markdown:
# Hiệp sĩ dòng Đền
|Knights Templar
|
Poor Fellow-Soldiers of Christ and of the Temple of Solomon
Pauperes commilitones Christi Templique Solomonici
|
|![]()
Một
[Seal of the Knights Templar](/w/index.php?title=Knights_Templar_Seal&action=edit&redlink=1), với hình ảnh nổi tiếng hai hiệp sĩ trên cùng một con ngựa, một biểu tượng về sự nghèo khó ban đầu của họ. Dòng chữ viết bằng tiếng Hy Lạp và Latin, *Sigillum Militum Χρisti:*Theo sau bằng một [thập giá](/wiki/Th%E1%BA%ADp_gi%C3%A1), nghĩa là "Biểu tượng của những người lính của Christ". [Giáo hoàng](/wiki/Gi%C3%A1o_ho%C3%A0ng) [Western Christian](/w/index.php?title=Western_Christianity&action=edit&redlink=1) [military order](/w/index.php?title=Military_order&action=edit&redlink=1) [[1]](#cite_note-burman-45-1) [[2]](#cite_note-quantity-2) [Đền Mount](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%81n_Mount&action=edit&redlink=1), [Jerusalem](/wiki/Jerusalem) [Bernard of Clairvaux](/w/index.php?title=Bernard_of_Clairvaux&action=edit&redlink=1) *Non nobis Domine, non nobis, sed nomini tuo da gloriam*(Not to us Lord, not to us, but to Your Name give the glory) [Crusades](/w/index.php?title=Crusades&action=edit&redlink=1), including: [Siege of Ascalon (1153)](/w/index.php?title=Siege_of_Ascalon&action=edit&redlink=1), [Battle of Montgisard (1177)](/w/index.php?title=Battle_of_Montgisard&action=edit&redlink=1) [Battle of Hattin (1187)](/w/index.php?title=Battle_of_Hattin&action=edit&redlink=1), [Siege of Acre (1190–1191)](/w/index.php?title=Siege_of_Acre_(1189%E2%80%931191)&action=edit&redlink=1), [Battle of Arsuf (1191)](/w/index.php?title=Battle_of_Arsuf&action=edit&redlink=1), [Siege of Acre (1291)](/w/index.php?title=Siege_of_Acre_(1291)&action=edit&redlink=1) [Reconquista](/wiki/Reconquista) [Jacques de Molay](/w/index.php?title=Jacques_de_Molay&action=edit&redlink=1)
Các
**Chiến hữu Nghèo của Chúa Kitô và đền Solomon** ( [tiếng Latinh](/wiki/Latinh): *paupers commilitones Christi Templique Solomonici*), thường được gọi tắt là **Hiệp sĩ dòng Đền** hay **Hiệp sĩ Đền Thánh** , là một trong những [3] [dòng tu quân đội](/w/index.php?title=D%C3%B2ng_tu_qu%C3%A2n_%C4%91%E1%BB%99i&action=edit&redlink=1) [Kitô giáo](/wiki/Kit%C3%B4_gi%C3%A1o)nổi tiếng nhất của ngày xưa. Được thành lập từ sau [cuộc thập tự chinh thứ nhất](/wiki/Cu%E1%BB%99c_th%E1%BA%ADp_t%E1%BB%B1_chinh_th%E1%BB%A9_nh%E1%BA%A5t)năm [1096](/wiki/1096)để bảo vệ người [Âu Châu](/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%82u)đi [hành hương](/wiki/H%E1%BA%B9_t%C3%A2y)tới [Jerusalem](/wiki/Jerusalem)sau khi thành phố này bị xâm chiếm, dòng tu này tồn tại khoảng 2 thế kỷ trong [thời Trung cổ](/wiki/Trung_C%E1%BB%95).
Hiệp sĩ dòng Đền là một dòng tu đặc biệt bởi vì họ đồng thời vừa là
[thầy tu](/wiki/Tu_s%C4%A9) vừa là [chiến sĩ](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_l%C3%ADnh), trở thành một trong những nhóm " [thầy tu chiến sĩ](/w/index.php?title=Th%E1%BA%A7y_tu_chi%E1%BA%BFn_s%C4%A9&action=edit&redlink=1)" sớm nhất ở [Tây Phương](/wiki/Ph%C6%B0%C6%A1ng_T%C3%A2y). Thành viên của dòng tu này đã đóng vai quan trọng trong nhiều trận đánh của các cuộc [thập tự chinh](/wiki/Th%E1%BA%ADp_t%E1%BB%B1_chinh), cơ sở hạ tầng của dòng tu đã cải tiến nhiều kỹ thuật về tài chính có thể được coi là nền tảng của ngành [ngân hàng](/wiki/Ng%C3%A2n_h%C3%A0ng) hiện đại. Thành viên và quyền lực của dòng tu gia tăng khắp châu Âu cho đến khi có mâu thuẫn với vua [Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p) và bị cưỡng bức phải giải tán đột ngột vào đầu [thế kỷ 13](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_13).
Dòng Đền (khoảng
[1120](/wiki/1120) đến khoảng [1312](/wiki/1312)) là [dòng tu hiệp sĩ](/w/index.php?title=D%C3%B2ng_tu_hi%E1%BB%87p_s%C4%A9&action=edit&redlink=1) thứ hai sau Dòng tu Thánh Gioan được thành lập trong các cuộc thập tự chinh. Tên "Đoàn hiệp sĩ nghèo của Chúa Kitô và đền Solomon" có liên quan đến việc vua [Balduin II](/w/index.php?title=Balduin_II&action=edit&redlink=1) của Jerusalem đã mời dòng tu ngụ trong một chái lâu đài của ông, [Đền thờ Al-Aqsa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%81n_th%E1%BB%9D_Al-Aqsa&action=edit&redlink=1) trên [Đồi Đền thờ](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%93i_%C4%90%E1%BB%81n_th%E1%BB%9D&action=edit&redlink=1) tại Jerusalem, được xây dựng trên nền của đền thờ của vua Solomon.
## Mục lục
## Lịch sử[
[sửa](/w/index.php?title=Hi%E1%BB%87p_s%C4%A9_d%C3%B2ng_%C4%90%E1%BB%81n&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Hi%E1%BB%87p_s%C4%A9_d%C3%B2ng_%C4%90%E1%BB%81n&action=edit§ion=1)]
Sự kiện trong những năm đầu tiên của dòng Đền chưa được lịch sử xác định rõ rệt. Nguồn quan trọng nhất về những sự việc này là bản tường thuật của tổng Giám mục
[Wilhelm của Tyros](/w/index.php?title=Wilhelm_c%E1%BB%A7a_Tyros&action=edit&redlink=1). Thế nhưng Wilhelm sinh ra đời vào khoảng năm [1130](/wiki/1130) và vì thế không phải là nhân chứng hay người sống đương thời. Các mô tả khác có nguồn gốc từ [Jacques của Vitry](/w/index.php?title=Jacques_c%E1%BB%A7a_Vitry&action=edit&redlink=1) (Giám mục của Acre (hay [Akko](/wiki/Akko)) trong [thế kỷ 13](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_13)).
### Thành lập[
[sửa](/w/index.php?title=Hi%E1%BB%87p_s%C4%A9_d%C3%B2ng_%C4%90%E1%BB%81n&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Hi%E1%BB%87p_s%C4%A9_d%C3%B2ng_%C4%90%E1%BB%81n&action=edit§ion=2)]
Năm 1119 tại
[Jerusalem](/wiki/Jerusalem), một hiệp sĩ vùng [Champagne](/wiki/S%C3%A2m_panh) tên [Hughues de Payns](/w/index.php?title=Hughues_de_Payns&action=edit&redlink=1) cùng vài hiệp sĩ Pháp khác đã cùng [Godefroi de Bouillon](/w/index.php?title=Godefroi_de_Bouillon&action=edit&redlink=1) đứng ra thành lập dòng Đền. Lúc đầu họ lấy tên là *Đoàn hiệp sĩ nghèo của Đức Ki-tô*, áp dụng giáo điều của thánh [Augustine](/w/index.php?title=Augustine&action=edit&redlink=1) đồng thời gia nhập lực lượng cảnh binh để giúp đỡ và bảo vệ những người hành hương đến Jerusalem. Vua Jerusalem là [Baudouin II](/w/index.php?title=Baudouin_II&action=edit&redlink=1) cho họ cư ngụ ngay sát đền Salomon cũ.
Trong thời gian này Jerusalem là một điểm thu hút cho những người hành hương và mạo hiểm từ
