text:
Chiến tranh thế giới thứ hai
Chiến tranh thế giới thứ hai (cũng được nhắc đến với tên gọi Đệ nhị thế chiến, Thế chiến thứ hai, hay Đại chiến thế giới lần thứ hai,...) là cuộc chiến tranh thế giới thảm khốc bắt đầu từ năm 1937 hoặc 1939 và chấm dứt vào năm 1945 giữa các lực lượng Đồng Minh và Trục theo chủ nghĩa phát xít. Hầu hết mọi lục địa trên thế giới đều bị ảnh hưởng của cuộc chiến này, ngoại trừ châu Nam Cực và Nam Mĩ. Nó là cuộc chiến rộng lớn và tai hại nhất trong lịch sử nhân loại.[1]
Các nguyên nhân cuộc chiến được nêu ra thì có nhiều và là một đề tài đang được tranh cãi, trong đó có Hòa ước Versailles, đại khủng hoảng, chủ nghĩa dân tộc và chủ nghĩa quân phiệt. Cũng chưa có sự thống nhất trong việc tính ngày bắt đầu cuộc chiến: một số người cho rằng đó là khi Đức xâm lược Ba Lan vào ngày 1 tháng 9 năm 1939, một số người khác tính ngày Nhật Bản xâm lược Trung Quốc vào ngày 7 tháng 7 năm 1937, còn một số khác thì tính vào một ngày còn sớm hơn nữa: ngày Nhật xâm lăng Mãn Châu vào năm 1931. Cũng một số người khác cho rằng hai thế chiến chỉ là một cuộc chiến được chia ra bởi một cuộc ngừng bắn.[2]
Các chiến sự đã xảy ra tại Đại Tây Dương, châu Âu, Bắc Phi, Trung Đông, Địa Trung Hải, Thái Bình Dương và phần lớn của Đông Á và Đông Nam Á. Cuộc chiến kết thúc tại châu Âu khi Đức đầu hàng vào ngày 8 tháng 5, 1945 nhưng vẫn còn tiếp diễn tại châu Á cho đến khi Nhật đầu hàng vào ngày 2 tháng 9 năm 1945.
Khoảng 62 triệu người đã bị chết do cuộc chiến này (thống kê vẫn tiếp tục nghiên cứu), kể cả các hành động tàn sát diệt chủng của Đức Quốc Xã (Holocaust). 60% người chết là thường dân, chết vì bệnh dịch, nạn đói, nạn diệt chủng và bom đạn. Thiệt hại nặng nhất là Liên Xô với 23 triệu người chết, Trung Quốc với 10 triệu người, theo phần trăm dân số thì là Ba Lan với 16% (5,6 triệu người chết so với 34,8 triệu người trước chiến tranh). Chiến tranh thế giới thứ hai là một cuộc chiến tranh toàn diện, kể cả dân thường không ở mặt trận cũng bị đánh bom hàng loạt.
Vũ khí nguyên tử, máy bay phản lực, ra-đa v.v. là một số phát minh trong cuộc chiến.
Sau cuộc chiến, châu Âu bị chia ra làm hai phái: một phía chịu ảnh hưởng phương Tây do Hoa Kỳ đứng đầu, còn phía kia chịu ảnh hưởng của Liên Xô. Các nước phụ thuộc Hoa Kỳ nằm trong kế hoạch khống chế chính trị thông qua viện trợ kinh tế mang tên Kế hoạch Marshall trong khi các nước kia trở thành các nước cộng sản phụ thuộc Liên Xô. Tây Âu liên kết đồng minh trong Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương, trong khi các nước Đông Âu liên kết đồng minh theo Hiệp ước Warszawa. Các liên minh này đóng vai trò quan trọng trong Chiến tranh Lạnh sau này. Tại châu Á, sự chiếm đóng Nhật Bản của quân đội Hoa Kỳ đã Tây hóa nước này, trong khi Trung Quốc bị chia ra thành hai nước: nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa và nước Trung Hoa Dân quốc tại Đài Loan.
Mục lục
- 1 Hoàn cảnh và nguyên nhân
- 2 Diễn biến
- 2.1 Chiến trường châu Âu
- 2.2 Chiến trường châu Á-Thái Bình Dương
- 3 Ảnh hưởng đến dân thường
- 4 Kết quả
- 5 Các nước tham chiến và hậu quả
- 6 Tóm tắt
- 7 Chú thích
- 8 Liên kết ngoài
Hoàn cảnh và nguyên nhân[sửa]
Lý do dẫn đến Chiến tranh thế giới thứ hai khác nhau trong mỗi nơi giao chiến. Tại châu Âu, lý do nằm xung quanh hậu quả của Chiến tranh thế giới thứ nhất: Đức muốn tránh phải tuân theo các điều kiện trong Hòa ước Versailles, chủ nghĩa phát xít ngày càng phổ biến và các lãnh tụ chủ nghĩa này có tham vọng cao, trong khi tình hình không ổn định tại Trung Âu và Đông Âu sau khi Đế quốc Áo-Hung tan rã làm chiến tranh dễ xảy ra. Tại Thái Bình Dương, ý định biến thành cường quốc của Nhật Bản và sự thắng thế của một số thủ lãnh quân phiệt đã khiến nước này có ý đồ chiếm Trung Quốc và các nước lân cận để thoả mãn nhu cầu tài nguyên mà quốc đảo nhỏ bé này không tự đáp ứng được, cuối cùng đã cuốn Nhật Bản vào chiến tranh.
Tình hình châu Âu[sửa]
Vào thập niên 1920 và 1930, chế độ phát xít giành được quyền lực tại Ý và Đức trong khi các đảng phát xít khác cũng có nhiều thế lực trong chính trường Trung Âu. Riêng tại Đức, đảng Đức quốc xã và thủ lĩnh Adolf Hitler đang có hoài bão tạo ra một chính quyền kiểu mẫu. Họ đã khơi dậy và khai thác niềm tự hào dân tộc của người Đức, cũng như các nền tảng trụ cột của chủ nghĩa phát xít như sự tôn trọng quân đội và tuân thủ chính quyền. Các sự kiện này khiến Đức trở thành một nước hùng mạnh với quân đội mạnh được xây dựng trên nền tảng tư tưởng chiến lược, một nền công nghiệp phát triển nhanh trong môi trường khuyến khích thương mại và sự ủng hộ của dân chúng trong việc giành lại đất đai đã bị mất sau Chiến tranh thế giới thứ nhất và danh dự quốc gia. Tại Ý, Benito Mussolini cũng dùng thuật hùng biện như Hitler, nhưng ít thành công hơn.
Sau khi Hitler lên nắm chính quyền, ông ta đặt ưu tiên vào việc tái tạo quân đội. Đức bỏ tiền ra để nghiên cứu các vũ khí nguy hiểm hơn và xây dựng các công nghiệp quân sự. Các thoả thuận với Liên Xô cho phép Đức huấn luyện các đơn vị lính trong bí mật, trái với Hiệp ước Versailles. Vào năm 1936, Hitler tái chiếm đóng Rhineland và vào năm 1938, Đức Quốc Xã sát nhập nước Áo.
Sau khi Áo bị sát nhập với Đức, Hitler đòi hỏi vùng Sudentenland từ Tiệp Khắc. Hai nước Anh và Pháp không muốn tham chiến, cũng không muốn lập liên minh với Liên Xô cho nên đã vứt bỏ liên minh quân sự với Cộng hoà Tiệp Khắc và ký Hiệp ước München vào ngày 29 tháng 9, trao một phần lãnh thổ Tiệp Khắc để nhân nhượng Đức. Đến ngày 16 tháng 3 năm 1939, Đức đã chiếm đóng toàn bộ Tiệp Khắc. Ý theo gương Đức, đã tiến hành xâm lược Ethiopia năm 1935 và sát nhập Albania vào ngày 12 tháng 4 năm 1939.
Vào ngày 22 tháng 5, Ý và Đức ký Hiệp ước Thép, chính thức hoá liên minh quân sự giữa hai nước. Vào ngày 23 tháng 8, Đức và Liên Xô ký Hiệp ước Molotov-Ribbentrop, một thoả thuận không xâm lược trong đó có một điều khoản bí mật chia sẻ Đông Âu giữa hai nước này. Thoả thuận này làm các nước Tây phương ngạc nhiên, nếu nhớ rằng hai nước này đã ủng hộ hai phía khác nhau trong Nội chiến Tây Ban Nha vừa mới kết thúc. Tuy nhiên với Liên Xô, hành động này không có gì khó hiểu vì Anh-Pháp đã từ chối lập liên minh chống Đức, mà họ thì không muốn một mình đối đầu với Đức tại thời điểm đó.
Tình hình châu Á[sửa]
Tại châu Á, Nhật Bản đã có mặt tại Trung Quốc khi chiến tranh bắt đầu. Các khu vực bị Nhật chiếm đóng trong quốc gia suy yếu này ngày càng nhiều trong những năm cuối thập niên 1930. Chiến tranh Trung-Nhật (1937-1945) đã bùng nổ sau khi hai phía Quốc dân đảng và Cộng sản bớt đánh nhau để tập trung vào việc đánh đuổi Nhật Bản ra khỏi Trung Quốc. Lúc đầu, Trung Quốc giành được một số thắng lợi, nhưng sau này chiều hướng quay sang phía Nhật và họ đã chiếm đóng hầu hết miền đông Trung Quốc. Trong cuộc tấn công của Nhật có nhiều sự kiện khi dân thường bị tàn sát tàn nhẫn, trong đó có sự kiện Thảm sát Nam Kinh, đã khiến dư luận quốc tế ra áp lực đòi hỏi Nhật rời khỏi Trung Quốc. Hoa Kỳ, trong khi biệt lập đối với châu Âu, đã bày tỏ sự quan tâm đối với các hoạt động của Nhật, và bắt đầu dùng các biện pháp trừng phạt như không cho hàng hóa được tàu chở đến Nhật, nhất là dầu mỏ.
Nhật đã chiếm đóng hầu hết các khu vực thành thị và công nghiệp tại Trung Quốc trước khi Chiến tranh thế giới thứ hai bắt đầu. Tuy thế, Trung Quốc không có hai tài nguyên quan trọng trong việc phát triển và bảo đảm an ninh của Nhật: đó là dầu mỏ và cao su. Có hai quan điểm trong các tướng lãnh Nhật về cách đạt được các tài nguyên này: một là đánh vào phía bắc, tức là vào lãnh thổ Liên Xô và chiếm lấy một phần lớn của Siberi và hai là đánh xuống phía nam vào các thuộc địa của Âu Châu tại Đông Nam Á. Sau Chiến tranh biên giới Xô-Nhật, nhiều người nghĩ rằng Nhật đã cho rằng cách đánh vào phía bắc không thể đạt được.
Diễn biến[sửa]
Chiến trường châu Âu[sửa]
Chiến trường châu Âu 1939-1941[sửa]
Vào ngày 1 tháng 9, chỉ một tuần sau khi Hiệp ước Molotov-Ribbentrop được ký kết, Đức xâm lược Ba Lan, khiến Anh và Pháp phải tuyên chiến với Đức để làm tròn bổn phận theo hiệp ước với Ba Lan. Vào ngày 17 tháng 9, lực lượng Liên Xô tiến vào Ba Lan từ miền đông khi biên giới đã bỏ trống do Ba Lan chuyển quân sang phía tây chống Đức, với lý do bảo vệ kiều dân gốc Nga và thu hồi lại những vùng đất đã bị Ba Lan chiếm giữ trong Chiến tranh Nga-Ba Lan (1919-1921). Sự xâm nhập từ 2 nước mạnh khiến chính phủ Ba Lan phải ra lệnh quân đội rút khỏi đất nước và tổ chức lại ở Pháp. Đến ngày 6 tháng 10, Ba Lan đã bị Đức, Liên Xô và các đồng minh của các nước này chiếm giữ hoàn toàn. Lãnh thổ Ba Lan do Đức kiểm soát nằm dưới quản lý của 1 viên Toàn quyền Đức trong khi lãnh thổ phía đông được Liên Xô được sáp nhập vào nước này (những vùng này ngày nay thuộc về Ukraina và Belarus).
Ngay sau đó, lực lượng Liên Xô bắt đầu tiến quân vào các nước cộng hòa gần biển Baltic. Tại 3 nước Baltic, quân đội Liên Xô không gặp kháng cự đáng kể, nhưng Phần Lan thì phản kháng quyết liệt, dẫn đến Chiến tranh Liên Xô-Phần Lan vào ngày 30 tháng 11 cho đến tháng 3 năm 1940. Cũng vào lúc này, Đức và các nước Đồng Minh Tây phương đang trải qua một sự yên tĩnh buồn cười, với việc 2 phía tuyên chiến với nhau nhưng không bên nào chịu ra tay trước. Sự yên tĩnh này kết thúc khi cả hai bên đều tính giành các nước Scandinavia còn lại và các khu mỏ quặng sắt quý giá ở Thụy Điển. Vào tháng 4, hai phía ngẫu nhiên bắt đầu tiến quân cùng lúc vào các nước Bắc Âu. Kết quả là Đức chiếm đóng được Đan Mạch trong khi một cuộc xung đột xảy ra tại Na Uy (xung đột đầu tiên giữa Đồng Minh và Trục) kết thúc với việc Anh kiểm soát Na Uy. Cuộc xung đột tại Na Uy cho thấy lực lượng hai phía là cân bằng, diễn biến nghiêng về phía Đức khi nước này khởi sự một cuộc tấn công vào Pháp vào ngày 10 tháng 5, bắt buộc các lực lượng Anh và Pháp đang ở Na Uy phải rút lui.
Cuộc tấn công vào Pháp và các nước Hà Lan, Bỉ và Luxembourg diễn ra rất nhanh chóng và giành thắng lợi vang dội. Người Đức đã huy động vào mặt trận này 3.350.000 quân, nhiều hơn bất kỳ mặt trận nào khác cho tới thời điểm đó. Trong vòng một tháng lực lượng Anh phải rút khỏi lục địa. Ý, với ý định thâu chiếm lãnh thổ, tuyên chiến với Pháp (nay đã tê liệt). Đến cuối tháng 6, Pháp đã đầu hàng theo Hiệp định Compiègne lần thứ hai, bị lực lượng Đức chiếm đóng hầu hết phần lớn các lãnh thổ, phần còn lại do chính quyền bù nhìn Vichy điều hành.
Sau khi Pháp sụp đổ, chỉ còn Anh chống lại Đức. Đức khởi đầu một cuộc tấn công hai nhánh vào Anh. Nhánh thứ nhất là những cuộc hải chiến trên Đại Tây Dương giữa các tàu ngầm, nay có thể sử dụng các cảng tại Pháp, và Hải quân Hoàng gia Anh. Các tàu ngầm được dùng để cản trở việc đưa hàng hóa theo đường biển. Nhánh thứ hai là một cuộc không chiến trên bầu trời Anh khi Đức dùng Không quân của họ để tiêu diệt Không quân Hoàng gia Anh, với ý định sử dụng ưu thế không gian để đổ bộ. Đến năm 1941, khi Anh vẫn còn đứng vững, và vì một số nỗi lo âu khác nổi lên, Đức rút lực lượng Không quân ra khỏi nước Anh.
Chiến trường Địa Trung Hải[sửa]
Trong khi Đức đang tập trung lực lượng đánh Anh, Ý mở cuộc tấn công Hy Lạp vào ngày 28 tháng 10 năm 1940. Cuộc tấn công này hoàn toàn thất bại: Hy Lạp chẳng những đánh lui Ý trở lại Albania, mà còn tham chiến theo phía Đồng Minh (trước đó Hy Lạp trung lập), cho phép Anh đổ bộ tại nước này để viện trợ và phòng thủ. Trong khi Ý đang đương đầu với Hy Lạp, nước Nam Tư láng giềng bị một cuộc đảo chính vào ngày 27 tháng 3 năm 1941, đồng thời trục xuất chính quyền đã ký Hiệp ước Ba Bên chỉ ba ngày trước. Đức cho một số quân đi ổn định khu vực Balkan. Kế hoạch được đặt ra và Đức mở cuộc tấn công cả hai nước Nam Tư và Hy Lạp vào ngày 6 tháng 4, quét sạnh và chiếm giữ khu vực này sau trận đánh tại Crete.
Chiến dịch Bắc Phi[sửa]
Vào tháng 8 năm 1940, với lực lượng lớn của Pháp tại Bắc Phi chính thức trung lập trong cuộc chiến, Ý mở một cuộc tấn công vào thuộc địa Somalia của Anh tại Đông Phi. Đến tháng 9 quân Ý vào đến Ai Cập (cũng đang dưới sự kiểm soát của Anh). Cả hai cuộc xâm lược này đều thất bại sau khi lực lượng Anh đẩy Ý ra khỏi cả hai khu vực và chiếm được nhiều thuộc địa Ý, trong đó có Đông Phi thuộc Ý và Libya.
Với sự thất bại của Ý, và thấy phe Trục có nguy cơ bị đẩy khỏi toàn bộ Phi Châu, Đức gửi Quân đoàn Phi châu dưới sự chỉ huy của Erwin Rommel đến Libya để tăng viện cho đồng minh của mình vào tháng 2 năm 1941. Đơn vị này, cùng với quân Ý, đã đánh một trận đánh ác liệt ven bờ biển Cyrenaica với lực lượng Anh vào năm 1941 và 1942. Cùng với trận chiến này, Hải quân Hoàng gia Anh và Regia Maria của Ý cũng đánh nhau để giành tuyến đường tiếp tế trên Địa Trung Hải, điển hình là trận đấu tại căn cứ quan trọng tại Malta. Vào đầu năm 1942, việc Anh thắng lợi trong cuộc đánh bại lực lượng Regia Maria khiến phía Đồng Minh thêm quân nhu và vật chất. Việc này cho phép các lực lượng Anh đẩy mạnh sau trận El Alamein thứ hai, chiếm gần hết toàn bộ Libya và đuổi quân Trục vào Tunisia. Vào tháng 11 năm 1942, tình trạng càng tệ hơn cho quân Trục khi Hoa Kỳ thực hiện Chiến dịch Bó Đuốc, đổ bộ vào Maroc, bao vây các lực lượng phe Trục. Cho đến tháng 5 năm 1943, toàn bộ các lực lượng phe Trục tại Bắc Phi đã bị đánh bại sau Chiến dịch Tunisia.
Trong lúc đó, tại Trung Đông, lực lượng Đồng Minh tấn công vào Syria và Liban, hai khu vực đang dưới sự kiểm soát của Pháp, cũng như Iraq, nơi chính quyền có thiện cảm với Đức. Việc này giúp lực lượng Đồng Minh củng cố quyền lực trong khu vực này.
Mặt trận phía đông[sửa]
Cuộc tấn công kịch liệt nhất trong cuộc chiến tranh này xảy ra vào tháng 6 năm 1941, khi Đức bất ngờ cắt đứt thỏa thuận không xâm lược với Liên Xô và tiến hành chiến dịch Barbarossa, một kế hoạch tấn công khổng lồ với 3.300.000 quân Đức và 60 vạn quân các nước chư hầu để chiếm đóng Moskva trước cuối năm. Chiến tranh Xô-Đức bắt đầu, các lực lượng Đức tiến lên nhanh chóng do yếu tố bất ngờ, những yếu kém và sai lầm trong điều binh của các chỉ huy Liên Xô cũng như trang bị huấn luyện kém cỏi và lạc hậu của Hồng quân, quân Đức bắt giữ được và tiêu diệt hơn 3 triệu quân Xô Viết. Họ tiến được một khoảng cách khá xa, nhưng cuối cùng không chạy đua được với thời gian, cho nên không hoàn thành mục tiêu. Hồng quân tử thủ với quyết tâm rất cao để kìm chân đối phương khiến lực lượng Đức bị tổn thất hơn 1 triệu quân sau 5 tháng chiến đấu. Khi mùa đông đến, quân Đức không quen tác chiến trong cái lạnh khắc nghiệt, cộng với quân số bị tiêu hao quá nhiều trong chiến đấu. Khi thời cơ thích hợp đã đến, cuộc phản công của Liên Xô với những lực lượng mạnh được tiến hành và đã đánh bật ngay tại ngoại ô Moskva.
