markdown:
# Lịch Sử Hình Thành Và Các Đặc Trưng Ngữ Âm, Từ Vựng
Chia sẻ: Nguyenthuy Van | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:13
lượt xem 83
download
![](https://tailieu.vn/image/document/thumbnail/2010/20100714/vannguyen1811/80x100/lich_su_hinh_thanh_va_cac_dac_trung_ngu_am_tu_vung_tieng_viet_nam_bo_2364.jpg)
##
Lịch Sử Hình Thành Và Các Đặc Trưng Ngữ Âm, Từ Vựng
[Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ](javascript:void(0);)
Download
![](https://tailieu.vn/static/b2013az/templates/version1/default/images/down16x21.png)
Tiếng Việt Nam Bộ:Lịch Sử Hình Thành Và Các Đặc Trưng Ngữ Âm, Từ Vựng Tính đến nay, tiếng Việt Nam Bộ, một bộ phận của tiếng Việt thống nhất, đã có 4 thế kỷ hình thành, phát triển. Các yếu tố làm hình thành tiếng Việt Nam Bộ cũng là những yếu tố làm hình thành tập hợp cư dân ở nơi đây: di dân người Việt từ vùng Ngũ Quảng và Nam Trung Bộ, người Chăm, người Khmer, người Hoa. Người Pháp, người Mỹ, mặc dù đã rút đi sau khi kết thúc chiến tranh, nhưng cũng đã để...
Bình luận(0)
[Đăng nhập để gửi bình luận!](javascript:void(0);)
##
Nội dung Text: Lịch Sử Hình Thành Và Các Đặc Trưng Ngữ Âm, Từ Vựng
- Tiếng Việt Nam Bộ:Lịch Sử Hình Thành Và Các Đặc Trưng Ngữ Âm, Từ Vựng Tính đến nay, tiếng Việt Nam Bộ, một bộ phận của tiếng Việt thống nhất, đã có 4 thế kỷ hình thành, phát triển. Các yếu tố làm hình thành tiếng Việt Nam Bộ cũng là những yếu tố làm hình thành tập hợp cư dân ở nơi đây: di dân người Việt từ vùng Ngũ Quảng và Nam Trung Bộ, người Chăm, người Khmer, người Hoa. Người Pháp, người Mỹ, mặc dù đã rút đi sau khi kết thúc chiến tranh, nhưng cũng đã để lại nơi đây những dấu ấn sâu đậm về ngôn ngữ và văn hoá. Các nhóm cư dân ấy đã cung cấp cho nhau vốn liếng ngôn ngữ sẵn có của mình, đồng thời cùng nhau sáng tạo, phát triển vốn liếng ngôn ngữ sẵn có để nó có thể phản ánh không gian văn hoá mới và các hoạt động kinh tế, văn hoá, xã hội gắn liền với không gian văn hoá mới. Chính vì vậy, tiếng Việt Nam Bộ ngày nay có những đặc trưng về ngữ âm và từ vựng rất khác biệt với các phương ngữ Bắc, Trung. Hiện nay, sự khác biệt đó vẫn đang tiếp tục gia tăng. Đó là vì ở nước ta, từ trước đến nay, các luồng di dân chỉ diễn ramột chiều từ Bắc vào Nam. Và từ thời kỳ Đổi mới, hàng vạn người phương Tây, phương Đông đã quay trở lại Việt Nam mà nơi thu hút nhất chính là Nam Bộ. Do đó, khác với tiếng Việt ở miền Bắc, miền Trung, tiếng Việt ở Nam Bộ có điều kiện để phát triển, biến đổi nhanh hơn. Bài viết này nguyên là một phần của chuyên đề ngôn ngữ học biên soạn cho lớp diễn viên lồng tiếng (tháng 7 - tháng 8/2009) của Công ty Trách nhiệm Hữu hạn Đào tạo Truyền thông Trí Việt, thành phố Hồ Chí Minh. Nay chúng tôi hoàn chỉnh và công bố ở đây để cung cấp thông tin tư liệu cho tất cả những bạn đọc quan tâm. ooOoo 1. CÁC PHƯƠNG NGỮ TIẾNG VIỆT: LỊCH SỬ HÌNH THÀNH & SỰ KHÁC BIỆT VỀ NGỮ ÂM, TỪ VỰNG 1.1. Sơ lược về lịch sử hình thành các phương ngữ tiếng Việt (1) Ngôn ngữ là một khái niệm trừu tượng chỉ phương tiện giao tiếp chủ yếu của con người. Vì con người bao gồm các cộng đồng người cụ thể, nên ngôn ngữ cũng được biểu hiện thông qua ngôn ngữ của các cộng đồng người cụ thể. Nếu cộng đồng người đó là một tộc người, chúng ta có ngôn ngữ tộc người. Và trong phạm vi một tộc người, ngôn ngữ lại được biểu hiện thông qua các phương ngữ địa lý (geographical dialects) và các phương ngữ xã hội (social dialects). Các phương ngữ địa lý lại có thể bao gồm một số thổ ngữ (local dialects, patois) có địa bàn phân bố hẹp hơn.Viết lại lịch sử hình thành, nhận diện sự khác biệt về ngữ âm, từ vựng, ngữ pháp và về vai trò của các phương ngữ địa lý, là nhiệm vụ của phương ngữ học địa lý (geographical dialectology). Tiếng Việt là một ngôn ngữ tộc người, một ngôn ngữ quốc gia có tính thống nhất cao. Tuy nhiên, sự gián đoạn về thời gian và không gian trong lịch sử phát triển của tiếng Việt cũng đã gây ra nhiều điểm khác biệt trong tiếng nói của các vùng miền, làm hình thành các phương ngữ và thổ ngữ. Theo quan điểm của đa số các nhà nghiên cứu về phương ngữ tiếng Việt, có thể chia tiếng Việt thành 3 phương ngữ chính: - Phương ngữ Bắc: phân bố ở Bắc Bộ. - Phương ngữ Trung: phân bố ở Bắc Trung Bộ (Thanh - Nghệ - Tĩnh) và Trung Trung Bộ
- (Bình - Trị - Thiên). - Phương ngữ Nam: phân bố ở Nam Trung Bộ (từ Đà Nẵng đến Bình Thuận) và Nam Bộ. Giữa 3 phương ngữ chính có hai vùng chuyển tiếp: tiếng Việt Thanh Hoá thuộc phương ngữ Trung nhưng có những yếu tố chuyển tiếp từ phương ngữ Bắc; tiếng Việt Quảng Nam thuộc phương ngữ Nam nhưng có những yếu tố chuyển tiếp từ phương ngữ Trung. (2) Sự hình thành các phương ngữ tiếng Việt trước hết do nguyên nhân lịch sử. Trong suốt thời Bắc thuộc và giai đoạn đầu của thời tự chủ, vùng trung du và đồng bằng Bắc Bộ là nơi cư dân Việt-Mường tiếp xúc thường xuyên với ngôn ngữ, văn hoá của người Tày, người Hán. Vì vậy trong tiếng Việt-Mường vùng này đã diễn ra những biến đổi sâu sắc về ngữ âm, từ vựng, ngữ pháp, theo hướng cởi bỏ các đặc trưng Mon-Khmer, khoác lên những đặc trưng của các ngôn ngữ Tày-Thái và ngôn ngữ Hán: rơi rụng âm tiết phụ, rơi rụng phụ tố, biến đổi phụ âm cuối, hình thành thanh điệu. Những biến đổi này diễn ra ở trung du và đồng bằng nhanh hơn ở miền núi, ở Bắc Bộ nhanh hơn ở Bắc Trung Bộ. Kết quả là vào cuối thời Bắc thuộc, tiếng Việt và tiếng Mường đã chia tách thành hai ngôn ngữ, tiếng Việt ở Bắc Bộ và tiếng Việt ở Bắc Trung Bộ cũng chia tách thành hai phương ngữ. Đến khoảng thế kỷ XII, tiếng Việt ở Bắc Bộ đã hình thành đến 6 thanh điệu; trong khi tiếng Việt ở Bắc và Trung Trung Bộ từ Thanh Hoá đến Bắc Quảng Trị chỉ có 5 thanh điệu, thậm chí một số thổ ngữ cổ ở vùng này chỉ có 4 thanh điệu. Tương tự, từ vựng gốc Tày và gốc Hán rất phát triển trong tiếng Việt Bắc Bộ; trong khi từ vựng gốc Mon-Khmer lại được bảo lưu rất nhiều trong tiếng Việt ở Bắc và Trung Trung Bộ. Từ thế kỷ XV đến thế kỷ XVII, khi lãnh thổ Đại Việt dần dần mở rộng đến Bình Định (1471) và Bình Thuận (1697), thì di dân người Việt đến định cư trên vùng đồng bằng Nam Trung Bộ hầu hết đều có nguồn gốc từ Bắc và Trung Trung Bộ. Từ đó, phương ngữ tiếng Việt ở Nam Trung Bộ đã hình