text:
Mangan
Mangan, là nguyên tố hóa học trong bảng tuần hoàn có ký hiệu Mn và số nguyên tử 25. Nó được tìm thấy ở dạng tự do trong tự nhiên (đôi khi kết hợp với sắt), và trong một số loại khoáng vật. Ở dạng nguyên tố tự do, mangan là kim loại quan trọng trong các hợp kim công nghiệp, đặc biệt là thép không gỉ.
Mangan phosphat được dùng để xử lý gỉ và chống ăn mòn trên thép. Tùy theo trạng thái ôxy hóa của nó, càc ion mangan có nhiều màu khác nhau và được dùng làm thuốc nhuộm trong công nghiệp. Các permanganat với các kim loại kiềm và kiềm thổ là các chất ôxy hóa mạnh. Mangan điôxít được dùng làm vật liệu catốt trong các pin và pin khô kiềm và tiêu chuẩn.
Các ion mangan(II) có chức năng làm cofactor trong một số enzyme ở sinh vật bậc cao, có vai trò quan trọng trong sự giải độc của các gốc peoxit tự do. Nguyên tố này cần thiết ở dạng vết trong các sinh vật sống. Khi hít phải Với lượng lớn hơn, mangan có thể gây hội chứng nhiễm độc ở động vật, gây tổn thương thần kinh mà đôi khi không thể phục hồi được.
Mục lục
Tính chất[sửa | sửa mã nguồn]
Tính chất vật lý[sửa | sửa mã nguồn]
Mangan là kim loại màu trắng xám, giống sắt. Nó là kim loại cứng và rất giòn, khó nóng chảy, nhưng lại bị ôxi hóa dễ dàng. Mangan kim loại chỉ có từ tính sau khi đã qua xử lý đặc biệt.[1] Kim loại mangan và các ion phổ biến của nó có tính chất thuận từ.[2]
Đồng vị[sửa | sửa mã nguồn]
Mangan tự nhiên là bao gồm 1 đồng vị bền 55Mn. 18 đồng vị phóng xạ đã được miêu tả đặc điểm trong đó đồng vị phóng xạ ổn định nhất là 53Mn có chu kì bán rã 3,7 triệu năm, 54Mn có chu kì bán rã 312,3 ngày, và 52Mn là 5,591 ngày. Tất cả các đồng vị phóng xạ còn lại có chu kì bán rã nhỏ hơn 3 giờ và phần lớn trong số này có chu kì bán rã nhỏ hơn 1 phút. Nguyên tố này cũng có 3 trạng thái meta state.[3]
Mangan là một phần trong nhóm các nguyên tố sắt, chúng được cho là đã được tổng hợp trong các sao lớn trong thời gian ngắn trước khi xảy ra vụ nổ siêu tân tinh.53Mn phân rã thành 53Cr với chu kì bán rã 3,7 triệu năm. Do nó có chu kì bán rã tương đối ngắn, 53Mn chỉ có một ít trong các đá do phản ứng của các tia vũ trụ lên sắt.[4] Các thành phần đồng vị mangan đặc biệt kết hợp với các hợp phần đồng vị crom và đã có những ứng dụng trong địa chất đồng vị và định tuổi đồng vị phóng xạ. Tỉ số đồng vị Mn–Cr cùng với bằng chứng từ 26Al và 107Pd về lịch sử ban đầu của Hệ Mặt Trời. Sự biến động về tỉ số 53Cr/52Cr và Mn/Cr trong một số thiên thạch ám chỉ tỉ số 53Mn/55Mn ban đầu rằng thành phần đồng vị Mn–Cr phải là kết quả tại chỗ của việc phân rã 53Mn trong các thiên thể phân dị. Do đó 53Mn cung cấp bằng chứng bổ sung cho quá trình tổng hợp hạt nhân tức thì trước sự hóa hợp của Hệ Mặt Trời.[3]
Các đồng vị của mangan xếp theo khối lượng nguyên tử từ 46 u (46Mn) đến 65 u (65Mn). Cơ chế phân rã ban đầu trước đồng vị bền phổ biến nhất 55Mn, là bắt electron và cơ chế phân rã ban đầu sau đó là phân rã beta.[3]
Tính chất hóa học[sửa | sửa mã nguồn]
Trạng thái ôxi hóa phổ biến của nó là +2, +3, +4, +6 và +7, mặc dù trạng thái ôxi hóa từ +1 đến +7 đã được ghi nhận. Mn2+ thường tương tác với Mg2+ trong các hệ thống sinh học, và các hợp chất có mangan mang trạng thái ôxi hóa +7 là những tác nhân ôxi hóa mạnh như Mn2O7.[1] Các hợp chất có trạng thái ôxy hóa +5 (lam) và +6 (lục) là các chất ôxy hóa mạnh.
Trạng thái ôxy hóa ổn định nhất là mangan +2, nó có màu hồng nhạt, và một số hợp chất mangan (II) đã được biết như mangan(II) sulfat (MnSO4) và manganese(II) clorua (MnCl2). Trạng thái ôxy hóa này cũng được gặp trong khoáng rhodochrosit, (mangan(II) carbonat). Trạng thái ôxy hóa +2 là trạng thái được sử dụng trong các sinh vật sống cho chức năng cảm giác; các trạng thái khác đều là chất độc đối với cơ thể con người.[5]
Ứng dụng[sửa | sửa mã nguồn]
Mangan có vai trò quan trọng trong sản xuất sắt thép vì có tác dụng khử lưu huỳnh, khử ôxi, và mang những đặc tính của hợp kim. Luyện thép[7], và cả luyện sắt, sử dụng nhiều mangan nhất (chiếm khoảng 85-90% tổng nhu cầu)[8]. Trong những mục đích khác, mangan là thành phần chủ yếu trong việc sản xuất thép không rỉ với chi phí thấp[9][10], và có trong hợp kim nhôm. Nó còn được thêm vào dầu hỏa để giảm tiếng nổ lọc xọc cho động cơ. Mangan đioxít được sử dụng trong pin khô, hoặc làm chất xúc tác. Mangan được dùng để tẩy màu thủy tinh (loại bỏ màu xanh lục do sắt tạo ra), hoặc tạo màu tím cho thủy tinh. Mangan ôxít là một chất nhuộm màu nâu, dùng để chế tạo sơn, và là thành phần của màu nâu đen tự nhiên. Kali pemanganat là chất ôxi hóa mạnh, dùng làm chất tẩy uế trong hóa học và y khoa. Phốtphát hóa mangan là phương pháp chống rỉ và ăn mòn cho thép. Nó thường hay được dùng để sản xuất tiền xu. Những loại tiền xu duy nhất có sử dụng mangan là đồng xu niken "thời chiến" ("Wartime" nickel) từ năm 1942 đến 1945[11], và đồng xu đôla Sacagawea (từ năm 2000 đến nay)[12]. Trình độ ứng dụng mangan ở Hoa Kỳ vẫn không có nhiều thay đổi. Hiện nay, không có giải pháp công nghệ thực tế nào có thể thay thế mangan bằng chất liệu khác hay sử dụng các trầm tích trong nước hoặc các công nghệ làm giàu khác để giảm hoàn toàn sự phụ thuộc của Hoa Kỳ vào các quốc gia khác đối với quặng mangan.
Chất liệu thay thế: Mangan không có chất liệu thay thế thỏa mãn nào trong những ứng dụng lớn. Trong những ứng dụng nhỏ, kẽm hoặc vanađi có thể thay thế được cho phương pháp phốtphát hóa mangan.
Các hợp chất mangan được sử dụng để làm chất tạo màu và nhuộm màu cho gốm và thủy tinh. Màu nâu của gốm đôi khi dựa vào các hợp chất mangan.[13] Trong ngành công nghiệp thủy tinh, các hợp chất mangan được dùng cho 2 hiệu ứng. Mangan(III) phản ứng với sắt(II) để tạo ra màu lục đậm trong thủy tinh bằng cách tạo ra sắt(III) ít màu hơn và màu hồng nhạt của mangan(II) kết hợp với màu còn lại của sắt (III).[14]
Phân bố và sản xuất[sửa | sửa mã nguồn]
Mangan chiếm khoảng 1000 ppm (0,1%) trong vỏ Trái Đất, đứng hàng thứ 12 về mức độ phổ biến của các nguyên tố ở đây.[15] Đất chứa 7–9000 ppm mangan với hàm lượng trung bình 440 ppm.[15] Nước biển chỉ chứa 10 ppm mangan và trong khí quyển là 0,01 µg/m3.[15] Mangan có mặt chủ yếu trong pyrolusit (MnO2), braunit, (Mn2+Mn3+6)(SiO12),[16] psilomelan (Ba,H2O)2Mn5O10, và ít hơn trong rhodochrosit (MnCO3).