[châu Âu](/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%82u). Ngay sau cuộc [Thập tự chinh lần thứ nhất](/wiki/Cu%E1%BB%99c_th%E1%BA%ADp_t%E1%BB%B1_chinh_th%E1%BB%A9_nh%E1%BA%A5t), đường biển đã thông suốt. Thế nhưng những đường bộ từ bờ biển vào sâu trong đất liền vẫn còn rất không an toàn. Số lượng đông đảo những người hành hương trong các vùng đồi núi của đoạn đường từ [Tel Aviv](/wiki/Tel_Aviv) qua Ramehleh đến Jerasalem đã thu hút nhiều kẻ cướp giật. Phần lớn đạo quân hiệp sĩ thập tự chinh đã quay trở về châu Âu, vì thế mà gần như không còn ai bảo vệ chống lại cướp giật. Có thể chính vì thế mà [Hugo của Payens](/w/index.php?title=Hugo_c%E1%BB%A7a_Payens&action=edit&redlink=1), [Gottfried của Saint-Omer](/w/index.php?title=Gottfried_c%E1%BB%A7a_Saint-Omer&action=edit&redlink=1) và 7 người hiệp sĩ người Pháp nữa đã thành lập một dòng tu với nhiệm vụ bảo vệ những người hành hương [đạo Thiên Chúa](/wiki/Thi%C3%AAn_Ch%C3%BAa_gi%C3%A1o) trên các con đường của đất thánh. Các hiệp sĩ đã tuyên thệ một lời thề của dòng tu trước giáo trưởng của Jerusalem. Bên cạnh các lời thề nguyền "cổ điển" về nghèo, trong sạch và phục tùng, các thành viên của dòng tu còn nhận nhiệm vụ bảo vệ những người hành hương.
Những thành viên thành lập khác ngoài Hugo của Payens và Gottfried của Saint-Omer là
[Andreas của Montbard](/w/index.php?title=Andreas_c%E1%BB%A7a_Montbard&action=edit&redlink=1) (chú bác của [Bernhard của Clairvaux](/w/index.php?title=Bernhard_c%E1%BB%A7a_Clairvaux&action=edit&redlink=1)), Gundomar, Gudfried, Roland, Payen của Montdidier, Gottfried Bisol và Archibald của Saint Amand. Tên của dòng tu trước kia là *Paupere Militie Christi* (Hiệp sĩ nghèo Chisti). Vào năm 1119, vị vua mới của Jerusalem, [Balduin II](/w/index.php?title=Balduin_II&action=edit&redlink=1), nhượng cho các hiệp sĩ dòng Đền dinh thự của ông, được cho là xây dựng trên đất của [Đền Solomon](/wiki/%C4%90%E1%BB%81n_Solomon) cũ. Ông tự chuyển về một dinh thự mới được xây gần [Tháp David](/w/index.php?title=Th%C3%A1p_David&action=edit&redlink=1). Từ đấy dòng tu tự xưng là *Pauperes commilitones Christi templique Salomonici Hierosalemitanis* (Chiến hữu nghèo Christi và của đền Solomon tại Jerusalem), từ đấy mà dẫn xuất các tên gọi thông dụng ngày nay ( *knights templar* trong [tiếng Anh](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Anh), *Ordre du Temple* trong [tiếng Pháp](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Ph%C3%A1p) hay *Templer* trong [tiếng Đức](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_%C4%90%E1%BB%A9c)).
Trong năm
[1125](/wiki/1125) dòng Đền trải qua lần hưng thịnh đầu tiên khi Bá tước [Hugo của Champagne](/w/index.php?title=Hugo_c%E1%BB%A7a_Champagne&action=edit&redlink=1) gia nhập dòng tu, một người bạn của tu viện trưởng [Bernhard của Clairvaux](/w/index.php?title=Bernhard_c%E1%BB%A7a_Clairvaux&action=edit&redlink=1). Bernhard là một trong những tu sĩ quan trọng nhất trong thời của ông. Sau những nghi ngại ban đầu, từ năm 1129 ông đã ủng hộ cực lực dòng Đền và cuộc [Thập tự chinh lần thứ hai](/w/index.php?title=Th%E1%BA%ADp_t%E1%BB%B1_chinh_l%E1%BA%A7n_th%E1%BB%A9_hai&action=edit&redlink=1).
Năm
[1127](/wiki/1127) [Hugo của Payens](/w/index.php?title=Hugo_c%E1%BB%A7a_Payens&action=edit&redlink=1) cùng 5 thành viên thành lập khác trở về châu Âu để tìm thành viên mới cho dòng tu. Thêm nữa, từ ý tưởng hợp nhất hiệp sĩ và thầy tu đã nảy sinh ra nhiều câu hỏi được tranh cãi mà những người hiệp sĩ dòng Đền muốn trình bày lên các vị lãnh đạo về tư tưởng của Thiên Chúa giáo. Trong thời gian này tại Jerusalem hẳn đã phải có rất nhiều thành viên của dòng tu vì ngay từ 1129 việc xây dựng mở rộng đền thờ [đạo Hồi](/wiki/H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o) Al Aqsa trở thành thành trì và trụ sở của hiệp sĩ dòng Đền đã hoàn thành. Việc này rất khó được tiến hành chỉ bởi 4 thành viên còn lại ở Jerusalem.
Từ năm
[1127](/wiki/1127) ngày càng có nhiều đất đai được tặng cho dòng tu, đặc biệt là ở [Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p) nhưng cũng ở [Anh](/wiki/Anh), [Tây Ban Nha](/wiki/T%C3%A2y_Ban_Nha), [Bồ Đào Nha](/wiki/B%E1%BB%93_%C4%90%C3%A0o_Nha) và [Ý](/wiki/%C3%9D). Một phần không nhỏ của các trao tặng này xuất phát từ ảnh hưởng của Bernhard của Clairvaux, tu viện trưởng của nhà tu tại Clairvaux.
Trong tháng 1 năm 1128 hay 1129 đã có một hội nghị tại Troyes. Theo lời mở đầu của điều luật dòng tu, những người tham dự hội nghị này bao gồm hồng y giáo chủ Matthias của Albano, một vài tổng Giám mục, các trưởng tu viện Hugo của Mâcon từ Pontigny, Berhard của Clairvaux, Etienne Harding của Cîteaux cũng như là nhiều giáo sĩ và người dân thường khác; trong số những hiệp sĩ dòng Đền có Hugo của Payens, Andreas của Montbard và có thể là nhiều thành viên dòng tu khác đã tham dự cuộc gặp gỡ này. Điều luật của dòng tu được ghi lại thành văn kiện. Chúng mang dấu ấn của
[Augustinus của Hippo](/w/index.php?title=Augustinus_c%E1%BB%A7a_Hippo&action=edit&redlink=1), thế nhưng ảnh hưởng của dòng tu xitô ( [tiếng La tinh](/wiki/Latinh): *Ordo Cisterciensis*) cũng được nhận thấy, đối với một số người thì điều đấy có nghĩa là Berhard đã tham gia vào việc thành lập các điều luật này. Đi cùng với số lượng lớn người gia nhập là tăng trưởng thu nhập từ tiền quyên góp. Trong [Đất Thánh](/wiki/%C4%90%E1%BA%A5t_Th%C3%A1nh), [Baghras](/w/index.php?title=Baghras&action=edit&redlink=1), [Roche Roussel](/w/index.php?title=Roche_Roussel&action=edit&redlink=1) và [Darbsak](/w/index.php?title=Darbsak&action=edit&redlink=1) thuộc vào trong số những sở hữu lâu đời nhất của hiệp sĩ dòng Đền. Các thành viên bị buộc tuân thủ một giáo luật khắt khe: thành viên của dòng tu phải là các hiệp sĩ xuất thân quý tộc, các thầy dòng, linh mục và giáo sĩ
Vào ngày
[29 tháng 3](/wiki/29_th%C3%A1ng_3) năm [1139](/wiki/1139) tổ chức của hiệp sĩ dòng Đền một lần nữa được [Giáo hoàng](/wiki/Gi%C3%A1o_ho%C3%A0ng) [Innocent II](/wiki/Gi%C3%A1o_ho%C3%A0ng_Inn%C3%B4cent%C3%AA_II) công nhận thông qua [Sắc lệnh vàng](/w/index.php?title=S%E1%BA%AFc_l%E1%BB%87nh_v%C3%A0ng&action=edit&redlink=1) *Omne datum Optimum* và đặt dòng tu này trực tiếp dưới Giáo hoàng. Vì thế những người thống trị ngoài đạo gần như không được phép đụng chạm đến dòng tu. Dòng tu không những không phải trả thuế mà còn được phép tự thu thuế. Ngoài ra họ còn cho mượn tiền lấy lãi, điều thật ra là bị cấm, nhưng lại được im lặng chấp nhận. Hiệp sĩ dòng Đền bắt đầu tập trung ngày càng nhiều vào việc kinh doanh này.
### Hoạt động của dòng Đền[
[sửa](/w/index.php?title=Hi%E1%BB%87p_s%C4%A9_d%C3%B2ng_%C4%90%E1%BB%81n&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Hi%E1%BB%87p_s%C4%A9_d%C3%B2ng_%C4%90%E1%BB%81n&action=edit§ion=3)]
Lần ra quân đầu tiên của dòng Đền vào dịp bao vây
[Damascus](/wiki/Damas) trong năm [1129](/wiki/1129) đã thảm bại hoàn toàn. Rất nhiều – nếu không là phần lớn – hiệp sĩ dòng Đền đã hy sinh. Thế nhưng đội ngũ lại được bổ sung và các hiệp sĩ dòng Đền lại tiếp tục tham gia các cuộc chinh chiến cho đến khi [Outremer](/w/index.php?title=Outremer&action=edit&redlink=1) sụp đổ vào năm 1291. Cũng như các dòng tu khác, hiệp sĩ dòng Đền phụ thuộc vào Vương quốc Jerusalem và trở thành một thế lực chính trị độc lập.