thành trên cơ sở kế thừa các đặc điểm của phương ngữ Trung và tiếp biến các đặc điểm của tiếng Chăm. Từ thế kỷ XVII đến thế kỷ XVIII, khi lãnh thổ Đại Việt tiếp tục mở rộng đến hết vùng đất Nam Bộ ngày nay, thì di dân người Việt đến định cư trên vùng đồng bằng Nam Bộ hầu hết đều có nguồn gốc từ vùng "Ngũ Quảng", tức Quảng Bình - Quảng Trị - Quảng Đức - Quảng Nam - Quảng Ngãi, mà đông đảo nhất là bộ phận người Việt cư ngụ ở Nam Trung Bộ, liền kề với Nam Bộ. Từ đó, phương ngữ tiếng Việt ở Nam Trung Bộ đã mở rộng địa bàn đến Nam Bộ, tiếp biến thêm một số đặc điểm của tiếng Hoa, tiếng Khmer để trở thành phương ngữ Nam. Phương ngữ Nam gồm hai bộ phận: Nam Trung Bộ và Nam Bộ, có đôi chút khác biệt với nhau. Tuy nhiên, về cơ bản hai bộ phận đó khá tương đồng, nên đa số các nhà nghiên cứu không tách chúng thành hai phương ngữ. Sự hình thành các phương ngữ tiếng Việt còn do nguyên nhân địa lý. Do hình thể đất nước trải dài từ Bắc xuống Nam, bị ngăn cách bởi các dãy núi ngang ở miền Trung như Tam Điệp, Hoành Sơn, Bạch Mã... là những rào cản tự nhiên mà thời xưa rất khó vượt qua, nên cho đến trước thế kỷ XX, giao lưu giữa các đồng bằng Trung Bộ với các vùng miền khác rất khó khăn. Trong suốt nhiều thế kỷ, quan hệ giao lưu phổ biến ở các đồng bằng Trung Bộ chỉ là giao lưu nội vùng giữa tiếng Việt, văn hoá Việt với ngôn ngữ, văn hoá của các tộc người thiểu số cộng cư. Kế đó là quan hệ giao lưu với nước ngoài, thông qua một số ít cảng thị như Hội An, Đà Nẵng. Sau nữa là quan hệ giao lưu giữa đồng bằng Nam Trung Bộ với đồng bằng Nam Bộ thông qua đường biển, tận dụng hai mùa gió Nồm và gió Bấc. Chính vì vậy, dải đất Trung Bộ là nơi hình thành nhiều phương ngữ và thổ ngữ nhất nước ta. Tuy nhiên, nhờ duy trì được quan hệ giao lưu tương đối thường xuyên nên tiếng Việt của đồng bằng Nam Trung Bộ và đồng bằng Nam Bộ không khác nhau
- nhiều. Sự hình thành các phương ngữ tiếng Việt còn do nguyên nhân kinh tế. Văn hoá Việt nguyên là một nền văn hoá gốc nông nghiệp với những đặc trưng chính yếu là định cư thành làng xóm, canh tác lúa nước ở đồng bằng, tự cung tự cấp, v.v. Do đó, sự giao lưu giữa các nhóm dân cư phần nhiều chỉ giới hạn trong những nhu cầu trao đổi một số sản phẩm nông nghiệp và thủ công nghiệp mà các làng xóm, làng nghề trong vùng sản xuất ra. Vì vậy, sự phân hoá về ngôn ngữ diễn ra nhanh hơn rất nhiều so với những tộc người lấy du mục hoặc thương nghiệp làm hoạt động kinh tế chính yếu. Do hoạt động du mục và do hoạt động giao thương, ở những tộc người đó xu hướng thống nhất ngôn ngữ mạnh hơn xu hướng phân ly. Tóm lại, sự hình thành các phương ngữ tiếng Việt có bốn nguyên nhân chính: nguyên nhân lịch sử, nguyên nhân địa lý, nguyên nhân kinh tế, nguyên nhân tiếp xúc ngôn ngữ - văn hoá. Ngoài ra còn có những nguyên nhân khác như nguyên nhân xã hội (sự kiêng kỵ, sự kỵ huý), nguyên nhân ngôn ngữ (sự biến âm, biến nghĩa)... 1.2. Sơ lược về sự khác biệt ngữ âm, từ vựng giữa các phương ngữ tiếng Việt (1) Một khi vẫn còn là phương ngữ thì các phương ngữ vẫn có những đặc trưng chung về ngữ âm, từ vựng, ngữ pháp, hợp thành bộ mã giao tiếp chung, thống nhất. Nhờ đó, các cộng đồng phương ngữ mới có thể giao tiếp với nhau và nhận ra mình cùng thuộc về một cộng đồng ngôn ngữ, cộng đồng xã hội lớn hơn. Các phương ngữ tiếng Việt cũng vậy: rất thống nhất với nhau về ngữ pháp, và cùng sở hữu chung một số phương tiện ngữ âm và từ vựng. Nhưng bên cạnh đó, mỗi phương ngữ lại sử dụng một số phương tiện từ vựng, ngữ âm riêng, phân biệt với các cộng đồng phương ngữ khác. Mặt khác, tác dụng, ảnh hưởng của từng phương ngữ đối với ngôn ngữ văn hoá, ngôn ngữ quốc gia cũng có khác nhau. (2) Về ngữ âm, chỉ phương ngữ Bắc mới có đủ 6 thanh; còn từ Thanh Hoá cho đến hết Nam Bộ, chỉ có 5 thanh, vì 2 thanh HỎI - NGÃ không chia tách. Ngoài ra, ở Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Bình, có ít nhất 5 thổ ngữ chỉ sử dụng 4 thanh. Trong phương ngữ Bắc, các cặp phụ âm đầu R - D/GI, S - X, TR - CH không chia tách; nhưng từ Nghệ An cho đến hết Nam Bộ, các cặp phụ âm này chia tách tương đối rõ. Phương ngữ Bắc, phương ngữ Trung, và cả vùng Quảng Nam, đều phân biệt hai phụ âm V - D/GI; nhưng từ Quảng Ngãi cho đến hết Nam Bộ, phụ âm V được phát âm như phụ âm D/GI; v.v. [1] (3) Về từ vựng, phương ngữ Bắc tiếp biến nhiều từ ngữ gốc Tày và gốc Hán hơn các phương ngữ Trung, Nam. Phương ngữ Trung bảo lưu nhiều từ ngữ gốc Mon-Khmer và tiếp biến nhiều từ ngữ gốc Chăm hơn phương ngữ Bắc. Phương ngữ Nam đặc biệt là tiếng Việt Nam Bộ thì ngoài hai đặc điểm bảo lưu nhiều từ ngữ gốc Mon-Khmer và tiếp biến nhiều từ ngữ gốc Chăm, còn có thêm đặc điểm là tiếp biến nhiều từ ngữ gốc Hoa và gốc Khmer. V.v. 2. TIẾNG VIỆT NAM BỘ: ĐẶC TRƯNG NGỮ ÂM, TỪ VỰNG 2.1. Các đặc trưng ngữ âm của tiếng Việt Nam Bộ (1) Chỉ có 5 thanh điệu, trong đó thanh gọi là thanh HỎI thật ra tương đương với 2 thanh HỎI - NGÃ trong phương ngữ Bắc. Đặc điểm này khiến cho người Việt Nam Bộ thường viết sai chính tả ở hai thanh HỎI - NGÃ hơn so với người Việt Bắc Bộ. (2) Các cặp phụ âm đầu R - D/GI, S - X, TR - CH được chia tách tương đối rõ. Đặc điểm này khiến cho người Việt Nam Bộ ít viết sai chính tả ở các phụ âm này hơn so với người Việt Bắc Bộ. Tuy nhiên, mức độ chia tách không đều. Ở một số nơi có tiếp biến với tiếng
