text:
Thomas Kuhn
Giới thiệu[sửa | sửa mã nguồn]
Thomas Samuel Kuhn (18/5/1922 – 17/6/1996) là một nhà vật lý học, nhà triết học khoa học người Mỹ. Ông là tác giả của công trình trứ danh được xuất bản vào năm 1962, Cấu trúc của các cuộc cách mạng khoa học, ảnh hưởng lên cả các nhóm trí thức hàn lâm lẫn nhóm trí thức phổ thông bình dân. Qua công trình này ông đã giới thiệu thuật ngữ "thay đổi hệ hình" (paradigm shift), một thuật ngữ nổi tiếng gắn liền với tên tuổi của ông.
Sự nghiệp[sửa | sửa mã nguồn]
Kuhn (1922-1996) được từ điển triết học của Đại học Stanford đánh giá là "một trong số các triết gia khoa học nhiều ảnh hưởng nhất trong thế kỷ 20, mà có lẽ là người ảnh hưởng nhiều nhất. Tác phẩm Cấu trúc của các cuộc Cách mạng khoa học là một trong số các đầu sách được trích dẫn nhiều nhất trong mọi thời đại." Nghiên cứu lịch sử phát triển của các ngành khoa học mà theo cách hiểu của ông chủ yếu là khoa học tự nhiên, Kuhn đưa ra các quy luật mà ngay chính ông cũng không ngờ là đã tác động mạnh và thậm chí làm thay đổi toàn bộ ngành khoa học xã hội trong nửa sau của thế kỷ 20.
Được xuất bản lần đầu tiên vào năm 1962, công trình của Kuhn là kết quả của 15 năm nghiên cứu, bắt đầu từ vị trí một sinh viên tốt nghiệp ngành vật lý lý thuyết, sang nghiên cứu lịch sử khoa học để phục vụ giảng dạy, và rồi đi theo tiếng gọi của triết học khoa học. Với kiến thức cơ bản từ ngành khoa học tự nhiên mà phải làm việc trong môi trường của các nhà khoa học xã hội, Kuhn đã chú ý đặc biệt đến phạm trù paradigm tức là khái niệm do chính ông đặt ra để mô tả kết cấu của một ngành khoa học, thay đổi theo thời gian. Tại Việt Nam khái niệm này được bộ giáo dục và đào tạo thể hiện qua hệ thống (nội dung của) mã ngành, tức là các định chuẩn được công nhận cho mỗi ngành khoa học. Nguyên nghĩa Hy Lạp của paradigm là paradeigma, xuất phát từ động từ para-deiknumi tức là chỉ ra cái nằm bên trên, dùng trong tác phẩm Timaeus của Platon. Trước Kuhn, ngôn ngữ học gọi paradigm là hệ thống chia động từ, còn Ferdinand de Saussure thì dùng để mô tả nhóm các phần tử tương tự. Từ điển mạng Merriam-Webster định nghĩa đây là khung (framework) lý thuyết hoặc triết học, còn Bách khoa toàn thư Britannica thì diễn nghĩa đó là nhân sinh quan trong hệ thống khái niệm (conceptual world view). Wikipedia tiếng Việt dùng chữ mẫu hình. (Khái niệm này được