Rập Saudi](http://vi.wikipedia.org/wiki/%E1%BA%A2_R%E1%BA%ADp_Saudi) ngày nay. Tên *Muhammad* có nghĩa là “người được ca ngợi” trong tiếng Ả Rập.
## Mục lục
[1 Các cách gọi và câu chúc tụng](http://vi.wikipedia.org/wiki/Muhammad#C.C3.A1c_c.C3.A1ch_g.E1.BB.8Di_v.C3.A0_c.C3.A2u_ch.C3.BAc_t.E1.BB.A5ng) [2 Tài liệu gốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Muhammad#T.C3.A0i_li.E1.BB.87u_g.E1.BB.91c) [3 Bối cảnh lịch sử và thân thế](http://vi.wikipedia.org/wiki/Muhammad#B.E1.BB.91i_c.E1.BA.A3nh_l.E1.BB.8Bch_s.E1.BB.AD_v.C3.A0_th.C3.A2n_th.E1.BA.BF) [4 Trước khi truyền đạo](http://vi.wikipedia.org/wiki/Muhammad#Tr.C6.B0.E1.BB.9Bc_khi_truy.E1.BB.81n_.C4.91.E1.BA.A1o) [5 Thời kỳ truyền đạo ở Mecca](http://vi.wikipedia.org/wiki/Muhammad#Th.E1.BB.9Di_k.E1.BB.B3_truy.E1.BB.81n_.C4.91.E1.BA.A1o_.E1.BB.9F_Mecca) [6 Thời kỳ ở Medina (Yathrib)](http://vi.wikipedia.org/wiki/Muhammad#Th.E1.BB.9Di_k.E1.BB.B3_.E1.BB.9F_Medina_.28Yathrib.29) [7 Hòa ước Hudaybiya](http://vi.wikipedia.org/wiki/Muhammad#H.C3.B2a_.C6.B0.E1.BB.9Bc_Hudaybiya) [8 Tiếp thu Mecca](http://vi.wikipedia.org/wiki/Muhammad#Ti.E1.BA.BFp_thu_Mecca) [9 Những người tiếp nối](http://vi.wikipedia.org/wiki/Muhammad#Nh.E1.BB.AFng_ng.C6.B0.E1.BB.9Di_ti.E1.BA.BFp_n.E1.BB.91i) [10 Chân dung](http://vi.wikipedia.org/wiki/Muhammad#Ch.C3.A2n_dung) [11 Gia đình và dòng dõi](http://vi.wikipedia.org/wiki/Muhammad#Gia_.C4.91.C3.ACnh_v.C3.A0_d.C3.B2ng_d.C3.B5i) [12 Những hậu duệ là thường dân](http://vi.wikipedia.org/wiki/Muhammad#Nh.E1.BB.AFng_h.E1.BA.ADu_du.E1.BB.87_l.C3.A0_th.C6.B0.E1.BB.9Dng_d.C3.A2n) [13 Chú thích](http://vi.wikipedia.org/wiki/Muhammad#Ch.C3.BA_th.C3.ADch) [14 Tham khảo](http://vi.wikipedia.org/wiki/Muhammad#Tham_kh.E1.BA.A3o) [15 Liên kết ngoài](http://vi.wikipedia.org/wiki/Muhammad#Li.C3.AAn_k.E1.BA.BFt_ngo.C3.A0i)
## Các cách gọi và câu chúc tụng
Tín đồ Islam trên khắp thế giới thường gọi ông bằng các danh từ tiếng Ả Rập như:
- Nabi (al-nabi,النبي) có nghĩa là “sứ giả (của Thượng Đế)”.
- Rasul-Allah (رسول الله ) có nghĩa là “khâm sai của Thượng Đế”.
hoặc ngắn gọn là
- Rasul.
Danh từ thông dụng trong
[Anh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Anh)/ [Pháp](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Ph%C3%A1p) gọi là ông là *Prophet/Prophète*, với định nghĩa là “Sứ giả của Thiên Chúa” như một số các vị trưởng phụ trong kinh [Cựu Ước](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%B1u_%C6%AF%E1%BB%9Bc). Một số [tự điển](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%AB_%C4%91i%E1%BB%83n) lớn như Merriem-Webster online tiếng Anh hoặc Lexilogos tiếng Pháp biên thêm một định nghĩa cho chữ *Prophet/Prophète* là “ **Muhammad**, người lập ra đạo Islam”. Trong tiếng Việt danh từ *Prophet/Prophète* được dịch một cách thông dụng là ‘nhà tiên tri ‘ hay ‘ngôn sứ’. Một số tài liệu tiếng Việt của người ngoài Islam cũng gọi ông bằng ‘giáo chủ Muhammad’.
Trong các sách vở, bài báo, trang web của cộng đồng tín đồ Islam nói tiếng Việt, danh từ thông dụng nhất hiện nay để chỉ định ông là Thiên Sứ (nhưng dùng trong ý nghĩa một người xác phàm được mặc khải và ban cho một vài phép lạ, khác với danh từ Thiên Sứ của tín đồ Cơ Đốc giáo chỉ định chữ
*angel* tiếng Anh). Một số tài liệu khác cũng dùng danh từ Thánh để chỉ định ông.
Trong bản dịch các tác phẩm văn học (tiêu biểu là truyện
[Nghìn lẻ một đêm](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ngh%C3%ACn_l%E1%BA%BB_m%E1%BB%99t_%C4%91%C3%AAm)) sang tiếng Việt, và trên báo chí, ngôn ngữ tiếng Việt thông dụng không theo Hồi giáo, ông được gọi là Đấng tiên tri, Đại tiên tri, Giáo chủ Mô-ha-met.
Những
[tín đồ](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=T%C3%ADn_%C4%91%E1%BB%93&action=edit&redlink=1) sùng đạo khi nhắc đến tên của ông thường kèm theo câu chúc tụng “Sall- Allahu alayhi wa salam” ( *Cầu xin Allah ban ân phước và sự bình an cho ngài*), viết tắt là “(saw)” hay “(saas)”. Câu này cũng thường được dịch sang tiếnq Anh là “Peace and Benediction Upon Him”, viết tắt là *PBUH*, hoặc tiếng Pháp là “Paix et Bénédiction Sur Lui”, viết tắt là *PBSL*.
## Tài liệu gốc
Những tài liệu căn bản về cuộc đời ông gồm có
[kinh Koran](http://vi.wikipedia.org/wiki/Qur%E2%80%99an), các *lời Hadith* và các câu truyện *Sunnah*, các quyển tiểu sử đầu tiên của ông viết bởi các tín đồ [Islam](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o), và một vài bút ký của người ở các xứ lân cận một thời gian sau khi ông [qua đời](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BA%BFt).
### Koran
Kinh
**Koran** là những lời mặc khải từ Thượng Đế được mang đến cho ông qua trung gian [thiên thần Gabriel](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Thi%C3%AAn_th%E1%BA%A7n_Gabriel&action=edit&redlink=1) đối với tín đồ Islam. Một số câu trong Koran phản ánh những biến cố, những tình huống trong đời ông. Mặc dù các câu không theo thứ tự thời gian, và không có ghi rõ năm, nhưng kinh Koran được coi là tài liệu tham khảo quan trọng nhất bởi là tài liệu xưa nhất và được người trong đạo tôn trọng nhất. Mặt khác, ngày nay trên khắp thế giới các ấn bản để trì tụng của Koran đều giống y nhau từng [chữ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BB%AF_vi%E1%BA%BFt), nên Koran cũng được các học giả trong và ngoài đạo coi là tài liệu ít bị sai lệch so với nguyên bản nhất.
### Hadith
Lúc sinh tiền, Thánh Muhammad (saw) ngăn cản không cho tín đồ chép lại lời nói của ông, mà chỉ khuyến khích mọi người dồn cố gắng học thuộc kinh Koran. Nhưng sau khi ông qua đời, một số người vận dụng trí nhớ để chép lại lời ông nói, một cách trực tiếp nếu đã từng gặp ông, hoặc một cách gián tiếp khi nghe những người thân cận ông nhắc lại việc xưa. Những lời đó được gọi là lời Hadith. Chưa đầy 200 năm sau khi ông từ trần, những lời được cho là ‘lời Hadith’ nhiều đến khoảng 700.000. Một số học giả đi gom góp, gạn lọc và xuất bản lại một số ít những lời đó. Chẳng hạn Ahmed Ibn Hanbal (780 – 855), chép lại khoảng 40.000 lời hadith trong bộ sách “Musnad” của ông, sau khi đã gạn bỏ bớt phần lớn của 700.000 “lời hadith” mà ông được biết. Ít lâu sau, học giả
[al-Bukhary](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Al-Bukhary&action=edit&redlink=1) (810 – 870) đã sưu tầm được 750.000 “hadith” và chỉ chấp nhận 7275 lời coi là “Sahih” (xác thực) trong bộ sách “Sahih Bukhary” của ông. Phần lớn các “lời Hadith” ngày nay được coi là công trình sưu tầm và tuyển lọc của khoảng mười nhà sưu tầm, trong đó có Ahmed Ibn Hanbal, al-Bukhary và năm người đồ đệ của ông.
### Sunnah
Sunnah tiếng Ả Rập có nghĩa là “truyền thống”. Đó là những mẫu truyện về những gì Thánh Muhammad đã làm. Những mẫu truyện này thường nằm trong các sách ‘Hadith’, kể lại vì lý do gì, trong tình huống nào ông đã nói những lời nào. Những mẫu truyện này cũng nằm trong các quyển tiểu sử do các tín đồ viết về ông.
### Tiểu sử viết bởi các tín đồ
Nhà viết tiểu sử xưa nhất về Thánh Muhammad được biết đến là Ibn Ishaq, qua đời năm 768. Một mảnh của tác phẩm của ông còn giữ được đến ngày nay. Tuy nhiên, hai quyển sách của ông được ông Ibn Hisham (qua đời năm 854) sắp xếp thành một quyển “Sirat Rasul Allah”, được nhiều lần tái bản. Đồng thời với Ibn Hisham có ông Ibn Sa’d (cũng mất năm 854) soạn một quyển tự điển tiểu sử “Tabaqat” viết về cuộc đời của Thánh Muhammad và hàng trăm ‘sahabah’ (bạn đồng hành) của ông. Cũng khoảng thời gian đó, cuộc đời của ông cũng được nói đến trong các quyển sử Ả Rập của Ibn al-Kalbi (? – 819), al-Baladhuri (? – 892) hoặc sử thế giới của al-Tabari (838-923), al-Masudi (871-957), v.v…
### Các sách của người ngoại giáo
Các nhà khảo cứu vẫn chưa tìm được bút ký nào của
[người Copt](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Copt&action=edit&redlink=1) ở [Ai Cập](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ai_C%E1%BA%ADp), người [Ba Tư](http://vi.wikipedia.org/wiki/Iran), người Ấn hoặc người Hoa thời xưa nói về ông. Riêng người Đông La Mã ( [Byzantine](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_%C4%90%C3%B4ng_La_M%C3%A3)) thì có Theophanus và Joannes Zonaras. Theophanus (khoảng 760 – 818) là một giáo sĩ Cơ Đốc giáo. Trong quyển ‘Chronographia’, ông có một đoạn nói về đạo Islam và Thánh Muhammad, trên quan điểm chống đối. Joannes Zonaras là sử gia sống vào thế kỷ 12. Ông soạn bộ sử ‘Historical Epitome’ nói về lịch sử thế giới từ khởi thủy đến năm 1118.
“Le fanatisme, ou Mahomet le Prophete” (
*Tên cuồng tín hay Nhà tiên tri Mahomet*) là một vở bi kịch năm màn do nhà văn, nhà triết học [thời kỳ Khai sáng](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%9Di_k%E1%BB%B3_Khai_s%C3%A1ng) người [Pháp](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%A1p) [Voltaire](http://vi.wikipedia.org/wiki/Voltaire) sáng tác vào năm 1736. Vở kịch này dựa trên tiểu sử truyền thống của Muhammad, nói về việc ông ra lệnh cho giết những người có tư tưởng bất đồng với ông. Theo Voltaire, vở kịch này “được viết với quan điểm chống đối người sáng lập ra một giáo phái giả dối và dã man”. [1] [[2]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Muhammad#cite_note-2)
## Bối cảnh lịch sử và thân thế
### Bán đảo Ả Rập
Vào khoảng năm 570,
[bán đảo Ả Rập](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A1n_%C4%91%E1%BA%A3o_%E1%BA%A2_R%E1%BA%ADp) được bao quanh bởi đế quốc Đông La Mã, [đế quốc Ba Tư](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Ba_T%C6%B0) và đế quốc [Abyssinia](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ethiopia). Lãnh thổ Đông La Mã có [Ai Cập](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ai_C%E1%BA%ADp), [Jordan](http://vi.wikipedia.org/wiki/Jordan), [Palestine](http://vi.wikipedia.org/wiki/Palestine), [Syria](http://vi.wikipedia.org/wiki/Syria) là các vùng gần Ả Rập nhất. Ba Tư thì gồm các đất [Iraq](http://vi.wikipedia.org/wiki/Iraq), [Iran](http://vi.wikipedia.org/wiki/Iran) ngày nay, và có lúc kiêm luôn dải đất miền đông và miền nam của bán đảo Ả Rập. Xứ [Abyssinia](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ethiopia) ở phía nam của Ai Cập, và có lúc kiêm cả đất [Yemen](http://vi.wikipedia.org/wiki/Yemen) ở miền nam bán đảo Ả Rập.
Phía bắc bán đảo Ả Rập có các vương quốc
[Cơ Đốc giáo](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kit%C3%B4_gi%C3%A1o), thường là chư hầu của Đông La Mã hoặc Ba Tư.
Phần lớn nhất của bán đảo, với sa mạc Ả Rập, gồm có những thành bang (‘city-state’), những bộ lạc tự trị, cách biệt nhau bởi những vùng đất rộng lớn không thuộc quyền kiểm soát của bang tộc nào. Miền trung tây, gọi là miền
[Hijaz](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Hijaz&action=edit&redlink=1) có mấy thành bang lớn là [Mecca](http://vi.wikipedia.org/wiki/Mecca), Ta’if và [Jeddah](http://vi.wikipedia.org/wiki/Jeddah). Các thành bang này hoặc có [vua](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vua), hoặc được cai trị bởi một hội đồng [quý tộc](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Qu%C3%BD_t%E1%BB%99c&action=edit&redlink=1) như ở [Cổ Hy Lạp](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hy_L%E1%BA%A1p_c%E1%BB%95_%C4%91%E1%BA%A1i).
### Thành phố Mecca
Mặc dù mỗi nơi tự cai trị lấy, nhưng thành Mecca lại có một địa vị đặc biệt là trung tâm tôn giáo của phần lớn bán đảo Ả Rập, nhờ ở đền
[Al-Haram](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Al-Haram&action=edit&redlink=1) (đền “Cấm”) và toà nhà vuông [Ka’aba](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ka%27aba&action=edit&redlink=1). Tương truyền Ka’aba là một ngôi đền do thánh [Abraham](http://vi.wikipedia.org/wiki/Abraham) và con là thánh [Ishmael](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ishmael) dựng lên để thờ [Thiên Chúa](http://vi.wikipedia.org/wiki/Thi%C3%AAn_Ch%C3%BAa) (Vinh Danh Tối Cao). Với thời gian, người ta đem các tượng thần đặt xung quanh đền Ka’aba để thờ thêm, và dựng thành đền Al-Haram. Mỗi ngày trong năm đều trở thành ngày cúng vía của một hoặc vài vị thần nào đó. Và ngày nào cũng có một hoặc vài bộ lạc từ đâu đó trên bán đảo Ả Rập đến Mecca hành hương, và luôn tiện đem các sản vật của họ đến bán, rồi mua sản vật của các nơi khác. Do đó Mecca là một trung tâm thương mại rất thịnh vượng.
### Tộc Qureysh
Mecca được cai trị bởi một nhóm quý tộc thuộc dòng Qureysh. Người Ả Rập thời đó không có họ mà chỉ tính dòng dõi. Tinh thần thị tộc rất cao, nên thường mỗi người đều thuộc gia phả của mình cho đến nhiều đời về trước. Dòng Qureysh sau tộc trưởng Abdul-Manaf (ông sơ của thánh Muhammad) thì chia làm mười chi, trong đó dòng Hashim trách nhiệm về mặt tế tự và quản lý đền thờ. Thánh Muhammad là cháu cố của tộc trưởng Hashim, vì vậy có khi tên ông được viết một cách trang trọng là
**Abu l-Qasim Muhammad ibn ‘Abd Allāh al-Hashimi al-Qurashi** .
## Trước khi truyền đạo
### Chào đời
Thánh Muhammad (saw) chào đời ngày 12 tháng 3
[âm lịch Ả Rập](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%8Bch_H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o). Mỗi năm, ngày này là ngày nghỉ lễ tại các xứ Islam. Ngay cả tại [Trung Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c), ở các vùng đông tín đồ Islam như [Tân Cương](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%A2n_C%C6%B0%C6%A1ng), [Cam Túc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Cam_T%C3%BAc) và [Ninh Hạ Hồi](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ninh_H%E1%BA%A1_H%E1%BB%93i&action=edit&redlink=1), tín đồ Islam cũng được nghỉ lễ ngày này. [Người Ả Rập](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_%E1%BA%A2_R%E1%BA%ADp) [cổ đại](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%95_%C4%91%E1%BA%A1i) cũng có ghi lại một số sự kiện [lịch sử](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD), tính năm theo một vài kỷ nguyên xưa. Nhưng tại [Mecca](http://vi.wikipedia.org/wiki/Mecca) công việc này bị lơ là nên người ta chỉ nhớ là thánh Muhammad sinh vào năm “Con Voi”. Năm ấy thống đốc vùng [Yemen](http://vi.wikipedia.org/wiki/Yemen) của xứ [Abyssinia](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ethiopia) là [Abraha](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Abraha&action=edit&redlink=1) vào chiếm Mecca, trong đoàn quân có con voi chiến rất to, nên người ta gọi nôm na là năm Con Voi. Ông nội của thánh Muhammad lúc bấy giờ là người quản lý đền Al Haram đứng ra điều đình với thống đốc Abraha và thuyết được Abraha rút quân về. Năm Con Voi theo các sử gia ngày nay là năm 569, 570 hoặc 571. Số đông coi là năm 570.
Thánh Muhammad là con đầu lòng của đức ông
[Abd-Allah](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Abd-Allah&action=edit&redlink=1) (cũng thường viết là [Abdullah](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Abdullah&action=edit&redlink=1)) và đức bà [Aminah](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Aminah&action=edit&redlink=1). Người [Trung Đông](http://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_%C4%90%C3%B4ng) và [Ấn-Âu](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%E1%BA%A4n-%C3%82u&action=edit&redlink=1) vốn không có tục kiêng húy, ngược lại còn có truyền thống lấy tên những người mình quý mến đặt cho con, nên tên thánh Muhammad và tên các thân nhân của ông đều thông dụng ngày nay.
### Thời thơ ấu
Thánh Muhammad (saw) không được biết mặt cha. Cha ông, trên một chuyến đi buôn xa, lâm bệnh và từ trần vài tuần trước khi ông ra đời. Mẹ con ông từ đó được ông nội ông cấp dưỡng.
Mẹ ông là người có học vấn và có sáng tác một số bài thơ, vẫn còn giữ được đến ngày nay. Tiếc thay, bà qua đời một cách đột ngột lúc ông lên sáu. Ông được ông nội rước về nuôi. Ông nội ông tuổi cũng đã cao, nên ông cũng chỉ ở được với ông hai năm. Kế đó, ông được nuôi nấng và dạy dỗ bởi người bác là
[Abu Talib](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Abu_Talib&action=edit&redlink=1). Ông Abu Talib cũng là người thừa kế chức quản lý đền [Al Haram](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Al_Haram&action=edit&redlink=1).
### Tuổi thanh niên
Lớn lên, thánh Muhammad (saw) có tiếng là người đẹp trai và hào hiệp. Ông gia nhập một nhóm hiệp sĩ ở Mecca
là nhóm Hilf al Fudul, nhiều lần bênh vực những người cô quả bị cường hào ác bá ức hiếp. Là người rất tôn trọng lời nói, ông được mọi người tặng cho ngoại hiệu là Al-Amin (“người đáng tin cậy”). Như nhiều người dân Mecca, thánh Muhammad theo nghề buôn bán. Và cũng như phần đông người Mecca thời bấy giờ, ông không biết đọc biết viết. [3]
### Lập gia đình
Gặp năm đói kém, kinh tế thành Mecca bị suy thoái. Bác ông, ông Abu Talib mới đề nghị ông làm việc cho một goá phụ giàu có là bà Khadija, để quản lý cho bà các chuyến buôn hàng đường xa.
Sau một thời gian làm việc cho bà Khadija, ông thành hôn với bà năm ông được 25 tuổi. Phần nhiều các tài liệu nói rằng lúc ấy bà Khadija tuổi đã 40, nhưng theo sách của Baladhuri
thì lúc ấy bà chỉ mới 28. Tất cả tài liệu đều nói rằng sau đó hai người sống với nhau hạnh phúc đến lúc bà Khadija qua đời, khoảng 24 năm sau. [4]
Trong khoảng 10 năm tiếp theo, bà Khadija sinh cho ông 7 người con, 3 trai 4 gái. Đầu tiên là một bé trai, tên là Qasim, nhưng chỉ nuôi được đến lúc vừa mới biết đi. Chỉ những người con gái mới nuôi được đến lúc trưởng thành, nổi tiếng nhất là người con gái út, tên là Fatima.
## Thời kỳ truyền đạo ở Mecca
### Thiên thần Gabriel
Tuổi gần 40, với cuộc sống tạm an ổn, ông thường có vẻ trầm tư mặc tưởng, và hay đi đến núi Nur (núi “Ánh Sáng”) ở ngoại ô Mecca, vào động Hira tham thiền nhập định theo lối tu khổ hạnh
. Có khi ông ở đấy hằng mấy ngày liền, bà Khadija phải cho người mang thức ăn nước uống cho ông. Ông kể lại rằng, năm ông được 40 tuổi, vào một đêm cuối tháng 9 [5] [âm lịch Ả Rập](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%8Bch_H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o)( [tháng Ramadan](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%C3%A1ng_Ramadan&action=edit&redlink=1)), tại động Hira, một tạo vật bằng ánh sáng hiện ra và nói đại ý rằng: *Ta là thiên thần Gabriel, được* [Thiên Chúa](http://vi.wikipedia.org/wiki/Thi%C3%AAn_Ch%C3%BAa)phái đến đây để báo cho anh được biết, anh được chọn làm sứ giả của Ngài.
Thiên thần dạy ông tẩy rửa theo nghi thức, và sau đó đưa một tấm lụa dài có thêu chữ bảo ông đọc. Ông trả lời rằng:
*Tôi không biết đọc.*
Thiên thần mới ôm siết lấy ông và nói:
*Hãy đọc, nhân danh Chúa của ngươi, Đấng đã tạo ngươi từ một hòn máu đặc…*.
Ông đọc theo sau đó.
Sau nhiều tháng hoang mang tự hỏi sức khỏe và tâm trí mình có bình thường, hoặc mình có bị tà ma ám ảnh không, và kiểm điểm điều đó với những người thân cận nhất, thánh Muhammad dần dần tin rằng mình được
[Thiên Chúa](http://vi.wikipedia.org/wiki/Thi%C3%AAn_Ch%C3%BAa) (Vinh Danh Tối Cao) trao sứ mệnh để cứu độ một phần của nhân loại. Ông thấy thiên thần Gabriel tiếp tục đến với ông với những điềm lành, và tiếp tục mang đến thêm những lời kinh bảo ông học thuộc. Những lời kinh ấy được gọi là kinh Qur’an (Koran), mà thứ tự trình bày hoàn toàn khác với thứ tự thời gian của thiên thần Gabriel mang đến. Câu đầu tiên của Koran, “Hãy đọc, nhân danh Chúa của ngươi…” sau trở thành câu 1 của chương 96.