- Hoa (Long An, Tiền Giang, Bạc Liêu, Cà Mau, Kiên Giang...), phụ âm ngoặt lưỡi R biến thành phụ âm G hoặc J, phụ âm ngoặt lưỡi S biến thành phụ âm X, phụ âm ngoặt lưỡi TR biến thành phụ âm CH: "Bắt con cá GÔ bỏ GỔ, nó nhảy GÔỘC GÔỘC!"; "Cả bó JAO JẦY mà CHẢ có năm CHĂM đồng bạc, làm XAO mà bán!". (3) Không có 3 phụ âm xát V, D/GI, CH, thay vào đó là 2 phụ âm tắc J, CH. Phụ âm J tương ứng với V, D/GI, còn phụ âm CH tắc tương ứng với CH xát trong phương ngữ Bắc. Đặc điểm này khiến cho người Việt Nam Bộ thường viết sai chính tả ở các phụ âm V, D/GI hơn so với người Việt Bắc Bộ. (4) Không có âm đệm U/O, vì âm đệm bị rơi rụng: buýt => BÍT; chuyên => CHIÊNG; duyên=> DIÊNG; đoàn => ĐOÒNG/ĐÀNG; goá => JÁ; khuya => PHIA; luyện => LIỆNG; noãn => NOÕNG;nhuyễn => NHIỄNG; phuy => PHI; roảng => ROỎNG; soát => SOÓC; toàn => TOÒNG/TÀNG;truyền => TRIỀNG; thoáng => THOÓNG; xoa => XO... Đặc điểm này khiến cho người Việt Nam Bộ thường viết sai chính tả ở các tiếng có âm đệm hơn so với người Việt Bắc Bộ. (5) Hình thành phụ âm xát môi-mạc hữu thanh W từ sự hoà nhập của âm đệm vào 4 phụ âm đầu K, NG, H, ? (phụ âm tắc thanh hầu không được thể hiện trên chữ viết): qua => WA; ngoại => WẠI; hoãn => WÃNG; oà => WÀ. Đặc điểm này cũng khiến cho người Việt Nam Bộ thường viết sai chính tả ở các tiếng có âm đệm hơn so với người Việt Bắc Bộ. (6) Số lượng và cách phân bố các cặp nguyên âm đối lập dài - ngắn khác hẳn phương ngữ Bắc. Đặc điểm này khiến cho người Việt Nam Bộ thường viết sai chính tả ở phần vần hơn so với người Việt Bắc Bộ. - Có những cặp nguyên âm đối lập dài - ngắn tương tự phương ngữ Bắc, nhưng khác về quy tắc kết hợp với phụ âm cuối: I DÀI (y, im, ip) - I NGẮN (in, inh, it, ich); Ơ DÀI (ơ, ơn, ên, ênh) - Ơ NGẮN (ân, âng, ât, âc); A DÀI (a, an, ang) - A NGẮN (ăn, ăng, anh). - Có các nguyên âm Ê DÀI (ê, êp, êm), E DÀI (e, en, eng), nhưng không có các nguyên âm Ê NGẮN (ênh, êch), E NGẮN (anh, ach) để đối lập với Ê DÀI (ê, ên, êt), E DÀI (e, en, et) như trong phương ngữ Bắc. - Có những nguyên âm ngắn không có trong phương ngữ Bắc, đi đôi với các nguyên âm dài tương ứng: Ư DÀI (ư) - Ư NGẮN (ưn, ưng, ưc); U DÀI (u) - U NGẮN (un, ung, uc); Ô DÀI (ô, ôn,ôông) - Ô NGẮN (ông, ôc); O DÀI (o, on, oong) - O NGẮN (ong, oc);... (7) Số lượng phần vần ít hơn phương ngữ Bắc, do sự đồng nhất của các vần: ên = ênh; êt =êch; iêt = iêc; im = iêm; in = inh; ip = iêp; it = ich; iu = iêu; oc = ôc; oi = ôi; om = ôm = ơm; ong =ông; op = ôp = ơp; ưn = ưng; ươi = ưi; ươt = ươc; ươu = ưu = u; ưt = ưc; v.v. Đặc điểm này làm gia tăng hiện tượng đồng âm dị nghĩa, đồng âm dị tự, và khiến cho người Việt Nam Bộ thường viết sai chính tả ở phần vần hơn so với người Việt Bắc Bộ. (8) Bảo lưu nhiều hình thức ngữ âm đặc thù, thường là hình thức ngữ âm cổ: Phương ngữ Bắc - Tiếng Việt Nam Bộ bệnh - bịnh cục - cuộc chân - chưn chính - chánh chuột nhắt - chuột lắt doanh - dinh đĩa - dĩa
- giầu - trầu giun - trùn hạt - hột hoà - huề hoãn - huỡn hồng - hường kênh - kinh ngẩng - ngửng nhất - nhứt nhọ - lọ quyền - quờn tầng - từng thật - thiệt thư - thơ trượt - trợt vào - vô v.v. Phương ngữ Bắc - Tiếng Việt Nam Bộ cảnh - kiểng cưỡi - cỡi chấy - chí chu - châu dĩa - nĩa đắt - mắt giật - giựt gio - tro gửi - gởi hoa - huê hoàn - huờn hoàng - huỳnh hôn - hun kính, gương - kiếng ngửi - hửi nhật - nhựt nhòm - dòm rết - rít tôi - tui thối - thúi thư ký - thơ ký vàng anh - hoàng oanh vẹt - két v.v. 2.2. Các đặc trưng từ vựng của tiếng Việt Nam Bộ (1) Sự phong phú đến mức cực đại về các từ ngữ biểu thị đồng bằng sông nước: Do điều kiện địa lý đặc thù nên cách thức hoạt động sản xuất của cư dân Nam Bộ mang đặc trưng
- đồng bằng sông nước rõ nét nhất, đồng thời cũng đa dạng nhất so với tất cả các vùng miền khác. Mạng lưới kinh rạch chằng chịt chính là nguồn cung cấp nước ngọt và phù sa cho đồng ruộng, rửa phèn ở vùng trũng, là tiền đề phát triển các nghề đánh bắt thuỷ sản, nuôi trồng thuỷ sản, buôn bán trên sông, vận tải đường sông, v.v. Cho nên, đặc trưng thứ nhất về từ vựng của tiếng Việt Nam Bộ gắn liền với đặc trưng văn hoá nơi đây chính là sự phong phú đến mức cực đại về các từ ngữ chỉ các loại hình và hoạt động sông nước: sông, lạch, kinh, rạch, xẻo, ngọn, rọc, tắt, mương, rãnh, ao, hồ, đìa, hào, bàu,đầm, láng, lung, bưng, biền, trấp, vũng, trũng, gành, xáng, vịnh, vàm, cửa, đảo, hòn, cù lao, cồn, bãi,mũi, mũi tàu...; nước lên, nước lớn, nước nhửng, nước đứng, nước ương, nước giựt, nước ròng,nước xiết, nước xuống, nước rặc, nước nhảy, nước chụp, nước rông, nước nổi, nước lụt, nước lềnh, nước rút, nước cạn, nước xoáy, nước ngược, nước xuôi... Tương tự là sự phong phú về tên gọi các giống lúa, các loại gạo, các loại trái cây là sản phẩm gieo trồng trên hai vùng châu thổ sông Đồng Nai và sông Cửu Long rộng lớn phì nhiêu (Nam Bộ sản xuất đến 50% lúa và 70% trái cây cả nước). (2) Sự bảo lưu từ ngữ gốc Mon-Khmer và tiếp biến từ ngữ gốc Chăm, Hoa, Khmer, Pháp, Mỹ...: Phát triển trên một vùng văn hoá đa tộc người, giao lưu tiếp biến văn hoá diễn ra sôi động, từ vựng của tiếng Việt Nam Bộ có đặc trưng thứ hai gắn liền với đặc trưng văn hoá của vùng, đó là sự bảo lưu nhiều từ ngữ gốc Mon-Khmer, sự tiếp biến nhiều từ ngữ gốc Chăm, gốc Hoa, gốc Khmer, gốc Pháp, gốc Mỹ... Hệ quả là làm hình thành trong tiếng Việt Nam Bộ một bộ phận từ vựng đặc thù, khác với phương ngữ Bắc: Phương ngữ Bắc - Tiếng Việt Nam Bộ anh/chị cả - anh/chị hai báo - beo béo - mập bí ngô - bí đao bơi, lội - lội cà chua - cà tô-mát ca-vát - cà-vạt, cà-la-oách cắt tóc - hớt tóc cốc vại - ly cối chăn - mền chén - chung chiếu bóng - chớp bóng chuột chù - chuột xạ chụp ảnh - chụp hình dầu nhờn - nhớt dứa - thơm đánh rắm - địt đậu hủ - tàu hủ điêu - xạo đỗ - đậu đũa cả - đũa bếp gáy - ót giống - giống, in hoa - bông
- hòm - rương hổ - cọp kem - cà-rem lại sức - lợi nghỉnh lọ - chai lúa, thóc - lúa màn - mùng mặc, vận - bận muỗm, quéo - xoài na - mảng cầu nón, mũ - nón ngan - vịt xiêm ngòi, lạch - rạch, xẻo, tắt nhà cao tầng - nhà lầu, cao ốc nhẫn - cà rá, khâu nhìn - ngó ốm, đau - đau phó cối - thợ cối phóng viên - ký giả quan tài, áo quan - hòm rặt - toàn táo - bôm té - tạt thái - xắt thi trượt - thi rớt thợ nề, thợ xây - thợ hồ thuyền - ghe, xuồng trông - ngóng vở - tập vữa - hồ xà-phòng - xà-bông xem - coi yểng - nhồng ? - lai rai v.v. Phương ngữ Bắc - Tiếng Việt Nam Bộ ảnh - hình bát - chén bí đỏ - bí rợ bít tất - vớ bút - viết, bút cá quả, cá tràu - cá lóc căng-gu-ru - chuột túi cốc - tách cừu - trừu chân - chưn, cẳng, giò
- chèo - chèo, bơi chum - lu, khạp chuột rút - vọp bẻ dầu hoả - dầu hôi dưa bở - dưa gang đánh điện - đánh dây thép đào lộn hột - điều đi ngoài, đi đồng - đi cầu định - tính đồng hồ điện - công-tơ điện được - được, đặng gầy - ốm hắc lào - lác hoa đại - bông sứ hòm thư - hộp thư hố xí, nhà xí - cầu tiêu khăn tay - khăn mu-soa làm - làm, mần lợn - heo mác - mạc máy ảnh - máy chụp hình mì chính - bột ngọt mướp đắng - hủ qua, khổ qua nói - nói, rằng ngã - té ngày kia - ngày mốt ngô - bắp nhặt - lượm nhật báo - nhựt trình ô - dù phó cạo - thợ hớt tóc phó nhòm - thợ chụp hình quả - trái quần bò - quần jeans sắn - khoai mì tắc-te - chuột tem - cò thi đỗ - thi đậu thìa - muỗng thuê - mướn thương, yêu - thương trống rỗng - tồng phộc vung - nắp vừng - mè xe quệt - cộ xiếc - xiệc
