text:
Thứ tư 14 Tháng Tám 2013
"Con người" với "Tự nhiên" qua cái nhìn của nhà nhân chủng học
Nhà nhân học và dân tộc học Philippe Descola
RFI
Tạp chí Khoa học của RFI tuần này xin chuyển đến quí vị một số kiến giải về vấn đề trên qua cuộc đối thoại với nhà nhân (chủng) học Pháp Philippe Descola.
Philippe Descola là người phụ trách Laboratoire d’anthropologie sociale (Phòng nghiên cứu nhân học xã hội), cơ sở nghiên cứu hỗn hợp của Collège de France/CNRS/EHESS, do nhà bác học Claude Lévi-Strauss - cha đẻ thuyết cấu trúc luận nổi tiếng - phụ trách trước đây. Ông cũng từng là học trò của Claude Lévi-Strauss.
Các khảo sát về thổ dân Nam Mỹ Jivaros Achuar, một sắc dân sống rải rác trong vùng rừng nguyên thủy Amazone, đã đưa Philippe Descola hướng về những suy tư về con người và những ứng xử nói chung của con người. Mối quan tâm đặc biệt của ông là quan hệ giữa con người với môi trường, mà ông gọi là các tồn tại « không phải con người » trong các xã hội khác nhau, từ xã hội của các thổ dân, đến các xã hội Phương Tây hoặc chịu ảnh hưởng của Phương Tây.
Tác phẩm « Bên kia tự nhiên và văn hóa » (Par-delà nature et culture) (2005) của Philippe Descola đã đưa ra một cái nhìn vượt qua quan niệm đối lập hai thế giới Tự nhiên và Văn hóa - tưởng như là điều mang tính phổ quát - để giúp cho những người quan tâm có thể nhận thức sâu hơn, đích thực hơn về mối quan hệ giữa con người và môi trường trong các xã hội đương đại. Hoặc trực tiếp, hoặc gián tiếp những nghiên cứu của Philippe Descola góp phần mang lại cho chúng ta những hiểu biết toàn thể - xuyên thấu qua các nền văn hóa hết sức khác nhau - về các quan hệ con người với thế giới tự nhiên, trước các thách thức hiện nay về môi trường, do quá trình khai thác các nguồn lực tự nhiên một cách tràn lan và thiếu kiểm soát.
Những đóng góp của Philippe Descola được cộng đồng khoa học ghi nhận. Năm 2012, toàn bộ các công trình của ông được trao huy chương Médaille d’or của CNRS, phần thưởng cao quý nhất của giới khoa học Pháp. Kể từ khi giải được lập ra (1954) cho đến nay, trước ông chỉ có bốn nhà nhân học khác được trao giải này : Claude Levi-Strauss (1967), André Leroi-Gourhan (1973), Maurice Godelier (2001) và nhà xã hội học Pierre Bourdieu (1993), mà một phần quan trọng trong tác phẩm của ông là các nghiên cứu dân tộc học.
Từ thổ dân Achuar đến xã hội Tây Phương
Mở đầu tạp chí, Philippe Descola giới thiệu sơ qua với thính giả một số điểm chính của nghề dân tộc học và nhân học.
Philippe Descola : « Người ta thường có xu hướng hình dung các nhà dân tộc học như là những người sưu tập các đồ vật lạ, các hiện tượng kỳ bí gây tò mò, được thu thập tại những nơi xa xôi hẻo lánh. Ngành dân tộc học ra đời trong bối cảnh của chủ nghĩa thực dân cuối thế kỷ XIX, các nghiên cứu dân tộc học đầu tiên được tiến hành tại các vùng đất sau đó trở thành thuộc địa, chủ yếu là của Anh và Pháp. Mặc dù vậy, trên thực tế cái nhìn của các nhà dân tộc học, vốn được xây dựng để hiểu về các xã hội xa xôi, có thể được dùng để hiểu về những gì gần gũi hơn, nhưng là những thứ mà ta không hẳn đã có thể nhìn nhận một cách trực tiếp về chúng, như ta vẫn tưởng (có thể thấy qua quan niệm về ‘‘Tự nhiên’’ và ‘‘Văn hóa’’ trong nền văn minh Tây Phương – ndr).
Dân tộc học mang lại sự ngạc nhiên. Trước hết đấy là phương pháp được xây dựng trên điều mà chúng ta gọi là ‘‘sự quan sát tham nhập’’. Có nghĩa là sự hội nhập trong một thời gian dài của một người quan sát trong một cộng đồng, mà người đó học hỏi tiếng nói, nếu như không phải là tiếng của người đó, và chia sẻ cuộc sống của cộng đồng trong một năm, hai năm hoặc nhiều năm. Kinh nghiệm này cho phép người đó hiểu được cộng đồng này sống như thế nào, đâu là các giá trị của họ, các chuẩn mực của họ.
Ngành dân tộc học trong hiện tại hướng đến những nghiên cứu về nhiều cộng đồng khác nhau trên thế giới, kể cả những cộng đồng thuộc chính các xã hội hiện đại. Những đồng nghiệp Mỹ của tôi đã làm những nghiên cứu về đời sống hải quân trên một chiến hạm của quân đội Mỹ, các đồng nghiệp EPHE (Paris) của tôi thì làm những nghiên cứu về cảnh sát thuộc biệt đội chống tội phạm (BAC - Brigade Anti-Criminalité) tại vùng 93, và có những nghiên cứu về giới điện ảnh tại Bollywood…
Toàn bộ những cái nhìn của nhà dân tộc học hướng về các cách thức khác nhau tạo thành một xã hội cụ thể, cung cấp các dữ liệu cho phép nhà nhân (chủng) học mở ra những suy ngẫm sâu rộng hơn về các xã hội con người nói chung ».
Nhà nhân học Descola giải thích vì sao ông lại chọn nghiên cứu xã hội người Jivaros Achuar, một nghiên cứu mà ông đã tiến hành trong những năm 1970.
Philippe Descola : « Tôi đã chọn vùng Amazone, bởi một lý do chính xác là : Từ khi chúng ta có các thông tin về các cư dân ở khu vực đất thấp ở Nam Mỹ, tức vào khoảng thời Phục Hưng, khi những người Châu Âu đầu tiên xâm nhập vào vùng ven biển Brazil hiện nay, ở Châu Âu người ta ngạc nhiên thích thú với chuyện này, bởi hai điều.
Hoặc người ta hình dung là các cư dân ở đây giống như những người sống trong vườn địa đàng Eden, ‘‘những triết gia trần truồng’’, như Mongtaigne mô tả, ‘‘những người hoang dã tốt bụng’’ (‘‘les bons sauvages’’), hoặc ngược lại, đó là những kẻ ăn thịt người. Nhưng nhìn chung, dù loại này hay loại kia, những thổ dân Nam Mỹ đều được hình dung như là sự nối dài của tự nhiên. Các thổ dân được coi là không có khả năng tách khỏi tự nhiên, họ hoặc là sản phẩm tốt của tự nhiên, hoặc là sản phẩm tiêu cực.
Những nhà du hành, những người thu thập tư liệu đầu tiên, sau đó là các nhà dân tộc học gặp rất nhiều khó khăn trong việc hiểu được xã hội của các thổ dân đó. Xã hội của các thổ dân Nam Mỹ sống rải rác rất khác so với các xã hội đã được biết đến trước đó nhiều hơn ở Châu Phi hay ở Châu Đại dương. Ở các xã hội thổ dân Nam Mỹ không có dòng họ, không có hệ thống thủ lĩnh, không phân chia thành các nhóm… tóm lại không có các định chế xã hội mang tính hội nhập cao.
Để hiểu được các xã hội xa lạ này vận hành như thế nào, nhà nhân học nhấn mạnh đến một giả thuyết sau đây.
Philippe Descola : « Tôi có một giả thuyết là : Chính sự hàm chứa của tự nhiên trong đời sống xã hội này, có nghĩa là mối quan hệ không hề đứt đoạn giữa con người với các tồn tại không phải con người, có thể là một đầu mối giúp chúng ta hiểu được các xã hội lạ lùng này.
Ở Phương Tây bắt đầu từ thế kỷ XVI, có sự phân biệt rõ rệt giữa con người với các tồn tại không con người, vì con người được coi là có một đời sống chủ quan, có ngôn ngữ, có khả năng xây dựng biểu tượng…, một đời sống nội tâm, ta có thể nói như vậy. Trong khi đó, về mặt sinh học, thì con người không thực sự khác biệt với các tồn tại khác trong thế giới này. Bởi vì con người cũng như các tồn tại khác đều tuân theo các quy luật hóa học, vật lý… và tất nhiên là, kể từ Darwin ta biết đến các quy luật sinh lý di truyền, của sự tiến hóa… Chính đời sống tinh thần khiến con người Phương Tây khẳng định mình như là một tồn tại khác biệt với toàn bộ phần thế giới còn lại.
Cụ thể là, những người Achuar, và những dân cư tương tự khác mà tôi được biết đến sau đó qua sách vở, nhìn nhận ở rất nhiều tồn tại không phải là con người, những suy nghĩ, tình cảm giống như con người.
Như vậy, theo cách suy nghĩ này, giữa con người với thế giới gọi là tự nhiên không hề có sự gián đoạn, ngược lại, mỗi cộng đồng người lại là một loài riêng, có một thế giới riêng, với các đặc tính riêng. Mỗi bộ lạc có một ngôn ngữ, các công cụ, các đồ trang sức, cách ăn mặc, để tóc riêng… Những điều này được coi là các thế mạnh mang tính sinh học của tập thể đó ».
Và một điều không thể bỏ qua là thứ âm nhạc riêng của cộng đồng.
Theo giải thích của Philippe Descola, nhạc cụ được sử dụng mà chúng ta nghe là cây đàn hai dây (tiếng Achuar gọi là kerum), lấy cảm hứng từ đàn violon Châu Âu trong các tiếp xúc với người Tây Ban Nha. Thực dân Tây Ban Nha trước đây đã bị thổ dân Achuar đánh tơi bời và không trở lại vùng này cho đến giữa thế kỷ XX, nhưng người Achuar lại tiếp nhận từ người Tây Ban Nha ảnh hưởng âm nhạc nói trên.
Điều thú vị trong âm nhạc kể trên là giai điệu của nó được gọi là « a-nưn-s » - tiếng nói của tâm hồn, tức là một bài hát, một lời thỉnh cầu – thường được hát thầm trong đầu (hay biểu hiện ra ngoài bằng sáo hoặc đàn) nhắm tác động đến trạng thái chủ quan hay tinh thần của một đối tác, không chỉ là một người mà cả các tồn tại không phải con người… Bạn có thể hướng (giọng hát này) đến một con khỉ hay một nương sắn, hay đến vợ mình, nếu bạn đang đi chiến đấu… nhằm định hướng đối tác đến một hành động. Ví dụ như khi đi đánh bẫy khỉ bằng thuốc độc, khi con khỉ bị nhiễm thuốc độc, nhưng chưa rơi xuống đất, người Achuar cho rằng khi hát lên « a-nưn-s » - tiếng nói của tâm hồn - như vậy sẽ khiến khỉ rơi xuống đất.
Khác với nền văn minh Phương Tây, các thổ dân có những quan hệ mang tính đối thoại với môi trường, hay « những tồn tại không phải là người », theo cách gọi của Philippe Descola. Bạn hoàn toàn có thể tiêu thụ một loại cây, giết một con thú, nhưng bạn không có một quan hệ mang tính « kiểm soát tuyệt đối » đối với các thực thể này. Bởi vì cây này, hay con này tùy theo thực tế cụ thể có thể chấp nhận cho bạn ăn, bạn giết, hay sẽ trả thù bạn. Các thực thể này có khả năng thương thuyết trở lại với bạn.
Tóm lại, mối quan hệ đặc biệt như vậy của các thổ dân với môi trường, không coi môi trường là các tài nguyên mà con người có toàn quyền khai thác và kiểm soát, xuất phát từ một thái độ rất gần gũi về mặt tinh thần giữa con người với « các thực thể không phải là con người ». Tìm hiểu về xã hội các thổ dân Amazon, nhận biết những khác biệt vô cùng lớn so với xã hội Phương Tây trong mối quan hệ với môi trường, nhà nhân học đặt quan niệm cố hữu về sự đối lập Tự nhiên và Văn hóa trong nền văn minh Phương Tây, và những xã hội chịu ảnh hưởng, trước một loạt thách thức.
Philippe Descola : « Hiện nay, chúng ta thấy, sự phân biệt giữa Tự nhiên và Văn hóa không còn hiệu quả lắm đối với nền văn minh (phương Tây hiện đại) của chúng ta. Bởi vì mọi biến đổi khoa học, ví dụ như các kỹ thuật nhân bản hay quá trình khí hậu bị hâm nóng… cho thấy khó mà phân biệt rành rọt giữa ''Tự nhiên'' và ''Văn hóa'', giữa quá trình ‘‘Tự nhiên’’ và quá trình mang tính nhân tạo. Trong một thời gian dài, chúng ta đã thấy có những thứ thật sự mang tính tự nhiên và có những điều mà chúng ta kiểm soát được. Nhưng trong hiện tại, sự kiểm soát các quá trình nhân tạo như vậy đã thoát khỏi tầm tay của chúng ta.
Sự phân biệt Tự nhiên và Văn hóa trong vài thế kỷ qua, ở Châu Âu và những nơi chịu ảnh hưởng của Châu Âu, là một điều đã trở nên ổn định. Tuy nhiên, trong hiện tại, sự phân biệt này đã trở thành câu chuyện của quá khứ. Nhưng dù sao, một quan niệm đã thuộc về quá khứ như vậy vẫn tiếp tục để lại những hệ quả đối với chúng ta.
Chúng ta gặp rất nhiều khó khăn trong việc đưa được ‘‘các thực thể không con người’’ hội nhập vào trong xã hội của chúng ta, để giúp cho chúng ta thoát khỏi cuộc chạy đua cùng nhau hướng đến vực thẳm. Cụ thể là cái tương lai kinh hoàng chung đang chờ đón chúng ta : Đây là kết quả của cuộc (chạy đua) khai thác tự nhiên, một thế giới tự nhiên chỉ được nhìn nhận như là một nguồn tài nguyên cho con người khai thác.