Quặng mangan quan trọng nhất là pyrolusit (MnO2). Các quặng quan trọng khác thường có sự phân bố liên quan đến các quặng sắt.[1] Các nguồn trên đất liền lớn nhưng phân bố không đồng đều. Khoảng 80% nguồn tài nguyên mangan đã được biết trên thế giới được tìm thấy ở Nam Phi, các mỏ mangan khác ở Ukraina, Úc, Ấn Độ, Trung Quốc, Gabonvà Brasil.[17] Năm 1978, người ta đã tính có 500 tỉ tấn mangan dạng thận ở đáy biển.[18] những nỗ lực tìm phương pháp có hiệu quả kinh tế để thu hồi mangan dạng thận này đã bị bỏ lửng trong thập niên 1970.[19]
Mangan được khai thác ở Nam Phi, Úc, Trung Quốc, Brasil, Gabon, Ukraine, Ấn Độ, Ghana và Kazakhstan. Nguồn nhập khẩu của Hoa Kỳ (1998–2001) từ: 1/ quặng mangan: Gabon, 70%; Nam Phi, 10%; Úc, 9%; Mexico, 5%; và nguồn khác, 6%. 2/ Ferromangan: Nam Phi, 47%; Pháp, 22%; Mexico, 8%; Úc, 8%; và nguồn khác, 15%. Mangan chứa trong các nguồn nhập khẩu gồm: Nam Phi, 31%; Gabon, 21%; Úc, 13%; Mexico, 8%; và nguồn khác, 27%.[9][17]
Về sản xuất ferromangan, quặng mangan được trộn với quặng sắt và cacbon, sau đó khử hoặc trong lò cao hoặc trong lò điện hồ quang.[20] Ferromangan được tạo ra có hàm lượng mangan từ 30 đến 80%.[1] Mangan tinh khiết được dùng để sản xuất các hợp kim không chứa sắt, được sản xuất bằng cách cho quặng mangan đã được ngâm chiết với axit sulfuric và tiếp theo là xử lý bằng điện triết.[8]
Vai trò sinh học[sửa | sửa mã nguồn]
Mangan là nguyên tố đóng vai trò thiết yếu trong tất cả dạng sống.[15] Các lớp enzyme có các đồng yếu tố mangan rất rộng bao gồm oxidoreductases, transferases, hydrolases, lyases, isomerases, ligases, lectins, và integrins. Sao chép ngược của một số retrovirus (không phải lentivirus như HIV) chứa mangan. Polypeptitde chứa mangan nổi tiếng có thể là arginase, diphtheria toxin, và superoxide dismutase (Mn-SOD) chứa Mn.[21]
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ a ă â b Holleman, Arnold F.; Wiberg, Egon; Wiberg, Nils; (1985). “Mangan”. Lehrbuch der Anorganischen Chemie (bằng tiếng Đức) . Walter de Gruyter. tr. 1110–1117. ISBN 3-11-007511-3.
- ^ Lide, David R. (2004). Magnetic susceptibility of the elements and inorganic compounds, in Handbook of Chemistry and Physics (PDF). CRC press. ISBN 0849304857.
- ^ a ă â Audi, Georges (2003). “The NUBASE Evaluation of Nuclear and Decay Properties”. Nuclear Physics A (Atomic Mass Data Center) 729: 3–128. Bibcode:2003NuPhA.729....3A. doi:10.1016/j.nuclphysa.2003.11.001.
- ^ Schaefer, Jeorg; et. al (2006). “Terrestrial manganese-53 — A new monitor of Earth surface processes”. Earth and Planetary Science Letters 251 (3–4): 334–345. Bibcode:2006E&PSL.251..334S. doi:10.1016/j.epsl.2006.09.016.
- ^ Rayner-Canham, Geoffrey and Overton, Tina Descriptive Inorganic Chemistry, Macmillan, 2003. p. 491 ISBN 0716746204.
- ^ Schmidt, Max (1968). “VII. Nebengruppe”. Anorganische Chemie II. (bằng tiếng Đức). Wissenschaftsverlag. tr. 100–109.
- ^ Verhoeven, John D. (2007). Steel metallurgy for the non-metallurgist. Materials Park, Ohio: ASM International. tr. 56–57. ISBN 9780871708588.
- ^ a ă Zhang, Wensheng; Cheng, Chu Yong (2007). “Manganese metallurgy review. Part I: Leaching of ores/secondary materials and recovery of electrolytic/chemical manganese dioxide”. Hydrometallurgy 89: 137–159. doi:10.1016/j.hydromet.2007.08.010.
- ^ a ă Corathers, Lisa A. (tháng 6 năm 2008). “2006 Minerals Yearbook: Manganese” (PDF). Washington, D.C.: United States Geological Survey. Truy cập ngày 30 tháng 4 năm 2009.
- ^ Dastur, Y. N.; Leslie, W. C. (1981). “Mechanism of work hardening in Hadfield manganese steel”. Metallurgical Transactions A 12 (5): 749. Bibcode:1981MTA....12..749D. doi:10.1007/BF02648339.
- ^ Kuwahara, Raymond T.; Skinner III, Robert B.; Skinner Jr., Robert B. (2001). “Nickel coinage in the United States”. Western Journal of Medicine 175 (2): 112–114. PMC 1071501. PMID 11483555. doi:10.1136/ewjm.175.2.112.
- ^ “Design of the Sacagawea dollar”. United States Mint. Truy cập ngày 4 tháng 5 năm 2009.
- ^ Shepard, Anna Osler (1956). “Manganese and Iron–Manganese Paints”. Ceramics for the archaeologist. Carnegie Institution of Washington. tr. 40–42. ISBN 9780872796201.
- ^ Mccray, W. Patrick (1998). “Glassmaking in renaissance Italy: The innovation of venetian cristallo”. Journal of the Minerals, Metals and Materials Society 50 (5): 14. Bibcode:1998JOM....50e..14M. doi:10.1007/s11837-998-0024-0.
- ^ a ă â b Emsley, John (2001). “Manganese”. Nature's Building Blocks: An A-Z Guide to the Elements. Oxford, UK: Oxford University Press. tr. 249–253. ISBN 0-19-850340-7. Lỗi chú thích: Thẻ
<ref>không hợp lệ: tên “Emsley2001” được định rõ nhiều lần, mỗi lần có nội dung khác Lỗi chú thích: Thẻ
<ref>không hợp lệ: tên “Emsley2001” được định rõ nhiều lần, mỗi lần có nội dung khác Lỗi chú thích: Thẻ
<ref>không hợp lệ: tên “Emsley2001” được định rõ nhiều lần, mỗi lần có nội dung khác
- ^ Bhattacharyya, P. K.; Dasgupta, Somnath; Fukuoka, M.; Roy Supriya (1984). “Geochemistry of braunite and associated phases in metamorphosed non-calcareous manganese ores of India”. Contributions to Mineralogy and Petrology 87 (1): 65–71. doi:10.1007/BF00371403.
- ^ a ă Corathers, Lisa A. (2009). “Mineral Commodity Summaries 2009: Manganese” (PDF). United States Geological Survey. Truy cập ngày 30 tháng 4 năm 2009.
- ^ Wang, X; Schröder, Hc; Wiens, M; Schlossmacher, U; Müller, We (2009). “Manganese/polymetallic nodules: micro-structural characterization of exolithobiontic- and endolithobiontic microbial biofilms by scanning electron microscopy.”. Micron (Oxford, England: 1993) 40 (3): 350–358. ISSN 0968-4328. PMID 19027306. doi:10.1016/j.micron.2008.10.005.