- ? - bữa kia ? - nhậu v.v. Đối với các từ ngữ chỉ các phương tiện đi lại mới du nhập từ cuối thế kỷ XIX đến đầu thế kỷ XX thì sự khác biệt giữa tiếng Việt Nam Bộ với phương ngữ Bắc hầu như là tuyệt đối, cho thấy hai vùng đã tiếp nhận các sản phẩm này của phương Tây một cách hoàn toàn độc lập với nhau: Phương ngữ Bắc - Tiếng Việt Nam Bộ bàn đạp - pê-đan chắn bùn - vè chuông - chuông đà - trớn đèo hàng - ba-ga đĩa - dĩa đùi - giò gà đường ray - đường rầy khung - sườn lốp - vỏ máy bay - tàu bay nổ máy - đề-pa ổ bi, vòng bi - bạc đạn phà - bắc phanh, hãm - thắng rẽ - quẹo săm - ruột tàu bò - xe tăng tàu hoả - hoả xa, xe lửa tàu vũ trụ - phi thuyền thanh truyền động - cây dên van - vòi xe bọc thép - xe thiết giáp xe ca, ô tô ca, xe khách - xe đò xe chữa cháy - xe cứu hoả xe lăn đường, xe lu - xe hủ lô xe quân sự - quân xa xích - sên ? - côn ? - phuộc Phương ngữ Bắc - Tiếng Việt Nam Bộ bi - đạn chắn xích - cạc-te dừng xe - ngừng xe đèn - đèn
- đi nhờ - quá giang đỗ xe - đậu xe đường băng - phi đạo đường, phố - đường, lộ líp - líp lùi xe - de xe nan hoa, đũa - căm ô-tô - xe hơi ống xả - ống pô phanh - thắng quảng trường - công trường rơ-moóc - rờ-moọc sân bay - phi trường, phi cảng tàu chở máy bay, tàu sân bay - hàng không mẫu hạm tàu ngầm - tàu lặn tay lái - ghi-đông trục - cốt vành - niềng xe ca, ô tô ca - xe hàng xe con, ô tô con - xe du lịch xe đạp - xe máy xe máy - xe hai bánh gắn máy, xe gắn máy xe vận tải - xe cam-nhông ? - chén ? - đùm v.v. (3) Sự thay thế và lược bỏ đại từ ẤY: Trong tiếng Việt, ẤY là một đại từ đi liền sau danh từ để biểu thị một không gian, thời gian, sự vật hoặc con người khiếm diện khi hội thoại diễn ra: "bên ấy", "hôm ấy", "cái ấy", "ông ấy"... Khi xuất hiện trên văn bản viết, đại từ ẤY thường được ghi là"ấy", hoặc đôi khi là "í". Nhưng trong thực tế hội thoại, tất cả các phương ngữ Bắc, Trung, Nam đều nhược hoá đại từ này. Trong các phương ngữ Bắc, Trung, ẤY thường bị nhược hoá thành âm tiết Í, phát âm không có trọng âm: bên í, hôm í, cái í, ông í... Trong phương ngữ Nam bao gồm Nam Bộ, ẤY càng bị nhược hoá mạnh hơn, hoà nhập hẳn vào danh từ đứng trước dưới dạng THANH ĐIỆU HỎI: bển, đẳng, trỏng, ngoải, trển, hổm, nẳm, ổng,bả, chả, mẻ, ảnh, chỉ, ẻm, cẩu, mở, dỉ, dưởng, vả, thẳng, cỏn, thẩy, cổ... Bằng cách đó, trong phương ngữ Nam và tiếng Việt Nam Bộ đã hình thành một nhóm đại từ có nghĩa khiếm diện mang thanh hỏi, không có trong các phương ngữ Bắc, Trung. Trong trường hợp danh từ đứng trước mang các thanh hỏi, ngã, sắc như khoảng, dưới,tháng, bữa, cái, bác, chú, thím, cháu... khiến cho đại từ ẤY không thể hoà nhập được, phương ngữ Nam và tiếng Việt Nam Bộ sẽ chọn một trong ba cách: - Thay thế ẤY bằng một đại từ có nghĩa khiếm diện mang thanh hỏi: "Bà đã gặp bác Năm rồi, vậy ổng nói sao?"; "Bữa nay sắp hết tiền, bữa hổm anh chưa lãnh lương à?"... - Thay thế ẤY bằng đại từ ĐÓ: "Bánh trái thì ở dưới đó chứ ở đâu, không lo kiếm mà cứ hỏi hoài?"; "Cu Tí không được nhõng nhẽo chú Tuấn nữa. Chú đó hổng phải là ba đâu
- ngheng!"... - Lược bỏ ẤY: "Trên này bày biện xong rồi, ở dưới xong chưa?"; "Anh đừng có rủ thằng Út con chú Tám đi nhậu nữa, chú la đó!"... (4) Ưu tiên sử dụng các từ xưng hô lâm thời: Trong tiếng Việt, từ xưng hô là một lớp từ vô cùng phức tạp, do 9 nhóm từ khác nhau hợp thành: danh từ thân tộc (cố, cụ, ông, bà, nội, ngoại,cha, mẹ, bố, u, me, ôông, mụ, bọ, mạ, mệ, ba, má, bác, chú, thím, cô, cậu, mợ, dì, dượng, anh, chị,em, con, cháu, họ, anh em, chị em, anh chị em, bà con, cô bác...); danh từ chỉ quan hệ xã hội (thầy,trò, bạn, đồng nghiệp, đồng chí, đồng bào, chiến hữu...); danh từ chỉ chức danh xã hội (tôi, tớ, tui,thủ trưởng, sếp, bác sĩ, đại tá...); danh từ chỉ người (ngài, ngươi, người, mình, vú, quý vị, chúng...); tên cá nhân (Nam, Hùng, Hoa, Tuyết...); tên con cháu (bố Cu, mẹ Hĩm...); đại từ nơi chốn (đây, ấy,bên í, đằng í, bên bển, đằng đó...); đại từ có nghĩa khiếm diện mang thanh hỏi (bển, đẳng, trỏng,ngoải, trển, ổng, bả, chả, mẻ, ảnh, chỉ, ẻm, cẩu, mở, dỉ, dưởng, vả, thẳng, cỏn, thẩy, cổ...); đại từ nhân xưng (tao, qua, ta, choa, mày, mi, bậu, bây, nó, hắn, y, va, gã, ả...). Trong số đó, chỉ có một nhóm từ xưng hô thực thụ duy nhất là các đại từ nhân xưng, còn lại đều là những nhóm từ xưng hô lâm thời. Nhưng chính các nhóm từ xưng hô lâm thời mới được ưu tiên sử dụng trong giao tiếp. Còn nhóm từ xưng hô thực thụ chỉ được sử dụng trong hoàn cảnh giao tiếp thân mật hoặc suồng sã mà thôi. Tiếng Việt Nam Bộ cũng như vậy. Tuy nhiên, về mặt này tiếng Việt Nam Bộ có ít nhất 4 điểm khác biệt với các phương ngữ Bắc, Trung: - Trong nhóm danh từ thân tộc, nó không dùng bố, u, me, ôông, mụ, bọ, mạ, mệ, cậu (gọi người ngang hàng)..., nhưng sử dụng cố, cụ, ông, bà, nội, ngoại, cha, mẹ, ba, má, bác, chú, thím,cô, cậu, mợ, dì, dượng, anh, chị, em, con, cháu, họ, anh em, chị em, anh chị em, bà con, cô bác... để xưng hô. Một số vùng ở miền Tây chịu ảnh hưởng của tiếng Hoa còn sử dụng tía, củ, ý, chế,hia... - Trong nhóm danh từ chỉ chức danh xã hội, nó không dùng tôi, tớ, chúng tôi, chúng tớ, bọn tôi, bọn tớ, nhưng sử dụng tui, tụi tui, sếp, bác sĩ, đại tá... để xưng hô. - Sử dụng các đại từ có nghĩa khiếm diện mang thanh hỏi: bển, đẳng, trỏng, ngoải, trển, ổng,bả, chả, mẻ, ảnh, chỉ, ẻm, cẩu, mở, dỉ, dưởng, vả, thẳng, cỏn, thẩy, cổ... để xưng hô. - Không dùng tên con cháu để xưng hô. (5) Sử dụng các phó từ chỉ mức độ đặc thù: Bên cạnh các phó từ chỉ mức độ dùng chung với phương ngữ Bắc như thật, rất, lắm, quá, còn sử dụng các phó từ chỉ mức độ đặc thù Nam Bộ:lậng, hà, thiệt, ghê, hung, dữ, lung: "Căn nhà đó mắt ghê, tới tám tỷ lậng!"; "Nhà này rẻ thiệt, có tám cây hà!"; "Vụ này coi bộ rối hung!"; "Nó ăn dữ lắm!"; "Tui nghĩ lung lắm, nhưng mà chưa ra!"... Bên cạnh đó là các phó từ chỉ mức độ đi kèm với tính từ: dở ẹc, tối hù, sáng rỡ, dài thoòng, cụt ngủn,cao nhòng, lùn xủng, ốm nhom, mập lù... (6) Sử dụng các ngữ khí từ đặc thù: Tiếng Việt Nam Bộ không sử dụng các ngữ khí từ thường gặp trong phương ngữ Bắc: hở, ư, nhỉ, nhé, cơ, ạ, ồ, ôi, giời ôi, thảo nào, bỏ bu... Thay vào đó, nó sử dụng các ngữ khí từ đặc thù Nam Bộ: hả, há, hé, héng, hèng chi, hôông, a, í, ngheng,nghôông, chèng ơi, chèng đéc ơi, mèng ơi, trời ơi, trời ơi là trời, dữ ác hôông, chết cha, chứ bộ... (7) Sử dụng các quán ngữ đặc thù: Bên cạnh các quán ngữ dùng chung với phương ngữ Bắc, còn hình thành các quán ngữ đặc thù Nam Bộ: quá cỡ thợ mộc, quá xá quà xa, tận cùng bằng số, hết nước hết cái, mút chỉ cà tha, mút mùa Lệ Thuỷ, tan nát đời cô Lựu, tệ hơn vợ thằng Đậu,tiêu tán thoòng, hui nhị tỳ, xí lắt léo, ngủm cù đèo, cà kê dê ngỗng, trần ai khoai củ, bỏ đi Tám, hổng dám đâu...