Từ đó, chúng ta có thể thấy lợi ích của việc thừa nhận tự nhiên. Điều này không nhất thiết đồng nghĩa với việc dành quyền cho một số loài động vật, như các đòi hỏi của nhiều nhà tranh đấu hiện nay, mà rộng hơn nhiều đó là vấn đề quyền của các hệ sinh thái.
Ví dụ như khi ta bảo vệ một môi trường, thì không chỉ là bảo vệ nguyên trạng, mà còn là duy trì một sự cân bằng tối ưu, về mặt trao đổi năng lượng giữa các thành tố, mà trong đó con người là một thành tố, nhưng là thành tố mang lại nhiều tác động gây trở ngại lớn nhất cho quá trình trao đổi năng lượng.
Trong một chừng mực nhất định, con người cần được coi như là phần phụ, thêm vào các chủ thể về quyền, đó là các hệ sinh thái, chứ không phải là những người tạo ra quyền, có vai trò quyết định bảo vệ hay không bảo vệ các hệ sinh thái.
Sự thay đổi mang tính cách mạng này cần phải được tiến hành trong thế kỷ mà chúng ta đang sống, nếu không thì quá muộn ».
Tôi trở lại với Darwin. Darwin giải thích rằng : ‘‘Chọn lọc tự nhiên’’ là sự sống sót của giống loài nào có khả năng thích nghi cao nhất. Người ta vẫn tin rằng đó là sự sống sót của loài mạnh nhất hay của loài thông minh nhất. Không, hoàn toàn không phải như vậy. Loài có khả năng thích nghi cao nhất, theo Darwin, là nhờ ở nguyên tắc mà ông gọi là ‘‘việc tạo sự khác biệt" (divergence). Khi chúng ta có hai tồn tại rất giống nhau, có cùng các đặc tính, cùng tìm thức ăn ở một nơi, vì chúng có cùng một kích thước và chúng rơi vào cạnh tranh, thì điều gì sẽ xẩy ra ?
Thì lúc đó, những giống nào lớn hơn hay thấp hơn một chút, chúng sẽ tìm được các cây thấp hơn hay cao hơn, thì đó sẽ là loài sống sót. Đó là những loài tạo được sự khác biệt. Darwin gọi giống loài giành chiến thắng là loài có nhiều sự khác biệt nhất so với mức trung bình, loài thích nghi nhất là loài tạo được khác biệt nhất.
Chính nguyên tắc này cho phép chúng ta hiểu được lý do thành công của loài người. Bởi vì con người là loài động vật tạo ra cho mình môi trường riêng, với văn hóa. Con người tạo ra môi trường riêng mà không có giống loài nào khác có thể tới để cạnh tranh với nó.
Hiển nhiên là, sự phát triển của giống người (như thế) có thể ngược lại đặt ra những vấn đề (mới) mà loài người phải làm chủ ».
Trong phần đối thoại với nhà sinh học và triết học Jean-Jacques Kupiec, đồng ý với nhận định chính con người tạo ra những môi trường cho riêng mình và không giống loài nào có thể đến cạnh tranh với nó, và đây là một nhân tố khiến con người chiến thắng trong cuộc cạnh tranh sinh tồn của chọn lọc tự nhiên, tuy nhiên, Philippe Descola lưu ý đến những hệ lụy của các tiến bộ kỹ thuật, thoạt tiên mang lại sức mạnh cho con người, nhưng sau đó, đã biến thành các tác nhân gây hủy hoại môi trường nói chung, đặt toàn nhân loại trước một thách thức sống còn.
Philippe Descola : « Hoàn toàn đúng như vậy. Đây là điều mà thế hệ các nhà dân tộc học chúng tôi làm việc tại vùng Amazone đã thấy. Rừng Amazone được coi là một không gian hoang dã lớn trên Trái đất. Trên thực tế, khu vực này đã được tạo tác qua năm tháng bởi các cư dân sống ở đây. Khoảng 10.000 năm trước, con người sống tại đây đã bắt đầu thuần hóa các loài thực vật, trong quá trình đốt nương làm rẫy. Theo dòng thời gian, hành động này đã có một tác động cơ bản đến sự phân bố của các loài thực vật. Rừng Amazone hiện nay là sản phẩm của các hoạt động con người. Hành động con người đã có tác động sâu sắc đến cấu tạo của rừng. Cho dù đây không phải là những nương lúa rộng lớn như tại vùng Đông Nam Á, nhưng rừng Amazone cũng không hoàn toàn là nơi hoang dã. Các thổ dân Da đỏ hoàn toàn có ý thức về sự biến chuyển của rừng mà họ đã tham gia tạo tác. Trên thực tế, rừng được coi là một khu vườn lớn, và vườn được coi là một khu rừng thu nhỏ. Có một sự liên tục giữa không gian được thuần hóa và không gian hoang dã. Điều đó cho thấy môi trường là do con người tạo ra.
Toàn bộ vấn đề đặt ra trong phần cuối của các nhận định của người đồng nghiệp của tôi Jean-Jacques Kupiec, là mức độ chuyển hóa mà con người có thể mang lại đối với môi trường, các hệ quả lâu dài. Các tác động của con người đến vùng Amazone có thể được thấy qua các nghiên cứu thực vật học, với việc kiểm kê các giống loài thực vật, ví dụ như có một sự tập trung cao của một số giống loài. Điều này chỉ có thể được giải thích bằng sự di thực do con người thực hiện. Các hành động này không có hệ quả nghiêm trọng về dài hạn.
Ngược lại, việc làm biến đổi môi trường do quá trình đô thị hóa, quá trình phủ kín mặt đất bằng các vật liệu không thấm nước, hệ quả gây sói mòn của lũ trên các vùng đất nghiêng, và chung hơn là khí hậu trái đất bị hâm nóng… Tất cả những điều này, về mặt lâu dài, có hệ quả lớn hơn nhiều. Tôi tin rằng, các thảo luận cần phải hướng vào việc tìm ra các kỹ thuật giúp cho việc kìm hãm các thay đổi này, chứ không phải làm cho các thay đổi như vậy trở nên nghiêm trọng hơn ».
Philippe Descola : « Tôi đồng ý với quan điểm cho rằng quá trình toàn cầu hóa tạo ra nhiều sự khác biệt, đồng thời với việc hủy diệt những khác biệt. Đây là một quá trình tương phản.
Quá trình toàn cầu hóa diễn ra hiện nay với cái mà chúng ta gọi là ‘‘thực dân hóa nội địa’’, tại các quốc gia lớn như Brazil, Trung Quốc, Indonesia (cũng như các quốc gia trung bình và nhỏ khác – ndr). Quá trình này dẫn đến sự biến mất của các xã hội, các thành viên của các xã hội như vậy có thể không biến mất về mặt thực thể sinh học, nhưng các nền văn hóa và đặc biệt là các tiếng nói thì mất đi. Có một thực tế không phủ nhận được là sự biến mất của các ngôn ngữ (của các cộng đồng thiểu số). Mỗi năm, có thể có đến hàng chục ngôn ngữ biến mất. Mỗi ngôn ngữ là một gia tài, như chúng ta biết.
Cùng lúc đó, là các phản ứng, ở các địa phương ở vùng ngoại vi của chủ nghĩa tư bản, và đồng thời ở trung tâm của chủ nghĩa tư bản, các phản ứng chống lại các trào lưu mang tính hủy diệt này. Chúng ta thường có xu hướng chỉ nhìn thấy sự đối lập giữa một bên là chủ nghĩa tư bản toàn cầu, dưới hình thức các đại công ty, áp đặt một mô hình, một lối tiêu thụ mang tính toàn cầu, và bên kia là cuộc sống rộn ràng của các văn hóa địa phương hết sức nhỏ bé (fourmiellement), đang lần lượt bị hút vào cái cực độc nhất này.
Thực tế phức tạp hơn nhiều, do quá trình nhất thể hóa diễn ra tại các địa phương. Tôi lấy ví dụ về người Achuar tại Equador. Vào lúc tôi bắt đầu nghiên cứu xã hội này, người Achuar rất ít liên hệ với Nhà nước, sự hiện diện của Nhà nước lúc đó chỉ qua một số đơn vị quân đội đóng gần khu vực họ sống. Nhưng dần dần, các định chế Nhà nước hình thành, như các ‘‘kết hợp lưỡng tính mang tính chất thực dân’’ (hybride coloniale), thông qua các mô thức trong âm nhạc hay các hình thức tổ chức xã hội, các hình thức lao động cộng đồng… Dần dần, các mô hình địa phương của quá trình toàn cầu hóa được hình thành.
Những mô hình ‘‘kết hợp lưỡng tính mang tính chất thực dân’’ hoàn toàn không phải là mô hình phương Tây, cũng không phải là mô hình bản địa. Hiện tượng kết hợp lưỡng tính đó trong đời sống địa phương hình thành ở khắp mọi nơi trên hành tinh này. Những người Achouar trở thành người ‘‘créol’’ (tức người nói thứ tiếng nói pha trộn giữa tiếng nói thống trị với tiếng nói bản địa - ndr), chứ không phải là người Phương Tây. Điều này cũng giống với việc một người Pháp chẳng hạn sống ở Ecuador hay Indonesia, có được các thói quen văn hóa đặc biệt, gắn liền với nền văn hóa của mỗi nơi này. Những thói quen đó mang lại những sắc thái riêng biệt trong một nền văn hóa địa phương. Chúng ta thấy sự phổ biến các nền văn hóa khu vực như vậy bao trùm lên trên các nền văn hóa mang tính địa phương nhỏ hẹp hơn.
Chính ở đó diễn ra quá trình đa dạng hóa ».
Patrick Viveret : « Đây là thời điểm mà nhân loại (hiện đại - ndr) ý thức về số phận chung của mình và bắt đầu trở thành chủ thể lịch sử của số phận chính mình. Nhân loại đã khởi sự với những gì tồi tệ nhất : các trại tập trung thảm sát hàng loạt dưới chế độ phát xít, bom nguyên tử Hiroshima… Đấy là thời điểm mà nhân loại tự hủy diệt, về mặt tinh thần cũng như về mặt thực thể. Nhưng ít năm sau, Stéphane Hessel đã nhắc đến rất đúng, chúng ta có Tuyên ngôn quốc tế về nhân quyền. Từ đó, mà nhân loại có thể nói lên một tiếng nói thống nhất bằng ngôi ‘‘tôi’’. Từ đó đặt ra vấn đề : ‘‘Nhân loại có phải là một tài sản chung hay không ?’’
Ở đây, tôi nói đến quá trình ‘‘humanisation’’ - tức trở quá trình trở thành người đang diễn ra -, để so sánh với sự xuất hiện của con người trước kia, sau khi đã diễn ra một quá trình hình thành nên con người về mặt sinh học – ‘‘hominisation’’. Nếu nhân loại có thể thực hiện được một ‘‘bước nhảy về chất’’ (un saut qualitatif) trong quá trình này, thì như vậy, nhân loại có trước mình một cơ hội phi thường. Mà điều này gắn với sự trưởng thành rất lớn về mặt tình cảm. Trên thực tế, về mặt tình cảm, nhân loại vẫn còn ở tuổi thơ ấu.
Ngược lại, nếu nhân loại không thành công trong ‘‘bước nhảy về chất’’ này, thì nhân loại có thể sẽ phải trải qua, như trong nhiều giai đoạn lịch sử trước đó, những giai đoạn đầy kịch tích của sự suy thoái, chiến tranh và hỗn loạn ».
Quý vị có thể theo dõi toàn bộ tạp chí đối thoại với Philippe Descola "Quel rapport l'homme entretient-il avec son environnement ?", trên trang web của rfi.fr., chương trình « Autour de la question ».
Philippe Descola là người phụ trách Laboratoire d’anthropologie sociale (Phòng nghiên cứu nhân học xã hội), cơ sở nghiên cứu hỗn hợp của Collège de France/CNRS/EHESS, do nhà bác học Claude Lévi-Strauss - cha đẻ thuyết cấu trúc luận nổi tiếng - phụ trách trước đây. Ông cũng từng là học trò của Claude Lévi-Strauss.
Các khảo sát về thổ dân Nam Mỹ Jivaros Achuar, một sắc dân sống rải rác trong vùng rừng nguyên thủy Amazone, đã đưa Philippe Descola hướng về những suy tư về con người và những ứng xử nói chung của con người. Mối quan tâm đặc biệt của ông là quan hệ giữa con người với môi trường, mà ông gọi là các tồn tại « không phải con người » trong các xã hội khác nhau, từ xã hội của các thổ dân, đến các xã hội Phương Tây hoặc chịu ảnh hưởng của Phương Tây.
Tác phẩm « Bên kia tự nhiên và văn hóa » (Par-delà nature et culture) (2005) của Philippe Descola đã đưa ra một cái nhìn vượt qua quan niệm đối lập hai thế giới Tự nhiên và Văn hóa - tưởng như là điều mang tính phổ quát - để giúp cho những người quan tâm có thể nhận thức sâu hơn, đích thực hơn về mối quan hệ giữa con người và môi trường trong các xã hội đương đại. Hoặc trực tiếp, hoặc gián tiếp những nghiên cứu của Philippe Descola góp phần mang lại cho chúng ta những hiểu biết toàn thể - xuyên thấu qua các nền văn hóa hết sức khác nhau - về các quan hệ con người với thế giới tự nhiên, trước các thách thức hiện nay về môi trường, do quá trình khai thác các nguồn lực tự nhiên một cách tràn lan và thiếu kiểm soát.
Những đóng góp của Philippe Descola được cộng đồng khoa học ghi nhận. Năm 2012, toàn bộ các công trình của ông được trao huy chương Médaille d’or của CNRS, phần thưởng cao quý nhất của giới khoa học Pháp. Kể từ khi giải được lập ra (1954) cho đến nay, trước ông chỉ có bốn nhà nhân học khác được trao giải này : Claude Levi-Strauss (1967), André Leroi-Gourhan (1973), Maurice Godelier (2001) và nhà xã hội học Pierre Bourdieu (1993), mà một phần quan trọng trong tác phẩm của ông là các nghiên cứu dân tộc học.