- ^ United Nations Ocean Economics and Technology Office, Technology Branch, United Nations (1978). Manganese Nodules: Dimensions and Perspectives. Springer. ISBN 9789027705006.
- ^ Corathers, L. A.; Machamer, J. F. (2006). “Manganese”. Industrial Minerals & Rocks: Commodities, Markets, and Uses (ấn bản 7). SME. tr. 631–636. ISBN 9780873352338.
- ^ Law, N.; Caudle, M; Pecoraro, V (1998). “Manganese Redox Enzymes and Model Systems: Properties, Structures, and Reactivity” 46. tr. 305. doi:10.1016/S0898-8838(08)60152-X.

markdown:
# Mangan
[Măng gan](/w/index.php?title=M%C4%83ng_gan&redirect=no))
|Mangan,
|25Mn
|
|![]()
[ký hiệu](/wiki/K%C3%BD_hi%E1%BB%87u_h%C3%B3a_h%E1%BB%8Dc) [/](https://en.wikipedia.org/wiki/Help:IPA_for_English) [ˈ](https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:IPA_for_English#Key) [m](https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:IPA_for_English#Key) [æ](https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:IPA_for_English#Key) [ŋ](https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:IPA_for_English#Key) [ɡ](https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:IPA_for_English#Key) [ən](https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:IPA_for_English#Key) [iː](https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:IPA_for_English#Key) [z](https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:IPA_for_English#Key) [/](https://en.wikipedia.org/wiki/Help:IPA_for_English) *MANG-gən-neez* [bảng tuần hoàn](/wiki/B%E1%BA%A3ng_tu%E1%BA%A7n_ho%C3%A0n)
|
|
[Số nguyên tử](/wiki/S%E1%BB%91_nguy%C3%AAn_t%E1%BB%AD)( *Z*) [Khối lượng nguyên tử chuẩn](/wiki/Nguy%C3%AAn_t%E1%BB%AD_l%C6%B0%E1%BB%A3ng)(±) ( *A* r) [Phân loại](/w/index.php?title=Ph%C3%A2n_lo%E1%BA%A1i_(h%C3%B3a_h%E1%BB%8Dc)&action=edit&redlink=1) [kim loại chuyển tiếp](/wiki/Kim_lo%E1%BA%A1i_chuy%E1%BB%83n_ti%E1%BA%BFp) [Nhóm](/wiki/Nh%C3%B3m_(b%E1%BA%A3ng_tu%E1%BA%A7n_ho%C3%A0n)), [phân lớp](/wiki/Ph%C3%A2n_l%E1%BB%9Bp_(v%E1%BB%8F_nguy%C3%AAn_t%E1%BB%AD)) [7](/wiki/Nh%C3%B3m_nguy%C3%AAn_t%E1%BB%91_7), [d](/wiki/Ph%C3%A2n_l%E1%BB%9Bp_(v%E1%BB%8F_nguy%C3%AAn_t%E1%BB%AD)_d) [Chu kỳ](/wiki/Chu_k%E1%BB%B3_(b%E1%BA%A3ng_tu%E1%BA%A7n_ho%C3%A0n)) [Chu kỳ 4](/wiki/Chu_k%E1%BB%B3_nguy%C3%AAn_t%E1%BB%91_4) [Cấu hình electron](/wiki/C%E1%BA%A5u_h%C3%ACnh_electron) [Ar](/wiki/Agon)] 4s 23d 5 [Màu sắc](/wiki/M%C3%A0u_s%E1%BA%AFc) [Trạng thái vật chất](/wiki/Tr%E1%BA%A1ng_th%C3%A1i_v%E1%BA%ADt_ch%E1%BA%A5t) [Chất rắn](/wiki/Ch%E1%BA%A5t_r%E1%BA%AFn) [Nhiệt độ nóng chảy](/wiki/Nhi%E1%BB%87t_%C4%91%E1%BB%99_n%C3%B3ng_ch%E1%BA%A3y) [K](/wiki/Kelvin)(1246 °C, 2275 °F) [Nhiệt độ sôi](/wiki/Nhi%E1%BB%87t_%C4%91%E1%BB%99_bay_h%C6%A1i) [Mật độ](/wiki/Kh%E1%BB%91i_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_ri%C3%AAng) **·**cm −3(ở 0 °C, 101.325 [kPa](/wiki/Pascal_(%C4%91%C6%A1n_v%E1%BB%8B))) **·**cm −3 [Nhiệt lượng nóng chảy](/wiki/Nhi%E1%BB%87t_n%C3%B3ng_ch%E1%BA%A3y) [kJ](/w/index.php?title=Joule_tr%C3%AAn_mole&action=edit&redlink=1) **·**mol −1 [Nhiệt bay hơi](/wiki/Nhi%E1%BB%87t_bay_h%C6%A1i) **·**mol −1 [Nhiệt dung](/wiki/Nhi%E1%BB%87t_dung) **·**mol −1 **·**K −1
|P (Pa)||1||10||100||1 k||10 k||100 k|
|ở T (K)||1228||1347||1493||1691||1955||2333|[Trạng thái ôxy hóa](/wiki/Tr%E1%BA%A1ng_th%C3%A1i_%C3%B4xy_h%C3%B3a) **7**, 6, 5, **4**, 3, **2**, 1, -1, -2, -3 [Axít](/wiki/Ax%C3%ADt), [bazơ](/wiki/Baz%C6%A1)hay lưỡng tính tùy vào [trạng thái ôxy hóa](/wiki/Tr%E1%BA%A1ng_th%C3%A1i_%C3%B4xy_h%C3%B3a) [Độ âm điện](/wiki/%C4%90%E1%BB%99_%C3%A2m_%C4%91i%E1%BB%87n) [Năng lượng ion hóa](/wiki/N%C4%83ng_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_ion_h%C3%B3a) −1
Thứ hai: 1509,0 kJ·mol
−1
Thứ ba: 3248 kJ·mol
−1 [Bán kính cộng hoá trị](/wiki/B%C3%A1n_k%C3%ADnh_c%E1%BB%99ng_ho%C3%A1_tr%E1%BB%8B) [127](/w/index.php?title=1_E-10_m&action=edit&redlink=1) [pm](/wiki/Pic%C3%B4m%C3%A9t) [Bán kính liên kết cộng hóa trị](/wiki/B%C3%A1n_k%C3%ADnh_li%C3%AAn_k%E1%BA%BFt_c%E1%BB%99ng_h%C3%B3a_tr%E1%BB%8B) [139±5 (low spin), 161±8 (high spin)](/w/index.php?title=1_E-10_m&action=edit&redlink=1)pm [Cấu trúc tinh thể](/wiki/C%E1%BA%A5u_tr%C3%BAc_tinh_th%E1%BB%83) [Lập phương tâm khối](/wiki/H%E1%BB%87_tinh_th%E1%BB%83_l%E1%BA%ADp_ph%C6%B0%C6%A1ng) [Vận tốc âm thanh](/wiki/V%E1%BA%ADn_t%E1%BB%91c_%C3%A2m_thanh) **·**s −1(ở 20 °C) [Độ giãn nở nhiệt](/wiki/%C4%90%E1%BB%99_gi%C3%A3n_n%E1%BB%9F_nhi%E1%BB%87t) **·**m −1 **·**K −1(ở 25 °C) [Độ dẫn nhiệt](/wiki/%C4%90%E1%BB%99_d%E1%BA%ABn_nhi%E1%BB%87t) **·**m −1 **·**K −1 [Điện trở suất](/wiki/%C4%90i%E1%BB%87n_tr%E1%BB%9F_su%E1%BA%A5t) **·**m [Tính chất từ](/wiki/T%E1%BB%AB_h%E1%BB%8Dc) [Thuận từ](/wiki/Thu%E1%BA%ADn_t%E1%BB%AB) [Mô đun Young](/wiki/M%C3%B4_%C4%91un_Young) [Mô đun nén](/w/index.php?title=M%C3%B4_%C4%91un_n%C3%A9n&action=edit&redlink=1) [Độ cứng theo thang Mohs](/wiki/Thang_%C4%91%E1%BB%99_c%E1%BB%A9ng_Mohs) [Độ cứng theo thang Brinell](/w/index.php?title=Thang_%C4%91%E1%BB%99_c%E1%BB%A9ng_Brinell&action=edit&redlink=1) [Số đăng ký CAS](/wiki/S%E1%BB%91_%C4%91%C4%83ng_k%C3%BD_CAS)