- 3. KẾT LUẬN Tóm lại, tính đến nay, tiếng Việt Nam Bộ, một bộ phận của tiếng Việt thống nhất, đã có 4 thế kỷ hình thành, phát triển. Các yếu tố làm hình thành tiếng Việt Nam Bộ cũng là những yếu tố làm hình thành tập hợp cư dân ở nơi đây: di dân người Việt từ vùng Ngũ Quảng và Nam Trung Bộ, người Chăm, người Khmer, người Hoa. Người Pháp, người Mỹ, mặc dù đã rút đi sau khi kết thúc chiến tranh, nhưng cũng đã để lại nơi đây những dấu ấn sâu đậm về ngôn ngữ và văn hoá. Các nhóm cư dân ấy đã cung cấp cho nhau vốn liếng ngôn ngữ sẵn có của mình, đồng thời cùng nhau sáng tạo, phát triển vốn liếng ngôn ngữ sẵn có để nó có thể phản ánh không gian văn hoá mới và các hoạt động kinh tế, văn hoá, xã hội gắn liền với không gian văn hoá mới. Chính vì vậy, tiếng Việt Nam Bộ ngày nay có những đặc trưng về ngữ âm và từ vựng rất khác biệt với phương ngữ Bắc và phương ngữ Trung, hai phương ngữ chính đầu tiên hình thành trong tiếng Việt. Hiện nay, sự khác biệt đó vẫn đang tiếp tục gia tăng. Đó là vì ở nước ta, từ trước đến nay, các luồng di dân chỉ diễn ra một chiều từ Bắc vào Nam. Và từ thời kỳ Đổi mới, hàng vạn người phương Tây, người phương Đông đã quay trở lạiViệt Nam mà nơi thu hút nhất chính là Nam Bộ. Do đó, khác với tiếng Việt, văn hoá Việt ở miền Bắc, miền Trung, tiếng Việt cũng như văn hoá Việt ở Nam Bộ có điều kiện để phát triển, biến đổi nhanh hơn. [1] Trong các chuyên khảo ngữ âm học và phương ngữ học, người ta thường dùng ký hiệu phiên âm quốc tế IPA để phiên âm. Ở đây, để tạo thuận lợi cho tất cả những bạn đọc có hoặc không có kiến thức về ngôn ngữ học, chúng tôi thay các ký hiệu đó bằng chữ cái La Tinh, dưới hình thức chữ in hoa (A, B, ...), ngoại trừ phụ âm tắc thanh hầu phải ghi bằng ký hiệu ?. Các dẫn liệu bằng chữ viết, mà trên thực tế thường có âm đọc khác nhau tuỳ theo phương ngữ, được ghi bằng chữ in thường, có gạch dưới (an, ang, ...). TP. Hồ Chí Minh, ngày 15/7/2009. Nguồn: Tác giả. TÀI LIỆU THAM KHẢO 1. Cao Xuân Hạo & Lý Tùng Hiếu... (2005), Lỗi ngữ pháp và cách khắc phục, tái bản lần thứ nhất có sửa chữa bổ sung, NXB Khoa học Xã hội. 2. Cù Đình Tú (1983), Phong cách học và đặc điểm tu từ tiếng Việt, NXB Đại học và Trung học Chuyên nghiệp. 3. Đinh Lê Thư & Nguyễn Văn Huệ (1998), Cơ cấu ngữ âm tiếng Việt, NXB Giáo dục. 4. Hồ Lê & Trần Thị Ngọc Lang... (2005), Lỗi từ vựng và cách khắc phục, tái bản lần thứ nhất có sửa chữa bổ sung, NXB Khoa học Xã hội. 5. Lê Trung Hoa (2005), Lỗi chính tả và cách khắc phục, tái bản lần thứ nhất có sửa chữa bổ sung, NXB Khoa học Xã hội. 6. Lý Tùng Hiếu (1991), "Khắc phục lỗi chính tả ở học sinh phổ thông miền Nam", Tiếng Việt trong đời sống, Hội Ngôn ngữ học TP. Hồ Chí Minh, trang 92-104. 7. Lý Tùng Hiếu (2008), Dẫn luận ngôn ngữ học, tập bài giảng, Trường Đại học Hoa Sen, TP. Hồ Chí Minh. 8. Lý Tùng Hiếu (2009), Các tiểu vùng văn hoá đô thị Việt Nam, www.vanhoahoc.edu.vn, 12/5/2009. 9. Lý Tùng Hiếu (2009), Vùng văn hoá Nam Bộ: Định vị và đặc trưng văn
- hoá,www.vanhoahoc.edu.vn, 15/5/2009. 10. Nguyễn Kiên Trường chủ biên & Lý Tùng Hiếu hiệu đính (2005), Tiếp xúc ngôn ngữ ở Việt Nam, NXB Khoa học Xã hội. 11. Nguyễn Thiện Giáp (1998), Từ vựng học tiếng Việt, NXB Giáo dục. 12. Nguyễn Văn Ái chủ biên & Nguyễn Văn Đức & Nguyễn Công Khai (1994), Từ điển phương ngữ Nam Bộ, NXB Thành phố Hồ Chí Minh. 13. Trần Thị Ngọc Lang (1995), Phương ngữ Nam Bộ. Những khác biệt về từ vựng - ngữ nghĩa so với phương ngữ Bắc Bộ, NXB Khoa học Xã hội. 14. Trần Thị Ngọc Lang chủ biên & Lý Tùng Hiếu hiệu đính (2005), Một số vấn đề về phương ngữ xã hội, NXB Khoa học Xã hội.
CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD
-
VƯỜN CUNG ĐÌNH VIỆT NAM- LỊCH SỬ, HIỆN TRẠNG VÀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU, PHỤC HỒI
13 p |
433 |
173
-
Ebook Lịch sử 200 quốc gia và vùng lãnh thổ trên thế giới: Phần 2 - PGS.TS. Cao Văn Liên
377 p |
248 |
164
-
Ebook Lịch sử 200 quốc gia và vùng lãnh thổ trên thế giới: Phần 1 - PGS.TS. Cao Văn Liên
513 p |
230 |
158
-
TỪ NHẬP CƯ TỚI ĐỒNG HÓA - Sự hình thành nước Mỹ
134 p |
212 |
74
-
Vai trò của giá trị đạo đức truyền thống trong sự hình thành và phát triển nhân cách - Th.S. Cao Thu Hằng
10 p |
263 |
74
-
Lịch sử hình thành và phát triển của Nhà Văn hóa thanh niên Hồ Chí Minh
19 p |
227 |
48
-
Ebook Lịch sử hình thành vùng đất An Giang: Phần 1
39 p |
79 |
30
-
Ebook Lịch sử hình thành vùng đất An Giang: Phần 2
49 p |
62 |
28
-
LƯỢC SỬ VIỆT NGỮ HỌC - Khái quát về sự hình thành và phát triển của Việt ngữ học (Phần 2)
12 p |
125 |
27
-
Bài thuyết trình môn: Lịch sử sự nghiệp bảo tồn bảo tàng - Bảo tàng mỹ thuật Việt Nam
32 p |
108 |
24
-
Sự hình thành và phát triển văn hóa học ở nước ngoài - PGS.TS. Nguyễn Tri Nguyên
16 p |
95 |
24
-
Bài thuyết trình Văn hóa trang phục Trung Quốc
23 p |
76 |
16
-
Ebook Kỷ niệm 200 năm sanh nhựt Đức Tã Quân và 50 năm thành lập hội thượng công quí tế: Phần 2 - Huỳnh Công Thanh
43 p |
31 |
6
-
Sự hình thành nhà nước dân tộc (state nation) và văn hóa dân tộc (national culture) ở Việt Nam
10 p |
17 |
4
-
Ebook Tiểu sử David Ben-Gurion: Lịch sử hình thành nhà nước Israel
427 p |
11 |
2
-
Sự hình thành và phát triển của nhóm đồng đẳng ở học sinh người Việt (Kinh), cấp trung học cơ sở - Vương Ngọc Thi
14 p |
9 |
1
-
Về cơ sở hình thành và phát triển của tín ngưỡng thờ Mẫu của người Việt vùng đồng bằng Bắc Bộ - xét dưới góc độ Triết học
12 p |
1 |
0