### Những tín đồ đầu tiên
Và thánh Muhammad bắt đầu truyền đạo Islam. Những giáo điều căn bản của Islam trong buổi ban đầu gồm có: hãy noi gương các vị thánh đời trước (
[Adam](http://vi.wikipedia.org/wiki/Adam), [Noah](http://vi.wikipedia.org/wiki/Noah), [Abraham](http://vi.wikipedia.org/wiki/Abraham), [Moses](http://vi.wikipedia.org/wiki/Moses), [David](http://vi.wikipedia.org/wiki/David), [Jesus](http://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%C3%AA-su), v.v…) chỉ thờ phụng một Đấng Thượng Đế, và tránh xa việc cúng lạy các pho tượng, là tác phẩm của bàn tay con người; hãy giúp đỡ người nghèo khó, cô quả và tránh tích lũy tài sản, tránh cho vay nặng lãi; hãy kính trọng, hiếu thảo với cha mẹ; đừng giết con thơ, nhất là con gái vì lo rằng không đủ sức nuôi; hãy chăm lo làm điều thiện và giữ mình tránh tạo tội ác vì mọi hành động của mỗi cá nhân đều được thiên thần ghi chép, đến Ngày Phán Xét Cuối Cùng sẽ được tổng kết, ai phần phước nhiều hơn phần tội sẽ được lên [Thiên Đàng](http://vi.wikipedia.org/wiki/Thi%C3%AAn_%C4%91%C3%A0ng), và trái lại sẽ bị đọa [Địa Ngục](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%8Ba_Ng%E1%BB%A5c&action=edit&redlink=1).
Người tín đồ đầu tiên là bà Khadija, vợ ông. Kế đến là người nô lệ vừa được ông trả tự do tên là Zaid. Rồi ông làm một buổi tiệc mời thân bằng quyến thuộc đến nhà, và giới thiệu về Islam. Sau buổi tiệc đó, có anh họ của ông là
[Ali](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ali_bin_Abu_Talib), (con của ông Abu Talib) lúc ấy mới 12 tuổi, tuyên bố theo đạo. Kế đến là người bạn chí thân của ông, ông [Abu Bakar](http://vi.wikipedia.org/wiki/Abu_Bakar), một doanh nhân giàu có. Ông Abu Bakar (cũng thường viết là Abu Bakr) vừa theo đạo liền trả tự do cho 8 người nô lệ của ông. Ông cũng truyền đạo rất tích cực và ngay cả rể của thánh Muhammad là ông [Othman](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Othman_bin_Affa&action=edit&redlink=1) cũng theo đạo qua sự thuyết phục của ông.
### Buổi giảng trên đồi Safa
Khoảng năm 613, một hôm, theo tập quán cổ truyền khi có việc hệ trọng, ông kêu gọi mọi người quy tụ trên đồi Safa, trong phạm vi Mecca. Ông bắt đầu bằng câu hỏi:
*Mọi người có tin không nếu tôi nói rằng phía sau ngọn đồi này đang có một đoàn quân đang hạ trại để chuẩn bị tấn công chúng ta ?.*
Người ta trả lời rằng:
*Ông chưa hề nói dối, dĩ nhiên ông nói gì ai cũng sẽ tin.*
Ông mới bắt đầu rằng:
*Thiên Chúa đã sai phái tôi đến cảnh cáo mọi người, và ai không nghe tôi hãy coi chừng cơn thịnh nộ của Ngài.*và tiếp tục bài giảng.
Từ đó, ông thường xuyên ra giảng đạo trước công chúng.
### Sự phản kháng và bách hại của phe bảo thủ
Thấy giáo điều Islam đi ngược lại với tín ngưỡng cha ông họ, và lợi tức kinh tế của thành Mecca do các bộ lạc đến dâng hương cúng các tượng thần, nên một số người của dòng Qureysh bắt đầu có phản ứng mạnh để ngăn chống sự phát triển của Islam. Hai người chống đối mạnh nhất là hai người bác của thánh Muhammad: ông Abu Jahil và ông Abu Lahab.
Theo chế độ thị tộc cổ
[Ả Rập](http://vi.wikipedia.org/wiki/%E1%BA%A2_R%E1%BA%ADp), khi một người bị giết thì cả họ – những người chung đầu ông cố – có bổn phận phải báo thù, nên trong thời gian đầu nhóm đối lập không dám giết ông, và không dám giết những tín đồ thuộc dòng Qureysh ở Mecca. Họ thương lượng với bác của ông là ông Abu Talib, người quản lý đền Al Haram và tìm nhiều biện pháp mềm mỏng để ông chấm dứt truyền đạo. Nhưng ông Abu Talib nhất quyết bảo vệ giọt máu của người em trai quá cố, còn ông nhất quyết tiếp tục sứ mạng, nên các giải pháp thương lượng không đạt được kết quả mong muốn của phe chống đối.
Khi ông giảng đạo, họ châm biếm, chế nhạo, chửi rủa và ném đá. Họ đứng đón các bộ lạc từ xa đến hành hương và dặn đừng đến nghe ông. Điều này gợi sự tò mò nên có kết quả trái lại. Một vài người ở xa theo Islam và về bộ lạc họ truyền đạo, nên tín đồ vùng xa ngày càng đông. Tuy nhiên, có lúc thánh Muhammad không thể ra giảng trước công chúng được nữa vì sự chế nhạo, ném đá và các cách tương tự. Nhưng sau khi có vài người dũng kiện thuộc dòng Qureysh theo đạo và ra đứng bảo vệ thì ông lại tiếp tục.
Đối với những người từ xa đến Mecca làm việc, tứ cố vô thân, thường là nô lệ thì họ dùng những cực hình dã man để bức bách bỏ đạo. Một số không chịu nổi nên giả xưng bỏ đạo, hoặc có bỏ đạo thật. Một số khác bị giết hoặc bị chết trong lúc hành hạ, và được ghi nhớ là những người tử vì đạo. Một số khác kiên trì giữ đạo và sống sót sau nhiều cực hình.
### Đợt tị nạn đến Abyssinia
Do sự bách hại đó, năm 615, khoảng 101 tín đồ
[Islam](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o), trong đó có 18 phụ nữ, dẫn đầu bởi ông Othman là rể của thánh Muhammad đã trốn khỏi Mecca và đi đến xin tị nạn ở [Abyssinia](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ethiopia). Ông [Othman](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Othman&action=edit&redlink=1) vào yết kiến vị ‘negus’ (hoàng đế) xứ này và được chấp thuận tị nạn. Phe bảo thủ [Mecca](http://vi.wikipedia.org/wiki/Mecca) cho người đến Abyssinia đòi, nhưng ‘negus’ Abyssinia khước từ.
### Năm buồn
Ông Abu Talib, người đã nuôi nấng thánh Muhammad từ lúc còn thơ, và người đã cương quyết bảo vệ ông trước phe bảo thủ, qua đời năm 619, lúc ông đã hơn 80 tuổi. Vài hôm sau lại đến lượt bà Khadija từ trần. Các nhà viết tiểu sử gọi năm này là “năm buồn” trong đời ông. Năm này công cuộc truyền đạo cũng gặp nhiều khó khăn. Lúc bấy giờ quyền quản lý đền Al Haram được về tay ông Abu Lahab, một trong hai người chống đối quan trọng nhất của ông, nhưng ông Abu Lahab lại tỏ vẻ hòa hoãn hơn.
### Đêm Miraj
Vào năm 620, một hôm, thánh Muhammad kể lại với tín đồ và công chúng rằng đêm qua thiên thần Gabriel đã rước ông đi
[Jerusalem](http://vi.wikipedia.org/wiki/Jerusalem). Tại Jerusalem ông đã cầu nguyện nơi ngôi đền mà xưa kia thánh vương [Solomon](http://vi.wikipedia.org/wiki/Solomon) đã dựng lên lần đầu tiên. Sau đó ông cưỡi con thiên mã Al Buraq lên các tầng trời, được gặp các thánh đời trước như tổ [Adam](http://vi.wikipedia.org/wiki/Adam), [Chúa Giê-Su](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%BAa_Gi%C3%AA-Su), thánh [Moses](http://vi.wikipedia.org/wiki/Moses) và thánh [Abraham](http://vi.wikipedia.org/wiki/Abraham) rồi được vào bái kiến [Thiên Chúa](http://vi.wikipedia.org/wiki/Thi%C3%AAn_Ch%C3%BAa) (Vinh Danh Tối Cao). Dịp này, ông đã nhận được lệnh là các tín đồ Islam phải cầu nguyện 5 lần mỗi ngày. Tín đồ lắm người hoang mang ngờ vực, không biết còn nên tiếp tục tin ở ông hay không. Nhưng kế đó ông cho biết là trên đường về có thấy một đoàn khách thương từ [Syria](http://vi.wikipedia.org/wiki/Syria) trở về, ông kể cho biết chi tiết của vài sự kiện nhỏ đã xảy ra cho đoàn khách thương đó, và ai đã nói câu gì. Những điều này được xác nhận khi đoàn khách thương này về đến Mecca.
Từ đó sự cầu nguyện mỗi ngày 5 lần trở thành giáo điều căn bản của Islam. Ngày nay, tại các xứ Islam, mỗi năm ngày 27 tháng 7
[âm lịch Ả Rập](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%8Bch_H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o) là ngày nghỉ lễ kỷ niệm chuyến đi lên thượng giới của ông, gọi là chuyến đi Miraj. Tại các đền chùa, người ta cầu nguyện suốt đêm.
### Hai lời thề ở Aqaba
Thành phố Yathrib nằm cách Mecca khoảng 450 km về phía bắc. Khoảng năm 620 có vài người Yathrib theo đạo, trở về truyền giảng được thành công lớn. Năm 621, tại đồi Aqaba ở Mecca, thánh Muhammad lần lượt gặp hai phái đoàn người
[Yathrib](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Yathrib&action=edit&redlink=1). Tại đây, hai nhóm người này đã thề trung thành với đạo và với ông. Họ cũng sẵn sàng đón tiếp những người bị bách hại ở Mecca và mời ông sang thành phố họ cư trú.
### Cuộc thoát ly đi Yathrib
Sau hai cuộc hội thề này, nhiều tín đồ Islam ở Mecca dần dần trốn sang Yathrib. Thấy đây là một đe dọa cho kinh tế và tín ngưỡng của họ, phe bảo thủ của tộc Qureysh lại nhóm họp và tìm ra một ý kiến mới: mỗi chi của tộc Qureysh sẽ cử ra một thanh niên, đứng canh trước nhà thánh Muhammad, chờ ông bước ra thì đồng xông đến hạ sát, và như vậy những ai muốn báo thù cho ông sẽ, vì luân lý, không thể nào hướng sự trả thù đến tất cả các chi trong bộ tộc.
Thánh Muhammad thoát được cạm bẫy này. Ông cùng ông Abu Bakar trốn ra khỏi Mecca, và sau mấy tháng vừa đi vừa ẩn trú, họ đến được Yathrib.
## Thời kỳ ở Medina (Yathrib)
### Tổ chức cộng đồng tôn giáo và quốc gia
Đến Yathrib, ông được các tín đồ cũ mới đón tiếp nồng nhiệt. Ông được dành cho mọi danh dự và phút chốc trở thành lãnh tụ của đa số dân thành phố này, thành phố mà một thời gian sau được đổi tên thành “Madina-t-ul-Nabi” (« Thành Phố của vị Sứ Giả ») gọi tắt là
[Medina](http://vi.wikipedia.org/wiki/Medina).
Việc đầu tiên ông làm ở đây là khởi công xây một thánh đường đơn sơ, và giảng đạo trước công chúng mỗi tuần vào buổi trưa thứ sáu. Ông cũng quy định khi cầu nguyện, nếu phân biệt được phương hướng thì hãy hướng mặt về Ngôi Đền Thiêng ở
[Jerusalem](http://vi.wikipedia.org/wiki/Jerusalem). Nhưng không đầy hai năm sau, có câu [kinh Koran](http://vi.wikipedia.org/wiki/Qur%E2%80%99an) đưa lệnh khi cầu nguyện hãy hướng về đền Ka’aba ở Mecca.
Những người rời bỏ Mecca được gọi là những người ‘Muhajirin’ (“di cư”). Mỗi gia đình người “di cư” được một gia đình gốc
[Medina](http://vi.wikipedia.org/wiki/Medina), gọi là người ‘Ansar’ (« tiếp trợ ») cho tá túc và giúp tìm kế sinh nhai. Cuộc thống kê đầu tiên cho biết có 186 gia đình “di cư” và khoảng 1500 tín đồ tổng cộng.
Medina lúc bấy giờ có hai bộ lạc
[Ả Rập](http://vi.wikipedia.org/wiki/%E1%BA%A2_R%E1%BA%ADp) chiếm đa số dân là bộ lạc [Aus](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Aus&action=edit&redlink=1) và bộ lạc [Khajraz](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Khajraz&action=edit&redlink=1), và một thiểu số [Do Thái](http://vi.wikipedia.org/wiki/Do_Th%C3%A1i) với ba bộ lạc chính. Mỗi bộ lạc có một hoặc vài lâu đài, đồn lũy và đất cát cứ riêng. Các bộ lạc này vừa trải qua mấy năm chiến tranh với nhau. Thánh Muhammad họp các bộ lạc ấy lại, soạn một bản [hiến pháp](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hi%E1%BA%BFn_ph%C3%A1p), và định quy chế thành bang cho Medina. Bản hiến pháp này gồm có 47 điều khoản, và đã được dịch ra nhiều thứ tiếng [châu Âu](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%82u).
Thánh Muhammad di cư từ Mecca đến Medina cùng với
[Abu Bakr](http://vi.wikipedia.org/wiki/Abu_Bakr) năm [622](http://vi.wikipedia.org/wiki/622) . Năm này về sau (vào năm 638) được [6] [Umar](http://vi.wikipedia.org/wiki/Omar_bin_Khattab)lấy làm năm khởi đầu kỷ nguyên của cộng đồng Islam, gọi là kỷ nguyên Hijri (viết tắt là *AH*, Hijri nghĩa là *Cuộc Di Cư*), hay chính là năm đầu tiên của [lịch Hồi giáo](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%8Bch_H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o). Ngày đầu tiên của kỷ nguyên Hijri, tức là ngày 1 tháng [Muharram](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Muharram&action=edit&redlink=1)1 AH, tương ứng với ngày [16 tháng 7](http://vi.wikipedia.org/wiki/16_th%C3%A1ng_7)năm 622. Ngày nay kỷ nguyên này được dùng làm kỷ nguyên chính thức tại nhiều nước Islam, song song với kỷ nguyên Công giáo của Dương lịch. Năm 2008, Công Nguyên tương đương với năm 1429 lịch Hijri, cũng thường gọi là Hồi lịch (âm lịch Ả Rập mỗi năm chỉ có khoảng 355 ngày).
Sau đó một thời gian, luật nhịn chay tháng
[Ramadan](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ramadan) được ban ra, và được coi là một sự giảm nhẹ so với luật ban xuống thời trước ( [Do Thái giáo](http://vi.wikipedia.org/wiki/Do_Th%C3%A1i_gi%C3%A1o) và [Cơ Đốc giáo](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kit%C3%B4_gi%C3%A1o) nguyên thủy phải nhịn 40 ngày, thay vì 30 ngày). Luật Zakat (đóng góp an sinh xã hội, lấy từ 2,5% lợi tức đã trừ những chi tiêu căn bản), phân biệt với sự khuyến khích bố thí đã có từ trước, cũng được ban ra khoảng thời gian này.
### Đương đầu với phe bảo thủ Mecca
Phe bảo thủ Mecca gởi thơ, mềm mỏng cũng có, hăm dọa tàn sát cũng có, để thuyết phục người Medina tuyệt giao với thánh Muhammad và các tín đồ đến từ Mecca. Họ cũng liên lạc, bí mật hoặc công khai với các bộ lạc ở
[Medina](http://vi.wikipedia.org/wiki/Medina) và các vùng lân cận, để cấm vận kinh tế hay để có nội ứng cho cuộc tấn công về sau.
Tín đồ Islam từ
[Mecca](http://vi.wikipedia.org/wiki/Mecca) vẫn tiếp tục rải rác trốn đi [Medina](http://vi.wikipedia.org/wiki/Medina). Có lần phe bảo thủ cho người trà trộn trong những người này để hành thích ông. Nhưng khi thích khách đến gần thì ông nói cho biết là thích khách và người chủ mưu ám sát ông đã nói riêng những lời gì với nhau, khiến thích khách hoảng sợ, thú nhận mưu định và thật sự theo đạo.
#### Trận Badr
Trận chiến đầu tiên giữa cộng đồng Islam ở Medina và phe bảo thủ Mecca xảy ra năm 624. Địa điểm ở cách Medina khoảng 100 km về phía nam. Quân Mecca đông hơn 900, quân Islam chỉ được 313 người, nhưng thắng trận. Phe Mecca tử trận khoảng 70 người, trong đó có ông Abu Jahil, một trong hai người chống đối quan trọng nhất. Ông Abu Lahab không đi đánh, nhưng hay tin bại trận thì tức tối thành bệnh mà chết một tuần sau.
Đa số tù binh được đối xử tử tế, và được trả tự do đổi lấy tiền chuộc. Ai biết chữ thì phải dạy đọc dạy viết cho hai đứa trẻ ở Medina. Ai nghèo quá thì cũng được trả tự do mà không có điều kiện gì cả.
#### Trận núi Uhud
Cộng đồng Islam tiếp tục tăng trưởng. Năm 626, khi phe bảo thủ Mecca phái đến 3000 quân thì thánh Muhammad cũng có đến 1000 quân để ứng chiến. Trận này quân Mecca thắng, nhưng quân Medina giữ được các vị trí quan trọng, nên người Mecca phải rút về. Trận này cũng tăng uy tín cho thánh Muhammad vì quân Islam đã chiếm được thượng phong, nhưng một toán quân quên lệnh của ông, bỏ vị trí lo giành chiến phẩm, nên phe Mecca chuyển bại thành thắng.
#### Trận Chiến Hào
Năm 627, phe bảo thủ Mecca chuẩn bị trở lại với một đoàn quân đông hơn nữa. Tùy tài liệu, đoàn quân này đông 10.000, 12.000 hoặc 24.000, với một số lớn quân thuê từ các bộ lạc khác. Lúc này, quân Islam đã được 3.000. Theo lời cố vấn của ông Salman, người
[Ba Tư](http://vi.wikipedia.org/wiki/Iran), thánh Muhammad cho đào chiến hào để ngăn địch. Ông tham gia công tác đào hào như tất cả mọi người.
Quân Mecca đến nơi, không qua được hào. Sau một thời gian bao vây, lều trại họ bị thiệt hại nặng trong một đêm mưa to gió lớn, nên phải rút lui. Trận đánh huy động nhiều quân nhất của hai bên, nhờ có chiến hào, trở thành trận đánh ít tổn thất nhân mạng nhất: 6 người ở Medina, 8 người phe Mecca vì những mũi tên bắn qua hào.
## Hòa ước Hudaybiya
Năm 628, một thủ lĩnh lớn của miền đông – vựa lúa mì của
[bán đảo Ả Rập](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A1n_%C4%91%E1%BA%A3o_%E1%BA%A2_R%E1%BA%ADp) – là [Thumamah bin Uthal](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Thumamah_bin_Uthal&action=edit&redlink=1) theo Islam và cấm bán thực phẩm đi Mecca. Kinh tế của Mecca cũng gần kiệt quệ vì phí tổn tổ chức trận Chiến Hào, nên Mecca bị nạn đói đe dọa. Thánh Muhammad bèn ra lệnh xuất công quỹ giúp đỡ một số người nghèo túng ở Mecca, bán thực phẩm cho Mecca, và để cho người của phe bảo thủ Mecca tự do đi ngang qua vùng kiểm soát của Medina để buôn bán với [Syria](http://vi.wikipedia.org/wiki/Syria) và [Palestine](http://vi.wikipedia.org/wiki/Palestine).
Sau một số cử chỉ tỏ thiện ý muốn hòa bình với Mecca, thánh Muhammad cùng 1.400 người đi về Mecca với ý định hành hương, và không mang theo vũ khí. Phe bảo thủ Mecca dàn quân sẵn, và cử đại diện đến gặp ông tại đồi
[Hudaybiya](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Hudaybiya&action=edit&redlink=1). Họ ra điều kiện như sau:
1) Các tín đồ Islam không được viếng Mecca năm nay, mà chỉ được viếng năm tới, trong thời hạn tối đa 3 ngày.
2) Người nào từ Medina chạy đến Mecca, chính quyền Medina không được đòi lại. Ngược lại, người nào từ Mecca chạy đến Medina, chính quyền Medina phải giao trả nếu có cha hay chủ nhân ở Mecca đòi.
3) Hai bên đình chiến 10 năm. Không được đánh nhau trực tiếp, và cũng không được đánh nhau gián tiếp qua các đồng minh. Trong thời gian đó, mỗi bên có quyền đi ngang lãnh thổ của nhau.
Thánh Muhammad chấp thuận các điều kiện đó và ký kết hòa ước. Rồi ông trở về Medina.
Năm sau, cuộc hành hương của ông và những người đồng hành đến Mecca diễn ra tốt đẹp. Hai bên đều theo đúng điều đã giao kết tại Hudaybiya.
### Trận Mouta
Khi dân thành Yathrib theo Islam hàng loạt năm 621 thì tại đấy có một số người chỉ làm theo số đông, nhưng không thật tâm theo đạo. Rồi thánh Muhammad ở phương xa đến cầm quyền, mang lại nhiều thay đổi, họ cảm thấy bị mất quyền lợi, mất địa vị. Do đó, ngay từ đầu, họ đã ngầm liên lạc với phe bảo thủ Mecca để làm nội ứng. Họ cũng tích cực khuyến khích một số bộ lạc xa gần chống lại chính quyền Islam.
Khi Mecca suy yếu từ sau trận Chiến Hào, họ tìm cách kéo các thế lực xa hơn, mạnh hơn vào thực hiện ý định của họ. Hoàng đế xứ Abyssinia vẫn luôn thân thiện với cộng đồng tín đồ Islam, nên nhất định không đánh Medina. Hai
[đế quốc Ba Tư](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Ba_T%C6%B0) và [Đông La Mã](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_%C4%90%C3%B4ng_La_M%C3%A3) thì trong tình trạng chiến tranh với nhau từ năm 603, nhưng lúc này Đông La Mã thắng thế, đã lần lượt thu hồi các đất [Syria](http://vi.wikipedia.org/wiki/Syria), [Palestine](http://vi.wikipedia.org/wiki/Palestine) và [Ai Cập](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ai_C%E1%BA%ADp). Hoàng đế Đông La Mã là [Heraclius](http://vi.wikipedia.org/wiki/Heraclius) đang có mặt trong vùng, nhận thấy có thể đưa một ít lực lượng đi chiếm thêm đất, hoặc ít ra đánh cho suy yếu một kình địch tương lai.
Được tin Đông La Mã tập trung lực lượng khá đông gần cửa ải vào bán đảo, thánh Muhammad phái một đội quân 3.000 người đi ngăn địch. Quân hai bên giao chiến tại
[Mouta](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Mouta&action=edit&redlink=1). Theo At-Tabari, quân Medina bại trận, nhưng cũng cầm cự được 3 ngày. Đông La Mã thấy muốn thắng Ả Rập cũng phải tổn thất nhiều, và họ còn cần giữ lực lượng để phòng Ba Tư phản công, nên không tiến quân vào bán đảo.
## Tiếp thu Mecca
Năm 630 có bộ lạc Banu Bakr đồng minh của Mecca đánh nhau với bộ lạc Khuza’ah đồng minh của Medina. Phe bảo thủ Mecca giúp bộ lạc Banu Bakr. Thánh Muhammad coi là họ đã xé bỏ hòa ước Hudaibiya qua hành động đó, nên chuẩn bị hưng binh, nhưng giữ bí mật không nói là sắp đi đâu. Thủ lĩnh phe bảo thủ Mecca là ông Abu Sufyan lo ngại, đích thân đến Medina điều đình, nhưng bị giữ lại không cho về.
Thánh Muhammad đem 10.000 quân đến Mecca. Phe bảo thủ Mecca hoang mang vì năm trước hai tướng giỏi nhất của họ là
[Khalid bin Walid](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Khalid_bin_Walid&action=edit&redlink=1) và [Amr bin Al Ass](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Amr_bin_Al_Ass&action=edit&redlink=1) đã bỏ đi Medina theo Islam. Nay lại không có thủ lĩnh [Abu Sufyan](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Abu_Sufyan&action=edit&redlink=1) quyết định, nên đa số ngồi im không kháng cự.