Tuy bị nhiều thất bại vào cuối năm 1941, nhưng Đức tái tấn công vào năm 1942, tiến đến sát dãy núi Kavkaz, nhưng cũng bị Liên Xô phản công vào mùa đông, làm quân Đức tổn thất nặng nề, phản ánh trong việc tập đoàn quân số 6 Đức bị tiêu diệt tại Stalingrad. Trong mùa hè năm 1943, tại trận Vòng cung Kursk, Liên Xô đã tiêu diệt nhiều đơn vị Đức không thể thay thế được, nhất là các đơn vị thiết giáp. Từ đó cho đến khi hết chiến tranh, quân Liên Xô có thể hành quân tấn công tại mặt trận miền đông suốt năm. Đến cuối năm 1944, Liên Xô đã giành lại được phần lớn số lãnh thổ bị Đức chiếm đóng và ngày càng đẩy lùi lực lượng ngày càng suy yếu của Đức về phía tây, cho đến khi cuối cùng xuyên qua Đông Âu, và ngay cả Đức, khi chiến tranh sắp kết thúc. Nhiều đồng minh của Đức bị sụp đổ khi lực lượng Liên Xô tiến vào Romania, Hungary và khu vực Balkan. Sau cùng Liên Xô đã chiếm được Berlin vào năm 1945.
Quân đội Xô Viết tổn thất 8,67 triệu binh lính trong suốt 4 năm chiến tranh. Khoảng 6,537 triệu bị chết hoặc mất tích trong chiến đấu và 2,1 triệu tù binh chết trên tổng số 5,2 triệu bị bắt hoặc đầu hàng quân Đức. Khoảng 400.000 quân nhảy dù và du kích cũng thiệt mạng phía sau phòng tuyến của Đức.[3][4] Tổn thất về dân thường của Liên Xô là rất lớn, dao động trong khoảng 12-16 triệu người.
Chiến dịch Ý[sửa]
Với khu Bắc Phi được củng cố, các lực lượng Anh-Mỹ đổ bộ vào đảo Sicilia trong năm 1943, bắt đầu một cuộc tấn công vào phần "bụng mềm phía dưới của châu Âu". Cuộc tấn công vào Sicilia thành công, khiến chính quyền của Benito Mussolini sụp đổ và chính phủ mới của Ý ký hiệp định đình chiến với quân Đồng Minh. Các lực lượng Đức can thiệp để quân Đồng Minh không giành được toàn bộ Ý. Sau cuộc đổ bộ tại Salerno, tiến trình hành quân của Đồng Minh bị chậm lại bởi địa thế khó khăn đang được quân Đức có kinh nghiệm hơn chống giữ.
Mặt trận phía Tây[sửa]
Vào ngày 6 tháng 6 năm 1944, các lực lượng Đồng Minh Tây phương đổ bộ vào bờ biển Normandie, một vùng của Pháp đang bị Đức chiếm đóng. Chiến dịch được soạn ra từ nhiều năm trước, lực lượng nòng cốt là các đơn vị Mỹ, Anh cùng một số đơn vị khác như Canada, v.v. Chiến dịch bắt đầu bằng việc ném bom hàng loạt từ các căn cứ không quân bên kia eo biển nước Anh cùng với sự yểm trợ của khoảng 6000 khu trục hạm. Chiến dịch diễn ra rất khốc liệt, ngay những giờ phút đầu tiên đã có 3000 quân Đồng Minh tử trận. Cuộc chiến cù cưa giữa đôi bên diễn ra khá lâu, quân Đức bị đánh bại nhưng quân Đồng Minh cũng thiệt hại nặng. Khi chiến dịch này thành công, họ tiến sâu vào Pháp, đuổi quân Đức ra khỏi Pháp, nhưng thường bị thiếu tiếp tế cũng như bị quân Đức đang rút lui cản trở. Các cuộc đổ bộ khác tại miền Nam Pháp cuối cùng đã giải phóng nước này.
Khi tiến đến ranh giới Đức, lực lượng Đồng Minh phải dừng lại để chờ tiếp tế. Việc này tạo một cơ hội cho lực lượng Đức củng cố phòng thủ chống lại cuộc tấn công kế tiếp. Việc này dẫn đến sự ra đời của chiến dịch Market Garden, mục tiêu là sử dụng không quân thả lính dù vào sâu lãnh thổ nước Đức nhằm đánh chiếm trước các vị trí chiến lược như cầu, kho bãi, v.v. kết hợp với lực lượng xe tăng thọc sâu để tạo nên đòn quyết định kết thúc chiến tranh. MarketGarden trở thành chiến dịch đổ bộ bằng không quân lớn nhất lịch sử với hơn hàng ngàn máy bay tham gia. Quân Đồng Minh cố gắng xuyên thủng Hà Lan và qua sông Rhine để kết thúc chiến tranh vào năm 1944. Nhưng chiến dịch này bị thất bại và lực lượng Đồng Minh đã tiến đến Đức chậm hơn dự kiến.
Ước tính có khoảng 500.000 quân Đồng Minh bị thương vong trong những chiến dịch tiếp theo trận Normandie.
Lực lượng phe Trục thua cuộc tại châu Âu[sửa]
Tình hình Đức cuối năm 1944 là vô vọng. Các Đồng Minh Tây phương đang tiến vào biên giới Đức từ phía tây, chỉ tấn công thêm một lần nữa là chiếm được khu vực công nghiệp Rhineland. Liên Xô cũng đang ở một vị trí tương tự ở phía đông, không lâu sẽ vào đến tận Berlin. Các trận đánh bom hàng loạt từ Anh và Mỹ đã biến nhiều khu vực Đức thành gạch vụn, khiến ngành công nghiệp quân sự sụt giảm nghiêm trọng.
Đang bị bao vây từ các phía đông, tây và trên cao, Hitler đánh canh bạc cuối cùng để hy vọng không thua cuộc. Để tái tạo lại chiến thuật thành công vào năm 1940 đối với các nước Hà Lan, Bỉ và Luxembourg, các lực lượng Đức tấn công vào giữa mùa đông để chia rẽ các lực lượng Đồng Minh ở Bỉ. Phòng tuyến Đồng Minh bị uốn cong, nhưng không bị phá vỡ và cuối cùng phe Đồng Minh giành thắng lợi trong cuộc tấn công tại Ardennes. Tại miền đông, Đức dành hết mọi nỗ lực cuối cùng để phòng thủ thủ đô. Việc này cũng bị thất bại và lực lượng Liên Xô đánh chiếm Berlin vào cuối tháng 4 năm 1945 sau giao tranh quyết liệt.
Sau khi Berlin thất thủ và Hitler tự tử, Đức chỉ còn lại là một mảnh đất nhỏ tại châu Âu từ mũi bắc Na Uy cho đến phần trên của Ý. Vào ngày 9 tháng 5 năm 1945, các lực lượng Đức cuối cùng đầu hàng vô điều kiện.
Chiến trường châu Á-Thái Bình Dương[sửa]
Chiến trường châu Á-Thái Bình Dương khác với chiến trường châu Âu rất nhiều. Chiến trường này hầu hết được đánh tại các đảo Nhật Bản đã chiếm đóng trong khu vực Tây Thái Bình Dương và Đông Á cho nên hải chiến và các trận đánh gần biển xảy ra nhiều hơn các trận đánh trên đất liền như ở châu Âu.
Sự bành trướng của Nhật Bản[sửa]
Chiến tranh Trung-Nhật đang tiếp diễn tại Đông Á khi Chiến tranh thế giới thứ hai bắt đầu tại châu Âu, cho nên một vài sử gia cho rằng ngày Nhật xâm lăng Trung Quốc (ngày 7 tháng 7 năm 1937) là ngày bắt đầu chiến tranh tại chiến trường Thái Bình Dương. Tuy nhiên, nếu tính là một phần của Chiến tranh thế giới thứ hai, thì ngày 7 tháng 12 năm 1941 thường được nhắc đến như là ngày bắt đầu, khi Nhật tuyên chiến với Hoa Kỳ và các nước Đồng Minh bằng việc lực lượng của Hạm đội Liên Hợp Nhật Bản dưới sự chỉ huy của Đô đốc Yamamoto Isoroku tấn công bất ngờ vào Trân Châu Cảng (Pearl Harbor), Philippines và một số thuộc địa của các cường quốc châu Âu tại Đông Á và Tây Thái Bình Dương.
Nhật hành động nhanh chóng để chiếm các đảo ở Thái Bình Dương có giá trị phòng thủ nhằm làm cạn ý chí chiến đấu của Mỹ. Tại Trung Quốc và Đông Nam Á, Nhật tiếp tục bành trướng các khu vực được nó kiểm soát nhằm kịp thời khai thác tài nguyên để sử dụng.
Sáu tháng sau khi giao chiến, các hạm đội Nhật và Mỹ đánh nhau giữa Thái Bình Dương. Sau Trận chiến Midway, nòng cốt hạm đội tàu sân bay của Nhật đã bị tàn phá, và quân Nhật không tiến được nữa trên Thái Bình Dương. Nhật tiếp tục tìm cách trả đũa, nhưng quân Mỹ dùng biện pháp đánh theo vòng ngoài của Nhật, cùng lúc nhảy từ đảo này qua đảo nọ để đẩy Nhật phải lui lại.
Nhật Bản thua cuộc[sửa]
Khi Nhật bành trướng, họ để lại nhiều tiền đồn phòng thủ tại mỗi hòn đảo họ kiểm soát trên Thái Bình Dương. Kế hoạch của Mỹ để đối phó với các đảo này là chiếm những đảo cốt yếu cho việc tiến đến Nhật, trong khi làm giữ vững các đảo khác không bị chiếm. Thuỷ quân lục chiến Hoa Kỳ phải đánh nhiều trận đấu đẫm máu trên những hòn đảo này để chiếm giữ những đảo và sân bay để quân đội có thể tiến tới.
Tại phía nam của cuộc bành trướng của quân đội Nhận Bản, trên đảo New Guinea, Nhật đã bị quân lực Úc chặn lại, không chiếm giữ nổi toàn bộ đảo. Hai lực lượng này đánh nhau trong các khu rừng trong những hoàn cảnh khốc liệt để giành giật đảo này. Trong khi Tân Guinea không quan trọng lắm, nhưng quân Úc sợ sau khi Nhật chiếm giữ đảo này, Úc sẽ bị đe dọa.
Tại Đông Nam Á, Nhật đã tiến nhanh trong các thuộc địa của Anh cho đến khi bị kháng cự mãnh liệt tại Miến Điện. Quân lực Anh, trong đó có rất nhiều đơn vị người Ấn Độ, đã đuổi lùi quân Nhật tại trận đánh Kohima-Imphal và vì thế Nhật không đe dọa được Ấn Độ và các đường tiếp tế cần thiết cho quân Trung Quốc đang đánh các lực lượng Nhật tại đó.
Đến gần cuối chiến tranh, Mỹ chiếm được các căn cứ gần Nhật và bắt đầu ném bom vào các đảo nước này. Tuy không mạnh mẽ như tại Đức, việc ném bom rất có hiệu quả vì nhà cửa ở Nhật dễ sập hơn và người Nhật ít chuẩn bị trước hơn với mối đe dọa này. Thêm vào đó, việc mất các thuộc địa và quan trọng hơn là việc mất các tuyến hàng hải đã làm tê liệt khả năng thu thập tài nguyên cần thiết. Vì thế, ngành công nghiệp Nhật không thể sản xuất bằng mức mà Đức có thể duy trì được vào lúc chiến tranh sắp chấm dứt.
Quân Đồng Minh có kế hoạch đổ bộ vào Nhật, nhưng sự phát triển bom nguyên tử làm thay đổi tình hình. Ngày 6 và 9 tháng 8, hai quả bom đã được Hoa Kỳ thả xuống Hiroshima và Nagasaki. Quân đội Liên Xô sau khi kết thúc chiến tranh ở Đức đã tuyên bố chiến tranh với Nhật, và sau khi Mỹ thả bom nguyên tử xuống Hiroshima đã tấn công Đạo quân Quan Đông của Nhật đang đóng ở Mãn Châu ngày 9 tháng 8. Thấy rõ không thể cứu vãn được, ngày 15 tháng 8, Nhật hoàng tuyên bố đầu hàng Đồng Minh. Ngày 2 tháng 9 năm 1945, Nhật Bản ký văn kiện đầu hàng không điều kiện, sáu năm và một ngày sau khi cuộc thế chiến bắt đầu (kể từ ngày Đức xâm lược Ba Lan). Tuy nhiên hậu quả của hai vụ ném bom này thì cho đến gần đây, những người dân Nhật vẫn phải gánh chịu.
Ảnh hưởng đến dân thường[sửa]
Chiến tranh thế giới thứ hai đem đến cho dân thường nhiều nỗi đau thương chưa từng thấy. Trong hơn 50 triệu người chết vì chiến tranh trên một nửa là thường dân, bị giết bằng nhiều cách khác nhau. Nhiều người bị chết bởi bom đạn và nhiều hơn nữa vì việc thiếu lương thực và không có dịch vụ cần thiết cộng thêm việc phá hoại nhà cửa và các phương tiện cho dân trong chiến tranh. Nhiều hơn nữa bị chết vì các chiến dịch có mục tiêu là dân thường để giảm sự ủng hộ của quần chúng đối với chính quyền và tàn phá khả năng sản xuất vào việc chiến tranh. Thêm vào đó, nhiều người đã bị hành hình vì lý do quốc tịch, dân tộc và tín ngưỡng.
Trại tập trung Đức quốc xã (Holocaust)[sửa]
Chiến dịch tàn sát tù binh chiến tranh và thường dân điển hình nhất và có tổ chức nhất là các chương trình được vạch ra và thực hiện bởi Đức quốc xã. Ban đầu chỉ nhắm mục tiêu vào người Do Thái tại nước này, cộng thêm một số nhóm người ít người không ưa thích. Chế độ Đức quốc xã bắt đầu thành lập trại để cách ly các nhóm người này, sau đó dùng lao động cưỡng bách và cuối cùng tiêu diệt hàng loạt. Các nhóm người Do Thái, người đồng tính luyến ái và người có khuyết tật là các mục tiêu đầu tiên, nhưng những người đối lập chính trị như những người theo chủ nghĩa xã hội và các nhân vật tôn giáo (kể cả tín đồ Cơ đốc giáo) lên tiếng cũng bị bắt giữ.
Một khi chiến tranh bùng nổ và phần đất Đức xâm chiếm tăng lên, các lãnh thổ mới chiếm này cũng bị tính trong nỗ lực đó. Riêng Ba Lan đã bị ảnh hưởng rất nhiều, với gần toàn bộ dân số Do Thái tại nước này và một số đông người Cơ đốc giáo đã bị tiêu diệt. Hàng chục triệu Người Nga và các người Slav bị chinh phục khác cũng bị giam cầm tại hơn 100 trại tập trung của Đức trên khắp các vùnh lãnh thổ châu Âu bị nước Đức Quốc xã chiếm đóng. Các trại lớn nhất là Dachau, Buchenwald, Ravensbrück, Ausschwitz, Majdanek, Bergen Belsen, Gusen... Số người được giải phóng khỏi các trại này sau chiến tranh chỉ còn vài trăm nghìn.
Tổng số người đã bị giết trong các trại tập trung, trong các chương trình tiêu diệt và trong khi bị chính quyền Đức ngược đãi có lẽ không bao giờ có thể biết chính xác được. Có một số ước đoán cao hơn 10 triệu người, trong đó 5 tới 6 triệu là người Do Thái bị giết trong các chương trình tiêu diệt có mục đích.
Xô Viết[sửa]
Về phía mình, tức giận vì những tàn phá mà quân Đức gây ra cho đất nước mình, một bộ phận binh sĩ Hồng quân cũng có những hành động trả thù nhằm vào tù binh hoặc dân thường Đức. Theo một số tài liệu phương Tây, kể từ khi tiến vào nước Đức (1944-1945), ngoài việc cướp nhà dân và cửa hiệu[5] Hồng quân Liên Xô đã hãm hiếp hàng chục ngàn phụ nữ và trẻ em người Đức, từ 8 đến 80 tuổi[6][7][8][9]. Theo Franz Wilhelm Seidler, riêng ở Berlin là 20 ngàn tới 100 ngàn, các tỉnh còn lại từ 100 ngàn tới nửa triệu[10][11]. Rất nhiều nạn nhân trong số này bị từ 10 đến 12 lính hãm hiếp tập thể, và đa số bị hãm hiếp nhiều lần[12][13].
Tuy nhiên, giới sử học vẫn tranh cãi về tính xác thực và quy mô của những vụ hiếp dâm. Các nhà sử học Nga đã phủ nhận những cáo buộc về hiếp dâm hàng loạt, họ đưa ra bằng chứng là một lệnh ban hành ngày 19 tháng 1 năm 1945, yêu cầu việc ngăn ngừa ngược đãi thường dân Đức. Một lệnh của Hội đồng quân sự của Phương diện quân Byelorussia số một, có chữ ký của Nguyên soái Rokossovsky, đã ra lệnh xử bắn những binh lính phạm tội trộm cướp và hiếp dâm ngay tại hiện trường của vụ án. Một lệnh ban hành bởi Stavka (Bộ Tổng tư lệnh Tối cao Hồng quân) vào ngày 20 tháng 4 năm 1945 phổ biến tới binh sĩ rằng cần phải duy trì quan hệ tốt với người dân Đức để giảm kháng cự và để chiến sự kết thúc nhanh hơn.[14][15][16]
Trong khu vực chiếm đóng của Liên Xô, các thành viên của SED đã báo cáo cho Stalin cướp bóc và hãm hiếp bởi binh lính Liên Xô có thể dẫn đến một phản ứng tiêu cực của dân Đức đối với Liên Xô và hướng tới tương lai của chủ nghĩa xã hội ở Đông Đức. Stalin đã phản ứng một cách giận dữ: "Tôi sẽ không tha thứ bất cứ ai kéo danh dự của Hồng quân qua vũng bùn."[17][18]
Các nhà lãnh đạo Liên Xô rất bất bình với truyền thông của các nước phương Tây, khi họ vừa mới là đồng minh của họ trên mặt trận chống phát xít thì nay lại quay sang công kích Liên Xô. Bộ trưởng dân ủy ngoại giao Liên Xô V. M. Molotov chỉ ra rằng "chiến dịch hèn hạ" này nhằm phá hoại uy tín của Hồng quân và trút lên đầu những người lính Hồng quân tất cả những gì xảy ra do sự hỗn loạn trước đó tại những vùng do Liên Xô chiếm đóng. Ông nói: "Liên Xô và những bạn bè của chúng tôi trên thế giới đã có những thông tin cần thiết để chống lại chiến dịch tuyên truyền này".[19]
Tướng Gareyev, chủ tịch của Học viện Khoa học Quân sự Nga, nhận xét[20]:
- Tất nhiên, sự trả thù, bao gồm cả bạo lực tình dục, đã xảy ra. Một số binh sĩ chỉ đơn giản là không thể kiềm chế tức giận sau những gì Đức quốc xã đã làm trên đất nước chúng tôi. Nhưng các trường hợp này đã bị trừng phạt nghiêm khắc. Và việc trả thù đã không trở nên phổ biến. Bởi vì ngay khi chúng tôi chiếm đóng các thành phố, kỷ luật đã được thắt chặt. Chúng tôi cung cấp cho người dân Đức thực phẩm, chăm sóc y tế, tuần tra an ninh. Cá nhân tôi đã tham gia giải phóng Đông Đức. Tôi cam đoan, việc lạm dụng tình dục thậm chí không hề được nghe thấy.
Một phụ nữ Berlin, Elizabeth Shmeer, cho biết[21]:
- Đức quốc xã nói rằng nếu người Nga đến đây, họ sẽ tàn phá và hãm hiếp khủng khiếp. Nhưng thực tế sau đó rất khác: dù là những người bại trận, quân đội Đức đã gây ra rất nhiều đau khổ cho nước Nga, nhưng những người chiến thắng đã cho chúng tôi thực phẩm còn nhiều hơn những gì chính quyền cũ phân phát. Đối với chúng tôi điều đó rất khó hiểu. Một cách cư xử nhân đạo như vậy dường như chỉ người Nga làm được.
Mỹ[sửa]
Trong trận Okinawa, các nhà sử học Nhật Bản ước tính có trên 10 ngàn phụ nữ Nhật (khoảng 1/3 trong tổng số ngàn phụ nữ của đảo) bị lính Mĩ hãm hiếp trong chiến dịch kéo dài 3 tháng này.[22] Tờ New York Time thông báo khoảng 2000 dân thường trong 1 làng ở Katsuyama bị lính Mỹ giết và cưỡng hiếp [23]
Mỹ không tàn sát dân thường có hệ thống như Đức-Nhật[cần dẫn nguồn]. Nhưng các trận ném bom rải thảm của không quân Mỹ cũng đã khiến cho hàng trăm nghìn thường dân Đức và Nhật bị thiệt mạng. Riêng trong một trận oanh tạc thành phố Dresden, có vài chục ngàn dân thường Đức thiệt mạng. Các vụ ném bom Tokyo cũng khiến vài chục ngàn thường dân Nhật bản thiệt mạng.