Server: Apache/2.2.31 (CentOS)

Set-Cookie: TLDEVNamespace=icp5mpl5ahnk0r4bj4ruka62d3; path=/; domain=.tailieu.vn; HttpOnly


markdown:
# Viêm mũi dị ứng vào mùa
Chia sẻ: Lau Thai | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:6
lượt xem 6
download
![](https://tailieu.vn/image/document/thumbnail/2010/20100802/lauthaidongque/80x100/viem_mui_di_ung_vao_mua_6962.jpg)
##
Viêm mũi dị ứng vào mùa
[Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ](javascript:void(0);)
Download
![](https://tailieu.vn/static/b2013az/templates/version1/default/images/down16x21.png)
Anh Lê Xuân Hà, trú ở tổ 8, Tân Hà, Hòa Bình, tuần nào cũng phải lên Hà Nội, đến Bệnh viện Tai Mũi Họng Trung ương để tiêm thuốc điều trị viêm mũi dị ứng mãn tính. Anh bị bệnh này khá lâu nhưng do chủ quan không chữa ngay nên dần dần bệnh trở thành rất nặng. Vì thế, từ tháng 8 đến nay, anh phải thường xuyên đến bệnh viện để tiêm dù đường sá xa xôi. Những ngày chuyển tiếp từ thu sang đông là thời điểm bùng phát các bệnh lý đường hô hấp,...
Bình luận(0)
[Đăng nhập để gửi bình luận!](javascript:void(0);)
CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