Bùi Văn Nam Sơn dùng trong tiếng Việt là "hệ hình", được dịch là "mẫu hình" hay "mẫu hình khoa học" như trong bài giới thiệu của Nhà xuất bản Tri Thức, Ngoài ra còn có các từ tương đương như là "mẫu chuẩn", "khuôn mẫu", "mẫu thức", "chuẩn thức" v.v. như dịch giả giới thiệu trong phần ghi chú, hay "phạm thức" như trong bài giới thiệu của Nhị Linh, và "khung mẫu" như trong bài giới thiệu của Nguyễn Quang A, nhưng được gợi ý nên để nguyên từ gốc)
Khi xuất hiện các phản ví dụ, tức là những trường hợp ngoại lệ đánh đổ giá trị của lý thuyết, mà Kuhn gọi là anomalies, thì ngành học đi vào trạng thái khủng hoảng – crisis, kéo theo sự thay thế của một hệ thống paradigm khác tạo ra cuộc cách mạng. Toàn bộ tư duy được xây dựng từ những ngạc nhiên của ông khi còn là một nhà vật lý lý thuyết, tìm đọc tác phẩm về vật lý của Aristoteles với nhân sinh quan được trang bị từ vật lý học Newton, và phát hiện thấy hoặc là tiền nhân không biết gì về vật lý, hoặc ngược lại, bản thân mình không hiểu những gì Arystotle trình bày. Tính cách mạng được Kuhn phân tích kỹ trong tác phẩm về con đường khoa học của Nicolaus Copernicus. Và cứ như thế, chính bản thân Kuhn cũng tạo ra khủng hoảng mang tính cách mạng cho các ngành khoa học xã hội và nhân văn, để hôm nay các lý thuyết gia trong ngành này không thể nào không đọc và không nhắc tới Thomas Samuel Kuhn trong công trình của mình. Khái niệm paradigm trở thành thuật ngữ quen thuộc được nhiều ngành học nhắc tới. Lý thuyết của ông cũng có thể coi là cầu nối cho hai hệ thống ngành học vốn được coi là hoàn toàn khác nhau. Thậm chí trước đó Kuhn còn không coi các ngành xã hội và nhân văn là khoa học. Sau Kuhn, các nhà khoa học xã hội phải hướng tới các chuẩn mực mới để xây dựng ngành của mình thành một bộ môn khoa học. Qua tác phẩm của Kuhn, chuyên gia từ các ngành tự nhiên cũng dễ dàng tìm thấy con đường để cân chỉnh và bước chân vào các ngành xã hội và nhân văn một cách chuyên nghiệp.
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- Lê Hải 2011 Triết học Cách mạng cho Khoa học
- Từ điển triết học ĐH Stanford (tiếng Anh)
- Giới thiệu trên Bách khoa toàn thư Britanicca (tiếng Anh)
- Giới thiệu của Bùi Văn Nam Sơn trên báo Sài Gòn Tiếp Thị
- Giới thiệu của Nhị Linh
- Giới thiệu của Nguyễn Quang A
- Kuhn, Chương 9 (tiếng Anh)
- Kuhn, What is Scientific Revolution? (tiếng Anh)