Đặc biệt, Mỹ đã để lại một dấu ấn kinh hoàng cho cả thế giới cho tới ngày hôm nay. Đó là vụ ném bom nguyên tử xuống Hiroshima và Nagasaki lúc chiến tranh gần kết thúc. Theo lệnh của Tổng thống Harry S Truman, Ngày 6 tháng 8 năm 1945, quả bom nguyên tử thứ nhất mang tên "Little Boy" đã được thả xuống thành phố Hiroshima, Nhật Bản. Sau đó 3 hôm, ngày 9 tháng 8 năm 1945, quả bom thứ hai mang tên "Fat Man" đã phát nổ trên bầu trời thành phố Nagasaki.
Có nhiều nguyên nhân khiến con số chính xác người thiệt mạng không thống nhất[cần dẫn nguồn]. Các số liệu khác nhau bởi được thống kê vào các thời điểm khác nhau. Rất nhiều nạn nhân chết sau nhiều tháng, thậm chí nhiều năm bởi hậu quả của phóng xạ. Theo ước tính, 140.000 người dân Hiroshima đã chết bởi vụ nổ cũng như bởi hậu quả của nó. Số người thiệt mạng ở Nagasaki là 74.000. Ở cả hai thành phố, phần lớn người chết là thường dân.
Các công dân của các nước Đồng Minh cũng bị đau khổ trong các trường hợp họ là con cháu của những người từ các nước phe Trục. Điển hình là việc 120.000 người Mỹ gốc Nhật đã bị niêm phong gia sản và bị tập trung ở các trại giam giữa sa mạc trong thời kỳ chiến tranh (từ 1942 tới 1945), với lý do để đề phòng nguy cơ gián điệp.
Nhật[sửa]
Trong khi Holocaust do Đức gây ra rất có tổ chức và được nhiều người biết đến, số người bị giết có thể sánh được với số thường dân bị lực lượng Nhật tàn sát tại Trung Quốc.[cần dẫn nguồn] Tương tự như cách nhìn của Đức đối với các dân tộc phía đông nước Đức, người Nhật xem người Trung Quốc là mọi rợ và giới lãnh đạo chẳng những xem các tội ác chiến tranh là lẽ thường mà còn khuyến khích việc đó. Các ước tính số người bị chết do các hành vi này còn rất thiếu chính xác, nhưng có thể cao hơn 10 triệu, một số lượng lớn phụ nữ bị hãm hiếp có thể nhiều hơn các thống kê hiện tại.[cần dẫn nguồn] Một số khu vực dưới sự kiểm soát của Nhật bị nạn đói thảm khốc, như Nạn đói Ất Dậu tại miền Bắc Việt Nam.
Chiến tranh tổng lực[sửa]
Được bắt đầu bởi Đức để khủng bố và giảm tinh thần quần chúng trong các vùng thành thị để Đức có thể tiến tới nhanh hơn, chiến tranh chiến lược dùng sức mạnh trên không gian để đánh vào các thành phố địch. Các chiến dịch của Đức có hiệu quả hữu hạn vì mẫu các máy bay ném bom không phù hợp vào việc này và lực lượng không quân còn nhỏ.
Gần giữa chiến tranh, quân Đồng Minh bắt đầu dùng chiến thuật ném bom hàng loạt vào tận Đức. Để tránh sự chồng chéo nguy hiểm, có sự phân công: máy bay Anh thả bom ban đêm còn máy bay Mỹ đánh phá ban ngày. Với nhiều máy bay oanh tạc có tải trọng lớn và đủ khả năng bay đường dài, các trận ném bom này đã phá hủy nhiều thành phố Đức. Khi chiến tranh chấm dứt, họ có thể biến các khu vực đô thị thành một quầng lửa, làm tan tành thành phố. Số thường dân bị chết khá cao, tại Đức có khoảng 300.000 người. Riêng trong một trận oanh tạc thành phố Dresden, có vài chục ngàn dân thường Đức thiệt mạng. Việc các chiến dịch này có giúp đem đến chiến thắng mau hơn vẫn còn chưa rõ.
Dân thường tại Nhật Bản còn bị tấn công hơn nữa. Đức có các cơ sở công nghiệp xa nơi dân ở cho nên khu công nghiệp bị tấn công trước khu người ở. Trái lại, người dân Nhật ở đông đúc vào các khu vực thành phố trong các ngôi nhà được xây dựng bằng gỗ (tại Đức nhà cửa phần lớn được xây bằng đá), dễ bị đốt cháy và lan tràn khắp thành phố khi các quả bom được ném xuống. Thêm vào đó, Mỹ cũng sử dụng các máy bay thả bom mới hơn và lớn hơn tại Đức.
Nếu tính đến cuối cùng, cú đánh mạnh nhất là hai cuộc tấn công bằng bom nguyên tử vào hai thành phố Hiroshima và Nagasaki. Tổng số người Nhật bị thiệt mạng lên đến 400.000 người lúc ban đầu, và thêm nhiều người chết vì di chứng nhiễm phóng xạ trong nhiều năm kế tiếp. Có sự tranh cãi về việc có cần thiết phải thả bom nguyên tử trên đất Nhật hay không. Phía Mỹ vẫn cho rằng việc này đã dẫn đến việc Nhật đầu hàng một cách mau chóng, tránh thương vong cao cho quân Mỹ nếu đánh vào Nhật bằng chiến tranh quy ước (như kinh nghiệm đánh lên hai đảo Iwo Jima và Okinawa đã cho thấy).
Kết quả[sửa]
Hậu quả trực tiếp của chiến tranh này là sự chiến thắng của phía Đồng Minh. Mỗi nước trong phe Trục đều phải đầu hàng vô điều kiện. Đức bị các lực lượng từ Mỹ, Anh, Liên Xô và Pháp chiếm đóng, trong khi Áo bị chia cắt từ Đức và cũng bị chiếm đóng một cách tương tự. Nhật bị quân Mỹ chiếm đóng trong khi Liên Xô chiếm đóng các nước Đông Âu.
Trái với Chiến tranh thế giới thứ nhất, khi các giới hạn làm suy yếu các nước và các nước thua cuộc bị ngăn chặn việc tái hội nhập cộng đồng quốc tế, các nước thua cuộc đã được cung cấp viện trợ để phục hồi và hội nhập cộng đồng thế giới như các quốc gia hoà bình khác. Vì lẽ đó, Đức và Nhật đã trở thành hai nước quan trọng và có nhiều ảnh hưởng mà không cần phải khiêu chiến.
Sự thất bại của Hội Quốc Liên trong việc ngăn chặn chiến tranh đã dẫn đến việc thành lập Liên Hiệp Quốc, một tổ chức quốc tế mới và có nhiều sửa đổi, cho đến nay vẫn là tổ chức quan trọng nhất trong việc thúc đẩy hoà bình và hợp tác.
Tổn thất nhân mạng[sửa]
Tại Châu Âu[sửa]
Thống kê năm 1965 của Liên Hợp Quốc cho biết chỉ riêng số người thiệt mạng do chiến tranh ở Châu Âu đã lên đến 49.257.000 người. Những nước chịu thiệt hại lớn nhất gồm:
- Liên Xô: 20.000.000 người [cần dẫn nguồn](theo tài liệu của Krivosheev năm 2005, con số này là 27.000.000 người bao gồm 10,7 triệu quân nhân và hơn 16 triệu thường dân) (tài liệu khác ước lượng 8,7 triệu quân Liên Xô thiệt mạng [cần dẫn nguồn]; những nghiên cứu mới nhất của Nga tổng người chết có thể vượt 30 triệu) [24]
- Đức: 9.700.000 người (theo tài liệu nghiên cứu năm 2000 của tiến sĩ Rüdiger Overmans, con số này là 5.300.000 quân nhân, 3.170.000 thường dân và 1.400.000 người Đức ở các quốc gia khác) [cần dẫn nguồn]
- Ba Lan: 6.028.000 người (theo tài liệu của Viện IPN - Ba Lan năm 2000, con số này là 5.600.000 đến 5.800.000 người, trong đó có khoảng 3.000.000 người Do Thái) [cần dẫn nguồn]
- Nam Tư: 1.600.000 người [cần dẫn nguồn]
- Pháp: 520.000 người [cần dẫn nguồn]
- Italia: 500.000 người [25]
- Tiệp Khắc: 364.000 người[cần dẫn nguồn]
- Hoa Kỳ: 325.000 người [cần dẫn nguồn]
- Anh: 320.000 người. [cần dẫn nguồn]
Tại Châu Á - Thái Bình Dương[sửa]
- Hoa Kỳ: khoảng 300.000 người[cần dẫn nguồn]
- Nhật Bản: khoảng 2.200.000 người[cần dẫn nguồn]
- Trung Quốc: ước tính 18-20.000.000 người[cần dẫn nguồn]
- Hai miền Triều Tiên: khoảng 1.000.000 người[cần dẫn nguồn]
- Ấn Độ: 2.587.000 người[cần dẫn nguồn]
- Việt Nam: hơn 2.300.000 người[cần dẫn nguồn]
- Indonesia: khoảng 3.000.000 đến 4.000.000 người[cần dẫn nguồn]
Hậu quả lâu dài[sửa]
Ngay sau chiến tranh, liên minh Đồng Minh đã bị rạn nứt khi có xung đột về hệ tư tưởng. Mỗi phía đã giành một khu vực khác nhau trong các lãnh thổ phe Trục. Tại châu Âu, mỗi phía liên minh với nhau trong khu vực ảnh hưởng. Về phía tây, các nước Mỹ, Anh và Pháp đã lập ra Liên minh Bắc Đại Tây Dương (NATO). Về phía đông, Liên Xô lập ra liên minh với các nước Đông Âu khác trong Hiệp ước Warszawa. Xung đột giữa hai phái sau này là một trong những hậu quả của cuộc chiến tranh này.
Khắp mọi nơi, các phong trào chống thực dân phát triển mạnh hơn khi chiến tranh kết thúc. Điều này xuất phát từ hệ quả của Thế chiến thứ hai:
- Những thiệt hại của các cường quốc châu Âu trong cuộc chiến này khiến họ mất đi rất nhiều năng lực quân sự và kinh tế khả dĩ có thể duy trì hệ thống thuộc địa. Trong khi đó các dân tộc thuộc địa đã chống lại một cách sống còn, quyết không nhân nhượng (như trường hợp Algérie).
- Thời kỳ bị Đức chiếm đóng đã gây nên tác động sâu sắc đến tâm lý các dân tộc châu Âu. Họ biết đến mất mát của chiến tranh và nỗi khổ đau khi phải chịu ách thống trị. Điều này ít nhiều đã ảnh hưởng đến quyết tâm muốn trở lại cai trị các dân tộc thuộc địa của họ.
- Các cuộc chiếm đóng của Đức Quốc xã ở Bắc Phi và Nhật Bản ở châu Á đã tàn phá uy tín của Anh, Pháp, Hà Lan đối với hệ thống thuộc địa của họ. Các dân tộc thuộc địa đã nhận thức được rằng những cường quốc cai trị mình vẫn có thể bị đánh bại.
- Sự trỗi dậy của bá quyền Mỹ và việc mở rộng ảnh hưởng của Liên Xô cũng tạo nguồn ủng hộ cho phong trào giải phóng thực dân, vì họ muốn hất cẳng tất cả các đế quốc châu Âu để thiết lập các lợi ích của họ trên thế giới, và điều này cũng không khó khăn mấy khi Tây Âu phải phụ thuộc vào viện trợ Mỹ để tái thiết.
- Phong trào giải phóng dân tộc xảy đến là sự tất yếu. Những điều kiện vào cuối cuộc Thế chiến thật sự là cơ hội lớn cho các nước thuộc địa.
Một vài cuộc xung đột đã trở thành chiến trường cho các cường quốc trong Chiến tranh Lạnh, thậm chí có nhiều cuộc đã xảy ra trước khi Chiến tranh Lạnh bắt đầu. Hai nước Anh và Pháp đã phải từ bỏ phần lớn các thuộc địa sau chiến tranh. Ấn Độ giành được độc lập từ Anh và Philippines giành độc lập từ Mỹ. Tại Đông Dương và nhiều thuộc địa tại châu Phi, các lực lượng kháng chiến phải chiến đấu mới giành được độc lập.
Một quốc gia quan trọng đã xuất hiện là Israel. Sau cuộc thảm sát Holocaust, dân Do Thái trên thế giới rất khao khát có được một quốc gia riêng. Nhiều người Do Thái đã có kinh nghiệm chiến đấu trong chiến tranh là việc quan trọng mà quốc gia này luôn phải đương đầu để được độc lập và tồn tại.
Các nước tham chiến và hậu quả[sửa]
Tất cả mọi quốc gia trên thế giới đều bị Chiến tranh thế giới thứ hai ảnh hưởng ít nhiều. Phần lớn đã tham chiến theo phía Đồng Minh hay phe Trục, và một số đã theo cả hai. Một số nước được thành lập vì chiến tranh, và một số không tồn tại được.
Một số quốc gia tham chiến quan trọng nhất được liệt kê sau đây:
- Đức: Cường quốc chính của phe Trục tại châu Âu, chiến tranh bắt đầu khi Đức xâm lược Ba Lan, và chiến tranh chấm dứt tại chiến trường châu Âu sau khi Đức đầu hàng.
- Pháp: Lực lượng chính của Đồng Minh tại lục địa châu Âu, Pháp đã tuyên chiến với Đức sau việc xâm lược Ba Lan. Pháp không hăng hái trong việc tham chiến và không chống cự nổi lực lượng Đức sau khi bị xâm lược vào năm 1940. Khi chính quyền Pháp đầu hàng nhục nhã, một chính quyền bù nhìn thân Đức được thành lập, nhưng một số thuộc địa của Pháp vẫn trung thành với lực lượng Pháp Tự do vốn đứng về phía Đồng minh.
- Anh: Trong khi Anh không có khả năng sản xuất như Mỹ hay có nhân lực như Liên Xô, họ vẫn là một thành phần quan trọng trong việc chiến thắng của lực lượng Đồng Minh trên cả hai chiến trường.
- Ý: Một đồng minh của Đức vào ban đầu, Ý có rất nhiều tham vọng lãnh thổ. Họ chỉ tham chiến sau khi số phận của Pháp đã an bài. Nỗ lực chiếm Hy Lạp và Ai Cập thất bại, thêm vào đó nhiều thất bại hải quân tại vùng Địa Trung Hải đã cho thấy Ý không đủ chuẩn bị cho cuộc chiến tranh này. Ý không có một quân đội mạnh, trang bị yếu kém, tinh thần bạc nhược ngay cả khi chiến đấu trên lãnh thổ của mình.Sau khi bị quân Đồng Minh xâm chiếm, nước Ý phát xít bị sụp đổ, một chính quyền mới thành lập theo phía Đồng Minh và đánh lại đồng minh Đức của họ.
- Liên Xô: Đã ký thỏa thuận không xâm lược với Đức và có hành động xâm lược Phần Lan. Tuy nhiên, sau khi Đức thình lình tấn công vào năm 1941, Liên Xô theo phía Đồng Minh. Liên Xô bị nhiều tổn thất trước quân đội Đức, nhưng cuối cùng cũng thay đổi chiều hướng và chiếm đóng Berlin để chiến thắng tại châu Âu. Chính tại mặt trận Xô - Đức, quân đội phe Trục đã phải gánh chịu những tổn thất to lớn nhất: theo số liệu gần đây thì tổng số quân Đức bị chết, bị thương và bị bắt làm tù binh trong chiến tranh thế giới lần thứ hai là gần 14 triệu người, trong đó riêng ở mặt trận Xô - Đức là 10,7 triệu người, chưa kể hơn 1,2 triệu quân Nhật và đồng minh châu Á của Nhật đầu hàng họ trong Chiến dịch Mãn Châu.
- Nhật Bản: Một trong những cường quốc phe Trục, Nhật Bản có lý do tham chiến riêng. Không đủ tài nguyên, Nhật đã nỗ lực giành tài nguyên từ khu vực tây Thái Bình Dương và Đông Á. Nhưng họ không đủ tiềm lực để đánh quân Đồng Minh, và đã bị đẩy lùi, và cuối cùng bị thả bom nguyên tử, khiến chiến tranh kết thúc.
- Trung Quốc: Không còn nhận dạng là một quốc gia được nữa khi chiến tranh bắt đầu, Trung Quốc đã nhận lãnh đòn chủ nghĩa quân phiệt của Nhật trên một thập kỷ. Cả hai phía Quốc dân đảng, với sự ủng hộ của Hoa Kỳ, và phía Đảng Cộng sản, họ dùng cách đánh du kích đã kháng cự chống Nhật.
- Hoa Kỳ: Đang phân vân về vấn đề tham chiến, Hoa Kỳ bị cuốn vào chiến tranh khi Nhật tấn công bất ngờ và Đức tuyên chiến. Hoa Kỳ dùng khả năng kinh tế và công nghiệp an toàn để tiếp tế cho tất cả các nước Đồng Minh và đã tạo lực lượng và duy trì nỗ lực tại châu Âu và Thái Bình Dương. Hoa Kỳ cũng là nước tham gia trên nhiều mặt trận nhất và viện trợ nhiều nhất cho các nước Đồng Minh.
Tóm tắt[sửa]
Chiến tranh thế giới thứ hai là một cuộc xung đột vũ trang lớn nhất lịch sử. Không cuộc xung đột nào trước đó hay sau đó bao gồm số nước tham gia nhiều hơn, ảnh hưởng diện tích đất lớn hơn, hay giết nhiều mạng nguời và phá hoại nhiều hơn. Tuy nhiên, sự lớn lao của cuộc chiến này chỉ là một trong nhiều khía cạnh nổi bật nhất của nó. Một số khía cạnh khác đáng được chú ý là:
- Ảnh hưởng thế giới lâu dài: Hầu hết các quốc gia đã theo phía này hay phía kia trong chiến tranh. Một số quốc gia theo cả hai phía vào các thời điểm khác nhau. Mọi lục địa có người ở, trừ Nam Mỹ, đều có trận chiến. Ngay cả các nước trung lập cũng bị ảnh hưởng sâu sắc trong chiến tranh và sau chiến tranh.
- Phát triển kỹ thuật: Trong nhiều lĩnh vực kỹ thuật, sự tiến triển rất nhanh chóng vì chiến trường có nhu cầu cải tiến kỹ thuật. Diễn tiến này có rất rõ trong trong các lĩnh vực kỹ thuật quân sự, từ máy bay đến xe cộ và máy tính.
- Bom nguyên tử: Chiến tranh thế giới thứ hai đã dẫn đến một cuộc cạnh tranh giữa một số nước để khai thác năng lượng nguyên tử và phát triển vũ khí hạt nhân. Nước Mỹ thắng cuộc trong cạnh tranh này và đã sử dụng vũ khí nguyên tử lần đầu tiên trên thế giới để tạo ra ưu thế trong việc phân chia thế giới sau chiến tranh.
- Chiến tranh tổng lực: Chiến tranh này đã diễn ra theo cách thức chiến tranh tổng lực như Thế chiến I (strategic warfare) [26]. Chiến tranh này không những chỉ là để đánh bại quân địch và chia cắt vật chất, mà còn phải tấn công thẳng vào các khu vực người ở và công nghiệp để phá hủy khả năng sản xuất và ý chí của địch.
- Kháng cự của người dân: Chiến tranh du kích không phải mới, nhưng trong hầu hết những nước bị quân địch (đặc biệt là Đức và Nhật) chiếm giữ, nhiều cuộc nổi dậy kháng chiến đã nổ ra. Mặc dù các phong trào này thường không tự giải phóng được đất nước, họ cũng đã làm quân chiếm đóng phải hao tổn công sức, và lãnh thổ không bao giờ bị chiếm giữ toàn bộ. Việc này đã chứng minh rằng, việc chinh phục và lôi kéo một dân tộc đối nghịch bằng vũ lực là một chuyện không dễ dàng.
Chú thích[sửa]
- ^ Sommerville, Donald (14 tháng 12 năm 2008). The Complete Illustrated History of World War Two: An Authoritative Account of the Deadliest Conflict in Human History with Analysis of Decisive Encounters and Landmark Engagements. Lorenz Books. tr. 5. ISBN 0754818985.