Sau khi
[Acre](/wiki/Acre,_Israel), thủ đô Kitô giáo của Outremer, thất thủ vào ngày [18 tháng 5](/wiki/18_th%C3%A1ng_5) năm [1291](/wiki/1291), đền thờ ở đấy vẫn còn được bảo vệ cho đến 10 ngày sau đó, mãi đến khi lực lượng bị hao mòn tổn thất và cuối cùng bị tấn công đánh chiếm bởi các đạo quân của vua Hồi. Các hiệp sĩ dòng Đền rút lui và bỏ rơi hai thành trì cuối cùng trên đất liền, hai pháo đài [Tortosa](/wiki/Tortosa) và [Athlit](/w/index.php?title=Athlit&action=edit&redlink=1) trong tháng 8. Hòn đảo không có nước ngọt nằm trước Tortosa, đảo [Arwad](/w/index.php?title=Arwad&action=edit&redlink=1), vẫn do các hiệp sĩ dòng Đền chiếm giữ cho đến năm [1303](/wiki/1303).
Hiệp sĩ dòng Đền không chỉ đi chinh chiến: thu nhập từ các cơ sở ở châu Âu phải được chuyển đến Outremer, quốc gia La tinh trong Đất Thánh. Việc lưu chuyển này đã tạo cơ sở cho các hoạt động tài chính của dòng Đền. Lúc đầu các cơ sở của dòng Đền ở phương Đông chỉ là kho bạc và thường chỉ là nơi chứa báu vật, nhưng ngay từ năm
[1135](/wiki/1135) các hoạt động đảm bảo cho vay đầu tiên đã được tiến hành. Vào khoảng cuối [thế kỷ 12](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_12), việc cho vay tiền trở thành hoạt động kinh doanh chính thức của dòng Đền. Tiếng tăm về tài chính của dòng Đền lên cao đến mức ngay cả những người theo [đạo Hồi](/wiki/H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o) cũng đến vay mượn. Các hiệp sĩ dòng Đền nghĩ ra một hình thức riêng của tín thư cho vay, tiền thân của [tiền giấy](/wiki/Ti%E1%BB%81n_gi%E1%BA%A5y) ngày nay, cũng như nhiều kỹ thuật tiến bộ trong [kế toán](/wiki/K%E1%BA%BF_to%C3%A1n).
Vào khoảng 15.000 thành viên của dòng tu đã quản lý khoảng 9.000 dinh cơ là sở hữu của dòng Đền nằm rải rác trên khắp châu Âu. Thuộc vào những sở hữu được biết đến nhiều nhất là khu đất
*Tempelhove* ở [Berlin](/wiki/Berlin) và hai "trụ sở chính": [Temple](/w/index.php?title=Temple&action=edit&redlink=1) ở [Paris](/wiki/Paris) và [Temple Church](/w/index.php?title=Temple_Church&action=edit&redlink=1) ở [Luân Đôn](/wiki/Lu%C3%A2n_%C4%90%C3%B4n). Làng Tempehove ngày nay được biết đến dưới tên [Berlin-Tempelhof](/w/index.php?title=Berlin-Tempelhof&action=edit&redlink=1). Phần duy nhất còn lại của làng dòng Đền ngày xưa, nghĩa trang trong Công viên Cũ ( *Alter Park*), vẫn còn tồn tại mặc dù nhà thờ của làng đã bị phá hủy trong [Thế chiến thứ hai](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai).
## Tổ chức[
[sửa](/w/index.php?title=Hi%E1%BB%87p_s%C4%A9_d%C3%B2ng_%C4%90%E1%BB%81n&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Hi%E1%BB%87p_s%C4%A9_d%C3%B2ng_%C4%90%E1%BB%81n&action=edit§ion=4)]
Tổ chức nội bộ của dòng tu mang định hướng đẳng cấp xã hội. Tuy là lúc đầu tất cả những người tự do đều có thể gia nhập dòng tu nhưng một hệ thống cấp bậc đã hình thành nhanh chóng sau đó:
*Hiệp sĩ*( *knight*, *chevalier*, *Ritter*) thường xuất thân từ giới quý tộc, họ là những người duy nhất được mang áo choàng màu trắng trên áo thầy tu trắng, ngoài ra được phép có 3 con ngựa, những người có chức sắc được phép có 4 ngựa. *Hạ sĩ quan*( *Sarjanz de mestier*) tức những người phục vụ trong cùng dòng tu được chia thành những người được vũ trang, chiến đấu như kỵ binh nhẹ và người lao động, làm những việc cần thiết như rèn, làm yên ngựa, công việc đồng áng. *Giáo sĩ*là thầy tu của dòng đền lo việc hành lễ nhà thờ và nghe xưng tội. *Người hầu*mang áo choàng màu nâu và hỗ trợ các hiệp sĩ trong trận.
Trong các cơ sở ở phương Đông và Tây Ban Nha, giáo sĩ và các người đồng giáo chiến đấu có nhiều hơn trong khi tại các cơ sở của dòng Đền trong phương Tây lại rất ít. Thêm vào đó có thể là thành viên dưới nhiều hình thức khác:
*Milites ad terminum*là những hiệp sĩ chiến đấu được phân về cho dòng Đền trong một thời gian nhất định. *Turkopolen*là lính đánh thuê phục vụ dòng Đền. Đấy là những người theo [Kitô giáo](/wiki/Kit%C3%B4_gi%C3%A1o)từ vùng Đất Thánh, chiến đấu theo kiểu người Saracen. *Fratres as sucurendum*là những người bình thường, chỉ gia nhập dòng Đền lúc sắp chết (để linh hồn được giải thoát). *Donates*tự hiến mình (và một phần tài sản của họ) cho dòng Đền. Việc hiến tặng này thường chỉ có hiệu lực vào lúc tuổi già. *Confratres*là những người ủng hộ vật chất cho dòng Đền và đặc biệt là hưởng lợi từ uy tín của dòng Đền. Những người này cũng có thể là phụ nữ.
Người lãnh đạo tối cao của dòng Đền được bầu một cách dân chủ. Các đẳng cấp tiếp theo là:
- Tổng chỉ huy giám sát kho báu của dòng tu, giám sát việc phòng thủ
- Đại thống chế giám sát về vũ khí và quân sự
- Bác sĩ chịu trách nhiệm chăm sóc người bệnh
- Tiếp theo đó là những người chịu trách nhiệm về quân phục, hành chính và tài chính
## Biểu tượng dòng Đền[
[sửa](/w/index.php?title=Hi%E1%BB%87p_s%C4%A9_d%C3%B2ng_%C4%90%E1%BB%81n&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Hi%E1%BB%87p_s%C4%A9_d%C3%B2ng_%C4%90%E1%BB%81n&action=edit§ion=5)]
Các thánh giá của dòng Đền có vẻ mang một thông điệp nào đó: dòng này không có thánh giá duy nhất mà có nhiều thánh giá và các thánh giá này không liên quan đến phẩm trật của các chức sắc lẫn địa phương mà họ được bổ nhiệm. người ta thấy trên vai áo choàng của chức sắc dòng Đền những thánh giá có nguồn gốc từ thánh giá của người
[Celt](/w/index.php?title=Celt&action=edit&redlink=1) với các nhánh bung ra như ngọn lửa, biểu tượng của thuật giả kim, và những thánh giá hình học có tám đầu nhọn, biểu tượng của sự nhập định. Các thánh giá có vẻ ám chỉ một phẩm trật theo trật tự bí ẩn nào đó.
## Lãnh đạo dòng Đền[
[sửa](/w/index.php?title=Hi%E1%BB%87p_s%C4%A9_d%C3%B2ng_%C4%90%E1%BB%81n&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Hi%E1%BB%87p_s%C4%A9_d%C3%B2ng_%C4%90%E1%BB%81n&action=edit§ion=6)] [Hugo của Payens](/w/index.php?title=Hugo_c%E1%BB%A7a_Payens&action=edit&redlink=1)( [1118](/wiki/1118)/19 - [24 tháng 5](/wiki/24_th%C3%A1ng_5) [1136](/wiki/1136)) [Robert de Craon](/w/index.php?title=Robert_de_Craon&action=edit&redlink=1)(tháng 6 năm 1136 - [13 tháng 1](/wiki/13_th%C3%A1ng_1) [1147](/wiki/1147)) [Everard des Barres](/w/index.php?title=Everard_des_Barres&action=edit&redlink=1)(tháng 1 năm 1147 - [25 tháng 11](/wiki/25_th%C3%A1ng_11) [1174](/wiki/1174), từ chức vào tháng 4/tháng 5 năm [1151](/wiki/1151), sau đó tu tại [Clairvaux](/w/index.php?title=Clairvaux&action=edit&redlink=1)) [Bernard de Tromelai](/w/index.php?title=Bernard_de_Tromelai&action=edit&redlink=1)(tháng 6 năm 1151 - [16 tháng 8](/wiki/16_th%C3%A1ng_8) [1153](/wiki/1153)) [André de Montbard](/w/index.php?title=Andr%C3%A9_de_Montbard&action=edit&redlink=1)( [14 