WARC-Identified-Payload-Type: application/xhtml+xml

Connection: close

Pragma: no-cache

Cache-Control: no-store, no-cache, must-revalidate, post-check=0, pre-check=0

Set-Cookie: TLDEVNamespace=5s6fgkgnfnnsqt6i6bk30dseq6; path=/; domain=.tailieu.vn; HttpOnly

Vary: Accept-Encoding

Content-Type: text/html; charset=UTF-8


markdown:
[Tác giả: Conan Milner, Epoch Times | Dịch giả: Thu Huyền](http://vietdaikynguyen.com/v3/91405-hieu-chu-tam-trong-dong-y/)
Người hiện đại tin rằng não bộ kiểm soát cơ thể. Nhưng theo Trung Y, tim mới chính làm nhiệm vụ này. Trong Trung Y, tim chính là hoàng đế của cơ thể. Điều tiết cảm xúc và chỉ đạo toàn bộ các cơ quan khác trong cơ thể.
Họ thấy gì từ tim mà kết luận về vai trò chỉ đạo của cơ quan này? Nó mang ý nghĩa về mặt tâm linh. Khi Trung Y cho rằng tim chính là trung tâm vận chuyển máu đi khắp nơi trong cơ thể, đây chỉ là một điều rất nhỏ trong một bối cảnh lớn. Họ không quá chú tâm vào hình thức tồn tại vật lý của quả tim, mà chủ yếu tập trung vào khía cạnh tâm linh của nó, cái “Thần”.
Thần có lẽ là một ý tưởng kỳ lạ khi so sánh với các khái niệm quy chuẩn trong y học hiện đại – vốn coi tim như một cái bơm cực kỳ quan trọng, vận hành với cơ chế cơ học. Nhưng những nghiên cứu gần đây cho thấy rằng trái tim cũng có khả năng suy nghĩ và cảm thụ.
Theo “Hoàng Đế Nội Kinh” – một y điển lâu đời nhất từng được biết đến của Trung Y – sức mạnh của Thần là điều quan trọng đối với sức khỏe: “Thần mạnh thì cơ thể sẽ khỏe; nếu không có thần, cơ thể sẽ tàn lụi.”
Bạn có thể nghĩ về “Thần” như là một lực giúp cơ thể cử động. Nó dẫn động cho ý thức và trí năng, phản ứng những gì quan sát thấy từ ngoại giới, và cho chúng ta cảm giác nhận thức được sự vật xung quanh.
Mặc dù bạn được dạy rằng những tính chất đó của tinh thần phụ thuộc vào não bộ, thì theo chuyên gia châm cứu Brandon LaGreca, thuộc phòng mạch Châm Cứu East Troy ở Wisconsin, mọi người thường có trực giác phát xuất từ trái tim.
“Nếu bạn hỏi một người chỉ vào bản ngã của họ ở đâu, thì họ sẽ chỉ vào đâu? Chính là vào ngực. Tôi nghĩ rằng thật là khó để tìm xem người nào chỉ vào đầu khi họ cố gắng xác định bản ngã của mình,” ông nói.
**Nghiên cứu và Tâm**
Khi khoa học hiện đại chỉ mới bắt đầu khám phá ra một góc nhìn mới về tim, trong quá khứ từ lâu đã có những nhận định về tính tâm linh của bộ phận này ở Phương Tây. Các nhà thơ, ví dụ, đã nói tới những cơn đau trong tim và thiện tâm từ những người tốt.
Dù bạn có sử dụng từ Thần trong tiếng Trung hay không, thì tôi nghĩ chúng ta đều cảm nhận được một phương diện tâm linh nào đó ở quả tim”, LaGreca nói.
Các nghiên cứu chỉ ra rằng mất cân bằng cảm xúc có thể tạo ra những hệ quả nguy hại đối với tim, như hệ quả của sự căng thẳng kinh niên là huyết áp cao. Nhưng nhiều nhà nghiên cứu cho rằng thậm chí còn có một vấn đề sâu xa hơn có liên quan tới trái tim và tâm trí.
Một trong những phương pháp chữa trị hiện đại liên quan tới ý tưởng này được gọi là HeartMath – Tâm Thuật. Được ủng hộ bởi những bác sĩ như Christiane Northrup và Deepak Chopra, Tâm Thuật liên quan tới những thiết bị phản ứng sinh học hết hợp với hoạt động thở và bài tập lòng biết ơn để cải thiện cảm xúc và đời sống sức khỏe bằng việc tập trung sự chú ý tới “mối liên hệ Tâm – Não”.
**Đó cũng là một dạng giống như thiền định, có thêm một chiếc máy cho bạn biết rằng liệu bạn có đang làm đúng hay không.**
Đó cũng là một dạng giống như thiền định, có thêm một chiếc máy cho bạn biết rằng bạn đang làm đúng hay không. Theo nghiên cứu từ viện HeartMath, nhiều biểu hiện hoạt động của tim không chỉ phản ứng với các trạng thái cảm xúc khác nhau, mà chúng còn có những ảnh hưởng đặc biệt đối với các chức năng nhận biết.
Các bằng chứng xa hơn về tính ý thức của tim có thể tìm thấy trong rất nhiều trường hợp cấy ghép tim khi người nhận được cơ quan này kế thừa theo cả những cơn thèm ăn, cảm xúc, và những đặc điểm cá nhân của người cho tạng.
“Nó giống như con gà và quả trứng, cái nào có trước?”, ông nói.
Theo Whittle, y khoa hiện đại tập trung chủ yếu vào các hiện tượng cơ thể bên ngoài, những đặc tính phi vật thể như tâm tưởng chỉ là sản phẩm phụ của não bộ.
Trung Y có cách tiếp cận ngược lại, tập trung vào sự luân chuyển tự nhiên của các dòng năng lượng và thay đổi trong cơ thể. Từ quan điểm Trung Y, tinh thần là quan trọng nhất, và ý thức tập trung ở tâm (trái tim).
“Trung Y và Tây Y có thể tương hỗ hoàn hảo với nhau nhưng kỳ thực là rất khác biệt,” Whittle cho biết. “Một trong những thầy giáo của tôi nói như thế này: Nếu bạn nhìn ra cửa sổ thấy một chiếc lá đang đong đưa trong gió, Tây Y là chiếc lá, và Trung Y là cơn gió.”
Trái tim khỏe mạnh
Bạn thấy được cơn gió bằng cách nào? Để đi sâu vào ý tưởng năng lượng, chúng ta nên dùng các ví dụ và trường hợp cụ thể để minh họa. Thành ra Trung Y nói về Âm và Dương, Ngũ Hành Kim Mộc Thủy Hỏa Thổ để mô tả tình trạng sức khỏe và bệnh tật.
Trong Trung Y, cân bằng cảm xúc là điều mấu chốt. Tính mát, mềm mỏng của âm luôn tương hòa với nhiệt và sức mạnh của dương.
Theo thuyết này, mỗi nội tạng đều ứng với mỗi nguyên tố ngũ hành trong tự nhiên. Bệnh tật sinh ra khi cơ thể mất cân bằng. Quá nhiều thì dẫn tới tình trạng dư thừa. Ít quá thì thiếu hụt. Khi năng lượng (khí) bị chặn lại, thì [cơ thể] bị ngưng trệ.
Illustration Jens Almroth
Trong Trung Y, mỗi nội tạng ứng với một nguyên tố Ngũ Hành (Minh họa bởi Jens Almroth)
Tâm chính là Hỏa. Trung Y không tin rằng có lửa thật sự ở trong tâm, nhưng có dụng ý này trong chẩn đoán và chữa bệnh. Chứng mất ngủ, lấy ví dụ, chính là do hỏa vượng. Nhồi máu cơ tim cũng là kết quả của việc thiếu dương khí ở tim.
Không chỉ có tim chứa đựng ý tưởng, mà kinh mạch châm cứu liên quan tới tim cũng được gọi là “Hỏa mạch.” Nó chạy dọc cánh tay, từ nách tới mỗi đầu ngón tay.
Một biểu tượng khác của tim là màu đỏ. Máu rõ ràng là có màu sắc liên quan tới ý này, nhưng nhiều loại thảo dược khác dành cho tim cũng có màu đỏ, như là loại chà là đỏ Trung Quốc, nhân sâm, và trái dâu goji.
Tương tự, những loại thức ăn màu đỏ cũng rất tốt cho tim. Kỳ lạ là, y học hiện đại cũng có cùng một thuyết như vậy. Những nhà dinh dưỡng khuyến khích những thức ăn màu đỏ theo mùa rất giàu vitamin C như dâu, anh đào, và các loại cà chua nhiều lycopene, dưa hấu để giảm nguy cơ tim mạch và cải thiện tuần hoàn máu. Dĩ nhiên, trái tim không hề tồn tại độc lập. Trong Trung Y, tất cả những cơ quan đều liên quan tới nhau, và chữa bệnh cần phải nhìn nhận tổng thể cơ thể.