markdown:
# Thomas Kuhn
|
|![]()
|
|Bài hoặc đoạn này cần được
Xin hãy giúp
|Bài viết này
|cần thêm .
## Giới thiệu[
[sửa](/w/index.php?title=Thomas_Kuhn&veaction=edit§ion=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Thomas_Kuhn&action=edit§ion=1)] **Thomas Samuel Kuhn** (18/5/1922 – 17/6/1996) là một nhà vật lý học, nhà triết học khoa học người Mỹ. Ông là tác giả của công trình trứ danh được xuất bản vào năm 1962, *Cấu trúc của các cuộc cách mạng khoa học*, ảnh hưởng lên cả các nhóm trí thức hàn lâm lẫn nhóm trí thức phổ thông bình dân. Qua công trình này ông đã giới thiệu thuật ngữ "thay đổi hệ hình" (paradigm shift), một thuật ngữ nổi tiếng gắn liền với tên tuổi của ông.
## Sự nghiệp[
[sửa](/w/index.php?title=Thomas_Kuhn&veaction=edit§ion=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Thomas_Kuhn&action=edit§ion=2)] **Kuhn** ( [1922](/wiki/1922)- [1996](/wiki/1996)) được từ điển triết học của [Đại học Stanford](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Stanford) đánh giá là "một trong số các triết gia khoa học nhiều ảnh hưởng nhất trong thế kỷ 20, mà có lẽ là người ảnh hưởng nhiều nhất. Tác phẩm Cấu trúc của các cuộc Cách mạng khoa học là một trong số các đầu sách được trích dẫn nhiều nhất trong mọi thời đại." Nghiên cứu lịch sử phát triển của các ngành khoa học mà theo cách hiểu của ông chủ yếu là khoa học tự nhiên, Kuhn đưa ra các quy luật mà ngay chính ông cũng không ngờ là đã tác động mạnh và thậm chí làm thay đổi toàn bộ ngành khoa học xã hội trong nửa sau của thế kỷ 20.
Được xuất bản lần đầu tiên vào năm 1962, công trình của Kuhn là kết quả của 15 năm nghiên cứu, bắt đầu từ vị trí một sinh viên tốt nghiệp ngành vật lý lý thuyết, sang nghiên cứu lịch sử khoa học để phục vụ giảng dạy, và rồi đi theo tiếng gọi của triết học khoa học. Với kiến thức cơ bản từ ngành khoa học tự nhiên mà phải làm việc trong môi trường của các nhà khoa học xã hội, Kuhn đã chú ý đặc biệt đến phạm trù paradigm tức là khái niệm do chính ông đặt ra để mô tả kết cấu của một ngành khoa học, thay đổi theo thời gian. Tại Việt Nam khái niệm này được bộ giáo dục và đào tạo thể hiện qua hệ thống (nội dung của) mã ngành, tức là các định chuẩn được công nhận cho mỗi ngành khoa học. Nguyên nghĩa Hy Lạp của
*paradigm* là paradeigma, xuất phát từ động từ *para-deiknumi* tức là chỉ ra cái nằm bên trên, dùng trong tác phẩm Timaeus của [Platon](/wiki/Platon). Trước Kuhn, ngôn ngữ học gọi *paradigm* là hệ thống chia động từ, còn [Ferdinand de Saussure](/wiki/Ferdinand_de_Saussure) thì dùng để mô tả nhóm các phần tử tương tự. Từ điển mạng Merriam-Webster định nghĩa đây là khung ( *framework*) lý thuyết hoặc triết học, còn Bách khoa toàn thư Britannica thì diễn nghĩa đó là nhân sinh quan trong hệ thống khái niệm ( *conceptual world view*). Wikipedia tiếng Việt dùng chữ [mẫu hình](/wiki/M%E1%BA%ABu_h%C3%ACnh). (Khái niệm này được Bùi Văn Nam Sơn dùng trong tiếng Việt là "hệ hình", được dịch là "mẫu hình" hay "mẫu hình khoa học" như trong bài giới thiệu của Nhà xuất bản Tri Thức, Ngoài ra còn có các từ tương đương như là "mẫu chuẩn", "khuôn mẫu", "mẫu thức", "chuẩn thức" v.v. như dịch giả giới thiệu trong phần ghi chú, hay "phạm thức" như trong bài giới thiệu của Nhị Linh, và "khung mẫu" như trong bài giới thiệu của Nguyễn Quang A, nhưng được gợi ý nên để nguyên từ gốc)