Thánh Muhammad đã dặn quân sĩ không được hại mạng ai, ngoại trừ 20 người có thành tích bách hại tàn bạo nhất trước nay. Nhưng khi vào thành, ông được mặc khải lệnh tha thứ và hấp tấp truyền lệnh này. Lúc ấy có 3 người trong danh sách đã bị giết. Tướng Khalid về đến khu phố nhà thì gặp tướng Ikrimah – chỉ huy phó kỵ binh Mecca – với một toán quân nhỏ nghênh chiến. Một số người chết. Tướng Ikrimah trốn thoát được nhưng vài ngày sau đã trở về khi hay tin được ân xá.
Thánh Muhammad vào đền Al-Haram, cho dẹp đi các tượng thần, và bảo sơn lấp đi các hình ảnh của
[tín ngưỡng](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%ADn_ng%C6%B0%E1%BB%A1ng) [đa thần giáo](http://vi.wikipedia.org/wiki/Thuy%E1%BA%BFt_%C4%91a_th%E1%BA%A7n). Kế đến ông ra tiếp công chúng tụ tập trước đền, phủ dụ chiêu an. Ngày hôm sau, có vụ án mạng do người từ Medina về trả thù riêng, ông khiển trách thủ phạm nặng nề, và sai đem 100 con lạc đà bồi thường gia đình nạn nhân, theo đúng phong tục.
Attab bin Asid, một nhân vật quan trọng của phe bảo thủ, nay theo Islam, được ông đặt làm thống đốc Mecca, và quy định lương bổng theo cơ chế chính quyền Medina. Khi vào xem kho tàng của đền Ka’aba từ nhiều năm được khách thập phương dâng cúng, người ta kiểm kê được hơn 55.000 lạng vàng
. Thánh Muhammad không chạm đến tiền này. [7]
Sau khi ở lại Mecca vài tuần sắp xếp các công việc, ông trở về Medina.
### Quốc gia Islam
Năm thứ 9 của kỷ nguyên Hijri (tương đương với năm 631) được các sử gia Islam gọi là Năm của Các Phái Đoàn. Năm ấy có rất nhiều phái đoàn đến từ khắp nơi trên bán đảo Ả Rập tuyên bố bộ lạc họ theo Islam và xin nội thuộc vào lãnh thổ Medina. Thánh Muhammad dành nhiều thời gian để tổ chức hệ thống hành chính, thuế khóa cho các vùng mới gia nhập. Ông nghiêm cấm gia đình và người trong họ lấy tiền công quỹ chi tiêu riêng.
Năm thứ 10 Hijri rất nhiều trường học được lập ra trong khắp lãnh thổ, và đặc biệt là ở Yemen phía nam bán đảo.
### Chiến dịch Tabuk
Ba Tư ngày càng suy yếu, trong 3 năm ngôi hoàng đế qua tay ít nhất 5 người. Năm 631 Đông La Mã nhận thấy có thể yên tâm làm một cuộc viễn chinh vào Ả Rập. Được quân tế tác cho biết Đông La Mã chuẩn bị binh sĩ, thánh Muhammad bèn kêu gọi thánh chiến. Ông quy tụ được một đạo quân đông 30.000 người.
Thánh Muhammad và quân sĩ ra đến ải Tabuk, cách Medina khoảng 800 km về phía bắc. Đông La Mã thấy quân đối phương hùng hậu và kỷ luật, ngại nhiều tổn thất, nên không đến tấn công. Thánh Muhammad ở lại Tabuk ít lâu nhận định tình thế, rồi rút quân về.
### Bài giảng ở Arafat
Năm 632 thánh Muhammad về Mecca hành hương lần cuối. Ngày
[9 tháng 12](http://vi.wikipedia.org/wiki/9_th%C3%A1ng_12) [âm lịch Ả Rập](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%8Bch_H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o), theo nghi thức hành hương, các tín đồ quy tụ ở đất [Arafat](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Arafat&action=edit&redlink=1), ngoại ô Mecca, để cầu nguyện. Tùy tài liệu, số tín đồ có mặt đông 90.000, 100.000 hoặc 140.000 người . Thánh Muhammad đứng trên một đỉnh núi con là núi Từ Bi (‘Ar-Rahman’). Mỗi khoảng cách xa xa có một người khỏe giọng lặp truyền lại từng câu ông nói để mọi người đều nghe rõ. [8]
Ông nhắc lại những tín điều quan trọng, dặn dò mọi người hãy cố gắng theo lời truyền dạy của kinh Koran, và tuyên bố là sứ mạng truyền đạo Islam của ông nay đã hoàn tất.
### Những ngày cuối cùng
Mặc dù là lãnh tụ của một quốc gia rộng lớn, nhưng thánh Muhammad vẫn sống giản dị, ở nhà cửa sơ sài. Ông không đòi hỏi sự phục dịch, tự tay xách nước giếng khi cần tắm rửa. Ông thường nhịn chay, và tránh trong một bữa ăn hai thứ thịt. Trong thời gian bà Khadija còn sinh tiền, ông chỉ một vợ một chồng. Sau khi bà Khadija qua đời khoảng một năm thì ông tục huyền với một góa phụ, và sau đó thành hôn với mấy người nữa, đều là góa phụ hay đã ly dị chồng, ngoại trừ cô Aisha con ông
[Abu Bakar](http://vi.wikipedia.org/wiki/Abu_Bakar), trong những tình huống đặc biệt.
Đầu năm 11 Hijri, sức khỏe ông kém hẵn. Vài lần thấy mình không đủ sức dẫn lễ cầu nguyện ngày 5 lần ở thánh đường, nên ông nhờ ông Abu Bakar dẫn lễ thay. Ông kiểm lại tài sản, có chút ít đất đai thì ông để lấy huê lợi cho gia đình, còn 7 đồng dinar thì bố thí cho người nghèo. Ông cũng còn thanh gươm trị giá mấy đồng tiền vàng gởi cho người rể út là
[Ali](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ali_bin_Abu_Talib), và một chiếc áo giáp nằm ở một hiệu cầm đồ [người Do Thái](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Do_Th%C3%A1i) ở [Medina](http://vi.wikipedia.org/wiki/Medina).
Ông
[qua đời](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BA%BFt) ngày 12 tháng 3 âm [lịch Ả Rập](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_%E1%BA%A2_R%E1%BA%ADp&action=edit&redlink=1), cũng là sinh nhật của ông. Đã có nhiều người có khuynh hướng thờ phụng ông như một vị thần linh khi ông còn sinh tiền, nên ông Abu Bakar mới tuyên bố: *Hỡi dân chúng ! Nếu ai tôn thờ Muhammad thì hãy biết rằng Muhammad đã chết. Còn ai tôn thờ Allah thì Allah vẫn hằng sống và không bao giờ chết !*
Thi hài ông được an táng trong khuôn viên thánh đường gần nhà, nay gọi là thánh đường Al-Nabawy (« Thánh Đường Thiên Sứ »). Sau thánh đường mở rộng, phần mộ ông nay nằm trong toà đại điện.
## Những người tiếp nối
Căn cứ vào việc thánh Muhammad đã nhờ ông Abu Bakar dẫn lễ cầu nguyện trong những ngày cuối cùng, ông Omar đề nghị ông Abu Bakar làm lãnh tụ. Đề nghị này được đa số chấp thuận.
Thánh Muhammad không thu nhận đồ đệ, không xưng hô thầy trò, nên những người tín đồ từng gặp qua ông, từng nghe giảng đều được gọi là Sahaba (“bạn đồng hành” hay “bạn đường”).
## Chân dung
Thánh Muhammad không cho họa chân dung của ông, sợ rằng nhiều tín đồ Islam đời sau hướng về đó mà thờ phụng, trái với sứ mạng của ông. Theo Al-Tabari, ông Ali, rể ông tả rằng:
|“||
|Ngài có chiều cao trung bình, nước da trắng hồng, mắt đen. Râu hàm ngài mọc dày. Tóc ngài đen, dài xuống đến vai, dày và bóng, đến tuổi 63 mà cũng chỉ có vài sợi bạc. Tướng ngài vạm vỡ, đi đứng mạnh dạn, nhưng cũng có vẻ nhẹ thoăn thoắt. Dáng điệu đi đứng không có vẻ tự kiêu. Nét mặt ngài dịu dàng, ai nhìn rồi thì không muốn rời mắt đi hướng khác. Nhìn ngài nói chuyện thì ai đói cũng quên đói, ai phiền não cũng quên phiền não. |”|
## Gia đình và dòng dõi
### Vợ con
Bà Khadija sinh cho ông 3 người con trai là Qasim, Tahir và Tayeb. Theo Al-Tabari, có thêm một người con trai nữa là Abdullah. Những người này đều chết lúc còn thơ ấu. Bốn người con gái là Roqayya, Um-Kulsum, Zainab và Fatima. Cô Roqayya sau là vợ ông Othman, vị khalip thứ ba của quốc gia Islam. Hai cô Um-Kulsum và Zainab gả cho hai con trai của ông Abu Lahab, bác của thánh Muhammad, cũng là người đối đầu quan trọng của ông. Vì vậy đã ly dị. Cô Fatima gả cho ông Ali, con của ông Abu Talib, cũng là bác của ông. Cô sinh được hai trai là Hassan và Hussein, là hai vị lãnh tụ rất được tôn sùng trong hệ phái Shia. Mộ của cô Fatima ở thành phố Qum, Iran nay là một thánh địa quan trọng của hệ phái này.
Những người vợ được nhiều tài liệu nhắc tới, nhưng không loại trừ xác suất tài liệu ngụy tạo là:
- Bà Sawda, một người đã theo chồng đi Abyssinia lánh nạn bách hại, khi về đến Mecca năm 620 thì chồng bà là ông Sukran qua đời, bà không còn nơi nương tựa.
- Bà Aisha, con ông Abu Bakar, gả cho ông lúc tuổi mới dậy thì. Bà nổi tiếng về kiến thức
[y học](http://vi.wikipedia.org/wiki/Y_h%E1%BB%8Dc), và ngày nay nhiều người [Bắc Phi](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%AFc_Phi)thờ bàn tay của bà.
- Bà Hafsah, góa phụ, con ông Omar.
- Bà Um Habiba, một người đã đi lánh nạn ở Abyssinia và trở thành góa phụ, nhưng cũng là con ông Abu Sufyan lãnh tụ phe bảo thủ Mecca.
- Bà Maimun, góa phụ, cô ruột tướng Khalid.
Sau bà Khadija, thánh Muhammad không có con với ai, ngoại trừ một người tiểu thiếp tên là Maria do thống đốc Ai Cập gởi tặng. Người này sinh cho ông một bé trai tên là Ibrahim, nhưng chỉ nuôi được đến hai tuổi.
Các học giả như Al-Tabari và Muhammad Hamidullah thường liệt kê nhiều dị bản về các vợ con của thánh Muhammad, với các thông tin khác biệt, mâu thuẫn nhau.
### Những hậu duệ là lãnh tụ tôn giáo
- Bài chi tiết:
[Các chi nhánh của Islam](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=C%C3%A1c_chi_nh%C3%A1nh_c%E1%BB%A7a_Islam&action=edit&redlink=1)
- Bài chi tiết:
[Hệ phái Shia của Islam](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=H%E1%BB%87_ph%C3%A1i_Shia_c%E1%BB%A7a_Islam&action=edit&redlink=1)
### Những hậu duệ là lãnh tụ quốc gia
[Nhà Fatimid](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Nh%C3%A0_Fatimid&action=edit&redlink=1)(909 – 1171) ở Bắc Phi và Tây Á [Nhà Sayyid](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Nh%C3%A0_Sayyid&action=edit&redlink=1)(1414 – 1451) ở Ấn Độ [Nhà Alaouite](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Nh%C3%A0_Alaouite&action=edit&redlink=1)(1666 -) hiện trị vì tại Maroc
## Những hậu duệ là thường dân
Theo bách khoa tự điển Quid 1990 của đài RTL (
*Radio Télévision Luxembourgeoise*) xuất bản năm 1989, tại Iran có 600.000 người ‘sayyid’ (hậu duệ của thánh Muhammad theo phụ hệ) và 500.000 người ‘sharif’ (mẹ thuộc dòng dõi thánh Muhammad) (trang 979).
Hậu duệ của ông cũng khá đông đảo tại
[Ả Rập Saudi](http://vi.wikipedia.org/wiki/%E1%BA%A2_R%E1%BA%ADp_Saudi), [Iraq](http://vi.wikipedia.org/wiki/Iraq), [Syria](http://vi.wikipedia.org/wiki/Syria), [Jordan](http://vi.wikipedia.org/wiki/Jordan), [Ai Cập](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ai_C%E1%BA%ADp), [Libya](http://vi.wikipedia.org/wiki/Libya), [Tunisia](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tunisia), [Algérie](http://vi.wikipedia.org/wiki/Alg%C3%A9rie), [Maroc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Maroc), [Ấn Độ](http://vi.wikipedia.org/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99), [A Phú Hãn](http://vi.wikipedia.org/wiki/Afghanistan), [Pakistan](http://vi.wikipedia.org/wiki/Pakistan) và [Bangladesh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bangladesh).
## Chú thích
**Voltaire,** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Muhammad#cite_ref-1) *Mahomet the Prophet or Fanaticism: A Tragedy in Five Acts*, trans. Robert L. Myers, (New York: Frederick Ungar, 1964). **Voltaire** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Muhammad#cite_ref-2) *Thư gửi*, viết ở [Giáo hoàng Biển Đức XIV](http://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%C3%A1o_ho%C3%A0ng_Bi%E1%BB%83n_%C4%90%E1%BB%A9c_XIV) [Paris](http://vi.wikipedia.org/wiki/Paris)vào ngày [17 tháng 8](http://vi.wikipedia.org/wiki/17_th%C3%A1ng_8)năm 1745. Bản [tiếng Anh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Anh) [tại đây](http://oll.libertyfund.org/?option=com_staticxt&staticfile=show.php%3Ftitle=2187&chapter=201472&layout=html&Itemid=27). **Le Prophète de l’Islam, sa vie, son oeuvre. Muhammad Hamidullah. Trang 59.** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Muhammad#cite_ref-3) **Le Prophète de l’Islam, sa vie, son oeuvre. Muhammad Hamidullah. Trang 67.** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Muhammad#cite_ref-4) **Le Prophète de l’Islam, sa vie, son oeuvre. Muhammad Hamidullah. Trang 79.** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Muhammad#cite_ref-5) **Moojan Momen (1985),** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Muhammad#cite_ref-6) *An Introduction to Shi’i Islam: History and Doctrines of Twelver Shi’ism*, Yale University Press, New edition 1987, p. 5. **Le Prophète de l’Islam, sa vie, son oeuvre. Muhammad Hamidullah. Trang 249. 70.000 onces, 1 once theo Pháp là 31g, phân biệt với ounce Anh là 28,35g.** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Muhammad#cite_ref-7) **Le Prophète de l’Islam, sa vie, son oeuvre. Muhammad Hamidullah. Trang 251.** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Muhammad#cite_ref-8)
## Tham khảo
- Histoire des Envoyés de Dieu et des rois – nguyên tác tiếng Ả Rập “Tarikh al Rousoul wal Moulouk” của Muhammad ibn Djarir
**Al-Tabari**(838-923), bản dịch tiếng Pháp do Mohamad Hamadé, dịch từ bản tiếng Đức của M. Hermann Zotenberg (1874), dịch từ bản tiếng Ba Tư của tể tướng Abou-‘Ali Mohammad Bel’Ami (963). Editions Al-Bustane, Paris 2002.
- Kinh Qur’an (ý nghĩa nội dung). Người dịch: Hassan Abdul Karim. Santa Ana, California 1997.
- La tradition musulmane – Ali Merad – Editions Que-Sais-Je ? – Presses Universitaires de France, Paris 2001.
- Le Prophète de l’Islam, sa vie, son oeuvre. Muhammad Hamidullah. Editions El-Najah. 6ème édition augmentée 1998, Paris.
- Les grandes dates de l’Islam, sous la direction de Robert Mantran, Editions Larousse, Paris 1990.
- Les minorités dans le monde – Faits et analyses – Joseph Yacoub – Editions Desclee de Brouwer – Paris 1998.
- L’Islam dans le monde – dossier présenté et établi par Paul BALTA – Edition La Découverte et Journal Le Monde – Paris 1986.
- Musulmans de Chine – Une anthropologie des Hui du Henan – Elisabeth Allès – Editions EHESS, Paris 2000.
- Quid 1990 – Dominique et Michèle Frémy, Editions Robert Laffont et Société des Encyclopédies Quid, 1989.
## Liên kết ngoài
|
|![]()
[Muhammad](http://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Muhammad?uselang=vi)
Các tiểu sử khách quan:
[Chương trình PBS về Muhammad](http://www.pbs.org/muhammad/)(tiếng Anh) [Tiểu sử trong bách khoa toàn thư](http://encarta.msn.com/encyclopedia_761553918/Muhammad_%28prophet%29.html/)(Anh) *Encarta* [Bài viết về Muhammad trong số](http://31.1911encyclopedia.org/M/MA/MAHOMET.htm)(Anh) *Encyclopædia Britannica*năm 1911 [Các văn kiện viết bởi tín đồ Islam và người ngoại giáo với tính cách quý trọng tại University of Southern California](http://www.usc.edu/dept/MSA/fundamentals/prophet/)(Anh)
Các tiểu sử viết bởi tín đồ Islam:
[Islamonline](http://www.islamonline.net/English/In_Depth/mohamed/1424/index.shtml)(tiếng Anh, [Ả Rập](http://www.islamonline.net/Arabic/In_Depth/mohamed/1424/index.shtml)) [Tiểu sử bởi Harun Yahya](http://www.theprophetmuhammad.org/)(Anh) [Ar-Raheeq Al-Makhtum (Mật hoa bịt kín)](http://www.al-sunnah.com/nektar/)– Truyện ký của Nhà Thiên Sứ Cao quý (Anh) [Cuộc đời thánh Muhammad](http://www.witness-pioneer.org/vil/Books/MH_LM/default.htm)– bởi Muhammad Husayn Haykal, dịch bởi Isma’il Razi A. al-Faruqi (Anh) [Giới thiệu về Thiên Sứ Muhammad](http://www.usc.edu/dept/MSA/fundamentals/prophet/)(Anh) [www.muhammad.net](http://www.muhammad.net/)– tiểu sử Thiên Sứ Muhammad và thêm nữa (Anh) [Nhà Thiên Sứ Muhammad là ai?](http://www.basma.us/site/true_islam/who_is_prophet_muhammad.php)– có hình ảnh bởi ar-Rawdah an-Nabawiyah (Anh)
Quan điểm phê bình:
[Xu hướng trong các Tiểu sử Muhammad](http://debate.org.uk/topics/theo/muhbiog.htm)(Anh) [Các bà vợ của Muhammad](http://anwary-islam.com/women/prophets-wives.htm)(Anh) [Tên cuồng tín hay là Nhà tiên tri Muhammad (tiếng Pháp)](http://fr.wikisource.org/wiki/Le_fanatisme,_ou_Mahomet_le_proph%C3%A8te)
Các vấn đề khác:
[Thể loại](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i): [Sinh 570](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Sinh_570) [Mất 632](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:M%E1%BA%A5t_632) [Nhà tiên tri Hồi giáo](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Nh%C3%A0_ti%C3%AAn_tri_H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o&action=edit&redlink=1) [Hồi giáo](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o) [Người Hồi giáo](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o&action=edit&redlink=1) [Người Ả Rập](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_%E1%BA%A2_R%E1%BA%ADp) [Sinh thập kỷ 570](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Sinh_th%E1%BA%ADp_k%E1%BB%B7_570) [Chính trị gia Ả Rập](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ch%C3%ADnh_tr%E1%BB%8B_gia_%E1%BA%A2_R%E1%BA%ADp) [Nghị sĩ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ngh%E1%BB%8B_s%C4%A9) [Nhà triết học](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Nh%C3%A0_tri%E1%BA%BFt_h%E1%BB%8Dc)
# USS
*Card* (CVE-11)
|Bài viết này cần thêm
|
|
|![]()
![ ](https://i2.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1a/US_flag_48_stars.svg/67px-US_flag_48_stars.svg.png)
*Card* [Seattle-Tacoma Shipbuilding Corporation](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Seattle-Tacoma_Shipbuilding_Corporation&action=edit&redlink=1) [27 tháng 10](http://vi.wikipedia.org/wiki/27_th%C3%A1ng_10)năm [1941](http://vi.wikipedia.org/wiki/1941) [27 tháng 2](http://vi.wikipedia.org/wiki/27_th%C3%A1ng_2)năm [1942](http://vi.wikipedia.org/wiki/1942) [8 tháng 11](http://vi.wikipedia.org/wiki/8_th%C3%A1ng_11)năm [1942](http://vi.wikipedia.org/wiki/1942) [13 tháng 5](http://vi.wikipedia.org/wiki/13_th%C3%A1ng_5)năm [1946](http://vi.wikipedia.org/wiki/1946) **ACV-11**, [20 tháng 8](http://vi.wikipedia.org/wiki/20_th%C3%A1ng_8)năm [1942](http://vi.wikipedia.org/wiki/1942) **CVE-11**, [15 tháng 7](http://vi.wikipedia.org/wiki/15_th%C3%A1ng_7)năm [1943](http://vi.wikipedia.org/wiki/1943) **CVHE-11**, [12 tháng 6](http://vi.wikipedia.org/wiki/12_th%C3%A1ng_6)năm [1955](http://vi.wikipedia.org/wiki/1955)
phong tặng:
[Đơn vị Tuyên dương Tổng thống](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%C6%A1n_v%E1%BB%8B_Tuy%C3%AAn_d%C6%B0%C6%A1ng_T%E1%BB%95ng_th%E1%BB%91ng_%28Hoa_K%E1%BB%B3%29&action=edit&redlink=1)
3 ×
[Ngôi sao Chiến đấu](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ng%C3%B4i_sao_Chi%E1%BA%BFn_%C4%91%E1%BA%A5u&action=edit&redlink=1) [16 tháng 5](http://vi.wikipedia.org/wiki/16_th%C3%A1ng_5)năm [1958](http://vi.wikipedia.org/wiki/1958)như [Tàu Hải quân Hoa Kỳ](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=T%C3%A0u_H%E1%BA%A3i_qu%C3%A2n_Hoa_K%E1%BB%B3&action=edit&redlink=1) *Card* [10 tháng 3](http://vi.wikipedia.org/wiki/10_th%C3%A1ng_3)năm [1970](http://vi.wikipedia.org/wiki/1970) **CVU-11**, [1 tháng 7](http://vi.wikipedia.org/wiki/1_th%C3%A1ng_7)năm [1958](http://vi.wikipedia.org/wiki/1958); **AKV-40**, [7 tháng 5](http://vi.wikipedia.org/wiki/7_th%C3%A1ng_5)năm [1959](http://vi.wikipedia.org/wiki/1959) [15 tháng 9](http://vi.wikipedia.org/wiki/15_th%C3%A1ng_9)năm [1970](http://vi.wikipedia.org/wiki/1970) [Clatskanie, Oregon](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Clatskanie,_Oregon&action=edit&redlink=1), năm [1971](http://vi.wikipedia.org/wiki/1971) [Lớp](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bogue_%28l%E1%BB%9Bp_t%C3%A0u_s%C3%A2n_bay_h%E1%BB%99_t%E1%BB%91ng%29) *Bogue* [Trọng tải choán nước](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Tr%E1%BB%8Dng_t%E1%BA%A3i_cho%C3%A1n_n%C6%B0%E1%BB%9Bc&action=edit&redlink=1): [Độ dài](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%99_d%C3%A0i_t%E1%BB%95ng_c%E1%BB%99ng&action=edit&redlink=1): [Sườn ngang](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=S%C6%B0%E1%BB%9Dn_ngang_%28t%C3%A0u%29&action=edit&redlink=1): [Mớn nước](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=M%E1%BB%9Bn_n%C6%B0%E1%BB%9Bc&action=edit&redlink=1): [turbine hơi nước](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tu%E1%BB%91c_bin_h%C6%A1i_n%C6%B0%E1%BB%9Bc)hộp số
2 ×
[nồi hơi](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=N%E1%BB%93i_h%C6%A1i&action=edit&redlink=1)
1 × trục
[hải pháo 102 mm (4 inch)/50 caliber](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=H%E1%BA%A3i_ph%C3%A1o_102_mm_%284_inch%29/50_caliber&action=edit&redlink=1)(1×2)
2 × pháo phòng không
[Bofors 40 mm](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bofors_40_mm)(4×2)
35 × pháo phòng không
[Oerlikon 20 mm](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Oerlikon_20_mm&action=edit&redlink=1) [TBM](http://vi.wikipedia.org/wiki/Grumman_TBF_Avenger)
16 ×
[FM2](http://vi.wikipedia.org/wiki/Grumman_F4F_Wildcat) **USS Card (CVE-11)**, (nguyên mang ký hiệu **AVG-11**, sau đó lần lượt đổi thành **ACV-11**, **CVE-11**, **CVHE-11**, **CVU-11**và **AKV-40**), là một [tàu sân bay hộ tống](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=T%C3%A0u_s%C3%A2n_bay_h%E1%BB%99_t%E1%BB%91ng&action=edit&redlink=1)thuộc [lớp](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bogue_%28l%E1%BB%9Bp_t%C3%A0u_s%C3%A2n_bay_h%E1%BB%99_t%E1%BB%91ng%29)của *Bogue* [Hải quân Hoa Kỳ](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BA%A3i_qu%C3%A2n_Hoa_K%E1%BB%B3)trong [Chiến tranh Thế giới thứ hai](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai). Nó nổi bật trong vai trò chống [tàu ngầm](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%A0u_ng%E1%BA%A7m)đối phương, và sau khi chiến tranh kết thúc, đang khi trong lực lượng dự bị, nó được xếp lại lớp thành một tàu sân bay trực thăng hộ tống, rồi như một tàu sân bay tiện ích. Được tái hoạt động như một [Tàu Hải quân Hoa Kỳ](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=T%C3%A0u_H%E1%BA%A3i_qu%C3%A2n_Hoa_K%E1%BB%B3&action=edit&redlink=1), *Card*từng tham gia vận chuyển máy bay sang [Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam)và là một mục tiêu bị [đặc công Quân Giải phóng miền Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/Binh_ch%E1%BB%A7ng_%C4%90%E1%BA%B7c_c%C3%B4ng,_Qu%C3%A2n_%C4%91%E1%BB%99i_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Vi%E1%BB%87t_Nam)tấn công tại [Sài Gòn](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh)vào ngày [2 tháng 5](http://vi.wikipedia.org/wiki/2_th%C3%A1ng_5)năm [1964](http://vi.wikipedia.org/wiki/1964). *Card*bị tháo dỡ tại [Clatskanie, Oregon](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Clatskanie,_Oregon&action=edit&redlink=1), vào năm [1971](http://vi.wikipedia.org/wiki/1971).