tháng 8](/wiki/14_th%C3%A1ng_8)năm 1153 - [17 tháng 1](/wiki/17_th%C3%A1ng_1) [1156](/wiki/1156)) [Bertrand de Blanquefort](/w/index.php?title=Bertrand_de_Blanquefort&action=edit&redlink=1)(tháng 10 năm 1156 - [2 tháng 1](/wiki/2_th%C3%A1ng_1) [1169](/wiki/1169)) [Philippe de Milly](/w/index.php?title=Philipp_von_Milly&action=edit&redlink=1)hay de Naplouse ( [Nablus](/w/index.php?title=Nablus&action=edit&redlink=1)) ( [27 tháng 1](/wiki/27_th%C3%A1ng_1)1169 - [3 tháng 4](/wiki/3_th%C3%A1ng_4) [1171](/wiki/1171), từ chức đầu năm 1171) [Eudes de Saint-Amand](/w/index.php?title=Eudes_de_Saint-Amand&action=edit&redlink=1)(tháng 4 năm 1171 - [19 tháng 10](/wiki/19_th%C3%A1ng_10) [1179](/wiki/1179)) [Arnaud de Toroga](/w/index.php?title=Arnaud_de_Toroga&action=edit&redlink=1)(1179 - [30 tháng 9](/wiki/30_th%C3%A1ng_9) [1184](/wiki/1184)) [Gérard de Ridefort](/w/index.php?title=G%C3%A9rard_de_Ridefort&action=edit&redlink=1)(tháng 10 năm 1184 - [1 tháng 10](/wiki/1_th%C3%A1ng_10) [1189](/wiki/1189)) [Robert de Sablé](/w/index.php?title=Robert_de_Sabl%C3%A9&action=edit&redlink=1)(cuối năm [1189](/wiki/1189)- [13 tháng 1](/wiki/13_th%C3%A1ng_1) [1193](/wiki/1193)) [Gilbert Erail](/w/index.php?title=Gilbert_Erail&action=edit&redlink=1)(tháng 2 1193 - [20 tháng 12](/wiki/20_th%C3%A1ng_12) [1200](/wiki/1200)) [Philippe de Plessiez](/w/index.php?title=Philippe_de_Plessiez&action=edit&redlink=1)(đầu năm [1201](/wiki/1201)- [12 tháng 11](/wiki/12_th%C3%A1ng_11) [1209](/wiki/1209)) [Guillaume de Chartres](/w/index.php?title=Guillaume_de_Chartres&action=edit&redlink=1)( [1210](/wiki/1210)- [26 tháng 8](/wiki/26_th%C3%A1ng_8) [1218](/wiki/1218)) [Pedro de Montaigu](/w/index.php?title=Pedro_de_Montaigu&action=edit&redlink=1)(1219- [1232](/wiki/1232)) [Armand de Périgord](/w/index.php?title=Armand_de_P%C3%A9rigord&action=edit&redlink=1)(1232 - 17/ [20 tháng 10](/wiki/20_th%C3%A1ng_10) [1244](/wiki/1244)) [Richard de Bures](/w/index.php?title=Richard_de_Bures&action=edit&redlink=1)(1244- [1247](/wiki/1247)) [Guillaume de Sonnac](/w/index.php?title=Guillaume_de_Sonnac&action=edit&redlink=1)(1247 - [3 tháng 7](/wiki/3_th%C3%A1ng_7) [1250](/wiki/1250)(chết trong [trận Mansurah](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%ADn_Mansurah&action=edit&redlink=1)) [Renaud de Vichiers](/w/index.php?title=Renaud_de_Vichiers&action=edit&redlink=1)(tháng 7 năm 1250 - [19 tháng 1](/wiki/19_th%C3%A1ng_1) [1252](/wiki/1252)) [Thomas Bérard](/w/index.php?title=Thomas_B%C3%A9rard&action=edit&redlink=1)(tháng 2 năm 1252 - [25 tháng 3](/wiki/25_th%C3%A1ng_3) [1273](/wiki/1273)) [Guillaume de Beaujeu](/w/index.php?title=Guillaume_de_Beaujeu&action=edit&redlink=1)(tháng 3 năm 1273 - [18 tháng 5](/wiki/18_th%C3%A1ng_5) [1291](/wiki/1291)(chết tại [Acre, Israel](/wiki/Acre,_Israel)) [Thibaud Gaudin](/w/index.php?title=Thibaud_Gaudin&action=edit&redlink=1)(tháng 8 1291 - [16 tháng 4](/wiki/16_th%C3%A1ng_4) [1292](/wiki/1292)) [Jacques de Molay](/w/index.php?title=Jacques_de_Molay&action=edit&redlink=1)(tháng 5 năm 1292 - [19 tháng 3](/wiki/19_th%C3%A1ng_3) [1314](/wiki/1314)tại [Paris](/wiki/Paris))
## Kết thúc[
[sửa](/w/index.php?title=Hi%E1%BB%87p_s%C4%A9_d%C3%B2ng_%C4%90%E1%BB%81n&veaction=edit&vesection=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Hi%E1%BB%87p_s%C4%A9_d%C3%B2ng_%C4%90%E1%BB%81n&action=edit§ion=7)]
Lý do kết thúc dòng Đền rất đa dạng. Về một mặt, giữa
[1100](/wiki/1100) và [1300](/wiki/1300) cấu trúc của các vương quốc ngày càng vững chắc. Trước kia người ta đầu tiên là người [Kitô giáo](/wiki/Kit%C3%B4_gi%C3%A1o) rồi mới là thần dân, thí dụ như là của vua Pháp, thì tương quan này dần dần bị đảo ngược lại. Các vị vua nhìn những dòng tu được tổ chức dưới quyền của [Giáo hoàng](/wiki/Gi%C3%A1o_ho%C3%A0ng) với cặp mắt ngày càng nghi ngại, đặc biệt là vì các dòng tu quân đội chính là đạo quân lớn nhất và có nhiều kinh nghiệm chiến trường nhất. Khác với dòng Đền, hai dòng tu lớn còn lại đã biết cách phòng giữ các khu đất đai thuộc quyền của họ: [Dòng tu thánh John](/w/index.php?title=D%C3%B2ng_tu_th%C3%A1nh_John&action=edit&redlink=1) ( [tiếng Anh](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Anh): *Order of St. John*) trên [Rhodos](/w/index.php?title=Rhodos&action=edit&redlink=1) và [Dòng tu Hiệp sĩ Đức](/w/index.php?title=D%C3%B2ng_tu_Hi%E1%BB%87p_s%C4%A9_%C4%90%E1%BB%A9c&action=edit&redlink=1) trong vương quốc [Phổ](/w/index.php?title=Ph%E1%BB%95_(v%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c)&action=edit&redlink=1). Thêm vào đó, người dòng Đền đã từ chối đơn xin gia nhập của vua Philipp IV (Pháp).
Ngoài ra, sau khi Outremer thất thủ, nhiều vị quan đã bí mật khuyến cáo vua Pháp nên tổ chức một cuộc
[thập tự chinh](/wiki/Th%E1%BA%ADp_t%E1%BB%B1_chinh). Một phần tiền cần thiết có thể thu được bằng cách tiêu diệt dòng Đền và tịch thu tài sản của họ. Do thiếu nợ rất nhiều mà ngoài những nơi khác cũng thiếu nợ dòng Đền, nên vua Philipp IV đã nghe theo lời khuyên này, nhưng lại không nghĩ đến cuộc thập tự chinh. Mặc dù vậy ngay đến vua Philipp IV cũng không thể nào tiến hành kế hoạch một cách quá lộ liễu: các luật sư đặc biệt nhấn mạnh đến việc tài sản bị tịch thu phải được dùng để giúp đỡ Kitô giáo trong Đất Thánh.
Năm
[1305](/wiki/1305) các thành viên của dòng Đền cuối cùng bị kết án là "dị giáo" và [kê gian](/wiki/K%C3%AA_gian). Trong thời gian này Giáo hoàng phụ thuộc vào vua Pháp, vì thế mà dòng tu có rất ít cơ hội. Philipp IV đưa việc này trở thành quốc sự. Nhà vua khéo léo tạo áp lực với Giáo hoàng [Clemens V](/w/index.php?title=Clemens_V&action=edit&redlink=1), người xuất thân từ Pháp và đã chuyển nơi ngự trị về [Avignon](/wiki/Avignon), đe dọa sẽ đưa người tiền nhiệm và đồng thời là người thầy của ông là Bonifatius VIII ra kiện tụng với lý do là Giáo hoàng có con riêng. Nhà vua cũng đe dọa sẽ chia cắt nhà thờ Pháp, nếu như Giáo hoàng không chấm dứt ủng hộ dòng Đền.
Vào thứ Sáu ngày
[13 tháng 10](/wiki/13_th%C3%A1ng_10) năm [1307](/wiki/1307), 138 chức sắc dòng Đền bị bắt (có một số đông những người thuộc dòng tu chỉ làm công việc phục vụ) tại Pháp. Việc bắt bớ rất nhiều người và gần như cùng một lúc hoàn toàn bất ngờ đối với dòng Đền. Phía nhà vua khoe khoang là chỉ có 12 hiệp sĩ trốn thoát được, trong số đó chỉ có một chức sắc duy nhất của dòng Đền. Tại [Paris](/wiki/Paris) có 138 người bị bắt giam. Một ủy ban Giáo hoàng vẫn còn đếm đến 546 người bị giam giữ tại Paris vào năm 1309. Nhà vua cùng [Tòa án dị giáo](/wiki/T%C3%B2a_%C3%A1n_d%E1%BB%8B_gi%C3%A1o) lấy cung và tra tấn họ nhằm buộc họ phải nhận rằng họ đã gây ra nhiều tội ác. Vụ xét xử được bắt đầu từ 1307 đến 1314 mới kết thúc. Vì những điều bất thường của vụ án nên Giáo hoàng có lúc phản đối. Ngày 17/1/1307, Giáo hoàng yêu cầu đích thân xét xử, các bị cáo được giao lại cho ngài nhưng nhà vua lại can thiệp khiến việc điều tra lại được giao cho người của nhà vua. Năm 1309, cuộc điều tra tiếp tục, 36 tù nhân bị tra tấn đến chết. Tháng 5 năm 1310, 54 người bị đưa lên giàn hỏa. Vị đại giáo chủ Jacques de Molay đầu tiên nhận tội vì bị tra tấn nhưng sau đó lại phản cung. Vụ xét xử kéo dài 7 năm và kết thúc với án tử hình.