Khi xuất hiện các phản ví dụ, tức là những trường hợp ngoại lệ đánh đổ giá trị của lý thuyết, mà Kuhn gọi là
*anomalies*, thì ngành học đi vào trạng thái khủng hoảng – *crisis*, kéo theo sự thay thế của một hệ thống *paradigm* khác tạo ra cuộc cách mạng. Toàn bộ tư duy được xây dựng từ những ngạc nhiên của ông khi còn là một nhà vật lý lý thuyết, tìm đọc tác phẩm về vật lý của [Aristoteles](/wiki/Aristoteles) với nhân sinh quan được trang bị từ vật lý học [Newton](/wiki/Newton), và phát hiện thấy hoặc là tiền nhân không biết gì về vật lý, hoặc ngược lại, bản thân mình không hiểu những gì Arystotle trình bày. Tính cách mạng được Kuhn phân tích kỹ trong tác phẩm về con đường khoa học của [Nicolaus Copernicus](/wiki/Nicolaus_Copernicus). Và cứ như thế, chính bản thân Kuhn cũng tạo ra khủng hoảng mang tính cách mạng cho các ngành khoa học xã hội và nhân văn, để hôm nay các lý thuyết gia trong ngành này không thể nào không đọc và không nhắc tới Thomas Samuel Kuhn trong công trình của mình. Khái niệm *paradigm* trở thành thuật ngữ quen thuộc được nhiều ngành học nhắc tới. Lý thuyết của ông cũng có thể coi là cầu nối cho hai hệ thống ngành học vốn được coi là hoàn toàn khác nhau. Thậm chí trước đó Kuhn còn không coi các ngành xã hội và nhân văn là khoa học. Sau Kuhn, các nhà khoa học xã hội phải hướng tới các chuẩn mực mới để xây dựng ngành của mình thành một bộ môn khoa học. Qua tác phẩm của Kuhn, chuyên gia từ các ngành tự nhiên cũng dễ dàng tìm thấy con đường để cân chỉnh và bước chân vào các ngành xã hội và nhân văn một cách chuyên nghiệp.
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Thomas_Kuhn&veaction=edit§ion=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Thomas_Kuhn&action=edit§ion=3)] [Lê Hải 2011 Triết học Cách mạng cho Khoa học](http://www.vanchuongviet.org/vietnamese/nghethuat_tacpham.asp?TPID=16203&LOAIID=26&LOAIREF=4&TGID=2025) [Từ điển triết học ĐH Stanford](http://plato.stanford.edu/entries/thomas-kuhn/) **(tiếng Anh)** [Giới thiệu trên Bách khoa toàn thư Britanicca](http://www.britannica.com/EBchecked/topic/324460/Thomas-S-Kuhn) **(tiếng Anh)** [Giới thiệu của Bùi Văn Nam Sơn trên báo Sài Gòn Tiếp Thị](http://sgtt.vn/Khoa-giao/141023/Cach-mang-trong-khoa-hoc.html) [Giới thiệu của Nhị Linh](http://nhilinhblog.blogspot.com/2009/05/con-het-cuoi-tuan-thi.html) [Giới thiệu của Nguyễn Quang A](http://www.idr.edu.vn/diendannghiencuu/showthread.php?t=2689) [Kuhn, Chương 9](http://www.marxists.org/reference/subject/philosophy/works/us/kuhn.htm) **(tiếng Anh)** [Kuhn, What is Scientific Revolution?](http://www.units.muohio.edu/technologyandhumanities/kuhn.htm) **(tiếng Anh)**