## Mục lục
## Thiết kế và chế tạo
*Card* được đặt lườn vào ngày [27 tháng 10](http://vi.wikipedia.org/wiki/27_th%C3%A1ng_10) năm [1941](http://vi.wikipedia.org/wiki/1941) như là một tàu chở hàng kiểu C-3 mang số hiệu lườn 178, nhưng được [Ủy ban Hàng hải Hoa Kỳ](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%E1%BB%A6y_ban_H%C3%A0ng_h%E1%BA%A3i_Hoa_K%E1%BB%B3&action=edit&redlink=1) trưng dụng trong khi đang chế tạo và được cải biến thành một tàu sân bay hộ tống với ký hiệu **AVG 11**. Nó được hạ thủy vào ngày [27 tháng 2](http://vi.wikipedia.org/wiki/27_th%C3%A1ng_2) năm [1942](http://vi.wikipedia.org/wiki/1942) bởi hãng [Seattle-Tacoma Shipbuilding](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Seattle-Tacoma_Shipbuilding&action=edit&redlink=1) tại [Tacoma, Washington](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tacoma,_Washington); được đỡ đầu bởi Bà J. Perry. Được xếp lại lớp thành **ACV-11** vào ngày [20 tháng 8](http://vi.wikipedia.org/wiki/20_th%C3%A1ng_8) năm [1942](http://vi.wikipedia.org/wiki/1942), *Card* được đưa ra hoạt động vào ngày [8 tháng 11](http://vi.wikipedia.org/wiki/8_th%C3%A1ng_11) năm [1942](http://vi.wikipedia.org/wiki/1942) dưới quyền chỉ huy của Thuyền trưởng, [Đại tá Hải quân](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_t%C3%A1_H%E1%BA%A3i_qu%C3%A2n&action=edit&redlink=1) J. B. Sykes.
## Lịch sử hoạt động
### Chiến tranh Thế giới thứ hai
Khởi hành từ
[San Diego](http://vi.wikipedia.org/wiki/San_Diego) vào ngày [18 tháng 1](http://vi.wikipedia.org/wiki/18_th%C3%A1ng_1) năm [1943](http://vi.wikipedia.org/wiki/1943), *Card* đi đến [Hampton Roads](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Hampton_Roads,_Virginia&action=edit&redlink=1) vào ngày [1 tháng 2](http://vi.wikipedia.org/wiki/1_th%C3%A1ng_2) và tiến hành huấn luyện trong [vịnh Chesapeake](http://vi.wikipedia.org/wiki/V%E1%BB%8Bnh_Chesapeake). Nó tham gia vận chuyển máy bay và binh lính từ [New York](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_New_York) đến [Casablanca](http://vi.wikipedia.org/wiki/Casablanca) cho Chiến dịch đổ bộ lên Bắc Phi từ ngày [14 tháng 5](http://vi.wikipedia.org/wiki/14_th%C3%A1ng_5) đến ngày [1 tháng 6](http://vi.wikipedia.org/wiki/1_th%C3%A1ng_6), và quay trở về đến [Norfolk](http://vi.wikipedia.org/wiki/Norfolk,_Virginia) vào ngày [5 tháng 7](http://vi.wikipedia.org/wiki/5_th%C3%A1ng_7). Nó được xếp lại lớp với ký hiệu **CVE-11** vào ngày [15 tháng 7](http://vi.wikipedia.org/wiki/15_th%C3%A1ng_7) năm [1943](http://vi.wikipedia.org/wiki/1943). *Card* khởi hành từ Norfolk như là [soái hạm](http://vi.wikipedia.org/wiki/So%C3%A1i_h%E1%BA%A1m) của Đội đặc nhiệm TG 21.14, một trong những đội tìm và diệt [tàu ngầm](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_ch%E1%BB%91ng_t%C3%A0u_ng%E1%BA%A7m&action=edit&redlink=1) tiền phong của Hoa Kỳ để chống lại tàu ngầm [Đức](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c_Qu%E1%BB%91c_X%C3%A3). Chuyến đi đầu tiên từ ngày [27 tháng 7](http://vi.wikipedia.org/wiki/27_th%C3%A1ng_7) đến ngày [10 tháng 9](http://vi.wikipedia.org/wiki/10_th%C3%A1ng_9) năm [1943](http://vi.wikipedia.org/wiki/1943) rất thành công. Máy bay của nó đã đánh chìm [ vào ngày U-117](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=U-117_%28t%C3%A0u_ng%E1%BA%A7m_%C4%90%E1%BB%A9c%29_%281941%29&action=edit&redlink=1) [7 tháng 8](http://vi.wikipedia.org/wiki/7_th%C3%A1ng_8)ở tọa độ [39°32′B 38°21′T](http://tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=USS_Card_%28CVE-11%29¶ms=39_32_N_38_21_W_), [vào ngày](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=U-664_%28t%C3%A0u_ng%E1%BA%A7m_%C4%90%E1%BB%A9c%29&action=edit&redlink=1) *U-664* [9 tháng 8](http://vi.wikipedia.org/wiki/9_th%C3%A1ng_8)ở tọa độ [40°12′B 37°29′T](http://tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=USS_Card_%28CVE-11%29¶ms=40_12_N_37_29_W_), [vào ngày](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=U-525_%28t%C3%A0u_ng%E1%BA%A7m_%C4%90%E1%BB%A9c%29&action=edit&redlink=1) *U-525* [11 tháng 8](http://vi.wikipedia.org/wiki/11_th%C3%A1ng_8)ở tọa độ [41°29′B 38°55′T](http://tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=USS_Card_%28CVE-11%29¶ms=41_29_N_38_55_W_), và [vào ngày](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=U-847_%28t%C3%A0u_ng%E1%BA%A7m_%C4%90%E1%BB%A9c%29&action=edit&redlink=1) *U-847* [27 tháng 8](http://vi.wikipedia.org/wiki/27_th%C3%A1ng_8)ở tọa độ [28°19′B 37°58′T](http://tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=USS_Card_%28CVE-11%29¶ms=28_19_N_37_58_W_).
Chuyến đi thứ hai từ ngày
[25 tháng 9](http://vi.wikipedia.org/wiki/25_th%C3%A1ng_9) đến ngày [9 tháng 11](http://vi.wikipedia.org/wiki/9_th%C3%A1ng_11) còn hiệu quả hơn nữa. Máy bay của *Card* phát hiện một nhóm bốn tàu ngầm đang được tiếp nhiên liệu vào ngày [4 tháng 10](http://vi.wikipedia.org/wiki/4_th%C3%A1ng_10) và đã đánh chìm hai trong số chúng: [ ở tọa độ U-460](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=U-460_%28t%C3%A0u_ng%E1%BA%A7m_%C4%90%E1%BB%A9c%29&action=edit&redlink=1) [43°13′B 28°58′T](http://tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=USS_Card_%28CVE-11%29¶ms=43_13_N_28_58_W_)và [ở tọa độ](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=U-422_%28t%C3%A0u_ng%E1%BA%A7m_%C4%90%E1%BB%A9c%29&action=edit&redlink=1) *U-422* [43°18′B 28°58′T](http://tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=USS_Card_%28CVE-11%29¶ms=43_18_N_28_58_W_). Chín ngày sau ở tọa độ [48°56′B 29°41′T](http://tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=USS_Card_%28CVE-11%29¶ms=48_56_N_29_41_W_), [trở thành nạn nhân của máy bay từ](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=U-402_%28t%C3%A0u_ng%E1%BA%A7m_%C4%90%E1%BB%A9c%29&action=edit&redlink=1) *U-402* *Card*. Máy bay của nó diệt thêm một tàu ngầm vào ngày [31 tháng 10](http://vi.wikipedia.org/wiki/31_th%C3%A1ng_10)khi họ đánh chìm [ở tọa độ](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=U-584_%28t%C3%A0u_ng%E1%BA%A7m_%C4%90%E1%BB%A9c%29&action=edit&redlink=1) *U-584* [49°14′B 31°55′T](http://tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=USS_Card_%28CVE-11%29¶ms=49_14_N_31_55_W_). Chiến công thứ năm cũng cuối cùng của chuyến đi này là vào ngày [1 tháng 11](http://vi.wikipedia.org/wiki/1_th%C3%A1ng_11)bởi một trong những tàu hộ tống cho *Card*. Sau một cuộc đối đầu ác liệt ở tầm ngắn, [tàu khu trục](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%A0u_khu_tr%E1%BB%A5c) [đã húc trúng và đánh chìm](http://vi.wikipedia.org/wiki/USS_Borie_%28DD-215%29) *Borie* [ở tọa độ](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=U-405_%28t%C3%A0u_ng%E1%BA%A7m_%C4%90%E1%BB%A9c%29&action=edit&redlink=1) *U-405* [50°12′B 30°48′T](http://tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=USS_Card_%28CVE-11%29¶ms=50_12_N_30_48_W_). Bị hư hại quá nặng không thể cứu, *Borie*được một trong các tàu hộ tống khác đánh đắm. Do hoạt động xuất sắc ở nhiệm vụ chống tàu ngầm trong giai đoạn từ ngày [27 tháng 7](http://vi.wikipedia.org/wiki/27_th%C3%A1ng_7)đến ngày [25 tháng 10](http://vi.wikipedia.org/wiki/25_th%C3%A1ng_10), *Card*và đội đặc nhiệm của nó đã được tặng thưởng [Đơn vị Tuyên dương Tổng thống](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%C6%A1n_v%E1%BB%8B_Tuy%C3%AAn_d%C6%B0%C6%A1ng_T%E1%BB%95ng_th%E1%BB%91ng_%28Hoa_K%E1%BB%B3%29&action=edit&redlink=1). *Card* bắt đầu chuyến đi tìm-diệt tàu ngầm thứ ba của nó vào ngày [24 tháng 11](http://vi.wikipedia.org/wiki/24_th%C3%A1ng_11) hướng ra Bắc Đại Tây Dương. Sau đó vào ngày [23 tháng 12](http://vi.wikipedia.org/wiki/23_th%C3%A1ng_12), đội đặc nhiệm đi đúng vào một “ [đàn sói](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%C3%A0n_s%C3%B3i&action=edit&redlink=1)“; trong vòng 5 giờ *Card* có 12 lần tiếp xúc với đối phương. Tàu khu trục [ đã đánh chìm được tàu ngầm Schenck](http://vi.wikipedia.org/wiki/USS_Schenck_%28DD-159%29) [ở tọa độ](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=U-645_%28t%C3%A0u_ng%E1%BA%A7m_%C4%90%E1%BB%A9c%29&action=edit&redlink=1) *U-645* [45°20′B 21°40′T](http://tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=USS_Card_%28CVE-11%29¶ms=45_20_N_21_40_W_), nhưng một trong các tàu hộ tống khác, [, bị đánh chìm do sự tấn công phối hợp của ba tàu ngầm ở tọa độ](http://vi.wikipedia.org/wiki/USS_Leary_%28DD-158%29) *Leary* [45°00′B 22°00′T](http://tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=USS_Card_%28CVE-11%29¶ms=45_00_N_22_00_W_). *Card*săn đuổi các tàu ngầm đối phương suốt đêm chỉ với sự hộ tống của [, trong khi](http://vi.wikipedia.org/wiki/USS_Decatur_%28DD-341%29) *Decatur* *Schenck*cứu những người còn sống sót trên chiếc *Leary*. Đội đặc nhiệm quay trở về Norfolk vào ngày [2 tháng 1](http://vi.wikipedia.org/wiki/2_th%C3%A1ng_1)năm [1944](http://vi.wikipedia.org/wiki/1944).
Từ ngày
[18 tháng 3](http://vi.wikipedia.org/wiki/18_th%C3%A1ng_3) đến ngày [17 tháng 5](http://vi.wikipedia.org/wiki/17_th%C3%A1ng_5), *Card* làm nhiệm vụ vận chuyển giữa Norfolk và Casablanca, rồi trải qua một đợt đại tu kéo dài đến ngày [4 tháng 6](http://vi.wikipedia.org/wiki/4_th%C3%A1ng_6), khi nó đi đến [Quonset Point](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Quonset_Point&action=edit&redlink=1) tiến hành các cuộc thực tập chuẩn nhận phi công. Nó quay trở về Norfolk vào ngày [21 tháng 6](http://vi.wikipedia.org/wiki/21_th%C3%A1ng_6) để phục vụ như là hạt nhân của Đội đặc nhiệm 22.10. Đơn vị tìm-diệt tàu ngầm này rời Norfolk vào ngày [25 tháng 6](http://vi.wikipedia.org/wiki/25_th%C3%A1ng_6), và vào ngày [5 tháng 7](http://vi.wikipedia.org/wiki/5_th%C3%A1ng_7), hai trong số các tàu hộ tống của nó, các [tàu khu trục hộ tống](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=T%C3%A0u_khu_tr%E1%BB%A5c_h%E1%BB%99_t%E1%BB%91ng&action=edit&redlink=1) [ và Thomas](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=USS_Thomas_%28DE-102%29&action=edit&redlink=1) [Baker|(DE-190)|](http://vi.wikipedia.org/wiki/United_States_Navy_ships), đã đánh chìm tàu ngầm Đức *Baker* [ở tọa độ](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=U-233_%28t%C3%A0u_ng%E1%BA%A7m_%C4%90%E1%BB%A9c%29&action=edit&redlink=1) *U-233* [42°16′B 59°49′T](http://tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=USS_Card_%28CVE-11%29¶ms=42_16_N_59_49_W_). Ba mươi người còn sống sót của chiếc tàu ngầm, kể cả vị thuyền trưởng sau đó bị tử thương, được *Card*vớt lên và đưa lên bờ tại [Boston](http://vi.wikipedia.org/wiki/Boston)vào ngày hôm sau.
Chuyến tuần tiễu chống tàu ngầm tiếp theo của
*Card* diễn ra tại khu vực [Caribbe](http://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B9ng_Caribe) từ ngày [10 tháng 7](http://vi.wikipedia.org/wiki/10_th%C3%A1ng_7) đến ngày [23 tháng 8](http://vi.wikipedia.org/wiki/23_th%C3%A1ng_8) không gặp sự kiện nào. Nó khởi hành vào ngày [18 tháng 9](http://vi.wikipedia.org/wiki/18_th%C3%A1ng_9) như là soái hạm của Đội đặc nhiệm 22.2 để tuần tra ngoài khơi quần đảo [Açores](http://vi.wikipedia.org/wiki/A%C3%A7ores), trong đó nó đã phối hợp với Đội Hộ tống 9 Anh Quốc tấn công một tàu ngầm vào ngày [12 tháng 10](http://vi.wikipedia.org/wiki/12_th%C3%A1ng_10). Sau một chuyến tuần tra khác cùng với Đội đặc nhiệm 22.2 từ ngày [1 tháng 12](http://vi.wikipedia.org/wiki/1_th%C3%A1ng_12) năm [1944](http://vi.wikipedia.org/wiki/1944) đến ngày [22 tháng 1](http://vi.wikipedia.org/wiki/22_th%C3%A1ng_1) năm [1945](http://vi.wikipedia.org/wiki/1945), *Card* đi vào [Xưởng hải quân Philadelphia](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=X%C6%B0%E1%BB%9Fng_h%E1%BA%A3i_qu%C3%A2n_Philadelphia&action=edit&redlink=1) để được đại tu, vốn kéo dài cho đến ngày [7 tháng 2](http://vi.wikipedia.org/wiki/7_th%C3%A1ng_2); sau đó nó vận chuyển máy bay [Không lực Mỹ](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Kh%C3%B4ng_l%E1%BB%B1c_L%E1%BB%B1c_qu%C3%A2n_Hoa_K%E1%BB%B3&action=edit&redlink=1) cùng nhân sự Lục quân và Hải quân đến [Liverpool](http://vi.wikipedia.org/wiki/Liverpool), và quay trở về Norfolk ngày [12 tháng 3](http://vi.wikipedia.org/wiki/12_th%C3%A1ng_3). Từ ngày [21 tháng 3](http://vi.wikipedia.org/wiki/21_th%C3%A1ng_3) đến ngày [24 tháng 5](http://vi.wikipedia.org/wiki/24_th%C3%A1ng_5), *Card* đặt căn cứ tại Quonset Point, tiến hành chuẩn nhận tàu sân bay cho phi công; sau đó nó vận chuyển người và máy bay đến [vịnh Guantanamo](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=C%C4%83n_c%E1%BB%A9_H%E1%BA%A3i_qu%C3%A2n_v%E1%BB%8Bnh_Guantanamo&action=edit&redlink=1) từ ngày [21](http://vi.wikipedia.org/wiki/21_th%C3%A1ng_6) đến ngày [24 tháng 6](http://vi.wikipedia.org/wiki/24_th%C3%A1ng_6), rồi băng qua [kênh đào Panama](http://vi.wikipedia.org/wiki/K%C3%AAnh_%C4%91%C3%A0o_Panama) để vận chuyển vật liệu đến [Trân Châu Cảng](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C3%A2n_Ch%C3%A2u_C%E1%BA%A3ng) và [Guam](http://vi.wikipedia.org/wiki/Guam), và quay về đến San Diego vào ngày [14 tháng 8](http://vi.wikipedia.org/wiki/14_th%C3%A1ng_8) năm [1945](http://vi.wikipedia.org/wiki/1945). Được giao nhiệm vụ “ [Magic Carpet](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_d%E1%BB%8Bch_Magic_Carpet_%28Th%E1%BA%BF_Chi%E1%BA%BFn_II%29&action=edit&redlink=1)“, nó thực hiện hai chuyến đi đến Trân Châu Cảng và một chuyến đến khu vực Tây Thái Bình Dương từ ngày [21 tháng 8](http://vi.wikipedia.org/wiki/21_th%C3%A1ng_8) đến ngày [16 tháng 12](http://vi.wikipedia.org/wiki/16_th%C3%A1ng_12) năm [1945](http://vi.wikipedia.org/wiki/1945) để hồi hương cựu quân nhân phục vụ ở nước ngoài. *Card* rời [Alameda](http://vi.wikipedia.org/wiki/Alameda,_California) vào ngày [7 tháng 1](http://vi.wikipedia.org/wiki/7_th%C3%A1ng_1) năm [1946](http://vi.wikipedia.org/wiki/1946), quay trở về bờ Đông Hoa Kỳ, nơi nó được cho ngừng hoạt động và đưa về lực lượng dự bị tại Norfolk vào ngày [13 tháng 5](http://vi.wikipedia.org/wiki/13_th%C3%A1ng_5) năm [1946](http://vi.wikipedia.org/wiki/1946).
Đang khi nằm trong lực lượng dự bị, nó được xếp lại lớp thành tàu sân bay hộ tống máy bay trực thăng với ký hiệu lườn
**CVHP-11** vào ngày [12 tháng 6](http://vi.wikipedia.org/wiki/12_th%C3%A1ng_6) năm [1955](http://vi.wikipedia.org/wiki/1955); rồi thành một tàu sân bay tiện ích với ký hiệu lườn **CVU-11** vào ngày [1 tháng 7](http://vi.wikipedia.org/wiki/1_th%C3%A1ng_7) năm [1958](http://vi.wikipedia.org/wiki/1958).
### Chiến tranh Việt Nam
Con tàu được cho tái hoạt động vào ngày
[16 tháng 5](http://vi.wikipedia.org/wiki/16_th%C3%A1ng_5) năm [1958](http://vi.wikipedia.org/wiki/1958) như là [tàu hải quân](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=T%C3%A0u_H%E1%BA%A3i_qu%C3%A2n_Hoa_K%E1%BB%B3&action=edit&redlink=1) USNS *Card*, và được xếp lại lớp vào ngày [7 tháng 5](http://vi.wikipedia.org/wiki/7_th%C3%A1ng_5) năm [1959](http://vi.wikipedia.org/wiki/1959) như một tàu vận chuyển máy bay mang ký hiệu **AKV-40**. Nó hoạt động với một thủy thủ đoàn dân sự dưới sự kiểm soát của cơ quan [Dịch vụ Vận tải biển Quân sự](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=D%E1%BB%8Bch_v%E1%BB%A5_V%E1%BA%ADn_t%E1%BA%A3i_bi%E1%BB%83n_Qu%C3%A2n_s%E1%BB%B1&action=edit&redlink=1) (MSTS), và dùng vào việc vận chuyển máy bay.
Ngày
[2 tháng 5](http://vi.wikipedia.org/wiki/2_th%C3%A1ng_5) năm [1964](http://vi.wikipedia.org/wiki/1964), trong khi neo đậu tại [Sài Gòn](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh), để bốc dỡ máy bay phục vụ chiến tranh cho Quân lực Việt Nam Cộng hòa, chiến sĩ [đặc công](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bi%E1%BB%87t_k%C3%ADch) của [Quân Giải phóng Miền Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%C3%A2n_Gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_mi%E1%BB%81n_Nam_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Lâm Sơn Náo](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=L%C3%A2m_S%C6%A1n_N%C3%A1o&action=edit&redlink=1) thuộc lực lượng đặc công Sài Gòn-Gia Định đã đặt 2 khối chất nổ, mỗi khối gồm 40 kg TNT và 2 kg C4. Hai khối thuốc nổ được đặt cách nhau 10m, áp chặt lườn tàu làm nổ tung một lỗ bên hông tàu. *Card* bị đắm ở độ sâu 6 m (20 ft) nước (độ sâu sông Sài Gòn tại cầu cảng). Nó được sửa chữa vá chỗ thủng và bơm nước, và nổi trở lại được vào ngày [19 tháng 5](http://vi.wikipedia.org/wiki/19_th%C3%A1ng_5), rồi được kéo đến [Căn cứ Hải quân vịnh Subic](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=C%C4%83n_c%E1%BB%A9_H%E1%BA%A3i_qu%C3%A2n_v%E1%BB%8Bnh_Subic&action=edit&redlink=1), và sau đó là [Yokosuka](http://vi.wikipedia.org/wiki/Yokosuka) để sửa chữa. *Card* quay trở lại phục vụ vào ngày [11 tháng 12](http://vi.wikipedia.org/wiki/11_th%C3%A1ng_12). *Card* cuối cùng được cho ngừng hoạt động vào ngày [10 tháng 3](http://vi.wikipedia.org/wiki/10_th%C3%A1ng_3) năm [1970](http://vi.wikipedia.org/wiki/1970). Nó được rút khỏi danh sách [Đăng bạ Hải quân](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%C4%83ng_b%E1%BA%A1_H%E1%BA%A3i_qu%C3%A2n&action=edit&redlink=1) vào ngày [15 tháng 9](http://vi.wikipedia.org/wiki/15_th%C3%A1ng_9) năm [1970](http://vi.wikipedia.org/wiki/1970) và bị bán để tháo dỡ vào năm [1971](http://vi.wikipedia.org/wiki/1971).
