text:
Nguyễn Thị Hậu
Một cuộc chiến kết thúc đã 40 năm, nỗi đau tuy không còn khốc liệt nhưng âm ỉ, dai dẳng. Bên này bên kia có gia đình nào không mất mát không chia ly, kiểu này hay kiểu khác? Bên nào không có những di chứng chiến tranh kéo dài không chỉ một, hai thế hệ?
Bao giờ những ngày Tháng Tư sẽ là Ngày Hòa Hợp, Hòa Giải của người Việt Nam chúng ta?
“Không một điều gì, không một ai bị lãng quên”. Lịch sử cũng vậy mà tâm thức con người cũng vậy. Nhưng vấn đề là NHỚ như thế nào? Bốn mươi năm đã trôi qua, bằng một nửa thời gian Pháp đô hộ Việt Nam, dài gấp đôi cuộc chiến 1954 –1975 và cũng gấp đôi thời gian Việt Nam và Mỹ bình thường hóa quan hệ giữa hai nước (1995 –2015)…Nhưng hòa hợp, hòa giải vẫn là vấn đề nóng bỏng của người Việt Nam, nhất là vào những ngày tháng tư.
Là người thuộc thế hệ sinh ra trong thời chiến và trưởng thành vào thời bình, thế hệ “vùng biên”của cuộc chiến và thời hậu chiến, lại làm công việc tìm hiểu về lịch sử – văn hóa, tôi luôn tự hỏi: vì sao quá trình hòa giải hòa hợp giữa những người Việt Nam lại khó khăn như vậy, khó đến mức có thể làm người ta tuyệt vọng khi nghĩ đến tương lai của đất nước đang bắt đầu từ những chia lìa dai dẳng. Những lý lẽ mà hiện tại (nhiều người) mỗi bên đưa ra để cho rằng chưa thể, thậm chí là không thể, hòa hợp hòa giải… có thể cho thấy căn nguyên không chỉ là sự kiện thắng thua được mất, mà có lẽ nó tiểm ẩn sâu hơn trong nguồn gốc lịch sử và văn hóa.
Nếu đã không thể có câu trả lời từ thời hậu chiến hơn 40 năm qua thì thử “khai quật”xa xưa hơn, từ lịch sử – văn hóa để may chăng, tìm ra câu trả lời hay một tia hy vọng cho tiến trình hòa hợp, hòa giải trong một tương lai gần.
1. Sự hình thành/thành lập các triều đại trong lịch sử Việt Nam
Khảo sát lịch sử Đại Việt –Đại Nam vì đây là dòng chính yếu của lịch sử (liên tục theo diễn trình lịch sử và tiến trình địa lý) Việt Nam. Hầu hết các vương triều Đại Việt được thành lập từ những chiến thắng quân sự (chống ngoại xâm hoặc “dẹp loạn”nội chiến), ít hơn là từ vài cuộc chính biến “cướp ngôi”.
Thống kê các triều đại trong lịch sử dân tộc từ thế kỉ X đến giữa thế kỉ XIX :
Sau chiến thắng Bạch Đằng năm 938 Đại Việt bước vào thời kỳ xây dựng nền độc lập. Mở đầu là nhà Ngô năm 939 xưng Ngô Vương. Năm 968 Đinh Bộ Lĩnh “dẹp loạn”12 sứ quân (cát cứ vùng miền) thu giang sơn về một mối, đặt kinh đô ở Hoa Lư và quốc hiệu là Đại Cồ Việt, xây dựng chính quyền củng cố quốc gia. Lê Hoàn thừa kế nhà Đinh lập ra nhà Tiền Lê, chiến thắng quân xâm lược Tống. Năm 1009 nhà Lý lên ngôi và và 1010 dời đô về Thăng Long, năm 1054 đổi quốc hiệu là Đại Việt. Từ 1075 –1077 nhà Lý chiến đấu chống quân xâm lược Tống. Năm 1226 nhà Trần thay thế nhà Lý, vào các năm 1258, 1285 và 1288 ba lần quân dân nhà Trần kháng chiến chống quân Nguyên Mông và chiến thắng vẻ vang. Năm 1400 nhà Hồ thay thế nhà Trần. Năm 1406 nhà Minh xâm lược Đại Việt, năm 1407 Lê Lợi khởi nghĩa và tổ chức kháng chiến chống giặc Minh đến 1428 giành thắng lợi và lập ra nhà Lê. Năm 1527 nhà Mạc giành ngôi với nhà Lê tạo ra cục diện Nam –Bắc triều và sau đó là xung đột Lê –Mạc. Từ 1570 –1786 cục diện Lê –Trịnh – Nguyễn và xung đột Đàng Trong –Đàng Ngoài. Năm 1771 khởi nghĩa Tây Sơn, “xóa bỏ”tình trạng Nam –Bắc phân tranh vào năm 1786. Trước đó, năm 1784 Nguyễn Huệ chiến thắng quân Xiêm ở vùng đất phía Nam, rồi năm 1789 đại thắng quân Thanh ở phía Bắc. Năm 1802 Nguyễn Ánh thành lập triều Nguyễn và thống nhất đất nước về tổ chức chính quyền. Năm 1858 Pháp xâm lược Việt Nam.
Diễn trình lịch sử từ thế kỷ 10 cho đến giữa thế kỷ 19 có vài đặc điểm sau:
– Trong khoảng hơn 10 thế kỷ liên tiếp có chiến tranh chống quân xâm lược phương Bắc. (Không kể những lần chiến tranh, xung đột với Chămpa). Liên tục chống ngoại xâm là một nét đặc biệt của lịch sử Đại Việt thời tự chủ. “Thà làm quỷ nước Nam chứ không thèm làm vương đất Bắc”. Chống kẻ thù phương Bắc là một trong những nhân tố quan trọng nhất để tập hợp lực lượng và đoàn kết trong ngoài (triều đình), trên dưới (vua/dân).
– Các vương triều liên tục xây dựng quốc gia tự chủ. Sự thay thế các triều đại theo quy luật lịch sử: khi các vương triều bước vào giai đoạn khủng hoảng do những nguyên nhân nội tại, từ đó không đủ sức chống ngoại xâm hoặc chống lại thế lực khác lớn mạnh hơn, hoặc từ thắng lợi của cuộc khởi nghĩa, kháng chiến và lập ra vương triều mới. “Ngụy triều”là quan niệm phong kiến chỉ các triều đại không lập nên từ: 1/chiến thắng ngoại xâm; và 2/ được trao truyền, nhường ngôi.
– Giai đoạn cuối của các triều đại thường xảy ra tranh chấp trong triều chính hoặc khởi loạn bên ngoài. “Nội chiến”giữa các thế lực phong kiến hay khởi nghĩa nông dân là biểu hiện của quy luật xã hội phong kiến Đại Việt đã được dân gian đúc kết “Con vua thì lại làm vua/ con sãi ở chùa thì quét lá đa/ Bao giờ dân nổi can qua/con vua thất thế lại ra quét chùa”. Cho nên tâm thức, tâm lý “ĐƯỢC làm VUA THUA làm GIẶC”phổ biến.
– Xuất thân của các triều đại phần lớn là thủ lĩnh quân sự, thổ hào, nông dân… nếu một hai đời vua đầu đã cố gắng tận dụng, sử dụng (trí thức) và nâng cao tri thức để củng cố chính quyền, xây dựng quốc gia vừa qua chiến tranh… thì càng về sau càng “lười”, chỉ dựa vào tài sản vật chất và tinh thần ông cha để lại. Sự “thất học”của các vương triều làm “tầm nhìn”hạn hẹp, đất nước rối loạn (tinh thần) và không thể “sánh cùng”những quốc gia khác. Đó là nguyên nhân sâu xa và đầu tiên dẫn đến sự sụp đổ của vương triều.
– Đất nước mở rộng dần về phía Nam từ thế kỷ 13, 15 đến thế kỷ 18 lãnh thổ VN về cơ bản như ngày nay. Chỉ từ 1802 mới có một lãnh thổ và chính quyền thống nhất từ Cà Mau đến Lạng Sơn. Trước đó, từ khi Trịnh –Nguyễn phân tranh, tâm thức phân biệt Nam Hà / Bắc Hà về lãnh thổ, chính quyền, lối sống (văn hóa) tồn tại dai dẳng…
2. Một số sự kiện thời hậu chiến của các triều đại
Sau khi kết thúc chiến tranh chống ngoại xâm, việc đối ngoại là tha tù binh, cấp tàu thuyền lương ăn cho về nước, bố cáo chiến thắng và sau đó là “hòa hiếu”với kẻ thù cũ. Kẻ thù của Đại Việt thường là những quốc gia lớn mạnh hơn nhiều lần, xâm lược Đại Việt dù có thể chiếm đóng lâu hay mau cuối cùng cũng bị đánh đuổi. Việc “hòa hiếu”với kẻ thù cũng là để giữ quan hệ ngoại giao đảm bảo cho nền hòa bình vừa giành được. (Lưu ý: hòa hiếu khi đã chiến thắng vẻ vang – cũng có trường hợp (nhà Trần) tha cho giặc về nước nhưng lén đục thủng tàu thuyền cho chết đuối cả, nại cớ bão to gió lớn làm tàu thuyền bị đắm… ).
Việc đối nội đầu tiên của các triều đại là “an dân”: có chính sách miễn thuế khóa cho nông dân, tha tội cho những người (dân thường) lỡ theo/ làm việc cho kẻ thù (giặc ngoại xâm) nhưng cũng trừng trị kẻ phản bội đất nước, thường là người trong hoàng tộc hay quan lại.
Thế nhưng sau những cuộc nội chiến giữa những thế lực phong kiến, khởi loạn cát cứ, âm mưu đảo chính… thì sự trả thù thường “triệt để”hơn: tru di tam tộc cửu tộc, nhổ cỏ tận gốc, đào mồ cuốc mả, anh em ruột thịt cũng không tha thứ…
Lúc này quyền lợi chính trị đặt trên tất cả. Sử gia thời trước thường chê trách những trường họp không triệt để trừ hậu họa, vì đó là mầm mống của cuộc phản loạn tiếp sau. Cũng như phán xét những người giết anh em, giết vua giành ngôi bởi coi đó không phải là biểu hiện của “minh vương”. CHÍNH DANH là điều kiện đầu tiên của một triều đại. Những triều “soán ngôi”thường không được ghi thành “kỷ”trong sử.
– Đinh Tiên Hoàng “dẹp loạn”–xóa bỏ tình trạng cát cứ địa phương nhưng không phải thủ lĩnh nào cũng tuân phục: Ngô Nhật Khánh có mẹ được làm Hoàng hậu, bản thân trở thành con rể của vua Đinh nhưng vẫn bỏ sang Champa “rạch mặt vợ đuổi về: cha mày tưởng tao vì mày mà quên thù ư?”. Chưa kể vua Đinh phải có những cách thức “đe dọa”như đặt vạc dầu nuôi hổ dữ để trấn áp những kẻ có mưu phản loạn.
– Các con của Lê Hoàn “Lê Đại Hành”tranh giành giết nhau vì ngôi báu. Lê ngọa triều làm vua không chính danh cùng với những hành vi tai ngược nên hầu như ít người nhớ đến chiến công chống giặc của ông.
– Lý Công Uẩn lập ra nhà Lý thay thế nhà Tiền Lê. Năm 1073 đời Lý Nhân Tông “Giam Hoàng thái hậu họ Dương, tôn Hoàng thái phi làm Linh Nhân hoàng thái hậu. Linh nhân có tính ghen, cho mình là mẹ đẻ mà không được dự chính sự, mới kêu với vua rằng: “Mẹ già khó nhọc mới có ngày nay mà bây giờ phú qúy người khác được hưởng thế thì sẽ để mẹ già vào đâu?”. Vua bèn sai đem giam Dương thái hậu và 76 người thị nữ vào cung Thượng Dương, rồi bức phải chết chôn theo lăng Thánh Tông. Phải chăng từ mối lo ngại phải chia sẻ quyền lực của hai Thái hậu (và đằng sau là những người họ hàng, thân tín) đã dẫn đến hành động này.
– Nhà Trần “đảo chính”thay thế nhà Lý. Trần Thủ Độ giết Lý Huệ Tông và tông thất nhà Lý. Có lần Thủ Độ qua trước cửa chùa, thấy Huệ Tông ngồi xổm nhổ cỏ, Thủ Độ nói: “Nhổ cỏ thì phải nhổ cả rễ sâu”. Huệ Tông đứng dậy, phủi tay nói: “Điều ngươi nói, ta hiểu rồi”. Đến nay, sai người bày biện hương hoa đến bảo HuệTông: “Thượng phụ sai thần đến mời”… Thượng hoàng nhà Lý nói: “Ta tụng kinh xong sẽ tự tử”. Nói rồi vào buồng ngủ khấn rằng: “Thiên hạ nhà ta đã vào tay ngươi, ngươi lại còn giết ta, ngày nay ta chết, đến khi thác con cháu ngươi cũng sẽ bị như thế”. Bèn thắt cổ tự tử ở vườn sau chùa.
– Nhà Hồ “cướp ngôi”nhà Trần vào năm 1400. Sau khi bức vua Trần dời đô từ Thăng Long vào Thanh Hóa và giết hàng loạt quần thần trung thành với nhà Trần, tháng 2 năm Canh Thìn 1400, Hồ Quý Ly truất ngôi của cháu ngoại mình là Trần Thiếu Đế, tự lên làm vua lấy quốc hiệu là Đại Ngu, lập nên nhà Hồ, rồi truyền ngôi cho con trai mình với lý do “vì nhà Trần tuyệt tự nên Hồ Hán Thương là cháu ngoại (nhà Trần) nối ngôi”.
Một vài ví dụ trên là từ các triều đại phong kiến thời “Văn minh Đại Việt lần thứ nhất, còn gọi là nền văn minh Phật giáo”. Sang thời “Văn minh Đại Việt lần thứ hai, còn gọi là nền văn minh Nho giáo”:
– Triều Lê bắt đầu vào năm 1428. Trần Cảo uống thuốc độc chết (hậu duệ nhà Trần mà Lê Lợi lập nên). Bấy giờ các quan đều dâng sớ nói Trần Cảo không có công gì với dân, sao lại ở trên mọi người, nên sớm trừ đi. Vua cũng biết là như vậy, nhưng trong lòng không nỡ, đối xử càng hậu. Cảo biết người trong nước không phục mình, bèn ngầm đi thuyền vượt biển trốn vào châu Ngọc Ma. Đến Ma Cảng (đất Nghệ An) quan quân đuổi bắt được, đem về Đông Quan, bắt uống thuốc độc chết. Nhưng nhiều thuyết khác cho rằng Trần Cảo bỏ trốn, vua Lê cho người đuổi theo giết chết vứt xác vào bụi gai. Thái Tổ lên ngôi chưa lâu, nhưng ra tay sát hại những công thần quan trọng như Trần Nguyên Hãn, Phạm Văn Xảo, những đại tướng quân có công trong việc thành lập nhà Lê. Đến vụ án Lệ Chi Viên nổi tiếng trong lịch sử, triều đình kết tội Hành khiển Nguyễn Trãi và thị thiếp là Nguyễn Thị Lộ, vì khi Thái Tông băng Thị Lộ đã luôn hầu bên cạnh, bấy giờ cho rằng Thị Lộ giết hoàng đế. Án đưa ra là tru di tam tộc, giết đến 3 họ của Nguyễn Trãi.
– Nhà Mạc: Thời kỳ thịnh trị của Mạc Thái Tông cho thấy năng lực trị nước của nhà Mạc. Đời sống nhân dân no đủ, xã hội ổn định, không gây những xáo trộn như khi nhà Hồ thay nhà Trần. Những lực lượng chống đối nhà Mạc chính là những thế lực cũ thân nhà Lê. Theo sử sách, thời Mạc không có một cuộc khởi nghĩa nông dân nào. Điều đó cho thấy nhà Mạc được lòng dân. Một đặc điểm nữa là cả 5 đời vua nhà Mạc không có nạn quyền thần trong thời gian cai trị, dù nhà Mạc khởi nghiệp từ một quyền thần trong triều Lê. Đó là điều mà các triều đại Ngô, Đinh, Lý, Trần, Hậu Lê và Nguyễn trong suốt chiều dài lịch sử Việt Nam đều gặp phải. Do đó thời Mạc không có việc phế lập, khuynh loát trong cung đình. Duy nhất vụ “bất đồng chính kiến” trong việc lập người thừa kế (Mạc Phúc Nguyên và Chính Trung) năm 1546 – 1551 đã bị đánh dẹp.
Theo Đại Việt Sử ký Toàn thư, đại thần Mạc Ngọc Liễn (vốn là người khác họ được cải họ vua) trước khi mất tại Trung Quốc đã dặn lại vua tôi họ Mạc rằng:
“Nay khí vận nhà Mạc đã hết, họ Lê lại phục hưng… Dân ta là dân vô tội mà để phải mắc nạn binh đao, sao lại nỡ thế!… Nếu thấy quân họ đến thì ta nên tránh, chớ có đánh nhau, nên cẩn thận mà giữ là hơn. Lại chớ nên mời người Minh vào trong nước ta mà để dân ta phải lầm than đau khổ, đó cũng là tội lớn không gì nặng bằng”.
Các đời sau họ Mạc đã làm đúng như Mạc Ngọc Liễn dặn lại. Thua trận, phải rời khỏi ngôi cai trị nhưng không cố giành giật lại bằng mọi giá, điều đó nhà Mạc hơn nhiều triều đại khác.
– Trịnh-Nguyễn phân tranh là thời kỳ phân chia giữa chế độ “vua Lê chúa Trịnh” ở phía Bắc sông Gianh (sử gọi là Đàng Ngoài) và chúa Nguyễn cai trị ở miền Nam (Đàng Trong), mở đầu khi Trịnh Tráng đem quân đánh Nguyễn Phúc Nguyên năm 1627 và kết thúc vào cuối thế kỷ 18 khi nhà Tây Sơn dẹp cả chúa Nguyễn lẫn chúa Trịnh. Nước Đại Việt bị chia cách hơn 100 năm.
Về mặt lý thuyết cả hai thế lực họ Trịnh và họ Nguyễn đều mang khẩu hiệu “phù Lê diệt Mạc” để lấy lòng thiên hạ và thề trung thành với triều Hậu Lê.
Nhưng trên thực tế thì khác, cả hai đều muốn tạo nên thế lực cho riêng mình và thèm muốn ngai vàng. Sự kiện năm 1672: Trong một trận chiến quyết liệt không phân thắng bại giữa Trịnh –Nguyễn tại cửa Nhật Lệ, khi chiến thuyền quân Trịnh rút lui thì tất cả tù binh được chúa Trịnh (Căn) cho quần áo, phóng thích tại chỗ, ai muốn đi đâu thì đi. Đó là những người bị bắt đi lính, là người địa phương không theo bên này thì theo phía kia, gần như ngoài ý muốn. Phía chúa Nguyễn thì Hoàng tử Hiệp (Nguyễn Phúc Thuần –con thứ tư của chúa Nguyễn Hiền Vương) cũng hiểu như vậy và hành xử nhân bản không kém: “Sau khi quân địch rút lui, phàm những quân lính Bắc Hà bị bắt, Thuần (Hoàng tử Hiệp) đều sai cấp cho tiền gạo quần áo, tha cho về, không giết một người nào. Lại đặt một lễ đàn trong thành Trấn Ninh tế tướng sĩ tử vong, cũng đặt một đàn ở ngoài thành Trấn Ninh để tế quân Hà Bắc chết trận”. Người chết bên này hay bên kia lũy Trấn Ninh đều là dân một nước Việt, Hoàng tử Hiệp hiểu sâu sắc như vậy, tất cả đều xứng đáng giải oan trong tình thế lịch sử đau xót đến thế.
Có lẽ đây là một lần hiếm hoi các vua chúa có hành xử với đối phương là “gà cùng một mẹ”một cách hợp đạo lý, có lẽ vì thấu hiểu những đau đớn mất mát của cuộc nội chiến kéo dài gần trăm năm.
Có thể nhận thấy “cái lý”của người thắng cuộc khi hành xử kiểu trả thù, trấn áp là nhằm bảo vệ chính quyền, vương triều, quyền lợi mới giành được. Đó là vì quyền lợi của một dòng họ và một vương triều phong kiến.
3. Từ góc nhìn văn hóa xem lại một số truyện cổ tích phổ biến trong nước với ý nghĩa răn dạy: trừng trị kẻ tham lam độc ác.
Tấm Cám: Mẹ con nhà Cám không chỉ tham và ác một lần mà nhiều lần, hành hạ Tấm và giết Tấm bằng mọi cách. Điều đó dẫn đến hành động đầu tiên và duy nhất của Tấm không (phải) nhờ ông Bụt giúp là trực tiếp giết Cám, làm mắm gửi cho dì ghẻ, dì ghẻ ăn thịt con khen ngon nhưng khi nhìn biết thì sợ quá lăn ra chết. Như vậy Tấm cũng gián tiếp giết mẹ kế. Ăn khế trả vàng: người anh tham lam đòi người em đổi nhà và cây khế, bắt chim thần chở ra đảo vàng lấy nhiều vàng bạc trên đường về rơi xuống biển chết.
Thạch Sanh : Thạch Sanh được lấy công chúa, Lý Thông chạy trốn bị sét đánh chết.
Có thể kể thêm một truyền thuyết lịch sử về sự thất bại ở thành Cổ Loa và An Dương Vương: vua cha nghe lời rùa thần giết con gái vì coi đó là kẻ thù, phản bội. Để mất nước trách nhiệm đầu tiên thuộc về Vua (cha) chủ quan khinh địch, cho “gián điệp”vào tận triều đình, ỷ vào “nỏ thần”mà coi thường lời khuyên can của quần thần… Làm sao có thể đổ tội cho con (dân)? Hành động giết con gái của An Dương Vương còn có thể nhìn nhận như một hành vi chối bỏ trách nhiệm của người đứng đầu! Hay vì “Rùa vàng”cho “nỏ thần”nên nhà vua phải nghe theo?!
Triết lý dân gian thường được truyền tụng là ác giả ác báo, tham lam độc ác phải bị trừng trị. Nhưng lưu ý, đây đều là những truyện về anh chị em trong gia đình (ruột/nuôi/cùng cha khác mẹ) như bầu bí cùng chung một giàn. Vì sao không thể tha thứ cho kẻ gây ra đau khổ cho mình khi mà các nhân vật chính đều đã có được cuộc sống sung sướng (lấy hoàng tử, công chúa, giàu có… )? Tâm thức dân gian không nghĩ và tin rằng, sự tha thứ có thể cảm hóa con người cho nên cần phải trừng phạt để khuyên răn “đừng làm điều xấu”?
Nhưng thế giới này làm sao không có người làm điều xấu? Vấn đề là tiêu diệt cái xấu như thế nào hay chỉ có một cách là bằng cái chết? Nhưng trong cuộc sống, “chết”không bao giờ là “hết chuyện”mà sẽ là mở đầu cho (những) câu chuyện mới.
Lồng trong những truyện cổ này, ngoài sự răn dạy “Ở hiền gặp lành”ta vẫn thấy một ý nghĩa xã hội khác là ca ngợi người nghèo: người nghèo luôn hiền và tốt, người giàu luôn xấu và ác. Ghét cái ác đồng nghĩa với ghét người giàu/sự giàu có. Chừng nào sự phân hóa xã hội giàu nghèo vẫn còn tồn tại thì triết lý đổi ngôi thay chỗ “được làm vua thua làm giặc”, “… dân nổi can qua/con vua thất thế… ”sẽ còn là một “lý tưởng” lưu truyền những truyện cổ tích của một thời xã hội nông nghiệp/nông dân và nông thôn.
Chỉ khi nào nền kinh tế chính thay đổi không còn là nông nghiệp lạc hậu mà là nền nông nghiệp được công nghiệp hóa, nông dân sản xuất với tư duy của công nhân nông nghiệp, nông thôn về cảnh quan môi trường nhưng lối sống nếp sống thay đổi theo phong cách hiện đại công nghiệp, thì chừng ấy ý nghĩa của những truyện cổ khuyến khích “diệt ác”đến tận cùng bằng cái chết mới có thể chấm dứt.
4. Hòa hợp hòa giải thực sự – một con đường dài và nhiều khó khăn.
Chính sách, hành xử của bên thắng bên thua chỉ là bề nổi/mặt sáng của con đường này. Mặt khuất của quá trình này là tâm thức, căn cốt văn hóa tồn tại lâu dài trong mỗi con người, trong những thế hệ.
Chừng nào nhà cầm quyền còn mang nặng ý thức hệ phong kiến, giữ khư khư tâm thức nông dân/ nông nghiệp lạc hậu như cách đây hàng trăm năm, thì chừng đó sẽ còn những hành xử theo kiểu thắng thua nhỏ mọn, thiếu lòng nhân ái và khó có thể chấp nhận những khác biệt để đoàn kết dân tộc thực sự.
Có chăng chỉ là hình thức “đoàn”mà không thực tâm “kết”. Những câu truyện/ chuyện cổ và lịch sử đều có hai mặt, hai bài học. Một mặt sáng ai cũng dễ nhìn thấy, thích nhìn thấy, bằng lòng (dễ dãi) với nó. Một mặt khuất mà chỉ khi bình tâm lắng lòng ta mới có thể nhận ra, nhưng đó chính là những điều sâu sắc mà tiền nhân muốn đời sau nhận thấy.
Chừng nào còn hả hê thỏa mãn với sự trả thù, coi sự trả thù (bằng hành vi, lời nói) là cách duy nhất để “giải quyết mâu thuẫn”thì chừng đó cái ác còn tiếp tục. “Truyện Lọ Lem”ở nhiều nước chỉ là sự hành hạ ghen tức rất “đàn bà”của mẹ con dì ghẻ với Lọ Lem và thường dừng lại bằng một “happy end”: Lọ lem kết hôn với Hoàng tử, hai người sống hạnh phúc và cai trị đất nước tốt đẹp. Còn mẹ con dì ghẻ thì “xấu hổ bỏ đi”.
Ở nơi nào mà con người tin rằng, người làm điều ác biết xấu hổ, tức là còn lòng tự trọng thì nơi đó có thể hy vọng cái ác sẽ không tiếp tục. Nếu một con người không có lòng tự trọng thì cái ác còn là hiểm họa thường trực.
Thay đổi tâm thức: thực sự “vì con người –vì dân”. Coi trọng con người bắt đầu từ giáo dục: không chỉ dạy về điều tốt mà học lịch sử còn là để nhận ra sai lầm của quá khứ để đừng lặp lại sai lầm. Thành tựu thì mỗi thời đều có sự độc đáo vì thể hiện sự phát triển của xã hội, nhưng sai lầm các thời thì giống nhau vì các triều đại thường đi vào “vết xe đổ”của thời trước.
Việc dạy và học văn (hóa) còn là để nhận ra cái xấu cái ác trong mỗi con người, trong “truyền thống”, bởi vì sự nhân văn sẽ làm thay đổi con người chứ không phải là sự trả thù. Sinh mạng con người là quý giá, quý trọng sinh mạng bản thân và đồng loại. Sự độc ác có thể là phương thức nhanh chóng để giành được cái mình muốn có nhưng không thể giữ được lâu dài, bởi vì gieo mầm độc ác thì sẽ gặt hái tai họa.Dốt nát khiến cho sự mặc cảm và tự ái trở thành vỏ bọc lâu ngày khó phá vỡ.
Sự hiểu biết sẽ vun đắp lòng tự trọng. Độc quyền quá khứ, khen chê yêu ghét một chiều, cường điệu hóa lịch sử của một phía, chính điều này đã làm cho thời hậu chiến trở thành cuộc “nội chiến”tinh thần giữa hai bên “thua thắng”, đào sâu hố ngăn cắt giữa những con người bởi quá khứ, “Một quá khứ mà chúng ta mong muốn khép lại… Một sự kiện liên quan đến chiến tranh khi nhắc lại, có hàng triệu người vui, mà cũng có hàng triệu người buồn. Đó là vết thương chung của dân tộc, cần được giữ lành thay vì lại tiếp tục làm cho nó thêm rỉ máu…”(Cố Thủ tướng Võ Văn Kiệt).
Nếu luôn chỉ nhìn thấy một phía của quá khứ thì đâu còn đủ bình tĩnh để nhìn thấy hiện tại và tương lai chung của đất nước này. Tất nhiên, “khép lại quá khứ”nhưng lịch sử thì cần minh bạch, khoa học. Dù muốn hay không thì thắng/thua cũng là kết cục của hầu hết những cuộc chiến. Xem xét toàn diện xã hội hai bên (không chỉ về quân sự, chính trị) sẽ nhìn nhận được nhiều kinh nghiệm và bài học hữu ích cho xã hội hiện nay.
NGHĨ cho cùng sau mỗi cuộc chiến tranh PHE nào thắng thì nhân dân cũng bại. (Nhà thơ Nguyễn Duy)
Nhân dân là tôi, là bạn, là gia đình anh em bà con, là bạn bè, là mỗi người Việt Nam. Bao giờ sẽ đến một tháng Tư khác, tháng Tư của hàng triệu người vui và hàng triệu người khác không còn buồn nữa? Điều đó phụ thuộc vào chính chúng ta.
Sài Gòn –Paris –Berlin, 7.2015 © Thời Đại Mới
Theo thiển ý,vấn đề hoà hợp và hoà giải của nước ta hiện nay là ở giữa đảng CS.
nắm quyền và nhân dân là tập hợp những nhóm “quyền lực của không quyền lực”,
chứ không phải giữa 2 thành phần thuộc chế độ cũ và chế độ mới.
Sự hòa hợp hoà giải cần được đặt ra một cách khá bình đẳng giữa 2 quyền lực mà không bên nào khống chế bên nào thì mới mong vững bền và trường cữu !
Lý thuyết và nguyên tắc là phải như thế,nếu không thì chỉ là ảo tưởng và bị lợi dụng
bởi nhóm thế lực có ý đồ chính trị bất lương !
Thưa chị: Em cũng sinh ra thồi hậu chiến nhưng nếu như mình bắt tay với kẻ thù là bạn thử hỏi đồng chí đồng đội mình nằm lại trên chiến trường hỏi có thể bắt tay đuôc không
.Đọc Sách ” Tour of Duty “by Douglas Brinkley,này có thể Khuê ngạc nhiên lắm . Chẵng hạn :
“The rumor was that US servicemen were being held hostage under Ho Chi Minh ’s tomb in Hanoi Reuters news service had run two stories in August 1992 claiming there were U.S. POWs being held captive in the underground tunnels of Hanoi near the Ho tomb. The most convincing of these was an interview with the Russian ambassador to Vietnam , who said he believed these grim rumors to be true. So Kerry , accompagned by (Senator) Bob Smith , insisted that they were ” permitted ” to conduct an on-the-spot investigation. “It was weird, Kerry recalled, We were forced to keep it quiet But there we were inspecting these musty catacombs ( mồ mã trong hang) and crazy tunnels” (page 450,” Tour of Duty “: by Douglas Brinkley )
-Thế nhưng , hình cuả TNS John Kerry lại đuợc Ha`noi treo trong Bảo Tàng Viện tai Hànội với câu ca tụng:” J. Kerry là một trí thức tiến bộ đã đóng góp to lớn vào sự nghiệp thống nhất cuả Tổ quốc ta.” Than ai’.
Nhiều người ở bển rất ghét chế độ bên này, mặc dù chiến tranh đã đi qua lâu, nhưng họ vẫn chưa khuất phục 😦
Hòa hợp cái gì ? Chỉ là mị thôi. Ở VN giờ muốn có tí chức thì phải có Đảng mà khi vào Đảng nó đào 9 đời bên Nội, 9 đời bên Ngoại, chín đời của vợ, 9 đời của chồng…
🙂
phu thuoc tui cs
Có biết nhận sự thật mới biết nhận trách nhiệm.Có biết nhận trách nhiệm mới truởng thành. Đây là điều cót lõi để giãi quyết mọi vấn đề nguoi` tây phuơng có mà Á đông như nguời Việt nam không có….
Chiến tranh VN do một bên, (gồm tập đoàn thiếu trinh độ, kém hiễu biết lại cuồng tín,cơ hội tiếp tay cho một Chủ nghĩa ngoại bang nông nỗi , tham vọng) và một bên bất tài chống trả , (gồm những kẻ quyền quí dựa ngoại quốc ).
Đã có ai nghe nguời CS nhận trách nhiệm về lầm đuờng và tội ác của họ đã gây ra cho dân tộc chưa ? Đã có ai nghe kẻ thua trận nhận họ là bất tài,ích kỹ ,tham nhũng hay đổ cho kẻ khác bỏ cuộc(1) chưa?
————- (1)Sư sụp đổ CS toàn cầu nay cho thấy họ tìm cách khác mà không phải bỏ cuộc.
Tác giả than thở : “… tôi luôn tự hỏi: vì sao quá trình hòa giải hòa hợp giữa những người Việt Nam lại khó khăn như vậy, khó đến mức có thể làm người ta tuyệt vọng khi nghĩ đến tương lai của đất nước đang bắt đầu từ những chia lìa dai dẳng. “
XIN GÓP Ý :“ Đơn giãn , có ai đủ lòng tin để bỏ thì giờ và công sức để thuơng thảo , làm việc với một kẻ vốn lấy dối trá và lừa đảo làm phuơng châm xử thế … ? Có lẽ tác gỉ biết rõ kẻ đó là ai nhưng làm sao chỉ đích danh ra đây ?
Tác giả than thở : “… tôi luôn tự hỏi: vì sao quá trình hòa giải hòa hợp giữa những người Việt Nam lại khó khăn như vậy, khó đến mức có thể làm người ta tuyệt vọng khi nghĩ đến tương lai của đất nước đang bắt đầu từ những chia lìa dai dẳng. “
XIN GÓP Ý :sẽ có hòa hợp, hòa giải nếu những kẻ cực đoan luôn miệng kêu gào cc suốt ngày luôn nghĩ tới hận thù và bớt những kẻ như tác giả chỉ biết có than mây trách gió như “Nếu “thi sĩ nghĩa là ru với gió
Mơ theo trăng và vơ vẩn cùng mây”,
Để tâm hồn treo ngược ở cành cây
Hay lả lướt đìu hiu cùng ngọn liễu…”