Từ thổ dân Achuar đến xã hội Tây Phương
Mở đầu tạp chí, Philippe Descola giới thiệu sơ qua với thính giả một số điểm chính của nghề dân tộc học và nhân học.
Philippe Descola : « Người ta thường có xu hướng hình dung các nhà dân tộc học như là những người sưu tập các đồ vật lạ, các hiện tượng kỳ bí gây tò mò, được thu thập tại những nơi xa xôi hẻo lánh. Ngành dân tộc học ra đời trong bối cảnh của chủ nghĩa thực dân cuối thế kỷ XIX, các nghiên cứu dân tộc học đầu tiên được tiến hành tại các vùng đất sau đó trở thành thuộc địa, chủ yếu là của Anh và Pháp. Mặc dù vậy, trên thực tế cái nhìn của các nhà dân tộc học, vốn được xây dựng để hiểu về các xã hội xa xôi, có thể được dùng để hiểu về những gì gần gũi hơn, nhưng là những thứ mà ta không hẳn đã có thể nhìn nhận một cách trực tiếp về chúng, như ta vẫn tưởng (có thể thấy qua quan niệm về ‘‘Tự nhiên’’ và ‘‘Văn hóa’’ trong nền văn minh Tây Phương – ndr).
Dân tộc học mang lại sự ngạc nhiên. Trước hết đấy là phương pháp được xây dựng trên điều mà chúng ta gọi là ‘‘sự quan sát tham nhập’’. Có nghĩa là sự hội nhập trong một thời gian dài của một người quan sát trong một cộng đồng, mà người đó học hỏi tiếng nói, nếu như không phải là tiếng của người đó, và chia sẻ cuộc sống của cộng đồng trong một năm, hai năm hoặc nhiều năm. Kinh nghiệm này cho phép người đó hiểu được cộng đồng này sống như thế nào, đâu là các giá trị của họ, các chuẩn mực của họ.
Ngành dân tộc học trong hiện tại hướng đến những nghiên cứu về nhiều cộng đồng khác nhau trên thế giới, kể cả những cộng đồng thuộc chính các xã hội hiện đại. Những đồng nghiệp Mỹ của tôi đã làm những nghiên cứu về đời sống hải quân trên một chiến hạm của quân đội Mỹ, các đồng nghiệp EPHE (Paris) của tôi thì làm những nghiên cứu về cảnh sát thuộc biệt đội chống tội phạm (BAC - Brigade Anti-Criminalité) tại vùng 93, và có những nghiên cứu về giới điện ảnh tại Bollywood…
Toàn bộ những cái nhìn của nhà dân tộc học hướng về các cách thức khác nhau tạo thành một xã hội cụ thể, cung cấp các dữ liệu cho phép nhà nhân (chủng) học mở ra những suy ngẫm sâu rộng hơn về các xã hội con người nói chung ».
Nhà nhân học Descola giải thích vì sao ông lại chọn nghiên cứu xã hội người Jivaros Achuar, một nghiên cứu mà ông đã tiến hành trong những năm 1970.
Philippe Descola : « Tôi đã chọn vùng Amazone, bởi một lý do chính xác là : Từ khi chúng ta có các thông tin về các cư dân ở khu vực đất thấp ở Nam Mỹ, tức vào khoảng thời Phục Hưng, khi những người Châu Âu đầu tiên xâm nhập vào vùng ven biển Brazil hiện nay, ở Châu Âu người ta ngạc nhiên thích thú với chuyện này, bởi hai điều.
Hoặc người ta hình dung là các cư dân ở đây giống như những người sống trong vườn địa đàng Eden, ‘‘những triết gia trần truồng’’, như Mongtaigne mô tả, ‘‘những người hoang dã tốt bụng’’ (‘‘les bons sauvages’’), hoặc ngược lại, đó là những kẻ ăn thịt người. Nhưng nhìn chung, dù loại này hay loại kia, những thổ dân Nam Mỹ đều được hình dung như là sự nối dài của tự nhiên. Các thổ dân được coi là không có khả năng tách khỏi tự nhiên, họ hoặc là sản phẩm tốt của tự nhiên, hoặc là sản phẩm tiêu cực.
Những nhà du hành, những người thu thập tư liệu đầu tiên, sau đó là các nhà dân tộc học gặp rất nhiều khó khăn trong việc hiểu được xã hội của các thổ dân đó. Xã hội của các thổ dân Nam Mỹ sống rải rác rất khác so với các xã hội đã được biết đến trước đó nhiều hơn ở Châu Phi hay ở Châu Đại dương. Ở các xã hội thổ dân Nam Mỹ không có dòng họ, không có hệ thống thủ lĩnh, không phân chia thành các nhóm… tóm lại không có các định chế xã hội mang tính hội nhập cao.
Để hiểu được các xã hội xa lạ này vận hành như thế nào, nhà nhân học nhấn mạnh đến một giả thuyết sau đây.
Philippe Descola : « Tôi có một giả thuyết là : Chính sự hàm chứa của tự nhiên trong đời sống xã hội này, có nghĩa là mối quan hệ không hề đứt đoạn giữa con người với các tồn tại không phải con người, có thể là một đầu mối giúp chúng ta hiểu được các xã hội lạ lùng này.
Ở Phương Tây bắt đầu từ thế kỷ XVI, có sự phân biệt rõ rệt giữa con người với các tồn tại không con người, vì con người được coi là có một đời sống chủ quan, có ngôn ngữ, có khả năng xây dựng biểu tượng…, một đời sống nội tâm, ta có thể nói như vậy. Trong khi đó, về mặt sinh học, thì con người không thực sự khác biệt với các tồn tại khác trong thế giới này. Bởi vì con người cũng như các tồn tại khác đều tuân theo các quy luật hóa học, vật lý… và tất nhiên là, kể từ Darwin ta biết đến các quy luật sinh lý di truyền, của sự tiến hóa… Chính đời sống tinh thần khiến con người Phương Tây khẳng định mình như là một tồn tại khác biệt với toàn bộ phần thế giới còn lại.
Người Achuar : Thế giới tự nhiên như "sự nối dài của tâm hồn con người"Tại Amazon, khi tôi đến đây nghiên cứu để trả lời cho câu hỏi : Làm thế nào mà Tự nhiên gắn kết với xã hội con người ở đây ? Tôi đã nhận thấy một điều ngược lại.
Cụ thể là, những người Achuar, và những dân cư tương tự khác mà tôi được biết đến sau đó qua sách vở, nhìn nhận ở rất nhiều tồn tại không phải là con người, những suy nghĩ, tình cảm giống như con người.
Như vậy, theo cách suy nghĩ này, giữa con người với thế giới gọi là tự nhiên không hề có sự gián đoạn, ngược lại, mỗi cộng đồng người lại là một loài riêng, có một thế giới riêng, với các đặc tính riêng. Mỗi bộ lạc có một ngôn ngữ, các công cụ, các đồ trang sức, cách ăn mặc, để tóc riêng… Những điều này được coi là các thế mạnh mang tính sinh học của tập thể đó ».
Và một điều không thể bỏ qua là thứ âm nhạc riêng của cộng đồng.
Theo giải thích của Philippe Descola, nhạc cụ được sử dụng mà chúng ta nghe là cây đàn hai dây (tiếng Achuar gọi là kerum), lấy cảm hứng từ đàn violon Châu Âu trong các tiếp xúc với người Tây Ban Nha. Thực dân Tây Ban Nha trước đây đã bị thổ dân Achuar đánh tơi bời và không trở lại vùng này cho đến giữa thế kỷ XX, nhưng người Achuar lại tiếp nhận từ người Tây Ban Nha ảnh hưởng âm nhạc nói trên.
Điều thú vị trong âm nhạc kể trên là giai điệu của nó được gọi là « a-nưn-s » - tiếng nói của tâm hồn, tức là một bài hát, một lời thỉnh cầu – thường được hát thầm trong đầu (hay biểu hiện ra ngoài bằng sáo hoặc đàn) nhắm tác động đến trạng thái chủ quan hay tinh thần của một đối tác, không chỉ là một người mà cả các tồn tại không phải con người… Bạn có thể hướng (giọng hát này) đến một con khỉ hay một nương sắn, hay đến vợ mình, nếu bạn đang đi chiến đấu… nhằm định hướng đối tác đến một hành động. Ví dụ như khi đi đánh bẫy khỉ bằng thuốc độc, khi con khỉ bị nhiễm thuốc độc, nhưng chưa rơi xuống đất, người Achuar cho rằng khi hát lên « a-nưn-s » - tiếng nói của tâm hồn - như vậy sẽ khiến khỉ rơi xuống đất.
Từ kiểm soát Thiên nhiên đến đòi hỏi thừa nhận "quyền của hệ sinh thái"Cuộc sống của người thổ dân Achuar, cũng như nhiều thổ dân Amazone gắn chặt với tự nhiên. Bác bỏ một quan niệm khá phổ biến ở nhiều người, Philippe Descola cho rằng các thổ dân Amazon mà ông biết có một thu hoạch đủ ăn, thậm chí dư thừa về các chất cơ bản như chất đạm, đặc biệt với việc sử dụng các loài côn trùng làm nguồn thực phẩm chính.
Khác với nền văn minh Phương Tây, các thổ dân có những quan hệ mang tính đối thoại với môi trường, hay « những tồn tại không phải là người », theo cách gọi của Philippe Descola. Bạn hoàn toàn có thể tiêu thụ một loại cây, giết một con thú, nhưng bạn không có một quan hệ mang tính « kiểm soát tuyệt đối » đối với các thực thể này. Bởi vì cây này, hay con này tùy theo thực tế cụ thể có thể chấp nhận cho bạn ăn, bạn giết, hay sẽ trả thù bạn. Các thực thể này có khả năng thương thuyết trở lại với bạn.
Tóm lại, mối quan hệ đặc biệt như vậy của các thổ dân với môi trường, không coi môi trường là các tài nguyên mà con người có toàn quyền khai thác và kiểm soát, xuất phát từ một thái độ rất gần gũi về mặt tinh thần giữa con người với « các thực thể không phải là con người ». Tìm hiểu về xã hội các thổ dân Amazon, nhận biết những khác biệt vô cùng lớn so với xã hội Phương Tây trong mối quan hệ với môi trường, nhà nhân học đặt quan niệm cố hữu về sự đối lập Tự nhiên và Văn hóa trong nền văn minh Phương Tây, và những xã hội chịu ảnh hưởng, trước một loạt thách thức.
Philippe Descola : « Hiện nay, chúng ta thấy, sự phân biệt giữa Tự nhiên và Văn hóa không còn hiệu quả lắm đối với nền văn minh (phương Tây hiện đại) của chúng ta. Bởi vì mọi biến đổi khoa học, ví dụ như các kỹ thuật nhân bản hay quá trình khí hậu bị hâm nóng… cho thấy khó mà phân biệt rành rọt giữa ''Tự nhiên'' và ''Văn hóa'', giữa quá trình ‘‘Tự nhiên’’ và quá trình mang tính nhân tạo. Trong một thời gian dài, chúng ta đã thấy có những thứ thật sự mang tính tự nhiên và có những điều mà chúng ta kiểm soát được. Nhưng trong hiện tại, sự kiểm soát các quá trình nhân tạo như vậy đã thoát khỏi tầm tay của chúng ta.
Sự phân biệt Tự nhiên và Văn hóa trong vài thế kỷ qua, ở Châu Âu và những nơi chịu ảnh hưởng của Châu Âu, là một điều đã trở nên ổn định. Tuy nhiên, trong hiện tại, sự phân biệt này đã trở thành câu chuyện của quá khứ. Nhưng dù sao, một quan niệm đã thuộc về quá khứ như vậy vẫn tiếp tục để lại những hệ quả đối với chúng ta.
Chúng ta gặp rất nhiều khó khăn trong việc đưa được ‘‘các thực thể không con người’’ hội nhập vào trong xã hội của chúng ta, để giúp cho chúng ta thoát khỏi cuộc chạy đua cùng nhau hướng đến vực thẳm. Cụ thể là cái tương lai kinh hoàng chung đang chờ đón chúng ta : Đây là kết quả của cuộc (chạy đua) khai thác tự nhiên, một thế giới tự nhiên chỉ được nhìn nhận như là một nguồn tài nguyên cho con người khai thác.
Từ đó, chúng ta có thể thấy lợi ích của việc thừa nhận tự nhiên. Điều này không nhất thiết đồng nghĩa với việc dành quyền cho một số loài động vật, như các đòi hỏi của nhiều nhà tranh đấu hiện nay, mà rộng hơn nhiều đó là vấn đề quyền của các hệ sinh thái.
Ví dụ như khi ta bảo vệ một môi trường, thì không chỉ là bảo vệ nguyên trạng, mà còn là duy trì một sự cân bằng tối ưu, về mặt trao đổi năng lượng giữa các thành tố, mà trong đó con người là một thành tố, nhưng là thành tố mang lại nhiều tác động gây trở ngại lớn nhất cho quá trình trao đổi năng lượng.
Trong một chừng mực nhất định, con người cần được coi như là phần phụ, thêm vào các chủ thể về quyền, đó là các hệ sinh thái, chứ không phải là những người tạo ra quyền, có vai trò quyết định bảo vệ hay không bảo vệ các hệ sinh thái.
Sự thay đổi mang tính cách mạng này cần phải được tiến hành trong thế kỷ mà chúng ta đang sống, nếu không thì quá muộn ».
Kẻ "thích nghi" tốt nhất và hiểm họa của việc khai thác cùng kiệt môi trườngNhà sinh học và triết học Jean-Jacques Kupiec : « Con người là một sinh vật, nhưng là một sinh vật đặc biệt. Sinh vật người phát triển một môi trường riêng của mình. Trong một chừng mực nhất định, con người thoát khỏi các cạnh tranh với những giống loài khác với việc tạo ra môi trường riêng của mình.