“Nếu như liên quan đến tim, thì bạn phải bảo đảm những cơ quan khác cũng được cân nhắc khi chữa trị cho một người,” Whittle nói. “Có thể là thiếu dương ở tim, tỳ khí thiếu, và thận âm thiếu cùng một lúc”.
Minh họa ý tưởng này, LaGreca có nhắc tới một quan điểm châm cứu về huyệt mạch của tim mà ông dùng để chữa chứng đau nửa đầu. “Đây chính là điểm Hỏa trên Hỏa mạch,” Ông nói. “Trong Trung Y, chứng đau nửa đầu chính là vấn đề bệnh lý của mật, và tim-mật có sự liên hệ với nhau ở điểm là tim có thể kéo ra khí tắc ở mật”.
Tập trung vào phòng bệnh
Bệnh tim mạch là nguyên nhân tử vong hàng đầu hiện nay. Trong khi di truyền đóng một vai trò nhỏ đối với sự phát triển của các vấn đề tim mạch, các chuyên gia đồng ý rằng hầu hết các bệnh về tim đều tới từ những nguyên nhân có thể phòng tránh được. Tuy nhiên, đây là một quan điểm mới trong y học hiện đại.
Trong năm 1970, Bác sĩ Ornish là khoa học gia Tây Phương đầu tiên nhìn vào khẩu phần ăn, tập luyện, và tham vấn nhóm như là phương pháp hữu hiệu để chữa những căn bệnh về tim. Từ đó, những chỉ dẫn về thay đổi trong phong cách sống được đề ra trong chương trình Ornish đã được chứng minh là có thể ngăn ngừa và giải quyết các bệnh về tim.
Cũng như chương trình Ornish, một trong những đặc điểm quan trọng của Trung Y là sự tập trung vào phòng hơn chữa bệnh. Bác sĩ Trung y biết từ rằng trước khi quả tim có vấn đề, thì Thần đã cho thấy dấu hiệu suy kiệt, như lo lắng, sợ hãi, trầm cảm, ám ảnh, và mất ngủ (Một triệu chứng của thần khí không ổn định).
Để Thần mạnh khỏe, nó cần cảm nhận được về cộng đồng, về chủ đích và tâm thái yên bình – những phẩm chất mà khó đạt được trong một thế giới công nghiệp, đầy căng thẳng ngày nay.
Thành ra, Trung Y nhận biết và chữa trị được nhiều vấn đề về Tim rộng hơn là Tây Y.
“Dĩ nhiên chúng ta [Tây y] cũng chữa trị cho người có chứng tim đập nhanh, cũng như những loại bệnh phức tạp và các chứng suy tim khác, nhưng không phải là vấn đề rộng lớn như là sự mất cân bằng của tim trong Trung Y,” LaGreca cho biết.
“Những thứ như việc mất kiểm soát về mục đích sống, sự mất ngủ, lo lắng và trầm cảm vốn là hiện tượng cực kỳ phổ biến trong số các bệnh nhân của chúng tôi”.
Mối liên hệ giữa tim và lưỡi
Một khi bạn biết cần phải nhìn vào điều gì, những dấu hiện thần khí mất ổn định dễ dàng nhận ra. Trung Y cho rằng đầu tiên nhìn mặt. Khuôn mặt với biểu hiện bình thản và có sắc hồng cho thấy thần sắc tốt và tuần hoàn tốt; khuôn mặt vàng vọt, lo lắng dẫn tới rất nhiều vấn đề.
Một chỉ dấu khác cho thần sắc liên quan tới tim đó là nhìn vào lưỡi. Ví dụ, đầu lưỡi đỏ cho thấy rằng tim đang bị nhiệt, thường làm mất ngủ hay lo âu.
Sự liên hệ giữa tim và lưỡi có nhiều dụng ý khác nữa. Không chỉ là khả năng nếm thức ăn liên quan tới tim, mà tim cũng có khả năng nếm thức ăn.
“Chúng ta có thể nhìn vào lưỡi để biết tim hoạt động như thế nào và tình trạng sức khỏe”, La Greca cho biết. “Chúng tôi mở rộng ý tưởng này theo hướng tim có thể nếm thức ăn thông qua máu – hormones và hóa chất khác, và những thứ như thế – có thể nói cho cơ thể biết cần chuẩn bị điều gì”.
Theo chuyên gia châm cứu Emma Suttie, thuộc Blue Buddha Acupuncture Sarasota ở Florida và tác giả của trang Lối Sống Trung Y (Chuyên chia sẻ tinh hoa Trung Quốc cổ xưa), tim và lưỡi cũng có liên hệ tới cách chúng ta trao đổi vấn đề.
“Khả năng nói chuyện rõ ràng cũng chính là một biểu hiện trực tiếp của Tim”, Bà cho biết.
Suttie mới gặp một bệnh nhân với nhiều dấu hiệu tim đang bị thương tổn: lo lắng, mất ngủ, và rất buồn. Các chứng bệnh bắt đầu một năm trước, ngay sau khi cha của bệnh nhân này qua đời sau tai nạn. Người này đứng rất gần cha mình lúc đó và rất khó chịu đựng những ngày sau đó.
“Cô tới từ một gia đình không chia sẻ nhiều về cảm xúc, thành ra cô cảm thấy cô không được phép biểu hiện đau buồn trước sự mất mát đau đớn này”, Sutte cho biết.
Thêm vào các loại thảo được và châm cứu để chữa lành mất cân bằng về tim, Suttie cho biết phần quan trọng nhất trong cách chữa trị là để cho bệnh nhân nói ra cảm xúc của mình.
“Trong suốt quá trình châm cứu, cô thường khóc khi còn nằm trên bàn, châm cứu làm giải phóng sự đau buồn tích tụ trong cơ thể”, Sutte đã nói. “Theo thời gian, các triệu chứng biến mất, và cô có khả năng suy nghĩ về người cha và cảm thấy niềm vui nhớ về ông thay vì đau buồn. Tất cả những điều này giúp đỡ để chữa lành tim và tái lập cân bằng để cô ấy có thể cảm thấy niềm vui sống lần nữa”.
Quả tim cân bằng
Whittle đã nêu ra trường hợp thần trí bị ảnh hưởng gần đây: Một người phụ nữ 50 tuổi bồn chồn lo lắng, tim đập nhanh, mất ngủ đã nhiều năm.
“Thần khí muốn sự yên bình và tĩnh”, Whittle cho biết. “trong trường hợp này, cô ấy đã có một công việc làm bản thân lo lắng, và nhận ra rằng đã tới lúc cô nên rời công việc và kiếm một nơi khác để tìm thấy niềm vui. Khi cô thay đổi phong cách sống, có một sự chuyển biến rất lớn”.
Dĩ nhiên, bỏ đi nơi khác không phải bao giờ cũng là một lựa chọn. Trong những trường hợp này, Whittle khuyến khích bệnh nhân học cách bình hòa nội tâm để có thể vượt qua sự căng thẳng.
“Bạn nên tập khí công, thái cực quyền, hoặc các bài tập thở. Bạn nên thay đổi các loại thức ăn và chắc chắn rằng đường huyết được quan tâm đúng mức để tránh căng thẳng”, Whittle cho biết.
Những cảm xúc như sợ hãi, thù hận, căm ghét có thể ảnh hưởng tới tim, trong khi niềm vui vốn là cảm xúc tự nhiên của tim. Nhưng điều quan trọng trong Đông Y là cái gì cũng nên bình hòa vừa phải. Y Thư cổ cảnh báo rằng vui quá cũng có thể làm hại tim.
“Một từ trong tiếng Anh có thể hợp với ý tưởng này là mania,” LaGreca đã nói. “Đây có thể là người nào đó bị rối loạn lưỡng cực và có vấn đề căng thẳng, nhưng cũng có thể có người có đời sống cực kỳ bận rộn với quá nhiều thứ quan tâm. Một tình trạng quá sức chịu đựng kéo dài sẽ ảnh hưởng tiêu cực tới tim.”
“Trong văn hóa Á Châu nhấn mạnh vào tu luyện sự bình hòa và tĩnh lặng. Đó là trái tim ở mức cân bằng. Cũng như thầy tu thực hành thiền định và có thể lướt trên những con sóng cảm xúc trong thế giới xung quanh.”
Chia sẻ bài viết này

WARC-Truncated: length

WARC-Identified-Payload-Type: text/html

Server: nginx

Vary: Cookie

X-hacker: If you're reading this, you should visit automattic.com/jobs and apply to join the fun, mention this header.

X-ac: 3.dca _dca


markdown: Th11 22 2016 Y Xuy Ngũ Nguyệt 57 Advertisements Share this:TwitterFacebookGoogleLike this:Số lượt thích Đang tải...

X-ac: 5.dca _dca