markdown:
** Nguyễn Thị Hậu **
Một cuộc chiến kết thúc đã 40 năm, nỗi đau tuy không còn khốc liệt nhưng âm ỉ, dai dẳng. Bên này bên kia có gia đình nào không mất mát không chia ly, kiểu này hay kiểu khác? Bên nào không có những di chứng chiến tranh kéo dài không chỉ một, hai thế hệ?
Bao giờ những ngày Tháng Tư sẽ là Ngày Hòa Hợp, Hòa Giải của người Việt Nam chúng ta?
“Không một điều gì, không một ai bị lãng quên”. Lịch sử cũng vậy mà tâm thức con người cũng vậy. Nhưng vấn đề là NHỚ như thế nào? Bốn mươi năm đã trôi qua, bằng một nửa thời gian Pháp đô hộ Việt Nam, dài gấp đôi cuộc chiến 1954 –1975 và cũng gấp đôi thời gian Việt Nam và Mỹ bình thường hóa quan hệ giữa hai nước (1995 –2015)…Nhưng hòa hợp, hòa giải vẫn là vấn đề nóng bỏng của người Việt Nam, nhất là vào những ngày tháng tư.
Là người thuộc thế hệ sinh ra trong thời chiến và trưởng thành vào thời bình, thế hệ “vùng biên”của cuộc chiến và thời hậu chiến, lại làm công việc tìm hiểu về lịch sử – văn hóa, tôi luôn tự hỏi: vì sao quá trình hòa giải hòa hợp giữa những người Việt Nam lại khó khăn như vậy, khó đến mức có thể làm người ta tuyệt vọng khi nghĩ đến tương lai của đất nước đang bắt đầu từ những chia lìa dai dẳng. Những lý lẽ mà hiện tại (nhiều người) mỗi bên đưa ra để cho rằng chưa thể, thậm chí là không thể, hòa hợp hòa giải… có thể cho thấy căn nguyên không chỉ là sự kiện thắng thua được mất, mà có lẽ nó tiểm ẩn sâu hơn trong nguồn gốc lịch sử và văn hóa.
Nếu đã không thể có câu trả lời từ thời hậu chiến hơn 40 năm qua thì thử “khai quật”xa xưa hơn, từ lịch sử – văn hóa để may chăng, tìm ra câu trả lời hay một tia hy vọng cho tiến trình hòa hợp, hòa giải trong một tương lai gần.
** 1. Sự hình thành/thành lập các triều đại trong lịch sử Việt Nam **
Khảo sát lịch sử Đại Việt –Đại Nam vì đây là dòng chính yếu của lịch sử (liên tục theo diễn trình lịch sử và tiến trình địa lý) Việt Nam. Hầu hết các vương triều Đại Việt được thành lập từ những chiến thắng quân sự (chống ngoại xâm hoặc “dẹp loạn”nội chiến), ít hơn là từ vài cuộc chính biến “cướp ngôi”.
Thống kê các triều đại trong lịch sử dân tộc từ thế kỉ X đến giữa thế kỉ XIX :
Sau chiến thắng Bạch Đằng năm 938 Đại Việt bước vào thời kỳ xây dựng nền độc lập. Mở đầu là nhà Ngô năm 939 xưng Ngô Vương. Năm 968 Đinh Bộ Lĩnh “dẹp loạn”12 sứ quân (cát cứ vùng miền) thu giang sơn về một mối, đặt kinh đô ở Hoa Lư và quốc hiệu là Đại Cồ Việt, xây dựng chính quyền củng cố quốc gia. Lê Hoàn thừa kế nhà Đinh lập ra nhà Tiền Lê, chiến thắng quân xâm lược Tống. Năm 1009 nhà Lý lên ngôi và và 1010 dời đô về Thăng Long, năm 1054 đổi quốc hiệu là Đại Việt. Từ 1075 –1077 nhà Lý chiến đấu chống quân xâm lược Tống. Năm 1226 nhà Trần thay thế nhà Lý, vào các năm 1258, 1285 và 1288 ba lần quân dân nhà Trần kháng chiến chống quân Nguyên Mông và chiến thắng vẻ vang. Năm 1400 nhà Hồ thay thế nhà Trần. Năm 1406 nhà Minh xâm lược Đại Việt, năm 1407 Lê Lợi khởi nghĩa và tổ chức kháng chiến chống giặc Minh đến 1428 giành thắng lợi và lập ra nhà Lê. Năm 1527 nhà Mạc giành ngôi với nhà Lê tạo ra cục diện Nam –Bắc triều và sau đó là xung đột Lê –Mạc. Từ 1570 –1786 cục diện Lê –Trịnh – Nguyễn và xung đột Đàng Trong –Đàng Ngoài. Năm 1771 khởi nghĩa Tây Sơn, “xóa bỏ”tình trạng Nam –Bắc phân tranh vào năm 1786. Trước đó, năm 1784 Nguyễn Huệ chiến thắng quân Xiêm ở vùng đất phía Nam, rồi năm 1789 đại thắng quân Thanh ở phía Bắc. Năm 1802 Nguyễn Ánh thành lập triều Nguyễn và thống nhất đất nước về tổ chức chính quyền. Năm 1858 Pháp xâm lược Việt Nam.
Diễn trình lịch sử từ thế kỷ 10 cho đến giữa thế kỷ 19 có vài đặc điểm sau:
– Trong khoảng hơn 10 thế kỷ liên tiếp có chiến tranh chống quân xâm lược phương Bắc. (Không kể những lần chiến tranh, xung đột với Chămpa). Liên tục chống ngoại xâm là một nét đặc biệt của lịch sử Đại Việt thời tự chủ. “Thà làm quỷ nước Nam chứ không thèm làm vương đất Bắc”. Chống kẻ thù phương Bắc là một trong những nhân tố quan trọng nhất để tập hợp lực lượng và đoàn kết trong ngoài (triều đình), trên dưới (vua/dân).
– Các vương triều liên tục xây dựng quốc gia tự chủ. Sự thay thế các triều đại theo quy luật lịch sử: khi các vương triều bước vào giai đoạn khủng hoảng do những nguyên nhân nội tại, từ đó không đủ sức chống ngoại xâm hoặc chống lại thế lực khác lớn mạnh hơn, hoặc từ thắng lợi của cuộc khởi nghĩa, kháng chiến và lập ra vương triều mới. “Ngụy triều”là quan niệm phong kiến chỉ các triều đại không lập nên từ: 1/chiến thắng ngoại xâm; và 2/ được trao truyền, nhường ngôi.
– Giai đoạn cuối của các triều đại thường xảy ra tranh chấp trong triều chính hoặc khởi loạn bên ngoài. “Nội chiến”giữa các thế lực phong kiến hay khởi nghĩa nông dân là biểu hiện của quy luật xã hội phong kiến Đại Việt đã được dân gian đúc kết “Con vua thì lại làm vua/ con sãi ở chùa thì quét lá đa/ Bao giờ dân nổi can qua/con vua thất thế lại ra quét chùa”. Cho nên tâm thức, tâm lý “ĐƯỢC làm VUA THUA làm GIẶC”phổ biến.
– Xuất thân của các triều đại phần lớn là thủ lĩnh quân sự, thổ hào, nông dân… nếu một hai đời vua đầu đã cố gắng tận dụng, sử dụng (trí thức) và nâng cao tri thức để củng cố chính quyền, xây dựng quốc gia vừa qua chiến tranh… thì càng về sau càng “lười”, chỉ dựa vào tài sản vật chất và tinh thần ông cha để lại. Sự “thất học”của các vương triều làm “tầm nhìn”hạn hẹp, đất nước rối loạn (tinh thần) và không thể “sánh cùng”những quốc gia khác. Đó là nguyên nhân sâu xa và đầu tiên dẫn đến sự sụp đổ của vương triều.
– Đất nước mở rộng dần về phía Nam từ thế kỷ 13, 15 đến thế kỷ 18 lãnh thổ VN về cơ bản như ngày nay. Chỉ từ 1802 mới có một lãnh thổ và chính quyền thống nhất từ Cà Mau đến Lạng Sơn. Trước đó, từ khi Trịnh –Nguyễn phân tranh, tâm thức phân biệt Nam Hà / Bắc Hà về lãnh thổ, chính quyền, lối sống (văn hóa) tồn tại dai dẳng…
**2. Một số sự kiện thời hậu chiến của các triều đại **
Sau khi kết thúc chiến tranh chống ngoại xâm, việc đối ngoại là tha tù binh, cấp tàu thuyền lương ăn cho về nước, bố cáo chiến thắng và sau đó là “hòa hiếu”với kẻ thù cũ. Kẻ thù của Đại Việt thường là những quốc gia lớn mạnh hơn nhiều lần, xâm lược Đại Việt dù có thể chiếm đóng lâu hay mau cuối cùng cũng bị đánh đuổi. Việc “hòa hiếu”với kẻ thù cũng là để giữ quan hệ ngoại giao đảm bảo cho nền hòa bình vừa giành được. (Lưu ý: hòa hiếu khi đã chiến thắng vẻ vang – cũng có trường hợp (nhà Trần) tha cho giặc về nước nhưng lén đục thủng tàu thuyền cho chết đuối cả, nại cớ bão to gió lớn làm tàu thuyền bị đắm… ).
Việc đối nội đầu tiên của các triều đại là “an dân”: có chính sách miễn thuế khóa cho nông dân, tha tội cho những người (dân thường) lỡ theo/ làm việc cho kẻ thù (giặc ngoại xâm) nhưng cũng trừng trị kẻ phản bội đất nước, thường là người trong hoàng tộc hay quan lại.
Thế nhưng sau những cuộc nội chiến giữa những thế lực phong kiến, khởi loạn cát cứ, âm mưu đảo chính… thì sự trả thù thường “triệt để”hơn: tru di tam tộc cửu tộc, nhổ cỏ tận gốc, đào mồ cuốc mả, anh em ruột thịt cũng không tha thứ…
Lúc này quyền lợi chính trị đặt trên tất cả. Sử gia thời trước thường chê trách những trường họp không triệt để trừ hậu họa, vì đó là mầm mống của cuộc phản loạn tiếp sau. Cũng như phán xét những người giết anh em, giết vua giành ngôi bởi coi đó không phải là biểu hiện của “minh vương”. CHÍNH DANH là điều kiện đầu tiên của một triều đại. Những triều “soán ngôi”thường không được ghi thành “kỷ”trong sử.
– Đinh Tiên Hoàng “dẹp loạn”–xóa bỏ tình trạng cát cứ địa phương nhưng không phải thủ lĩnh nào cũng tuân phục: Ngô Nhật Khánh có mẹ được làm Hoàng hậu, bản thân trở thành con rể của vua Đinh nhưng vẫn bỏ sang Champa “rạch mặt vợ đuổi về: cha mày tưởng tao vì mày mà quên thù ư?”. Chưa kể vua Đinh phải có những cách thức “đe dọa”như đặt vạc dầu nuôi hổ dữ để trấn áp những kẻ có mưu phản loạn.
– Các con của Lê Hoàn “Lê Đại Hành”tranh giành giết nhau vì ngôi báu. Lê ngọa triều làm vua không chính danh cùng với những hành vi tai ngược nên hầu như ít người nhớ đến chiến công chống giặc của ông.
– Lý Công Uẩn lập ra nhà Lý thay thế nhà Tiền Lê. Năm 1073 đời Lý Nhân Tông “Giam Hoàng thái hậu họ Dương, tôn Hoàng thái phi làm Linh Nhân hoàng thái hậu. Linh nhân có tính ghen, cho mình là mẹ đẻ mà không được dự chính sự, mới kêu với vua rằng: “Mẹ già khó nhọc mới có ngày nay mà bây giờ phú qúy người khác được hưởng thế thì sẽ để mẹ già vào đâu?”. Vua bèn sai đem giam Dương thái hậu và 76 người thị nữ vào cung Thượng Dương, rồi bức phải chết chôn theo lăng Thánh Tông. Phải chăng từ mối lo ngại phải chia sẻ quyền lực của hai Thái hậu (và đằng sau là những người họ hàng, thân tín) đã dẫn đến hành động này.
– Nhà Trần “đảo chính”thay thế nhà Lý. Trần Thủ Độ giết Lý Huệ Tông và tông thất nhà Lý. Có lần Thủ Độ qua trước cửa chùa, thấy Huệ Tông ngồi xổm nhổ cỏ, Thủ Độ nói: “Nhổ cỏ thì phải nhổ cả rễ sâu”. Huệ Tông đứng dậy, phủi tay nói: “Điều ngươi nói, ta hiểu rồi”. Đến nay, sai người bày biện hương hoa đến bảo HuệTông: “Thượng phụ sai thần đến mời”… Thượng hoàng nhà Lý nói: “Ta tụng kinh xong sẽ tự tử”. Nói rồi vào buồng ngủ khấn rằng: “Thiên hạ nhà ta đã vào tay ngươi, ngươi lại còn giết ta, ngày nay ta chết, đến khi thác con cháu ngươi cũng sẽ bị như thế”. Bèn thắt cổ tự tử ở vườn sau chùa.
– Nhà Hồ “cướp ngôi”nhà Trần vào năm 1400. Sau khi bức vua Trần dời đô từ Thăng Long vào Thanh Hóa và giết hàng loạt quần thần trung thành với nhà Trần, tháng 2 năm Canh Thìn 1400, Hồ Quý Ly truất ngôi của cháu ngoại mình là Trần Thiếu Đế, tự lên làm vua lấy quốc hiệu là Đại Ngu, lập nên nhà Hồ, rồi truyền ngôi cho con trai mình với lý do “vì nhà Trần tuyệt tự nên Hồ Hán Thương là cháu ngoại (nhà Trần) nối ngôi”.
Một vài ví dụ trên là từ các triều đại phong kiến thời “Văn minh Đại Việt lần thứ nhất, còn gọi là nền văn minh Phật giáo”. Sang thời “Văn minh Đại Việt lần thứ hai, còn gọi là nền văn minh Nho giáo”:
– Triều Lê bắt đầu vào năm 1428. Trần Cảo uống thuốc độc chết (hậu duệ nhà Trần mà Lê Lợi lập nên). Bấy giờ các quan đều dâng sớ nói Trần Cảo không có công gì với dân, sao lại ở trên mọi người, nên sớm trừ đi. Vua cũng biết là như vậy, nhưng trong lòng không nỡ, đối xử càng hậu. Cảo biết người trong nước không phục mình, bèn ngầm đi thuyền vượt biển trốn vào châu Ngọc Ma. Đến Ma Cảng (đất Nghệ An) quan quân đuổi bắt được, đem về Đông Quan, bắt uống thuốc độc chết. Nhưng nhiều thuyết khác cho rằng Trần Cảo bỏ trốn, vua Lê cho người đuổi theo giết chết vứt xác vào bụi gai. Thái Tổ lên ngôi chưa lâu, nhưng ra tay sát hại những công thần quan trọng như Trần Nguyên Hãn, Phạm Văn Xảo, những đại tướng quân có công trong việc thành lập nhà Lê. Đến vụ án Lệ Chi Viên nổi tiếng trong lịch sử, triều đình kết tội Hành khiển Nguyễn Trãi và thị thiếp là Nguyễn Thị Lộ, vì khi Thái Tông băng Thị Lộ đã luôn hầu bên cạnh, bấy giờ cho rằng Thị Lộ giết hoàng đế. Án đưa ra là tru di tam tộc, giết đến 3 họ của Nguyễn Trãi.
– Nhà Mạc: Thời kỳ thịnh trị của Mạc Thái Tông cho thấy năng lực trị nước của nhà Mạc. Đời sống nhân dân no đủ, xã hội ổn định, không gây những xáo trộn như khi nhà Hồ thay nhà Trần. Những lực lượng chống đối nhà Mạc chính là những thế lực cũ thân nhà Lê. Theo sử sách, thời Mạc không có một cuộc khởi nghĩa nông dân nào. Điều đó cho thấy nhà Mạc được lòng dân. Một đặc điểm nữa là cả 5 đời vua nhà Mạc không có nạn quyền thần trong thời gian cai trị, dù nhà Mạc khởi nghiệp từ một quyền thần trong triều Lê. Đó là điều mà các triều đại Ngô, Đinh, Lý, Trần, Hậu Lê và Nguyễn trong suốt chiều dài lịch sử Việt Nam đều gặp phải. Do đó thời Mạc không có việc phế lập, khuynh loát trong cung đình. Duy nhất vụ “bất đồng chính kiến” trong việc lập người thừa kế (Mạc Phúc Nguyên và Chính Trung) năm 1546 – 1551 đã bị đánh dẹp.
Theo Đại Việt Sử ký Toàn thư, đại thần Mạc Ngọc Liễn (vốn là người khác họ được cải họ vua) trước khi mất tại Trung Quốc đã dặn lại vua tôi họ Mạc rằng:
“Nay khí vận nhà Mạc đã hết, họ Lê lại phục hưng… Dân ta là dân vô tội mà để phải mắc nạn binh đao, sao lại nỡ thế!… Nếu thấy quân họ đến thì ta nên tránh, chớ có đánh nhau, nên cẩn thận mà giữ là hơn. Lại chớ nên mời người Minh vào trong nước ta mà để dân ta phải lầm than đau khổ, đó cũng là tội lớn không gì nặng bằng”.
Các đời sau họ Mạc đã làm đúng như Mạc Ngọc Liễn dặn lại. Thua trận, phải rời khỏi ngôi cai trị nhưng không cố giành giật lại bằng mọi giá, điều đó nhà Mạc hơn nhiều triều đại khác.