## Phần thưởng
*Card* được tặng thưởng danh hiệu [Đơn vị Tuyên dương Tổng thống](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%C6%A1n_v%E1%BB%8B_Tuy%C3%AAn_d%C6%B0%C6%A1ng_T%E1%BB%95ng_th%E1%BB%91ng_%28Hoa_K%E1%BB%B3%29&action=edit&redlink=1) và ba [Ngôi sao Chiến đấu](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ng%C3%B4i_sao_Chi%E1%BA%BFn_%C4%91%E1%BA%A5u&action=edit&redlink=1) do thành tích phục vụ trong Thế Chiến II.
## Tham khảo
- Bài này có các trích dẫn từ nguồn
[en:Dictionary of American Naval Fighting Ships](http://en.wikipedia.org/wiki/Dictionary_of_American_Naval_Fighting_Ships)thuộc [phạm vi công cộng](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BA%A1m_vi_c%C3%B4ng_c%E1%BB%99ng): [http://www.hazegray.org/danfs/carriers/cve11.htm](http://www.hazegray.org/danfs/carriers/cve11.htm)
## Liên kết ngoài
|
|
[Thể loại](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i): [Lớp tàu sân bay hộ tống Bogue](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:L%E1%BB%9Bp_t%C3%A0u_s%C3%A2n_bay_h%E1%BB%99_t%E1%BB%91ng_Bogue) [Tàu sân bay hộ tống của Hải quân Hoa Kỳ](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:T%C3%A0u_s%C3%A2n_bay_h%E1%BB%99_t%E1%BB%91ng_c%E1%BB%A7a_H%E1%BA%A3i_qu%C3%A2n_Hoa_K%E1%BB%B3&action=edit&redlink=1) [Tàu sân bay hộ tống trong Thế Chiến II](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:T%C3%A0u_s%C3%A2n_bay_h%E1%BB%99_t%E1%BB%91ng_trong_Th%E1%BA%BF_Chi%E1%BA%BFn_II) [Tàu phụ trợ của Hải quân Hoa Kỳ](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:T%C3%A0u_ph%E1%BB%A5_tr%E1%BB%A3_c%E1%BB%A7a_H%E1%BA%A3i_qu%C3%A2n_Hoa_K%E1%BB%B3&action=edit&redlink=1) [Tàu phụ trợ trong Chiến tranh Lạnh](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:T%C3%A0u_ph%E1%BB%A5_tr%E1%BB%A3_trong_Chi%E1%BA%BFn_tranh_L%E1%BA%A1nh&action=edit&redlink=1) [Tàu phụ trợ trong Chiến tranh Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:T%C3%A0u_ph%E1%BB%A5_tr%E1%BB%A3_trong_Chi%E1%BA%BFn_tranh_Vi%E1%BB%87t_Nam&action=edit&redlink=1)
# Bão Nargis
|Bão lốc xoáy Nargis|
|cyclone cấp 4 (
| ![ Cyclone Nargis landfall.jpg](https://i1.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/04/Cyclone_Nargis_landfall.jpg/272px-Cyclone_Nargis_landfall.jpg)
![ Cyclone Nargis landfall.jpg](https://i1.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/04/Cyclone_Nargis_landfall.jpg/272px-Cyclone_Nargis_landfall.jpg)
[[1]](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A3o_Nargis#cite_note-1) [[2]](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A3o_Nargis#cite_note-cnn16-2) [[3]](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A3o_Nargis#cite_note-msnbc1-3) [[4]](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A3o_Nargis#cite_note-AP_05-11-4) [[5]](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A3o_Nargis#cite_note-5) [[6]](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A3o_Nargis#cite_note-6) [Sri Lanka](http://vi.wikipedia.org/wiki/Sri_Lanka), [Ấn Độ](http://vi.wikipedia.org/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99), [Bangladesh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bangladesh), [Myanma](http://vi.wikipedia.org/wiki/Myanma) [Mùa bão Bắc Ấn Độ Dương năm 2008](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=M%C3%B9a_b%C3%A3o_B%E1%BA%AFc_%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99_D%C6%B0%C6%A1ng_n%C4%83m_2008&action=edit&redlink=1)
## Mục lục
[1 Đường đi của bão](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A3o_Nargis#.C4.90.C6.B0.E1.BB.9Dng_.C4.91i_c.E1.BB.A7a_b.C3.A3o) [2 Ảnh hưởng](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A3o_Nargis#.E1.BA.A2nh_h.C6.B0.E1.BB.9Fng) [3 Sự kiện tiếp theo](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A3o_Nargis#S.E1.BB.B1_ki.E1.BB.87n_ti.E1.BA.BFp_theo) [4 Tranh cãi](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A3o_Nargis#Tranh_c.C3.A3i) [5 Tham khảo](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A3o_Nargis#Tham_kh.E1.BA.A3o) [6 Liên kết ngoài](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A3o_Nargis#Li.C3.AAn_k.E1.BA.BFt_ngo.C3.A0i)
## Đường đi của bão
**Bão Nargis** (tên do JTWC đặt: *, cũng gọi là 01B* **Xoáy thuận nhiệt đới Nargis**) là một [xoáy thuận nhiệt đới](http://vi.wikipedia.org/wiki/Xo%C3%A1y_thu%E1%BA%ADn_nhi%E1%BB%87t_%C4%91%E1%BB%9Bi)mạnh đổ bộ vào [Myanmar](http://vi.wikipedia.org/wiki/Myanmar)vào ngày [2 tháng 5](http://vi.wikipedia.org/wiki/2_th%C3%A1ng_5)năm [2008](http://vi.wikipedia.org/wiki/2008), và là cơn bão chết người nhất trong lịch sử Myanmar. Cơn bão gây ra lở đất vào ngày [[7]](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A3o_Nargis#cite_note-7) [2 tháng 5](http://vi.wikipedia.org/wiki/2_th%C3%A1ng_5)năm 2008, gây sự tàn phá thảm khốc làm chết 90.000 người và hơn 56.000 người mất tích. Tuy vậy, riêng thị trấn [Labutta](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Labutta&action=edit&redlink=1)đã báo cáo 80.000 người chết, với hơn 10.000 chết ở Bogale. Số người chết được chính quyền Myanmar công bố chính thức đã được giảm đi rất nhiều so với thực tế vì họ muốn tránh các phản ứng chính trị. Người ta sợ rằng và cũng rất có thể là vì thiếu sự cứu trợ, khoảng một triệu người đã hoặc sẽ chết vì thảm họa này. Thiệt hại ước tính khoảng 10 tỷ Đô la Mỹ (USD). [[8]](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A3o_Nargis#cite_note-8) [[9]](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A3o_Nargis#cite_note-TorontoStar0519-9)
Đây là cơn bão gây thiệt hại về nhân mạng lớn nhất ở khu vực
[Bắc Ấn Độ Dương](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=B%E1%BA%AFc_%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99_D%C6%B0%C6%A1ng&action=edit&redlink=1), cũng như là cơn bão có tên gây chết chóc đứng thứ hai sau [bão Nina](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=B%C3%A3o_Nina&action=edit&redlink=1). Tính cả những cơn bão không được đặt tên, Nargis là cơn bão gây chết chóc thứ tám trong lịch sử thế giới. Nargis là cơn bão nhiệt đới đầu tiên gây hại cho quốc gia này kể từ [bão Mala](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=B%C3%A3o_Mala&action=edit&redlink=1) (cơn bão này mạnh hơn nhưng gây thiệt hại không lớn) đổ bộ vào trong [2006](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=M%C3%B9a_b%C3%A3o_B%E1%BA%AFc_%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99_D%C6%B0%C6%A1ng_n%C4%83m_2006&action=edit&redlink=1).
Tuy những thiệt hại do cơn bão gây ra là khủng khiếp, những nỗ lực cứu trợ ban đầu đã bị cản trở bởi sự từ chối của hội đồng quân sự Miến Điện.
[Tổng thống](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95ng_th%E1%BB%91ng_Hoa_K%E1%BB%B3) [George W. Bush](http://vi.wikipedia.org/wiki/George_W._Bush) đã nói rằng cả thế giới đang tức giận sẽ lên án chính phủ Myanmar vì cái cách họ khắc phục hậu quả của cơn bão lịch sử. Đảng cầm quyền ở Myanmar sau đó vài ngày đã chấp nhận hàng cứu trợ sau khi họ chấp nhận đề nghị của Ấn Độ. [10] Một điều nữa cản trở các nỗ lực cứu trợ là chỉ sau cơn bão mười ngày, một trận động đất gần trung tâm [[11]](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A3o_Nargis#cite_note-11) [Trung Quốc đại lục](http://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c_%C4%91%E1%BA%A1i_l%E1%BB%A5c), được biết tới như là [Động đất Tứ Xuyên năm 2008](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BA%A5t_T%E1%BB%A9_Xuy%C3%AAn_2008)với độ lớn 7.9 độ richter đã cướp đi mạng sống của gần 70.000 người, và gây thiệt hại 86 tỉ [Đô la Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%B4_la_M%E1%BB%B9), một trong ba thảm họa tự nhiên kinh khủng nhất trong lịch sử loài người. Thêm nữa, nhiều hàng cứu trợ có vẻ như đã không đến được tay người bị nạn khi mà chúng được tìm thấy trong các chợ đen tại Myanmar, bất chấp các cảnh cáo trước đó của chính quyền.
Là cơn bão đầu tiên được đặt tên của
[mùa bão Bắc Ấn Độ Dương năm 2008](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=M%C3%B9a_b%C3%A3o_B%E1%BA%AFc_%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99_D%C6%B0%C6%A1ng_n%C4%83m_2008&action=edit&redlink=1), Nargis đã xuất hiện vào ngày [27 tháng 4](http://vi.wikipedia.org/wiki/27_th%C3%A1ng_4) ở trung bộ của [vịnh Bengal](http://vi.wikipedia.org/wiki/V%E1%BB%8Bnh_Bengal). Ban đầu, nó di chuyển chậm theo hướng tây bắc và gặp điều kiện thuận lợi nên đã mạnh lên. Không khí khô đã làm yếu cơn bào này vào ngày [29 tháng 4](http://vi.wikipedia.org/wiki/29_th%C3%A1ng_4), dù sau khi bắt đầu di chuyển theo hướng đông thì Nargis nhanh chóng mạnh lên và đạt cường độ gió mạnh nhất với tốc độ ít nhất 165 km/h vào ngày [2 tháng 5](http://vi.wikipedia.org/wiki/2_th%C3%A1ng_5); [Trung tâm cảnh báo bão chung](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Trung_t%C3%A2m_c%E1%BA%A3nh_b%C3%A1o_b%C3%A3o_chung&action=edit&redlink=1) của Không lực và Hải quân Hoa Ky ̀đã đánh giá rằng tốc độ gió cao nhất là 215 km/h. Cơn bão này đã đổ bộ vào bờ tại [Vùng Ayeyarwady](http://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B9ng_Ayeyarwady) của Myanmar với cường độ gần cao nhất và sau khi đi qua [Yangon](http://vi.wikipedia.org/wiki/Yangon), cơn bão này suy yếu dần cho đến khi bị suy yếu gần biên giới giữa Myanmar và [Thái Lan](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan).
## Ảnh hưởng
### Vịnh Tây Bengal
Ở Sri Lanka, cơn bão gây ra mưa lớn, dẫn tới lũ lụt và lở đất trên mười quận của quốc gia này. các quận Ratnapura và Kegalle bị ảnh hưởng nặng nề nhất với hơn 3.000 gia đình mất nhà cửa. Hàng nghìn ngôi nhà chìm trong lũ lụt và 21 ngôi nhà đã bị tàn phá. Trận mưa lớn khiến 4.500 người mất nhà cửa
và hơn 35.000 người bị ảnh hưởng trên hòn đảo. Thông tin cho biết ba người trên đảo đã bị thương và hai người đã chết [12] [Trung tâm Khí tượng Thủy văn Ấn Đô](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Trung_t%C3%A2m_Kh%C3%AD_t%C6%B0%E1%BB%A3ng_Th%E1%BB%A7y_v%C4%83n_%E1%BA%A4n_%C4%90%C3%B4&action=edit&redlink=1)̣ đã khuyến cáo các ngư dân tránh đường đi của bão Nargis. Sóng to và gió lớn đã được dự báo dọc bờ biển [Tamil Nadu](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tamil_Nadu) và [Andhra Pradesh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Andhra_Pradesh) của Ấn Độ. Thêm vào đó, ảnh hưởng của cơn bão đã giúp hạ thấp nhiệt độ dọc bờ biển Ấn Độ, nơi đang hứng chịu đợt nóng khủng khiếp. [[13]](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A3o_Nargis#cite_note-13)
Khi cơn bão được báo là sẽ đổ bộ gần Bangladesh, các viên chức đã yêu cầu nông dân nhanh chóng thu hoạch lúa. Vào thời điểm đó, quốc gia này đang hứng chịu nạn đói khủng khiếp gây ra bởi cơn
[bão Sidr](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=B%C3%A3o_Sidr&action=edit&redlink=1) vào năm ngoái cũng như các trận lũ trước đó, và sự đổ bộ trực tiếp của Nargis có thể hủy hoại hoa màu do sức bão, khiến tình trạng đói kém trầm trọng hơn. [[14]](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A3o_Nargis#cite_note-14)
### Myanmar
[Liên Hiệp Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Li%C3%AAn_Hi%E1%BB%87p_Qu%E1%BB%91c) ước tính trong báo cáo rằng 1,5 triệu người đã bị ảnh hưởng nặng nề bởi cơn bão này. Số người đang mất tích ước tính khoảng 27.838, với 43.318 được xác nhận là đã chết. [15] Một ước tính mới đây của chính phủ Myanmar đã đưa con số người chết lên 70.000, trong khi một vài tổ chức phi chính phớc tính tổng số người chết cuối cùng sẽ trên 100.000. [[16]](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A3o_Nargis#cite_note-16) Các nhân viên cứu trợ quốc tế kết luận thêm răng 2 tới 3 triệu người mất nhà cửa, tình trạng tồi tệ nhất trong lịch sử Miến Điện, ngang với [[17]](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A3o_Nargis#cite_note-17) [trận sóng thần tại Ấn Độ Dương năm 2004](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BA%A5t_v%C3%A0_s%C3%B3ng_th%E1%BA%A7n_%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99_D%C6%B0%C6%A1ng_2004). Andrew Kirkwood, giám đốc quốc gia của Tổ chức [Cứu lấy Trẻ em](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=C%E1%BB%A9u_l%E1%BA%A5y_Tr%E1%BA%BB_em&action=edit&redlink=1)Liên hiệp Vương quốc Anh và Bắc Ai len, phát biểu rằng: ” Chúng tôi cho rằng có 50.000 người chết và hàng triệu mất nhà cửa, Tôi sẽ miêu tả nó là chưa từng có trong lịch sử Miến Điện (We’re looking at 50.000 dead and millions of homeless, I’d characterise it as unprecedented in the history of Burma)and on an order of magnitude with the effect of the tsunami on individual countries. Sẽ có nhiều người chết hơn cả trong cơn sóng thần tại [Srilanka](http://vi.wikipedia.org/wiki/Sri_Lanka).” Là một tất yếu, chính phủ Myanmar đã tuyên bố năm khu vực trong vùng thảm họa, bao gồm: ba Divisions [Yangon](http://vi.wikipedia.org/wiki/Yangon), [Ayeyarwady](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ayeyarwady&action=edit&redlink=1)và [Bago](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bago), hai bang [Mon](http://vi.wikipedia.org/wiki/Mon_%28bang%29)và [Kayin](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kayin). Hàng nghìn ngôi nhà đã bị phá hủy; trong thị trấn Labutta, trong Ayeyarwady Division, tuyền hình quốc gia cho biết 75% các công trình xây dựng đã sập và 20% bị tốc mái. Một bản báo cáo cho biết 95% các công trình tại [Châu thổ Irrawaddy](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ch%C3%A2u_th%E1%BB%95_Irrawaddy&action=edit&redlink=1)đã bị phá hủy. Người ta tin rằng đây là cơn bão nhiệt chết người nhất kể từ cơn bão tại Bangladesh năm 1991, cơn bão đã giết trên 138.000 người. Tối thiểu 10.000 người được cho là đã chết trong ở thị trấn châu thổ Bogale. Khoảng hai triệu người được cho là sẽ trở thành vô gia cư sau đó. [[18]](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A3o_Nargis#cite_note-Reuters_India_080506-18)
Một nhà ngoại giao tại
[thành phố Rangoon](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_Rangoon&action=edit&redlink=1) đã trả lời [Reuters](http://vi.wikipedia.org/wiki/Reuters) và miêu tả cho họ khung cảnh. Ông ta nói răng khu vực xung quanh trông như vùng chiến sự vì sự tàn phá của cơn bão. Các dòng mưa lũ đã gây ra lở đất cũng như lũ, hủy hoạt hoa màu. Một viên chức Liên hợp Quốc cũng đã nhận xét về tình hình vào thời điểm diễn ra cơn bão. “Tình hình xấu. Gần như tất cả các ngôi nhà đã bị nghiền nát. Mọi người đang trong tình cảnh rất tồi tệ”, ông ta nói. Một viên chức Liên hợp Quốc khác cũng đã nói: “Châu thổ Irrawaddy bị tàn phá nặng nề không chỉ vì gió và mưa mà còn bởi sức tàn phá của gió bão.” Nhật báo điện tín của Anh cho biết giá gạo tại Miến Điện có thể sẽ bị ảnh hưởng do thảm họa này. [19] [[20]](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A3o_Nargis#cite_note-BellT-20)
Woradet Wirawekhin (th: วรเดช วีระเวคิน), Phó giám đốc Cục thông tin, Bộ Ngoại giao Thái Lan, phát biểu vào ngày 7 tháng 8 năm 2008 – có nhắc tới một bản báo cáo đệ trình bởi Bansan Bunnak (th: บรรสาน บุนนาค), Đại sứ Thái ở Yangon – rằng tình hình của thành phố đã xuống cấp và phần lớn các cơ sở kinh doanh và chợ đã đóng cửa. Ông cũng thông báo rằng người dân địa phương cũng sẽ đối mặt với khó khăn ngày càng tăng trong việc sinh tồn; giá gạo địa phương đã tăng hai hoặc ba lần.