Dưới áp lực của vua Philipp IV, vào ngày
[22 tháng 3](/wiki/22_th%C3%A1ng_3) năm [1312](/wiki/1312) Giáo hoàng Clemens V giải tán dòng Đền trong cuộc [Hội nghị tôn giáo Vienne](/w/index.php?title=H%E1%BB%99i_ngh%E1%BB%8B_t%C3%B4n_gi%C3%A1o_Vienne&action=edit&redlink=1) (Pháp). Tháng 11 năm 1312, Đức Giáo hoàng giao vụ án cho 3 Đức Hồng y, ban xét xử này kết án các hiệp sĩ tù chung thân nếu họ chịu nhận tội. Nhưng giáo trưởng [Jacques de Monlay](/w/index.php?title=Jacques_de_Monlay&action=edit&redlink=1) và các chiến hữu quyết liệt phản đối nên họ bị đưa lên giàn hỏa thiêu vào tháng 3 năm 1314. Vua Philipp IV và cả Giáo hoàng đều chết một năm sau đó (đúng như lời nguyền rủa của Jacques de Molay ngay trước khi bị thiêu chết). Tài sản của dòng Đền được giao về cho Dòng tu Thánh Gioan sau khi trừ ra một số tiền án phí cao đáng kinh ngạc.
## Dòng Đền sau khi bị giải tán[
[sửa](/w/index.php?title=Hi%E1%BB%87p_s%C4%A9_d%C3%B2ng_%C4%90%E1%BB%81n&veaction=edit&vesection=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Hi%E1%BB%87p_s%C4%A9_d%C3%B2ng_%C4%90%E1%BB%81n&action=edit§ion=8)]
Mặc dù theo các nguồn thông tin chính thức gần như toàn bộ những người của dòng Đền ở Pháp đã bị bắt giam nhưng trên thực tế chỉ có rất ít án tử hình được thi hành và cũng chỉ ở Pháp. Thí dụ như ở Avignon, nguyên là nơi ngự trị của Giáo hoàng, không một bản án tử hình nào được thi hành. Ngoài vùng dưới quyền lực trực tiếp của vua Philipp IV chỉ một phần những người dòng Đền là bị truy nã, một phần lại được để yên ổn hoàn toàn. Thế nhưng vì mất đi giới tinh hoa lãnh đạo về tinh thần và kinh tế và mất đi trung tâm của dòng Đền tại Paris, quyền lực của dòng Đền bị bẻ gãy. Các hoạt động của họ chỉ còn mang tính địa phương hay trong một khu vực nhất định. Ở
[Kypros](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_S%C3%ADp) và những nơi khác, các chức sắc bị giam giữ cho đến chết, nhưng ở [Tây Ban Nha](/wiki/T%C3%A2y_Ban_Nha) rất nhiều người thuộc dòng Đền được tuyên bố tự do. Ngày nay, cũng từ một lá thư của Giáo hoàng, người ta biết rằng việc lên án toàn bộ dòng Đền là không có cơ sở. Chỉ có một vài cá nhân riêng lẻ là có phạm tội. Rất nhiều hiệp sĩ dòng Đền sống sót đã chạy trốn đến [Scotland](/wiki/Scotland) vì ở đấy mệnh lệnh của Giáo hoàng không được tuyên bố và vì thế dòng Đền vẫn tiếp tục tồn tại.
Năm
[1319](/wiki/1319) vua [Dionysiua](/w/index.php?title=Dionysiua_(B%E1%BB%93_%C4%90%C3%A0o_Nha)&action=edit&redlink=1) ở [Bồ Đào Nha](/wiki/B%E1%BB%93_%C4%90%C3%A0o_Nha) thành lập [Dòng tu đoàn hiệp sĩ Jesu Christi](/w/index.php?title=D%C3%B2ng_tu_%C4%91o%C3%A0n_hi%E1%BB%87p_s%C4%A9_Jesu_Christi&action=edit&redlink=1) ( *Dòng tu Christi*, tiếng Anh: *Order of Christ*). Tài sản của dòng Đền ở Bồ Đào Nha được chuyển giao qua dòng tu của những người "Hiệp sĩ Christi". Thêm nữa các hiệp sĩ của Dòng tu đoàn hiệp sĩ Jesu Christi phải sống theo điều lệ của dòng tu hiệp sĩ Calatrava. Vì việc thành lập đã được chuẩn bị trước từ nhiều năm nên dòng tu mới đã được Giáo hoàng công nhận. Rất nhiều hiệp sĩ dòng Đền trốn chạy vua Philipp IV đã được kết nạp. Bồ Đào Nha không tham gia vào việc truy nã dòng Đền vì điều này đi ngược lại lợi ích riêng. Từ đấy dòng Đền chỉ còn được nhắc đến trong lịch sử.
## Huyền thoại về dòng Đền[
[sửa](/w/index.php?title=Hi%E1%BB%87p_s%C4%A9_d%C3%B2ng_%C4%90%E1%BB%81n&veaction=edit&vesection=9) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Hi%E1%BB%87p_s%C4%A9_d%C3%B2ng_%C4%90%E1%BB%81n&action=edit§ion=9)]
Chỉ từ
[thế kỷ 18](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_18), người ta mới bắt đầu lại quan tâm đến dòng Đền. Trong tiến trình "Phục Hưng dòng Đền", nhiều tổ chức khác nhau đã thành hình, tự xưng là "hiệp sĩ dòng Đền" hay khẳng định là họ có liên quan đến dòng Đền trong lịch sử. Các tổ chức dòng Đền tồn tại hiện nay có nhiều định hướng: từ [Công giáo](/wiki/C%C3%B4ng_gi%C3%A1o), qua hợp nhất [Thiên Chúa giáo](/wiki/Thi%C3%AAn_Ch%C3%BAa_gi%C3%A1o) cho đến không có tôn giáo, từ thuần túy giải trí xã hội (tổ chức các cuộc thi đấu hiệp sĩ) qua [Hội Tam Điểm](/wiki/H%E1%BB%99i_Tam_%C4%90i%E1%BB%83m) cho đến [Thập Tự Hồng](/w/index.php?title=Th%E1%BA%ADp_T%E1%BB%B1_H%E1%BB%93ng&action=edit&redlink=1).
Dòng Đền "hiện đại" nổi tiếng nhất có lẽ là
*Ordo Templi Orientis* (Dòng Đền phương Đông). Thế nhưng đáng tin cậy nhất có lẽ lại là "Dòng tu Hiệp sĩ của Đền thờ tại Jerusalem" – *Ordo Spremus Militaris Templi Hierosolymitani* (OSMTH) – thành lập vào năm [1705](/wiki/1705), được [Napoléon Bonaparte](/wiki/Napol%C3%A9on_Bonaparte) công nhận là dòng tu vào năm 1705 và hiện nay có vào khoảng 5.000 thành viên với rất nhiều tổ chức được tách ra hay tu viện độc lập. Dòng tu không tự khẳng định là người kế thừa trực tiếp của dòng Đền mà chỉ kế thừa về mặt truyền thống. OSMTH là dòng Đền duy nhất được [Liên Hiệp Quốc](/wiki/Li%C3%AAn_Hi%E1%BB%87p_Qu%E1%BB%91c) công nhận là tổ chức giúp đỡ phi quốc gia ở địa vị tư vấn.
Liên quan đến dòng Đền có rất nhiều truyền thuyết hình thành chung quanh tác động, bí mật và kho báu của dòng Đền:
- Khởi xướng
[phong cách Gothic](/w/index.php?title=Phong_c%C3%A1ch_Gothic&action=edit&redlink=1)trong kiến trúc châu Âu và xây dựng các nhà thờ lớn theo kiểu Gothic
- Ly khai của
[Tu viện Sion](/w/index.php?title=Tu_vi%E1%BB%87n_Sion&action=edit&redlink=1)
- Khám phá Bắc Mỹ: hạm đội dòng Đền dưới quyền chỉ huy của
[Henry Sinclair](/w/index.php?title=Henry_Sinclair&action=edit&redlink=1)và người đi biển [Antonio Zeno](/w/index.php?title=Antonio_Zeno&action=edit&redlink=1)được cho là đã rời cảng đăng ký [La Rochelle](/wiki/La_Rochelle)với những cánh buồm mang huy hiệu chữ thập của dòng Đền 90 năm sau khi dòng Đền chấm dứt, đi về hướng [châu Mỹ](/wiki/Ch%C3%A2u_M%E1%BB%B9). [Nicolo Zeno](/w/index.php?title=Nicolo_Zeno&action=edit&redlink=1), hậu duệ của Antonio Zeno, công bố một bản viết tay và một bản đồ của hành trình này vào năm [1558](/wiki/1558).
- Chiếm thuộc địa ở Nam Mỹ (kể cả việc khai thác
[bạc](/wiki/B%E1%BA%A1c))
- Gìn giữ
[Chén Thánh](/wiki/Ch%C3%A9n_Th%C3%A1nh)
- Tìm thấy
[Hộp đựng pháp điển](/w/index.php?title=H%E1%BB%99p_%C4%91%E1%BB%B1ng_ph%C3%A1p_%C4%91i%E1%BB%83n&action=edit&redlink=1)
- Tinh thông