|
|[NA](/w/index.php?title=Ngu%E1%BB%93n_t%E1%BB%B1_nhi%C3%AAn&action=edit&redlink=1) [Chu kỳ bán rã](/wiki/Chu_k%E1%BB%B3_b%C3%A1n_r%C3%A3) [DM](/wiki/Ph%C3%B3ng_x%E1%BA%A1) [DE](/wiki/N%C4%83ng_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_ph%C3%A2n_r%C3%A3)( [MeV](/wiki/Electronvolt)) [DP](/wiki/S%E1%BA%A3n_ph%E1%BA%A9m_ph%C3%A2n_r%C3%A3) 52Mn [Tổng hợp](/w/index.php?title=T%E1%BB%95ng_h%E1%BB%A3p&action=edit&redlink=1) [ε](/w/index.php?title=Electron_capture&action=edit&redlink=1) 52 [Cr](/wiki/Crom) [β](/w/index.php?title=Positron_emission&action=edit&redlink=1) + 52 [Cr](/wiki/Crom) [γ](/wiki/Gamma_ray) 53Mn [Tổng hợp](/w/index.php?title=T%E1%BB%95ng_h%E1%BB%A3p&action=edit&redlink=1) 6năm [ε](/w/index.php?title=Electron_capture&action=edit&redlink=1) 53 [Cr](/wiki/Crom) 54Mn [Tổng hợp](/w/index.php?title=T%E1%BB%95ng_h%E1%BB%A3p&action=edit&redlink=1) [ε](/w/index.php?title=Electron_capture&action=edit&redlink=1) 54 [Cr](/wiki/Crom) [γ](/wiki/Gamma_ray) 55Mn 55Mn ổn định với 30 [neutron](/wiki/Neutron) **Mangan**, là [nguyên tố hóa học](/wiki/Nguy%C3%AAn_t%E1%BB%91_h%C3%B3a_h%E1%BB%8Dc) trong [bảng tuần hoàn](/wiki/B%E1%BA%A3ng_tu%E1%BA%A7n_ho%C3%A0n) có ký hiệu **Mn** và [số nguyên tử](/wiki/S%E1%BB%91_nguy%C3%AAn_t%E1%BB%AD) 25. Nó được tìm thấy ở dạng tự do trong tự nhiên (đôi khi kết hợp với sắt), và trong một số loại khoáng vật. Ở dạng nguyên tố tự do, mangan là kim loại quan trọng trong các hợp kim công nghiệp, đặc biệt là thép không gỉ. [Mangan phosphat](/w/index.php?title=Mangan_phosphat&action=edit&redlink=1) được dùng để xử lý gỉ và chống ăn mòn trên thép. Tùy theo trạng thái ôxy hóa của nó, càc ion mangan có nhiều màu khác nhau và được dùng làm [thuốc nhuộm](/wiki/Thu%E1%BB%91c_nhu%E1%BB%99m) trong công nghiệp. Các [permanganat](/wiki/Permanganat) với các [kim loại kiềm](/wiki/Kim_lo%E1%BA%A1i_ki%E1%BB%81m) và [kiềm thổ](/wiki/Kim_lo%E1%BA%A1i_ki%E1%BB%81m_th%E1%BB%95) là các chất ôxy hóa mạnh. Mangan điôxít được dùng làm vật liệu catốt trong các pin và [pin khô](/wiki/Pin_kh%C3%B4) kiềm và tiêu chuẩn.
Các ion mangan(II) có chức năng làm
*cofactor* trong một số enzyme ở sinh vật bậc cao, có vai trò quan trọng trong sự giải độc của các gốc [peoxit](/w/index.php?title=Peoxit&action=edit&redlink=1) tự do. Nguyên tố này cần thiết ở dạng vết trong các sinh vật sống. Khi hít phải Với lượng lớn hơn, mangan có thể gây [hội chứng nhiễm độc](/w/index.php?title=Ng%E1%BB%99_%C4%91%E1%BB%99c_mangan&action=edit&redlink=1) ở động vật, gây tổn thương thần kinh mà đôi khi không thể phục hồi được.
## Mục lục
## Tính chất[
[sửa](/w/index.php?title=Mangan&veaction=edit§ion=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Mangan&action=edit§ion=1)]
### Tính chất vật lý[
[sửa](/w/index.php?title=Mangan&veaction=edit§ion=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Mangan&action=edit§ion=2)]
Mangan là kim loại màu trắng xám, giống sắt. Nó là kim loại cứng và rất giòn, khó nóng chảy, nhưng lại bị ôxi hóa dễ dàng. Mangan kim loại chỉ có từ tính sau khi đã qua xử lý đặc biệt.
Kim loại mangan và các ion phổ biến của nó có tính chất [1] [thuận từ](/wiki/Thu%E1%BA%ADn_t%E1%BB%AB). [[2]](#cite_note-magnet-2)
### Đồng vị[
[sửa](/w/index.php?title=Mangan&veaction=edit§ion=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Mangan&action=edit§ion=3)]
Mangan tự nhiên là bao gồm 1 đồng vị bền
55Mn. 18 đồng vị phóng xạ đã được miêu tả đặc điểm trong đó đồng vị phóng xạ ổn định nhất là 53Mn có [chu kì bán rã](/wiki/Chu_k%C3%AC_b%C3%A1n_r%C3%A3) 3,7 triệu năm, 54Mn có chu kì bán rã 312,3 ngày, và 52Mn là 5,591 ngày. Tất cả các đồng vị phóng xạ còn lại có chu kì bán rã nhỏ hơn 3 giờ và phần lớn trong số này có chu kì bán rã nhỏ hơn 1 phút. Nguyên tố này cũng có 3 trạng thái [meta state](/w/index.php?title=Meta_state&action=edit&redlink=1). [[3]](#cite_note-Audi-3)
Mangan là một phần trong nhóm các nguyên tố sắt, chúng được cho là đã được tổng hợp trong các
[sao](/wiki/Sao) lớn trong thời gian ngắn trước khi xảy ra vụ nổ [siêu tân tinh](/wiki/Si%C3%AAu_t%C3%A2n_tinh). 53Mn phân rã thành 53 [Cr](/wiki/Crom) với chu kì bán rã 3,7 triệu năm. Do nó có chu kì bán rã tương đối ngắn, 53Mn chỉ có một ít trong các đá do phản ứng của các [tia vũ trụ](/wiki/B%E1%BB%A9c_x%E1%BA%A1_v%C5%A9_tr%E1%BB%A5) lên [sắt](/wiki/S%E1%BA%AFt). Các thành phần đồng vị mangan đặc biệt kết hợp với các hợp phần đồng vị [4] [crom](/wiki/Crom)và đã có những ứng dụng trong [địa chất đồng vị](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%8Ba_ch%E1%BA%A5t_%C4%91%E1%BB%93ng_v%E1%BB%8B&action=edit&redlink=1)và [định tuổi đồng vị phóng xạ](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%8Bnh_tu%E1%BB%95i_%C4%91%E1%BB%93ng_v%E1%BB%8B_ph%C3%B3ng_x%E1%BA%A1&action=edit&redlink=1). Tỉ số đồng vị Mn–Cr cùng với bằng chứng từ 26 [Al](/wiki/Nh%C3%B4m)và 107 [Pd](/wiki/Palladi)về lịch sử ban đầu của [Hệ Mặt Trời](/wiki/H%E1%BB%87_M%E1%BA%B7t_Tr%E1%BB%9Di). Sự biến động về tỉ số 53Cr/ 52Cr và Mn/Cr trong một số [thiên thạch](/wiki/Thi%C3%AAn_th%E1%BA%A1ch)ám chỉ tỉ số 53Mn/ 55Mn ban đầu rằng thành phần đồng vị Mn–Cr phải là kết quả *tại chỗ*của việc phân rã 53Mn trong các thiên thể phân dị. Do đó 53Mn cung cấp bằng chứng bổ sung cho quá trình [tổng hợp hạt nhân](/wiki/Ph%E1%BA%A3n_%E1%BB%A9ng_t%E1%BB%95ng_h%E1%BB%A3p_h%E1%BA%A1t_nh%C3%A2n)tức thì trước sự hóa hợp của [Hệ Mặt Trời](/wiki/H%E1%BB%87_M%E1%BA%B7t_Tr%E1%BB%9Di). [[3]](#cite_note-Audi-3)