[[21]](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A3o_Nargis#cite_note-Thai_Rath_88927-21)
## Sự kiện tiếp theo
### Cứu trợ quốc tế
Danh sách các chính phủ đã viện trợ cho Myanmar:
|Nước||Đóng góp (tính ra tiền)
|
|
|[[23]](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A3o_Nargis#cite_note-Burma_accepts_ASEAN_aid-23) ![ ](https://i2.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b9/Flag_of_Australia.svg/22px-Flag_of_Australia.svg.png)
[Úc](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C3%9Ac) [AUD](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%B4_la_%C3%9Ac)(23,5 triệu [USD](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%B4_la_M%E1%BB%B9)) [[24]](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A3o_Nargis#cite_note-Australia_h.E1.BB.A9a_h.E1.BB.97_tr.E1.BB.A3_3tri.E1.BB.87u_.C4.90.C3.B4_la_cho_Myanmar-24) ![ ](https://i1.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f9/Flag_of_Bangladesh.svg/22px-Flag_of_Bangladesh.svg.png)
[Bangladesh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bangladesh) ![ ](https://i1.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/92/Flag_of_Belgium_%28civil%29.svg/22px-Flag_of_Belgium_%28civil%29.svg.png)
[Bỉ](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BB%89) [EUR](http://vi.wikipedia.org/wiki/Euro)(387.000 USD) ![ ](https://i2.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9c/Flag_of_Brunei.svg/22px-Flag_of_Brunei.svg.png)
[Brunei](http://vi.wikipedia.org/wiki/Brunei) [[25]](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A3o_Nargis#cite_note-25) ![ ](https://i1.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/83/Flag_of_Cambodia.svg/22px-Flag_of_Cambodia.svg.png)
[Campuchia](http://vi.wikipedia.org/wiki/Campuchia) ![ ](https://i0.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cf/Flag_of_Canada.svg/22px-Flag_of_Canada.svg.png)
[Canada](http://vi.wikipedia.org/wiki/Canada) [Chữ Thập Đỏ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Phong_tr%C3%A0o_Ch%E1%BB%AF_th%E1%BA%ADp_%C4%91%E1%BB%8F_v%C3%A0_Tr%C4%83ng_l%C6%B0%E1%BB%A1i_li%E1%BB%81m_%C4%91%E1%BB%8F_qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF); sẽ cố thêm nhiều hỗ trợ khác [[26]](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A3o_Nargis#cite_note-CBC_news_CHOC_resolution_2008-05-09-26) ![ ](https://i1.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fa/Flag_of_the_People%27s_Republic_of_China.svg/22px-Flag_of_the_People%27s_Republic_of_China.svg.png)
[Trung Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Trung_Hoa) [[27]](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A3o_Nargis#cite_note-27) ![ ](https://i2.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cb/Flag_of_the_Czech_Republic.svg/22px-Flag_of_the_Czech_Republic.svg.png)
[Cộng hòa Séc](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_S%C3%A9c) ![ ](https://i0.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9c/Flag_of_Denmark.svg/22px-Flag_of_Denmark.svg.png)
[Đan Mạch](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90an_M%E1%BA%A1ch) ![ ](https://i2.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b7/Flag_of_Europe.svg/22px-Flag_of_Europe.svg.png)
[Liên minh châu Âu](http://vi.wikipedia.org/wiki/Li%C3%AAn_minh_ch%C3%A2u_%C3%82u) ![ ](https://i0.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6a/Flag_of_Finland_%28bordered%29.svg/22px-Flag_of_Finland_%28bordered%29.svg.png)
[Phần Lan](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BA%A7n_Lan) [[28]](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A3o_Nargis#cite_note-28) ![ ](https://i1.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2b/Flag_of_Flanders.svg/22px-Flag_of_Flanders.svg.png)
[Flanders](http://vi.wikipedia.org/wiki/Flanders) ![ ](https://i1.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c3/Flag_of_France.svg/22px-Flag_of_France.svg.png)
[Pháp](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%A1p) ![ ](https://i0.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/ba/Flag_of_Germany.svg/22px-Flag_of_Germany.svg.png)
[Đức](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c) ![ ](https://i1.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5c/Flag_of_Greece.svg/22px-Flag_of_Greece.svg.png)
[Hy Lạp](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hy_L%E1%BA%A1p) [[29]](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A3o_Nargis#cite_note-29) ![ ](https://i1.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c1/Flag_of_Hungary.svg/22px-Flag_of_Hungary.svg.png)
[Hungary](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hungary) ![ ](https://i2.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/41/Flag_of_India.svg/22px-Flag_of_India.svg.png)
[Ấn Độ](http://vi.wikipedia.org/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99) ![ ](https://i2.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9f/Flag_of_Indonesia.svg/22px-Flag_of_Indonesia.svg.png)
[Indonesia](http://vi.wikipedia.org/wiki/Indonesia) ![ ](https://i0.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/45/Flag_of_Ireland.svg/22px-Flag_of_Ireland.svg.png)
[Ireland](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ireland) ![ ](https://i0.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d4/Flag_of_Israel.svg/22px-Flag_of_Israel.svg.png)
[Israel](http://vi.wikipedia.org/wiki/Israel) ![ ](https://i1.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9e/Flag_of_Japan.svg/22px-Flag_of_Japan.svg.png)
[Nhật Bản](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n) [JPY](http://vi.wikipedia.org/wiki/Y%C3%AAn_Nh%E1%BA%ADt)dưới dạng lều bạt và máy phát điện (267.000 USD); 10 triệu USD qua [Chương trình Lương thực Thế giới](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C6%B0%C6%A1ng_tr%C3%ACnh_L%C6%B0%C6%A1ng_th%E1%BB%B1c_Th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi)của Liên Hiệp Quốc & 570.000 USD hỗ trợ được hứa [[30]](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A3o_Nargis#cite_note-30) ![ ](https://i1.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/56/Flag_of_Laos.svg/22px-Flag_of_Laos.svg.png)
[Lào](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%A0o) [[31]](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A3o_Nargis#cite_note-31) ![ ](https://i1.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/11/Flag_of_Lithuania.svg/22px-Flag_of_Lithuania.svg.png)
[Litva](http://vi.wikipedia.org/wiki/Litva) [Lt](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Lithuanian_litas&action=edit&redlink=1)(90.000 USD) cho [Chữ Thập Đỏ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Phong_tr%C3%A0o_Ch%E1%BB%AF_th%E1%BA%ADp_%C4%91%E1%BB%8F_v%C3%A0_Tr%C4%83ng_l%C6%B0%E1%BB%A1i_li%E1%BB%81m_%C4%91%E1%BB%8F_qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF). [[32]](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A3o_Nargis#cite_note-32) ![ ](https://i2.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/66/Flag_of_Malaysia.svg/22px-Flag_of_Malaysia.svg.png)
[Malaysia](http://vi.wikipedia.org/wiki/Malaysia) ![ ](https://i1.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f8/Flag_of_Macedonia.svg/22px-Flag_of_Macedonia.svg.png)
[Macedonia](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Macedonia) ![ ](https://i1.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/20/Flag_of_the_Netherlands.svg/22px-Flag_of_the_Netherlands.svg.png)
[Hà Lan](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_Lan) ![ ](https://i0.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3e/Flag_of_New_Zealand.svg/22px-Flag_of_New_Zealand.svg.png)
[New Zealand](http://vi.wikipedia.org/wiki/New_Zealand) [NZD](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%B4_la_New_Zealand)(1,15 triệu USD) [[33]](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A3o_Nargis#cite_note-33) ![ ](https://i1.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d9/Flag_of_Norway.svg/22px-Flag_of_Norway.svg.png)
[Na Uy](http://vi.wikipedia.org/wiki/Na_Uy) [[34]](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A3o_Nargis#cite_note-34) ![ ](https://i0.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/32/Flag_of_Pakistan.svg/22px-Flag_of_Pakistan.svg.png)
[Pakistan](http://vi.wikipedia.org/wiki/Pakistan) [[35]](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A3o_Nargis#cite_note-35) ![ ](https://i2.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/99/Flag_of_the_Philippines.svg/22px-Flag_of_the_Philippines.svg.png)
[Philippines](http://vi.wikipedia.org/wiki/Philippines) [[36]](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A3o_Nargis#cite_note-36) ![ ](https://i1.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f3/Flag_of_Russia.svg/22px-Flag_of_Russia.svg.png)
[Nga](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nga) [[37]](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A3o_Nargis#cite_note-37) ![ ](https://i1.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b1/Flag_of_San_Marino.svg/22px-Flag_of_San_Marino.svg.png)
[San Marino](http://vi.wikipedia.org/wiki/San_Marino) ![ ](https://i1.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/ff/Flag_of_Serbia.svg/22px-Flag_of_Serbia.svg.png)
[Serbia](http://vi.wikipedia.org/wiki/Serbia) ![ ](https://i2.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/48/Flag_of_Singapore.svg/22px-Flag_of_Singapore.svg.png)
[Singapore](http://vi.wikipedia.org/wiki/Singapore) [[38]](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A3o_Nargis#cite_note-38) ![ ](https://i0.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9a/Flag_of_Spain.svg/22px-Flag_of_Spain.svg.png)
[Tây Ban Nha](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%A2y_Ban_Nha) ![ ](https://i0.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4c/Flag_of_Sweden.svg/22px-Flag_of_Sweden.svg.png)
[Thụy Điển](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%A5y_%C4%90i%E1%BB%83n) ![ ](https://i1.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f3/Flag_of_Switzerland.svg/20px-Flag_of_Switzerland.svg.png)
[Thụy Sĩ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%A5y_S%C4%A9) ![ ](https://i0.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/72/Flag_of_the_Republic_of_China.svg/22px-Flag_of_the_Republic_of_China.svg.png)
[Taiwan (R.O.C.)](http://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_Hoa_D%C3%A2n_Qu%E1%BB%91c) ![ ](https://i1.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a9/Flag_of_Thailand.svg/22px-Flag_of_Thailand.svg.png)
[Thái Lan](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan) [[39]](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A3o_Nargis#cite_note-39) ![ ](https://i1.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b4/Flag_of_Turkey.svg/22px-Flag_of_Turkey.svg.png)
[Thổ Nhĩ Kỳ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%95_Nh%C4%A9_K%E1%BB%B3) [[40]](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A3o_Nargis#cite_note-40) ![ ](https://i0.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/ae/Flag_of_the_United_Kingdom.svg/22px-Flag_of_the_United_Kingdom.svg.png)
[Anh Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Li%C3%AAn_hi%E1%BB%87p_Anh_v%C3%A0_B%E1%BA%AFc_Ireland) [GBP](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A3ng_Anh)(9.9 triệu USD) [[41]](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A3o_Nargis#cite_note-Anh_h.E1.BB.A9a_5_tri.E1.BB.87u_b.E1.BA.A3ng_vi.E1.BB.87n_tr.E1.BB.A3_cho_Mi.E1.BA.BFn_.C4.90i.E1.BB.87n-41) ![ ](https://i0.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a4/Flag_of_the_United_States.svg/22px-Flag_of_the_United_States.svg.png)
[Hoa Kỳ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) 6 máy bay [[42]](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A3o_Nargis#cite_note-42) [C-130 Hercules](http://vi.wikipedia.org/wiki/C-130_Hercules), hạm đội tàu sân bay [USS Essex](http://vi.wikipedia.org/wiki/USS_Essex_%28LHD-2%29) [[43]](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A3o_Nargis#cite_note-43) ![ ](https://i1.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/21/Flag_of_Vietnam.svg/22px-Flag_of_Vietnam.svg.png)
[Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam) [[44]](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A3o_Nargis#cite_note-44)
## Tranh cãi
### Sự cản trở viện trợ của chính phủ quân sự
Chính phủ quân sự Myanmar nói quốc gia này chưa sẵn sàng để chấp nhận các nhân viên cứu trợ nước ngoài, giữa những chỉ trích đang dâng cao vì phản ứng chậm chạp của họ trước cơn bão khủng khiếp. Phát ngôn viên khu vực
[Châu Á](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%81) của [Chương trình Lương thực Thế giới](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C6%B0%C6%A1ng_tr%C3%ACnh_L%C6%B0%C6%A1ng_th%E1%BB%B1c_Th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi) Paul Risley nói rằng sự chậm trễ đó là “không có tiền lệ trong lịch sử hoạt động cứu trợ nhân đạo”. Chính phủ Myanmar thậm chí còn tập trung hết sức lực của họ để truy đuổi các phóng viên đưa tin về cơ bão. [45] [[46]](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A3o_Nargis#cite_note-46) [Báo Thairath](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=B%C3%A1o_Thairath&action=edit&redlink=1) của [Thái Lan](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan) cho biết nhiều người Miến Điện đang rất khó chịu với chính phủ quân sự, vì họ đã không được cảnh báo đầy đủ về cơn bão đang đến. Thêm nữa, họ tin rằng sự bất ổn gây ra bởi cơn bão và các trận lụt liên quan đã được làm trầm trọng thêm bởi sự phản ứng thiếu hợp tác của chính phủ quân sự. Ví dụ, không có phương án xử lý tại chỗ thích hợp cho số lượng xác chết đang tăng dần sau cơn bão nên thây người đang bị bỏ mặc nằm la liệt trên đường phố, tình hình càng lúc càng tồi tệ, điều đó đang biến những suy đoán của quốc tế về sự xuất hiện và lan rộng của dịch bệnh sẽ trầm trọng. Bên cạnh đó, Cộng đồng Quốc tế Hỗ trợ Tù nhân Chính trị, đóng tại [47] [Bangkok](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bangkok), đã báo cáo về tình trạng vi phạm [nhân quyền](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A2n_quy%E1%BB%81n)trong thời gian diễn ra thảm họa, cáo buộc các nhân viên thi hành án của chính phủ đã bắn vào các tù nhân của [nhà tù Insein](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Nh%C3%A0_t%C3%B9_Insein&action=edit&redlink=1)ở Yangon khi họ đang cố thoát khỏi tình trạng hỗn loạn. Có tin đưa 36 tù nhân đã bị giết và 70 người khác bị thương. Chính phủ Myanmar phủ nhận cả hai bản báo cáo. [[48]](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A3o_Nargis#cite_note-Thai_Rath_88816-48)
Vào ngày
[9 tháng 5](http://vi.wikipedia.org/wiki/9_th%C3%A1ng_5) năm 2008, hội đồng tướng lĩnh Myanmar chính thức chấp nhận viện trợ quốc tế bao gồm tiền, lương thực, thuốc men và các nhu yếu phẩm khác nhưng vẫn từ chối cho phép các lực lượng nhân đạo tiến hành cứu trợ trực tiếp. [[49]](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A3o_Nargis#cite_note-49) [Samak Sundaravej](http://vi.wikipedia.org/wiki/Samak_Sundaravej), Thủ tướng Thái Lan, thông cáo rằng, theo lời đề nghị của [Eric G. John](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Eric_G._John&action=edit&redlink=1), Đại sứ Mỹ tại Thái Lan, ông sẽ viếng thăm Myanmar vào ngày 11 tháng 5 để thuyết phục hội đồng quân sự Myanmar mở cửa biên giới. [Quinton Qquayae](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Quinton_Qquayae&action=edit&redlink=1), Đại sứ Anh tại Thái Lan, sau đó nhận định rằng ông sẽ tháp tùng Thủ tướng Thái trong một nỗ lực thuyết phục chính phủ Myanmar. Hội đồng quân sự đã ngay lập tức trả lời vào buổi chiều hôm đó (theo giờ Bangkok) rằng họ không hề chào đón bất cứ ai tại ời điểm này. Chuyến thăm vì thế đã bị hủy bỏ; tuy nhiên Samak nói rằng ông sẽ viết thư thuyết phục phía Myanmar ngay lập tức. [50] [[51]](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A3o_Nargis#cite_note-51)
Sự chậm trễ đã bắt đầu gây ra sự phản đối trong cộng đồng quốc tế. Cũng trong ngày 9 tháng 5 tại Bangkok, Richard Horsey, phái viên của
[Liên Hiệp Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Li%C3%AAn_Hi%E1%BB%87p_Qu%E1%BB%91c), đã phát đi lời cảnh báo Myanmar hãy dừng ngay sự từ chối các nỗ lực cứu trợ trên quy mô lớn của cộng đồng quốc tế khi mà một cơn bão khác, tàn khốc như cơn bão Nargis, cũng đang hướng tới quốc gia này. Cơn bão mới sẽ làm tình hình tồi tệ hơn. [[52]](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A3o_Nargis#cite_note-52) [Tổng thư kí Liên Hiệp Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95ng_Th%C6%B0_k%C3%BD_Li%C3%AAn_Hi%E1%BB%87p_Qu%E1%BB%91c) [Ban Ki-moon](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ban_Ki-moon) đã hối thúc hội đồng quân sự chấp nhận viện trợ mà “không cản trở”. Lời góp ý của Ban được đưa ra sau khi [Chương trình Lương thực Thế giới](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C6%B0%C6%A1ng_tr%C3%ACnh_L%C6%B0%C6%A1ng_th%E1%BB%B1c_Th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi) khôi phục viện trợ lương thực sau khi hai chiếc tàu trở bánh quy dinh dưỡng cao của họ bị tịch thu bởi quân đội Myanmar. [Hạ viện Canada](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=H%E1%BA%A1_vi%E1%BB%87n_Canada&action=edit&redlink=1) lên án sự phản ứng của chính quyền Myanmar trong một nghị quyết được thông qua ngày 9 tháng 5, 2008. [[26]](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A3o_Nargis#cite_note-CBC_news_CHOC_resolution_2008-05-09-26)
Vào ngày 16 tháng 5 năm 2008, Đại sứ Myanmar tại Liên Hiệp Quốc đã buộc tội
[Pháp](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%A1p) phái tàu chiến tới bờ biển Myanmar. Đại sứ Pháp lại Liên Hiệp Quốc đã phủ nhận cáo buộc con tàu đó là tàu chiến và cho rằng việc chính phủ Myanmar từ chuối hàng cứu trợ “có thể dẫn tới một tội ác chống lại loài người thực sự”. Pháp giải thích con tàu đó đang mang 1.500 tấn hàng cứu trợ. [Thủ tướng Anh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%A7_t%C6%B0%E1%BB%9Bng_Anh) [Gordon Brown](http://vi.wikipedia.org/wiki/Gordon_Brown) đã buộc tội chính quyền quân sự vì đã để thảm họa tự nhiên trở thành một “thảm kịch nhân tạo” bởi những hành động sai lầm của họ. Ông cũng chỉ trích những hành động vô nhân đạo của Hội đồng quân sự Myanmar.
Ngày 19 tháng 5, Myanmar đã cho hàng cứu trợ từ các nước
[ASEAN](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hi%E1%BB%87p_h%E1%BB%99i_c%C3%A1c_qu%E1%BB%91c_gia_%C4%90%C3%B4ng_Nam_%C3%81) vào. Quyết định được đưa ra sau hội nghị thượng đỉnh khẩn cấp của ASEAN. Hàng cứu trợ bắt đầu đến Miến Điện vào ngày [53] [21 tháng 5](http://vi.wikipedia.org/wiki/21_th%C3%A1ng_5). [Ban Ki-moon](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ban_Ki-moon)cũng đã tới quốc gia này vào ngày hôm đó để “thúc đẩy các nỗ lực cứu trợ”. Cùng ngày hôm đó, Ban thông báo rằng Myanmar sẽ sớm cho phép các nhân viên cứu trợ nhập cảnh không kể quốc tịch, dù cho tàu thuyền và máy bay trực thăng vẫn chưa được phép. Lời tuyên bố được đưa ra sau khi Ban có cuộc gặp hơn hai giờ với Tướng [Than Shwe](http://vi.wikipedia.org/wiki/Than_Shwe).
Vào ngày 23 tháng 5, các cuộc đàm phán giữa Ban Ki-Moon và Than Shwe đã kết thúc với sự cho phép các nhân viên cứu trợ quốc tế vào Myanmar. Chính phủ Myanmar vẫn phản đối sự hiện diện của các đơn vị vũ trang nước ngoài trên lãnh thổ của họ.
[[54]](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A3o_Nargis#cite_note-54)
### Trưng cầu ý dân
Dù gặp phải sự phản đối của các đảng đối lập cũng như các quốc gia khác sau thảm họa tự nhiên, hội đồng quân sự vẫn tiến hành cuộc trưng cầu dân ý đã được lên lịch vào ngày 10 tháng 5 năm 2008. Việc bỏ phiếu dù sao sẽ được hoãn cho tới ngày 24 tháng 5 cho Yangon và các vùng bị ảnh hưởng nặng khác.
[[55]](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A3o_Nargis#cite_note-55)
Vào ngày 8 tháng 5 năm 2008, khoảng 30 người biểu tình đã tụ tập trước Đại sứ quan Myanmar ở
[Manila](http://vi.wikipedia.org/wiki/Manila), [Philippines](http://vi.wikipedia.org/wiki/Philippines), yêu cầu hội đồng quân sự hoãn bỏ phiếu và ngay lập tức chấp nhận viện trợ quốc tế. Những người biểu tình ở Philippines đưa ra lời kêu gọi: “đây không phải lúc cho chính trị, đây là lúc để cứu người.”. Chính phủ Hoa kỳ đã yêu cầu Liên Hiệp Quốc không ủng hộ cuộc trưng cầu. [Aung San Suu Kyi](http://vi.wikipedia.org/wiki/Aung_San_Suu_Kyi), lãnh đạo phe đối lập Myanmar, cũng đã phát biểu rằng tiếng hành bỏ phiếu trong thời điểm thảm họa này là hành động không thể chấp nhận được. Khoảng 500 nhà hoạt động Myanmar đã biểu tình trong ngày 10 tháng 5 bên ngoài Đại sứ quán của họ ở [47] [Kuala Lumpur](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kuala_Lumpur), [Malaysia](http://vi.wikipedia.org/wiki/Malaysia), yêu cầu chế độ quân sự Myanmar hoãn cuộc trưng cầu hiến pháp cho dù cuộc trưng cầu đã bắt đầu bất chấp cơn bão tàn khốc. [[56]](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A3o_Nargis#cite_note-56)
Một cuộc thăm dò ý kiến được tiến hành tại Myanmar vào ngày
[9 tháng 5](http://vi.wikipedia.org/wiki/9_th%C3%A1ng_5) năm 2008 bởi Mizzima, một người đưa tin Miến Điện, 64% những người được hỏi vẫn sẽ định bỏ phiếu trong cuộc trưng cầu ý kiến. Tuy nhiên, 71% không hề biết bản Hiến pháp thế nào và 52% vẫn chưa quyết định xem họ sẽ ủng hộ hay phản đối nó. [[57]](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A3o_Nargis#cite_note-57)
### Phân phát hàng cứu trợ
Tin tức của hãng tin AP đưa rằng hàng cứu trợ quốc tế được gửi cho nạn nhân của cơn bão đã bị sửa đổi để chúng giống như là của chính phủ quân sự, và một hãng tin nhà nước Myanmar liên tục phát những hình ảnh
[Tướng Than Shwe](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=T%C6%B0%E1%BB%9Bng_Than_Shwe&action=edit&redlink=1) đang trình diễn hình ảnh ông phát hàng cứu trợ. [[58]](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A3o_Nargis#cite_note-nola.com-58)
Sau hơn một tuần kể từ thảm họa, chỉ một phần mười số người vô gia cư, bị thương hoặc có nguy cơ mắc bệnh nhận được trợ giúp.
[[58]](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A3o_Nargis#cite_note-nola.com-58)
### Phản ứng của các nhà hoạt động xã hội với việc ngăn chặn hàng cứu trợ
Một trang trên
*Support the Relief Efforts for Burma (Myanmar) Cyclone Disaster Victims*) với hơn 10.000 thành viên đã dùng các thành viên của nó để tổ chức Ngày Toàn cầu Hành động vì Myanmar vào ngày [17 tháng 5](http://vi.wikipedia.org/wiki/17_th%C3%A1ng_5) năm 2008. Với sự giúp đỡ của Mạng lưới Hành Động Toàn Cầu vì Myanmar, Chiến dịch Myanmar Liên hiệp Vương quốc Anh và Bắc Ailen, Những người bạn Canada của Myanmar, và Chiến dịch Hoa Kỳ cho Myanmar, Info Birmanie, và một số lượng lớn các đối tác địa phương, Ngày Toàn cầu Hành động vì Miến Điện đã phát đi lời kêu gọi một cuộc can thiệp nhân đạo từ nhiều thành phố trên toàn thế giới.
## Tham khảo
[^](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A3o_Nargis#cite_ref-1) [Myanmar cyclone toll rises to 138.000 dead, missing | Reuters](http://uk.reuters.com/article/featuredCrisis/idUKBKK15852620080624) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A3o_Nargis#cite_ref-cnn16_2-0) [http://edition.cnn.com/2008/WORLD/asiapcf/05/16/myanmar.ap/index.html – CNN International – CNN.com](http://edition.cnn.com/2008/WORLD/asiapcf/05/16/myanmar.ap/index.html) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A3o_Nargis#cite_ref-msnbc1_3-0) [Myanmar junta warns against hoarding cyclone aid – MSNBC Wire Services – MSNBC.com](http://www.msnbc.msn.com/id/24556229/) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A3o_Nargis#cite_ref-AP_05-11_4-0) [“Referendum in Myanmar likely to solidify junta’s power”](http://ap.google.com/article/ALeqM5i5BmBVJ7_pSe4sXJMmFtspzgPrgQD90ITJ5O0). The Press Association. 11 tháng 5 năm 2008. Truy cập ngày 11 tháng 5 năm 2008. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A3o_Nargis#cite_ref-5) [U.N. chief: Focus for Myanmar turns to reconstruction – CNN.com](http://www.cnn.com/2008/WORLD/asiapcf/05/21/myanmar/index.html) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A3o_Nargis#cite_ref-6) [ReliefWeb » Document » Myanmar: Cyclone Nargis OCHA Situation Report No. 40](http://www.reliefweb.int/rw/rwb.nsf/db900SID/EDIS-7GMLSC?OpenDocument) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A3o_Nargis#cite_ref-7) [“80.000 dead in one Burma province”](http://www.theaustralian.news.com.au/story/0,25197,23664740-12377,00.html), *, 8 tháng 5 năm 2008* [The Australian](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=The_Australian&action=edit&redlink=1) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A3o_Nargis#cite_ref-8) [Aid trickles into Burma, but toll ‘could reach 1 million if disease set in](http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/asia/article3911696.ece) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A3o_Nargis#cite_ref-TorontoStar0519_9-0) [“Asian bloc to handle Burma aid”](http://www.thestar.com/article/427381). [Toronto Star](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Toronto_Star&action=edit&redlink=1). [19 tháng 5](http://vi.wikipedia.org/wiki/19_th%C3%A1ng_5), [2008](http://vi.wikipedia.org/wiki/2008). Truy cập ngày 19 tháng 5 năm 2008. **Klug, Foster (** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A3o_Nargis#cite_ref-AP_US_help_10-0) [2008-05-12](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=2008-05-12&action=edit&redlink=1)). [“Bush says world should condemn Myanmar”](http://ap.google.com/article/ALeqM5h5R6u5LCUOrQZA9iHHkVKNRd-GcAD90KBMR80). [Associated Press](http://vi.wikipedia.org/wiki/Associated_Press). Truy cập ngày 13 tháng 5 năm 2008. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A3o_Nargis#cite_ref-11) [India urges Myanmar to accept global aid, junta agrees](http://www.newkerala.com/one.php?action=fullnews&id=59282) **Daily Mirror (30 tháng 4 năm 2008).** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A3o_Nargis#cite_ref-dm430_12-0) [“Floods leave thousands homeless”](http://www.dailymirror.lk/DM_BLOG/Sections/frmNewsDetailView.aspx?ARTID=13275). Truy cập ngày 3 tháng 5 năm 2008. **Press Trust of India (28 tháng 4 năm 2008).** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A3o_Nargis#cite_ref-13) [“Orissa heat deaths rise to eight as cyclonic storm forms over Bay”](http://www.hindu.com/thehindu/holnus/002200804281964.htm). Truy cập ngày 3 tháng 5 năm 2008. **Herman, Steve (04-29-2008).** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A3o_Nargis#cite_ref-14) [“Bangladesh’s Farmers Told Not to Panic About Approaching Cyclone”](http://voanews.com/english/2008-04-29-voa19.cfm). VOA News. Truy cập ngày 3 tháng 5 năm 2008. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A3o_Nargis#cite_ref-15) [Abs-Cbn Interactive, UN: 1.5 million people affected by Myanmar storm](http://www.abs-cbnnews.com/storypage.aspx?StoryId=117660) **Staff writer (** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A3o_Nargis#cite_ref-16) [15 tháng 5](http://vi.wikipedia.org/wiki/15_th%C3%A1ng_5), [2008](http://vi.wikipedia.org/wiki/2008)). [“Myanmar cyclone toll ước tínhs soar”](http://edition.cnn.com/2008/WORLD/asiapcf/05/15/myanmar/index.html). [CNN](http://vi.wikipedia.org/wiki/CNN). Truy cập ngày 15 tháng 5 năm 2008. **Alexander, David (6 tháng 5 năm 2008).** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A3o_Nargis#cite_ref-17) [“Myanmar deaths may top 100.000: U.S. diplomat”](http://news.yahoo.com/s/nm/20080507/ts_nm/myanmar_cyclone_dc_34;_ylt=AoNey6npDUnkOSv0v3E1JsIE1vAI). Yahoo! News. Truy cập ngày 7 tháng 5 năm 2008. **Tun, Aung Hla (6 tháng 5 năm 2008).** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A3o_Nargis#cite_ref-Reuters_India_080506_18-0) [“Cyclone kills 10.000 in one Myanmar town, aid promised”](http://in.reuters.com/article/topNews/idINIndia-33421920080506?sp=true). *Reuters India*. Truy cập ngày 8 tháng 5 năm 2008. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A3o_Nargis#cite_ref-19) [UPDATE 1-Myanmar cyclone stirs more rice supply fears](http://in.reuters.com/article/domesticNews/idINSP13877220080505) **Bell, Thomas (** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A3o_Nargis#cite_ref-BellT_20-0) [5 tháng 5](http://vi.wikipedia.org/wiki/5_th%C3%A1ng_5), [2008](http://vi.wikipedia.org/wiki/2008)). [“Burma cyclone kills more than 350 people”](http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/burmamyanmar/1926897/Burma-cyclone-kills-more-than-350-people.html). [Daily Telegraph](http://vi.wikipedia.org/wiki/Daily_Telegraph). Truy cập ngày 6 tháng 5 năm 2008. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A3o_Nargis#cite_ref-Thai_Rath_88927_21-0) [Bản mẫu:Clarifyme](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:Clarifyme&action=edit&redlink=1) **(tiếng Thái Lan)** [ต้นโพธิ์ทรงปลูกรอดพายุ พระเทพฯ ทรงห่วงพม่า](http://www.thairath.co.th/online.php?section=newsthairathonline&content=88927), *, 9 tháng 5 năm 2008* [Thai Rath](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Thai_Rath&action=edit&redlink=1) **Staff Writer (** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A3o_Nargis#cite_ref-CTV_support_article_22-0) [6 tháng 5](http://vi.wikipedia.org/wiki/6_th%C3%A1ng_5). 2008). [“Aid starting to trickle into Burma: agencies”](http://www.ctv.ca/servlet/ArticleNews/story/CTVNews/20080505/burma_cyclone_080506/20080506?hub=TopStories). [CTV](http://vi.wikipedia.org/wiki/CTV_Television_Network). Truy cập ngày 6 tháng 5 năm 2008. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A3o_Nargis#cite_ref-Burma_accepts_ASEAN_aid_23-0) [“Burma agrees to accept ASEAN cyclone aid”](http://www.cnn.com/2008/WORLD/asiapcf/05/19/myanmar.aid/index.html). [CNN](http://vi.wikipedia.org/wiki/CNN). 19 tháng 5 năm 2008. Truy cập ngày 19 tháng 5 năm 2008. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A3o_Nargis#cite_ref-Australia_h.E1.BB.A9a_h.E1.BB.97_tr.E1.BB.A3_3tri.E1.BB.87u_.C4.90.C3.B4_la_cho_Myanmar_24-0) **(tiếng Anh)**Tony Eastley ( [7 tháng 5](http://vi.wikipedia.org/wiki/7_th%C3%A1ng_5). 2008). [“Australia pledges $3m relief to Burma”](http://www.abc.net.au/am/content/2008/s2237462.htm?hub=ABC). [ABC](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=T%E1%BA%ADp_%C4%91o%C3%A0n_truy%E1%BB%81n_th%C3%B4ng_Australia&action=edit&redlink=1). Truy cập ngày 7 tháng 5 năm 2008. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A3o_Nargis#cite_ref-25) **(tiếng Anh)** [“Brunei gửi cứu trợ cho Myanmar”](http://www.bt.com.bn/en/home_news/2008/05/08/brunei_to_send_relief_supplies_for_myanmar_cyclone_hit). [The Brunei Times](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=The_Brunei_Times&action=edit&redlink=1). 8 tháng 5 năm 2008. Truy cập ngày 8 tháng 5 năm 2008.