- ^ The Second World War was really an extension of the first-WWI vs WWII
- ^ G. I. Krivosheev. Soviet Casualties and Combat Losses. Greenhill 1997 ISBN 1-85367-280-7
- ^ http://www.soldat.ru/doc/casualties/book/chapter5_05.html
- ^ Hubertus Knabe, Tag der Befreiung? Das Kriegsende in Ostdeutschland (Ngày giải phóng? Kết thúc chiến tranh ở Đông Đức); mua sách này trên Amazon
- ^ Antony James Beevor, Berlin: The Downfall 1945 (Ngày tàn của Berlin năm 1945), trang 28; mua sách này trên Amazon
- ^ Báo The Guardian trích sách của Antony James Beevor, ngày 1 tháng 5 năm 2002
- ^ Alfred-Maurice de Zayas, Die Anglo-Amerikaner und die Vertreibung der Deutschen, Tr. 87, Ullstein, 1988. Để kiểm chứng, có thể mua sách này trên Amazon
- ^ Hanna Schissler The Miracle Years: A Cultural History of West Germany, 1949–1968 [1]
- ^ Franz Wilhelm Seidler và Alfred-Maurice de Zayas, Kriegsverbrechen in Europa und im Nahen Osten im 20. Jahrhundert (Tội ác chiến tranh ở Châu Âu, Đông Đức trong thế kỷ 20); mua sách này trên PreisTrend hoặc trên Amazon
- ^ Theodor Schieder, Dokumentation der Vertreibung der Deutschen aus Ost-Mitteleuropa (Tư liệu về việc người Đức bị bắt phải di cư khỏi miền đông Trung Âu), nhà xuất bản Deutscher Taschenbuch Verlag (DTV), München, Đức, năm 2004; mua sách trên website của DTV
- ^ William Hitchcock, The Struggle for Europe: The Turbulent History of a Divided Continent, 1945-2002 (Cuộc chiến giành Châu Âu: Lịch sử hỗn loạn của một lục địa bị chia cắt, 1945-2002); mua sách này trên Amazon
- ^ Helke Sander và Barbara Johr, phim tư liệu BeFreier und Befreite. Krieg, Vergewaltigung, Kinder (Những kẻ đem lại tự do lại cướp mất tự do. Chiến tranh, hãm hiếp, và trẻ con); mua phim tư liệu này trên Amazon
- ^ http://actualhistory.ru/51
- ^ http://gpw.tellur.ru/page.html?r=books&s=beevor
- ^ http://svpressa.ru/war/article/8271/
- ^ Wolfgang Leonhard, Child of the Revolution,Pathfinder Press, 1979, ISBN 0-906133-26-2
- ^ Norman M. Naimark. The Russians in Germany: A History of the Soviet Zone of Occupation, 1945–1949. Harvard University Press, 1995. ISBN 0-674-78405-7
- ^ Бивор, Энтони. Падение Берлина. 1945. — М.: АСТ; Транзиткнига, 2004. Bản gốc: Anthony Beevor. Berlin. The Downfall 1945. — London. Viking, 2002. (Anthony Beevor. Berlin sụp đổ - 1945. AST; Tranzitkniga. Moskva. 2004. Chương 27: Nạn nhân của chiến thắng)
- ^ http://www.trud.ru/article/21-07-2005/90824_nasilie_nad_faktami/print
- ^ http://militera.lib.ru/research/dukov_ar/index.html
- ^ H-Net review of The GI War against Japan: American Soldiers in Asia and the Pacific during World War II
- ^ Lisa Takeuchi Cullen (13 tháng 8 năm 2001). “Okinawa Nights”. TIME. Truy cập ngày 5 tháng 4 năm 2010.
- ^ Báo Sự thật,Mascow, 1998
- ^ Lịch sử quân sự Ý trong Thế chiến 2, bản wikipedia tiếng Anh
- ^ vi.wikipedia: Chiến tranh thế giới I
Tham khảo[sửa]
- Churchill, Winston (1948-53), The Second World War, 6 vols.
- Gilbert, Martin (1995) Second World War, Phoenix, ISBN 1-85799-346-2
- Keegan, John (1989) The Second World War
- Liddel Hart, Sir Basil (1970), History of the Second World War Cassel & Co; Pan Books,1973, London
- Murray, Williamson và Millett, Allan R. (2000) A War to Be Won: Fighting the Second World War ISBN 0-674-00163-X
- Overy, Richard, Why the Allies Won, Pimlico, 1995. ISBN 0-7126-7453-5
- Weinberg, Gerhard L., A World at Arms: A Global History of World War II (1994) ISBN 0-521-44317-2
Liên kết ngoài[sửa]
- Hình ảnh về cuộc chiến
- WW2 People's War - Dự án của BBC: Thu thập các câu chuyện của những người bình thường trong Thế chiến thứ hai
- Lịch sử BBC: Thế chiến thứ hai
- Lưu trữ bài báo trực tuyến
- Mạng WorldWar-2
- Thương vong của các quốc gia trong Thế chiến thứ hai

markdown:
# Chiến tranh thế giới thứ hai
[Đệ Nhị Thế chiến](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%87_Nh%E1%BB%8B_Th%E1%BA%BF_chi%E1%BA%BFn&redirect=no))
|
|
|.
|
Địa điểm Kết quả |Tham chiến
|Đồng Minh |
|
|Chỉ huy|
|Chỉ huy Phe Đồng Minh
||Chỉ huy Phe Trục
|
|Tổn thất|
|
|Tử vong quân sự:
Trên 16.000.000
Tử vong dân sự:
Trên 45.000.000
Tổng tử vong:
Trên 61.000.000 (1937–45)
|
|Tử vong quân sự:
Trên 8.000.000
Tử vong dân sự:
Trên 4.000.000
Tổng tử vong:
Trên 12.000.000 (1937–45)
|.|
|
|
**Chiến tranh thế giới thứ hai** (cũng được nhắc đến với tên gọi **Đệ nhị thế chiến**, **Thế chiến thứ hai**, hay **Đại chiến thế giới lần thứ hai**,...) là cuộc chiến tranh thế giới thảm khốc bắt đầu từ năm [1937](/wiki/1937) hoặc [1939](/wiki/1939) và chấm dứt vào năm [1945](/wiki/1945) giữa các lực lượng [Đồng Minh](/wiki/Kh%E1%BB%91i_%C4%90%E1%BB%93ng_Minh_th%E1%BB%9Di_Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai) và [Trục](/wiki/Phe_Tr%E1%BB%A5c) theo [chủ nghĩa phát xít](/wiki/Ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_ph%C3%A1t_x%C3%ADt). Hầu hết mọi lục địa trên thế giới đều bị ảnh hưởng của cuộc chiến này, ngoại trừ [châu Nam Cực](/wiki/Ch%C3%A2u_Nam_C%E1%BB%B1c) và [Nam Mĩ](/wiki/Nam_M%E1%BB%B9). Nó là cuộc chiến rộng lớn và tai hại nhất trong [lịch sử nhân loại](/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi). [[1]](#cite_note-1)
Các nguyên nhân cuộc chiến được nêu ra thì có nhiều và là một đề tài đang được tranh cãi, trong đó có
[Hòa ước Versailles](/wiki/H%C3%B2a_%C6%B0%E1%BB%9Bc_Versailles), [đại khủng hoảng](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_kh%E1%BB%A7ng_ho%E1%BA%A3ng), [chủ nghĩa dân tộc](/wiki/Ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_d%C3%A2n_t%E1%BB%99c) và [chủ nghĩa quân phiệt](/wiki/Ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_qu%C3%A2n_phi%E1%BB%87t). Cũng chưa có sự thống nhất trong việc tính ngày bắt đầu cuộc chiến: một số người cho rằng đó là khi [Đức](/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c) xâm lược [Ba Lan](/wiki/Ba_Lan) vào ngày [1 tháng 9](/wiki/1_th%C3%A1ng_9) năm [1939](/wiki/1939), một số người khác tính ngày [Nhật Bản](/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n) [xâm lược](/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_L%C6%B0_C%C3%A2u_Ki%E1%BB%81u) [Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c) vào ngày [7 tháng 7](/wiki/7_th%C3%A1ng_7) năm [1937](/wiki/1937), còn một số khác thì tính vào một ngày còn sớm hơn nữa: ngày Nhật xâm lăng [Mãn Châu](/wiki/M%C3%A3n_Ch%C3%A2u) vào năm [1931](/wiki/1931). Cũng một số người khác cho rằng hai thế chiến chỉ là một cuộc chiến được chia ra bởi một cuộc ngừng bắn. [[2]](#cite_note-2)
Các chiến sự đã xảy ra tại
[Đại Tây Dương](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_T%C3%A2y_D%C6%B0%C6%A1ng), [châu Âu](/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%82u), [Bắc Phi](/wiki/B%E1%BA%AFc_Phi), [Trung Đông](/wiki/Trung_%C4%90%C3%B4ng), [Địa Trung Hải](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Ba_Trung_H%E1%BA%A3i), [Thái Bình Dương](/wiki/Th%C3%A1i_B%C3%ACnh_D%C6%B0%C6%A1ng) và phần lớn của [Đông Á](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_%C3%81) và [Đông Nam Á](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_Nam_%C3%81). Cuộc chiến kết thúc tại châu Âu khi Đức đầu hàng vào ngày [8 tháng 5](/wiki/8_th%C3%A1ng_5), 1945 nhưng vẫn còn tiếp diễn tại [châu Á](/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%81) cho đến khi Nhật đầu hàng vào ngày [2 tháng 9](/wiki/2_th%C3%A1ng_9) năm 1945.
Khoảng 62 triệu người đã bị chết do cuộc chiến này (thống kê vẫn tiếp tục nghiên cứu), kể cả các hành động tàn sát diệt chủng của
[Đức Quốc Xã](/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c_Qu%E1%BB%91c_X%C3%A3) ( [Holocaust](/wiki/Holocaust)). 60% người chết là thường dân, chết vì bệnh dịch, nạn đói, nạn diệt chủng và bom đạn. Thiệt hại nặng nhất là Liên Xô với 23 triệu người chết, Trung Quốc với 10 triệu người, theo phần trăm dân số thì là Ba Lan với 16% (5,6 triệu người chết so với 34,8 triệu người trước chiến tranh). Chiến tranh thế giới thứ hai là một cuộc [chiến tranh toàn diện](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_to%C3%A0n_di%E1%BB%87n), kể cả dân thường không ở mặt trận cũng bị đánh bom hàng loạt. [Vũ khí nguyên tử](/wiki/V%C5%A9_kh%C3%AD_h%E1%BA%A1t_nh%C3%A2n), [máy bay phản lực](/wiki/M%C3%A1y_bay_ph%E1%BA%A3n_l%E1%BB%B1c), [ra-đa](/wiki/Ra_%C4%91a) v.v. là một số phát minh trong cuộc chiến.
Sau cuộc chiến, châu Âu bị chia ra làm hai phái: một phía chịu ảnh hưởng phương Tây do
[Hoa Kỳ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) đứng đầu, còn phía kia chịu ảnh hưởng của [Liên Xô](/wiki/Li%C3%AAn_X%C3%B4). Các nước phụ thuộc Hoa Kỳ nằm trong kế hoạch khống chế chính trị thông qua viện trợ kinh tế mang tên [Kế hoạch Marshall](/wiki/K%E1%BA%BF_ho%E1%BA%A1ch_Marshall) trong khi các nước kia trở thành các nước [cộng sản](/wiki/Ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_c%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n) phụ thuộc Liên Xô. [Tây Âu](/wiki/T%C3%A2y_%C3%82u) liên kết đồng minh trong [Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương](/wiki/NATO), trong khi các nước [Đông Âu](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_%C3%82u) liên kết đồng minh theo [Hiệp ước Warszawa](/wiki/Kh%E1%BB%91i_Warszawa). Các liên minh này đóng vai trò quan trọng trong [Chiến tranh Lạnh](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_L%E1%BA%A1nh) sau này. Tại châu Á, sự chiếm đóng Nhật Bản của quân đội Hoa Kỳ đã Tây hóa nước này, trong khi Trung Quốc bị chia ra thành hai nước: nước [Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Trung_Hoa) và nước [Trung Hoa Dân quốc](/wiki/Trung_Hoa_D%C3%A2n_Qu%E1%BB%91c) tại [Đài Loan](/wiki/%C4%90%C3%A0i_Loan).
## Mục lục
[1 Hoàn cảnh và nguyên nhân](#Ho.C3.A0n_c.E1.BA.A3nh_v.C3.A0_nguy.C3.AAn_nh.C3.A2n) [2 Diễn biến](#Di.E1.BB.85n_bi.E1.BA.BFn) [2.1 Chiến trường châu Âu](#Chi.E1.BA.BFn_tr.C6.B0.E1.BB.9Dng_ch.C3.A2u_.C3.82u) [2.2 Chiến trường châu Á-Thái Bình Dương](#Chi.E1.BA.BFn_tr.C6.B0.E1.BB.9Dng_ch.C3.A2u_.C3.81-Th.C3.A1i_B.C3.ACnh_D.C6.B0.C6.A1ng)
-
[3 Ảnh hưởng đến dân thường](#.E1.BA.A2nh_h.C6.B0.E1.BB.9Fng_.C4.91.E1.BA.BFn_d.C3.A2n_th.C6.B0.E1.BB.9Dng) [4 Kết quả](#K.E1.BA.BFt_qu.E1.BA.A3) [5 Các nước tham chiến và hậu quả](#C.C3.A1c_n.C6.B0.E1.BB.9Bc_tham_chi.E1.BA.BFn_v.C3.A0_h.E1.BA.ADu_qu.E1.BA.A3) [6 Tóm tắt](#T.C3.B3m_t.E1.BA.AFt) [7 Chú thích](#Ch.C3.BA_th.C3.ADch) [8 Liên kết ngoài](#Li.C3.AAn_k.E1.BA.BFt_ngo.C3.A0i)
## Hoàn cảnh và nguyên nhân[
[sửa](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai&action=edit§ion=1)]
Lý do dẫn đến Chiến tranh thế giới thứ hai khác nhau trong mỗi nơi giao chiến. Tại châu Âu, lý do nằm xung quanh hậu quả của
[Chiến tranh thế giới thứ nhất](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_nh%E1%BA%A5t): [Đức](/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c) muốn tránh phải tuân theo các điều kiện trong [Hòa ước Versailles](/wiki/H%C3%B2a_%C6%B0%E1%BB%9Bc_Versailles), [chủ nghĩa phát xít](/wiki/Ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_ph%C3%A1t_x%C3%ADt) ngày càng phổ biến và các lãnh tụ chủ nghĩa này có tham vọng cao, trong khi tình hình không ổn định tại [Trung Âu](/wiki/Trung_%C3%82u) và [Đông Âu](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_%C3%82u) sau khi [Đế quốc Áo-Hung](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_%C3%81o-Hung) tan rã làm chiến tranh dễ xảy ra. Tại [Thái Bình Dương](/wiki/Th%C3%A1i_B%C3%ACnh_D%C6%B0%C6%A1ng), ý định biến thành cường quốc của [Nhật Bản](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n) và sự thắng thế của một số thủ lãnh quân phiệt đã khiến nước này có ý đồ chiếm [Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c) và các nước lân cận để thoả mãn nhu cầu tài nguyên mà [quốc đảo](/wiki/%C4%90%E1%BA%A3o_qu%E1%BB%91c) nhỏ bé này không tự đáp ứng được, cuối cùng đã cuốn Nhật Bản vào chiến tranh.
### Tình hình châu Âu[
[sửa](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai&action=edit§ion=2)]
Vào
[thập niên 1920](/wiki/Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1920) và [1930](/wiki/Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1930), chế độ phát xít giành được quyền lực tại [Ý](/wiki/%C3%9D) và Đức trong khi các đảng phát xít khác cũng có nhiều thế lực trong chính trường Trung Âu. Riêng tại Đức, đảng [Đức quốc xã](/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c_Qu%E1%BB%91c_X%C3%A3) và thủ lĩnh [Adolf Hitler](/wiki/Adolf_Hitler) đang có hoài bão tạo ra một chính quyền kiểu mẫu. Họ đã khơi dậy và khai thác niềm tự hào dân tộc của [người Đức](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_%C4%90%E1%BB%A9c), cũng như các nền tảng trụ cột của chủ nghĩa phát xít như sự tôn trọng quân đội và tuân thủ chính quyền. Các sự kiện này khiến Đức trở thành một nước hùng mạnh với quân đội mạnh được xây dựng trên nền tảng tư tưởng chiến lược, một nền công nghiệp phát triển nhanh trong môi trường khuyến khích thương mại và sự ủng hộ của dân chúng trong việc giành lại đất đai đã bị mất sau Chiến tranh thế giới thứ nhất và danh dự quốc gia. Tại [Ý](/wiki/Ph%C3%A1t_x%C3%ADt_%C3%9D), [Benito Mussolini](/wiki/Benito_Mussolini) cũng dùng thuật hùng biện như [Hitler](/wiki/Adolf_Hitler), nhưng ít thành công hơn.
Sau khi Hitler lên nắm chính quyền, ông ta đặt ưu tiên vào việc tái tạo quân đội. Đức bỏ tiền ra để nghiên cứu các vũ khí nguy hiểm hơn và xây dựng các công nghiệp quân sự. Các thoả thuận với
[Liên Xô](/wiki/Li%C3%AAn_X%C3%B4) cho phép Đức huấn luyện các đơn vị lính trong bí mật, trái với Hiệp ước Versailles. Vào năm [1936](/wiki/1936), Hitler tái chiếm đóng [Rhineland](/w/index.php?title=Rhineland&action=edit&redlink=1) và vào năm [1938](/wiki/1938), Đức Quốc Xã sát nhập nước [Áo](/wiki/%C3%81o).
Sau khi Áo bị sát nhập với Đức, Hitler đòi hỏi vùng
[Sudentenland](/w/index.php?title=Sudentenland&action=edit&redlink=1) từ [Tiệp Khắc](/wiki/Ti%E1%BB%87p_Kh%E1%BA%AFc). Hai nước [Anh](/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Li%C3%AAn_hi%E1%BB%87p_Anh_v%C3%A0_B%E1%BA%AFc_Ireland) và [Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p) không muốn tham chiến, cũng không muốn lập liên minh với Liên Xô cho nên đã vứt bỏ liên minh quân sự với Cộng hoà Tiệp Khắc và ký [Hiệp ước München](/wiki/Hi%E1%BB%87p_%C6%B0%E1%BB%9Bc_M%C3%BCnchen) vào ngày [29 tháng 9](/wiki/29_th%C3%A1ng_9), trao một phần lãnh thổ Tiệp Khắc để nhân nhượng Đức. Đến ngày [16 tháng 3](/wiki/16_th%C3%A1ng_3) năm [1939](/wiki/1939), Đức đã chiếm đóng toàn bộ Tiệp Khắc. Ý theo gương Đức, đã tiến hành xâm lược Ethiopia năm 1935 và sát nhập [Albania](/wiki/Albania) vào ngày [12 tháng 4](/wiki/12_th%C3%A1ng_4) năm 1939.
Vào ngày
[22 tháng 5](/wiki/22_th%C3%A1ng_5), Ý và Đức ký [Hiệp ước Thép](/w/index.php?title=Hi%E1%BB%87p_%C6%B0%E1%BB%9Bc_Th%C3%A9p&action=edit&redlink=1), chính thức hoá liên minh quân sự giữa hai nước. Vào ngày [23 tháng 8](/wiki/23_th%C3%A1ng_8), Đức và Liên Xô ký [Hiệp ước Molotov-Ribbentrop](/wiki/Hi%E1%BB%87p_%C6%B0%E1%BB%9Bc_X%C3%B4-%C4%90%E1%BB%A9c), một thoả thuận không xâm lược trong đó có một điều khoản bí mật chia sẻ Đông Âu giữa hai nước này. Thoả thuận này làm các nước Tây phương ngạc nhiên, nếu nhớ rằng hai nước này đã ủng hộ hai phía khác nhau trong [Nội chiến Tây Ban Nha](/wiki/N%E1%BB%99i_chi%E1%BA%BFn_T%C3%A2y_Ban_Nha) vừa mới kết thúc. Tuy nhiên với Liên Xô, hành động này không có gì khó hiểu vì Anh-Pháp đã từ chối lập liên minh chống Đức, mà họ thì không muốn một mình đối đầu với Đức tại thời điểm đó.