– Trịnh-Nguyễn phân tranh là thời kỳ phân chia giữa chế độ “vua Lê chúa Trịnh” ở phía Bắc sông Gianh (sử gọi là Đàng Ngoài) và chúa Nguyễn cai trị ở miền Nam (Đàng Trong), mở đầu khi Trịnh Tráng đem quân đánh Nguyễn Phúc Nguyên năm 1627 và kết thúc vào cuối thế kỷ 18 khi nhà Tây Sơn dẹp cả chúa Nguyễn lẫn chúa Trịnh. Nước Đại Việt bị chia cách hơn 100 năm.
Về mặt lý thuyết cả hai thế lực họ Trịnh và họ Nguyễn đều mang khẩu hiệu “phù Lê diệt Mạc” để lấy lòng thiên hạ và thề trung thành với triều Hậu Lê.
Nhưng trên thực tế thì khác, cả hai đều muốn tạo nên thế lực cho riêng mình và thèm muốn ngai vàng. Sự kiện năm 1672: Trong một trận chiến quyết liệt không phân thắng bại giữa Trịnh –Nguyễn tại cửa Nhật Lệ, khi chiến thuyền quân Trịnh rút lui thì tất cả tù binh được chúa Trịnh (Căn) cho quần áo, phóng thích tại chỗ, ai muốn đi đâu thì đi. Đó là những người bị bắt đi lính, là người địa phương không theo bên này thì theo phía kia, gần như ngoài ý muốn. Phía chúa Nguyễn thì Hoàng tử Hiệp (Nguyễn Phúc Thuần –con thứ tư của chúa Nguyễn Hiền Vương) cũng hiểu như vậy và hành xử nhân bản không kém: “Sau khi quân địch rút lui, phàm những quân lính Bắc Hà bị bắt, Thuần (Hoàng tử Hiệp) đều sai cấp cho tiền gạo quần áo, tha cho về, không giết một người nào. Lại đặt một lễ đàn trong thành Trấn Ninh tế tướng sĩ tử vong, cũng đặt một đàn ở ngoài thành Trấn Ninh để tế quân Hà Bắc chết trận”. Người chết bên này hay bên kia lũy Trấn Ninh đều là dân một nước Việt, Hoàng tử Hiệp hiểu sâu sắc như vậy, tất cả đều xứng đáng giải oan trong tình thế lịch sử đau xót đến thế.
Có lẽ đây là một lần hiếm hoi các vua chúa có hành xử với đối phương là “gà cùng một mẹ”một cách hợp đạo lý, có lẽ vì thấu hiểu những đau đớn mất mát của cuộc nội chiến kéo dài gần trăm năm.
Có thể nhận thấy “cái lý”của người thắng cuộc khi hành xử kiểu trả thù, trấn áp là nhằm bảo vệ chính quyền, vương triều, quyền lợi mới giành được. Đó là vì quyền lợi của một dòng họ và một vương triều phong kiến.
**3. Từ góc nhìn văn hóa xem lại một số truyện cổ tích phổ biến trong nước với ý nghĩa răn dạy: trừng trị kẻ tham lam độc ác.** * Tấm Cám*: Mẹ con nhà Cám không chỉ tham và ác một lần mà nhiều lần, hành hạ Tấm và giết Tấm bằng mọi cách. Điều đó dẫn đến hành động đầu tiên và duy nhất của Tấm không (phải) nhờ ông Bụt giúp là trực tiếp giết Cám, làm mắm gửi cho dì ghẻ, dì ghẻ ăn thịt con khen ngon nhưng khi nhìn biết thì sợ quá lăn ra chết. Như vậy Tấm cũng gián tiếp giết mẹ kế. Ăn khế trả vàng: người anh tham lam đòi người em đổi nhà và cây khế, bắt chim thần chở ra đảo vàng lấy nhiều vàng bạc trên đường về rơi xuống biển chết. * Thạch Sanh :* Thạch Sanh được lấy công chúa, Lý Thông chạy trốn bị sét đánh chết.
Có thể kể thêm một truyền thuyết lịch sử về sự thất bại ở thành Cổ Loa và An Dương Vương: vua cha nghe lời rùa thần giết con gái vì coi đó là kẻ thù, phản bội. Để mất nước trách nhiệm đầu tiên thuộc về Vua (cha) chủ quan khinh địch, cho “gián điệp”vào tận triều đình, ỷ vào “nỏ thần”mà coi thường lời khuyên can của quần thần… Làm sao có thể đổ tội cho con (dân)? Hành động giết con gái của An Dương Vương còn có thể nhìn nhận như một hành vi chối bỏ trách nhiệm của người đứng đầu! Hay vì “Rùa vàng”cho “nỏ thần”nên nhà vua phải nghe theo?!
Triết lý dân gian thường được truyền tụng là ác giả ác báo, tham lam độc ác phải bị trừng trị. Nhưng lưu ý, đây đều là những truyện về anh chị em trong gia đình (ruột/nuôi/cùng cha khác mẹ) như bầu bí cùng chung một giàn. Vì sao không thể tha thứ cho kẻ gây ra đau khổ cho mình khi mà các nhân vật chính đều đã có được cuộc sống sung sướng (lấy hoàng tử, công chúa, giàu có… )? Tâm thức dân gian không nghĩ và tin rằng, sự tha thứ có thể cảm hóa con người cho nên cần phải trừng phạt để khuyên răn “đừng làm điều xấu”?
Nhưng thế giới này làm sao không có người làm điều xấu? Vấn đề là tiêu diệt cái xấu như thế nào hay chỉ có một cách là bằng cái chết? Nhưng trong cuộc sống, “chết”không bao giờ là “hết chuyện”mà sẽ là mở đầu cho (những) câu chuyện mới.
Lồng trong những truyện cổ này, ngoài sự răn dạy “Ở hiền gặp lành”ta vẫn thấy một ý nghĩa xã hội khác là ca ngợi người nghèo: người nghèo luôn hiền và tốt, người giàu luôn xấu và ác. Ghét cái ác đồng nghĩa với ghét người giàu/sự giàu có. Chừng nào sự phân hóa xã hội giàu nghèo vẫn còn tồn tại thì triết lý đổi ngôi thay chỗ “được làm vua thua làm giặc”, “… dân nổi can qua/con vua thất thế… ”sẽ còn là một “lý tưởng” lưu truyền những truyện cổ tích của một thời xã hội nông nghiệp/nông dân và nông thôn.
Chỉ khi nào nền kinh tế chính thay đổi không còn là nông nghiệp lạc hậu mà là nền nông nghiệp được công nghiệp hóa, nông dân sản xuất với tư duy của công nhân nông nghiệp, nông thôn về cảnh quan môi trường nhưng lối sống nếp sống thay đổi theo phong cách hiện đại công nghiệp, thì chừng ấy ý nghĩa của những truyện cổ khuyến khích “diệt ác”đến tận cùng bằng cái chết mới có thể chấm dứt.
**4. Hòa hợp hòa giải thực sự – một con đường dài và nhiều khó khăn. **
Chính sách, hành xử của bên thắng bên thua chỉ là bề nổi/mặt sáng của con đường này. Mặt khuất của quá trình này là tâm thức, căn cốt văn hóa tồn tại lâu dài trong mỗi con người, trong những thế hệ.
Chừng nào nhà cầm quyền còn mang nặng ý thức hệ phong kiến, giữ khư khư tâm thức nông dân/ nông nghiệp lạc hậu như cách đây hàng trăm năm, thì chừng đó sẽ còn những hành xử theo kiểu thắng thua nhỏ mọn, thiếu lòng nhân ái và khó có thể chấp nhận những khác biệt để đoàn kết dân tộc thực sự.
Có chăng chỉ là hình thức “đoàn”mà không thực tâm “kết”. Những câu truyện/ chuyện cổ và lịch sử đều có hai mặt, hai bài học. Một mặt sáng ai cũng dễ nhìn thấy, thích nhìn thấy, bằng lòng (dễ dãi) với nó. Một mặt khuất mà chỉ khi bình tâm lắng lòng ta mới có thể nhận ra, nhưng đó chính là những điều sâu sắc mà tiền nhân muốn đời sau nhận thấy.
Chừng nào còn hả hê thỏa mãn với sự trả thù, coi sự trả thù (bằng hành vi, lời nói) là cách duy nhất để “giải quyết mâu thuẫn”thì chừng đó cái ác còn tiếp tục. “Truyện Lọ Lem”ở nhiều nước chỉ là sự hành hạ ghen tức rất “đàn bà”của mẹ con dì ghẻ với Lọ Lem và thường dừng lại bằng một “happy end”: Lọ lem kết hôn với Hoàng tử, hai người sống hạnh phúc và cai trị đất nước tốt đẹp. Còn mẹ con dì ghẻ thì “xấu hổ bỏ đi”.
Ở nơi nào mà con người tin rằng, người làm điều ác biết xấu hổ, tức là còn lòng tự trọng thì nơi đó có thể hy vọng cái ác sẽ không tiếp tục. Nếu một con người không có lòng tự trọng thì cái ác còn là hiểm họa thường trực.
Thay đổi tâm thức: thực sự “vì con người –vì dân”. Coi trọng con người bắt đầu từ giáo dục: không chỉ dạy về điều tốt mà học lịch sử còn là để nhận ra sai lầm của quá khứ để đừng lặp lại sai lầm. Thành tựu thì mỗi thời đều có sự độc đáo vì thể hiện sự phát triển của xã hội, nhưng sai lầm các thời thì giống nhau vì các triều đại thường đi vào “vết xe đổ”của thời trước.
Việc dạy và học văn (hóa) còn là để nhận ra cái xấu cái ác trong mỗi con người, trong “truyền thống”, bởi vì sự nhân văn sẽ làm thay đổi con người chứ không phải là sự trả thù. Sinh mạng con người là quý giá, quý trọng sinh mạng bản thân và đồng loại. Sự độc ác có thể là phương thức nhanh chóng để giành được cái mình muốn có nhưng không thể giữ được lâu dài, bởi vì gieo mầm độc ác thì sẽ gặt hái tai họa.Dốt nát khiến cho sự mặc cảm và tự ái trở thành vỏ bọc lâu ngày khó phá vỡ.
Sự hiểu biết sẽ vun đắp lòng tự trọng. Độc quyền quá khứ, khen chê yêu ghét một chiều, cường điệu hóa lịch sử của một phía, chính điều này đã làm cho thời hậu chiến trở thành cuộc “nội chiến”tinh thần giữa hai bên “thua thắng”, đào sâu hố ngăn cắt giữa những con người bởi quá khứ, “Một quá khứ mà chúng ta mong muốn khép lại… Một sự kiện liên quan đến chiến tranh khi nhắc lại, có hàng triệu người vui, mà cũng có hàng triệu người buồn. Đó là vết thương chung của dân tộc, cần được giữ lành thay vì lại tiếp tục làm cho nó thêm rỉ máu…”(Cố Thủ tướng Võ Văn Kiệt).
Nếu luôn chỉ nhìn thấy một phía của quá khứ thì đâu còn đủ bình tĩnh để nhìn thấy hiện tại và tương lai chung của đất nước này. Tất nhiên, “khép lại quá khứ”nhưng lịch sử thì cần minh bạch, khoa học. Dù muốn hay không thì thắng/thua cũng là kết cục của hầu hết những cuộc chiến. Xem xét toàn diện xã hội hai bên (không chỉ về quân sự, chính trị) sẽ nhìn nhận được nhiều kinh nghiệm và bài học hữu ích cho xã hội hiện nay.
NGHĨ cho cùng sau mỗi cuộc chiến tranh PHE nào thắng thì nhân dân cũng bại. (Nhà thơ Nguyễn Duy)
Nhân dân là tôi, là bạn, là gia đình anh em bà con, là bạn bè, là mỗi người Việt Nam. Bao giờ sẽ đến một tháng Tư khác, tháng Tư của hàng triệu người vui và hàng triệu người khác không còn buồn nữa? Điều đó phụ thuộc vào chính chúng ta.
*Sài Gòn –Paris –Berlin, 7.2015 © Thời Đại Mới*
Theo thiển ý,vấn đề hoà hợp và hoà giải của nước ta hiện nay là ở giữa đảng CS.
nắm quyền và nhân dân là tập hợp những nhóm “quyền lực của không quyền lực”,
chứ không phải giữa 2 thành phần thuộc chế độ cũ và chế độ mới.
Sự hòa hợp hoà giải cần được đặt ra một cách khá bình đẳng giữa 2 quyền lực mà không bên nào khống chế bên nào thì mới mong vững bền và trường cữu !
Lý thuyết và nguyên tắc là phải như thế,nếu không thì chỉ là ảo tưởng và bị lợi dụng
bởi nhóm thế lực có ý đồ chính trị bất lương !
Thưa chị: Em cũng sinh ra thồi hậu chiến nhưng nếu như mình bắt tay với kẻ thù là bạn thử hỏi đồng chí đồng đội mình nằm lại trên chiến trường hỏi có thể bắt tay đuôc không
.Đọc Sách ” Tour of Duty “by Douglas Brinkley,này có thể Khuê ngạc nhiên lắm . Chẵng hạn :
“The rumor was that US servicemen were being held hostage under Ho Chi Minh ’s tomb in Hanoi Reuters news service had run two stories in August 1992 claiming there were U.S. POWs being held captive in the underground tunnels of Hanoi near the Ho tomb. The most convincing of these was an interview with the Russian ambassador to Vietnam , who said he believed these grim rumors to be true. So Kerry , accompagned by (Senator) Bob Smith , insisted that they were ” permitted ” to conduct an on-the-spot investigation. “It was weird, Kerry recalled, We were forced to keep it quiet But there we were inspecting these musty catacombs ( mồ mã trong hang) and crazy tunnels” (page 450,” Tour of Duty “: by Douglas Brinkley )
-Thế nhưng , hình cuả TNS John Kerry lại đuợc Ha`noi treo trong Bảo Tàng Viện tai Hànội với câu ca tụng:” J. Kerry là một trí thức tiến bộ đã đóng góp to lớn vào sự nghiệp thống nhất cuả Tổ quốc ta.” Than ai’.
Nhiều người ở bển rất ghét chế độ bên này, mặc dù chiến tranh đã đi qua lâu, nhưng họ vẫn chưa khuất phục 😦
Hòa hợp cái gì ? Chỉ là mị thôi. Ở VN giờ muốn có tí chức thì phải có Đảng mà khi vào Đảng nó đào 9 đời bên Nội, 9 đời bên Ngoại, chín đời của vợ, 9 đời của chồng…
🙂
phu thuoc tui cs
Có biết nhận sự thật mới biết nhận trách nhiệm.Có biết nhận trách nhiệm mới truởng thành. Đây là điều cót lõi để giãi quyết mọi vấn đề nguoi` tây phuơng có mà Á đông như nguời Việt nam không có….
Chiến tranh VN do một bên, (gồm tập đoàn thiếu trinh độ, kém hiễu biết lại cuồng tín,cơ hội tiếp tay cho một Chủ nghĩa ngoại bang nông nỗi , tham vọng) và một bên bất tài chống trả , (gồm những kẻ quyền quí dựa ngoại quốc ).
Đã có ai nghe nguời CS nhận trách nhiệm về lầm đuờng và tội ác của họ đã gây ra cho dân tộc chưa ? Đã có ai nghe kẻ thua trận nhận họ là bất tài,ích kỹ ,tham nhũng hay đổ cho kẻ khác bỏ cuộc(1) chưa?
————- (1)Sư sụp đổ CS toàn cầu nay cho thấy họ tìm cách khác mà không phải bỏ cuộc.
Tác giả than thở : “… tôi luôn tự hỏi: vì sao quá trình hòa giải hòa hợp giữa những người Việt Nam lại khó khăn như vậy, khó đến mức có thể làm người ta tuyệt vọng khi nghĩ đến tương lai của đất nước đang bắt đầu từ những chia lìa dai dẳng. “
XIN GÓP Ý :“ Đơn giãn , có ai đủ lòng tin để bỏ thì giờ và công sức để thuơng thảo , làm việc với một kẻ vốn lấy dối trá và lừa đảo làm phuơng châm xử thế … ? Có lẽ tác gỉ biết rõ kẻ đó là ai nhưng làm sao chỉ đích danh ra đây ?
Tác giả than thở : “… tôi luôn tự hỏi: vì sao quá trình hòa giải hòa hợp giữa những người Việt Nam lại khó khăn như vậy, khó đến mức có thể làm người ta tuyệt vọng khi nghĩ đến tương lai của đất nước đang bắt đầu từ những chia lìa dai dẳng. “
XIN GÓP Ý :sẽ có hòa hợp, hòa giải nếu những kẻ cực đoan luôn miệng kêu gào cc suốt ngày luôn nghĩ tới hận thù và bớt những kẻ như tác giả chỉ biết có than mây trách gió như “Nếu “thi sĩ nghĩa là ru với gió
Mơ theo trăng và vơ vẩn cùng mây”,
Để tâm hồn treo ngược ở cành cây
Hay lả lướt đìu hiu cùng ngọn liễu…”