[thuật giả kim](/w/index.php?title=Thu%E1%BA%ADt_gi%E1%BA%A3_kim&action=edit&redlink=1)nhờ vào Chén Thánh, biến bạc ở Nam Mỹ thành [vàng](/wiki/V%C3%A0ng).
- Chủ mưu của cuộc
[Cách mạng Pháp](/wiki/C%C3%A1ch_m%E1%BA%A1ng_Ph%C3%A1p)
- Tiếp tục tồn tại ở
[Scotland](/wiki/Scotland)(vì tại đấy dòng Đền chưa từng bị giải tán công khai) và vì thế được cho rằng đã dẫn đến việc thành lập Hội Tam Điểm.
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Hi%E1%BB%87p_s%C4%A9_d%C3%B2ng_%C4%90%E1%BB%81n&veaction=edit&vesection=10) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Hi%E1%BB%87p_s%C4%A9_d%C3%B2ng_%C4%90%E1%BB%81n&action=edit§ion=10)]
### Tài liệu khoa học[
[sửa](/w/index.php?title=Hi%E1%BB%87p_s%C4%A9_d%C3%B2ng_%C4%90%E1%BB%81n&veaction=edit&vesection=11) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Hi%E1%BB%87p_s%C4%A9_d%C3%B2ng_%C4%90%E1%BB%81n&action=edit§ion=11)]
- Malcolm Barber:
*Die Templer. Geschichte und Mythos*(Dòng Đền, Lịch sử và huyền thoại), Winkler, Düsseldorf 2005, [ISBN 3-538-07215-9](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/3538072159)
- Manfred Barthel:
*Die Templer, Reichtum, Macht und Fall eines Ritterordens*(Dòng Đền, giàu có, quyền lực và suy sụp của một dòng tu hiệp sĩ). Casimir Katz Verlag, Gernsbach 2006, [ISBN 3-938047-09-7](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/3938047097)
- Martin Bauer:
*Die Tempelritter. Mythos und Wahrheit*(Hiệp sĩ dòng Đền. Huyền thoại và sự thật), Nicol, Hamburg 2002, [ISBN 3-933203-57-0](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/3933203570)
- Andreas Beck:
*Der Untergang der Templer. Größter Justizmord des Mittelalters?*(Suy tàn của dòng Đền. Vụ giết người của tòa án lớn nhất thời Trung cổ?), Herder, Freiburg 2005, [ISBN 3-451-05576-7](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/3451055767)
- Alain Demurger:
*Die Templer. Aufstieg und Untergang; 1120–1314*(Dòng Đền. Vươn lên và suy tàn; 1120-1314), Beck, München 2000, [ISBN 3-406-38553-2](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/3406385532)
- Alain Demurger:
*Die Ritter des Herrn. Geschichte der geistlichen Ritterorden*(Hiệp sĩ của Chúa. Lịch sử của các dòng tu hiệp sĩ), Beck, München 2003, [ISBN 3-406-50282-2](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/3406502822)
- Alain Demurger:
*Der letzte Templer. Leben und Sterben des Großmeisters Jaques de Molay*(Hiệp sĩ dòng Đền cuối cùng. Cuộc đời và cái chết của đại giáo chủ Jaques de Molay), Beck, München 2005, [ISBN 3-406-52202-5](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/3406522025)
- Kaspar Elm:
*Der Templerprozeß (1307–1312)*(Vụ àn dòng Đền), in: Alexander Demandt (Hrsg.): *Macht und Recht. Große Prozesse in der Geschichte*, (Beck'sche Reihe; Bd. 1182), Beck, München 1996, [ISBN 3-406-39282-2](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/3406392822)
- Barbara Frale:
*The Chinon Chart. Papal absolution to the last Templar, Master Jacques de Molay*, in: *Journal of Medieval History*30/2004, S. 109-134
- Slawomir Majoch (Hrsg.):
*Templariusze. Historia i mit. Katalog wystawy*("Die Templer. Geschichte und Mythos"). Muzeum Okręgowe, Toruń 2004, [ISBN 83-87083-72-0](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/8387083720)(Ausstellungskatalog)
- Dieter H. Wolf (Hrsg.):
*Internationales Templerlexikon*, Studien-Verlag, Innsbruck 2003, [ISBN 3-7065-1826-0](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/3706518260)
### Văn chương[
[sửa](/w/index.php?title=Hi%E1%BB%87p_s%C4%A9_d%C3%B2ng_%C4%90%E1%BB%81n&veaction=edit&vesection=12) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Hi%E1%BB%87p_s%C4%A9_d%C3%B2ng_%C4%90%E1%BB%81n&action=edit§ion=12)]
Trong những năm gần đây đã xuất hiện nhiều tiểu thuyết lịch sử kết nối các huyền thoại ngày xưa của dòng Đền với những lý thuyết về âm mưu cấu kết hiện đại.
[Dan Brown](/wiki/Dan_Brown): [Mật mã Da Vinci](/wiki/M%E1%BA%ADt_m%C3%A3_Da_Vinci) [Umberto Eco](/wiki/Umberto_Eco): *. Dtv, München 1992,* [Das Foucaultsche Pendel](/w/index.php?title=Das_Foucaultsche_Pendel&action=edit&redlink=1). Roman [ISBN 3-423-11581-5](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/3423115815) [Ernst Wilhelm Heine](/w/index.php?title=Ernst_Wilhelm_Heine&action=edit&redlink=1): *Das Halsband der Taube. Roman*. Goldmann, München 2004, [ISBN 3-442-72000-1](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/3442720001) [Wolfgang Hohlbein](/w/index.php?title=Wolfgang_Hohlbein&action=edit&redlink=1): *. VGS Egmont, Köln 2005,* [Das Blut der Templer](/w/index.php?title=Das_Blut_der_Templer&action=edit&redlink=1) [ISBN 3-8025-3436-0](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/3802534360) [Raymond Khoury](/w/index.php?title=Raymond_Khoury&action=edit&redlink=1): *Scriptum. Thriller*. Rowohlt, Reinbek 2005, [ISBN 3-499-24208-7](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/3499242087)
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Hi%E1%BB%87p_s%C4%A9_d%C3%B2ng_%C4%90%E1%BB%81n&veaction=edit&vesection=13) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Hi%E1%BB%87p_s%C4%A9_d%C3%B2ng_%C4%90%E1%BB%81n&action=edit§ion=13)] [^](#cite_ref-burman-45_1-0) [Burman](#Burman), p. 45. **Barber, in "Supplying the Crusader States" says, "By Molay's time the Grand Master was presiding over at least 970 houses, including** [^](#cite_ref-quantity_2-0) [commanderies](/w/index.php?title=Commandry_(feudalism)&action=edit&redlink=1)and castles in the east and west, serviced by a membership which is unlikely to have been less than 7,000, excluding employees and dependents, who must have been seven or eight times that number." **Theo cách gọi của sách** [^](#cite_ref-3) *Lịch sử thế giới cổ đại*do Nhà xuất bản Giáo dục ấn hành vào năm 2000
- Nguyễn Thị Kim Anh -
*Trong thẳm sâu của bí ẩn 2*- Nhà xuất bản Trẻ.
## Đọc thêm[
[sửa](/w/index.php?title=Hi%E1%BB%87p_s%C4%A9_d%C3%B2ng_%C4%90%E1%BB%81n&veaction=edit&vesection=14) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Hi%E1%BB%87p_s%C4%A9_d%C3%B2ng_%C4%90%E1%BB%81n&action=edit§ion=14)]
|
|![]()
|Wikimedia Commons có thêm thư viện hình ảnh và phương tiện truyền tải về
|
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Hi%E1%BB%87p_s%C4%A9_d%C3%B2ng_%C4%90%E1%BB%81n&veaction=edit&vesection=15) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Hi%E1%BB%87p_s%C4%A9_d%C3%B2ng_%C4%90%E1%BB%81n&action=edit§ion=15)] [Knights Templar](http://www.newadvent.org/cathen/14493a.htm)Catholic Encyclopedia entry [Templar History Magazine](http://www.templarhistory.com/)Popular history of the Templars [The History of the Knights Templar, by Charles Addison](http://www.sacred-texts.com/sro/hkt/index.htm)