### Tình hình châu Á[
[sửa](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai&action=edit§ion=3)]
Tại châu Á, Nhật Bản đã có mặt tại Trung Quốc khi chiến tranh bắt đầu. Các khu vực bị Nhật chiếm đóng trong quốc gia suy yếu này ngày càng nhiều trong những năm cuối
[thập niên 1930](/wiki/Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1930). [Chiến tranh Trung-Nhật](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Trung-Nh%E1%BA%ADt) ( [1937](/wiki/1937)- [1945](/wiki/1945)) đã bùng nổ sau khi hai phía Quốc dân đảng và Cộng sản bớt đánh nhau để tập trung vào việc đánh đuổi Nhật Bản ra khỏi Trung Quốc. Lúc đầu, Trung Quốc giành được một số thắng lợi, nhưng sau này chiều hướng quay sang phía Nhật và họ đã chiếm đóng hầu hết miền đông Trung Quốc. Trong cuộc tấn công của Nhật có nhiều sự kiện khi dân thường bị tàn sát tàn nhẫn, trong đó có sự kiện [Thảm sát Nam Kinh](/wiki/Th%E1%BA%A3m_s%C3%A1t_Nam_Kinh), đã khiến dư luận quốc tế ra áp lực đòi hỏi Nhật rời khỏi Trung Quốc. Hoa Kỳ, trong khi biệt lập đối với châu Âu, đã bày tỏ sự quan tâm đối với các hoạt động của Nhật, và bắt đầu dùng các biện pháp trừng phạt như không cho hàng hóa được tàu chở đến Nhật, nhất là dầu mỏ.
Nhật đã chiếm đóng hầu hết các khu vực thành thị và công nghiệp tại Trung Quốc trước khi Chiến tranh thế giới thứ hai bắt đầu. Tuy thế, Trung Quốc không có hai tài nguyên quan trọng trong việc phát triển và bảo đảm an ninh của Nhật: đó là
[dầu mỏ](/wiki/D%E1%BA%A7u_m%E1%BB%8F) và [cao su](/wiki/Cao_su). Có hai quan điểm trong các tướng lãnh Nhật về cách đạt được các tài nguyên này: một là đánh vào phía bắc, tức là vào lãnh thổ Liên Xô và chiếm lấy một phần lớn của [Siberi](/wiki/Xibia) và hai là đánh xuống phía nam vào các thuộc địa của Âu Châu tại [Đông Nam Á](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_Nam_%C3%81). Sau [Chiến tranh biên giới Xô-Nhật](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_bi%C3%AAn_gi%E1%BB%9Bi_X%C3%B4-Nh%E1%BA%ADt), nhiều người nghĩ rằng Nhật đã cho rằng cách đánh vào phía bắc không thể đạt được.
## Diễn biến[
[sửa](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai&action=edit§ion=4)]
### Chiến trường châu Âu[
[sửa](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai&action=edit§ion=5)]
#### Chiến trường châu Âu 1939-1941[
[sửa](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai&action=edit§ion=6)]
Vào ngày
[1 tháng 9](/wiki/1_th%C3%A1ng_9), chỉ một tuần sau khi Hiệp ước Molotov-Ribbentrop được ký kết, Đức xâm lược [Ba Lan](/wiki/Ba_Lan), khiến Anh và Pháp phải tuyên chiến với Đức để làm tròn bổn phận theo hiệp ước với Ba Lan. Vào ngày [17 tháng 9](/wiki/17_th%C3%A1ng_9), lực lượng Liên Xô tiến vào Ba Lan từ miền đông khi biên giới đã bỏ trống do Ba Lan chuyển quân sang phía tây chống Đức, với lý do bảo vệ kiều dân gốc Nga và thu hồi lại những vùng đất đã bị Ba Lan chiếm giữ trong [Chiến tranh Nga-Ba Lan (1919-1921)](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Nga-Ba_Lan_(1919-1921)). Sự xâm nhập từ 2 nước mạnh khiến chính phủ Ba Lan phải ra lệnh quân đội rút khỏi đất nước và tổ chức lại ở Pháp. Đến ngày [6 tháng 10](/wiki/6_th%C3%A1ng_10), Ba Lan đã bị Đức, Liên Xô và các đồng minh của các nước này chiếm giữ hoàn toàn. Lãnh thổ Ba Lan do Đức kiểm soát nằm dưới quản lý của 1 viên Toàn quyền Đức trong khi lãnh thổ phía đông được Liên Xô được sáp nhập vào nước này (những vùng này ngày nay thuộc về Ukraina và Belarus).
Ngay sau đó, lực lượng Liên Xô bắt đầu tiến quân vào các nước cộng hòa gần
[biển Baltic](/wiki/Bi%E1%BB%83n_Baltic). Tại 3 nước Baltic, quân đội Liên Xô không gặp kháng cự đáng kể, nhưng [Phần Lan](/wiki/Ph%E1%BA%A7n_Lan) thì phản kháng quyết liệt, dẫn đến [Chiến tranh Liên Xô-Phần Lan](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Li%C3%AAn_X%C3%B4-Ph%E1%BA%A7n_Lan) vào ngày [30 tháng 11](/wiki/30_th%C3%A1ng_11) cho đến tháng 3 năm [1940](/wiki/1940). Cũng vào lúc này, Đức và các nước Đồng Minh Tây phương đang trải qua một sự [yên tĩnh buồn cười](/wiki/Cu%E1%BB%99c_chi%E1%BA%BFn_tranh_k%E1%BB%B3_qu%E1%BA%B7c), với việc 2 phía tuyên chiến với nhau nhưng không bên nào chịu ra tay trước. Sự yên tĩnh này kết thúc khi cả hai bên đều tính giành các nước [Scandinavia](/wiki/Scandinavia) còn lại và các khu mỏ quặng sắt quý giá ở [Thụy Điển](/wiki/Th%E1%BB%A5y_%C4%90i%E1%BB%83n). Vào [tháng 4](/wiki/Th%C3%A1ng_t%C6%B0), hai phía ngẫu nhiên bắt đầu tiến quân cùng lúc vào các nước Bắc Âu. Kết quả là Đức chiếm đóng được [Đan Mạch](/wiki/%C4%90an_M%E1%BA%A1ch) trong khi một cuộc xung đột xảy ra tại [Na Uy](/wiki/Na_Uy) (xung đột đầu tiên giữa Đồng Minh và Trục) kết thúc với việc Anh kiểm soát Na Uy. Cuộc xung đột tại Na Uy cho thấy lực lượng hai phía là cân bằng, diễn biến nghiêng về phía Đức khi nước này khởi sự một cuộc tấn công vào Pháp vào ngày [10 tháng 5](/wiki/10_th%C3%A1ng_5), bắt buộc các lực lượng Anh và Pháp đang ở Na Uy phải rút lui.
Cuộc
[tấn công vào Pháp](/wiki/Tr%E1%BA%ADn_chi%E1%BA%BFn_n%C6%B0%E1%BB%9Bc_Ph%C3%A1p) và các nước [Hà Lan](/wiki/Tr%E1%BA%ADn_H%C3%A0_Lan), [Bỉ](/wiki/Tr%E1%BA%ADn_n%C6%B0%E1%BB%9Bc_B%E1%BB%89) và [Luxembourg](/wiki/Luxembourg) diễn ra rất nhanh chóng và giành thắng lợi vang dội. Người Đức đã huy động vào mặt trận này 3.350.000 quân, nhiều hơn bất kỳ mặt trận nào khác cho tới thời điểm đó. Trong vòng một tháng lực lượng Anh phải rút khỏi lục địa. [Ý](/wiki/%C3%9D), với ý định thâu chiếm lãnh thổ, tuyên chiến với Pháp (nay đã tê liệt). Đến cuối [tháng 6](/wiki/Th%C3%A1ng_s%C3%A1u), Pháp đã đầu hàng theo [Hiệp định Compiègne lần thứ hai](/w/index.php?title=Hi%E1%BB%87p_%C4%91%E1%BB%8Bnh_Compi%C3%A8gne_l%E1%BA%A7n_th%E1%BB%A9_hai&action=edit&redlink=1), bị lực lượng Đức chiếm đóng hầu hết phần lớn các lãnh thổ, phần còn lại do [chính quyền bù nhìn Vichy](/wiki/Ch%C3%ADnh_ph%E1%BB%A7_Vichy) điều hành.
Sau khi Pháp sụp đổ, chỉ còn Anh chống lại Đức. Đức khởi đầu một cuộc tấn công hai nhánh vào Anh. Nhánh thứ nhất là những cuộc
[hải chiến trên Đại Tây Dương](/wiki/Tr%E1%BA%ADn_chi%E1%BA%BFn_%C4%90%E1%BA%A1i_T%C3%A2y_D%C6%B0%C6%A1ng_(1939-1945)) giữa các tàu ngầm, nay có thể sử dụng các cảng tại Pháp, và [Hải quân Hoàng gia Anh](/wiki/H%E1%BA%A3i_qu%C3%A2n_Ho%C3%A0ng_gia_Anh). Các tàu ngầm được dùng để cản trở việc đưa hàng hóa theo đường biển. Nhánh thứ hai là một [cuộc không chiến](/wiki/Kh%C3%B4ng_chi%E1%BA%BFn_t%E1%BA%A1i_Anh_Qu%E1%BB%91c) trên bầu trời Anh khi Đức dùng Không quân của họ để tiêu diệt [Không quân Hoàng gia Anh](/wiki/Kh%C3%B4ng_qu%C3%A2n_Ho%C3%A0ng_gia_Anh), với ý định sử dụng ưu thế không gian để đổ bộ. Đến năm [1941](/wiki/1941), khi Anh vẫn còn đứng vững, và vì một số nỗi lo âu khác nổi lên, Đức rút lực lượng Không quân ra khỏi nước Anh.
#### Chiến trường Địa Trung Hải[
[sửa](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai&action=edit§ion=7)]
Trong khi Đức đang tập trung lực lượng đánh Anh,
[Ý](/wiki/%C3%9D) mở cuộc tấn công [Hy Lạp](/wiki/Hy_L%E1%BA%A1p) vào ngày [28 tháng 10](/wiki/28_th%C3%A1ng_10) năm [1940](/wiki/1940). Cuộc tấn công này hoàn toàn thất bại: Hy Lạp chẳng những đánh lui Ý trở lại [Albania](/wiki/Albania), mà còn tham chiến theo phía Đồng Minh (trước đó Hy Lạp trung lập), cho phép Anh đổ bộ tại nước này để viện trợ và phòng thủ. Trong khi Ý đang đương đầu với [Hy Lạp](/wiki/Hy_L%E1%BA%A1p), nước [Nam Tư](/wiki/Nam_T%C6%B0) láng giềng bị một cuộc đảo chính vào ngày [27 tháng 3](/wiki/27_th%C3%A1ng_3) năm [1941](/wiki/1941), đồng thời trục xuất chính quyền đã ký [Hiệp ước Ba Bên](/w/index.php?title=Hi%E1%BB%87p_%C6%B0%E1%BB%9Bc_Ba_B%C3%AAn&action=edit&redlink=1) chỉ ba ngày trước. Đức cho một số quân đi ổn định khu vực [Balkan](/wiki/Balkan). Kế hoạch được đặt ra và Đức mở cuộc tấn công cả hai nước Nam Tư và Hy Lạp vào ngày [6 tháng 4](/wiki/6_th%C3%A1ng_4), quét sạnh và chiếm giữ khu vực này sau trận đánh tại [Crete](/wiki/Tr%E1%BA%ADn_Crete).
#### Chiến dịch Bắc Phi[
[sửa](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai&action=edit§ion=8)]
Vào
[tháng 8](/wiki/Th%C3%A1ng_t%C3%A1m) năm [1940](/wiki/1940), với lực lượng lớn của Pháp tại [Bắc Phi](/wiki/B%E1%BA%AFc_Phi) chính thức trung lập trong cuộc chiến, Ý mở một cuộc [tấn công vào](/wiki/%C3%9D_x%C3%A2m_chi%E1%BA%BFm_Somaliland_thu%E1%BB%99c_Anh) thuộc địa [Somalia](/wiki/Somalia) của Anh tại [Đông Phi](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_Phi). Đến [tháng 9](/wiki/Th%C3%A1ng_ch%C3%ADn) quân Ý vào đến [Ai Cập](/wiki/Ai_C%E1%BA%ADp) (cũng đang dưới sự kiểm soát của Anh). Cả hai cuộc xâm lược này đều thất bại sau khi lực lượng Anh đẩy Ý ra khỏi cả hai khu vực và chiếm được nhiều thuộc địa Ý, trong đó có [Đông Phi thuộc Ý](/w/index.php?title=%C4%90%C3%B4ng_Phi_thu%E1%BB%99c_%C3%9D&action=edit&redlink=1) và [Libya](/wiki/Libya).
Với sự thất bại của Ý, và thấy phe Trục có nguy cơ bị đẩy khỏi toàn bộ Phi Châu, Đức gửi
[Quân đoàn Phi châu](/wiki/Qu%C3%A2n_%C4%91o%C3%A0n_ch%C3%A2u_Phi_c%E1%BB%A7a_%C4%90%E1%BB%A9c) dưới sự chỉ huy của [Erwin Rommel](/wiki/Erwin_Rommel) đến Libya để tăng viện cho đồng minh của mình vào tháng 2 năm 1941. Đơn vị này, cùng với quân Ý, đã đánh một trận đánh ác liệt ven bờ biển [Cyrenaica](/wiki/Cyrenaica) với lực lượng Anh vào năm [1941](/wiki/1941) và [1942](/wiki/1942). Cùng với trận chiến này, [Hải quân Hoàng gia Anh](/wiki/H%E1%BA%A3i_qu%C3%A2n_Ho%C3%A0ng_gia_Anh) và [Regia Maria](/w/index.php?title=Regia_Maria&action=edit&redlink=1) của Ý cũng đánh nhau để giành tuyến đường tiếp tế trên [Địa Trung Hải](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Ba_Trung_H%E1%BA%A3i), điển hình là trận đấu tại căn cứ quan trọng tại [Malta](/wiki/Malta). Vào đầu năm 1942, việc Anh thắng lợi trong cuộc đánh bại lực lượng Regia Maria khiến phía Đồng Minh thêm quân nhu và vật chất. Việc này cho phép các lực lượng Anh đẩy mạnh sau [trận El Alamein thứ hai](/wiki/Tr%E1%BA%ADn_El_Alamein_th%E1%BB%A9_hai), chiếm gần hết toàn bộ Libya và đuổi quân Trục vào [Tunisia](/wiki/Tunisia). Vào [tháng 11](/wiki/Th%C3%A1ng_m%C6%B0%E1%BB%9Di_m%E1%BB%99t) năm 1942, tình trạng càng tệ hơn cho quân Trục khi Hoa Kỳ thực hiện [Chiến dịch Bó Đuốc](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_d%E1%BB%8Bch_B%C3%B3_%C4%90u%E1%BB%91c&action=edit&redlink=1), đổ bộ vào [Maroc](/wiki/Maroc), bao vây các lực lượng phe Trục. Cho đến [tháng 5](/wiki/Th%C3%A1ng_n%C4%83m) năm [1943](/wiki/1943), toàn bộ các lực lượng phe Trục tại Bắc Phi đã bị đánh bại sau [Chiến dịch Tunisia](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_d%E1%BB%8Bch_Tunisia).
Trong lúc đó, tại
[Trung Đông](/wiki/Trung_%C4%90%C3%B4ng), lực lượng Đồng Minh tấn công vào [Syria](/wiki/Syria) và [Liban](/wiki/Liban), hai khu vực đang dưới sự kiểm soát của Pháp, cũng như [Iraq](/wiki/Iraq), nơi chính quyền có thiện cảm với Đức. Việc này giúp lực lượng Đồng Minh củng cố quyền lực trong khu vực này.
#### Mặt trận phía đông[
[sửa](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai&action=edit§ion=9)]
Cuộc tấn công kịch liệt nhất trong cuộc chiến tranh này xảy ra vào
[tháng 6](/wiki/Th%C3%A1ng_s%C3%A1u) năm 1941, khi Đức bất ngờ cắt đứt thỏa thuận không xâm lược với Liên Xô và tiến hành [chiến dịch Barbarossa](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_d%E1%BB%8Bch_Barbarossa), một kế hoạch tấn công khổng lồ với 3.300.000 quân Đức và 60 vạn quân các nước chư hầu để chiếm đóng [Moskva](/wiki/Tr%E1%BA%ADn_Moskva_(1941)) trước cuối năm. [Chiến tranh Xô-Đức](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_X%C3%B4-%C4%90%E1%BB%A9c) bắt đầu, các lực lượng Đức tiến lên nhanh chóng do yếu tố bất ngờ, những yếu kém và sai lầm trong điều binh của các chỉ huy Liên Xô cũng như trang bị huấn luyện kém cỏi và lạc hậu của Hồng quân, quân Đức bắt giữ được và tiêu diệt hơn 3 triệu quân Xô Viết. Họ tiến được một khoảng cách khá xa, nhưng cuối cùng không chạy đua được với thời gian, cho nên không hoàn thành mục tiêu. Hồng quân tử thủ với quyết tâm rất cao để kìm chân đối phương khiến lực lượng Đức bị tổn thất hơn 1 triệu quân sau 5 tháng chiến đấu. Khi [mùa đông](/wiki/M%C3%B9a_%C4%91%C3%B4ng) đến, quân Đức không quen tác chiến trong cái lạnh khắc nghiệt, cộng với quân số bị tiêu hao quá nhiều trong chiến đấu. Khi thời cơ thích hợp đã đến, cuộc phản công của Liên Xô với những lực lượng mạnh được tiến hành và đã đánh bật ngay tại ngoại ô Moskva.
Tuy bị nhiều thất bại vào cuối năm 1941, nhưng Đức tái tấn công vào năm
[1942](/wiki/1942), tiến đến sát [dãy núi Kavkaz](/wiki/D%C3%A3y_n%C3%BAi_Kavkaz), nhưng cũng bị Liên Xô phản công vào mùa đông, làm quân Đức tổn thất nặng nề, phản ánh trong việc [tập đoàn quân số 6 Đức](/wiki/T%E1%BA%ADp_%C4%91o%C3%A0n_qu%C3%A2n_s%E1%BB%91_6_(%C4%90%E1%BB%A9c)) bị tiêu diệt tại [Stalingrad](/wiki/Tr%E1%BA%ADn_Stalingrad). Trong [mùa hè](/wiki/M%C3%B9a_h%E1%BA%A1) năm [1943](/wiki/1943), tại [trận Vòng cung Kursk](/wiki/Tr%E1%BA%ADn_V%C3%B2ng_cung_Kursk), Liên Xô đã tiêu diệt nhiều đơn vị Đức không thể thay thế được, nhất là các đơn vị thiết giáp. Từ đó cho đến khi hết chiến tranh, quân Liên Xô có thể hành quân tấn công tại mặt trận miền đông suốt năm. Đến cuối năm [1944](/wiki/1944), Liên Xô đã giành lại được phần lớn số lãnh thổ bị Đức chiếm đóng và ngày càng đẩy lùi lực lượng ngày càng suy yếu của Đức về phía tây, cho đến khi cuối cùng xuyên qua Đông Âu, và ngay cả Đức, khi chiến tranh sắp kết thúc. Nhiều đồng minh của Đức bị sụp đổ khi lực lượng Liên Xô tiến vào [Romania](/wiki/Romania), [Hungary](/wiki/Hungary) và khu vực [Balkan](/wiki/Balkan). Sau cùng Liên Xô đã chiếm được [Berlin](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_d%E1%BB%8Bch_Berlin_(1945)) vào năm 1945.