X-ac: 3.dca _dca


text:
Khách hàng Bọc răng sứ 2013
Trước đây tôi vô cùng tự ti, luôn che miệng khi cười vì hàm răng quá thưa.
Sau khi được bạn bè giới thiệu, tôi đã đến Bệnh viện Á Âu để bọc răng sứ. Kết quả làm tôi rất ngạc nhiên. Chỉ sau 3 ngày các răng của tôi được phục hình đầy đặn, trắng đẹp tự nhiên, không còn hở kẻ nữa. Tôi xin chân thành cảm ơn Bệnh viện.
(*) Kết quả Bọc răng sứ còn tùy thuộc vào cơ địa từng người
Video Bọc răng sứ Thẩm mỹ Công nghệ IVS Digital tại NKQT Á Âu
Nếu còn vấn đề gì thắc mắc, quý khách vui lòng gọi đến Hotline: 0902 38 44 77 để được Bác sỹ chuyên khoa tư vấn (từ 8h – 21h)
TƯ VẤN TRỰC TUYẾN HOẶC ĐẶT LỊCH KHÁM

markdown:
# Khách hàng Bọc răng sứ 2013
Trước đây tôi vô cùng tự ti, luôn che miệng khi cười vì hàm răng quá thưa.
Sau khi được bạn bè giới thiệu, tôi đã đến Bệnh viện Á Âu để
*. Kết quả làm tôi rất ngạc nhiên. Chỉ sau 3 ngày các răng của tôi được phục hình đầy đặn, trắng đẹp tự nhiên, không còn hở kẻ nữa. Tôi xin chân thành cảm ơn Bệnh viện.* [bọc răng sứ](https://nhakhoaquocteaau.com/boc-rang-su-tham-my/) *(*) Kết quả Bọc răng sứ còn tùy thuộc vào cơ địa từng người*
Video Bọc răng sứ Thẩm mỹ Công nghệ IVS Digital tại NKQT Á Âu
*Nếu còn vấn đề gì thắc mắc, quý khách vui lòng gọi đến Hotline:* **để được Bác sỹ chuyên khoa tư vấn (từ 8h – 21h)** [0902 38 44 77](tel:0902384477) **TƯ VẤN TRỰC TUYẾN HOẶC ĐẶT LỊCH KHÁM**