Tôi trở lại với Darwin. Darwin giải thích rằng : ‘‘Chọn lọc tự nhiên’’ là sự sống sót của giống loài nào có khả năng thích nghi cao nhất. Người ta vẫn tin rằng đó là sự sống sót của loài mạnh nhất hay của loài thông minh nhất. Không, hoàn toàn không phải như vậy. Loài có khả năng thích nghi cao nhất, theo Darwin, là nhờ ở nguyên tắc mà ông gọi là ‘‘việc tạo sự khác biệt" (divergence). Khi chúng ta có hai tồn tại rất giống nhau, có cùng các đặc tính, cùng tìm thức ăn ở một nơi, vì chúng có cùng một kích thước và chúng rơi vào cạnh tranh, thì điều gì sẽ xẩy ra ?
Thì lúc đó, những giống nào lớn hơn hay thấp hơn một chút, chúng sẽ tìm được các cây thấp hơn hay cao hơn, thì đó sẽ là loài sống sót. Đó là những loài tạo được sự khác biệt. Darwin gọi giống loài giành chiến thắng là loài có nhiều sự khác biệt nhất so với mức trung bình, loài thích nghi nhất là loài tạo được khác biệt nhất.
Chính nguyên tắc này cho phép chúng ta hiểu được lý do thành công của loài người. Bởi vì con người là loài động vật tạo ra cho mình môi trường riêng, với văn hóa. Con người tạo ra môi trường riêng mà không có giống loài nào khác có thể tới để cạnh tranh với nó.
Hiển nhiên là, sự phát triển của giống người (như thế) có thể ngược lại đặt ra những vấn đề (mới) mà loài người phải làm chủ ».
Trong phần đối thoại với nhà sinh học và triết học Jean-Jacques Kupiec, đồng ý với nhận định chính con người tạo ra những môi trường cho riêng mình và không giống loài nào có thể đến cạnh tranh với nó, và đây là một nhân tố khiến con người chiến thắng trong cuộc cạnh tranh sinh tồn của chọn lọc tự nhiên, tuy nhiên, Philippe Descola lưu ý đến những hệ lụy của các tiến bộ kỹ thuật, thoạt tiên mang lại sức mạnh cho con người, nhưng sau đó, đã biến thành các tác nhân gây hủy hoại môi trường nói chung, đặt toàn nhân loại trước một thách thức sống còn.
Philippe Descola : « Hoàn toàn đúng như vậy. Đây là điều mà thế hệ các nhà dân tộc học chúng tôi làm việc tại vùng Amazone đã thấy. Rừng Amazone được coi là một không gian hoang dã lớn trên Trái đất. Trên thực tế, khu vực này đã được tạo tác qua năm tháng bởi các cư dân sống ở đây. Khoảng 10.000 năm trước, con người sống tại đây đã bắt đầu thuần hóa các loài thực vật, trong quá trình đốt nương làm rẫy. Theo dòng thời gian, hành động này đã có một tác động cơ bản đến sự phân bố của các loài thực vật. Rừng Amazone hiện nay là sản phẩm của các hoạt động con người. Hành động con người đã có tác động sâu sắc đến cấu tạo của rừng. Cho dù đây không phải là những nương lúa rộng lớn như tại vùng Đông Nam Á, nhưng rừng Amazone cũng không hoàn toàn là nơi hoang dã. Các thổ dân Da đỏ hoàn toàn có ý thức về sự biến chuyển của rừng mà họ đã tham gia tạo tác. Trên thực tế, rừng được coi là một khu vườn lớn, và vườn được coi là một khu rừng thu nhỏ. Có một sự liên tục giữa không gian được thuần hóa và không gian hoang dã. Điều đó cho thấy môi trường là do con người tạo ra.
Toàn bộ vấn đề đặt ra trong phần cuối của các nhận định của người đồng nghiệp của tôi Jean-Jacques Kupiec, là mức độ chuyển hóa mà con người có thể mang lại đối với môi trường, các hệ quả lâu dài. Các tác động của con người đến vùng Amazone có thể được thấy qua các nghiên cứu thực vật học, với việc kiểm kê các giống loài thực vật, ví dụ như có một sự tập trung cao của một số giống loài. Điều này chỉ có thể được giải thích bằng sự di thực do con người thực hiện. Các hành động này không có hệ quả nghiêm trọng về dài hạn.
Ngược lại, việc làm biến đổi môi trường do quá trình đô thị hóa, quá trình phủ kín mặt đất bằng các vật liệu không thấm nước, hệ quả gây sói mòn của lũ trên các vùng đất nghiêng, và chung hơn là khí hậu trái đất bị hâm nóng… Tất cả những điều này, về mặt lâu dài, có hệ quả lớn hơn nhiều. Tôi tin rằng, các thảo luận cần phải hướng vào việc tìm ra các kỹ thuật giúp cho việc kìm hãm các thay đổi này, chứ không phải làm cho các thay đổi như vậy trở nên nghiêm trọng hơn ».
"Toàn cầu hóa" : Phản ứng kháng cự và các văn hóa lưỡng hợp khu vựcTrong phần đối thoại cuối cùng của tạp chí, Philippe Descola ghi nhận nhận định của nhà địa chất học Michel Lussault về sự xuất hiện những đa dạng văn hóa, với các tiểu văn hóa sinh ra trong quá trình toàn cầu hóa hiện nay, qua việc hình thành các cộng đồng nhập cư – sống tại các trung tâm lớn của thế giới - vẫn còn giữ được các gốc gác của mình. Tuy nhiên, nhà nhân học muốn đưa ra một cái nhìn bao trùm hơn nhiều về thế giới đương đại, mà theo ông, không chỉ là sự đối lập giữa một bên là chủ nghĩa tư bản toàn cầu, dưới hình thức các đại công ty.
Philippe Descola : « Tôi đồng ý với quan điểm cho rằng quá trình toàn cầu hóa tạo ra nhiều sự khác biệt, đồng thời với việc hủy diệt những khác biệt. Đây là một quá trình tương phản.
Quá trình toàn cầu hóa diễn ra hiện nay với cái mà chúng ta gọi là ‘‘thực dân hóa nội địa’’, tại các quốc gia lớn như Brazil, Trung Quốc, Indonesia (cũng như các quốc gia trung bình và nhỏ khác – ndr). Quá trình này dẫn đến sự biến mất của các xã hội, các thành viên của các xã hội như vậy có thể không biến mất về mặt thực thể sinh học, nhưng các nền văn hóa và đặc biệt là các tiếng nói thì mất đi. Có một thực tế không phủ nhận được là sự biến mất của các ngôn ngữ (của các cộng đồng thiểu số). Mỗi năm, có thể có đến hàng chục ngôn ngữ biến mất. Mỗi ngôn ngữ là một gia tài, như chúng ta biết.
Cùng lúc đó, là các phản ứng, ở các địa phương ở vùng ngoại vi của chủ nghĩa tư bản, và đồng thời ở trung tâm của chủ nghĩa tư bản, các phản ứng chống lại các trào lưu mang tính hủy diệt này. Chúng ta thường có xu hướng chỉ nhìn thấy sự đối lập giữa một bên là chủ nghĩa tư bản toàn cầu, dưới hình thức các đại công ty, áp đặt một mô hình, một lối tiêu thụ mang tính toàn cầu, và bên kia là cuộc sống rộn ràng của các văn hóa địa phương hết sức nhỏ bé (fourmiellement), đang lần lượt bị hút vào cái cực độc nhất này.
Thực tế phức tạp hơn nhiều, do quá trình nhất thể hóa diễn ra tại các địa phương. Tôi lấy ví dụ về người Achuar tại Equador. Vào lúc tôi bắt đầu nghiên cứu xã hội này, người Achuar rất ít liên hệ với Nhà nước, sự hiện diện của Nhà nước lúc đó chỉ qua một số đơn vị quân đội đóng gần khu vực họ sống. Nhưng dần dần, các định chế Nhà nước hình thành, như các ‘‘kết hợp lưỡng tính mang tính chất thực dân’’ (hybride coloniale), thông qua các mô thức trong âm nhạc hay các hình thức tổ chức xã hội, các hình thức lao động cộng đồng… Dần dần, các mô hình địa phương của quá trình toàn cầu hóa được hình thành.
Những mô hình ‘‘kết hợp lưỡng tính mang tính chất thực dân’’ hoàn toàn không phải là mô hình phương Tây, cũng không phải là mô hình bản địa. Hiện tượng kết hợp lưỡng tính đó trong đời sống địa phương hình thành ở khắp mọi nơi trên hành tinh này. Những người Achouar trở thành người ‘‘créol’’ (tức người nói thứ tiếng nói pha trộn giữa tiếng nói thống trị với tiếng nói bản địa - ndr), chứ không phải là người Phương Tây. Điều này cũng giống với việc một người Pháp chẳng hạn sống ở Ecuador hay Indonesia, có được các thói quen văn hóa đặc biệt, gắn liền với nền văn hóa của mỗi nơi này. Những thói quen đó mang lại những sắc thái riêng biệt trong một nền văn hóa địa phương. Chúng ta thấy sự phổ biến các nền văn hóa khu vực như vậy bao trùm lên trên các nền văn hóa mang tính địa phương nhỏ hẹp hơn.
Chính ở đó diễn ra quá trình đa dạng hóa ».
Nhân loại trước "bước nhảy" quyết địnhTrước khi khép lại tạp chí về quan hệ con người và môi trường, đối thoại với Philippe Descola, chúng tôi xin giới thiệu thêm với quý vị tiếng nói của nhà triết học Patrick Viveret về nhân loại trước các thách thức chưa từng có về môi trường hiện nay (qua tạp chí của RFI "L'écologie : un luxe en temps de crise?"). Patrick Viveret là người có một cảm quan về vận mệnh nhân loại khá gần gũi với Philippe Descola.
Patrick Viveret : « Đây là thời điểm mà nhân loại (hiện đại - ndr) ý thức về số phận chung của mình và bắt đầu trở thành chủ thể lịch sử của số phận chính mình. Nhân loại đã khởi sự với những gì tồi tệ nhất : các trại tập trung thảm sát hàng loạt dưới chế độ phát xít, bom nguyên tử Hiroshima… Đấy là thời điểm mà nhân loại tự hủy diệt, về mặt tinh thần cũng như về mặt thực thể. Nhưng ít năm sau, Stéphane Hessel đã nhắc đến rất đúng, chúng ta có Tuyên ngôn quốc tế về nhân quyền. Từ đó, mà nhân loại có thể nói lên một tiếng nói thống nhất bằng ngôi ‘‘tôi’’. Từ đó đặt ra vấn đề : ‘‘Nhân loại có phải là một tài sản chung hay không ?’’
Ở đây, tôi nói đến quá trình ‘‘humanisation’’ - tức trở quá trình trở thành người đang diễn ra -, để so sánh với sự xuất hiện của con người trước kia, sau khi đã diễn ra một quá trình hình thành nên con người về mặt sinh học – ‘‘hominisation’’. Nếu nhân loại có thể thực hiện được một ‘‘bước nhảy về chất’’ (un saut qualitatif) trong quá trình này, thì như vậy, nhân loại có trước mình một cơ hội phi thường. Mà điều này gắn với sự trưởng thành rất lớn về mặt tình cảm. Trên thực tế, về mặt tình cảm, nhân loại vẫn còn ở tuổi thơ ấu.
Ngược lại, nếu nhân loại không thành công trong ‘‘bước nhảy về chất’’ này, thì nhân loại có thể sẽ phải trải qua, như trong nhiều giai đoạn lịch sử trước đó, những giai đoạn đầy kịch tích của sự suy thoái, chiến tranh và hỗn loạn ».
Quý vị có thể theo dõi toàn bộ tạp chí đối thoại với Philippe Descola "Quel rapport l'homme entretient-il avec son environnement ?", trên trang web của rfi.fr., chương trình « Autour de la question ».
No comments:
Post a Comment

markdown:
Thứ tư 14 Tháng Tám 2013
**"Con người" với "Tự nhiên" qua cái nhìn của nhà nhân chủng học** ![Nhà nhân học và dân tộc học Philippe Descola Nhà nhân học và dân tộc học Philippe Descola](http://www.viet.rfi.fr/sites/viet.filesrfi/imagecache/rfi_43_large/sites/images.rfi.fr/files/aef_image/Phillippe-Descola_344_0_0.jpg)
Nhà nhân học và dân tộc học Philippe Descola
RFI
Tạp chí Khoa học của RFI tuần này xin chuyển đến quí vị một số kiến giải về vấn đề trên qua cuộc đối thoại với nhà nhân (chủng) học Pháp Philippe Descola.
Philippe Descola là người phụ trách Laboratoire d’anthropologie sociale (Phòng nghiên cứu nhân học xã hội), cơ sở nghiên cứu hỗn hợp của Collège de France/CNRS/EHESS, do nhà bác học Claude Lévi-Strauss - cha đẻ thuyết cấu trúc luận nổi tiếng - phụ trách trước đây. Ông cũng từng là học trò của Claude Lévi-Strauss.
Các khảo sát về thổ dân Nam Mỹ Jivaros Achuar, một sắc dân sống rải rác trong vùng rừng nguyên thủy Amazone, đã đưa Philippe Descola hướng về những suy tư về con người và những ứng xử nói chung của con người. Mối quan tâm đặc biệt của ông là quan hệ giữa con người với môi trường, mà ông gọi là các tồn tại «
Tác phẩm «
Những đóng góp của Philippe Descola được cộng đồng khoa học ghi nhận. Năm 2012, toàn bộ các công trình của ông được trao huy chương
Dân tộc học mang lại sự ngạc nhiên. Trước hết đấy là phương pháp được xây dựng trên điều mà chúng ta gọi là ‘‘
Ngành dân tộc học trong hiện tại hướng đến những nghiên cứu về nhiều cộng đồng khác nhau trên thế giới, kể cả những cộng đồng thuộc chính các xã hội hiện đại. Những đồng nghiệp Mỹ của tôi đã làm những nghiên cứu về đời sống hải quân trên một chiến hạm của quân đội Mỹ, các đồng nghiệp EPHE (Paris) của tôi thì làm những nghiên cứu về cảnh sát thuộc biệt đội chống tội phạm (BAC - Brigade Anti-Criminalité) tại vùng 93, và có những nghiên cứu về giới điện ảnh tại Bollywood…
Toàn bộ những cái nhìn của nhà dân tộc học hướng về các cách thức khác nhau tạo thành một xã hội cụ thể, cung cấp các dữ liệu cho phép nhà nhân (chủng) học mở ra những suy ngẫm sâu rộng hơn về các xã hội con người nói chung ».