X-Cache: cp1067 miss, cp1054 miss


markdown:
# Sung
|Sung|
|
|[Phân loại khoa học](/wiki/Ph%C3%A2n_lo%E1%BA%A1i_sinh_h%E1%BB%8Dc) [Giới](/wiki/Gi%E1%BB%9Bi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *regnum*) [Plantae](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt) [Angiospermae](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt_c%C3%B3_hoa) [Eudicots](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt_hai_l%C3%A1_m%E1%BA%A7m_th%E1%BA%ADt_s%E1%BB%B1) [Bộ](/wiki/B%E1%BB%99_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *ordo*) [Rosales](/wiki/B%E1%BB%99_Hoa_h%E1%BB%93ng) [Họ](/wiki/H%E1%BB%8D_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *familia*) [Moraceae](/wiki/H%E1%BB%8D_D%C3%A2u_t%E1%BA%B1m) [Chi](/wiki/Chi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *genus*) [Ficus](/wiki/Ficus) [Loài](/wiki/Lo%C3%A0i)( *species*) **F. racemosa** [Danh pháp hai phần](/wiki/Danh_ph%C3%A1p_hai_ph%E1%BA%A7n) *Ficus racemosa* [L.](/wiki/Carl_von_Linn%C3%A9), 1753
Cây
**sung** hay **ưu đàm thụ** hoặc **tụ quả dong** ( [danh pháp hai phần](/wiki/Danh_ph%C3%A1p_hai_ph%E1%BA%A7n): *, đồng nghĩa Ficus racemosa* *Ficus glomerata* [Roxb.](/w/index.php?title=William_Roxburgh&action=edit&redlink=1), 1802) là loại thân cây gỗ lớn, mọc nhanh, thuộc [họ Dâu tằm](/wiki/H%E1%BB%8D_D%C3%A2u_t%E1%BA%B1m)(Moraceae). Cây mọc hoang dại ở các vùng [nhiệt đới](/wiki/Nhi%E1%BB%87t_%C4%91%E1%BB%9Bi)và [cận nhiệt đới](/wiki/C%E1%BA%ADn_nhi%E1%BB%87t_%C4%91%E1%BB%9Bi)tại những nơi đất ẩm bìa rừng, nhiều nhất là ven các bờ nước [ao](/wiki/Ao), [hồ](/wiki/H%E1%BB%93), [sông](/wiki/S%C3%B4ng), [suối](/wiki/Su%E1%BB%91i).
## Mục lục
## Đặc điểm[
[sửa](/w/index.php?title=Sung&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Sung&action=edit§ion=1)]
Cây
[thân gỗ](/w/index.php?title=Th%C3%A2n_g%E1%BB%97&action=edit&redlink=1) cao tới 25–30 m, đường kính thân cây tới 60–90 cm; hoa đơn tính cùng gốc. Vỏ thân cây màu nâu ánh xám, nhẵn. Các cành nhỏ, phiến lá non và chùm quả với các sợi lông cong xuống hay được che phủ rậm rạp bằng lông tơ mềm màu trắng. Các cành nhỏ màu nâu. Các lá kèm hình trứng-mũi mác, dài 1,5–2 cm, có màng và lông tơ. Các lá sớm rụng, mọc so le; cuống lá dài 2–3 cm; phiến lá hình elip-trứng ngược, elip hay elip hẹp, kích thước 10-14 x 3-4,5(-7) cm, dai như da, lục nhạt ở xa trục, có lông tơ khi còn non, không lông và hơi xù xì khi già, màu lục sẫm ở gần trục và nhẵn nhụi, gốc lá hình nêm hơi cùn, mép lá nguyên, nhọn đỉnh tới hơi cùn; gân bên cơ sở 2, gân thứ cấp 4-8 ở mỗi bên của gân giữa.
Quả mọc thành chùm trên các cành nhỏ ngắn trên thân cây già, đôi khi ở nách lá trên các cành non hay trên các cành nhỏ không lá đã già, mọc thành cặp, màu cam ánh đỏ khi chín, hình quả lê, đường kính 2-2,5 cm, phần gốc quả thu nhỏ thành cuống, lỗ chân lông trên đỉnh hình rốn, phẳng; cuống dài khoảng 1 cm; các lá bắc tổng bao hình tam giác-trứng. Các hoa đực và cái cũng như vú lá mọc ra trên cùng một cây. Hoa đực: các lỗ chân lông cận đỉnh, không cuống; thùy của đài hoa 3 hay 4; nhị 2. Vú lá và hoa cái: có cuống nhỏ; các thùy đài hoa thẳng, đỉnh 3- hay 4-răng; vòi nhụy ở bên; núm nhụy hình chùy. Ra hoa trong khoảng tháng 5 tới tháng 7.
## Phân bổ[
[sửa](/w/index.php?title=Sung&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Sung&action=edit§ion=2)]
Sung ưa thích sống tại các khu vực ẩm ướt, cạnh bờ sông suối, đôi khi trong lòng suối tại các cao độ từ 100 tới 1.700 m. Khu vực phân bố:
[Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c) (miền nam tỉnh Quảng Tây, Quý Châu, Vân Nam), [Ấn Độ](/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99), [Đông Nam Á](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_Nam_%C3%81), [Nepal](/wiki/Nepal), [New Guinea](/wiki/New_Guinea), [Pakistan](/wiki/Pakistan), [Sri Lanka](/wiki/Sri_Lanka), [Australia](/wiki/%C3%9Ac). Ở [Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam) cây phần bố rộng khắp ở cả 3 miền.
## Ứng dụng[
[sửa](/w/index.php?title=Sung&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Sung&action=edit§ion=3)]
Quả sung mọc thành từng chùm ở thân cây có thể ăn được, người ta hay muối như muối dưa để ăn trực tiếp hoặc kho với thịt, cá.
Lá sung non cũng thường được sử dụng trong ẩm thực khi ăn kèm với
[thịt chua](/wiki/Th%E1%BB%8Bt_chua), [thịt lợn](/wiki/Th%E1%BB%8Bt_l%E1%BB%A3n) ba chỉ luộc, [gỏi](/wiki/G%E1%BB%8Fi) cá,... Lá sung tật - tức loại lá có côn trùng đẻ vào khiến các đốm sùi lên - được dùng để chữa một số loại bệnh và là thành phần trong phương thuốc lợi sữa. Loại cây này là một loài cây cảnh rất phổ biến vì có dáng thân rất đẹp và bởi quan niệm từ sung gần với sung túc, hiện tại cây sung còn được sử dụng làm [bonsai](/wiki/Bonsai).
Trong
[mâm ngũ quả](/wiki/M%C3%A2m_ng%C5%A9_qu%E1%BA%A3) ngày [Tết](/wiki/T%E1%BA%BFt_Nguy%C3%AAn_%C4%90%C3%A1n) nhiều nơi người ta xếp chùm quả sung cùng các loài trái cây khác để chưng trên bàn thờ với mục đích cầu mong sự sung túc, sung sướng cho gia đình trong năm mới.
Nhựa sung được sử dụng để chữa các vết thương xây xát ngoài da, chữa đau đầu, áp xe vú, nhọt độc,
[hen](/wiki/Hen_ph%E1%BA%BF_qu%E1%BA%A3n) , chốc lở, ghẻ ngứa [1] . [[2]](#cite_note-2)
## Bài thuốc[
[sửa](/w/index.php?title=Sung&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Sung&action=edit§ion=4)]
|
|tham khảo và không thể thay thế ý kiến chuyên môn.
Điều kinh phụ nữ: lá sung 60g, măng sậy hoặc búp sậy 30g, ngải cứu 20g, phèn chua phi 5g và một ít muối. Tất cả giã nát, thêm nước dừa quấy đều rồi vắt lấy nước. Uống vào thời gian gần có kinh thì hành kinh tốt.
Chữa sởi trẻ em: lá sung tật, lá dâu, lá đậu ván, lá cối xay mỗi thứ 15g, tất cả sao vàng, sắc uống trong ngày. Trẻ từ 2-5 tuổi, mỗi lần uống 20ml, cách 2 giờ uống 1 lần cho đến khi khỏi.
Chữa hen suyễn trẻ em: dùng nhựa sung hoà với mật ong uống trước khi đi ngủ.
Chữa nhức đầu: dùng nhựa sung phết lên giấy bản dán vào 2 bên thái dương.
## Trong tôn giáo[
[sửa](/w/index.php?title=Sung&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Sung&action=edit§ion=5)]