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

WARC-Identified-Payload-Type: text/html

Server: Apache

Connection: Upgrade, close

Pragma: no-cache

Cache-Control: public

Vary: Accept-Encoding,User-Agent

Link: <https://nhakhoaquocteaau.com/wp-json/>; rel="https://api.w.org/", <https://nhakhoaquocteaau.com/?p=1295>; rel=shortlink

Content-Type: text/html; charset=UTF-8


text:
ANH NGỌC
Mấy hôm nay, mọi người đang bàn tán rất sôi động về kết quả của cuộc thi Hoa Hậu 2014. Ý kiến rất khác nhau. Và có vẻ như số người thích cô Á Hậu 1 còn nhiều hơn cô Hoa Hậu.
Thế là thế nào? Một cuộc thi sắc đẹp của con người mà đối tượng dự thi hoàn toàn cụ thể, nhãn tiền…, mọi người và dĩ nhiên nhất là Ban giám khảo hoàn toàn vừa “mục sở thị” vừa “nhĩ sở thính” (câu thứ hai trong ngoặc là do tôi… bịa ra, trên cơ sở câu thứ nhất…, nhưng tin là có nghĩa hợp lý), tức là nhìn tận mắt, nghe tận tai…, chỉ thiếu …sờ tận tay mà thôi… hihii…
Ấy thế mà rồi ra ý kiến vẫn khác nhau như nước với lửa, là sao đây?
Nhân đang bàn về chủ đề thế nào là một bài thơ hay, tôi thấy việc này cũng có phần nào liên tưởng đến việc chọn Hoa Hậu, sao không?
Thì đây nhé: Một bài thơ hay là một thực thể – có thể là bằng văn bản nằm ngay trước mắt, có thể là được đọc hay ngâm vang lên bên tai, thậm chí, với cách hiểu của tôi, tôi luôn cho rằng thơ là một thể loại văn học gần nhất với nghệ thuật, mà ở đây là âm nhạc. Thơ luôn vang lên trong ta, dù ta đọc hay xem nó trong im lặng hoàn toàn. Vâng, và tôi đảm bảo là cũng một câu thơ thôi, nhưng người Hà Nội cảm nhận nó theo âm hưởng tiếng Bắc Kỳ, còn người Huế chẳng hạn, sẽ cảm nhận nó bằng âm hưởng tiếng Huế, các bạn cứ cố hình dung mà xem…
Tôi có một từng trải lý thú: Tôi đã đi nói chuyện thơ cho nhiều đối tượng người nghe khác nhau, nhưng mấy lần tôi nói cho các bạn trong Hội người mù nghe là xúc động nhất, và có lẽ thành công nhất. Vì đơn giản các bạn ấy không bị phân tán bởi cái nhìn của mắt, mà chỉ toàn tâm toàn ý tập trung vào cái tai nghe… Họ chăm chú và say sưa dễ sợ luôn!
Tôi không phải là một người quá cực đoan, nên về điều này tôi cho rằng:
1. Thơ là ngôn ngữ, nên dĩ nhiên phần quan trọng của nó là nó mang thông điệp trong từng từ ngữ. Và điều này rất đúng khi ta đọc thơ bằng văn bản và chỉ bằng văn bản mà thôi. Ta sẽ cảm nhận cái hay của thơ từ những từ ngữ cụ thể và có thể nhận ra từ ngữ dùng như thế trong trường hợp đó thì hay ở đâu…, ta có thể sửa và đưa ra những phương án khác v.v…Ví dụ thú vị cho điều này có lẽ là câu chuyện về hai từ “thôi, xao” (“đẩy, gõ”) thời Đường. Chuyện kể rằng thời Đường có nhà thơ Giả Đảo, vốn là một vị hòa thượng, và ông này làm thơ kỹ lưỡng đến mức trong một bài thơ của ông có câu “nhà sư …. cửa dưới trăng”, ở chỗ bỏ trống này là do Giả Đảo vô cùng phân vân không biết nên dùng từ “gõ” (cửa) hay “đẩy” (cửa)… , đến nỗi ông mải nghĩ không để ý nên cứ đứng chắn giữa đường của một đoàn quân đang… hành quân… hihii…, lính tráng thấy một người như điên, đứng huơ chân múa tay đang làm động tác gì đó cản bước đoàn quân nên liền gô cổ ông lại và dẫn đến vị chỉ huy, may sao ông quan chỉ huy ấy lại là nhà thơ Hàn Dũ lừng danh, và khi nghe Giả Đảo tường trình vụ việc liền vui vẻ góp ý cho nhà thơ này là nên dùng chữ… (chữ gì, tôi quên mất, bạn nào biết tự bổ sung nhé… hihiii…)… Nói như thế để thấy từ ngữ trong thơ có thể mang nghĩa và việc tìm nghĩa cho nó để nó có tính biểu cảm là kỳ khu và dụng công vô cùng, không ai có thể coi thường mà ném ra những từ ngữ miễn là nó có nghĩa hợp lý.
Nhưng ví dụ chính xác nhất cho thứ thơ chỉ tận dụng phần ngữ nghĩa của từ ngữ chính là các loại thơ hiện đại hiện nay. Các bạn sẽ thấy thơ của các nhà thơ hiện đại (hậu hiện đại thì đúng hơn) là một thứ ngôn ngữ dùng hình ảnh (nhiều khi rất tinh tế) để chở các ý tưởng (nhiều khi rất sâu sắc và có tính khám phá)…, nhưng họ gần như không dùng đến phần phi ngữ nghĩa của các từ ngữ (chẳng hạn những từ phụ, từ hư, từ đệm, hô ngữ…) và đặc biệt là không cần sự hỗ trợ của nhạc tính, sự lay động của những yếu tố vô nghĩa, phi lý tính trong ngôn ngữ… Các bạn cứ đọc thơ của các nhà thơ ấy thì sẽ thấy ngay, tôi thực lòng rất ngại …. va chạm (hihii…) nên không muốn trích thơ của ai để làm ví dụ cả. Mong mọi người thông cảm.
Loại thơ này thực sự có những giá trị cao quý và được một số người tâm đắc. OK! Trường thơ rộng bát ngát, cũng như mâm cơm có nhiều món, đủ đáp ứng mọi thứ khẩu vị. Ta không nên và không thể bắt mọi người không được thích và chọn ăn thứ đặc sản của họ.
Nhưng việc các nhà thơ hiện đại từ bỏ phần phi ngữ nghĩa và sức biểu cảm bằng nhạc tính của thơ là một thiệt thòi cho họ. Và với tôi, dù rất tôn trọng các bạn ấy – nhưng tôi chỉ có thể gọi thứ thơ đó là: Văn xuôi nghệ thuật, chở tư tưởng và diễn đạt bằng hình tượng. Như thế cũng quý rồi. Nhưng với một người cũ kỹ như tôi thì đó không phải là Thơ!
2. Và dĩ nhiên, thơ theo tôi, là gồm cả phần ngữ nghĩa như đã nói trên đây và không thể thiếu phần phi ngữ nghĩa. Tôi cũng chưa cực đoan đến mức coi thơ như âm nhạc, chẳng hạn, ca từ của nhạc sĩ Trịnh Công Sơn tuyệt vời như vậy, nhưng nếu nó chỉ được tồn tại bằng văn bản, như là tác phẩm văn học, thì, lạy Chúa, nó chỉ còn lại 49% giá trị không hơn.. huhuu…
Nhưng thơ là một loại “động vật lưỡng thê”, có hai đời sống. Những bài thơ hay nhất từ thuở Thơ Đường cách nay hơn ngàn năm đến nay vẫn khiến chúng ta xúc động vô cùng…, nhưng nếu đưa cho các bạn yêu thơ duy lý ( nhất là ở Phương Tây) thì họ không công nhận đâu. Thì mặc họ chứ sao. Nhưng những câu thơ trong “Thanh minh” của Đỗ Mục – trong nguyên bản đã hay, và vẫn hay trong bản dịch Việt ngữ:
“Thanh minh lất phất mưa phùn
Khách đi đường thấm nỗi buồn xót xa
Hỏi thăm quán rượu đâu là
Mục đồng chỉ lối Hạnh Hoa thôn ngoài”
(Xin lỗi tôi quên tên dịch giả)
Không có một tư tưởng nào, một triết lý nào, và cả các thủ pháp tu từ cũng không nốt… mà những ai đồng cảnh ngộ như nhân vật của thơ cứ nhớ đến hình ảnh trong đó là đồng cảm dễ sợ…
Hoặc một bài như “Lương Châu từ” tả cảnh một đồn biên ải heo hút tận trên đỉnh núi chơ vơ ở chót biên cương phía Tây của Trung Quốc ngày xưa…, cái “nhất phiến cô thành vạn nhận san” ấy và câu thơ kỳ lạ:
“Xuân phong bất độ Ngọc Môn Quan”…
Đã khiến bao đời nay hễ ai nhớ đên hình ảnh ấy cũng buồn thấm buồn thía…
Và đó là thơ hay. Vì nó khiến ta xúc động và có thể không hiểu, không cần phải cắt nghĩa vì sao…
Trở lại với cái phi ngữ nghĩa và sự lay động của nhạc tính, tôi xin kể một kỷ niệm:
Trong lần được dự một cuộc hội thảo maratông trên biển, tôi may mắn cùng dịch giả, nhà văn Thái Bá Tân và cố nhà thơ Phạm Hổ cùng hơn 300 nhà thơ đến từ nhiều đất nước châu Âu và cả Mỹ, lênh đênh trên con tàu lớn của Hy Lạp, đi từ Địa Trung Hải, vào biển Êgiê, băng qua Hắc Hải …. đến với các hải cảng của mấy nước nằm quanh Hắc Hải như Ođetxa của Ukraina, Kônxtanta của Rumani, Varna của Bungari, Istanbul và Izmia của Thổ Nhĩ Kỳ…, và 9 đêm lênh đênh trên biển là 9 cuộc hội thảo về thơ bất tận.
Lần ấy, do trình độ tiếng Anh còn hạn chế, tôi chỉ làm được vài việc nhỏ, trong đó tôi muốn truyền đạt đến các đồng nghiệp Âu Mỹ cai hay của thơ lục bát Việt Nam. Và tôi đã chon bài thơ “Ngậm ngùi”, một kiệt tác của nhà thơ Huy Cận để minh họa cho ý mình. Thoạt đầu tôi đọc diễn cảm bài thơ, đoạn, tôi ngâm theo thể ru con và cuối cùng hát (bằng giọng ống bơ rỉ…hihiii…) bài hát do nhạc sĩ Phạm Duy phổ bài thơ này… Và điều tôi muốn chuyển tải đến cho các bạn đồng nghiệp quốc tế là vẻ đẹp của Tiếng Việt và đặc thù của thể thơ truyền thống thuần túy Việt Nam và đậm chất Phương Đông. Có vẻ như các bạn quốc tế thích thú vì âm hưởng phong phú của tiếng Việt “nói thì như ngâm thơ, ngâm thơ thì như hát…” hihii…, nên có mấy bạn nhà thơ nữ (Ba Lan thì phải) còn thích thú xin phép tôi ghi âm lại và… phát trên Đài phát thanh của họ… hihiii… Chẳng biết rồi họ có làm thế không, nhưng sự lay động của thơ Việt ở đây đã chứng minh cho điều tôi nói ở trên về sức truyền cảm nằm ngoài ngữ nghĩa của thơ, vì đơn giản tôi không có bản dịch bài thơ này ra tiếng Anh và dĩ nhiên mọi người không biết đích xác nội dung nó nói cái gì…hihiiiiiiiii….
Tạm thế đã các bạn nhé.
Câu chuyện về thế nào là thơ hay, cũng có nghĩa thế nào là thơ có nói cả ngày cũng không hết.
Xin hẹn quý bạn vào một dịp khác.
Filed under: Bài của bạn, Làng văn nghệ, Phê bình | Tagged: ANH NGỌC |
Trả lời