P3P: CP="This is not a P3P policy! See https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:CentralAutoLogin/P3P for more info."

X-Cache-Status: hit-local

Set-Cookie: GeoIP=US:VA:Ashburn:39.05:-77.47:v4; Path=/; secure; Domain=.wikipedia.org

X-Cache: cp1068 hit/2, cp1065 miss

Via: 1.1 varnish (Varnish/5.1), 1.1 varnish (Varnish/5.1)

X-UA-Compatible: IE=Edge

Cache-Control: private, s-maxage=0, max-age=0, must-revalidate

Vary: Accept-Encoding,Cookie,Authorization

Link: </static/images/project-logos/viwiki.png>;rel=preload;as=image;media=not all and (min-resolution: 1.5dppx),</static/images/project-logos/viwiki-1.5x.png>;rel=preload;as=image;media=(min-resolution: 1.5dppx) and (max-resolution: 1.999999dppx),</static/images/project-logos/viwiki-2x.png>;rel=preload;as=image;media=(min-resolution: 2dppx)


text:
⌂
Trang chủ
Mail
Tin Thể thao
Game
Hỏi & Đáp
Bản Di Động
Khác
⋁
Messenger
Thời tiết
Yahoo Việt nam Hỏi & Đáp
👤
Đăng nhập
✉
Mail
⚙
Trợ giúp
Thông tin tài khoản
Trợ giúp
Gửi phản hồi
Tất cả các Nhóm
>
Giáo dục & Tham khảo
>
Danh ngôn
Danh ngôn
Khám phá
Trả lời
Tùy chỉnh Nguồn cấp dữ liệu
Không có Câu trả lời hay nhất
Mở rộng tất cả các mô tả
Mặc định
Áp dụng
Hủy
Danh mục của tôi (
)
Thêm danh mục từ danh sách dưới đây
Tất cả
>
>
>
Bạn đã đạt đến giới hạn danh mục.
Áp dụng
Hủy
Trả lời
Mn tim ban nói vê sex zalo mik 01888436329 kp dum mik nak?
Câu trả lời của Bạn:
1 tuần trước
Thêm câu trả lời của bạn
Ảnh
Nguồn
Sửa
Đang tải lên
Chúng tôi đang gặp phải một số sự cố, vui lòng thử lại.
Theo bạn ý nghĩa của câu danh ngôn: Trong một giọt nước có thể tìm thấy tất cả bí mật của đại dương.?
Câu trả lời của Bạn:
1 tuần trước
Thêm câu trả lời của bạn
Ảnh
Nguồn
Sửa
Đang tải lên
Chúng tôi đang gặp phải một số sự cố, vui lòng thử lại.
Em là nam hơi mập sn 2000?
Câu trả lời của Bạn:
Có chị gái hay bạn nào có hứng thú để lại zalo hoặc sdt em liên hệ tâm sự kín đáo nhé
1 tuần trước
Thêm câu trả lời của bạn
Ảnh
Nguồn
Sửa
Đang tải lên
Chúng tôi đang gặp phải một số sự cố, vui lòng thử lại.
Co ai giup minh voi minh hay bi dau vai gay hay bi moi co cam on cac ban nhieu?
Câu trả lời của Bạn:
1 tuần trước
Thêm câu trả lời của bạn
Ảnh
Nguồn
Sửa
Đang tải lên
Chúng tôi đang gặp phải một số sự cố, vui lòng thử lại.
Chao cac ban?
Câu trả lời của Bạn:
1 tuần trước
Thêm câu trả lời của bạn
Ảnh
Nguồn
Sửa
Đang tải lên
Chúng tôi đang gặp phải một số sự cố, vui lòng thử lại.
Tính diện tích hình phẳng giới hạn bởi tọa độ y = x² , y = 3x - 2 .. Ai bít giải hộ mk với?
Câu trả lời của Bạn:
2 tuần trước
Thêm câu trả lời của bạn
Ảnh
Nguồn
Sửa
Đang tải lên
Chúng tôi đang gặp phải một số sự cố, vui lòng thử lại.
What's it mean "All the art of living lies in a fine mingling of letting go and holding on."?
Câu trả lời của Bạn:
3 tuần trước
Thêm câu trả lời của bạn
Ảnh
Nguồn
Sửa
Đang tải lên
Chúng tôi đang gặp phải một số sự cố, vui lòng thử lại.
Chao cac ban?
Câu trả lời của Bạn:
3 tuần trước
Thêm câu trả lời của bạn
Ảnh
Nguồn
Sửa
Đang tải lên
Chúng tôi đang gặp phải một số sự cố, vui lòng thử lại.
Mjh la boy...co bn nu nao dâm chat sex vao ban đem ko kb zalo mjh đi 0933725240 thich xem bim cua cach bn nu nho tuoi.va đc bú bim thi tot?