Quân đội Xô Viết tổn thất 8,67 triệu binh lính trong suốt 4 năm chiến tranh. Khoảng 6,537 triệu bị chết hoặc mất tích trong chiến đấu và 2,1 triệu
[tù binh](/wiki/T%C3%B9_binh) chết trên tổng số 5,2 triệu bị bắt hoặc đầu hàng quân Đức. Khoảng 400.000 quân [nhảy dù](/wiki/Nh%E1%BA%A3y_d%C3%B9) và [du kích](/w/index.php?title=Du_k%C3%ADch&action=edit&redlink=1) cũng thiệt mạng phía sau phòng tuyến của Đức. [[3]](#cite_note-3) Tổn thất về dân thường của Liên Xô là rất lớn, dao động trong khoảng 12-16 triệu người. [4]
#### Chiến dịch Ý[
[sửa](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai&action=edit§ion=10)]
Với khu Bắc Phi được củng cố, các lực lượng Anh-Mỹ đổ bộ vào đảo
[Sicilia](/wiki/Sicilia) trong năm [1943](/wiki/1943), bắt đầu một cuộc tấn công vào phần "bụng mềm phía dưới của châu Âu". Cuộc tấn công vào Sicilia thành công, khiến chính quyền của [Benito Mussolini](/wiki/Benito_Mussolini) sụp đổ và chính phủ mới của Ý ký hiệp định đình chiến với quân Đồng Minh. Các lực lượng Đức can thiệp để quân Đồng Minh không giành được toàn bộ Ý. Sau cuộc đổ bộ tại [Salerno](/wiki/Salerno), tiến trình hành quân của Đồng Minh bị chậm lại bởi địa thế khó khăn đang được quân Đức có kinh nghiệm hơn chống giữ.
#### Mặt trận phía Tây[
[sửa](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai&action=edit§ion=11)]
Vào ngày
[6 tháng 6](/wiki/6_th%C3%A1ng_6) năm 1944, các lực lượng Đồng Minh Tây phương đổ bộ vào bờ biển [Normandie](/wiki/Tr%E1%BA%ADn_Normandie), một vùng của Pháp đang bị Đức chiếm đóng. Chiến dịch được soạn ra từ nhiều năm trước, lực lượng nòng cốt là các đơn vị [Mỹ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3), [Anh](/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Li%C3%AAn_hi%E1%BB%87p_Anh_v%C3%A0_B%E1%BA%AFc_Ireland) cùng một số đơn vị khác như [Canada](/wiki/Canada), v.v. Chiến dịch bắt đầu bằng việc ném [bom](/wiki/Bom) hàng loạt từ các căn cứ [không quân](/wiki/Kh%C3%B4ng_qu%C3%A2n) bên kia eo biển nước Anh cùng với sự yểm trợ của khoảng 6000 [khu trục hạm](/wiki/T%C3%A0u_khu_tr%E1%BB%A5c). Chiến dịch diễn ra rất khốc liệt, ngay những giờ phút đầu tiên đã có 3000 quân Đồng Minh tử trận. Cuộc chiến cù cưa giữa đôi bên diễn ra khá lâu, quân Đức bị đánh bại nhưng quân Đồng Minh cũng thiệt hại nặng. Khi chiến dịch này thành công, họ tiến sâu vào Pháp, đuổi quân Đức ra khỏi Pháp, nhưng thường bị thiếu tiếp tế cũng như bị quân Đức đang rút lui cản trở. Các cuộc đổ bộ khác tại miền Nam Pháp cuối cùng đã giải phóng nước này.
Khi tiến đến ranh giới Đức, lực lượng Đồng Minh phải dừng lại để chờ tiếp tế. Việc này tạo một cơ hội cho lực lượng Đức củng cố phòng thủ chống lại cuộc tấn công kế tiếp. Việc này dẫn đến sự ra đời của chiến dịch Market Garden, mục tiêu là sử dụng không quân thả lính dù vào sâu lãnh thổ nước Đức nhằm đánh chiếm trước các vị trí chiến lược như cầu, kho bãi, v.v. kết hợp với lực lượng xe tăng thọc sâu để tạo nên đòn quyết định kết thúc chiến tranh. MarketGarden trở thành chiến dịch đổ bộ bằng không quân lớn nhất lịch sử với hơn hàng ngàn máy bay tham gia. Quân Đồng Minh cố gắng xuyên thủng
[Hà Lan](/wiki/H%C3%A0_Lan) và qua [sông Rhine](/wiki/Rhine) để kết thúc chiến tranh vào năm 1944. Nhưng chiến dịch này bị thất bại và lực lượng Đồng Minh đã tiến đến Đức chậm hơn dự kiến.
Ước tính có khoảng 500.000 quân Đồng Minh bị thương vong trong những chiến dịch tiếp theo trận Normandie.
#### Lực lượng phe Trục thua cuộc tại châu Âu[
[sửa](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai&action=edit§ion=12)]
Tình hình Đức cuối năm
[1944](/wiki/1944) là vô vọng. Các Đồng Minh Tây phương đang tiến vào biên giới Đức từ phía tây, chỉ tấn công thêm một lần nữa là chiếm được khu vực công nghiệp Rhineland. Liên Xô cũng đang ở một vị trí tương tự ở phía đông, không lâu sẽ vào đến tận Berlin. Các trận đánh bom hàng loạt từ Anh và Mỹ đã biến nhiều khu vực Đức thành gạch vụn, khiến ngành công nghiệp quân sự sụt giảm nghiêm trọng.
Đang bị bao vây từ các phía đông, tây và trên cao, Hitler đánh canh bạc cuối cùng để hy vọng không thua cuộc. Để tái tạo lại chiến thuật thành công vào năm
[1940](/wiki/1940) đối với các nước [Hà Lan](/wiki/H%C3%A0_Lan), [Bỉ](/wiki/B%E1%BB%89) và [Luxembourg](/wiki/Luxembourg), các lực lượng Đức tấn công vào giữa mùa đông để chia rẽ các lực lượng Đồng Minh ở Bỉ. Phòng tuyến Đồng Minh bị uốn cong, nhưng không bị phá vỡ và cuối cùng phe Đồng Minh giành thắng lợi trong cuộc tấn công tại [Ardennes](/wiki/Tr%E1%BA%ADn_Ardennes_(Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai)). Tại miền đông, Đức dành hết mọi nỗ lực cuối cùng để phòng thủ thủ đô. Việc này cũng bị thất bại và lực lượng Liên Xô [đánh chiếm Berlin](/wiki/Tr%E1%BA%ADn_Berlin) vào cuối [tháng 4](/wiki/Th%C3%A1ng_t%C6%B0) năm 1945 sau giao tranh quyết liệt.
Sau khi Berlin thất thủ và Hitler tự tử, Đức chỉ còn lại là một mảnh đất nhỏ tại châu Âu từ mũi bắc
[Na Uy](/wiki/Na_Uy) cho đến phần trên của [Ý](/wiki/%C3%9D). Vào ngày [9 tháng 5](/wiki/9_th%C3%A1ng_5) năm 1945, các lực lượng Đức cuối cùng đầu hàng vô điều kiện.
### Chiến trường châu Á-Thái Bình Dương[
[sửa](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai&action=edit§ion=13)] ![ ](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7e/Shanghai1937KMT_fortification.jpg/250px-Shanghai1937KMT_fortification.jpg)
![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7e/Shanghai1937KMT_fortification.jpg/250px-Shanghai1937KMT_fortification.jpg)
[Trung Hoa Dân Quốc](/wiki/Trung_Hoa_D%C3%A2n_Qu%E1%BB%91c)trong trận đánh phòng thủ [Thượng Hải](/wiki/Th%C6%B0%E1%BB%A3ng_H%E1%BA%A3i)năm 1937 trong [chiến tranh Trung-Nhật](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Trung-Nh%E1%BA%ADt)
Chiến trường châu Á-Thái Bình Dương khác với chiến trường châu Âu rất nhiều. Chiến trường này hầu hết được đánh tại các đảo
[Nhật Bản](/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n) đã chiếm đóng trong khu vực Tây [Thái Bình Dương](/wiki/Th%C3%A1i_B%C3%ACnh_D%C6%B0%C6%A1ng) và [Đông Á](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_%C3%81) cho nên hải chiến và các trận đánh gần biển xảy ra nhiều hơn các trận đánh trên đất liền như ở châu Âu.
#### Sự bành trướng của Nhật Bản[
[sửa](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai&action=edit§ion=14)] [Chiến tranh Trung-Nhật](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Trung-Nh%E1%BA%ADt) đang tiếp diễn tại Đông Á khi Chiến tranh thế giới thứ hai bắt đầu tại châu Âu, cho nên một vài sử gia cho rằng ngày Nhật xâm lăng [Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c) (ngày [7 tháng 7](/wiki/7_th%C3%A1ng_7) năm [1937](/wiki/1937)) là ngày bắt đầu chiến tranh tại chiến trường Thái Bình Dương. Tuy nhiên, nếu tính là một phần của Chiến tranh thế giới thứ hai, thì ngày [7 tháng 12](/wiki/7_th%C3%A1ng_12) năm [1941](/wiki/1941) thường được nhắc đến như là ngày bắt đầu, khi Nhật tuyên chiến với [Hoa Kỳ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) và các nước Đồng Minh bằng việc lực lượng của [Hạm đội Liên Hợp](/w/index.php?title=H%E1%BA%A1m_%C4%91%E1%BB%99i_Li%C3%AAn_H%E1%BB%A3p&action=edit&redlink=1) Nhật Bản dưới sự chỉ huy của Đô đốc [Yamamoto Isoroku](/wiki/Yamamoto_Isoroku) [tấn công bất ngờ vào Trân Châu Cảng](/wiki/Tr%E1%BA%ADn_Tr%C3%A2n_Ch%C3%A2u_C%E1%BA%A3ng) ( *Pearl Harbor*), [Philippines](/wiki/Philippines) và một số thuộc địa của các cường quốc châu Âu tại Đông Á và Tây Thái Bình Dương.
Nhật hành động nhanh chóng để chiếm các đảo ở Thái Bình Dương có giá trị phòng thủ nhằm làm cạn ý chí chiến đấu của Mỹ. Tại Trung Quốc và Đông Nam Á, Nhật tiếp tục bành trướng các khu vực được nó kiểm soát nhằm kịp thời khai thác tài nguyên để sử dụng.
Sáu tháng sau khi giao chiến, các hạm đội Nhật và Mỹ đánh nhau giữa Thái Bình Dương. Sau
[Trận chiến Midway](/wiki/Tr%E1%BA%ADn_Midway), nòng cốt hạm đội [tàu sân bay](/wiki/T%C3%A0u_s%C3%A2n_bay) của Nhật đã bị tàn phá, và quân Nhật không tiến được nữa trên Thái Bình Dương. Nhật tiếp tục tìm cách trả đũa, nhưng quân Mỹ dùng biện pháp đánh theo vòng ngoài của Nhật, cùng lúc nhảy từ đảo này qua đảo nọ để đẩy Nhật phải lui lại.
#### Nhật Bản thua cuộc[
[sửa](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai&action=edit§ion=15)]
Khi Nhật bành trướng, họ để lại nhiều tiền đồn phòng thủ tại mỗi hòn đảo họ kiểm soát trên Thái Bình Dương. Kế hoạch của Mỹ để đối phó với các đảo này là chiếm những đảo cốt yếu cho việc tiến đến Nhật, trong khi làm giữ vững các đảo khác không bị chiếm.
[Thuỷ quân lục chiến Hoa Kỳ](/wiki/Th%E1%BB%A7y_qu%C3%A2n_l%E1%BB%A5c_chi%E1%BA%BFn_Hoa_K%E1%BB%B3) phải đánh nhiều trận đấu đẫm máu trên những hòn đảo này để chiếm giữ những đảo và sân bay để quân đội có thể tiến tới.
Tại phía nam của cuộc bành trướng của quân đội Nhận Bản, trên đảo
[New Guinea](/wiki/New_Guinea), Nhật đã bị quân lực [Úc](/wiki/%C3%9Ac) chặn lại, không chiếm giữ nổi toàn bộ đảo. Hai lực lượng này đánh nhau trong các khu rừng trong những hoàn cảnh khốc liệt để giành giật đảo này. Trong khi Tân Guinea không quan trọng lắm, nhưng quân Úc sợ sau khi Nhật chiếm giữ đảo này, Úc sẽ bị đe dọa.
Tại
[Đông Nam Á](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_Nam_%C3%81), Nhật đã tiến nhanh trong các thuộc địa của Anh cho đến khi bị kháng cự mãnh liệt tại [Miến Điện](/wiki/Myanmar). Quân lực Anh, trong đó có rất nhiều đơn vị người [Ấn Độ](/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99), đã đuổi lùi quân Nhật tại trận đánh Kohima-Imphal và vì thế Nhật không đe dọa được Ấn Độ và các đường tiếp tế cần thiết cho quân Trung Quốc đang đánh các lực lượng Nhật tại đó.
Đến gần cuối chiến tranh, Mỹ chiếm được các căn cứ gần Nhật và bắt đầu ném bom vào các đảo nước này. Tuy không mạnh mẽ như tại Đức, việc ném bom rất có hiệu quả vì nhà cửa ở Nhật dễ sập hơn và người Nhật ít chuẩn bị trước hơn với mối đe dọa này. Thêm vào đó, việc mất các thuộc địa và quan trọng hơn là việc mất các tuyến hàng hải đã làm tê liệt khả năng thu thập tài nguyên cần thiết. Vì thế, ngành công nghiệp Nhật không thể sản xuất bằng mức mà Đức có thể duy trì được vào lúc chiến tranh sắp chấm dứt.
Quân Đồng Minh có kế hoạch đổ bộ vào Nhật, nhưng sự phát triển
[bom nguyên tử](/wiki/V%C5%A9_kh%C3%AD_h%E1%BA%A1t_nh%C3%A2n) làm thay đổi tình hình. Ngày [6](/wiki/6_th%C3%A1ng_8) và [9 tháng 8](/wiki/9_th%C3%A1ng_8), hai quả bom đã được Hoa Kỳ thả xuống [Hiroshima](/wiki/Hiroshima) và [Nagasaki](/wiki/Nagasaki). Quân đội [Liên Xô](/wiki/Li%C3%AAn_X%C3%B4) sau khi kết thúc chiến tranh ở Đức đã tuyên bố chiến tranh với Nhật, và sau khi Mỹ thả bom nguyên tử xuống Hiroshima đã tấn công [Đạo quân Quan Đông](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1o_qu%C3%A2n_Quan_%C4%90%C3%B4ng) của Nhật đang đóng ở [Mãn Châu](/wiki/M%C3%A3n_Ch%C3%A2u) ngày [9 tháng 8](/wiki/9_th%C3%A1ng_8). Thấy rõ không thể cứu vãn được, ngày [15 tháng 8](/wiki/15_th%C3%A1ng_8), Nhật hoàng tuyên bố đầu hàng Đồng Minh. Ngày [2 tháng 9](/wiki/2_th%C3%A1ng_9) năm [1945](/wiki/1945), Nhật Bản ký văn kiện đầu hàng không điều kiện, sáu năm và một ngày sau khi cuộc thế chiến bắt đầu (kể từ ngày Đức xâm lược Ba Lan). Tuy nhiên hậu quả của hai vụ ném bom này thì cho đến gần đây, những người dân Nhật vẫn phải gánh chịu.
## Ảnh hưởng đến dân thường[
[sửa](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai&action=edit§ion=16)]
Chiến tranh thế giới thứ hai đem đến cho dân thường nhiều nỗi đau thương chưa từng thấy. Trong hơn 50 triệu người chết vì chiến tranh trên một nửa là thường dân, bị giết bằng nhiều cách khác nhau. Nhiều người bị chết bởi bom đạn và nhiều hơn nữa vì việc thiếu lương thực và không có dịch vụ cần thiết cộng thêm việc phá hoại nhà cửa và các phương tiện cho dân trong chiến tranh. Nhiều hơn nữa bị chết vì các chiến dịch có mục tiêu là dân thường để giảm sự ủng hộ của quần chúng đối với chính quyền và tàn phá khả năng sản xuất vào việc chiến tranh. Thêm vào đó, nhiều người đã bị hành hình vì lý do
[quốc tịch](/wiki/Qu%E1%BB%91c_t%E1%BB%8Bch), [dân tộc](/wiki/D%C3%A2n_t%E1%BB%99c) và [tín ngưỡng](/wiki/T%C3%ADn_ng%C6%B0%E1%BB%A1ng).
### Trại tập trung Đức quốc xã (Holocaust)[
[sửa](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai&action=edit§ion=17)]
Chiến dịch tàn sát tù binh chiến tranh và thường dân điển hình nhất và có tổ chức nhất là các chương trình được vạch ra và thực hiện bởi
[Đức quốc xã](/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c_Qu%E1%BB%91c_X%C3%A3). Ban đầu chỉ nhắm mục tiêu vào [người Do Thái](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Do_Th%C3%A1i) tại nước này, cộng thêm một số nhóm người ít người không ưa thích. Chế độ [Đức quốc xã](/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c_Qu%E1%BB%91c_X%C3%A3) bắt đầu thành lập trại để cách ly các nhóm người này, sau đó dùng lao động cưỡng bách và cuối cùng tiêu diệt hàng loạt. Các nhóm người Do Thái, người [đồng tính luyến ái](/wiki/%C4%90%E1%BB%93ng_t%C3%ADnh_luy%E1%BA%BFn_%C3%A1i) và người có khuyết tật là các mục tiêu đầu tiên, nhưng những người đối lập chính trị như những người theo [chủ nghĩa xã hội](/wiki/Ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_x%C3%A3_h%E1%BB%99i) và các nhân vật tôn giáo (kể cả tín đồ [Cơ đốc giáo](/wiki/Kit%C3%B4_gi%C3%A1o)) lên tiếng cũng bị bắt giữ.
Một khi chiến tranh bùng nổ và phần đất Đức xâm chiếm tăng lên, các lãnh thổ mới chiếm này cũng bị tính trong nỗ lực đó. Riêng
[Ba Lan](/wiki/Ba_Lan) đã bị ảnh hưởng rất nhiều, với gần toàn bộ dân số Do Thái tại nước này và một số đông người Cơ đốc giáo đã bị tiêu diệt. Hàng chục triệu [Người Nga](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Nga) và các [người Slav](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Slav) bị chinh phục khác cũng bị giam cầm tại hơn 100 trại tập trung của Đức trên khắp các vùnh lãnh thổ châu Âu bị nước Đức Quốc xã chiếm đóng. Các trại lớn nhất là Dachau, Buchenwald, Ravensbrück, Ausschwitz, Majdanek, Bergen Belsen, Gusen... Số người được giải phóng khỏi các trại này sau chiến tranh chỉ còn vài trăm nghìn.
|
|![]()
|Wikimedia Commons có thêm thể loại hình ảnh và tài liệu về
|
Tổng số người đã bị giết trong các trại tập trung, trong các chương trình tiêu diệt và trong khi bị chính quyền Đức ngược đãi có lẽ không bao giờ có thể biết chính xác được. Có một số ước đoán cao hơn 10 triệu người, trong đó 5 tới 6 triệu là người Do Thái bị giết trong các chương trình tiêu diệt có mục đích.
### Xô Viết[
[sửa](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai&action=edit§ion=18)]
Về phía mình, tức giận vì những tàn phá mà quân Đức gây ra cho đất nước mình, một bộ phận binh sĩ Hồng quân cũng có những hành động trả thù nhằm vào tù binh hoặc dân thường Đức. Theo một số tài liệu phương Tây, kể từ khi tiến vào nước
[Đức](/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c) ( [1944](/wiki/1944)- [1945](/wiki/1945)), ngoài việc cướp nhà dân và cửa hiệu Hồng quân Liên Xô đã [5] [hãm hiếp](/wiki/Hi%E1%BA%BFp_d%C3%A2m)hàng chục ngàn phụ nữ và trẻ em người Đức, từ 8 đến 80 tuổi [[6]](#cite_note-6) [[7]](#cite_note-7) [[8]](#cite_note-8) . Theo Franz Wilhelm Seidler, riêng ở [[9]](#cite_note-9) [Berlin](/wiki/Berlin)là 20 ngàn tới 100 ngàn, các tỉnh còn lại từ 100 ngàn tới nửa triệu [[10]](#cite_note-10) . Rất nhiều nạn nhân trong số này bị từ 10 đến 12 lính hãm hiếp tập thể, và đa số bị hãm hiếp nhiều lần [[11]](#cite_note-11) [[12]](#cite_note-12) . [[13]](#cite_note-13)
Tuy nhiên, giới sử học vẫn tranh cãi về tính xác thực và quy mô của những vụ hiếp dâm. Các nhà sử học Nga đã phủ nhận những cáo buộc về hiếp dâm hàng loạt, họ đưa ra bằng chứng là một lệnh ban hành ngày 19 tháng 1 năm 1945, yêu cầu việc ngăn ngừa ngược đãi thường dân Đức. Một lệnh của Hội đồng quân sự của Phương diện quân Byelorussia số một, có chữ ký của Nguyên soái Rokossovsky, đã ra lệnh xử bắn những binh lính phạm tội trộm cướp và hiếp dâm ngay tại hiện trường của vụ án. Một lệnh ban hành bởi Stavka (Bộ Tổng tư lệnh Tối cao Hồng quân) vào ngày 20 tháng 4 năm 1945 phổ biến tới binh sĩ rằng cần phải duy trì quan hệ tốt với người dân Đức để giảm kháng cự và để chiến sự kết thúc nhanh hơn.