Các đồng vị của mangan xếp theo
[khối lượng nguyên tử](/wiki/Nguy%C3%AAn_t%E1%BB%AD_l%C6%B0%E1%BB%A3ng) từ 46 [u](/wiki/U_(%C4%91%E1%BB%8Bnh_h%C6%B0%E1%BB%9Bng)) ( 46Mn) đến 65 u ( 65Mn). [Cơ chế phân rã](/w/index.php?title=C%C6%A1_ch%E1%BA%BF_ph%C3%A2n_r%C3%A3&action=edit&redlink=1) ban đầu trước đồng vị bền phổ biến nhất 55Mn, là [bắt electron](/wiki/B%E1%BA%AFt_electron) và cơ chế phân rã ban đầu sau đó là [phân rã beta](/wiki/Ph%C3%A2n_r%C3%A3_beta). [[3]](#cite_note-Audi-3)
### Tính chất hóa học[
[sửa](/w/index.php?title=Mangan&veaction=edit§ion=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Mangan&action=edit§ion=4)]
Trạng thái
[ôxi hóa](/wiki/%C3%94xi_h%C3%B3a) phổ biến của nó là +2, +3, +4, +6 và +7, mặc dù trạng thái ôxi hóa từ +1 đến +7 đã được ghi nhận. Mn 2+ thường tương tác với Mg 2+ trong các hệ thống sinh học, và các hợp chất có mangan mang trạng thái ôxi hóa +7 là những tác nhân ôxi hóa mạnh như Mn 2O 7. Các hợp chất có trạng thái ôxy hóa +5 (lam) và +6 (lục) là các chất ôxy hóa mạnh. [1]
Trạng thái ôxy hóa ổn định nhất là mangan +2, nó có màu hồng nhạt, và một số hợp chất mangan (II) đã được biết như
[mangan(II) sulfat](/wiki/Mangan(II)_sulfat) (MnSO 4) và [manganese(II) clorua](/w/index.php?title=Manganese(II)_clorua&action=edit&redlink=1) (MnCl 2). Trạng thái ôxy hóa này cũng được gặp trong khoáng [rhodochrosit](/wiki/Rhodochrosit), ( [mangan(II) carbonat](/w/index.php?title=Mangan(II)_carbonat&action=edit&redlink=1)). Trạng thái ôxy hóa +2 là trạng thái được sử dụng trong các sinh vật sống cho chức năng cảm giác; các trạng thái khác đều là chất độc đối với cơ thể con người. [[5]](#cite_note-5)
|Các trạng thái ôxy hóa của mangan
|
|
|0 |
|2(CO) 10 5[Mn(CN) 6NO] **+2** [MnCl](/w/index.php?title=Manganese(II)_chloride&action=edit&redlink=1) 2 [MnF](/w/index.php?title=Manganese(III)_fluoride&action=edit&redlink=1) 3 [MnO](/w/index.php?title=Manganese_dioxide&action=edit&redlink=1) 2 [K](/w/index.php?title=Potassium_hypomanganate&action=edit&redlink=1) 3MnO 4 [K](/w/index.php?title=Potassium_manganate&action=edit&redlink=1) 2MnO 4 [KMnO](/w/index.php?title=Potassium_permanganate&action=edit&redlink=1) 4
## Ứng dụng[
[sửa](/w/index.php?title=Mangan&veaction=edit§ion=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Mangan&action=edit§ion=5)]
Mangan có vai trò quan trọng trong sản xuất sắt thép vì có tác dụng khử lưu huỳnh, khử ôxi, và mang những đặc tính của hợp kim. Luyện thép
, và cả luyện sắt, sử dụng nhiều mangan nhất (chiếm khoảng 85-90% tổng nhu cầu) [7] . Trong những mục đích khác, mangan là thành phần chủ yếu trong việc sản xuất thép không rỉ với chi phí thấp [[8]](#cite_note-hydrometI-8) [[9]](#cite_note-MangUSGS2006-9) , và có trong hợp kim nhôm. Nó còn được thêm vào dầu hỏa để giảm tiếng nổ lọc xọc cho động cơ. Mangan đioxít được sử dụng trong pin khô, hoặc làm chất xúc tác. Mangan được dùng để tẩy màu thủy tinh (loại bỏ màu xanh lục do sắt tạo ra), hoặc tạo màu tím cho thủy tinh. [[10]](#cite_note-10) [Mangan ôxít](/w/index.php?title=Mangan_%C3%B4x%C3%ADt&action=edit&redlink=1)là một chất nhuộm màu nâu, dùng để chế tạo sơn, và là thành phần của màu nâu đen tự nhiên. [Kali pemanganat](/wiki/Kali_pemanganat)là chất ôxi hóa mạnh, dùng làm chất tẩy uế trong hóa học và y khoa. [Phốtphát](/wiki/Ph%E1%BB%91tpho)hóa mangan là phương pháp chống rỉ và ăn mòn cho thép. Nó thường hay được dùng để sản xuất tiền xu. Những loại tiền xu duy nhất có sử dụng mangan là đồng xu niken "thời chiến" ("Wartime" nickel) từ năm 1942 đến 1945 , và đồng xu đôla Sacagawea (từ năm 2000 đến nay) [[11]](#cite_note-11) . Trình độ ứng dụng mangan ở Hoa Kỳ vẫn không có nhiều thay đổi. Hiện nay, không có giải pháp công nghệ thực tế nào có thể thay thế mangan bằng chất liệu khác hay sử dụng các trầm tích trong nước hoặc các công nghệ làm giàu khác để giảm hoàn toàn sự phụ thuộc của Hoa Kỳ vào các quốc gia khác đối với quặng mangan. [[12]](#cite_note-12)
Chất liệu thay thế: Mangan không có chất liệu thay thế thỏa mãn nào trong những ứng dụng lớn. Trong những ứng dụng nhỏ,
[kẽm](/wiki/K%E1%BA%BDm) hoặc [vanađi](/wiki/Vanadi) có thể thay thế được cho phương pháp phốtphát hóa mangan.
Các hợp chất mangan được sử dụng để làm chất tạo màu và nhuộm màu cho gốm và thủy tinh. Màu nâu của gốm đôi khi dựa vào các hợp chất mangan.