Câu trả lời của Bạn:
3 tuần trước
Thêm câu trả lời của bạn
Ảnh
Nguồn
Sửa
Đang tải lên
Chúng tôi đang gặp phải một số sự cố, vui lòng thử lại.
Làm gì khi rảnh rỗi?
Câu trả lời của Bạn:
1 tháng trước
Thêm câu trả lời của bạn
Ảnh
Nguồn
Sửa
Đang tải lên
Chúng tôi đang gặp phải một số sự cố, vui lòng thử lại.
GIẢI GIÚP CÂU HỎI ANH VĂN?
Câu trả lời của Bạn:
1 tháng trước
Thêm câu trả lời của bạn
Ảnh
Nguồn
Sửa
Đang tải lên
Chúng tôi đang gặp phải một số sự cố, vui lòng thử lại.
GIẢI GIÚP CÂU HỎI VẬT LÝ ?
Câu trả lời của Bạn:
1 tháng trước
Thêm câu trả lời của bạn
Ảnh
Nguồn
Sửa
Đang tải lên
Chúng tôi đang gặp phải một số sự cố, vui lòng thử lại.
GIẢI GIÚP CÂU HỎI HÓA HỌC?
Câu trả lời của Bạn:
1 tháng trước
Thêm câu trả lời của bạn
Ảnh
Nguồn
Sửa
Đang tải lên
Chúng tôi đang gặp phải một số sự cố, vui lòng thử lại.
Mình làm trong nhà máy sản xuất kính mọi người có thể cho mình một khẩu hiệu liên quan đến kính được k?
Câu trả lời của Bạn:
1 tháng trước
Thêm câu trả lời của bạn
Ảnh
Nguồn
Sửa
Đang tải lên
Chúng tôi đang gặp phải một số sự cố, vui lòng thử lại.
Tôi làm trong nhà máy kính ạn có thể giúp tôj tìm một câu khẩu hiệu liên quan đến kính k ạ. tôi cảm ơn?
Câu trả lời của Bạn:
1 tháng trước
Thêm câu trả lời của bạn
Ảnh
Nguồn
Sửa
Đang tải lên
Chúng tôi đang gặp phải một số sự cố, vui lòng thử lại.
Hãy nhấn vào tôi để xem loạt Câu hỏi tiếp theo!
Đặt câu hỏi
thường được trả lời trong vài phút!
Mở rộng»
Chi tiết
Chi tiết
Câu hỏi hiện có
Thêm
Hãy cho chúng tôi biết thêm
Đang tải lên
Trending Now
Người trả lời nhiều nhất
Trong Danh ngôn
Câu trả lời hay nhất
1
Long Khanh K
118
2
Binh ct1
113
3
?
98
4
Văn Học
42
5
ღ♫*♥*♫ Nàng Tiên Cá Lovely ♫*♥*♫ღ
35
6
Dave
29
7
?
27
Trao tặng Câu trả lời Hay nhất
Sau khi câu hỏi của bạn đã được đăng trong vòng ít nhất 1 giờ và có ít nhất một câu trả lời, nhấn vào nút 'Trao giải Câu trả lời Hay nhất' cạnh câu trả lời mà bạn đã chọn.
Trợ giúp về cách trao giải câu trả lời hay nhất
Tải lên không thành công. Vui lòng tải lên tập tin lớn hơn 100x100 pixel
Chúng tôi đang gặp phải một số sự cố, vui lòng thử lại.
Bạn chỉ có thể tải lên các tệp loại PNG, JPG hoặc JPEG.
Bạn chỉ có thể tải lên các tệp loại 3GP, 3GPP, MP4, MOV, AVI, MPG, MPEG hoặc RM.
Bạn chỉ có thể tải lên ảnh nhỏ hơn 5 MB.
Bạn chỉ có thể tải lên video nhỏ hơn 600MB.
Bạn chỉ có thể tải lên ảnh (png, jpg, jpeg) hoặc video (3gp, 3gpp, mp4, mov, avi, mpg, mpeg, rm).
Bạn chỉ có thể tải lên ảnh hoặc video.
Video phải nhỏ hơn 600mb/5 phút
Ảnh phải nhỏ hơn 5mb
Video phải nhỏ hơn 600mb/5 phút
Ảnh phải nhỏ hơn 5mb
Điều khoản
(Cập nhật)
Sự riêng tư
(Cập nhật)
RSS

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

WARC-Truncated: length

WARC-Identified-Payload-Type: text/html

Server: ATS

X-Content-Type-Options: NOSNIFF

P3P: policyref="https://policies.yahoo.com/w3c/p3p.xml", CP="CAO DSP COR CUR ADM DEV TAI PSA PSD IVAi IVDi CONi TELo OTPi OUR DELi SAMi OTRi UNRi PUBi IND PHY ONL UNI PUR FIN COM NAV INT DEM CNT STA POL HEA PRE LOC GOV"

Via: https/1.1 e8.ycpi.dca.yahoo.com (ApacheTrafficServer [cMsSf ])

X-Frame-Options: SAMEORIGIN

Vary: Accept-Encoding

X-XSS-Protection: 1; mode=block

Content-Type: text/html; charset=UTF-8