[[14]](#cite_note-14) [[15]](#cite_note-15) [[16]](#cite_note-16)
Trong khu vực chiếm đóng của Liên Xô, các thành viên của
[SED](/w/index.php?title=SED&action=edit&redlink=1) đã báo cáo cho [Stalin](/wiki/Iosif_Vissarionovich_Stalin) cướp bóc và hãm hiếp bởi binh lính Liên Xô có thể dẫn đến một phản ứng tiêu cực của dân [Đức](/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c) đối với Liên Xô và hướng tới tương lai của chủ nghĩa xã hội ở [Đông Đức](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_%C4%90%E1%BB%A9c). Stalin đã phản ứng một cách giận dữ: *"Tôi sẽ không tha thứ bất cứ ai kéo danh dự của Hồng quân qua vũng bùn."* [[17]](#cite_note-Leonhard.2C_Revolution-17) [[18]](#cite_note-18)
Các nhà lãnh đạo Liên Xô rất bất bình với truyền thông của các nước phương Tây, khi họ vừa mới là đồng minh của họ trên mặt trận chống phát xít thì nay lại quay sang công kích Liên Xô. Bộ trưởng dân ủy ngoại giao Liên Xô V. M. Molotov chỉ ra rằng "chiến dịch hèn hạ" này nhằm phá hoại uy tín của Hồng quân và trút lên đầu những người lính Hồng quân tất cả những gì xảy ra do sự hỗn loạn trước đó tại những vùng do Liên Xô chiếm đóng. Ông nói:
*"Liên Xô và những bạn bè của chúng tôi trên thế giới đã có những thông tin cần thiết để chống lại chiến dịch tuyên truyền này"*. [[19]](#cite_note-19)
Tướng Gareyev, chủ tịch của Học viện Khoa học Quân sự Nga, nhận xét
: [20] *Tất nhiên, sự trả thù, bao gồm cả bạo lực tình dục, đã xảy ra. Một số binh sĩ chỉ đơn giản là không thể kiềm chế tức giận sau những gì Đức quốc xã đã làm trên đất nước chúng tôi. Nhưng các trường hợp này đã bị trừng phạt nghiêm khắc. Và việc trả thù đã không trở nên phổ biến. Bởi vì ngay khi chúng tôi chiếm đóng các thành phố, kỷ luật đã được thắt chặt. Chúng tôi cung cấp cho người dân Đức thực phẩm, chăm sóc y tế, tuần tra an ninh. Cá nhân tôi đã tham gia giải phóng Đông Đức. Tôi cam đoan, việc lạm dụng tình dục thậm chí không hề được nghe thấy.*
Một phụ nữ Berlin, Elizabeth Shmeer, cho biết
: [21] *Đức quốc xã nói rằng nếu người Nga đến đây, họ sẽ tàn phá và hãm hiếp khủng khiếp. Nhưng thực tế sau đó rất khác: dù là những người bại trận, quân đội Đức đã gây ra rất nhiều đau khổ cho nước Nga, nhưng những người chiến thắng đã cho chúng tôi thực phẩm còn nhiều hơn những gì chính quyền cũ phân phát. Đối với chúng tôi điều đó rất khó hiểu. Một cách cư xử nhân đạo như vậy dường như chỉ người Nga làm được.*
### Mỹ[
[sửa](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai&action=edit§ion=19)]
Trong
[trận Okinawa](/wiki/Tr%E1%BA%ADn_Okinawa), các nhà sử học Nhật Bản ước tính có trên 10 ngàn phụ nữ Nhật (khoảng 1/3 trong tổng số ngàn phụ nữ của đảo) bị lính Mĩ hãm hiếp trong chiến dịch kéo dài 3 tháng này. Tờ New York Time thông báo khoảng 2000 dân thường trong 1 làng ở Katsuyama bị lính Mỹ giết và cưỡng hiếp [22] [[23]](#cite_note-23)
Mỹ không tàn sát dân thường có hệ thống như Đức-Nhật
[. Nhưng các trận ném bom rải thảm của không quân Mỹ cũng đã khiến cho hàng trăm nghìn thường dân Đức và Nhật bị thiệt mạng. Riêng trong một trận oanh tạc thành phố [cần dẫn nguồn](/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c)] [Dresden](/wiki/Dresden), có vài chục ngàn dân thường Đức thiệt mạng. Các vụ ném bom Tokyo cũng khiến vài chục ngàn thường dân Nhật bản thiệt mạng.
Đặc biệt, Mỹ đã để lại một dấu ấn kinh hoàng cho cả thế giới cho tới ngày hôm nay. Đó là vụ ném
[bom nguyên tử](/wiki/Bom_nguy%C3%AAn_t%E1%BB%AD) xuống Hiroshima và Nagasaki lúc chiến tranh gần kết thúc. Theo lệnh của Tổng thống Harry S Truman, Ngày 6 tháng 8 năm 1945, quả bom nguyên tử thứ nhất mang tên "Little Boy" đã được thả xuống thành phố Hiroshima, Nhật Bản. Sau đó 3 hôm, ngày 9 tháng 8 năm 1945, quả bom thứ hai mang tên "Fat Man" đã phát nổ trên bầu trời thành phố Nagasaki.
Có nhiều nguyên nhân khiến con số chính xác người thiệt mạng không thống nhất
[. Các số liệu khác nhau bởi được thống kê vào các thời điểm khác nhau. Rất nhiều nạn nhân chết sau nhiều tháng, thậm chí nhiều năm bởi hậu quả của phóng xạ. Theo ước tính, 140.000 người dân Hiroshima đã chết bởi vụ nổ cũng như bởi hậu quả của nó. Số người thiệt mạng ở Nagasaki là 74.000. Ở cả hai thành phố, phần lớn người chết là thường dân. [cần dẫn nguồn](/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c)]
Các công dân của các nước
[Đồng Minh](/wiki/Kh%E1%BB%91i_%C4%90%E1%BB%93ng_Minh_th%E1%BB%9Di_Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai) cũng bị đau khổ trong các trường hợp họ là con cháu của những người từ các nước phe Trục. Điển hình là việc 120.000 [người Mỹ gốc Nhật](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_M%E1%BB%B9_g%E1%BB%91c_Nh%E1%BA%ADt&action=edit&redlink=1) đã bị niêm phong gia sản và bị tập trung ở các trại giam giữa sa mạc trong thời kỳ chiến tranh (từ 1942 tới 1945), với lý do để đề phòng nguy cơ gián điệp.
### Nhật[
[sửa](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai&action=edit§ion=20)]
Trong khi Holocaust do Đức gây ra rất có tổ chức và được nhiều người biết đến, số người bị giết có thể sánh được với số thường dân bị lực lượng
[Nhật](/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n) tàn sát tại [Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c). [ Tương tự như cách nhìn của Đức đối với các dân tộc phía đông nước Đức, người Nhật xem người Trung Quốc là mọi rợ và giới lãnh đạo chẳng những xem các [cần dẫn nguồn](/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c)] [tội ác chiến tranh](/wiki/T%E1%BB%99i_%C3%A1c_chi%E1%BA%BFn_tranh)là lẽ thường mà còn khuyến khích việc đó. Các ước tính số người bị chết do các hành vi này còn rất thiếu chính xác, nhưng có thể cao hơn 10 triệu, một số lượng lớn phụ nữ bị hãm hiếp có thể nhiều hơn các thống kê hiện tại. [Một số khu vực dưới sự kiểm soát của Nhật bị nạn đói thảm khốc, như *]* [cần dẫn nguồn](/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c) [Nạn đói Ất Dậu](/wiki/N%E1%BA%A1n_%C4%91%C3%B3i_n%C4%83m_%E1%BA%A4t_D%E1%BA%ADu)tại miền Bắc [Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam).
### Chiến tranh tổng lực[
[sửa](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai&action=edit§ion=21)]
Được bắt đầu bởi
[Đức](/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c) để khủng bố và giảm tinh thần quần chúng trong các vùng thành thị để Đức có thể tiến tới nhanh hơn, chiến tranh chiến lược dùng sức mạnh trên không gian để đánh vào các thành phố địch. Các chiến dịch của Đức có hiệu quả hữu hạn vì mẫu các máy bay ném bom không phù hợp vào việc này và lực lượng không quân còn nhỏ.
Gần giữa chiến tranh, quân
[Đồng Minh](/wiki/Kh%E1%BB%91i_%C4%90%E1%BB%93ng_Minh_th%E1%BB%9Di_Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai) bắt đầu dùng chiến thuật ném bom hàng loạt vào tận Đức. Để tránh sự chồng chéo nguy hiểm, có sự phân công: máy bay [Anh](/wiki/Anh) thả bom ban đêm còn máy bay Mỹ đánh phá ban ngày. Với nhiều máy bay oanh tạc có tải trọng lớn và đủ khả năng bay đường dài, các trận ném bom này đã phá hủy nhiều thành phố Đức. Khi chiến tranh chấm dứt, họ có thể biến các khu vực đô thị thành một quầng lửa, làm tan tành thành phố. Số thường dân bị chết khá cao, tại Đức có khoảng 300.000 người. Riêng trong một trận oanh tạc thành phố [Dresden](/wiki/Dresden), có vài chục ngàn dân thường Đức thiệt mạng. Việc các chiến dịch này có giúp đem đến chiến thắng mau hơn vẫn còn chưa rõ.
Dân thường tại
[Nhật Bản](/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n) còn bị tấn công hơn nữa. Đức có các cơ sở công nghiệp xa nơi dân ở cho nên khu công nghiệp bị tấn công trước khu người ở. Trái lại, người dân Nhật ở đông đúc vào các khu vực thành phố trong các ngôi nhà được xây dựng bằng gỗ (tại Đức nhà cửa phần lớn được xây bằng đá), dễ bị đốt cháy và lan tràn khắp thành phố khi các quả bom được ném xuống. Thêm vào đó, Mỹ cũng sử dụng các máy bay thả bom mới hơn và lớn hơn tại Đức.
Nếu tính đến cuối cùng, cú đánh mạnh nhất là hai cuộc tấn công bằng
[bom nguyên tử](/wiki/V%C5%A9_kh%C3%AD_h%E1%BA%A1t_nh%C3%A2n) vào hai thành phố [Hiroshima](/wiki/Hiroshima) và [Nagasaki](/wiki/Nagasaki). Tổng số người Nhật bị thiệt mạng lên đến 400.000 người lúc ban đầu, và thêm nhiều người chết vì di chứng nhiễm phóng xạ trong nhiều năm kế tiếp. Có sự tranh cãi về việc có cần thiết phải thả bom nguyên tử trên đất Nhật hay không. Phía [Mỹ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) vẫn cho rằng việc này đã dẫn đến việc Nhật đầu hàng một cách mau chóng, tránh thương vong cao cho quân Mỹ nếu đánh vào Nhật bằng chiến tranh quy ước (như kinh nghiệm đánh lên hai đảo [Iwo Jima](/wiki/%C4%90%E1%BA%A3o_I%C5%8D) và [Okinawa](/wiki/Okinawa) đã cho thấy).
## Kết quả[
[sửa](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai&action=edit§ion=22)]
Hậu quả trực tiếp của chiến tranh này là sự chiến thắng của phía Đồng Minh. Mỗi nước trong phe Trục đều phải đầu hàng vô điều kiện. Đức bị các lực lượng từ Mỹ, Anh, Liên Xô và Pháp chiếm đóng, trong khi Áo bị chia cắt từ Đức và cũng bị chiếm đóng một cách tương tự. Nhật bị quân Mỹ chiếm đóng trong khi Liên Xô chiếm đóng các nước Đông Âu.
Trái với
[Chiến tranh thế giới thứ nhất](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_nh%E1%BA%A5t), khi các giới hạn làm suy yếu các nước và các nước thua cuộc bị ngăn chặn việc tái hội nhập cộng đồng quốc tế, các nước thua cuộc đã được cung cấp viện trợ để phục hồi và hội nhập cộng đồng thế giới như các quốc gia hoà bình khác. Vì lẽ đó, Đức và Nhật đã trở thành hai nước quan trọng và có nhiều ảnh hưởng mà không cần phải khiêu chiến.
Sự thất bại của
[Hội Quốc Liên](/wiki/H%E1%BB%99i_Qu%E1%BB%91c_Li%C3%AAn) trong việc ngăn chặn chiến tranh đã dẫn đến việc thành lập [Liên Hiệp Quốc](/wiki/Li%C3%AAn_Hi%E1%BB%87p_Qu%E1%BB%91c), một tổ chức quốc tế mới và có nhiều sửa đổi, cho đến nay vẫn là tổ chức quan trọng nhất trong việc thúc đẩy hoà bình và hợp tác.
### Tổn thất nhân mạng[
[sửa](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai&action=edit§ion=23)]
#### Tại Châu Âu[
[sửa](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai&action=edit§ion=24)]
Thống kê năm 1965 của Liên Hợp Quốc cho biết chỉ riêng số người thiệt mạng do chiến tranh ở Châu Âu đã lên đến 49.257.000 người. Những nước chịu thiệt hại lớn nhất gồm:
- Liên Xô: 20.000.000 người
[(theo tài liệu của Krivosheev năm 2005, con số này là 27.000.000 người bao gồm 10,7 triệu quân nhân và hơn 16 triệu thường dân) (tài liệu khác ước lượng 8,7 triệu quân Liên Xô thiệt mạng *]* [cần dẫn nguồn](/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c) [; những nghiên cứu mới nhất của Nga tổng người chết có thể vượt 30 triệu) *]* [cần dẫn nguồn](/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c) [[24]](#cite_note-24)
- Đức: 9.700.000 người (theo tài liệu nghiên cứu năm 2000 của tiến sĩ Rüdiger Overmans, con số này là 5.300.000 quân nhân, 3.170.000 thường dân và 1.400.000 người Đức ở các quốc gia khác)
[ *]* [cần dẫn nguồn](/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c)
- Ba Lan: 6.028.000 người (theo tài liệu của Viện IPN - Ba Lan năm 2000, con số này là 5.600.000 đến 5.800.000 người, trong đó có khoảng 3.000.000 người Do Thái)
[ *]* [cần dẫn nguồn](/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c)
- Nam Tư: 1.600.000 người
[ *]* [cần dẫn nguồn](/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c)
- Pháp: 520.000 người
[ *]* [cần dẫn nguồn](/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c)
- Italia: 500.000 người
[[25]](#cite_note-25)
- Tiệp Khắc: 364.000 người
[ *]* [cần dẫn nguồn](/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c)
- Hoa Kỳ: 325.000 người
[ *]* [cần dẫn nguồn](/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c)
- Anh: 320.000 người.
[ *]* [cần dẫn nguồn](/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c)
#### Tại Châu Á - Thái Bình Dương[
[sửa](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai&action=edit§ion=25)]
- Hoa Kỳ: khoảng 300.000 người
[ *]* [cần dẫn nguồn](/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c)
- Nhật Bản: khoảng 2.200.000 người
[ *]* [cần dẫn nguồn](/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c)
- Trung Quốc: ước tính 18-20.000.000 người
[ *]* [cần dẫn nguồn](/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c)
- Hai miền Triều Tiên: khoảng 1.000.000 người
[ *]* [cần dẫn nguồn](/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c)
- Ấn Độ: 2.587.000 người
[ *]* [cần dẫn nguồn](/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c)
- Việt Nam: hơn 2.300.000 người
[ *]* [cần dẫn nguồn](/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c)
- Indonesia: khoảng 3.000.000 đến 4.000.000 người
[ *]* [cần dẫn nguồn](/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c)
### Hậu quả lâu dài[
[sửa](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai&action=edit§ion=26)]
Ngay sau chiến tranh, liên minh Đồng Minh đã bị rạn nứt khi có xung đột về hệ tư tưởng. Mỗi phía đã giành một khu vực khác nhau trong các lãnh thổ phe Trục. Tại
[châu Âu](/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%82u), mỗi phía liên minh với nhau trong khu vực ảnh hưởng. Về phía tây, các nước Mỹ, Anh và Pháp đã lập ra Liên minh Bắc Đại Tây Dương ( [NATO](/wiki/NATO)). Về phía đông, Liên Xô lập ra liên minh với các nước Đông Âu khác trong [Hiệp ước Warszawa](/wiki/Kh%E1%BB%91i_Warszawa). Xung đột giữa hai phái sau này là một trong những hậu quả của cuộc chiến tranh này.
Khắp mọi nơi, các phong trào chống thực dân phát triển mạnh hơn khi chiến tranh kết thúc. Điều này xuất phát từ hệ quả của Thế chiến thứ hai:
- Những thiệt hại của các cường quốc châu Âu trong cuộc chiến này khiến họ mất đi rất nhiều năng lực quân sự và kinh tế khả dĩ có thể duy trì hệ thống thuộc địa. Trong khi đó các dân tộc thuộc địa đã chống lại một cách sống còn, quyết không nhân nhượng (như trường hợp
[Algérie](/wiki/Alg%C3%A9rie)).
- Thời kỳ bị Đức chiếm đóng đã gây nên tác động sâu sắc đến tâm lý các dân tộc châu Âu. Họ biết đến mất mát của chiến tranh và nỗi khổ đau khi phải chịu ách thống trị. Điều này ít nhiều đã ảnh hưởng đến quyết tâm muốn trở lại cai trị các dân tộc thuộc địa của họ.
- Các cuộc chiếm đóng của Đức Quốc xã ở Bắc Phi và Nhật Bản ở châu Á đã tàn phá uy tín của Anh, Pháp, Hà Lan đối với hệ thống thuộc địa của họ. Các dân tộc thuộc địa đã nhận thức được rằng những cường quốc cai trị mình vẫn có thể bị đánh bại.
- Sự trỗi dậy của bá quyền Mỹ và việc mở rộng ảnh hưởng của Liên Xô cũng tạo nguồn ủng hộ cho phong trào giải phóng thực dân, vì họ muốn hất cẳng tất cả các đế quốc châu Âu để thiết lập các lợi ích của họ trên thế giới, và điều này cũng không khó khăn mấy khi Tây Âu phải phụ thuộc vào viện trợ Mỹ để tái thiết.
- Phong trào giải phóng dân tộc xảy đến là sự tất yếu. Những điều kiện vào cuối cuộc Thế chiến thật sự là cơ hội lớn cho các nước thuộc địa.
Một vài cuộc xung đột đã trở thành chiến trường cho các cường quốc trong
[Chiến tranh Lạnh](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_L%E1%BA%A1nh), thậm chí có nhiều cuộc đã xảy ra trước khi Chiến tranh Lạnh bắt đầu. Hai nước Anh và Pháp đã phải từ bỏ phần lớn các thuộc địa sau chiến tranh. [Ấn Độ](/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99) giành được độc lập từ Anh và [Philippines](/wiki/Philippines) giành độc lập từ Mỹ. Tại [Đông Dương](/wiki/B%C3%A1n_%C4%91%E1%BA%A3o_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng) và nhiều thuộc địa tại [châu Phi](/wiki/Ch%C3%A2u_Phi), các lực lượng kháng chiến phải chiến đấu mới giành được độc lập.
Một quốc gia quan trọng đã xuất hiện là
[Israel](/wiki/Israel). Sau cuộc thảm sát [Holocaust](/wiki/Holocaust), dân Do Thái trên thế giới rất khao khát có được một quốc gia riêng. Nhiều người Do Thái đã có kinh nghiệm chiến đấu trong chiến tranh là việc quan trọng mà quốc gia này luôn phải đương đầu để được độc lập và tồn tại.
## Các nước tham chiến và hậu quả[
[sửa](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai&action=edit§ion=27)]
Tất cả mọi quốc gia trên thế giới đều bị Chiến tranh thế giới thứ hai ảnh hưởng ít nhiều. Phần lớn đã tham chiến theo phía Đồng Minh hay phe Trục, và một số đã theo cả hai. Một số nước được thành lập vì chiến tranh, và một số không tồn tại được.