Trong ngành công nghiệp thủy tinh, các hợp chất mangan được dùng cho 2 hiệu ứng. Mangan(III) phản ứng với sắt(II) để tạo ra màu lục đậm trong thủy tinh bằng cách tạo ra sắt(III) ít màu hơn và màu hồng nhạt của mangan(II) kết hợp với màu còn lại của sắt (III). [13] [[14]](#cite_note-ItGlass-14)
## Phân bố và sản xuất[
[sửa](/w/index.php?title=Mangan&veaction=edit§ion=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Mangan&action=edit§ion=6)]
Mangan chiếm khoảng 1000
[ppm](/wiki/PPM) (0,1%) trong [vỏ Trái Đất](/w/index.php?title=V%E1%BB%8F_Tr%C3%A1i_%C4%90%E1%BA%A5t&action=edit&redlink=1), đứng hàng thứ 12 về mức độ phổ biến của các nguyên tố ở đây. Đất chứa 7–9000 ppm mangan với hàm lượng trung bình 440 ppm. [15] Nước biển chỉ chứa 10 ppm mangan và trong khí quyển là 0,01 µg/m [[15]](#cite_note-Emsley2001-15) 3. Mangan có mặt chủ yếu trong [[15]](#cite_note-Emsley2001-15) [pyrolusit](/wiki/Pyrolusit)( [MnO](/w/index.php?title=Mangan(IV)_%C3%B4xit&action=edit&redlink=1)), 2 [braunit](/w/index.php?title=Braunit&action=edit&redlink=1), (Mn 2+Mn 3+ 6)(SiO 12), [[16]](#cite_note-16) [psilomelan](/w/index.php?title=Psilomelan&action=edit&redlink=1)(Ba,H 2O) 2Mn 5O 10, và ít hơn trong [rhodochrosit](/wiki/Rhodochrosit)( [MnCO](/wiki/Mangan(II)_cacbonat)). 3
|
|
Quặng mangan quan trọng nhất là pyrolusit (
[MnO 2](/w/index.php?title=Mangan(IV)_%C3%B4xit&action=edit&redlink=1)). Các quặng quan trọng khác thường có sự phân bố liên quan đến các quặng sắt. Các nguồn trên đất liền lớn nhưng phân bố không đồng đều. Khoảng 80% nguồn tài nguyên mangan đã được biết trên thế giới được tìm thấy ở [[1]](#cite_note-Holl-1) [Nam Phi](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Nam_Phi), các mỏ mangan khác ở [Ukraina](/wiki/Ukraina), [Úc](/wiki/%C3%9Ac), [Ấn Độ](/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99), [Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c), [Gabonvà](/wiki/Gabon) [Brasil](/wiki/Brasil). Năm 1978, người ta đã tính có 500 tỉ tấn mangan dạng thận ở [[17]](#cite_note-USGSMCS2009-17) [đáy biển](/wiki/%C4%90%C3%A1y_bi%E1%BB%83n). những nỗ lực tìm phương pháp có hiệu quả kinh tế để thu hồi mangan dạng thận này đã bị bỏ lửng trong thập niên 1970. [[18]](#cite_note-18) [[19]](#cite_note-19)
Mangan được khai thác ở Nam Phi, Úc, Trung Quốc, Brasil, Gabon, Ukraine, Ấn Độ, Ghana và
[Kazakhstan](/wiki/Kazakhstan). Nguồn nhập khẩu của Hoa Kỳ (1998–2001) từ: 1/ quặng mangan: Gabon, 70%; Nam Phi, 10%; Úc, 9%; Mexico, 5%; và nguồn khác, 6%. 2/ [Ferromangan](/w/index.php?title=Ferromangan&action=edit&redlink=1): Nam Phi, 47%; Pháp, 22%; Mexico, 8%; Úc, 8%; và nguồn khác, 15%. Mangan chứa trong các nguồn nhập khẩu gồm: Nam Phi, 31%; Gabon, 21%; Úc, 13%; Mexico, 8%; và nguồn khác, 27%. [[9]](#cite_note-MangUSGS2006-9) [[17]](#cite_note-USGSMCS2009-17)
Về sản xuất
[ferromangan](/w/index.php?title=Ferromangan&action=edit&redlink=1), quặng mangan được trộn với quặng sắt và cacbon, sau đó khử hoặc trong lò cao hoặc trong lò điện hồ quang. Ferromangan được tạo ra có hàm lượng mangan từ 30 đến 80%. [20] Mangan tinh khiết được dùng để sản xuất các hợp kim không chứa sắt, được sản xuất bằng cách cho quặng mangan đã được ngâm chiết với [[1]](#cite_note-Holl-1) [axit sulfuric](/wiki/Ax%C3%ADt_sunfuric)và tiếp theo là xử lý bằng [điện triết](/w/index.php?title=%C4%90i%E1%BB%87n_tri%E1%BA%BFt&action=edit&redlink=1). [[8]](#cite_note-hydrometI-8)
## Vai trò sinh học[
[sửa](/w/index.php?title=Mangan&veaction=edit§ion=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Mangan&action=edit§ion=7)]
Mangan là nguyên tố đóng vai trò thiết yếu trong tất cả dạng sống.
Các lớp enzyme có các đồng yếu tố mangan rất rộng bao gồm [15] [oxidoreductases](/w/index.php?title=Oxidoreductases&action=edit&redlink=1), [transferases](/w/index.php?title=Transferases&action=edit&redlink=1), [hydrolases](/w/index.php?title=Hydrolases&action=edit&redlink=1), [lyases](/w/index.php?title=Lyases&action=edit&redlink=1), [isomerases](/w/index.php?title=Isomerases&action=edit&redlink=1), [ligases](/w/index.php?title=Ligases&action=edit&redlink=1), [lectins](/w/index.php?title=Lectins&action=edit&redlink=1), và [integrins](/w/index.php?title=Integrins&action=edit&redlink=1). [Sao chép ngược](/w/index.php?title=Sao_ch%C3%A9p_ng%C6%B0%E1%BB%A3c&action=edit&redlink=1)của một số [retrovirus](/wiki/Retrovirus)(không phải [lentivirus](/w/index.php?title=Lentivirus&action=edit&redlink=1)như [HIV](/wiki/HIV)) chứa mangan. [Polypeptitde](/w/index.php?title=Polypeptitde&action=edit&redlink=1)chứa mangan nổi tiếng có thể là [arginase](/w/index.php?title=Arginase&action=edit&redlink=1), [diphtheria toxin](/w/index.php?title=Diphtheria_toxin&action=edit&redlink=1), và [superoxide dismutase](/w/index.php?title=Superoxide_dismutase&action=edit&redlink=1)( [Mn-SOD](/w/index.php?title=Mn-SOD&action=edit&redlink=1)) chứa Mn. [[21]](#cite_note-Mnzym-21)
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Mangan&veaction=edit§ion=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Mangan&action=edit§ion=8)]
- ^
**a** **ă** **â** [Holleman, Arnold F.; Wiberg, Egon; Wiberg, Nils; (1985). “Mangan”.](#cite_ref-Holl_1-3) **b** *Lehrbuch der Anorganischen Chemie*(bằng tiếng Đức) . Walter de Gruyter. tr. 1110–1117. [ISBN](/wiki/ISBN) [3-11-007511-3](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/3-11-007511-3). **Lide, David R. (2004).** [^](#cite_ref-magnet_2-0) [(PDF). CRC press.](http://www-d0.fnal.gov/hardware/cal/lvps_info/engineering/elementmagn.pdf) *Magnetic susceptibility of the elements and inorganic compounds, in Handbook of Chemistry and Physics* [ISBN](/wiki/ISBN) [0849304857](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0849304857).
- ^
**a** **ă** [Audi, Georges (2003). “The NUBASE Evaluation of Nuclear and Decay Properties”.](#cite_ref-Audi_3-2) **â** *Nuclear Physics A*(Atomic Mass Data Center) **729**: 3–128. [Bibcode](/wiki/Bibcode): [2003NuPhA.729....3A](http://adsabs.harvard.edu/abs/2003NuPhA.729....3A). [doi](/wiki/DOI): [10.1016/j.nuclphysa.2003.11.001](//dx.doi.org/10.1016%2Fj.nuclphysa.2003.11.001). **Schaefer, Jeorg; et. al (2006). “Terrestrial manganese-53 — A new monitor of Earth surface processes”.** [^](#cite_ref-4) *Earth and Planetary Science Letters* **251**(3–4): 334–345. [Bibcode](/wiki/Bibcode): [2006E&PSL.251..334S](http://adsabs.harvard.edu/abs/2006E&PSL.251..334S). [doi](/wiki/DOI): [10.1016/j.epsl.2006.09.016](//dx.doi.org/10.1016%2Fj.epsl.2006.09.016). **Rayner-Canham, Geoffrey and Overton, Tina** [^](#cite_ref-5) *Descriptive Inorganic Chemistry*, Macmillan, 2003. p. 491 [ISBN 0716746204](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0716746204). **Schmidt, Max (1968). “VII. Nebengruppe”.** [^](#cite_ref-Schmidt_6-0) *Anorganische Chemie II.*(bằng tiếng Đức). Wissenschaftsverlag. tr. 100–109. **Verhoeven, John D. (2007).** [^](#cite_ref-7) *Steel metallurgy for the non-metallurgist*. Materials Park, Ohio: ASM International. tr. 56–57. [ISBN](/wiki/ISBN) [9780871708588](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/9780871708588).