Hoặc người ta hình dung là các cư dân ở đây giống như những người sống trong vườn địa đàng Eden, ‘‘
Những nhà du hành, những người thu thập tư liệu đầu tiên, sau đó là các nhà dân tộc học gặp rất nhiều khó khăn trong việc hiểu được xã hội của các thổ dân đó. Xã hội của các thổ dân Nam Mỹ sống rải rác rất khác so với các xã hội đã được biết đến trước đó nhiều hơn ở Châu Phi hay ở Châu Đại dương. Ở các xã hội thổ dân Nam Mỹ không có dòng họ, không có hệ thống thủ lĩnh, không phân chia thành các nhóm… tóm lại không có các định chế xã hội mang tính hội nhập cao.
Ở Phương Tây bắt đầu từ thế kỷ XVI, có sự phân biệt rõ rệt giữa con người với các tồn tại không con người, vì con người được coi là có một đời sống chủ quan, có ngôn ngữ, có khả năng xây dựng biểu tượng…, một đời sống nội tâm, ta có thể nói như vậy. Trong khi đó, về mặt sinh học, thì con người không thực sự khác biệt với các tồn tại khác trong thế giới này. Bởi vì con người cũng như các tồn tại khác đều tuân theo các quy luật hóa học, vật lý… và tất nhiên là, kể từ Darwin ta biết đến các quy luật sinh lý di truyền, của sự tiến hóa… Chính đời sống tinh thần khiến con người Phương Tây khẳng định mình như là một tồn tại khác biệt với toàn bộ phần thế giới còn lại.
Tại Amazon, khi tôi đến đây nghiên cứu để trả lời cho câu hỏi : Làm thế nào mà Tự nhiên gắn kết với xã hội con người ở đây ? Tôi đã nhận thấy một điều ngược lại.
Cụ thể là, những người Achuar, và những dân cư tương tự khác mà tôi được biết đến sau đó qua sách vở, nhìn nhận ở rất nhiều tồn tại không phải là con người, những suy nghĩ, tình cảm giống như con người.
Như vậy, theo cách suy nghĩ này, giữa con người với thế giới gọi là tự nhiên không hề có sự gián đoạn, ngược lại, mỗi cộng đồng người lại là một loài riêng, có một thế giới riêng, với các đặc tính riêng. Mỗi bộ lạc có một ngôn ngữ, các công cụ, các đồ trang sức, cách ăn mặc, để tóc riêng… Những điều này được coi là các thế mạnh mang tính sinh học của tập thể đó ».
Sự phân biệt Tự nhiên và Văn hóa trong vài thế kỷ qua, ở Châu Âu và những nơi chịu ảnh hưởng của Châu Âu, là một điều đã trở nên ổn định. Tuy nhiên, trong hiện tại, sự phân biệt này đã trở thành câu chuyện của quá khứ. Nhưng dù sao, một quan niệm đã thuộc về quá khứ như vậy vẫn tiếp tục để lại những hệ quả đối với chúng ta.
Chúng ta gặp rất nhiều khó khăn trong việc đưa được ‘‘
Từ đó, chúng ta có thể thấy lợi ích của việc thừa nhận tự nhiên. Điều này không nhất thiết đồng nghĩa với việc dành quyền cho một số loài động vật, như các đòi hỏi của nhiều nhà tranh đấu hiện nay, mà rộng hơn nhiều đó là vấn đề quyền của các hệ sinh thái.
Ví dụ như khi ta bảo vệ một môi trường, thì không chỉ là bảo vệ nguyên trạng, mà còn là duy trì một sự cân bằng tối ưu, về mặt trao đổi năng lượng giữa các thành tố, mà trong đó con người là một thành tố, nhưng là thành tố mang lại nhiều tác động gây trở ngại lớn nhất cho quá trình trao đổi năng lượng.
Trong một chừng mực nhất định, con người cần được coi như là phần phụ, thêm vào các chủ thể về quyền, đó là các hệ sinh thái, chứ không phải là những người tạo ra quyền, có vai trò quyết định bảo vệ hay không bảo vệ các hệ sinh thái.
Sự thay đổi mang tính cách mạng này cần phải được tiến hành trong thế kỷ mà chúng ta đang sống, nếu không thì quá muộn ».
Tôi trở lại với Darwin. Darwin giải thích rằng : ‘‘
Thì lúc đó, những giống nào lớn hơn hay thấp hơn một chút, chúng sẽ tìm được các cây thấp hơn hay cao hơn, thì đó sẽ là loài sống sót. Đó là những loài tạo được sự khác biệt. Darwin gọi giống loài giành chiến thắng là loài có nhiều sự khác biệt nhất so với mức trung bình, loài thích nghi nhất là loài tạo được khác biệt nhất.
Chính nguyên tắc này cho phép chúng ta hiểu được lý do thành công của loài người. Bởi vì con người là loài động vật tạo ra cho mình môi trường riêng, với văn hóa. Con người tạo ra môi trường riêng mà không có giống loài nào khác có thể tới để cạnh tranh với nó.
Hiển nhiên là, sự phát triển của giống người (như thế) có thể ngược lại đặt ra những vấn đề (mới) mà loài người phải làm chủ ».
Toàn bộ vấn đề đặt ra trong phần cuối của các nhận định của người đồng nghiệp của tôi Jean-Jacques Kupiec, là mức độ chuyển hóa mà con người có thể mang lại đối với môi trường, các hệ quả lâu dài. Các tác động của con người đến vùng Amazone có thể được thấy qua các nghiên cứu thực vật học, với việc kiểm kê các giống loài thực vật, ví dụ như có một sự tập trung cao của một số giống loài. Điều này chỉ có thể được giải thích bằng sự di thực do con người thực hiện. Các hành động này không có hệ quả nghiêm trọng về dài hạn.
Ngược lại, việc làm biến đổi môi trường do quá trình đô thị hóa, quá trình phủ kín mặt đất bằng các vật liệu không thấm nước, hệ quả gây sói mòn của lũ trên các vùng đất nghiêng, và chung hơn là khí hậu trái đất bị hâm nóng… Tất cả những điều này, về mặt lâu dài, có hệ quả lớn hơn nhiều. Tôi tin rằng, các thảo luận cần phải hướng vào việc tìm ra các kỹ thuật giúp cho việc kìm hãm các thay đổi này, chứ không phải làm cho các thay đổi như vậy trở nên nghiêm trọng hơn ».
Quá trình toàn cầu hóa diễn ra hiện nay với cái mà chúng ta gọi là ‘‘
Cùng lúc đó, là các phản ứng, ở các địa phương ở vùng ngoại vi của chủ nghĩa tư bản, và đồng thời ở trung tâm của chủ nghĩa tư bản, các phản ứng chống lại các trào lưu mang tính hủy diệt này. Chúng ta thường có xu hướng chỉ nhìn thấy sự đối lập giữa một bên là chủ nghĩa tư bản toàn cầu, dưới hình thức các đại công ty, áp đặt một mô hình, một lối tiêu thụ mang tính toàn cầu, và bên kia là cuộc sống rộn ràng của các văn hóa địa phương hết sức nhỏ bé (fourmiellement), đang lần lượt bị hút vào cái cực độc nhất này.
Thực tế phức tạp hơn nhiều, do quá trình nhất thể hóa diễn ra tại các địa phương. Tôi lấy ví dụ về người Achuar tại Equador. Vào lúc tôi bắt đầu nghiên cứu xã hội này, người Achuar rất ít liên hệ với Nhà nước, sự hiện diện của Nhà nước lúc đó chỉ qua một số đơn vị quân đội đóng gần khu vực họ sống. Nhưng dần dần, các định chế Nhà nước hình thành, như các ‘‘
Những mô hình ‘‘
Chính ở đó diễn ra quá trình đa dạng hóa ».
Ở đây, tôi nói đến quá trình ‘‘
Ngược lại, nếu nhân loại không thành công trong ‘‘
Philippe Descola là người phụ trách Laboratoire d’anthropologie sociale (Phòng nghiên cứu nhân học xã hội), cơ sở nghiên cứu hỗn hợp của Collège de France/CNRS/EHESS, do nhà bác học Claude Lévi-Strauss - cha đẻ thuyết cấu trúc luận nổi tiếng - phụ trách trước đây. Ông cũng từng là học trò của Claude Lévi-Strauss.
Các khảo sát về thổ dân Nam Mỹ Jivaros Achuar, một sắc dân sống rải rác trong vùng rừng nguyên thủy Amazone, đã đưa Philippe Descola hướng về những suy tư về con người và những ứng xử nói chung của con người. Mối quan tâm đặc biệt của ông là quan hệ giữa con người với môi trường, mà ông gọi là các tồn tại «
*không phải con người*» trong các xã hội khác nhau, từ xã hội của các thổ dân, đến các xã hội Phương Tây hoặc chịu ảnh hưởng của Phương Tây.
Tác phẩm «
*Bên kia tự nhiên và văn hóa*» ( *Par-delà nature et culture*) (2005) của Philippe Descola đã đưa ra một cái nhìn vượt qua quan niệm đối lập hai thế giới Tự nhiên và Văn hóa - tưởng như là điều mang tính phổ quát - để giúp cho những người quan tâm có thể nhận thức sâu hơn, đích thực hơn về mối quan hệ giữa con người và môi trường trong các xã hội đương đại. Hoặc trực tiếp, hoặc gián tiếp những nghiên cứu của Philippe Descola góp phần mang lại cho chúng ta những hiểu biết toàn thể - xuyên thấu qua các nền văn hóa hết sức khác nhau - về các quan hệ con người với thế giới tự nhiên, trước các thách thức hiện nay về môi trường, do quá trình khai thác các nguồn lực tự nhiên một cách tràn lan và thiếu kiểm soát.
Những đóng góp của Philippe Descola được cộng đồng khoa học ghi nhận. Năm 2012, toàn bộ các công trình của ông được trao huy chương
*Médaille d’or*của CNRS, phần thưởng cao quý nhất của giới khoa học Pháp. Kể từ khi giải được lập ra (1954) cho đến nay, trước ông chỉ có bốn nhà nhân học khác được trao giải này : Claude Levi-Strauss (1967), André Leroi-Gourhan (1973), Maurice Godelier (2001) và nhà xã hội học Pierre Bourdieu (1993), mà một phần quan trọng trong tác phẩm của ông là các nghiên cứu dân tộc học. **Từ thổ dân Achuar đến xã hội Tây Phương** *Mở đầu tạp chí, Philippe Descola giới thiệu sơ qua với thính giả một số điểm chính của nghề dân tộc học và nhân học.* **Philippe Descola**: « Người ta thường có xu hướng hình dung các nhà dân tộc học như là những người sưu tập các đồ vật lạ, các hiện tượng kỳ bí gây tò mò, được thu thập tại những nơi xa xôi hẻo lánh. Ngành dân tộc học ra đời trong bối cảnh của chủ nghĩa thực dân cuối thế kỷ XIX, các nghiên cứu dân tộc học đầu tiên được tiến hành tại các vùng đất sau đó trở thành thuộc địa, chủ yếu là của Anh và Pháp. Mặc dù vậy, trên thực tế cái nhìn của các nhà dân tộc học, vốn được xây dựng để hiểu về các xã hội xa xôi, có thể được dùng để hiểu về những gì gần gũi hơn, nhưng là những thứ mà ta không hẳn đã có thể nhìn nhận một cách trực tiếp về chúng, như ta vẫn tưởng (có thể thấy qua quan niệm về ‘‘ *Tự nhiên*’’ và ‘‘ *Văn hóa*’’ trong nền văn minh Tây Phương – ndr).
![]()
Người Achuar
Achuar là một sắc dân nổi tiếng thiện chiến. Các nghiên cứu dân tộc học cho thấy quan hệ giữa các thành viên Achuar hoàn toàn bình đẳng. Khái niệm đẳng cấp là điều hết sức xa lạ, mặc dù những người săn bắt hay chiến đấu giỏi hơn được tôn trọng và được lắng nghe hơn…
Tại Ecuador, sau khi được Hiến pháp công nhận quyền tự trị vào năm 1998, cùng với 13 sắc dân khác, người Achuar tiếp tục cuộc đấu tranh đầy gian khó để bảo vệ môi trường sinh thái, với sự trợ giúp của nhiều tổ chức phi chính phủ quốc tế...
Dân tộc học mang lại sự ngạc nhiên. Trước hết đấy là phương pháp được xây dựng trên điều mà chúng ta gọi là ‘‘
*sự quan sát tham nhập*’’. Có nghĩa là sự hội nhập trong một thời gian dài của một người quan sát trong một cộng đồng, mà người đó học hỏi tiếng nói, nếu như không phải là tiếng của người đó, và chia sẻ cuộc sống của cộng đồng trong một năm, hai năm hoặc nhiều năm. Kinh nghiệm này cho phép người đó hiểu được cộng đồng này sống như thế nào, đâu là các giá trị của họ, các chuẩn mực của họ.
Ngành dân tộc học trong hiện tại hướng đến những nghiên cứu về nhiều cộng đồng khác nhau trên thế giới, kể cả những cộng đồng thuộc chính các xã hội hiện đại. Những đồng nghiệp Mỹ của tôi đã làm những nghiên cứu về đời sống hải quân trên một chiến hạm của quân đội Mỹ, các đồng nghiệp EPHE (Paris) của tôi thì làm những nghiên cứu về cảnh sát thuộc biệt đội chống tội phạm (BAC - Brigade Anti-Criminalité) tại vùng 93, và có những nghiên cứu về giới điện ảnh tại Bollywood…
Toàn bộ những cái nhìn của nhà dân tộc học hướng về các cách thức khác nhau tạo thành một xã hội cụ thể, cung cấp các dữ liệu cho phép nhà nhân (chủng) học mở ra những suy ngẫm sâu rộng hơn về các xã hội con người nói chung ».