- ^
**a** **ă** [“MPs condemn Burma’s ‘deplorable’ cyclone response”](http://www.cbc.ca/canada/story/2008/05/09/burma-motion.html). [CBC News](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=CBC_News&action=edit&redlink=1). 9 tháng 5 năm 2008. Truy cập ngày 9 tháng 5 năm 2008. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A3o_Nargis#cite_ref-27) [Tents ‘still lacking’ for quake survivors, says Chinese premier](http://www.cbc.ca/world/story/2008/05/24/china-toll.html) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A3o_Nargis#cite_ref-28) **(tiếng Anh)** [“Phần Lan gửi lực lượng hỗ trợ khẩn cấp tới Myanmar”](http://www.formin.fi/Public/default.aspx?contentid=129880&nodeid=15145&culture=en-US). [Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Phần Lan](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=B%E1%BB%99_Ngo%E1%BA%A1i_giao_Ph%E1%BA%A7n_Lan&action=edit&redlink=1). 7 tháng 5 năm 2008. Truy cập ngày 7 tháng 5 năm 2008. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A3o_Nargis#cite_ref-29) [“Statement of FM Ms. Bakoyannis regarding provision of humanitarian aid to Myanmar/Burma”](http://web.archive.org/web/20080509010721/http://www.mfa.gr/www.mfa.gr/Articles/en-US/06052008_SB1704.htm). Greek Ministry of Foreign Affairs. 8 tháng 5 năm 2008. [Bản gốc](http://www.mfa.gr/www.mfa.gr/Articles/en-US/06052008_SB1704.htm)lưu trữ ngày 9 tháng 5 năm 2008. Truy cập ngày 8 tháng 5 năm 2008. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A3o_Nargis#cite_ref-30) [Abs-Cbn Interactive, Japan gives $10-M aid to Myanmar](http://www.abs-cbnnews.com/storypage.aspx?StoryId=117666) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A3o_Nargis#cite_ref-31) [[1]](http://www.mizzima.com/nargis-impact/18-nargis-impact/468-more-countries-send-aid-to-burma) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A3o_Nargis#cite_ref-32) [“200.000 litas allocated to each Myanmar and China”](http://www.baltic-pages.com/index.php?name=show2&id=8816&kat_id=5), *ELTA*16 tháng 5 năm 2008 [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A3o_Nargis#cite_ref-33) [“Aid to Myanmar tripled”](http://www.newstalkzb.co.nz/newsdetail1.asp?storyID=137054). [Newstalk ZB](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Newstalk_ZB&action=edit&redlink=1). 8 tháng 5 năm 2008. Truy cập ngày 9 tháng 5 năm 2008. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A3o_Nargis#cite_ref-34) [“Norway prepared to provide NOK 10 million for cyclone victims in Burma/Myanmar”](http://www.regjeringen.no/en/dep/ud/press/News/2008/norway-prepared-to-provide-nok-10-millio.html?id=510083). [Ministry of Foreign Affairs of Norway](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Norwegian_Ministry_of_Foreign_Affairs&action=edit&redlink=1). 8 tháng 5 năm 2008. Truy cập ngày 8 tháng 5 năm 2008. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A3o_Nargis#cite_ref-35) **(tiếng Anh)** [“Hàng cứu trợ tới Myanmar”](https://archive.is/cQAa). [The Daily Times](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=The_Daily_Times&action=edit&redlink=1). 12 tháng 5 năm 2008. [Bản gốc](http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=2008%5C05%5C12%5Cstory_12-5-2008_pg7_18)lưu trữ ngày 21 tháng 12 năm 2012. Truy cập ngày 12 tháng 5 năm 2008. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A3o_Nargis#cite_ref-36) **(tiếng Anh)** [“Nhân viên y tế Philippines sẵn sàng tới Myanmar”](http://globalnation.inquirer.net/news/breakingnews/view/20080509-135649/Filipino-medical-workers-ready-for-Myanmar-mission). [Philippine Daily Inquirer](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Philippine_Daily_Inquirer&action=edit&redlink=1). 9 tháng 5 năm 2008. Truy cập ngày 10 tháng 5 năm 2008. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A3o_Nargis#cite_ref-37) [“Самолет МЧС России доставил в Мьянму гуманитарную помощь”](http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporelocalnews/view/346201/1/.html). [Газета.Ru](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%93%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D0%B0.Ru&action=edit&redlink=1). 10 tháng 5 năm 2008. Truy cập ngày 10 tháng 5 năm 2008. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A3o_Nargis#cite_ref-38) [“Singapore sends off first batch of relief supplies to Myanmar”](http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporelocalnews/view/346201/1/.html). [Channel NewsAsia](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Channel_NewsAsia&action=edit&redlink=1). 7 tháng 5 năm 2008. Truy cập ngày 7 tháng 5 năm 2008. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A3o_Nargis#cite_ref-39) **(tiếng Anh)** [“Bộ Ngoại giao Thái Lan hỗ trợ tài chính một khoản 100.000 USD cho Myanmar, sau “cơn bão Nargis””](http://web.archive.org/20080509014205/www.mfa.go.th/web/2642.php?id=24807). Bộ Ngoại giao Thái Lan. 6 tháng 5 năm 2008. [Bản gốc](http://www.mfa.go.th/web/2642.php?id=24807)lưu trữ ngày 9 tháng 5 năm 2008. Truy cập ngày 6 tháng 5 năm 2008. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A3o_Nargis#cite_ref-40) [“Cunta’nın İnadı Öldürüyor”](http://www.milliyet.com.tr/default.aspx?aType=HaberDetay&Kategori=guncel&ArticleID=525592&Date=09.05.2008). Milliyet.com.tr. 9 tháng 5 năm 2008. Truy cập ngày 9 tháng 5 năm 2008. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A3o_Nargis#cite_ref-Anh_h.E1.BB.A9a_5_tri.E1.BB.87u_b.E1.BA.A3ng_vi.E1.BB.87n_tr.E1.BB.A3_cho_Mi.E1.BA.BFn_.C4.90i.E1.BB.87n_41-0) [“UK pledges £5m in aid for Burma”](http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/7385593.stm). [BBC](http://vi.wikipedia.org/wiki/BBC). [7 tháng 5](http://vi.wikipedia.org/wiki/7_th%C3%A1ng_5). 2008. Truy cập ngày 7 tháng 5 năm 2008. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A3o_Nargis#cite_ref-42) [“USAID Burma: Cyclone Nargis”](http://www.usaid.gov/locations/asia/countries/burma/cyclone_nargis/). Truy cập ngày 10 tháng 5 năm 2008. “USAID/OFDA Assistance to Burma Cyclone: $3.250.000” [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A3o_Nargis#cite_ref-43) [“Gates: U.S. Military Ready to Help, Ships, Air Support Staged”](http://www.defenselink.mil/news/newsarticle.aspx?id=49823). American Forces Press Service. 8 tháng 5 năm 2008. Truy cập ngày 8 tháng 5 năm 2008. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A3o_Nargis#cite_ref-44) [“Chính phủ Việt Nam viện trợ khẩn cấp cho nhân dân Myanmar bị thiệt hại do cơn bão Nargis”](http://www.vovnews.vn/?page=109&nid=66015). Đài Tiếng nói Việt Nam. 8 tháng 5 năm 2008. Truy cập ngày 8 tháng 5 năm 2008. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A3o_Nargis#cite_ref-45) **(tiếng Anh)** [“Miến Điện trục xuất các nhân viên cứu trợ quốc tế”](http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/7391535.stm), *, 9 tháng 5 năm 2008* [BBC News Online](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=BBC_News_Online&action=edit&redlink=1) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A3o_Nargis#cite_ref-46) **(tiếng Anh)** [“Phóng viên CNN tại Myanmar bị truy đuổi khi đang đưa tin về cơn bão”](http://web.archive.org/web/20080513092910/http://www.iht.com/articles/ap/2008/05/10/america/NA-GEN-US-Myanmar-CNN-Escape.php), [Associated Press via International Herald Tribune](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Associated_Press_via_International_Herald_Tribune&action=edit&redlink=1)
- ^
**a** **ă** [Bản mẫu:Clarifyme](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:Clarifyme&action=edit&redlink=1) **(tiếng Thái Lan)** [“พม่านับล้านไร้ที่อยู่ ศพอืดเน่า ผวาโรคระบาดซํ้า”](http://www.thairath.co.th/offline.php?section=hotnews&content=88971). *. 8 tháng 5 năm 2008. Truy cập ngày 8 tháng 5 năm 2008.* [Thai Rath](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Thai_Rath&action=edit&redlink=1) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A3o_Nargis#cite_ref-Thai_Rath_88816_48-0) [Bản mẫu:Clarifyme](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:Clarifyme&action=edit&redlink=1) **(tiếng Thái Lan)** [“ในหลวง-ราชินี สลดพระทัย พม่าพุ่ง 2 หมื่นศพ”](http://www.thairath.co.th/offline.php?section=hotnews&content=88816). [Thai Rath](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Thai_Rath&action=edit&redlink=1). 7 tháng 5 năm 2008. Truy cập ngày 7 tháng 5 năm 2008. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A3o_Nargis#cite_ref-49) [Myanmar chỉ nhận hàng tiếp tế!](http://www.tuoitre.com.vn/tianyon/Index.aspx?ArticleID=256847&ChannelID=2)Tuoi Tre Online, 10-05-2008, truy cập 2008-05-09 [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A3o_Nargis#cite_ref-50) [Bản mẫu:Clarifyme](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:Clarifyme&action=edit&redlink=1)(Thai) [“สมัครบินด่วนไปพม่า11พ.ค. ทูตอังกฤษขอร่วมคณะด้วย”](http://www.thairath.co.th/online.php?section=newsthairathonline&content=89146), *, 9 tháng 5 năm 2008. Truy cập 2008-05-09.* [Thai Rath](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Thai_Rath&action=edit&redlink=1) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A3o_Nargis#cite_ref-51) [Bản mẫu:Clarifyme](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:Clarifyme&action=edit&redlink=1)(tiếng Thái) [“สมัครยกเลิกเดินทางไปพม่า เจ้าบ้านแถลงขอแค่สิ่งของ”](http://www.thairath.co.th/onlineheadnews.html?id=89155), Thai Rath, 2008-05-09. Truy cập 2008-05-09. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A3o_Nargis#cite_ref-52) **(tiếng Anh)** [“Liên Hiệp Quốc cảnh báo một cơn bão khác đang hướng đến Myanmar”](http://www.nasdaq.com/aspxcontent/NewsStory.aspx?cpath=20080509%5CACQDJON200805090511DOWJONESDJONLINE000414.htm&&mypage=newsheadlines&title=UN%20Warns%20That%20Another%20Storm%20Is%20Headed%20Toward%20Myanmar)AFP, 2008-05-09, truy cập 2008-05-09. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A3o_Nargis#cite_ref-53) [ASEAN sẽ điều phối nỗ lực cứu trợ cho Myanmar](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A3o_Nargis#S.E1.BB.B1_c.E1.BA.A3n_tr.E1.BB.9F_vi.E1.BB.87n_tr.E1.BB.A3_c.E1.BB.A7a_ch.C3.ADnh_ph.E1.BB.A7_qu.C3.A2n_s.E1.BB.B1)Việt Nam Net. Được truy cập ngày 17 tháng 7 năm 2008 [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A3o_Nargis#cite_ref-54) [Myanmar đồng ý tiếp đón mọi nhân viên cứu trợ nước ngoài](http://www.vietnamnet.vn/thegioi/2008/05/784595/)Việt Nam Net. Được truy cập ngày 17 tháng 7 năm 2008 [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A3o_Nargis#cite_ref-55) [“Official: UN plane lands in Myanmar with aid after cyclone”](http://ap.google.com/article/ALeqM5greyFH3qkj9mc9oagSoulgjN4KHgD90HICSO3), *, 8 tháng 5 năm 2008* [Associated Press](http://vi.wikipedia.org/wiki/Associated_Press) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A3o_Nargis#cite_ref-56) [“Malaysia: Hundreds Of Activists Stage Protest In Malaysia Against Myanmar Referendum”](http://www.mysinchew.com/node/11318?tid=4), *, 10 tháng 5 năm 2008* [SinChew](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=SinChew&action=edit&redlink=1) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A3o_Nargis#cite_ref-57) [“Poll finds a divided and indecisive public on referendum,”](http://web.archive.org/web/20080504072706/http://www.mizzima.com/referendum-watch/17-referendum-watch/409-poll-finds-a-divided-and-indecisive-public-on-referendum-)Mizzima, 2008-05-09, truy cập 2008-05-09.
- ^
**a** **ă** [http://www.nola.com/newsflash/index.ssf?/base/international-27/1210422249176120.xml&storylist=mcyclone&thispage=3](http://www.nola.com/newsflash/index.ssf?/base/international-27/1210422249176120.xml&storylist=mcyclone&thispage=3)
## Liên kết ngoài
|
|![]()
[Bão Nargis](http://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Cyclone_Nargis?uselang=vi) [Thể loại](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i):
# Osama bin Laden
|
|Usāmah bin Muḥammad bin `Awaḍ bin Lādin
(
|
|![]()
[Biển Ả Rập](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bi%E1%BB%83n_%E1%BA%A2_R%E1%BA%ADp)
None (Stateless) (1994–2011)
[[1]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Osama_bin_Laden#cite_note-Forbes-1) [al-Qaeda](http://vi.wikipedia.org/wiki/Al-Qaeda) [Ayman Al-Zawahiri](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ayman_Al-Zawahiri&action=edit&redlink=1) [[2]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Osama_bin_Laden#cite_note-2) [Sunni Islam](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o_Sunni)( [Qutbism](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Qutbism&action=edit&redlink=1)) [[3]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Osama_bin_Laden#cite_note-3) [[4]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Osama_bin_Laden#cite_note-Karen-4)
Khadijah Sharif
Khairiah Sabar
Siham Sabar
Amal Ahmed al-Sadah
[[hiện]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Osama_bin_Laden#)
|Osama bin Laden|
|Tiểu sử|
|Binh nghiệp|
|Phục vụ||
|![]()
[Chiến tranh Afghanistan (1978–1992)](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Afghanistan_%281978%E2%80%931992%29) [War on Terror](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=War_on_Terror&action=edit&redlink=1): **Osama bin Mohammed bin Awad bin Laden** ( [/](http://en.wikipedia.org/wiki/Help:IPA_for_English) [oʊ](http://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:IPA_for_English#Key) [ˈ](http://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:IPA_for_English#Key) [s](http://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:IPA_for_English#Key) [ɑː](http://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:IPA_for_English#Key) [m](http://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:IPA_for_English#Key) [ə](http://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:IPA_for_English#Key) [b](http://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:IPA_for_English#Key) [ɪ](http://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:IPA_for_English#Key) [n](http://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:IPA_for_English#Key) [m](http://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:IPA_for_English#Key) [oʊ](http://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:IPA_for_English#Key) [ˈ](http://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:IPA_for_English#Key) [h](http://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:IPA_for_English#Key) [ɑː](http://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:IPA_for_English#Key) [m](http://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:IPA_for_English#Key) ~~ɪ~~ [d](http://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:IPA_for_English#Key) [b](http://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:IPA_for_English#Key) [ɪ](http://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:IPA_for_English#Key) [n](http://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:IPA_for_English#Key) [ə](http://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:IPA_for_English#Key) [ˈ](http://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:IPA_for_English#Key) [w](http://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:IPA_for_English#Key) [ɑː](http://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:IPA_for_English#Key) [d](http://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:IPA_for_English#Key) [b](http://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:IPA_for_English#Key) [ɪ](http://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:IPA_for_English#Key) [n](http://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:IPA_for_English#Key) [ˈ](http://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:IPA_for_English#Key) [l](http://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:IPA_for_English#Key) [ɑː](http://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:IPA_for_English#Key) [d](http://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:IPA_for_English#Key) [ən](http://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:IPA_for_English#Key) [/](http://en.wikipedia.org/wiki/Help:IPA_for_English), [tiếng Ả Rập](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_%E1%BA%A2_R%E1%BA%ADp): أسامة بن محمد بن عوض بن لادن, *ʾUsāmah bin Muḥammad bin ʿAwaḍ bin Lādin*, thường được gọi **Osama bin Laden** hay **Usama bin Laden**; [10 tháng 3](http://vi.wikipedia.org/wiki/10_th%C3%A1ng_3) năm [1957](http://vi.wikipedia.org/wiki/1957) – [2 tháng 5](http://vi.wikipedia.org/wiki/2_th%C3%A1ng_5) năm [2011](http://vi.wikipedia.org/wiki/2011)) là một người theo [đạo Hồi](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o) chính thống và là người sáng lập ra tổ chức vũ trang [al-Qaeda](http://vi.wikipedia.org/wiki/Al-Qaeda), là một trong số 10 đối tượng bị [FBI](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%A5c_%C4%90i%E1%BB%81u_tra_Li%C3%AAn_bang) truy nã toàn cầu. Chính quyền [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) treo giải thưởng 25.000.000 [USD](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%B4_la_M%E1%BB%B9) để lấy tính mạng, sau cái chết của [Zarqawi](http://vi.wikipedia.org/wiki/Abu_Musab_al-Zarqawi). [[5]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Osama_bin_Laden#cite_note-5)
Dấu hiệu quan hệ giữa bin Laden và
[al-Qaeda](http://vi.wikipedia.org/wiki/Al-Qaeda) là hàng loạt vụ tấn công [khủng bố](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kh%E1%BB%A7ng_b%E1%BB%91) trên toàn thế giới, mà vụ phá hoại khủng khiếp nhất là sự kiện [khủng bố ngày 11 tháng 9](http://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9) năm [2001](http://vi.wikipedia.org/wiki/2001) tấn công vào [Thành phố New York](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_New_York) và thủ đô [Washington](http://vi.wikipedia.org/wiki/Washington,_D.C.), giết chết ít nhất 2.992 người. Bên cạnh tấn công khủng bố, nhiều tổ chức [Hồi giáo](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o) đã liên kết với Al Qaeda. Trong một cuốn băng phát đi sau vụ tấn công tháng 11 của bin Laden, ông ta chính thức tuyên bố chống lại [phương Tây](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C6%B0%C6%A1ng_T%C3%A2y) và đặc biệt là [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3). Bên cạnh khủng bố, bin Laden còn là một nhà thơ. [[6]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Osama_bin_Laden#cite_note-6)
Kể từ năm 2001, Osama bin Laden và al-Qaeda từng là mục tiêu quan trọng của
[Chiến tranh chống khủng bố](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_ch%E1%BB%91ng_kh%E1%BB%A7ng_b%E1%BB%91) của Hoa Kỳ. Quân đội nghi ngờ rằng bin Laden và các thủ lĩnh al-Qaeda đang trốn gần biên giới [Afghanistan](http://vi.wikipedia.org/wiki/Afghanistan) và [Các khu vực Hành chính Bộ lạc Liên bang](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%A1c_khu_v%E1%BB%B1c_H%C3%A0nh_ch%C3%ADnh_B%E1%BB%99_l%E1%BA%A1c_Li%C3%AAn_bang) của [Pakistan](http://vi.wikipedia.org/wiki/Pakistan). Ngày 1 tháng 5 năm 2011, Tổng thống Hoa Kỳ [Barack Obama](http://vi.wikipedia.org/wiki/Barack_Obama) tuyên bố trên truyền hình toàn nước Mỹ rằng cùng ngày đó bin Laden bị quân Mỹ giết chết tại [Abbottabad](http://vi.wikipedia.org/wiki/Abbottabad), [Pakistan](http://vi.wikipedia.org/wiki/Pakistan) . [7] Xác chết của ông bị nhấn chìm xuống biển, sau khi đã hỏi ý kiến chính quyền Ả Rập Saudi [[8]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Osama_bin_Laden#cite_note-bbcdead-8) . [[9]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Osama_bin_Laden#cite_note-Getting_Bin_Laden-9)
## Mục lục
## Tiểu sử
Osama bin Mohammed bin Awad bin Laden sinh ra tại
[Riyadh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Riyadh), [Ả Rập Saudi](http://vi.wikipedia.org/wiki/%E1%BA%A2_R%E1%BA%ADp_Saudi), là con trai của Mohammed bin Awad bin Laden, một ông trùm tỉ phú về xây dựng của Tập đoàn Bin Laden có mối quan hệ mật thiết với gia đình hoàng gia [10] [Ả Rập Saudi](http://vi.wikipedia.org/wiki/%E1%BA%A2_R%E1%BA%ADp_Saudi)như vua Abdul-Aziz và Bộ trưởng Tài chính Abdullah Suleiman, với người vợ thứ 10, Hamida al-Attas (còn gọi là Alia Ghanem). [[11]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Osama_bin_Laden#cite_note-11) Trong một cuộc phỏng vấn năm 1998, bin Laden cho biết ngày sinh của ông là vào ngày [[12]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Osama_bin_Laden#cite_note-newyorker.com-12) [10 tháng 3](http://vi.wikipedia.org/wiki/10_th%C3%A1ng_3)năm 1957. Cha của bin Laden qua đời trong một tai nạn máy bay vào năm 1967, hưởng thọ 61 tuổi. [[13]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Osama_bin_Laden#cite_note-13)
### Gia đình và thời niên thiếu
Mohammed bin Laden ly dị với Hamida ngay sau khi Osama bin Laden chào đời. Mohammed tiến cử vợ cho Mohammed al-Attas, một người cộng sự của mình. Al-Attas kết hôn với Hamida vào cuối những năm 50 hay đầu những năm 60 và hiện vẫn đang chung sống.