- ^
**a** [Zhang, Wensheng; Cheng, Chu Yong (2007). “Manganese metallurgy review. Part I: Leaching of ores/secondary materials and recovery of electrolytic/chemical manganese dioxide”.](#cite_ref-hydrometI_8-1) **ă** *Hydrometallurgy* **89**: 137–159. [doi](/wiki/DOI): [10.1016/j.hydromet.2007.08.010](//dx.doi.org/10.1016%2Fj.hydromet.2007.08.010).
- ^
**a** [Corathers, Lisa A. (tháng 6 năm 2008).](#cite_ref-MangUSGS2006_9-1) **ă** [“2006 Minerals Yearbook: Manganese”](http://minerals.usgs.gov/minerals/pubs/commodity/manganese/myb1-2006-manga.pdf)(PDF). Washington, D.C.: United States Geological Survey. Truy cập ngày 30 tháng 4 năm 2009. **Dastur, Y. N.; Leslie, W. C. (1981). “Mechanism of work hardening in Hadfield manganese steel”.** [^](#cite_ref-10) *Metallurgical Transactions A* **12**(5): 749. [Bibcode](/wiki/Bibcode): [1981MTA....12..749D](http://adsabs.harvard.edu/abs/1981MTA....12..749D). [doi](/wiki/DOI): [10.1007/BF02648339](//dx.doi.org/10.1007%2FBF02648339). **Kuwahara, Raymond T.; Skinner III, Robert B.; Skinner Jr., Robert B. (2001).** [^](#cite_ref-11) [“Nickel coinage in the United States”](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1071501). *Western Journal of Medicine* **175**(2): 112–114. [PMC](/wiki/PubMed_Central) [1071501](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1071501). [PMID](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Bnh_danh_PubMed) [11483555](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/11483555). [doi](/wiki/DOI): [10.1136/ewjm.175.2.112](//dx.doi.org/10.1136%2Fewjm.175.2.112). [^](#cite_ref-12) [“Design of the Sacagawea dollar”](http://www.usmint.gov/mint_programs/golden_dollar_coin/index.cfm?action=sacDesign). United States Mint. Truy cập ngày 4 tháng 5 năm 2009. **Shepard, Anna Osler (1956). “Manganese and Iron–Manganese Paints”.** [^](#cite_ref-13) *Ceramics for the archaeologist*. Carnegie Institution of Washington. tr. 40–42. [ISBN](/wiki/ISBN) [9780872796201](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/9780872796201). **Mccray, W. Patrick (1998). “Glassmaking in renaissance Italy: The innovation of venetian cristallo”.** [^](#cite_ref-ItGlass_14-0) *Journal of the Minerals, Metals and Materials Society* **50**(5): 14. [Bibcode](/wiki/Bibcode): [1998JOM....50e..14M](http://adsabs.harvard.edu/abs/1998JOM....50e..14M). [doi](/wiki/DOI): [10.1007/s11837-998-0024-0](//dx.doi.org/10.1007%2Fs11837-998-0024-0).
- ^
**a** **ă** **â** [Emsley, John (2001). “Manganese”.](#cite_ref-Emsley2001_15-3) **b** [. Oxford, UK: Oxford University Press. tr. 249–253.](http://books.google.com/?id=j-Xu07p3cKwC) *Nature's Building Blocks: An A-Z Guide to the Elements* [ISBN](/wiki/ISBN) [0-19-850340-7](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0-19-850340-7). Lỗi chú thích: Thẻ
<ref>không hợp lệ: tên “Emsley2001” được định rõ nhiều lần, mỗi lần có nội dung khác Lỗi chú thích: Thẻ
<ref>không hợp lệ: tên “Emsley2001” được định rõ nhiều lần, mỗi lần có nội dung khác Lỗi chú thích: Thẻ
<ref>không hợp lệ: tên “Emsley2001” được định rõ nhiều lần, mỗi lần có nội dung khác
**Bhattacharyya, P. K.; Dasgupta, Somnath; Fukuoka, M.; Roy Supriya (1984). “Geochemistry of braunite and associated phases in metamorphosed non-calcareous manganese ores of India”.** [^](#cite_ref-16) *Contributions to Mineralogy and Petrology* **87**(1): 65–71. [doi](/wiki/DOI): [10.1007/BF00371403](//dx.doi.org/10.1007%2FBF00371403).
- ^
**a** [Corathers, Lisa A. (2009).](#cite_ref-USGSMCS2009_17-1) **ă** [“Mineral Commodity Summaries 2009: Manganese”](http://minerals.usgs.gov/minerals/pubs/commodity/manganese/mcs-2009-manga.pdf)(PDF). United States Geological Survey. Truy cập ngày 30 tháng 4 năm 2009. **Wang, X; Schröder, Hc; Wiens, M; Schlossmacher, U; Müller, We (2009). “Manganese/polymetallic nodules: micro-structural characterization of exolithobiontic- and endolithobiontic microbial biofilms by scanning electron microscopy.”.** [^](#cite_ref-18) *Micron (Oxford, England: 1993)* **40**(3): 350–358. [ISSN](/wiki/ISSN) [0968-4328](//www.worldcat.org/issn/0968-4328). [PMID](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Bnh_danh_PubMed) [19027306](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/19027306). [doi](/wiki/DOI): [10.1016/j.micron.2008.10.005](//dx.doi.org/10.1016%2Fj.micron.2008.10.005). **United Nations Ocean Economics and Technology Office, Technology Branch, United Nations (1978).** [^](#cite_ref-19) *Manganese Nodules: Dimensions and Perspectives*. Springer. [ISBN](/wiki/ISBN) [9789027705006](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/9789027705006). **Corathers, L. A.; Machamer, J. F. (2006). “Manganese”.** [^](#cite_ref-IndMin_20-0) [(ấn bản 7). SME. tr. 631–636.](http://books.google.com/?id=zNicdkuulE4C&pg=PA631) *Industrial Minerals & Rocks: Commodities, Markets, and Uses* [ISBN](/wiki/ISBN) [9780873352338](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/9780873352338). **Law, N.; Caudle, M; Pecoraro, V (1998). “Manganese Redox Enzymes and Model Systems: Properties, Structures, and Reactivity”** [^](#cite_ref-Mnzym_21-0) **46**. tr. 305. [doi](/wiki/DOI): [10.1016/S0898-8838(08)60152-X](//dx.doi.org/10.1016%2FS0898-8838%2808%2960152-X).