markdown:
**ANH NGỌC**
Mấy hôm nay, mọi người đang bàn tán rất sôi động về kết quả của cuộc thi Hoa Hậu 2014. Ý kiến rất khác nhau. Và có vẻ như số người thích cô Á Hậu 1 còn nhiều hơn cô Hoa Hậu.
Thế là thế nào? Một cuộc thi sắc đẹp của con người mà đối tượng dự thi hoàn toàn cụ thể, nhãn tiền…, mọi người và dĩ nhiên nhất là Ban giám khảo hoàn toàn vừa “mục sở thị” vừa “nhĩ sở thính” (câu thứ hai trong ngoặc là do tôi… bịa ra, trên cơ sở câu thứ nhất…, nhưng tin là có nghĩa hợp lý), tức là nhìn tận mắt, nghe tận tai…, chỉ thiếu …sờ tận tay mà thôi… hihii…
Ấy thế mà rồi ra ý kiến vẫn khác nhau như nước với lửa, là sao đây?
Nhân đang bàn về chủ đề thế nào là một bài thơ hay, tôi thấy việc này cũng có phần nào liên tưởng đến việc chọn Hoa Hậu, sao không?
Thì đây nhé: Một bài thơ hay là một thực thể – có thể là bằng văn bản nằm ngay trước mắt, có thể là được đọc hay ngâm vang lên bên tai, thậm chí, với cách hiểu của tôi, tôi luôn cho rằng thơ là một thể loại văn học gần nhất với nghệ thuật, mà ở đây là âm nhạc. Thơ luôn vang lên trong ta, dù ta đọc hay xem nó trong im lặng hoàn toàn. Vâng, và tôi đảm bảo là cũng một câu thơ thôi, nhưng người Hà Nội cảm nhận nó theo âm hưởng tiếng Bắc Kỳ, còn người Huế chẳng hạn, sẽ cảm nhận nó bằng âm hưởng tiếng Huế, các bạn cứ cố hình dung mà xem…
Tôi có một từng trải lý thú: Tôi đã đi nói chuyện thơ cho nhiều đối tượng người nghe khác nhau, nhưng mấy lần tôi nói cho các bạn trong Hội người mù nghe là xúc động nhất, và có lẽ thành công nhất. Vì đơn giản các bạn ấy không bị phân tán bởi cái nhìn của mắt, mà chỉ toàn tâm toàn ý tập trung vào cái tai nghe… Họ chăm chú và say sưa dễ sợ luôn!
Tôi không phải là một người quá cực đoan, nên về điều này tôi cho rằng:
1. Thơ là ngôn ngữ, nên dĩ nhiên phần quan trọng của nó là nó mang thông điệp trong từng từ ngữ. Và điều này rất đúng khi ta đọc thơ bằng văn bản và chỉ bằng văn bản mà thôi. Ta sẽ cảm nhận cái hay của thơ từ những từ ngữ cụ thể và có thể nhận ra từ ngữ dùng như thế trong trường hợp đó thì hay ở đâu…, ta có thể sửa và đưa ra những phương án khác v.v…Ví dụ thú vị cho điều này có lẽ là câu chuyện về hai từ “thôi, xao” (“đẩy, gõ”) thời Đường. Chuyện kể rằng thời Đường có nhà thơ Giả Đảo, vốn là một vị hòa thượng, và ông này làm thơ kỹ lưỡng đến mức trong một bài thơ của ông có câu “nhà sư …. cửa dưới trăng”, ở chỗ bỏ trống này là do Giả Đảo vô cùng phân vân không biết nên dùng từ “gõ” (cửa) hay “đẩy” (cửa)… , đến nỗi ông mải nghĩ không để ý nên cứ đứng chắn giữa đường của một đoàn quân đang… hành quân… hihii…, lính tráng thấy một người như điên, đứng huơ chân múa tay đang làm động tác gì đó cản bước đoàn quân nên liền gô cổ ông lại và dẫn đến vị chỉ huy, may sao ông quan chỉ huy ấy lại là nhà thơ Hàn Dũ lừng danh, và khi nghe Giả Đảo tường trình vụ việc liền vui vẻ góp ý cho nhà thơ này là nên dùng chữ… (chữ gì, tôi quên mất, bạn nào biết tự bổ sung nhé… hihiii…)… Nói như thế để thấy từ ngữ trong thơ có thể mang nghĩa và việc tìm nghĩa cho nó để nó có tính biểu cảm là kỳ khu và dụng công vô cùng, không ai có thể coi thường mà ném ra những từ ngữ miễn là nó có nghĩa hợp lý.
Nhưng ví dụ chính xác nhất cho thứ thơ chỉ tận dụng phần ngữ nghĩa của từ ngữ chính là các loại thơ hiện đại hiện nay. Các bạn sẽ thấy thơ của các nhà thơ hiện đại (hậu hiện đại thì đúng hơn) là một thứ ngôn ngữ dùng hình ảnh (nhiều khi rất tinh tế) để chở các ý tưởng (nhiều khi rất sâu sắc và có tính khám phá)…, nhưng họ gần như không dùng đến phần phi ngữ nghĩa của các từ ngữ (chẳng hạn những từ phụ, từ hư, từ đệm, hô ngữ…) và đặc biệt là không cần sự hỗ trợ của nhạc tính, sự lay động của những yếu tố vô nghĩa, phi lý tính trong ngôn ngữ… Các bạn cứ đọc thơ của các nhà thơ ấy thì sẽ thấy ngay, tôi thực lòng rất ngại …. va chạm (hihii…) nên không muốn trích thơ của ai để làm ví dụ cả. Mong mọi người thông cảm.
Loại thơ này thực sự có những giá trị cao quý và được một số người tâm đắc. OK! Trường thơ rộng bát ngát, cũng như mâm cơm có nhiều món, đủ đáp ứng mọi thứ khẩu vị. Ta không nên và không thể bắt mọi người không được thích và chọn ăn thứ đặc sản của họ.
Nhưng việc các nhà thơ hiện đại từ bỏ phần phi ngữ nghĩa và sức biểu cảm bằng nhạc tính của thơ là một thiệt thòi cho họ. Và với tôi, dù rất tôn trọng các bạn ấy – nhưng tôi chỉ có thể gọi thứ thơ đó là: Văn xuôi nghệ thuật, chở tư tưởng và diễn đạt bằng hình tượng. Như thế cũng quý rồi. Nhưng với một người cũ kỹ như tôi thì đó không phải là Thơ!
2. Và dĩ nhiên, thơ theo tôi, là gồm cả phần ngữ nghĩa như đã nói trên đây và không thể thiếu phần phi ngữ nghĩa. Tôi cũng chưa cực đoan đến mức coi thơ như âm nhạc, chẳng hạn, ca từ của nhạc sĩ Trịnh Công Sơn tuyệt vời như vậy, nhưng nếu nó chỉ được tồn tại bằng văn bản, như là tác phẩm văn học, thì, lạy Chúa, nó chỉ còn lại 49% giá trị không hơn.. huhuu…
Nhưng thơ là một loại “động vật lưỡng thê”, có hai đời sống. Những bài thơ hay nhất từ thuở Thơ Đường cách nay hơn ngàn năm đến nay vẫn khiến chúng ta xúc động vô cùng…, nhưng nếu đưa cho các bạn yêu thơ duy lý ( nhất là ở Phương Tây) thì họ không công nhận đâu. Thì mặc họ chứ sao. Nhưng những câu thơ trong “Thanh minh” của Đỗ Mục – trong nguyên bản đã hay, và vẫn hay trong bản dịch Việt ngữ:
*“Thanh minh lất phất mưa phùn
Khách đi đường thấm nỗi buồn xót xa
Hỏi thăm quán rượu đâu là
Mục đồng chỉ lối Hạnh Hoa thôn ngoài” *
(Xin lỗi tôi quên tên dịch giả)
Không có một tư tưởng nào, một triết lý nào, và cả các thủ pháp tu từ cũng không nốt… mà những ai đồng cảnh ngộ như nhân vật của thơ cứ nhớ đến hình ảnh trong đó là đồng cảm dễ sợ…
Hoặc một bài như “Lương Châu từ” tả cảnh một đồn biên ải heo hút tận trên đỉnh núi chơ vơ ở chót biên cương phía Tây của Trung Quốc ngày xưa…, cái “nhất phiến cô thành vạn nhận san” ấy và câu thơ kỳ lạ:
*“Xuân phong bất độ Ngọc Môn Quan”…*
Đã khiến bao đời nay hễ ai nhớ đên hình ảnh ấy cũng buồn thấm buồn thía…
Và đó là thơ hay. Vì nó khiến ta xúc động và có thể không hiểu, không cần phải cắt nghĩa vì sao…
Trở lại với cái phi ngữ nghĩa và sự lay động của nhạc tính, tôi xin kể một kỷ niệm:
Trong lần được dự một cuộc hội thảo maratông trên biển, tôi may mắn cùng dịch giả, nhà văn Thái Bá Tân và cố nhà thơ Phạm Hổ cùng hơn 300 nhà thơ đến từ nhiều đất nước châu Âu và cả Mỹ, lênh đênh trên con tàu lớn của Hy Lạp, đi từ Địa Trung Hải, vào biển Êgiê, băng qua Hắc Hải …. đến với các hải cảng của mấy nước nằm quanh Hắc Hải như Ođetxa của Ukraina, Kônxtanta của Rumani, Varna của Bungari, Istanbul và Izmia của Thổ Nhĩ Kỳ…, và 9 đêm lênh đênh trên biển là 9 cuộc hội thảo về thơ bất tận.
Lần ấy, do trình độ tiếng Anh còn hạn chế, tôi chỉ làm được vài việc nhỏ, trong đó tôi muốn truyền đạt đến các đồng nghiệp Âu Mỹ cai hay của thơ lục bát Việt Nam. Và tôi đã chon bài thơ “Ngậm ngùi”, một kiệt tác của nhà thơ Huy Cận để minh họa cho ý mình. Thoạt đầu tôi đọc diễn cảm bài thơ, đoạn, tôi ngâm theo thể ru con và cuối cùng hát (bằng giọng ống bơ rỉ…hihiii…) bài hát do nhạc sĩ Phạm Duy phổ bài thơ này… Và điều tôi muốn chuyển tải đến cho các bạn đồng nghiệp quốc tế là vẻ đẹp của Tiếng Việt và đặc thù của thể thơ truyền thống thuần túy Việt Nam và đậm chất Phương Đông. Có vẻ như các bạn quốc tế thích thú vì âm hưởng phong phú của tiếng Việt “nói thì như ngâm thơ, ngâm thơ thì như hát…” hihii…, nên có mấy bạn nhà thơ nữ (Ba Lan thì phải) còn thích thú xin phép tôi ghi âm lại và… phát trên Đài phát thanh của họ… hihiii… Chẳng biết rồi họ có làm thế không, nhưng sự lay động của thơ Việt ở đây đã chứng minh cho điều tôi nói ở trên về sức truyền cảm nằm ngoài ngữ nghĩa của thơ, vì đơn giản tôi không có bản dịch bài thơ này ra tiếng Anh và dĩ nhiên mọi người không biết đích xác nội dung nó nói cái gì…hihiiiiiiiii….
Tạm thế đã các bạn nhé.
Câu chuyện về thế nào là thơ hay, cũng có nghĩa thế nào là thơ có nói cả ngày cũng không hết.
Xin hẹn quý bạn vào một dịp khác.
Filed under:
[Bài của bạn](https://nhathonguyentrongtao.wordpress.com/category/bai-c%e1%bb%a7a-b%e1%ba%a1n/), [Làng văn nghệ](https://nhathonguyentrongtao.wordpress.com/category/lang-van-nghe/), [Phê bình](https://nhathonguyentrongtao.wordpress.com/category/phe-binh/) | Tagged: [ANH NGỌC](https://nhathonguyentrongtao.wordpress.com/tag/anh-ngoc/) |
## Trả lời Hủy trả lời

WARC-Identified-Payload-Type: application/xhtml+xml

Server: nginx

Connection: close

Vary: Cookie

X-hacker: If you're reading this, you should visit automattic.com/jobs and apply to join the fun, mention this header.

X-ac: 1.dca _dca


text:
NTT: Nhà thơ Cao Xuân Thưởng là bạn tuổi thơ của tôi ở làng. Khi tôi nhập ngũ, anh cũng khăn gói đi học Lâm nghiệp. Làm nghề rừng, còn đi học thêm ĐH Kinh tế. Nhưng cái máu văn nghệ thì phát từ nhỏ. Hát dân ca, làm thơ in 3 tập, 1 tập đoạt giải thưởng Hồ Xuân Hương, rồi viết các bản ca trù cho CLB ca trù huyện nhà. Anh cũng viết nhiều hoạt cảnh dân ca Nghệ Tĩnh và đoạt nhiều giải thưởng. Gần đây, được nhà nước phong là Nghệ nhân dân gian. Thấy có bài báo Nghệ An phỏng vấn anh, đưa lên đây khoe bạn mình chút xíu.
Bảo tồn ví, giặm phải bắt nhịp đời sống nhân dân
(Baonghean) – Sự kiện Dân ca ví, giặm Nghệ Tĩnh được UNESCO công nhận là di sản phi vật thể đại diện của nhân loại đã trở thành dấu ấn văn hóa trọng đại, mang đến nhiều thuận lợi, đồng thời cũng đặt ra những thách thức trong lộ trình bảo tồn và phát huy vốn di sản ấy. PV Báo Nghệ An đã có cuộc trò chuyện với Nghệ nhân dân gian Cao Xuân Thưởng về vấn đề này.
– Xin chúc mừng bác Cao Xuân Thưởng nhân bác vừa được đề nghị phong tặng danh hiệu Nghệ nhân ưu tú. Sự ghi nhận ấy, hẳn được đổi bằng rất nhiều tâm huyết, trăn trở, yêu quý và có công giữ gìn, phát triển Dân ca xứ Nghệ của bác?
– Cảm ơn bạn về lời chúc. Quả thực, khi nghe báo tin được đề nghị phong tặng danh hiệu Nghệ nhân ưu tú, thì ngoài niềm vui là sự xúc động. Mấy chục năm tôi đến với Dân ca ví, giặm, sáng tác hàng trăm tác phẩm nhưng chưa bao giờ nghĩ đến việc mình làm để được phong tặng này kia. Tôi yêu Dân ca ví, giặm như điều không thể khác, bởi may mắn là được sinh ra và lớn lên trong gia đình nông dân chất phác nhưng say mê nghệ thuật vô cùng. Tuổi thơ tôi là tháng ngày theo chân cụ thân sinh đi hát ví, giặm, hát ca trù, hát tuồng… và cứ thế, dân ca thấm vào tâm hồn lúc nào không hay.
Đến tuổi đôi mươi là sinh viên trường Đại học Kinh tế Quốc dân, thì tôi bắt đầu có những sáng tác đầu tiên mang âm hưởng Dân ca ví, giặm. Càng viết, tôi càng nhận ra, nhân dân mình yêu ví, giặm vô cùng, họ thực sự “khát” những ca khúc, vở diễn nói lên tiếng lòng, thỏa mãn được ý chí, nguyện vọng, mong muốn của họ. Chất liệu ấy dồi dào lắm, chỉ cần tinh ý và đam mê là nắm bắt được, rồi chuyển tải vào ca từ. Tôi có những tác phẩm như “Khúc ca đồng ruộng”, “Trên bến sông quê”, “O Thất mất bò”, “Vợ chồng anh Khóa”… nhiều lần đạt giải A tại các kỳ hội diễn, liên hoan dân ca trong và ngoài tỉnh, đều lấy cảm hứng từ chất liệu thực tế quanh mình. Muốn người dân nhiệt tình, yêu dân ca như vậy, thì mình phải thể hiện tình yêu và lòng đam mê trước. Ở địa phương, hễ có việc gì cần là tôi sẵn sàng, có thể hát, có thể sáng tác, có thể đạo diễn chương trình, mọi việc chu đáo mà hoàn toàn không công xá, vụ lợi gì.
– Có thể nói, việc UNESCO vinh danh Dân ca ví, giặm là một thuận lợi để các CLB Dân ca tỉnh nhà phát triển, nhưng đồng thời cũng là thách thức không nhỏ đối với mục tiêu làm thế nào để bảo tồn dân ca ví giặm “đúng cách”. Bác có suy nghĩ như thế nào về điều này?
– Đúng là như vậy. Phải sáng suốt để nhìn thấy cả thuận lợi và thách thức, từ đó đề ra hướng đi phù hợp với từng giai đoạn phát triển của lịch sử – xã hội. Thuận lợi là ở chỗ: việc công nhận dân ca ví, giặm là di sản văn hóa nhân loại đồng nghĩa với việc khẳng định Dân ca ví, giặm chưa bao giờ mất đi, nó vẫn sống trong lòng nhân dân xứ Nghệ; và sự công nhận ấy đã khơi dậy lòng tự hào, tình yêu quê hương, đất nước. Chưa có thống kê nào, nhưng tôi tin chắc rằng, trên các trang mạng, thời điểm Dân ca ví, giặm được vinh danh, hẳn giới trẻ xứ Nghệ nói riêng và giới trẻ cả nước nói chung cũng xôn xao về điều này và tất yếu là họ sẽ có những tìm hiểu và đưa ví, giặm lại gần với thế hệ trẻ hơn. Thuận lợi nữa là đối với các nhà quản lý văn hóa, họ có điểm tựa vững chắc để đề ra các đề án, dự án bảo tồn và phát huy di sản…
Về thách thức nhiều, thì như chúng ta biết, cơn bão công nghệ thông tin và thế giới phẳng đặt ra cho người dân nhiều lựa chọn giải trí. Hơn nữa, môi trường diễn xướng ngày xưa như phường vải, phường củi, phường nón… không còn, thì đặt ra vấn đề cần làm thế nào để đưa Dân ca ví, giặm hòa vào đời sống đương đại, tạo cho nó môi trường diễn xướng mới mẻ, phù hợp với tâm lý người dân? Mặt khác, các sáng tác Dân ca ví, giặm mang hơi thở cuộc sống ngày nay còn thiếu, cần đến sự vào cuộc nhiệt tình, tâm huyết của các nhà văn, nhà thơ, nhạc sỹ, không thể dựa mãi vào các sáng tác cổ, bởi như thế thì các bạn trẻ làm sao hiểu được mà yêu! Theo tôi, bảo tồn và phát huy Dân ca ví, giặm đúng cách là phải bắt nhịp được nhu cầu của nhân dân, họ muốn gì, cần gì, làm thế nào để phù hợp với họ. Khó nhưng không phải không thể, ví dụ như tại sao chúng ta không thử in các đĩa karaoke về Dân ca ví, giặm để nhân dân có thêm lựa chọn giải trí?
– Đồng ý với nhận định của bác, rằng bảo tồn và phát huy dân ca đúng cách là phải bắt nhịp được nhu cầu của nhân dân. Sự bắt nhịp ấy, gần đây nhiều nhà quản lý và nghiên cứu văn hóa cũng đã đặt ra. Ví dụ như trong những hội thảo, tọa đàm về tương lai nào cho ví, giặm. Là người làm văn hóa ở cơ sở, bác nghĩ gì về tương lai ấy?
-Tôi cho rằng tương lai nào cho ví, giặm cũng đều thuộc về nhân dân. Hàng trăm năm tồn tại trong lòng đời sống xứ Nghệ như một dấu ấn văn hóa đậm nét, thì dù có biến động đến đâu, ví, giặm cũng không thể mất đi được. Tuy nhiên, phải nhìn nhận thẳng thắn rằng nó cũng sẽ không trở lại đỉnh cao, thịnh vượng như trước đâu, bởi cuộc sống hiện đại cho nhân dân quá nhiều lựa chọn…
– Huyện Diễn Châu nói chung và xã Diễn Hoa nói riêng được đánh giá là địa phương có phong trào Dân ca ví, giặm rất mạnh. Được xem như là người vừa “khơi lửa” vừa “tiếp lửa” cho phong trào dân ca trên địa bàn, bác có những kinh nghiệm gì để đẩy mạnh, phát triển phong trào ở cơ sở?
– Mấy chục năm gắn bó với phong trào dân ca cơ sở, vui buồn nhiều, kỷ niệm lắm, nên nói về kinh nghiệm thì tôi đúc rút thế này: trước hết, phải có thái độ tôn trọng, yêu quý những người hát dân ca, đánh giá đúng những cống hiến của họ cho phong trào chung. Đừng bao giờ nghĩ rằng đi hát là chuyện đơn giản, chuyện giải trí đơn thuần. Đằng sau cuộc hát, họ còn có gia đình, con cái, công việc riêng chung… Vì yêu dân ca, vì phong trào tập thể, họ tạm gác lại để lên sân khấu, tốn thời gian và công sức lắm! Đôi khi chỉ một lời nói không đúng làm họ nguội đi niềm đam mê của mình.
Sau nữa, là chế độ đãi ngộ, để có một cuộc diễn ngắn trên sân khấu, các “ca sỹ, nhạc sỹ” nông dân phải tập luyện có khi cả tháng trời, rồi chưa kể trang phục, phấn son, loa đài… Cùng với đó là phải có người sáng tác và đạo diễn thật hay, thật nhuần nhuyễn. Khắp các địa phương trong tỉnh không thiếu người viết giỏi, hát giỏi, việc quan trọng là khơi gợi họ, thu hút họ. Như ở Diễn Châu, rất nhiều nghệ nhân dân ca hát hay mê mẩn dù ngoài đời họ chỉ là nông dân, tiểu thương… Với phong trào dân ca cơ sở, muốn mạnh, cần cả sự động viên, đầu tư cả về tinh thần lẫn vật chất.
– Vâng, xin cảm ơn bác về cuộc trò chuyện này. Chúc bác sức khỏe để tiếp tục nuôi dưỡng đam mê và cống hiến cho phong trào Dân ca ví, giặm tỉnh nhà!
T. Vinh – P. Chi (Thực hiện)
Filed under: Bài của bạn, Báo chí, Làng văn nghệ, Phỏng vấn | Tagged: CAO XUÂN THƯỞNG |
Trả lời