Cặp đôi này có 4 con và bin Laden sống trong gia đình mới với 3 người anh cùng mẹ khác cha và 1 em gái. [14] Gia đình bin Laden đã thu được $5 tỉ trong ngành công nghiệp xây dựng, mà về sau ông cũng được thừa kế khoảng $25–30 triệu. [[12]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Osama_bin_Laden#cite_note-newyorker.com-12) [[15]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Osama_bin_Laden#cite_note-15)
Bin Laden được giáo dục như một Tín đồ Hồi giáo sùng đạo theo chủ nghĩa Wahhabi.
Từ 1968 đến 1976, học cấp 2 tai trường Al-Thager Model School. [16] [[12]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Osama_bin_Laden#cite_note-newyorker.com-12) Bin Laden học ngành Quản trị kinh doanh [[17]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Osama_bin_Laden#cite_note-17) tại Đại học King Abdulaziz, [[18]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Osama_bin_Laden#cite_note-18) [Jeddah](http://vi.wikipedia.org/wiki/Jeddah). Vài báo cáo đề cập đến việc Bin Laden đã nhận bằng cử nhân ngành xây dựng vào năm 1979, hoặc một tấm bằng cho ngành hành chính công vào năm 1981. [[19]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Osama_bin_Laden#cite_note-19) Một nguồn khác mô tả ông là một người chăm chỉ, [[20]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Osama_bin_Laden#cite_note-20) số khác cho rằng ông bỏ dở sau 3 năm khi chưa hoàn thành chương trình. [[21]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Osama_bin_Laden#cite_note-21) [[22]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Osama_bin_Laden#cite_note-gunaratna-22-22)
Ở đại học, sở thích chính của bin Laden là tín ngưỡng, ở đó ông bị thu hút bởi cái gọi là “hiểu thấu
[Quran](http://vi.wikipedia.org/wiki/Qur%E2%80%99an) và [jihad](http://vi.wikipedia.org/wiki/Jihad)” và công việc từ thiện. Những sở thích khác bao gồm làm thơ; [23] đọc sách, ngoài ra [[24]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Osama_bin_Laden#cite_note-24) [Bernard Montgomery](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bernard_Montgomery)và [Charles de Gaulle](http://vi.wikipedia.org/wiki/Charles_de_Gaulle)còn tiết lộ thêm những sở thích của Osama như cưỡi ngựa một cách thuần thục, chơi bóng đá cũng rất tốt và thường là ở vị trí [tiền đạo](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BB%81n_%C4%91%E1%BA%A1o_%28b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1%29), cùng với việc hâm mộ đội tuyển Anh [Arsenal F.C.](http://vi.wikipedia.org/wiki/Arsenal_F.C.). Và ngoài ra Osama cũng rất giỏi về [toán học](http://vi.wikipedia.org/wiki/To%C3%A1n_h%E1%BB%8Dc). [[25]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Osama_bin_Laden#cite_note-25)
### Hình thành ý thức hệ
Khi theo học Đại học King Abdul Aziz, Osama đã gặp Sheik Abdallah Azzam là người đã hướng Osama vào con đường tôn giáo và chính trị phức tạp của cộng đồng
[Ả Rập](http://vi.wikipedia.org/wiki/%E1%BA%A2_R%E1%BA%ADp).
Vào khoảng cuối
[1979](http://vi.wikipedia.org/wiki/1979), Osama sang [Pakistan](http://vi.wikipedia.org/wiki/Pakistan), bắt đầu từ công việc hậu cần, tài trợ tiền, xây dựng trường học, nhà ở cho dân tị nạn [Afghanistan](http://vi.wikipedia.org/wiki/Afghanistan) ở Pakistan, và khuếch trương hình ảnh, uy tín từ đó, tạo nên một danh tiếng là người lương thiện và khả kính trong cộng đồng Afghanistan.
Khoảng giữa
[thập niên 1980](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1980), Osama chuyển sang sống ngay tại Afghanistan, điều hành việc xây dựng đường sá, đào hệ thống hầm trú ẩn cho các phiến quân Hồi giáo hay còn gọi là các mujahadeen – những người đang chống lại [Liên Xô](http://vi.wikipedia.org/wiki/Li%C3%AAn_X%C3%B4). Tại Afghanistan, Osama đã đóng góp tài chính phát triển tổ chức Maktab Al-Khidamat (MAK), là một tổ chức tuyển dụng nhân sự nhằm kiếm tài chính cho các tổ chức từ thiện Hồi giáo trên khắp thế giới.
### Hoạt động
## Nhận dạng
[FBI](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%A5c_%C4%90i%E1%BB%81u_tra_Li%C3%AAn_bang) mô tả Osama là một người đàn ông khá cao khoảng 1 [m](http://vi.wikipedia.org/wiki/M%C3%A9t)93 – 1m98, nặng khoảng 75 [kg](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kil%C3%B4gam), da ngăm nâu màu [ô liu](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C3%94_liu), [thuận tay trái](http://vi.wikipedia.org/wiki/Thu%E1%BA%ADn_tay_tr%C3%A1i), hay sử dụng [gậy chống](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=G%E1%BA%ADy_ch%E1%BB%91ng&action=edit&redlink=1) ( *) trong đi lại. en:cane* [[26]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Osama_bin_Laden#cite_note-26)
## Vợ con
Osama bin Laden có năm vợ, trong đó có hai người đã ly dị,
[Najwa Ghanem](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Najwa_Ghanem&action=edit&redlink=1): sinh năm 1961, là chị họ (con của cậu) và là vợ đầu tiên (cưới năm 1974), có với Osama bin Laden 11 con: [Abdallah Osama bin Laden](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Abdallah_Osama_bin_Laden&action=edit&redlink=1)(Abdallah bin Osama bin Muhammad bin ‘Awad bin Laden): sinh năm 1976 [Saad bin Laden](http://vi.wikipedia.org/wiki/Saad_bin_Ladin)(Sa’d bin Osama bin Muhammad bin ‘Awad bin Laden) sinh 1979 [Omar Osama bin Laden](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Omar_Osama_bin_Laden&action=edit&redlink=1)(Omar bin Osama bin Muhammad bin ‘Awad bin Laden): sinh năm 1981, là người đứng ra nhận làm đại sứ vì hòa bình và là người có bà vợ thứ hai [[27]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Osama_bin_Laden#cite_note-27) [Jane Felix-Browne](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Jane_Felix-Browne&action=edit&redlink=1)(Zaina Mohamed Al-Sabah) lớn hơn 24 tuổi, đã từng có 5 đời chồng [[28]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Osama_bin_Laden#cite_note-28) [Muhammad bin Laden](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Muhammad_bin_Laden&action=edit&redlink=1): sinh năm 1983, lấy con của [Mohammed Atef](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Mohammed_Atef&action=edit&redlink=1), một thủ lĩnh al-Qaida năm 2001
-
- Umm Hamza, giáo sư tâm lý trẻ em, được cho là vợ ưa thích nhất của bin Laden. Bà cũng là bà vợ già nhất và hơn bin Laden tới 7 tuổi. Mặc dù có cơ thể mảnh dẻ và yếu ớt cũng như sắc đẹp khiêm tốn, bà xuất thân từ một gia đình “cao quý và giàu có”, tỏa ra “những phẩm chất tốt của hoàng gia” và rất trung thành với lý tưởng tử vì đạo (jihad).
[[29]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Osama_bin_Laden#cite_note-29)
- Umm Khaled, giáo viên ngữ pháp tiếng Arab (cả hai phụ nữ này đều tiếp tục làm việc tại trường đại học và thường xuyên tới Ả Rập hàng ngày để làm việc trong thời gian họ ở Sudan.
[[30]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Osama_bin_Laden#cite_note-30) [Umm Ali bin Laden](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Umm_Ali_bin_Laden&action=edit&redlink=1), đã từng xin ly dị khi ở [Sudan](http://vi.wikipedia.org/wiki/Sudan). Theo [Abu Jandal](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Abu_Jandal&action=edit&redlink=1), cận vệ trưởng cũ của bin Laden, bà vợ Umm Ali đã từng xin bin Laden ly dị vì theo lời bà là “bà không thể sống một cuộc sống quá cứng nhắc và khổ cực” [[31]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Osama_bin_Laden#cite_note-31) [Ali](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ali_bin_Abu_Talib), [Hamza bin Laden](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Hamza_bin_Laden&action=edit&redlink=1)(Hamza bin Osama bin Muhammad bin ‘Awad bin Laden): sinh năm 1991, được cho là người có tham gia vào vụ ám sát bà [Benazir Bhutto](http://vi.wikipedia.org/wiki/Benazir_Bhutto), cựu [thủ tướng Pakistan](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%A7_t%C6%B0%E1%BB%9Bng_Pakistan).
-
### Tham khảo
**Dan Ackman.** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Osama_bin_Laden#cite_ref-Forbes_1-0) [“The Cost Of Being Osama Bin Laden”](http://www.forbes.com/2001/09/14/0914ladenmoney.html). 2001-09-14. Truy cập ngày 15 tháng 3 năm 2011. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Osama_bin_Laden#cite_ref-2) [“Ayman al-Zawahiri appointed as al-Qaeda leader”](http://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-13788594). BBC News. Ngày 16 tháng 6 năm 2011. Truy cập ngày 25 tháng 6 năm 2011. **Osama Bin Laden (2007) Suzanne J. Murdico** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Osama_bin_Laden#cite_ref-3) **Armstrong, Karen (ngày 11 tháng 7 năm 2005).** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Osama_bin_Laden#cite_ref-Karen_4-0) [“The label of Catholic terror was never used about the IRA”](http://www.guardian.co.uk/politics/2005/jul/11/northernireland.july7). *The Guardian*(London). [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Osama_bin_Laden#cite_ref-5) [Zarqawi chết, 25 triệu USD về tay ai?](http://vnexpress.net/Vietnam/The-gioi/2006/06/3B9EAA8A/)và [Tăng gấp đôi cái giá đầu bin Laden](http://vnexpress.net/Vietnam/The-gioi/2007/07/3B9F8209/) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Osama_bin_Laden#cite_ref-6) [Osama bin Laden là nhà thơ](http://evan.vnexpress.net/News/Tin-tuc/the-gioi/2008/09/3B9AE0DE/) **Cooper, Helene (1 tháng 5 năm 2011).** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Osama_bin_Laden#cite_ref-NYT_Cooper_7-0) [“Bin Laden dead, U.S. official says”](http://www.nytimes.com/2011/05/02/world/asia/osama-bin-laden-is-killed.html). *(bằng tiếng Anh) (* [The New York Times](http://vi.wikipedia.org/wiki/The_New_York_Times) [Công ty New York Times](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=C%C3%B4ng_ty_New_York_Times&action=edit&redlink=1)). Truy cập ngày 2 tháng 5 năm 2011. ‘President Obama said that on Sunday, a small team of U.S. operatives launched a “targeted assault” on a compound in the Pakistani city of Abbottabad where months of intelligence work had established that Mr. Bin Laden was living.’ Đã định rõ hơn một tham số trong
|author=và
|last=(
[trợ giúp](http://en.wikipedia.org/wiki/Help:CS1_errors#redundant_parameters)) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Osama_bin_Laden#cite_ref-bbcdead_8-0) [“Lãnh tụ al-Qaeda Bin Laden ‘đã chết’”](http://www.bbc.co.uk/vietnamese/world/2011/05/110502_binladen_dead.shtml). *BBC Việt ngữ*. [BBC](http://vi.wikipedia.org/wiki/BBC). 2 tháng 5 năm 2011. Truy cập ngày 2 tháng 5 năm 2011. **Schmidle, Nicholas, “** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Osama_bin_Laden#cite_ref-Getting_Bin_Laden_9-0) [Getting Bin Laden](http://www.newyorker.com/reporting/2011/08/08/110808fa_fact_schmidle?currentPage=all)“, *, ngày 8 tháng 8 năm 2011.* [The New Yorker](http://vi.wikipedia.org/wiki/The_New_Yorker) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Osama_bin_Laden#cite_ref-10) [“Frontline: Hunting Bin Laden: Who is Bin Laden?: Chronology”](http://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/shows/binladen/etc/cron.html). [PBS](http://vi.wikipedia.org/wiki/PBS). Bản gốc [lưu trữ](http://web.archive.org/web/20060210192537/http://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/shows/binladen/etc/cron.html)ngày 10 tháng 2 năm 2006. Truy cập ngày 26 tháng 5 năm 2010. **David Johnson.** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Osama_bin_Laden#cite_ref-11) [“Osama bin Laden infoplease”](http://www.infoplease.com/spot/osamabinladen.html). [Infoplease](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Infoplease&action=edit&redlink=1). Bản gốc [lưu trữ](http://web.archive.org/web/20080120224312/http://www.infoplease.com/spot/osamabinladen.html)ngày 20 tháng 1 năm 2008. Truy cập ngày 26 tháng 5 năm 2010.
- ^
**a** **ă** [Steve Coll (ngày 12 tháng 12 năm 2005).](http://vi.wikipedia.org/wiki/Osama_bin_Laden#cite_ref-newyorker.com_12-2) **â** [“Letter From Jedda: Young Osama- How he learned radicalism, and may have seen America”](http://www.newyorker.com/archive/2005/12/12/051212fa_fact). *The New Yorker*. Truy cập ngày 26 tháng 5 năm 2010. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Osama_bin_Laden#cite_ref-13) [“Osama bin Laden”](http://www.globalsecurity.org/security/profiles/osama_bin_laden.htm). *GlobalSecurity.org*. Ngày 11 tháng 1 năm 2006. Truy cập ngày 26 tháng 5 năm 2010. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Osama_bin_Laden#cite_ref-14) [“The Mysterious Death of Osama Bin Laden”](http://votebits.com/tag/osama-bin-laden-histery). Ngày 3 tháng 8 năm 2011. Truy cập ngày 4 tháng 11 năm 2011. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Osama_bin_Laden#cite_ref-15) *, “* [The Economist](http://vi.wikipedia.org/wiki/The_Economist) [Osama bin Laden](http://www.economist.com/node/18648254)“, ngày 5 tháng 5 năm 2011, p. 93. **Beyer, Lisa (ngày 24 tháng 9 năm 2001).** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Osama_bin_Laden#cite_ref-16) [“The Most Wanted Man In The World”](http://www.time.com/time/covers/1101010924/wosama.html). *Time*. Truy cập ngày 26 tháng 5 năm 2010. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Osama_bin_Laden#cite_ref-17) [Bergen 2006](http://vi.wikipedia.org/wiki/Osama_bin_Laden#CITEREFBergen2006), tr. 52 [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Osama_bin_Laden#cite_ref-18) *, Verso, 2005, p. xii.* [Messages to the World: The Statements of Osama bin Laden](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Messages_to_the_World:_The_Statements_of_Osama_bin_Laden&action=edit&redlink=1) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Osama_bin_Laden#cite_ref-19) [, Vol. 22. Gale Group, 2002. (link requires username/password)](http://galenet.galegroup.com/) *Encyclopedia of World Biography Supplement* [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Osama_bin_Laden#cite_ref-20) [“A Biography of Osama Bin Laden”](http://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/shows/binladen/who/bio.html). PBS Frontline. Truy cập ngày 26 tháng 5 năm 2010. **Aziz Hug (ngày 19 tháng 1 năm 2006).** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Osama_bin_Laden#cite_ref-21) [“The Real Osama”](http://web.archive.org/web/20080430133236/http://www.prospect.org/cs/articles?articleId=10855). *The American Prospect*. [Bản gốc](http://www.prospect.org/web/page.ww?section=root&name=ViewWeb&articleId=10855)lưu trữ ngày 30 tháng 4 năm 2008. Truy cập ngày 6 tháng 1 năm 2012. **Gunaratna, Rohan (2003).** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Osama_bin_Laden#cite_ref-gunaratna-22_22-0) *Inside Al Qaeda*(ấn bản 3). Berkley Books. tr. 22. [ISBN](http://vi.wikipedia.org/wiki/ISBN) [0-231-12692-1](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0-231-12692-1). [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Osama_bin_Laden#cite_ref-23) [Wright 2006](http://vi.wikipedia.org/wiki/Osama_bin_Laden#CITEREFWright2006), tr. 79 **Michael Hirst (ngày 24 tháng 9 năm 2008).** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Osama_bin_Laden#cite_ref-24) [“Analysing Osama’s jihadi poetry”](http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/7630934.stm). BBC News. Truy cập ngày 26 tháng 5 năm 2010. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Osama_bin_Laden#cite_ref-25) [“Osama bin Laden’s bodyguard: I had orders to kill him if the Americans tried to take him alive”](http://www.mirror.co.uk/news/uk-news/osama-bin-ladens-bodyguard-i-had-orders-126430). *Daily Mirror*. Ngày 4 tháng 5 năm 2011. Truy cập ngày 20 tháng 4 năm 2012. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Osama_bin_Laden#cite_ref-26) [Osama bin Laden trong danh sách truy nã của FBI](http://www.fbi.gov/wanted/terrorists/terbinladen.htm) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Osama_bin_Laden#cite_ref-27) [Con trai bin Laden muốn thành ‘đại sứ vì hòa bình’](http://www.vnexpress.net/Vietnam/The-gioi/2008/01/3B9FE7FA/) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Osama_bin_Laden#cite_ref-28) [Con trai bin Laden cưới vợ già](http://vnexpress.net/GL/The-gioi/2007/07/3B9F807F/) **Wright,** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Osama_bin_Laden#cite_ref-29) *Looming Tower*, (2006), p.252 **Wright,** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Osama_bin_Laden#cite_ref-30) *Looming Tower*, (2006), p.194 [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Osama_bin_Laden#cite_ref-31) [http://www.peterbergen.com/bergen/articles/details.aspx?id=233](http://www.peterbergen.com/bergen/articles/details.aspx?id=233) **Bin Laden: Goal is to bankrupt U.S.** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Osama_bin_Laden#cite_ref-32) [http://articles.cnn.com/2004-11-01/world/binladen.tape_1_al-jazeera-qaeda-bin?_s=PM:WORLD](http://articles.cnn.com/2004-11-01/world/binladen.tape_1_al-jazeera-qaeda-bin?_s=PM:WORLD)
## Xem thêm
## Liên kết ngoài
|Tìm hiểu thêm về
|Osama bin Laden ở các dự án khác của Wikipedia:
|
|![]()
[Định nghĩa](http://vi.wiktionary.org/wiki/Special:Search/Osama_bin_Laden)ở Wiktionary ![ ](https://i0.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4a/Commons-logo.svg/18px-Commons-logo.svg.png)
![ ](https://i0.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4a/Commons-logo.svg/18px-Commons-logo.svg.png)
[Nội dung đa phương tiện](http://commons.wikimedia.org/wiki/Special:Search/Osama_bin_Laden)ở Commons ![ ](https://i0.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1b/Wikiversity-logo-en.svg/25px-Wikiversity-logo-en.svg.png)
![ ](https://i0.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1b/Wikiversity-logo-en.svg/25px-Wikiversity-logo-en.svg.png)
[Tư liệu học tập](http://vi.wikiversity.org/wiki/Special:Search/Osama_bin_Laden)ở Wikiversity ![ ](https://i1.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/24/Wikinews-logo.svg/25px-Wikinews-logo.svg.png)
![ ](https://i1.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/24/Wikinews-logo.svg/25px-Wikinews-logo.svg.png)
[Tin tức](http://vi.wikinews.org/wiki/Special:Search/Osama_bin_Laden)ở Wikinews ![ ](https://i1.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fa/Wikiquote-logo.svg/21px-Wikiquote-logo.svg.png)
![ ](https://i1.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fa/Wikiquote-logo.svg/21px-Wikiquote-logo.svg.png)
[Câu nói nổi tiếng](http://vi.wikiquote.org/wiki/Special:Search/Osama_bin_Laden)ở Wikiquote ![ ](https://i0.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4c/Wikisource-logo.svg/24px-Wikisource-logo.svg.png)
![ ](https://i0.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4c/Wikisource-logo.svg/24px-Wikisource-logo.svg.png)
[Văn bản](http://vi.wikisource.org/wiki/Special:Search/Author:Osama_bin_Laden)ở Wikisource ![ ](https://i0.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fa/Wikibooks-logo.svg/25px-Wikibooks-logo.svg.png)
![ ](https://i0.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fa/Wikibooks-logo.svg/25px-Wikibooks-logo.svg.png)
[Sách](http://vi.wikibooks.org/wiki/Special:Search/Osama_bin_Laden)ở Wikibooks [Osama bin Laden](http://www.dawn.com/osamabinladen)collected news and commentary at *Dawn*
- Thêm tin tức và bình luận về
[Osama bin Laden](http://www.guardian.co.uk/world/osamabinladen)trên [The Guardian](http://vi.wikipedia.org/wiki/The_Guardian)
- Thêm tin tức và bình luận về
[Osama bin Laden](http://topics.nytimes.com/top/reference/timestopics/people/b/osama_bin_laden/)trên [The New York Times](http://vi.wikipedia.org/wiki/The_New_York_Times)
- Thêm tin tức và bình luận về
[Osama bin Laden](http://topics.wsj.com/person/B/osama-bin-laden/6574)trên [The Wall Street Journal](http://vi.wikipedia.org/wiki/The_Wall_Street_Journal) [Các công trình liên quan hoặc của Osama bin Laden](http://worldcat.org/identities/lccn-n98-940446)trên các thư viện của thư mục ( [WorldCat](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=WorldCat&action=edit&redlink=1)) [Full text: bin Laden’s ‘letter to America’](http://www.guardian.co.uk/world/2002/nov/24/theobserver), *The Observer*, ngày 24 tháng 11 năm 2002 [Hunting Bin Laden](http://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/shows/binladen/), *PBS Frontline*, (November 2002) [Young Osama](http://www.newyorker.com/archive/2005/12/12/051212fa_fact?currentPage=all), Steve Coll, *, ngày 12 tháng 12 năm 2005* [The New Yorker](http://vi.wikipedia.org/wiki/The_New_Yorker) [How the World Sees Osama bin Laden](http://www.life.com/gallery/59991/how-the-world-sees-osama-bin-laden#index/0), slideshow by *Life* [The Osama bin Laden File](http://www.gwu.edu/%7Ensarchiv/NSAEBB/NSAEBB343/index.htm)from The National Security Archive, posted ngày 2 tháng 5 năm 2011 [Letters from Abbottabad](http://www.ctc.usma.edu/posts/letters-from-abbottabad-bin-ladin-sidelined)from Combating Terrorism Center [Thể loại](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i): [Sinh 1957](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Sinh_1957) [Mất 2011](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:M%E1%BA%A5t_2011) [Al-Qaeda](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Al-Qaeda) [Khủng bố](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Kh%E1%BB%A7ng_b%E1%BB%91) [Người Ả Rập Saudi](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_%E1%BA%A2_R%E1%BA%ADp_Saudi) [Người thuận tay trái](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_thu%E1%BA%ADn_tay_tr%C3%A1i) [Sự kiện 11 tháng 9](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_11_th%C3%A1ng_9) [Chiến tranh khủng bố](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Chi%E1%BA%BFn_tranh_kh%E1%BB%A7ng_b%E1%BB%91) [Osama bin Laden](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Osama_bin_Laden) [Khủng bố Hồi giáo](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Kh%E1%BB%A7ng_b%E1%BB%91_H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o) [Nhân vật trong Chiến tranh Afghanistan](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Nh%C3%A2n_v%E1%BA%ADt_trong_Chi%E1%BA%BFn_tranh_Afghanistan) [Nội chiến Afghanistan](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:N%E1%BB%99i_chi%E1%BA%BFn_Afghanistan) **Video yêu thích**
[Prophet Muhammad (PBUH) Complete life story in English](https://youtu.be/7FvfFSIQZnI)
Đây là một câu chuyện đời hoàn chỉnh của nhà tiên tri Muhammad (PBUH)
[KimYouTube](http://www.youtube.com/user/hoangkimvietnam) [KimYouTube](http://www.youtube.com/user/hoangkimvietnam) **Trở về trang chính**
[Hoàng Kim](https://hoangkimlong.wordpress.com) [Ngọc Phương Nam](http://thochocon.wordpress.com) [Thung dung](https://hoangkimvn.wordpress.com) [Dạy và học](http://dayvahoc.blogtiengviet.net) [Cây Lương thực](http://foodcrops.vn) [Dạy và Học](http://fa.hcmuaf.edu.vn/hoangkim) [Tình yêu cuộc sống](https://cnm365.wordpress.com) [Kim on LinkedIn](https://www.linkedin.com/in/foodcrops) [Kim on Facebook](https://www.facebook.com/daihocnonglam)