*Nhà nhân học Descola giải thích vì sao ông lại chọn nghiên cứu xã hội người Jivaros Achuar, một nghiên cứu mà ông đã tiến hành trong những năm 1970.* **Philippe Descola**: « Tôi đã chọn vùng Amazone, bởi một lý do chính xác là : Từ khi chúng ta có các thông tin về các cư dân ở khu vực đất thấp ở Nam Mỹ, tức vào khoảng thời Phục Hưng, khi những người Châu Âu đầu tiên xâm nhập vào vùng ven biển Brazil hiện nay, ở Châu Âu người ta ngạc nhiên thích thú với chuyện này, bởi hai điều.
Hoặc người ta hình dung là các cư dân ở đây giống như những người sống trong vườn địa đàng Eden, ‘‘
*những triết gia trần truồng*’’, như Mongtaigne mô tả, ‘‘ *những người hoang dã tốt bụng*’’ (‘‘ *les bons sauvages*’’), hoặc ngược lại, đó là những kẻ ăn thịt người. Nhưng nhìn chung, dù loại này hay loại kia, những thổ dân Nam Mỹ đều được hình dung như là sự nối dài của tự nhiên. Các thổ dân được coi là không có khả năng tách khỏi tự nhiên, họ hoặc là sản phẩm tốt của tự nhiên, hoặc là sản phẩm tiêu cực.
Những nhà du hành, những người thu thập tư liệu đầu tiên, sau đó là các nhà dân tộc học gặp rất nhiều khó khăn trong việc hiểu được xã hội của các thổ dân đó. Xã hội của các thổ dân Nam Mỹ sống rải rác rất khác so với các xã hội đã được biết đến trước đó nhiều hơn ở Châu Phi hay ở Châu Đại dương. Ở các xã hội thổ dân Nam Mỹ không có dòng họ, không có hệ thống thủ lĩnh, không phân chia thành các nhóm… tóm lại không có các định chế xã hội mang tính hội nhập cao.
*Để hiểu được các xã hội xa lạ này vận hành như thế nào, nhà nhân học nhấn mạnh đến một giả thuyết sau đây*. **Philippe Descola**: « Tôi có một giả thuyết là : Chính sự hàm chứa của tự nhiên trong đời sống xã hội này, có nghĩa là mối quan hệ không hề đứt đoạn giữa con người với các tồn tại không phải con người, có thể là một đầu mối giúp chúng ta hiểu được các xã hội lạ lùng này.
Ở Phương Tây bắt đầu từ thế kỷ XVI, có sự phân biệt rõ rệt giữa con người với các tồn tại không con người, vì con người được coi là có một đời sống chủ quan, có ngôn ngữ, có khả năng xây dựng biểu tượng…, một đời sống nội tâm, ta có thể nói như vậy. Trong khi đó, về mặt sinh học, thì con người không thực sự khác biệt với các tồn tại khác trong thế giới này. Bởi vì con người cũng như các tồn tại khác đều tuân theo các quy luật hóa học, vật lý… và tất nhiên là, kể từ Darwin ta biết đến các quy luật sinh lý di truyền, của sự tiến hóa… Chính đời sống tinh thần khiến con người Phương Tây khẳng định mình như là một tồn tại khác biệt với toàn bộ phần thế giới còn lại.
**Người Achuar : Thế giới tự nhiên như "sự nối dài của tâm hồn con người"**
Cụ thể là, những người Achuar, và những dân cư tương tự khác mà tôi được biết đến sau đó qua sách vở, nhìn nhận ở rất nhiều tồn tại không phải là con người, những suy nghĩ, tình cảm giống như con người.
Như vậy, theo cách suy nghĩ này, giữa con người với thế giới gọi là tự nhiên không hề có sự gián đoạn, ngược lại, mỗi cộng đồng người lại là một loài riêng, có một thế giới riêng, với các đặc tính riêng. Mỗi bộ lạc có một ngôn ngữ, các công cụ, các đồ trang sức, cách ăn mặc, để tóc riêng… Những điều này được coi là các thế mạnh mang tính sinh học của tập thể đó ».
*Và một điều không thể bỏ qua là thứ âm nhạc riêng của cộng đồng.* **
*Theo giải thích của Philippe Descola, nhạc cụ được sử dụng mà chúng ta nghe là cây đàn hai dây (tiếng Achuar gọi là kerum), lấy cảm hứng từ đàn violon Châu Âu trong các tiếp xúc với người Tây Ban Nha. Thực dân Tây Ban Nha trước đây đã bị thổ dân Achuar đánh tơi bời và không trở lại vùng này cho đến giữa thế kỷ XX, nhưng người Achuar lại tiếp nhận từ người Tây Ban Nha ảnh hưởng âm nhạc nói trên.* *Điều thú vị trong âm nhạc kể trên là giai điệu của nó được gọi là « a-nưn-s » - tiếng nói của tâm hồn, tức là một bài hát, một lời thỉnh cầu – thường được hát thầm trong đầu (hay biểu hiện ra ngoài bằng sáo hoặc đàn) nhắm tác động đến trạng thái chủ quan hay tinh thần của một đối tác, không chỉ là một người mà cả các tồn tại không phải con người… Bạn có thể hướng (giọng hát này) đến một con khỉ hay một nương sắn, hay đến vợ mình, nếu bạn đang đi chiến đấu… nhằm định hướng đối tác đến một hành động. Ví dụ như khi đi đánh bẫy khỉ bằng thuốc độc, khi con khỉ bị nhiễm thuốc độc, nhưng chưa rơi xuống đất, người Achuar cho rằng khi hát lên « a-nưn-s » - tiếng nói của tâm hồn - như vậy sẽ khiến khỉ rơi xuống đất.* **Từ kiểm soát Thiên nhiên đến đòi hỏi thừa nhận "quyền của hệ sinh thái"** *Cuộc sống của người thổ dân Achuar, cũng như nhiều thổ dân Amazone gắn chặt với tự nhiên. Bác bỏ một quan niệm khá phổ biến ở nhiều người, Philippe Descola cho rằng các thổ dân Amazon mà ông biết có một thu hoạch đủ ăn, thậm chí dư thừa về các chất cơ bản như chất đạm, đặc biệt với việc sử dụng các loài côn trùng làm nguồn thực phẩm chính.* *Khác với nền văn minh Phương Tây, các thổ dân có những quan hệ mang tính đối thoại với môi trường, hay « những tồn tại không phải là người », theo cách gọi của Philippe Descola. Bạn hoàn toàn có thể tiêu thụ một loại cây, giết một con thú, nhưng bạn không có một quan hệ mang tính « kiểm soát tuyệt đối » đối với các thực thể này. Bởi vì cây này, hay con này tùy theo thực tế cụ thể có thể chấp nhận cho bạn ăn, bạn giết, hay sẽ trả thù bạn. Các thực thể này có khả năng thương thuyết trở lại với bạn.* *Tóm lại, mối quan hệ đặc biệt như vậy của các thổ dân với môi trường, không coi môi trường là các tài nguyên mà con người có toàn quyền khai thác và kiểm soát, xuất phát từ một thái độ rất gần gũi về mặt tinh thần giữa con người với « các thực thể không phải là con người ». Tìm hiểu về xã hội các thổ dân Amazon, nhận biết những khác biệt vô cùng lớn so với xã hội Phương Tây trong mối quan hệ với môi trường, nhà nhân học đặt quan niệm cố hữu về sự đối lập Tự nhiên và Văn hóa trong nền văn minh Phương Tây, và những xã hội chịu ảnh hưởng, trước một loạt thách thức.* **Philippe Descola**: « Hiện nay, chúng ta thấy, sự phân biệt giữa Tự nhiên và Văn hóa không còn hiệu quả lắm đối với nền văn minh (phương Tây hiện đại) của chúng ta. Bởi vì mọi biến đổi khoa học, ví dụ như các kỹ thuật nhân bản hay quá trình khí hậu bị hâm nóng… cho thấy khó mà phân biệt rành rọt giữa '' *Tự nhiên*'' và '' *Văn hóa*'', giữa quá trình ‘‘ *Tự nhiên*’’ và quá trình mang tính nhân tạo. Trong một thời gian dài, chúng ta đã thấy có những thứ thật sự mang tính tự nhiên và có những điều mà chúng ta kiểm soát được. Nhưng trong hiện tại, sự kiểm soát các quá trình nhân tạo như vậy đã thoát khỏi tầm tay của chúng ta.
Sự phân biệt Tự nhiên và Văn hóa trong vài thế kỷ qua, ở Châu Âu và những nơi chịu ảnh hưởng của Châu Âu, là một điều đã trở nên ổn định. Tuy nhiên, trong hiện tại, sự phân biệt này đã trở thành câu chuyện của quá khứ. Nhưng dù sao, một quan niệm đã thuộc về quá khứ như vậy vẫn tiếp tục để lại những hệ quả đối với chúng ta.
Chúng ta gặp rất nhiều khó khăn trong việc đưa được ‘‘
*các thực thể không con người*’’ hội nhập vào trong xã hội của chúng ta, để giúp cho chúng ta thoát khỏi cuộc chạy đua cùng nhau hướng đến vực thẳm. Cụ thể là cái tương lai kinh hoàng chung đang chờ đón chúng ta : Đây là kết quả của cuộc (chạy đua) khai thác tự nhiên, một thế giới tự nhiên chỉ được nhìn nhận như là một nguồn tài nguyên cho con người khai thác.
Từ đó, chúng ta có thể thấy lợi ích của việc thừa nhận tự nhiên. Điều này không nhất thiết đồng nghĩa với việc dành quyền cho một số loài động vật, như các đòi hỏi của nhiều nhà tranh đấu hiện nay, mà rộng hơn nhiều đó là vấn đề quyền của các hệ sinh thái.
Ví dụ như khi ta bảo vệ một môi trường, thì không chỉ là bảo vệ nguyên trạng, mà còn là duy trì một sự cân bằng tối ưu, về mặt trao đổi năng lượng giữa các thành tố, mà trong đó con người là một thành tố, nhưng là thành tố mang lại nhiều tác động gây trở ngại lớn nhất cho quá trình trao đổi năng lượng.
Trong một chừng mực nhất định, con người cần được coi như là phần phụ, thêm vào các chủ thể về quyền, đó là các hệ sinh thái, chứ không phải là những người tạo ra quyền, có vai trò quyết định bảo vệ hay không bảo vệ các hệ sinh thái.
Sự thay đổi mang tính cách mạng này cần phải được tiến hành trong thế kỷ mà chúng ta đang sống, nếu không thì quá muộn ».
**Kẻ "thích nghi" tốt nhất và hiểm họa của việc khai thác cùng kiệt môi trường** **Nhà sinh học và triết học Jean-Jacques Kupiec**: « Con người là một sinh vật, nhưng là một sinh vật đặc biệt. Sinh vật người phát triển một môi trường riêng của mình. Trong một chừng mực nhất định, con người thoát khỏi các cạnh tranh với những giống loài khác với việc tạo ra môi trường riêng của mình.
Tôi trở lại với Darwin. Darwin giải thích rằng : ‘‘
*Chọn lọc tự nhiên*’’ là sự sống sót của giống loài nào có khả năng thích nghi cao nhất. Người ta vẫn tin rằng đó là sự sống sót của loài mạnh nhất hay của loài thông minh nhất. Không, hoàn toàn không phải như vậy. Loài có khả năng thích nghi cao nhất, theo Darwin, là nhờ ở nguyên tắc mà ông gọi là ‘‘ *việc tạo sự khác biệt*" (divergence). Khi chúng ta có hai tồn tại rất giống nhau, có cùng các đặc tính, cùng tìm thức ăn ở một nơi, vì chúng có cùng một kích thước và chúng rơi vào cạnh tranh, thì điều gì sẽ xẩy ra ?
Thì lúc đó, những giống nào lớn hơn hay thấp hơn một chút, chúng sẽ tìm được các cây thấp hơn hay cao hơn, thì đó sẽ là loài sống sót. Đó là những loài tạo được sự khác biệt. Darwin gọi giống loài giành chiến thắng là loài có nhiều sự khác biệt nhất so với mức trung bình, loài thích nghi nhất là loài tạo được khác biệt nhất.
Chính nguyên tắc này cho phép chúng ta hiểu được lý do thành công của loài người. Bởi vì con người là loài động vật tạo ra cho mình môi trường riêng, với văn hóa. Con người tạo ra môi trường riêng mà không có giống loài nào khác có thể tới để cạnh tranh với nó.
Hiển nhiên là, sự phát triển của giống người (như thế) có thể ngược lại đặt ra những vấn đề (mới) mà loài người phải làm chủ ».
*Trong phần đối thoại với nhà sinh học và triết học Jean-Jacques Kupiec, đồng ý với nhận định chính con người tạo ra những môi trường cho riêng mình và không giống loài nào có thể đến cạnh tranh với nó, và đây là một nhân tố khiến con người chiến thắng trong cuộc cạnh tranh sinh tồn của chọn lọc tự nhiên, tuy nhiên, Philippe Descola lưu ý đến những hệ lụy của các tiến bộ kỹ thuật, thoạt tiên mang lại sức mạnh cho con người, nhưng sau đó, đã biến thành các tác nhân gây hủy hoại môi trường nói chung, đặt toàn nhân loại trước một thách thức sống còn.* **Philippe Descola**: « Hoàn toàn đúng như vậy. Đây là điều mà thế hệ các nhà dân tộc học chúng tôi làm việc tại vùng Amazone đã thấy. Rừng Amazone được coi là một không gian hoang dã lớn trên Trái đất. Trên thực tế, khu vực này đã được tạo tác qua năm tháng bởi các cư dân sống ở đây. Khoảng 10.000 năm trước, con người sống tại đây đã bắt đầu thuần hóa các loài thực vật, trong quá trình đốt nương làm rẫy. Theo dòng thời gian, hành động này đã có một tác động cơ bản đến sự phân bố của các loài thực vật. Rừng Amazone hiện nay là sản phẩm của các hoạt động con người. Hành động con người đã có tác động sâu sắc đến cấu tạo của rừng. Cho dù đây không phải là những nương lúa rộng lớn như tại vùng Đông Nam Á, nhưng rừng Amazone cũng không hoàn toàn là nơi hoang dã. Các thổ dân Da đỏ hoàn toàn có ý thức về sự biến chuyển của rừng mà họ đã tham gia tạo tác. Trên thực tế, rừng được coi là một khu vườn lớn, và vườn được coi là một khu rừng thu nhỏ. Có một sự liên tục giữa không gian được thuần hóa và không gian hoang dã. Điều đó cho thấy môi trường là do con người tạo ra.