markdown:
**NTT: Nhà thơ Cao Xuân Thưởng là bạn tuổi thơ của tôi ở** **làng. Khi tôi nhập ngũ, anh cũng khăn gói đi học Lâm nghiệp. Làm nghề rừng, còn đi học thêm ĐH Kinh tế. Nhưng cái máu văn nghệ thì phát từ nhỏ. Hát dân ca, làm thơ in 3 tập, 1 tập đoạt giải thưởng Hồ Xuân Hương, rồi viết các bản ca trù cho CLB ca trù huyện nhà. Anh cũng viết nhiều hoạt cảnh dân ca Nghệ Tĩnh và đoạt nhiều giải thưởng. Gần đây, được nhà nước phong là Nghệ nhân dân gian. Thấy có bài báo Nghệ An phỏng vấn anh, đưa lên đây khoe bạn mình chút xíu.**
### Bảo tồn ví, giặm phải bắt nhịp đời sống nhân dân
**(Baonghean) – Sự kiện Dân ca ví, giặm Nghệ Tĩnh được UNESCO công nhận là di sản phi vật thể đại diện của nhân loại đã trở thành dấu ấn văn hóa trọng đại, mang đến nhiều thuận lợi, đồng thời cũng đặt ra những thách thức trong lộ trình bảo tồn và phát huy vốn di sản ấy. PV Báo Nghệ An đã có cuộc trò chuyện với Nghệ nhân dân gian Cao Xuân Thưởng về vấn đề này.**
*– Xin chúc mừng bác Cao Xuân Thưởng nhân bác vừa được đề nghị phong tặng danh hiệu Nghệ nhân ưu tú. Sự ghi nhận ấy, hẳn được đổi bằng rất nhiều tâm huyết, trăn trở, yêu quý và có công giữ gìn, phát triển Dân ca xứ Nghệ của bác? *
– Cảm ơn bạn về lời chúc. Quả thực, khi nghe báo tin được đề nghị phong tặng danh hiệu Nghệ nhân ưu tú, thì ngoài niềm vui là sự xúc động. Mấy chục năm tôi đến với Dân ca ví, giặm, sáng tác hàng trăm tác phẩm nhưng chưa bao giờ nghĩ đến việc mình làm để được phong tặng này kia. Tôi yêu Dân ca ví, giặm như điều không thể khác, bởi may mắn là được sinh ra và lớn lên trong gia đình nông dân chất phác nhưng say mê nghệ thuật vô cùng. Tuổi thơ tôi là tháng ngày theo chân cụ thân sinh đi hát ví, giặm, hát ca trù, hát tuồng… và cứ thế, dân ca thấm vào tâm hồn lúc nào không hay.
Đến tuổi đôi mươi là sinh viên trường Đại học Kinh tế Quốc dân, thì tôi bắt đầu có những sáng tác đầu tiên mang âm hưởng Dân ca ví, giặm. Càng viết, tôi càng nhận ra, nhân dân mình yêu ví, giặm vô cùng, họ thực sự “khát” những ca khúc, vở diễn nói lên tiếng lòng, thỏa mãn được ý chí, nguyện vọng, mong muốn của họ. Chất liệu ấy dồi dào lắm, chỉ cần tinh ý và đam mê là nắm bắt được, rồi chuyển tải vào ca từ. Tôi có những tác phẩm như “Khúc ca đồng ruộng”, “Trên bến sông quê”, “O Thất mất bò”, “Vợ chồng anh Khóa”… nhiều lần đạt giải A tại các kỳ hội diễn, liên hoan dân ca trong và ngoài tỉnh, đều lấy cảm hứng từ chất liệu thực tế quanh mình. Muốn người dân nhiệt tình, yêu dân ca như vậy, thì mình phải thể hiện tình yêu và lòng đam mê trước. Ở địa phương, hễ có việc gì cần là tôi sẵn sàng, có thể hát, có thể sáng tác, có thể đạo diễn chương trình, mọi việc chu đáo mà hoàn toàn không công xá, vụ lợi gì.
*– Có thể nói, việc UNESCO vinh danh Dân ca ví, giặm là một thuận lợi để các CLB Dân ca tỉnh nhà phát triển, nhưng đồng thời cũng là thách thức không nhỏ đối với mục tiêu làm thế nào để bảo tồn dân ca ví giặm “đúng cách”. Bác có suy nghĩ như thế nào về điều này?*
– Đúng là như vậy. Phải sáng suốt để nhìn thấy cả thuận lợi và thách thức, từ đó đề ra hướng đi phù hợp với từng giai đoạn phát triển của lịch sử – xã hội. Thuận lợi là ở chỗ: việc công nhận dân ca ví, giặm là di sản văn hóa nhân loại đồng nghĩa với việc khẳng định Dân ca ví, giặm chưa bao giờ mất đi, nó vẫn sống trong lòng nhân dân xứ Nghệ; và sự công nhận ấy đã khơi dậy lòng tự hào, tình yêu quê hương, đất nước. Chưa có thống kê nào, nhưng tôi tin chắc rằng, trên các trang mạng, thời điểm Dân ca ví, giặm được vinh danh, hẳn giới trẻ xứ Nghệ nói riêng và giới trẻ cả nước nói chung cũng xôn xao về điều này và tất yếu là họ sẽ có những tìm hiểu và đưa ví, giặm lại gần với thế hệ trẻ hơn. Thuận lợi nữa là đối với các nhà quản lý văn hóa, họ có điểm tựa vững chắc để đề ra các đề án, dự án bảo tồn và phát huy di sản…
Về thách thức nhiều, thì như chúng ta biết, cơn bão công nghệ thông tin và thế giới phẳng đặt ra cho người dân nhiều lựa chọn giải trí. Hơn nữa, môi trường diễn xướng ngày xưa như phường vải, phường củi, phường nón… không còn, thì đặt ra vấn đề cần làm thế nào để đưa Dân ca ví, giặm hòa vào đời sống đương đại, tạo cho nó môi trường diễn xướng mới mẻ, phù hợp với tâm lý người dân? Mặt khác, các sáng tác Dân ca ví, giặm mang hơi thở cuộc sống ngày nay còn thiếu, cần đến sự vào cuộc nhiệt tình, tâm huyết của các nhà văn, nhà thơ, nhạc sỹ, không thể dựa mãi vào các sáng tác cổ, bởi như thế thì các bạn trẻ làm sao hiểu được mà yêu! Theo tôi, bảo tồn và phát huy Dân ca ví, giặm đúng cách là phải bắt nhịp được nhu cầu của nhân dân, họ muốn gì, cần gì, làm thế nào để phù hợp với họ. Khó nhưng không phải không thể, ví dụ như tại sao chúng ta không thử in các đĩa karaoke về Dân ca ví, giặm để nhân dân có thêm lựa chọn giải trí?
*– Đồng ý với nhận định của bác, rằng bảo tồn và phát huy dân ca đúng cách là phải bắt nhịp được nhu cầu của nhân dân. Sự bắt nhịp ấy, gần đây nhiều nhà quản lý và nghiên cứu văn hóa cũng đã đặt ra. Ví dụ như trong những hội thảo, tọa đàm về tương lai nào cho ví, giặm. Là người làm văn hóa ở cơ sở, bác nghĩ gì về tương lai ấy? *
-Tôi cho rằng tương lai nào cho ví, giặm cũng đều thuộc về nhân dân. Hàng trăm năm tồn tại trong lòng đời sống xứ Nghệ như một dấu ấn văn hóa đậm nét, thì dù có biến động đến đâu, ví, giặm cũng không thể mất đi được. Tuy nhiên, phải nhìn nhận thẳng thắn rằng nó cũng sẽ không trở lại đỉnh cao, thịnh vượng như trước đâu, bởi cuộc sống hiện đại cho nhân dân quá nhiều lựa chọn…
*– Huyện Diễn Châu nói chung và xã Diễn Hoa nói riêng được đánh giá là địa phương có phong trào Dân ca ví, giặm rất mạnh. Được xem như là người vừa “khơi lửa” vừa “tiếp lửa” cho phong trào dân ca trên địa bàn, bác có những kinh nghiệm gì để đẩy mạnh, phát triển phong trào ở cơ sở?*
– Mấy chục năm gắn bó với phong trào dân ca cơ sở, vui buồn nhiều, kỷ niệm lắm, nên nói về kinh nghiệm thì tôi đúc rút thế này: trước hết, phải có thái độ tôn trọng, yêu quý những người hát dân ca, đánh giá đúng những cống hiến của họ cho phong trào chung. Đừng bao giờ nghĩ rằng đi hát là chuyện đơn giản, chuyện giải trí đơn thuần. Đằng sau cuộc hát, họ còn có gia đình, con cái, công việc riêng chung… Vì yêu dân ca, vì phong trào tập thể, họ tạm gác lại để lên sân khấu, tốn thời gian và công sức lắm! Đôi khi chỉ một lời nói không đúng làm họ nguội đi niềm đam mê của mình.
Sau nữa, là chế độ đãi ngộ, để có một cuộc diễn ngắn trên sân khấu, các “ca sỹ, nhạc sỹ” nông dân phải tập luyện có khi cả tháng trời, rồi chưa kể trang phục, phấn son, loa đài… Cùng với đó là phải có người sáng tác và đạo diễn thật hay, thật nhuần nhuyễn. Khắp các địa phương trong tỉnh không thiếu người viết giỏi, hát giỏi, việc quan trọng là khơi gợi họ, thu hút họ. Như ở Diễn Châu, rất nhiều nghệ nhân dân ca hát hay mê mẩn dù ngoài đời họ chỉ là nông dân, tiểu thương… Với phong trào dân ca cơ sở, muốn mạnh, cần cả sự động viên, đầu tư cả về tinh thần lẫn vật chất.
*– Vâng, xin cảm ơn bác về cuộc trò chuyện này. Chúc bác sức khỏe để tiếp tục nuôi dưỡng đam mê và cống hiến cho phong trào Dân ca ví, giặm tỉnh nhà!*
**T. Vinh – P. Chi** (Thực hiện)
Filed under:
[Bài của bạn](https://nhathonguyentrongtao.wordpress.com/category/bai-c%e1%bb%a7a-b%e1%ba%a1n/), [Báo chí](https://nhathonguyentrongtao.wordpress.com/category/bao-chi/), [Làng văn nghệ](https://nhathonguyentrongtao.wordpress.com/category/lang-van-nghe/), [Phỏng vấn](https://nhathonguyentrongtao.wordpress.com/category/ph%e1%bb%8fng-v%e1%ba%a5n/) | Tagged: [CAO XUÂN THƯỞNG](https://nhathonguyentrongtao.wordpress.com/tag/cao-xuan-thuong/) |
## Trả lời Hủy trả lời


text:
Địa chỉ: B7, TT3, Bắc Linh Đàm, Hoàng Mai, Hà NộiDự án: 0915 256 266- 0961.438868 - 0981.686887
Cố định: 024.35.402.270 (Ext: 203)

X-Frame-Options: SAMEORIGIN

Strict-Transport-Security: max-age=2592000; preload

Set-Cookie: CakeCookie[productsSeen]=%5B%22ban-lam-viec-nhan-vien-fami-chc1206%22%5D; expires=Fri, 22-Jun-2018 19:17:02 GMT; Max-Age=86400; path=/

X-Micro-Cache: MISS

X-Supported-By: Kloxo-MR 7.0

X-Content-Type-Options: nosniff

Cache-Control: no-store, no-cache, must-revalidate, max-age=0

Vary: Accept-Encoding


markdown:
Địa chỉ: B7, TT3, Bắc Linh Đàm, Hoàng Mai, Hà NộiDự án: 0915 256 266- 0961.438868 - 0981.686887
Cố định: 024.35.402.270 (Ext: 203)

Set-Cookie: CakeCookie[productsSeen]=%5B%22ghe-hoi-truong-nhap-khau-htnk-hj55-a%22%5D; expires=Fri, 22-Jun-2018 19:25:02 GMT; Max-Age=86400; path=/


text:
Hotline: 091.352.8198
Thông tin trên do Thứ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thanh Long cảnh báo tại Cuộc họp nhóm công tác ASEAN về thực phẩm chế biến sẵn lần thứ 18 tại Hà Nội.
Thứ trưởng Long nhấn mạnh, hiện nay xu hướng sử dụng thực phẩm chế biến sẵn ngày càng tăng nhanh. Thực phẩm chế biến sẵn có những ưu điểm như tiện lợi là tích kiệm thời gian, sử dụng được ngay. Chính vì vậy, nó đã và đang trở thành một trong những mặt hàng được ưa chuộng và có mức tăng trưởng nhanh nhất hiện nay.
Tuy nhiên, vị Thứ trưởng Bộ Y tế cũng chỉ ra, bên cạnh những lợi ích mà thực phẩm chế biến sẵn mang lại thì vẫn còn nhiều vấn đề liên quan đến chất lượng, an toàn thực phẩm như việc sử dụng và lạm dụng các chất phụ gia, chất bảo quản thực phẩm.
Việc sản xuất thực phẩm chế biến sẵn với các thành phần và tiêu chuẩn không như đăng ký với cơ quan quản lý không chỉ gây ra các bệnh cấp tính do ngộ độc thực phẩm mà còn là nguyên nhân của nhiều bệnh mạn tính do nhiễm và tích lũy các chất độc hại, gây rối loạn chuyển hóa các chất trong cơ thể.
Hiện nay, thực phẩm chế biến sẵn đang là một trong những mối quan tâm hàng đầu không chỉ của cộng đồng ASEAN mà còn là cả thế giới.
Do đó, cuộc họp diễn ra trong hai ngày là cơ hội để chuyên gia thực phẩm có thể chia sẻ thông tin, kinh nghiệm trong lĩnh vực quản lý an toàn thực phẩm giữa các nước ASEAN và quốc tế để tạo ra những sản phẩm có chất lượng và an toàn cho người tiêu dùng. Hoạt động này cũng nhằm thúc đẩy giao lưu thương mại thực phẩm trong khu vực, tạo ra một cộng đồng ASEAN an toàn, năng động và phát triển.
Tại cuộc họp, các chuyên gia về thực phẩm trong nước và quốc tế sẽ thảo luận những vấn đề để xây dựng được những biện pháp hữu hiệu và khả thi trong tổ chức, quản lý và giám sát việc sản xuất và kinh doanh thực phẩm chế biến sẵn.
Bên cạnh đó, đại diện cơ quan thực phẩm của các nước sẽ hoàn thiện các văn bản pháp lý, hệ thống tiêu chuẩn chất lượng để phù hợp với tiêu chuẩn khu vực và quốc tế, nhằm hướng tới mục tiêu cộng đồng ASEAN được sử dụng các thực phẩm chế biến sẵn có chất lượng tốt nhất và an toàn.