Một số quốc gia tham chiến quan trọng nhất được liệt kê sau đây:
[Đức](/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c_Qu%E1%BB%91c_X%C3%A3): Cường quốc chính của [phe Trục](/wiki/Phe_Tr%E1%BB%A5c)tại [châu Âu](/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%82u), chiến tranh bắt đầu khi Đức xâm lược [Ba Lan](/wiki/Ba_Lan), và chiến tranh chấm dứt tại chiến trường châu Âu sau khi Đức đầu hàng. [Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p): Lực lượng chính của [Đồng Minh](/wiki/Kh%E1%BB%91i_%C4%90%E1%BB%93ng_Minh_th%E1%BB%9Di_Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai)tại lục địa châu Âu, Pháp đã tuyên chiến với Đức sau việc xâm lược Ba Lan. Pháp không hăng hái trong việc tham chiến và không chống cự nổi lực lượng Đức sau khi bị xâm lược vào năm [1940](/wiki/1940). Khi chính quyền Pháp đầu hàng nhục nhã, một chính quyền bù nhìn thân Đức được thành lập, nhưng một số thuộc địa của Pháp vẫn trung thành với lực lượng [Pháp Tự do](/w/index.php?title=Ph%C3%A1p_T%E1%BB%B1_do&action=edit&redlink=1)vốn đứng về phía Đồng minh. [Anh](/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Li%C3%AAn_hi%E1%BB%87p_Anh_v%C3%A0_B%E1%BA%AFc_Ireland): Trong khi Anh không có khả năng sản xuất như Mỹ hay có nhân lực như Liên Xô, họ vẫn là một thành phần quan trọng trong việc chiến thắng của lực lượng Đồng Minh trên cả hai chiến trường. ![ ](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7e/Bundesarchiv_Bild_183-J0422-0600-002%2C_Berlin-Karlshorst%2C_Kapitulation%2C_Shukow%2C_Keitel.jpg/250px-Bundesarchiv_Bild_183-J0422-0600-002%2C_Berlin-Karlshorst%2C_Kapitulation%2C_Shukow%2C_Keitel.jpg)
![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7e/Bundesarchiv_Bild_183-J0422-0600-002%2C_Berlin-Karlshorst%2C_Kapitulation%2C_Shukow%2C_Keitel.jpg/250px-Bundesarchiv_Bild_183-J0422-0600-002%2C_Berlin-Karlshorst%2C_Kapitulation%2C_Shukow%2C_Keitel.jpg)
[Thống chế](/wiki/Th%E1%BB%91ng_ch%E1%BA%BF) [Wilheim Keitel](/w/index.php?title=Wilheim_Keitel&action=edit&redlink=1)thay mặt nước [Đức Quốc xã](/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c_Qu%E1%BB%91c_X%C3%A3)ký giấy chấp nhận đầu hàng [Đồng Minh](/wiki/Kh%E1%BB%91i_%C4%90%E1%BB%93ng_Minh_th%E1%BB%9Di_Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai) [Liên Xô](/wiki/Li%C3%AAn_X%C3%B4), [Mỹ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3), [Anh](/wiki/Anh), [Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p) [ngày 9 tháng 5 năm 1945](/w/index.php?title=Ng%C3%A0y_9_th%C3%A1ng_5_n%C4%83m_1945&action=edit&redlink=1)tại [Carlschorst](/w/index.php?title=Carlschorst&action=edit&redlink=1), [Poshdam](/w/index.php?title=Poshdam&action=edit&redlink=1) [Ý](/wiki/%C3%9D): Một đồng minh của Đức vào ban đầu, Ý có rất nhiều tham vọng lãnh thổ. Họ chỉ tham chiến sau khi số phận của Pháp đã an bài. Nỗ lực chiếm [Hy Lạp](/wiki/Hy_L%E1%BA%A1p)và [Ai Cập](/wiki/Ai_C%E1%BA%ADp)thất bại, thêm vào đó nhiều thất bại hải quân tại vùng [Địa Trung Hải](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Ba_Trung_H%E1%BA%A3i)đã cho thấy Ý không đủ chuẩn bị cho cuộc chiến tranh này. Ý không có một quân đội mạnh, trang bị yếu kém, tinh thần bạc nhược ngay cả khi chiến đấu trên lãnh thổ của mình.Sau khi bị quân Đồng Minh xâm chiếm, nước Ý phát xít bị sụp đổ, một chính quyền mới thành lập theo phía Đồng Minh và đánh lại đồng minh Đức của họ. [Liên Xô](/wiki/Li%C3%AAn_X%C3%B4): Đã ký thỏa thuận không xâm lược với Đức và có hành động xâm lược [Phần Lan](/wiki/Ph%E1%BA%A7n_Lan). Tuy nhiên, sau khi Đức thình lình tấn công vào năm [1941](/wiki/1941), Liên Xô theo phía Đồng Minh. Liên Xô bị nhiều tổn thất trước quân đội Đức, nhưng cuối cùng cũng thay đổi chiều hướng và chiếm đóng [Berlin](/wiki/Berlin)để chiến thắng tại châu Âu. Chính tại mặt trận Xô - Đức, quân đội phe Trục đã phải gánh chịu những tổn thất to lớn nhất: theo số liệu gần đây thì tổng số quân Đức bị chết, bị thương và bị bắt làm tù binh trong chiến tranh thế giới lần thứ hai là gần 14 triệu người, trong đó riêng ở mặt trận Xô - Đức là 10,7 triệu người, chưa kể hơn 1,2 triệu quân Nhật và đồng minh châu Á của Nhật đầu hàng họ trong [Chiến dịch Mãn Châu](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_d%E1%BB%8Bch_M%C3%A3n_Ch%C3%A2u_(1945)). [Nhật Bản](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n): Một trong những cường quốc phe Trục, Nhật Bản có lý do tham chiến riêng. Không đủ tài nguyên, Nhật đã nỗ lực giành tài nguyên từ khu vực tây [Thái Bình Dương](/wiki/Th%C3%A1i_B%C3%ACnh_D%C6%B0%C6%A1ng)và [Đông Á](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_%C3%81). Nhưng họ không đủ tiềm lực để đánh quân Đồng Minh, và đã bị đẩy lùi, và cuối cùng bị thả bom nguyên tử, khiến chiến tranh kết thúc. [Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c): Không còn nhận dạng là một quốc gia được nữa khi chiến tranh bắt đầu, Trung Quốc đã nhận lãnh đòn chủ nghĩa quân phiệt của Nhật trên một thập kỷ. Cả hai phía Quốc dân đảng, với sự ủng hộ của Hoa Kỳ, và phía Đảng Cộng sản, họ dùng cách đánh [du kích](/w/index.php?title=Du_k%C3%ADch&action=edit&redlink=1)đã kháng cự chống Nhật. [Hoa Kỳ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3): Đang phân vân về vấn đề tham chiến, Hoa Kỳ bị cuốn vào chiến tranh khi Nhật tấn công bất ngờ và Đức tuyên chiến. Hoa Kỳ dùng khả năng kinh tế và công nghiệp an toàn để tiếp tế cho tất cả các nước Đồng Minh và đã tạo lực lượng và duy trì nỗ lực tại châu Âu và Thái Bình Dương. Hoa Kỳ cũng là nước tham gia trên nhiều mặt trận nhất và viện trợ nhiều nhất cho các nước Đồng Minh.
## Tóm tắt[
[sửa](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai&action=edit§ion=28)] ![ ](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/78/Bird_in_Tank_Gun_Barrel_-_Prokhorovka_-_Russia.JPG/300px-Bird_in_Tank_Gun_Barrel_-_Prokhorovka_-_Russia.JPG)
[Chim bồ câu](/wiki/Chim_b%E1%BB%93_c%C3%A2u)trong nòng [pháo](/wiki/Ph%C3%A1o)tại [Prokhorovka](/w/index.php?title=Prokhorovka&action=edit&redlink=1)( [Nga](/wiki/Nga), [2008](/wiki/2008)), biểu tượng cho số phận mong manh của sự sống trước hiểm họa chiến tranh
Chiến tranh thế giới thứ hai là một cuộc xung đột vũ trang lớn nhất lịch sử. Không cuộc xung đột nào trước đó hay sau đó bao gồm số nước tham gia nhiều hơn, ảnh hưởng diện tích đất lớn hơn, hay giết nhiều mạng nguời và phá hoại nhiều hơn. Tuy nhiên, sự lớn lao của cuộc chiến này chỉ là một trong nhiều khía cạnh nổi bật nhất của nó. Một số khía cạnh khác đáng được chú ý là:
- Ảnh hưởng thế giới lâu dài: Hầu hết các quốc gia đã theo phía này hay phía kia trong chiến tranh. Một số quốc gia theo cả hai phía vào các thời điểm khác nhau. Mọi lục địa có người ở, trừ
[Nam Mỹ](/wiki/Nam_M%E1%BB%B9), đều có trận chiến. Ngay cả các nước trung lập cũng bị ảnh hưởng sâu sắc trong chiến tranh và sau chiến tranh.
- Phát triển kỹ thuật: Trong nhiều lĩnh vực kỹ thuật, sự tiến triển rất nhanh chóng vì chiến trường có nhu cầu cải tiến kỹ thuật. Diễn tiến này có rất rõ trong trong các lĩnh vực kỹ thuật quân sự, từ
[máy bay](/wiki/M%C3%A1y_bay)đến xe cộ và [máy tính](/wiki/M%C3%A1y_t%C3%ADnh). [Bom nguyên tử](/wiki/V%C5%A9_kh%C3%AD_h%E1%BA%A1t_nh%C3%A2n): Chiến tranh thế giới thứ hai đã dẫn đến một cuộc cạnh tranh giữa một số nước để khai thác [năng lượng nguyên tử](/wiki/N%C4%83ng_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_h%E1%BA%A1t_nh%C3%A2n)và phát triển [vũ khí hạt nhân](/wiki/V%C5%A9_kh%C3%AD_h%E1%BA%A1t_nh%C3%A2n). Nước [Mỹ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)thắng cuộc trong cạnh tranh này và đã sử dụng vũ khí nguyên tử lần đầu tiên trên thế giới để tạo ra ưu thế trong việc phân chia thế giới sau chiến tranh. [Chiến tranh tổng lực](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_to%C3%A0n_di%E1%BB%87n): Chiến tranh này đã diễn ra theo cách thức chiến tranh tổng lực như Thế chiến I ( *strategic warfare*) . Chiến tranh này không những chỉ là để đánh bại quân địch và chia cắt vật chất, mà còn phải tấn công thẳng vào các khu vực người ở và công nghiệp để phá hủy khả năng sản xuất và ý chí của địch. [[26]](#cite_note-26)
- Kháng cự của người dân:
[Chiến tranh du kích](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_du_k%C3%ADch)không phải mới, nhưng trong hầu hết những nước bị quân địch (đặc biệt là [Đức](/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c)và [Nhật](/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n)) chiếm giữ, nhiều cuộc nổi dậy kháng chiến đã nổ ra. Mặc dù các phong trào này thường không tự giải phóng được đất nước, họ cũng đã làm quân chiếm đóng phải hao tổn công sức, và lãnh thổ không bao giờ bị chiếm giữ toàn bộ. Việc này đã chứng minh rằng, việc chinh phục và lôi kéo một dân tộc đối nghịch bằng vũ lực là một chuyện không dễ dàng.
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai&action=edit§ion=29)] **Sommerville, Donald (14 tháng 12 năm 2008).** [^](#cite_ref-1) *The Complete Illustrated History of World War Two: An Authoritative Account of the Deadliest Conflict in Human History with Analysis of Decisive Encounters and Landmark Engagements*. Lorenz Books. tr. 5. [ISBN](/wiki/ISBN) [0754818985](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0754818985). [^](#cite_ref-2) [The Second World War was really an extension of the first](http://hubpages.com/hub/WWI_vs_WWII)-WWI vs WWII **G. I. Krivosheev. Soviet Casualties and Combat Losses. Greenhill 1997** [^](#cite_ref-3) [ISBN 1-85367-280-7](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/1853672807) [^](#cite_ref-4) [http://www.soldat.ru/doc/casualties/book/chapter5_05.html](http://www.soldat.ru/doc/casualties/book/chapter5_05.html) **Hubertus Knabe,** [^](#cite_ref-5) *Tag der Befreiung? Das Kriegsende in Ostdeutschland*(Ngày giải phóng? Kết thúc chiến tranh ở Đông Đức); [mua sách này trên Amazon](http://www.amazon.de/Tag-Befreiung-Das-Kriegsende-Ostdeutschland/dp/3549072457) **Antony James Beevor,** [^](#cite_ref-6) *Berlin: The Downfall 1945*(Ngày tàn của Berlin năm 1945), trang 28; [mua sách này trên Amazon](http://www.amazon.co.uk/Berlin-Downfall-1945-Antony-Beevor/dp/0140286969) [^](#cite_ref-7) [Báo](http://www.guardian.co.uk/g2/story/0,3604,707835,00.html), ngày 1 tháng 5 năm 2002 *The Guardian*trích sách của Antony James Beevor **Alfred-Maurice de Zayas,** [^](#cite_ref-8) *Die Anglo-Amerikaner und die Vertreibung der Deutschen*, Tr. 87, Ullstein, 1988. [Để kiểm chứng, có thể mua sách này trên Amazon](http://www.amazon.de/Die-Anglo-Amerikaner-die-Vertreibung-Deutschen/dp/3548332064) **Hanna Schissler** [^](#cite_ref-9) *The Miracle Years: A Cultural History of West Germany, 1949–1968* [[1]](http://books.google.com/books?id=00fCzJKt1QMC&pg=PA28&lpg=PA28&dq=soviet+estimates+rape+tens+of+thousands&source=web&ots=xzyKzJm1sj&sig=cy2AfPmp7ZvT7K9YSWPRkXoyp6E) **Franz Wilhelm Seidler và Alfred-Maurice de Zayas,** [^](#cite_ref-10) *Kriegsverbrechen in Europa und im Nahen Osten im 20. Jahrhundert*(Tội ác chiến tranh ở Châu Âu, Đông Đức trong thế kỷ 20); [mua sách này trên PreisTrend](http://www.preistrend.de/Buch_Preisvergleich_Kriegsverbrechen_in_Europa_und_im_Nahen_Osten_im_20_Jahrhundert__o7249710201767402.html)hoặc [trên Amazon](http://www.amazon.de/Kriegsverbrechen-Europa-Nahen-Osten-Jahrhundert/dp/3813207021/ref=pd_bxgy_b_img_b) **Theodor Schieder,** [^](#cite_ref-11) *Dokumentation der Vertreibung der Deutschen aus Ost-Mitteleuropa*(Tư liệu về việc người Đức bị bắt phải di cư khỏi miền đông Trung Âu), nhà xuất bản Deutscher Taschenbuch Verlag (DTV), [München](/wiki/M%C3%BCnchen), Đức, năm 2004; [mua sách trên website của DTV](http://www.dtv.de/dtv.cfm?wohin=dtvnr59072) **William Hitchcock,** [^](#cite_ref-12) *The Struggle for Europe: The Turbulent History of a Divided Continent, 1945-2002*(Cuộc chiến giành Châu Âu: Lịch sử hỗn loạn của một lục địa bị chia cắt, 1945-2002); [mua sách này trên Amazon](http://www.amazon.com/Struggle-Europe-Turbulent-Continent-1945-2002/dp/0385497989) **Helke Sander và Barbara Johr, phim tư liệu** [^](#cite_ref-13) *BeFreier und Befreite. Krieg, Vergewaltigung, Kinder*(Những kẻ đem lại tự do lại cướp mất tự do. Chiến tranh, hãm hiếp, và trẻ con); [mua phim tư liệu này trên Amazon](http://www.amazon.de/BeFreier-Befreite-Krieg-Vergewaltigung-Kinder/dp/3596163056) [^](#cite_ref-14) [http://actualhistory.ru/51](http://actualhistory.ru/51) [^](#cite_ref-15) [http://gpw.tellur.ru/page.html?r=books&s=beevor](http://gpw.tellur.ru/page.html?r=books&s=beevor) [^](#cite_ref-16) [http://svpressa.ru/war/article/8271/](http://svpressa.ru/war/article/8271/) [^](#cite_ref-Leonhard.2C_Revolution_17-0) [Wolfgang Leonhard](/w/index.php?title=Wolfgang_Leonhard&action=edit&redlink=1), *Child of the Revolution*,Pathfinder Press, 1979, [ISBN 0-906133-26-2](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0906133262) **Norman M. Naimark.** [^](#cite_ref-18) *The Russians in Germany: A History of the Soviet Zone of Occupation, 1945–1949.*Harvard University Press, 1995. [ISBN 0-674-78405-7](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0674784057) [^](#cite_ref-19) [Бивор, Энтони. Падение Берлина. 1945. — М.: АСТ; Транзиткнига, 2004.](http://militera.lib.ru/research/beevor2/27.html) *Bản gốc: Anthony Beevor. Berlin. The Downfall 1945. — London. Viking, 2002.*(Anthony Beevor. Berlin sụp đổ - 1945. AST; Tranzitkniga. Moskva. 2004. Chương 27: Nạn nhân của chiến thắng) [^](#cite_ref-20) [http://www.trud.ru/article/21-07-2005/90824_nasilie_nad_faktami/print](http://www.trud.ru/article/21-07-2005/90824_nasilie_nad_faktami/print) [^](#cite_ref-21) [http://militera.lib.ru/research/dukov_ar/index.html](http://militera.lib.ru/research/dukov_ar/index.html) [^](#cite_ref-iiatou_22-0) [H-Net review of The GI War against Japan: American Soldiers in Asia and the Pacific during World War II](http://www.h-net.org/reviews/showrev.cgi?path=114661059720058) **Lisa Takeuchi Cullen (13 tháng 8 năm 2001).** [^](#cite_ref-23) [“Okinawa Nights”](http://www.time.com/time/world/article/0,8599,170085-2,00.html). TIME. Truy cập ngày 5 tháng 4 năm 2010. **Báo Sự thật,Mascow, 1998** [^](#cite_ref-24) **Lịch sử quân sự Ý trong Thế chiến 2, bản wikipedia tiếng Anh** [^](#cite_ref-25) **vi.wikipedia: Chiến tranh thế giới I** [^](#cite_ref-26)
### Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai&action=edit§ion=30)] [Churchill, Winston](/wiki/Winston_Churchill)(1948-53), *The Second World War*, 6 vols. [Gilbert, Martin](/w/index.php?title=Martin_Gilbert&action=edit&redlink=1)(1995) *Second World War*, Phoenix, [ISBN 1-85799-346-2](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/1857993462) [Keegan, John](/w/index.php?title=John_Keegan&action=edit&redlink=1)(1989) *The Second World War* [Liddel Hart, Sir Basil](/w/index.php?title=B.H._Liddell_Hart&action=edit&redlink=1)(1970), *History of the Second World War*Cassel & Co; Pan Books,1973, London [Murray, Williamson](/w/index.php?title=Williamson_Murray&action=edit&redlink=1)và [Millett, Allan R.](/w/index.php?title=Allan_R._Millett&action=edit&redlink=1)(2000) *A War to Be Won: Fighting the Second World War* [ISBN 0-674-00163-X](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/067400163X) [Overy, Richard](/w/index.php?title=Richard_Overy&action=edit&redlink=1), *Why the Allies Won*, Pimlico, 1995. [ISBN 0-7126-7453-5](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0712674535) [Weinberg, Gerhard L.](/w/index.php?title=Gerhard_L._Weinberg&action=edit&redlink=1), *A World at Arms: A Global History of World War II*( [1994](/wiki/1994)) [ISBN 0-521-44317-2](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0521443172)
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai&action=edit§ion=31)]
|
|![]()
|Wikimedia Commons có thêm hình ảnh và tài liệu về:
|[Hình ảnh về cuộc chiến](http://www.ww2incolor.com/) [WW2 People's War](http://www.bbc.co.uk/dna/ww2/)- Dự án của BBC: Thu thập các câu chuyện của những người bình thường trong Thế chiến thứ hai [Lịch sử BBC: Thế chiến thứ hai](http://www.bbc.co.uk/history/war/wwtwo/) [Lưu trữ bài báo trực tuyến](http://warmuseum.ca/cwm/newspapers/intro_e.html) [Mạng WorldWar-2](http://www.worldwar-2.net/) [Thương vong của các quốc gia trong Thế chiến thứ hai](http://www.militaryfactory.com/worldwar2/casualties.asp)

X-Content-Type-Options: nosniff

Content-language: vi

Vary: Accept-Encoding,Cookie

Via: 1.1 varnish, 1.1 varnish

Accept-Ranges: bytes

X-Cache: cp1065 miss (0), cp1065 frontend miss (0)

Cache-Control: private, s-maxage=0, max-age=0, must-revalidate