Toàn bộ vấn đề đặt ra trong phần cuối của các nhận định của người đồng nghiệp của tôi Jean-Jacques Kupiec, là mức độ chuyển hóa mà con người có thể mang lại đối với môi trường, các hệ quả lâu dài. Các tác động của con người đến vùng Amazone có thể được thấy qua các nghiên cứu thực vật học, với việc kiểm kê các giống loài thực vật, ví dụ như có một sự tập trung cao của một số giống loài. Điều này chỉ có thể được giải thích bằng sự di thực do con người thực hiện. Các hành động này không có hệ quả nghiêm trọng về dài hạn.
Ngược lại, việc làm biến đổi môi trường do quá trình đô thị hóa, quá trình phủ kín mặt đất bằng các vật liệu không thấm nước, hệ quả gây sói mòn của lũ trên các vùng đất nghiêng, và chung hơn là khí hậu trái đất bị hâm nóng… Tất cả những điều này, về mặt lâu dài, có hệ quả lớn hơn nhiều. Tôi tin rằng, các thảo luận cần phải hướng vào việc tìm ra các kỹ thuật giúp cho việc kìm hãm các thay đổi này, chứ không phải làm cho các thay đổi như vậy trở nên nghiêm trọng hơn ».
**"Toàn cầu hóa" : Phản ứng kháng cự và các văn hóa lưỡng hợp khu vực** *Trong phần đối thoại cuối cùng của tạp chí, Philippe Descola ghi nhận nhận định của nhà địa chất học Michel Lussault về sự xuất hiện những đa dạng văn hóa, với các tiểu văn hóa sinh ra trong quá trình toàn cầu hóa hiện nay, qua việc hình thành các cộng đồng nhập cư – sống tại các trung tâm lớn của thế giới - vẫn còn giữ được các gốc gác của mình. Tuy nhiên, nhà nhân học muốn đưa ra một cái nhìn bao trùm hơn nhiều về thế giới đương đại, mà theo ông, không chỉ là sự đối lập giữa một bên là chủ nghĩa tư bản toàn cầu, dưới hình thức các đại công ty.* **Philippe Descola**: « Tôi đồng ý với quan điểm cho rằng quá trình toàn cầu hóa tạo ra nhiều sự khác biệt, đồng thời với việc hủy diệt những khác biệt. Đây là một quá trình tương phản.
Quá trình toàn cầu hóa diễn ra hiện nay với cái mà chúng ta gọi là ‘‘
*thực dân hóa nội địa*’’, tại các quốc gia lớn như Brazil, Trung Quốc, Indonesia (cũng như các quốc gia trung bình và nhỏ khác – ndr). Quá trình này dẫn đến sự biến mất của các xã hội, các thành viên của các xã hội như vậy có thể không biến mất về mặt thực thể sinh học, nhưng các nền văn hóa và đặc biệt là các tiếng nói thì mất đi. Có một thực tế không phủ nhận được là sự biến mất của các ngôn ngữ (của các cộng đồng thiểu số). Mỗi năm, có thể có đến hàng chục ngôn ngữ biến mất. Mỗi ngôn ngữ là một gia tài, như chúng ta biết.
Cùng lúc đó, là các phản ứng, ở các địa phương ở vùng ngoại vi của chủ nghĩa tư bản, và đồng thời ở trung tâm của chủ nghĩa tư bản, các phản ứng chống lại các trào lưu mang tính hủy diệt này. Chúng ta thường có xu hướng chỉ nhìn thấy sự đối lập giữa một bên là chủ nghĩa tư bản toàn cầu, dưới hình thức các đại công ty, áp đặt một mô hình, một lối tiêu thụ mang tính toàn cầu, và bên kia là cuộc sống rộn ràng của các văn hóa địa phương hết sức nhỏ bé (fourmiellement), đang lần lượt bị hút vào cái cực độc nhất này.
Thực tế phức tạp hơn nhiều, do quá trình nhất thể hóa diễn ra tại các địa phương. Tôi lấy ví dụ về người Achuar tại Equador. Vào lúc tôi bắt đầu nghiên cứu xã hội này, người Achuar rất ít liên hệ với Nhà nước, sự hiện diện của Nhà nước lúc đó chỉ qua một số đơn vị quân đội đóng gần khu vực họ sống. Nhưng dần dần, các định chế Nhà nước hình thành, như các ‘‘
*kết hợp lưỡng tính mang tính chất thực dân*’’ (hybride coloniale), thông qua các mô thức trong âm nhạc hay các hình thức tổ chức xã hội, các hình thức lao động cộng đồng… Dần dần, các mô hình địa phương của quá trình toàn cầu hóa được hình thành.
Những mô hình ‘‘
*kết hợp lưỡng tính mang tính chất thực dân*’’ hoàn toàn không phải là mô hình phương Tây, cũng không phải là mô hình bản địa. Hiện tượng kết hợp lưỡng tính đó trong đời sống địa phương hình thành ở khắp mọi nơi trên hành tinh này. Những người Achouar trở thành người ‘‘ *créol*’’ (tức người nói thứ tiếng nói pha trộn giữa tiếng nói thống trị với tiếng nói bản địa - ndr), chứ không phải là người Phương Tây. Điều này cũng giống với việc một người Pháp chẳng hạn sống ở Ecuador hay Indonesia, có được các thói quen văn hóa đặc biệt, gắn liền với nền văn hóa của mỗi nơi này. Những thói quen đó mang lại những sắc thái riêng biệt trong một nền văn hóa địa phương. Chúng ta thấy sự phổ biến các nền văn hóa khu vực như vậy bao trùm lên trên các nền văn hóa mang tính địa phương nhỏ hẹp hơn.
Chính ở đó diễn ra quá trình đa dạng hóa ».
**Nhân loại trước "bước nhảy" quyết định** *Trước khi khép lại tạp chí về quan hệ con người và môi trường, đối thoại với Philippe Descola, chúng tôi xin giới thiệu thêm với quý vị tiếng nói của nhà triết học Patrick Viveret về nhân loại trước các thách thức chưa từng có về môi trường hiện nay (qua tạp chí của RFI* ["L'écologie : un luxe en temps de crise?"](http://www.rfi.fr/emission/20130714-1-ecologie-luxe-temps-crise)). Patrick Viveret là người có một cảm quan về vận mệnh nhân loại khá gần gũi với Philippe Descola. **Patrick Viveret**: « Đây là thời điểm mà nhân loại (hiện đại - ndr) ý thức về số phận chung của mình và bắt đầu trở thành chủ thể lịch sử của số phận chính mình. Nhân loại đã khởi sự với những gì tồi tệ nhất : các trại tập trung thảm sát hàng loạt dưới chế độ phát xít, bom nguyên tử Hiroshima… Đấy là thời điểm mà nhân loại tự hủy diệt, về mặt tinh thần cũng như về mặt thực thể. Nhưng ít năm sau, Stéphane Hessel đã nhắc đến rất đúng, chúng ta có Tuyên ngôn quốc tế về nhân quyền. Từ đó, mà nhân loại có thể nói lên một tiếng nói thống nhất bằng ngôi ‘‘ *tôi*’’. Từ đó đặt ra vấn đề : ‘‘ *Nhân loại có phải là một tài sản chung hay không ?*’’
Ở đây, tôi nói đến quá trình ‘‘
*humanisation*’’ - tức trở quá trình trở thành người đang diễn ra -, để so sánh với sự xuất hiện của con người trước kia, sau khi đã diễn ra một quá trình hình thành nên con người về mặt sinh học – ‘‘ *hominisation*’’. Nếu nhân loại có thể thực hiện được một ‘‘ *bước nhảy về chất*’’ (un saut qualitatif) trong quá trình này, thì như vậy, nhân loại có trước mình một cơ hội phi thường. Mà điều này gắn với sự trưởng thành rất lớn về mặt tình cảm. Trên thực tế, về mặt tình cảm, nhân loại vẫn còn ở tuổi thơ ấu.
Ngược lại, nếu nhân loại không thành công trong ‘‘
*bước nhảy về chất*’’ này, thì nhân loại có thể sẽ phải trải qua, như trong nhiều giai đoạn lịch sử trước đó, những giai đoạn đầy kịch tích của sự suy thoái, chiến tranh và hỗn loạn ». **Quý vị có thể theo dõi toàn bộ tạp chí đối thoại với Philippe Descola** **"** [Quel rapport l'homme entretient-il avec son environnement ?](http://www.rfi.fr/emission/20130620-1-quel-rapport-homme-entretient-il-son-environnement)", **trên trang web của rfi.fr.,** **chương trình « Autour de la question ».**
Phải ngừng coi Trái đất là một nguồn tài nguyên miễn phí lối sống dựa vào sự vay mượn’’,
lối sống dựa vào toàn bộ thế giới không phải con người, vốn chỉ được
coi như là các nguồn tài nguyên. Vì một lối khai thác như vậy có một tác
động ngược trở lại đối với lối sống của chính chúng ta.
Từ quan điểm đó, tôi thấy rằng việc khai thác khí đá phiến ở Hoa Kỳ có một hệ quả khủng khiếp, vì cái đỉnh giá của dầu lửa mà chúng ta dự kiến sẽ rơi vào khoảng 2020, thì do việc khai thác được khí đá phiến, đỉnh giá này sẽ bị đẩy lùi rất xa về tương lai. Và như vậy nhu cầu sử dụng các loại năng lượng không tái tạo sẽ vẫn tiếp tục được duy trì. Ở đây, các tiến bộ kỹ thuật mang lại các hệ quả khủng khiếp. Điều này cho phép kéo dài một lối sống, nếu nhìn về tương lai, là mang tính tự sát.
Những sự phát triển như vậy khuyến khích chúng ta giữ nguyên một cách tư duy, một thái độ hết sức dễ dãi trước các nguồn tài nguyên trong thiên nhiên, mà chúng ta hiểu rằng chúng chỉ là hữu hạn. » (
Philippe Descola : Trò chuyện với RFI trong chương trình « Autour de la question ») Nguồn:
## No comments:
## Post a Comment


text:
Một vụ hỗn chiến tại một nhà hàng trên địa bàn quận Thủ Đức, TP HCM khiến nhiều người bị thương.
Vụ việc xảy ra khoảng 21 giờ 30 phút ngày 26-11, tại nhà hàng Biển Đông 9 trên đường Kha Vạn Cân, phường Linh Tây, quận Thủ Đức.
Một số nhân chứng cho biết vào thời điểm trên, nhóm thanh niên (4 nam, 2 nữ) đang ngồi nhậu trong quán Biển Đông 9 thì xảy ra mâu thuẫn. Sau khi được mọi người khuyên nhủ, nhóm người này ra về.
Nhà hàng Biển Đông 9, nơi xảy ra vụ ẩu đả kinh hoàng (ảnh: Sỹ Hưng)
Tuy nhiên, khi ra lấy xe 1 thanh niên bất cẩn làm hư hỏng chiếc xe Suzuki Sport của nhóm thanh niên (khoảng 20 người) đang ngồi nhậu phía ngoài. Thấy nam thanh niên làm hỏng xe vẫn thản nhiên bỏ đi, nhóm thanh niên đi xe Suzuki Sport liền đến nhắc nhở thì hai bên xảy ra cự cãi.
Sau đó, bất ngờ 2 bên cầm bàn ghế, chai bia… xông vào ẩu đá náo loạn cả đường phố. Nhiều thực khách đang ngồi ăn trong nhà hàng cũng tháo chạy tán loạn. Vụ hỗn chiến khiến một số người bị thương, trong đó 1 cô gái trẻ bị ném ly bia vào mặt máu chảy đầm đìa.
Hình ảnh vụ hỗn chiến khiến nhiều người thương tích (ảnh cắt từ clip)
Ngay sau khi nhận được tin báo, Công an phường Linh Tây cùng cảnh sát 113 có mặt tại hiện trường ngăn cản vụ việc. Thấy cảnh sát, 2 nhóm bỏ chạy, một số người bị khống chế đưa về trụ sở công an phường lấy lời khai làm rõ vụ việc.
"Đến giờ tôi vẫn còn bàng hoàng khi chứng kiến sự việc. Rất may, những người tham gia hỗn chiến không có hung khí, nếu không thì hậu quả khôn lường" - một người dân nói.
Những người bị thương được chuyển đến bệnh viện cấp cứu và băng bỏ vết thương. Đến trưa cùng ngày, công an đang tiến hành lấy lời khai những người liên quan.
Hot girl rơi iphone 7 khi nhảy dù"
Sau 8 tháng sinh con đầu lòng, Diệu Huyền đã lấy lại vóc dáng chuẩn như thuở son rỗi.
Lừa cô gái trẻ đến xin việc, Quang hẹn cô gái đến nhà lấy thẻ và giở hành vi đồi bại làm nhục cô gái.
Không gian thoáng đãng và gần gũi thiên nhiên, bao quanh là đồng lúa, bờ sông thơ mộng, An Villa và Hero House mang đến cho bạn trải nghiệm về Hội An thực...
Nam thanh niên đang quan hệ với bé gái 15 tuổi trong nhà vệ sinh thì bị mẹ nạn nhân phát hiện báo cơ quan chức năng.