Cache-Control: private

Content-Type: text/html; charset=utf-8


text:
Mầm non
Kế hoạch kiểm tra toàn diện trường THCS Khánh Bình
3/29/2018 1:57:39 PM
Quyết định kiểm tra toàn diện trường THCS Khánh Bình
3/29/2018 1:56:49 PM
DANH SÁCH LỚP 7C
11/30/2017 8:51:29 PM
DANH SÁCH LỚP 7B
11/30/2017 2:53:08 PM
DANH SÁCH LỚP 6H
11/30/2017 2:50:59 PM
DANH SÁCH LỚP 7A
11/29/2017 3:48:53 PM
DANH SÁCH LỚP 6L
11/29/2017 3:46:09 PM
DANH SÁCH LỚP 6K
11/29/2017 3:44:20 PM
DANH SÁCH LỚP 6I
11/29/2017 3:43:05 PM
DANH SÁCH LỚP 6G
11/29/2017 3:22:09 PM
DANH SÁCH LỚP 6E
11/29/2017 3:18:36 PM
DANH SÁCH LỚP 6D
11/29/2017 3:16:33 PM
DANH SÁCH LỚP 6C
11/29/2017 3:13:37 PM
DANH SÁCH LỚP 6B
11/29/2017 3:11:56 PM
DANH SÁCH LỚP 6A
11/29/2017 3:10:01 PM
Hướng dẫn tổ chức Kỷ niệm 35 năm Ngày Nhà giáo Việt Nam (20/11/1982-20/11/2017)
10/16/2017 8:50:50 AM
Kế hoạch tổ chức hội thi viết tìm hiểu Luật di sản
9/28/2017 10:25:54 AM
NĂM HỌC 2017 - 2018
8/25/2017 10:38:41 AM
Thông báo điểm chuẩn tuyển sinh vào lớp 10 THPT năm học 2017-2018
7/20/2017 9:57:30 AM
NĂM HỌC 2016 - 2017
6/22/2017 10:00:43 AM
Thể lệ cuộc thi “Tìm hiểu Bộ luật Dân sự, Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015”
6/7/2017 1:33:44 PM
Viết tin, viết bài để đăng trên tập san 20/11/2017
5/5/2017 8:12:08 AM
GÓC SÂN VÀ KHOẢNG TRỜI
4/27/2017 1:11:58 PM
LỊCH THI HỌC KỲ 2 NĂM HỌC 2016-2017
4/18/2017 10:33:56 AM
QUY ĐỊNH CHUẨN NGHỀ NGHIỆP GIÁO VIÊN TRUNG HỌC CƠ SỞ
3/18/2015 2:52:26 PM
QĐ SỐ 02/2015 CỦA UBND TỈNH BÌNH DƯƠNG
3/18/2015 2:44:51 PM
Thông báo các khoản thu trong qui định 2014-2015
3/10/2015 3:00:12 PM
Biểu mẫu 07-08 công khai CSVC-ĐNGV 14-15
3/10/2015 2:57:52 PM
Công khai cam kết và chất lượng GD thực tế HKI 2014-2015
3/10/2015 2:48:40 PM
Công khai cam két và chât lương GD thực tế HKI 2013-2014
3/13/2014 12:03:13 PM
Biểu mẫu 07-08 công khai CSVC-ĐNGV 13-14
3/13/2014 12:03:03 PM
Thống kê chất lượng HK1
2/4/2013 1:02:39 AM
TT 58
2/4/2013 1:02:10 AM
DSHS KHẢO SÁT CHẤT LƯỢNG
5/21/2012 9:05:56 AM
Kết quả khảo sát đầu năm 2011 - 2012
5/21/2012 9:05:16 AM
Lập kế hoạch của Hiệu trưởng trường THCS Khánh Bình
2/10/2012 10:02:27 AM

markdown:
# Mầm non
[Kế hoạch kiểm tra toàn diện trường THCS Khánh Bình](https://nslide.com/giao-an/ke-hoach-kiem-tra-toan-dien-truong-thcs-khanh-binh.ujtz0q.html)
3/29/2018 1:57:39 PM
[Quyết định kiểm tra toàn diện trường THCS Khánh Bình](https://nslide.com/giao-an/quyet-dinh-kiem-tra-toan-dien-truong-thcs-khanh-binh.qjtz0q.html)
3/29/2018 1:56:49 PM
[DANH SÁCH LỚP 7C](https://nslide.com/giao-an/danh-sach-lop-7c.17gx0q.html)
11/30/2017 8:51:29 PM
[DANH SÁCH LỚP 7B](https://nslide.com/giao-an/danh-sach-lop-7b.trgx0q.html)
11/30/2017 2:53:08 PM
[DANH SÁCH LỚP 6H](https://nslide.com/giao-an/danh-sach-lop-6h.krgx0q.html)
11/30/2017 2:50:59 PM
[DANH SÁCH LỚP 7A](https://nslide.com/giao-an/danh-sach-lop-7a.krfx0q.html)
11/29/2017 3:48:53 PM
[DANH SÁCH LỚP 6L](https://nslide.com/giao-an/danh-sach-lop-6l.erfx0q.html)
11/29/2017 3:46:09 PM
[DANH SÁCH LỚP 6K](https://nslide.com/giao-an/danh-sach-lop-6k.9qfx0q.html)
11/29/2017 3:44:20 PM
[DANH SÁCH LỚP 6I](https://nslide.com/giao-an/danh-sach-lop-6i.5qfx0q.html)
11/29/2017 3:43:05 PM
[DANH SÁCH LỚP 6G](https://nslide.com/giao-an/danh-sach-lop-6g.jqfx0q.html)
11/29/2017 3:22:09 PM
[DANH SÁCH LỚP 6E](https://nslide.com/giao-an/danh-sach-lop-6e.7pfx0q.html)
11/29/2017 3:18:36 PM
[DANH SÁCH LỚP 6D](https://nslide.com/giao-an/danh-sach-lop-6d.vpfx0q.html)
11/29/2017 3:16:33 PM
[DANH SÁCH LỚP 6C](https://nslide.com/giao-an/danh-sach-lop-6c.opfx0q.html)
11/29/2017 3:13:37 PM
[DANH SÁCH LỚP 6B](https://nslide.com/giao-an/danh-sach-lop-6b.kpfx0q.html)
11/29/2017 3:11:56 PM
[DANH SÁCH LỚP 6A](https://nslide.com/giao-an/danh-sach-lop-6a.epfx0q.html)
11/29/2017 3:10:01 PM
[Hướng dẫn tổ chức Kỷ niệm 35 năm Ngày Nhà giáo Việt Nam (20/11/1982-20/11/2017)](https://nslide.com/giao-an/huong-dan-to-chuc-ky-niem-35-nam-ngay-nha-giao-viet-nam-20-11-1982-20-11-2017.kd5v0q.html)
10/16/2017 8:50:50 AM
[Kế hoạch tổ chức hội thi viết tìm hiểu Luật di sản](https://nslide.com/giao-an/ke-hoach-to-chuc-hoi-thi-viet-tim-hieu-luat-di-san.mzqv0q.html)
9/28/2017 10:25:54 AM
[NĂM HỌC 2017 - 2018](https://nslide.com/giao-an/nam-hoc-2017-2018.cm7u0q.html)
8/25/2017 10:38:41 AM
[Thông báo điểm chuẩn tuyển sinh vào lớp 10 THPT năm học 2017-2018](https://nslide.com/giao-an/thong-bao-diem-chuan-tuyen-sinh-vao-lop-10-thpt-nam-hoc-2017-2018.n3wu0q.html)
7/20/2017 9:57:30 AM
[NĂM HỌC 2016 - 2017](https://nslide.com/giao-an/nam-hoc-2016-2017.4xnu0q.html)
6/22/2017 10:00:43 AM
[Thể lệ cuộc thi “Tìm hiểu Bộ luật Dân sự, Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015”](https://nslide.com/giao-an/the-le-cuoc-thi-tim-hieu-bo-luat-dan-su-bo-luat-to-tung-dan-su-nam-2015.xziu0q.html)
6/7/2017 1:33:44 PM
[Viết tin, viết bài để đăng trên tập san 20/11/2017](https://nslide.com/giao-an/viet-tin-viet-bai-de-dang-tren-tap-san-20-11-2017.tvxt0q.html)
5/5/2017 8:12:08 AM
[GÓC SÂN VÀ KHOẢNG TRỜI](https://nslide.com/giao-an/goc-san-va-khoang-troi.dxst0q.html)
4/27/2017 1:11:58 PM
[LỊCH THI HỌC KỲ 2 NĂM HỌC 2016-2017](https://nslide.com/giao-an/lich-thi-hoc-ky-2-nam-hoc-2016-2017.85jt0q.html)
4/18/2017 10:33:56 AM
[QUY ĐỊNH CHUẨN NGHỀ NGHIỆP GIÁO VIÊN TRUNG HỌC CƠ SỞ](https://nslide.com/giao-an/quy-dinh-chuan-nghe-nghiep-giao-vien-trung-hoc-co-so.0yf7zq.html)
3/18/2015 2:52:26 PM
[QĐ SỐ 02/2015 CỦA UBND TỈNH BÌNH DƯƠNG](https://nslide.com/giao-an/qd-so-02-2015-cua-ubnd-tinh-binh-duong.qxf7zq.html)
3/18/2015 2:44:51 PM
[Thông báo các khoản thu trong qui định 2014-2015](https://nslide.com/giao-an/thong-bao-cac-khoan-thu-trong-qui-dinh-2014-2015.ut16zq.html)
3/10/2015 3:00:12 PM
[Biểu mẫu 07-08 công khai CSVC-ĐNGV 14-15](https://nslide.com/giao-an/bieu-mau-07-08-cong-khai-csvc-dngv-14-15.qt16zq.html)
3/10/2015 2:57:52 PM
[Công khai cam kết và chất lượng GD thực tế HKI 2014-2015](https://nslide.com/giao-an/cong-khai-cam-ket-va-chat-luong-gd-thuc-te-hki-2014-2015.et16zq.html)
3/10/2015 2:48:40 PM
[Công khai cam két và chât lương GD thực tế HKI 2013-2014](https://nslide.com/giao-an/cong-khai-cam-ket-va-chat-luong-gd-thuc-te-hki-2013-2014.h29pzq.html)
3/13/2014 12:03:13 PM
[Biểu mẫu 07-08 công khai CSVC-ĐNGV 13-14](https://nslide.com/giao-an/bieu-mau-07-08-cong-khai-csvc-dngv-13-14.l29pzq.html)
3/13/2014 12:03:03 PM
[Thống kê chất lượng HK1](https://nslide.com/giao-an/thong-ke-chat-luong-hk1.cwdxyq.html)
2/4/2013 1:02:39 AM
[TT 58](https://nslide.com/giao-an/tt-58.qxdxyq.html)
2/4/2013 1:02:10 AM
[DSHS KHẢO SÁT CHẤT LƯỢNG](https://nslide.com/giao-an/dshs-khao-sat-chat-luong.qlj7xq.html)
5/21/2012 9:05:56 AM
[Kết quả khảo sát đầu năm 2011 - 2012](https://nslide.com/giao-an/ket-qua-khao-sat-dau-nam-2011-2012.vkj7xq.html)
5/21/2012 9:05:16 AM
[Lập kế hoạch của Hiệu trưởng trường THCS Khánh Bình](https://nslide.com/giao-an/lap-ke-hoach-cua-hieu-truong-truong-thcs-khanh-binh.s22txq.html)
2/10/2012 10:02:27 AM

Set-Cookie: ASP.NET_SessionId=uqmyefeiunpbdanvpfc2fcna; domain=nslide.com; path=/; HttpOnly


text:
Bài tập giảm béo cho trẻ
Chơi thể thao là biện pháp giúp trẻ giảm cân. Tuy nhiên, nếu tập luyện không đúng cách, trẻ có thể phát triển mất cân đối. Bài tập giúp trẻ giảm béo Thạc sĩ Võ Tường Kha, Trưởng phòng tổng hợp, Bệnh … [Read more...]
Chơi thể thao là biện pháp giúp trẻ giảm cân. Tuy nhiên, nếu tập luyện không đúng cách, trẻ có thể phát triển mất cân đối. Bài tập giúp trẻ giảm béo Thạc sĩ Võ Tường Kha, Trưởng phòng tổng hợp, Bệnh … [Read more...]
Chào chuyên gia tư vấn. Con gái tôi 7 tuổi nặng 40 cân cao 1m40, cháu ăn nhiều, khá béo. Tôi muốn giảm cân cho cháu nhưng không biết làm sao để hạn chế ăn uống mà không gây ức chế cho con. Mong chuyên … [Read more...]

markdown:
![ Bài tập giảm béo cho trẻ](https://omron-yte.com.vn/wp-content/uploads/2011/06/p8888.jpg)
![ Bài tập giảm béo cho trẻ](https://omron-yte.com.vn/wp-content/uploads/2011/06/p8888.jpg)
[Bài tập giảm béo cho trẻ](https://omron-yte.com.vn/8888-bai-tap-giam-beo-cho-tre/)
Chơi thể thao là biện pháp giúp trẻ giảm cân. Tuy nhiên, nếu tập luyện không đúng cách, trẻ có thể phát triển mất cân đối.
Bài tập giúp trẻ giảm béo
Thạc sĩ Võ Tường Kha, Trưởng phòng tổng hợp, Bệnh …
[[Read more...]](https://omron-yte.com.vn/8888-bai-tap-giam-beo-cho-tre/)

X-Powered-By: EasyEngine 3.7.5


text:
21/2k Dương Đình Nghệ P.8 Q.11
Hotline: 0906.570.882
Phao bơi trẻ em
Chuyên bán Phao bơi trẻ em giá rẻ
menu
Phao bơi
Phao Khổng Lồ
Phao bơi kỳ lân
Phao bơi hồng hạc
Phao bơi thiên nga
Phao Bơi Donut
Phao Bơi Pizza
Phao Bơi Dưa Hấu Khổng Lồ
Phao Bơi Quả Dứa
Phao Bơi Ngọc Trai
Sản phẩm phao
Hàng mới về
Dụng cụ bơm phao
Liên Hệ
Bản Đồ
Phao & Bơi
Phao Bơi Disney
Phao Bơi Bestway
Đồ Bơi Trẻ Em
Bể Bơi Trẻ Em
Bể Bơi
Bể Bơi Phao Summer Sea
Bể Bơi Phao Swimming Pool
Bể Bơi Phao Có Cầu Trượt
Dụng Cụ Bơi Lội
Balo Đi Bơi
Giày Lặn Biển
Khăn Tắm Đi Biển
Kính Bơi
Kính Lặn
Mũ Bơi
Tin tức
Mẹ Và Bé
Địa Điểm Hồ Bơi
Khu Vực
Toàn Quốc
Bến Tre
Bình Dương
Phan Thiết
Nha Trang
Bình Thuận
Cà Mau
Hà Nội
Vĩnh Long
Đà Lạt
Đà Nẵng
Vũng Tàu
0
-
0
₫
Trang chủ
/
Bể Bơi Phao
/ Bể Bơi Phao Swimming Pool M016
Bể Bơi Phao Swimming Pool M016
236
₫
Bể Bơi Phao Swimming Pool:
Bể bơi hãng: Swimming Pool.
Size: 1m0 x 50cm
Bể bơi được nhập khẩu từ nước ngoài.
Nhựa làm từ PVC cao cấp.
Dành cho trẻ em từ 3 tuổi trở lển ( dưới 3 tuổi cần có người lớn kèm).
Số lượng
Thêm vào giỏ
Mua phao bơi trên Facebook
Loading...
Danh mục:
Bể Bơi Phao
,
Bể Bơi Phao Swimming Pool
Tag:
Bể bơi khung kim loại
,
Bể bơi phao có cầu trượt
,
Bể bơi phao cỡ lớn
,
Bể bơi phao giá rẻ
,
Bể bơi phao gia đình
,
Bể bơi phao intex
,
Bể bơi phao lớn
,
Bể bơi phao người lớn
,
Thiết kế bể bơi gia đình
Sản phẩm tương tự
Bể Bơi Phao Hình Chữ Nhật
23
₫
Thêm vào giỏ
Bể Bơi Phao Có Cầu Trượt Mickey
23
₫
Thêm vào giỏ
Bể Bơi Phao Swimming Pool M015
236
₫
Thêm vào giỏ
Bể Bơi Khung Kim Loại Cho Bé
23
₫
Thêm vào giỏ
Phao bơi
Phao Khổng Lồ
Phao bơi kỳ lân
Phao bơi hồng hạc
Phao bơi thiên nga
Phao Bơi Donut
Phao Bơi Pizza
Phao Bơi Dưa Hấu Khổng Lồ
Phao Bơi Quả Dứa
Phao Bơi Ngọc Trai
Sản phẩm phao
Hàng mới về
Dụng cụ bơm phao
Liên Hệ
Bản Đồ
Phao & Bơi
Phao Bơi Disney
Phao Bơi Bestway
Đồ Bơi Trẻ Em
Bể Bơi Trẻ Em
Bể Bơi
Bể Bơi Phao Summer Sea
Bể Bơi Phao Swimming Pool
Bể Bơi Phao Có Cầu Trượt
Dụng Cụ Bơi Lội
Balo Đi Bơi
Giày Lặn Biển
Khăn Tắm Đi Biển
Kính Bơi
Kính Lặn
Mũ Bơi
Tin tức
Mẹ Và Bé
Địa Điểm Hồ Bơi
Khu Vực
Toàn Quốc
Bến Tre
Bình Dương
Phan Thiết
Nha Trang
Bình Thuận
Cà Mau
Hà Nội
Vĩnh Long
Đà Lạt
Đà Nẵng
Vũng Tàu
Loading...

markdown:
# Bể Bơi Phao Swimming Pool M016
236 ₫
## Bể Bơi Phao Swimming Pool:
- Bể bơi hãng: Swimming Pool.
- Size: 1m0 x 50cm
- Bể bơi được nhập khẩu từ nước ngoài.
- Nhựa làm từ PVC cao cấp.
- Dành cho trẻ em từ 3 tuổi trở lển ( dưới 3 tuổi cần có người lớn kèm).
[Mua phao bơi trên Facebook](#)

X-Cache: HIT from Backend

Server: cloudflare

Set-Cookie: __cfduid=dc1cd931b9cb5457d87622f9f8b83db531529609112; expires=Fri, 21-Jun-19 19:25:12 GMT; path=/; domain=.phaoboitreem.com; HttpOnly; Secure

Link: <https://phaoboitreem.com/wp-json/>; rel="https://api.w.org/", <https://phaoboitreem.com/?p=1205>; rel=shortlink