### Ấn giáo[
[sửa](/w/index.php?title=Sung&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Sung&action=edit§ion=6)]
Trong
[Atharva Veda](/w/index.php?title=Atharva_Veda&action=edit&redlink=1), cây sung ( [tiếng Phạn](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Ph%E1%BA%A1n): *uḍumbara* hay *udumbara*) được coi là phương tiện để đạt được sự thịnh vượng và đánh bại kẻ thù [3] . Chẳng hạn, khi nói về tính chất bùa ngải của cây [[4]](#cite_note-4) *udumbara*, bài ca tụng ( [AV](/w/index.php?title=Atharvaveda&action=edit&redlink=1)xix, 31) viết rằng:
- The Lord of amulets art thou, most mighty: in thee wealth's
- ruler hath engendered riches,
- These gains are lodged in thee, and all great treasures. Amulet,
- conquer thou: far from us banish malignity and indigence,
- and hunger.
- Vigour art thou, in me do thou plant vigour: riches art thou, so
- do thou grant me riches.
- Plenty art thou, so prosper me with plenty: House-holder, hear
- a householder's petition.
. [[5]](#cite_note-5)
### Phật giáo[
[sửa](/w/index.php?title=Sung&veaction=edit&vesection=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Sung&action=edit§ion=7)]
Cả cây, hoa và quả của sung đều được gọi là
**udumbara** ( [tiếng Phạn](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Ph%E1%BA%A1n), [tiếng Pali](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Pali); [tiếng Devanagari](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Devanagari&action=edit&redlink=1): उडुम्बर tức hoa đàm hay ưu đàm hoa) trong [Phật giáo](/wiki/Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o) . Udumbara cũng có thể dùng để chỉ hoa Ni la ưu đàm bát la (Nila udumbara). Hoa ưu đàm xuất hiện trong các chương 2 và 27 của [6] [Diệu pháp liên hoa kinh](/wiki/Di%E1%BB%87u_ph%C3%A1p_li%C3%AAn_hoa_kinh), một trong những bộ kinh [Đại thừa](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_th%E1%BB%ABa)quan trọng nhất. Từ trong [tiếng Nhật](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Nh%E1%BA%ADt) *udonge*(優曇華, ưu đàm hoa) được thiền sư [Đạo Nguyên Hi Huyền](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1o_Nguy%C3%AAn_Hi_Huy%E1%BB%81n)(1200-1253) sử dụng để nói tới hoa của cây ưu đàm hoa trong chương 68 của *(正法眼藏, shōbōgenzō). Đạo Nguyên đặt khung cảnh của hoa ưu đàm trong* [Chính pháp nhãn tạng](/w/index.php?title=Ch%C3%ADnh_ph%C3%A1p_nh%C3%A3n_t%E1%BA%A1ng&action=edit&redlink=1) [hoa thuyết pháp](/w/index.php?title=Hoa_thuy%E1%BA%BFt_ph%C3%A1p&action=edit&redlink=1)được [Thích-ca Mâu-ni](/wiki/T%E1%BA%A5t-%C4%91%E1%BA%A1t-%C4%91a_C%E1%BB%93-%C4%91%C3%A0m)đặt trên [đỉnh Linh Thứu](/w/index.php?title=Griddhraj_Parvat&action=edit&redlink=1).
## Một vài hình ảnh về cây sung[
[sửa](/w/index.php?title=Sung&veaction=edit&vesection=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Sung&action=edit§ion=8)]
## Ghi chú[
[sửa](/w/index.php?title=Sung&veaction=edit&vesection=9) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Sung&action=edit§ion=9)] [^](#cite_ref-1) [Cây sung chữa mụn nhọt](http://www.vnexpress.net/GL/Suc-khoe/2004/10/3B9D7B47/), VNExpress [^](#cite_ref-2) [Sung](http://www.lrc-hueuni.edu.vn/dongy/show_target.plx?url=/thuocdongy/S/Sung.htm&key=&char=S), lrc-hueuni.edu.vn [^](#cite_ref-3) [Monier-Williams, Monier](/w/index.php?title=Monier_Monier-Williams&action=edit&redlink=1)(1899, 1964). *A Sanskrit-English Dictionary*, London, Nhà in Đại học Oxford, trang 175, 186. Tra cứu 19-11-2008 từ "Đại học Cologne" tại [mw0175-ujjha.pdf](http://www.sanskrit-lexicon.uni-koeln.de/scans/MWScan/MWScanpdf/mw0175-ujjha.pdf)và [mw0186-udaya.pdf](http://www.sanskrit-lexicon.uni-koeln.de/scans/MWScan/MWScanpdf/mw0186-udaya.pdf). **Xem Shyam Singh Shashi (1999),** [^](#cite_ref-4) *Encyclopaedia Indica*(Anmol Publications), Chương 9 "The Tree Cult", đặc biệt trang 241, 244-46. Tra cứu ngày 19-11-2008 từ "Google Books" tại [đây](http://books.google.com/books?id=jMmYDrm_7NAC&pg=PA245&lpg=PA245&dq=%22Atharva+Veda%22+%2Budumbara&source=bl&ots=fFDRDDKwjG&sig=Cz2M4dHwRFAE7Kq5EvltRO2sbV0&hl=en&sa=X&oi=book_result&resnum=3&ct=result#PPA247,M1). **Ralph T.H. Griffith (phiên dịch sang tiếng Anh) (1895-6).** [^](#cite_ref-5) *Hymns of the Atharva Veda*, trang 236-237. Tra cứu ngày 19-11-2008 từ "Sacred Texts" tại [đây](http://www.sacred-texts.com/hin/av/av19031.htm). **McCullough, Helen Craig; Murasaki Shikibu (1994).** [^](#cite_ref-McCullough_6-0) *Genji and Heike: Selections from The Tale of Genji and The Tale of the Heike*. Nhà in Đại học Stanford. tr. 94. [ISBN](/wiki/ISBN) [0804722587](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0804722587).
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Sung&veaction=edit&vesection=10) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Sung&action=edit§ion=10)] [Sung](http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=3&taxon_id=242322427)tại Quần thực vật Trung Hoa [Sung](http://dictionary.bachkhoatoanthu.gov.vn/default.aspx?param=1791aWQ9MjM4NjkmZ3JvdXBpZD0ma2luZD1leGFjdCZrZXl3b3JkPVNVTkc=&page=1)tại Bách khoa Toàn thư Việt Nam [Sung](http://viet.gutenberg.free.fr/huediepchi/vPlants/ficusRacemosa.html)tại trang web của nhóm Huệ Diệp Chi [Sung](http://viet.gutenberg.free.fr/huediepchi/buddhaPlants/ficusRacemosa.html)tại trang web của nhóm Huệ Diệp Chi
|
|

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

Set-Cookie: GeoIP=US:VA:Ashburn:39.02:-77.54:v4; Path=/; secure; Domain=.wikipedia.org

Connection: close

X-Content-Type-Options: nosniff

Cache-Control: private, s-maxage=0, max-age=0, must-revalidate

P3P: CP="This is not a P3P policy! See https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:CentralAutoLogin/P3P for more info."

Via: 1.1 varnish, 1.1 varnish

Content-Language: vi

X-UA-Compatible: IE=Edge

X-Cache: cp1055 miss, cp1054 miss

Vary: Accept-Encoding,Cookie,Authorization

Accept-Ranges: bytes

Content-Type: text/html; charset=UTF-8