“Có “bùa yêu” của Trung Quốc mới nhập về, hay lắm. Cái này bỏ vào ly nước, em nào uống xong là bắt phải “yêu” liền”, một người bán thuốc k.í.ch d.ụ.c quảng...
Người đẹp được các cộng sự giúp trang điểm, làm tóc kỹ lưỡng trước khi diễn xuất
Có lẽ cô dâu trẻ người Trung Quốc này sẽ phải "ôm hận thiên thu" vì đã trót mời cô bạn thân xinh đẹp làm phù dâu trong đám cưới của mình.
Người đàn ông có vẻ ngoài không điển trai đã lừa tình, tiền của nhiều tiếp viên quán cafe và quán nhậu.
Thiếu nữ được 2 thanh niên rủ đi chơi sau đó uống say nên bị hai thanh niên thay nhau quan hệ
Trước thông tin chị ruột tằng tịu với chồng của em gái, người em gái cho biết sau vụ việc bản thân nên học cách tha thứ.
Nữ nghệ sĩ dịu dàng, đằm thắm trong loạt ảnh do stylist Mắm, nhiếp ảnh Nhân Phan và chuyên gia trang điểm Nghiếp Nakun thực hiện.
Chắc chắn đó sẽ là một ngày không thể nào quên trong tâm trí của những người dân sinh sống ở ngôi làng ấy.
Ngày 11/4, Cơ quan CSĐT Công an tỉnh Hòa Bình cho biết, đang điều tra làm rõ nguyên nhân dẫn tới cái chết của chị B.T.E. (SN: 1993, trú tại xóm Ngay, xã...
Ập vào khách sạn, cảnh sát bắt quả tang 3 cô gái đang bán dâm cho khách với giá 800.000 đồng/lượt. Cùng lúc đó có 5 cô gái ăn mặc mát mẻ chờ phục vụ khách.
Chiếc container đang di chuyển trên đường ở Nam Định bất ngờ lật ngang đè bẹp ôtô con màu trắng chạy cùng chiều.
Người đàn bà ngã ngồi khi thấy chiếc hòm bên trong có tiền và hơn chục chỉ vàng đã biến mất. Gọi điện cho người tình thì sau vài câu nhăng cuội đã “tò...
Nạn nhân nhờ mẹ chồng cho con uống sữa nhưng xảy ra mâu thuẫn dẫn đến cãi vã nên bị chồng dùng thanh sắt đánh rồi bóp cổ đến chết.
Xảy ra cãi vã với người chồng đã ly thân, bà Ngô Thị Thanh Tùng (SN 1967, trú xã Đak Hlơ, huyện Kbang, Gia Lai) lợi dụng lúc chồng ngủ say trên giường,...
Nữ ca sĩ có nhiều cảnh gần gũi với mẫu điển trai 6 múi Hữu Vi trong MV 'In the night'
"Đàn ông được khoe ngực, tại sao đàn bà lại không?" - một ca sĩ Việt tuyên bố để khẳng định sở thích quên nội y.
Đang đứng trên cầu của đường sắt để chụp ảnh, đúng lúc đoàn tàu lao đến khiến 4 nữ sinh hốt hoảng bỏ chạy tán loạn. Do chạy dọc đường ray nên 1 nữ sinh...
Gặp lại người tình cũ vẫn thấy hấp dẫn và đi xe sang trọng nên thanh niên rủ bạn gái cũ vào khách sạn rồi giết để cướp tài sản.
Bé trai 17 tháng tuổi bị thang cuốn trong phòng chờ kéo gần đứt lìa cổ tay trong khi chơi đùa tại sân bay Tân Sơn Nhất, TP HCM.
Quý bà tin vào người tình giới thiệu là quốc tịch Mỹ nên đã chuyển hơn 3.000 USD nhưng vẫn không nhận được quà.
Nghe tin vợ bị bạn cũ giữ lại khách sạn, chồng đã kéo hơn 30 thanh niên mang theo hung khí quyết “huyết chiến” giải cứu vợ.
Khoảng 13h, ngày 29/3, tại một quán cà phê trên phố Trần Huy Liệu, quận Ba Đình, một khách hàng khi vào khu vực nhà vệ sinh bàng hoàng phát hiện chiếc...
Từ 6h sáng 3/4, người thân và hàng xóm đã có mặt ở nhà ông bà nội của bé Nhật Linh để chuẩn bị đưa bé ra đồng.
Hàng chục thanh thiếu niên cầm nhiều hung khí lao vào quán trà sữa ở Sài Gòn truy sát thiếu nữ khiến nhiều người tháo chạy trong kinh hoàng.
Về dự đám giỗ thì xảy ra mâu thuẫn với gia đình chồng, bất ngờ T. lấy chai xăng đổ lên người và đốt.
Tình hình sức khỏe của diễn viên Nguyễn Hoàng đã ổn định sau hơn 8 tháng ghép hộp sọ thành công.
Thấy thi thể của nạn nhân, người thân òa khóc nức nở ngay tại hiện trường khiến tất cả mọi người đều xót xa…
Trang tin giải trí see24h.me hoạt động dựa trên việc thu thập tin trên internet & Những bài viết do bạn đọc gửi về ban biên tập see24h.me không có bất cứ hoạt động kinh doanh nào trên website.

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

Cache-Control: private, max-age=5

Content-Type: text/html; charset=utf-8

X-Powered-By-Plesk: PleskWin

X-Proxy-Cache: MISS

Connection: close


text: Khoan nói Triều Tiên, vùng đất cách xa TQ này có thể sẽ phá hỏng "sự ăn ý" Trump-Tập Thủy Thu | 21/04/2017 01:40 PM 0 Khoan nói Triều Tiên, vùng đất cách xa TQ này có thể sẽ phá hỏng "sự ăn ý" Trump-Tập Xử lý ảnh: Mạnh Quân "Ngoài Triều Tiên thì trong quan hệ song phương vẫn còn rất nhiều mâu thuẫn có thể phá hỏng sự ăn ý mới được hình thành tại Florida giữa hai ông Trump-Tập", học giả Mỹ cho biết. Ngày 2/4, trong một bài trả lời phỏng vấn đăng tải trên tạp chí Financial Times, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố, nếu Trung Quốc không giải quyết được vấn đề Triều Tiên, Washington sẽ làm điều đó. Ông Jon Connars - Chuyên gia phân tích đầu tư mạo hiểm Mỹ kiêm ký giả tờ Asia Tines (Hồng Kông) nhận định, rất nhiều quốc gia từng là nguyên nhân dẫn đến sự bất đồng quan điểm của Mỹ và Trung Quốc nhưng Triều Tiên chắc chắn là quốc gia khiến Mỹ cảm thấy đau đầu nhất.Trong khi, dư luận đều cho rằng, trong khoảng năm năm tới, Bình Nhưỡng rất có thể sẽ phát triển tên lửa đạn đạo mang đầu đạn hạt nhân đủ sức vươn tới Mỹ. "Do những cơn "địa chấn chính trị" như ông Trump đắc cử Tổng thống Mỹ hay Tổng thống Hàn Quốc Park Geun-hye bị luận tội, chính quyền Triều Tiên dường như nhận được sự khích lệ khiến Bình Nhưỡng ngày càng đi xa trên con đường nguy hiểm", chuyên gia Mỹ bình luận.Ông cũng cho hay, do có vị trí địa lý giáp với Trung Quốc nên vấn đề Triều Tiên luôn trở thành chủ đề nhạy cảm trong quan hệ Trung-Mỹ."Bên cạnh cục diện Triều Tiên leo thang căng thẳng là vấn đề gai góc trong quan hệ Trung-Mỹ thì trong quan hệ song phương vẫn còn rất nhiều mâu thuẫn khác có thể phá hỏng sự ăn ý mới được hình thành tại Florida giữa hai ông Trump-Tập", Connars nhấn mạnh.Sự ăn ý mới được hình thành giữa hai ông Trump-Tập có thể bị phá hỏng bởi mâu thuẫn mới trong quan hệ song phương. (Ảnh: Reuters)Trung Quốc dần thay thế MỹHọc giả Mỹ đánh giá, trong vòng 20 năm qua, sức ảnh hưởng của Bắc Kinh đã vượt ra ngoài phạm vi Đông Á, đóng vai trò quan trọng trong các cuộc xung đột tại nhiều khu vực trên thế giới.Ví như việc Trung Quốc không ngừng tìm kiếm nguồn cung ứng tài nguyên như dầu mỏ để duy trì tăng trưởng kinh tế và phát triển sản xuất công nghiệp. Điều này vô hình trung khiến Bắc Kinh trở thành đối thủ cạnh tranh, thậm chí thay thế Mỹ.Theo đó, 10 năm trước, nguồn dầu mỏ cung ứng từ Sudan đã đóng góp 10% lượng tiêu thụ dầu của Trung Quốc. Trong khi đó, Bắc Kinh đã đầu tư 1 tỷ USD xây dựng các công trình cơ sở hạ tầng tại Sudan như đường ống dẫn dầu và hệ thống lọc dầu, đồng thời xuất khẩu vũ khí cho quốc gia này.Tuy nhiên, đến năm 2011, Nam Sudan tách khỏi Sudan (hay còn gọi Bắc Sudan) và tuyên bố độc lập khiến Trung Quốc nhanh chóng thay đổi chính sách đầu tư do phần lớn giếng dầu Bắc Kinh xây dựng nằm trên lãnh thổ Nam Sudan. "Trên thực tế, Bắc Kinh đã từ bỏ duy trì chính sách thuần kinh tế với Nam Sudan. Trung Quốc đã chứng tỏ, bản thân là nhân tố quan trọng trong các vấn đề của quốc gia này", Connars nhận định.Đặc biệt, kể từ năm 2013 khi nội chiến Nam Sudan bùng nổ, Trung Quốc đã liên tục gây áp lực lên chính phủ nước này, thuyết phục chính quyền đương nhiệm tiến hành đàm phán với phe đối lập. Đến năm 2015, Bắc Kinh trở thành quốc gia giám sát, giúp hai bên đạt được thỏa thuận hòa bình.Theo học giả Mỹ, sự can thiệp của Bắc Kinh đã dẫn đến sự chú ý đặc biệt của Washington bởi cùng với việc Trung Quốc ngày càng trở nên quen thuộc với vai trò mới - "người bảo vệ lợi ích an ninh khu vực"- thì vị thế của Mỹ tại khu vực này bị suy yếu.Đặc biệt, tại khu vực Đông Phi, xu hướng này đang ngày càng trở nên rõ rệt. Ví như, Trung Quốc đã xây dựng một căn cứ quân sự tại Djibouti - cách Camp Lemonnier, căn cứ quân sự lớn nhất của Mỹ ở châu Phi khoảng 13km.Đáng chú ý hơn, hiện tại Nhà Trắng phải trả giá thuê đất 63 triệu USD/năm cho căn cứ quân sự tại Djibouti trong khi chính quyền Bắc Kinh chỉ mất 20 triệu USD/năm.Ông Connars cho biết, chính quyền Djibouti đồng ý cho Trung Quốc thuê đất với mức giá thấp như vậy là do nước này nhận được nguồn đầu tư lớn từ Bắc Kinh trong khi họ chỉ nhận được lượng đầu tư hạn chế từ Washington.Kim ngạch đầu tư của Trung Quốc tại Djibouti ước tính đạt khoảng 14 tỷ USD, bao gồm xây dựng hai sân bay mới, mở rộng cảng Djibouti. Ngoài ra, Trung Quốc còn đầu tư xây dựng tuyến đường sắt nối liền từ Djibouti đến Ethiopia - đối tác thương mại của Djibouti.Trong năm 2017, khu vực mậu dịch tự do - nguồn vay từ Trung Quốc - với diện tích 48km2 đã được bắt đầu khởi công nhằm giúp kim ngạch thương mại hai nước này đạt 7 tỷ USD trong hai năm tới.Ngược lại, giá trị lương thực Mỹ viện trợ cho Djibouti mỗi năm chỉ đạt tầm 4 triệu USD cùng một số dự án y tế và giáo dục nhỏ. Bên cạnh đó, kim ngạch thương mại giao dịch song phương chỉ đạt 153 triệu USD mỗi năm.Trong khi đó, việc các doanh nghiệp nhà nước và tư nhân Trung Quốc đang tích cực đẩy mạnh hợp tác với Djibouti đã giúp Bắc Kinh nhanh chóng thay thế vị trí của Washington tại quốc gia Đông Phi này."Khi chuỗi cung ứng của Trung Quốc ngày càng toàn cầu hóa, sự đảo ngược vai trò Trung-Mỹ e rằng sẽ xuất hiện càng nhiều trên thế giới", Connars bình luận.Học giả Mỹ nhận định, dù việc Mỹ-Trung đối đầu về vấn đề biển Đông hay các mối đe dọa hạt nhân của Triều Tiên mới đang thu hút sự chú ý của thế giới nhưng chính châu Phi - vùng đất cách xa Trung Quốc lại có thể là khu vực "thâm canh" quan trọng nhất của Bắc Kinh, cũng là khu vực khiến lợi ích của Washington đang bị tổn hại nhất."Đồng thời với việc xem xét yêu cầu phối hợp đối phó Bình Nhưỡng từ Washington, Trung Quốc sẽ tiếp tục loại bỏ ảnh hưởng của Mỹ ở châu Phi và xa hơn thế", Connars kết luận.Lo tàu chiến, máy bay đóng bằng thép Trung Quốc có vấn đề, Trump yêu cầu điều tra ngay theo Trí Thức Trẻ 0 Bạn đọc có thể báo tin, gửi bài viết, clip, ảnh về email thegioi@ttvn.vn để nhận nhuận bút cao trong vòng 24h. Đường dây nóng: 0943 113 999 Soha News TagsTổng thống Mỹquan hệ Trung-Mỹvấn đề Biển Đôngvấn đề Triều TiênTriều TiênTrumptập cận bìnhchâu phiDonald Trumptổng thống donald trumpDjibouti Thủy Thu

Cache-Control: private