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Mangan&veaction=edit§ion=9) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Mangan&action=edit§ion=9)]
|
|![]()
|Wikimedia Commons có thư viện hình ảnh và phương tiện truyền tải về
|
|
|![]()
|Tra
| trong từ điển mở tiếng Việt [National Pollutant Inventory - Manganese and compounds Fact Sheet](http://www.npi.gov.au/database/substance-info/profiles/52.html) [WebElements.com – Manganese](http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Mn/index.html) [International Manganese Institute](http://www.manganese.org) [Parkinson's Disease and Manganese](http://www.onlinelawyersource.com/manganese/manganese_parkinsons.html) [Neurotoxicity of inhaled manganese: Public health danger in the shower?](http://dx.doi.org/10.1016/j.mehy.2005.01.043) [Welder's Disease](http://www.toxicweldingrodfumes.com) [Los Alamos National Laboratory – Manganese](http://periodic.lanl.gov/elements/25.html)
|
|[1](/wiki/Kim_lo%E1%BA%A1i_ki%E1%BB%81m) [2](/wiki/Kim_lo%E1%BA%A1i_ki%E1%BB%81m_th%E1%BB%95) [3](/wiki/Nh%C3%B3m_nguy%C3%AAn_t%E1%BB%91_3) [4](/wiki/Nh%C3%B3m_nguy%C3%AAn_t%E1%BB%91_4) [5](/wiki/Nh%C3%B3m_nguy%C3%AAn_t%E1%BB%91_5) [6](/wiki/Nh%C3%B3m_nguy%C3%AAn_t%E1%BB%91_6) [7](/wiki/Nh%C3%B3m_nguy%C3%AAn_t%E1%BB%91_7) [8](/wiki/Nh%C3%B3m_nguy%C3%AAn_t%E1%BB%91_8) [9](/wiki/Nh%C3%B3m_nguy%C3%AAn_t%E1%BB%91_9) [10](/wiki/Nh%C3%B3m_nguy%C3%AAn_t%E1%BB%91_10) [11](/wiki/Nh%C3%B3m_nguy%C3%AAn_t%E1%BB%91_11) [12](/wiki/Nh%C3%B3m_nguy%C3%AAn_t%E1%BB%91_12) [13](/wiki/Nh%C3%B3m_Bo) [14](/wiki/Nh%C3%B3m_nguy%C3%AAn_t%E1%BB%91_14) [15](/wiki/Nh%C3%B3m_nit%C6%A1) [16](/wiki/Nh%C3%B3m_nguy%C3%AAn_t%E1%BB%91_16) [17](/wiki/Halogen) [18](/wiki/Kh%C3%AD_hi%E1%BA%BFm) [1](/wiki/Chu_k%E1%BB%B3_nguy%C3%AAn_t%E1%BB%91_1) [H](/wiki/Hi%C4%91r%C3%B4) [He](/wiki/Heli) [2](/wiki/Chu_k%E1%BB%B3_nguy%C3%AAn_t%E1%BB%91_2) [Li](/wiki/Liti) [Be](/wiki/Berili) [B](/wiki/Bo) [C](/wiki/Cacbon) [N](/wiki/Nit%C6%A1) [O](/wiki/%C3%94xy) [F](/wiki/Flo) [Ne](/wiki/Neon) [3](/wiki/Chu_k%E1%BB%B3_nguy%C3%AAn_t%E1%BB%91_3) [Na](/wiki/Natri) [Mg](/wiki/Magi%C3%AA) [Al](/wiki/Nh%C3%B4m) [Si](/wiki/Silic) [P](/wiki/Ph%E1%BB%91tpho) [S](/wiki/L%C6%B0u_hu%E1%BB%B3nh) [Cl](/wiki/Clo) [Ar](/wiki/Argon) [4](/wiki/Chu_k%E1%BB%B3_nguy%C3%AAn_t%E1%BB%91_4) [K](/wiki/Kali) [Ca](/wiki/Canxi) [Sc](/wiki/Scandi) [Ti](/wiki/Titan) [V](/wiki/Vanadi) [Cr](/wiki/Crom) [Mn] [Fe](/wiki/S%E1%BA%AFt) [Co](/wiki/Coban) [Ni](/wiki/Niken) [Cu](/wiki/%C4%90%E1%BB%93ng) [Zn](/wiki/K%E1%BA%BDm) [Ga](/wiki/Gali) [Ge](/wiki/Gecmani) [As](/wiki/Asen) [Se](/wiki/Selen) [Br](/wiki/Br%C3%B4m) [Kr](/wiki/Krypton) [5](/wiki/Chu_k%E1%BB%B3_nguy%C3%AAn_t%E1%BB%91_5) [Rb](/wiki/Rubi%C4%91i) [Sr](/wiki/Stronti) [Y](/wiki/Yttri) [Zr](/wiki/Zirconi) [Nb](/wiki/Niobi) [Mo](/wiki/Molypden) [Tc](/wiki/Tecneti) [Ru](/wiki/Rutheni) [Rh](/wiki/Rhodi) [Pd](/wiki/Paladi) [Ag](/wiki/B%E1%BA%A1c) [Cd](/wiki/Cadimi) [In](/wiki/Indi) [Sn](/wiki/Thi%E1%BA%BFc) [Sb](/wiki/Antimon) [Te](/wiki/Telua) [I](/wiki/I%E1%BB%91t) [Xe](/wiki/Xenon) [6](/wiki/Chu_k%E1%BB%B3_nguy%C3%AAn_t%E1%BB%91_6) [Cs](/wiki/X%C3%AAsi) [Ba](/wiki/Bari) [La](/wiki/Lantan) [Ce](/wiki/Xeri) [Pr](/wiki/Praseodymi) [Nd](/wiki/Neodymi) [Pm](/wiki/Promethi) [Sm](/wiki/Samari) [Eu](/wiki/Europi) [Gd](/wiki/Gadolini) [Tb](/wiki/Terbi) [Dy](/wiki/Dysprosi) [Ho](/wiki/Holmi) [Er](/wiki/Erbi) [Tm](/wiki/Thuli) [Yb](/wiki/Ytterbi) [Lu](/wiki/Luteti) [Hf](/wiki/Hafni) [Ta](/wiki/Tantan) [W](/wiki/Vonfram) [Re](/wiki/Rheni) [Os](/wiki/Osmi) [Ir](/wiki/Iridi) [Pt](/wiki/Platin) [Au](/wiki/V%C3%A0ng) [Hg](/wiki/Th%E1%BB%A7y_ng%C3%A2n) [Tl](/wiki/Tali) [Pb](/wiki/Ch%C3%AC) [Bi](/wiki/Bismut) [Po](/wiki/Poloni) [At](/wiki/Astatin) [Rn](/wiki/Radon) [7](/wiki/Chu_k%E1%BB%B3_nguy%C3%AAn_t%E1%BB%91_7) [Fr](/wiki/Franxi) [Ra](/wiki/Radi) [Ac](/wiki/Actini) [Th](/wiki/Thori) [Pa](/wiki/Protactini) [U](/wiki/Urani) [Np](/wiki/Neptuni) [Pu](/wiki/Plutoni) [Am](/wiki/Americi) [Cm](/wiki/Curi) [Bk](/wiki/Berkeli) [Cf](/wiki/Californi) [Es](/wiki/Einsteini) [Fm](/wiki/Fermi) [Md](/wiki/Mendelevi) [No](/wiki/Nobeli) [Lr](/wiki/Lawrenci) [Rf](/wiki/Rutherfordi) [Db](/wiki/Dubni) [Sg](/wiki/Seaborgi) [Bh](/wiki/Bohri) [Hs](/wiki/Hassi) [Mt](/wiki/Meitneri) [Ds](/wiki/Darmstadti) [Rg](/wiki/Roentgeni) [Cn](/wiki/Copernixi) [Nh](/wiki/Nihoni) [Fl](/wiki/Flerovi) [Mc](/wiki/Moscovi) [Lv](/wiki/Livermori) [Ts](/wiki/Tennessine) [Og](/wiki/Oganesson)
|
|

X-Cache: cp1055 miss, cp1066 miss


text:
MS-DOS
MS-DOS /ˌɛmɛsˈdɒs/ EM-es-DOSS-' (viết tắt của Microsoft Disk Operating System, Hệ điều hành đĩa từ Microsoft) là hệ điều hành của hãng phần mềm Microsoft. Đây là một hệ điều hành có giao diện dòng lệnh (command-line interface) được thiết kế cho các máy tính họ PC (Personal Computer). MS-DOS đã từng rất phổ biến trong suốt thập niên 1980, và đầu thập niên 1990, cho đến khi Windows 95 ra đời.
Lịch sử[sửa | sửa mã nguồn]
Phiên bản DOS đầu tiên ra đời vào tháng 8 năm 1981, với tên chính thức là PC DOS 1.0. Tên gọi MS-DOS chỉ được biết đến kể từ tháng 5 năm 1982 (MS-DOS 1.25). Sau đó, Microsoft lần lượt cho ra đời các phiên bản tiếp theo của MS-DOS song song cùng với PC-DOS.
MS-DOS 5.0 ra đời vào tháng 6 năm 1991. MS- DOS 6.22 ra đời tháng 6 năm 1994 là bản cuối cùng được chạy như một hệ điều hành độc lập (standalone version). Sau khi Windows 95 ra đời vào năm 1995, các phiên bản MS-DOS tiếp theo đều được phát hành đi kèm với Windows, chẳng hạn như MS-DOS 7.0 (8/1995) là nền để cho Windows 95 khởi động, và MS-DOS 8.0 đi kèm với Windows ME. Đây cũng là phiên bản cuối cùng của hệ điều hành này.
Đặc điểm[sửa | sửa mã nguồn]
MS-DOS là hệ điều hành đơn nhiệm. Tại mỗi thời điểm chỉ thực hiện một thao tác duy nhất. Nói một cách khác, MS-DOS chỉ cho phép chạy một ứng dụng duy nhất tại mỗi thời điểm. Điều này khác hẳn với Windows, vốn là một hệ điều hành đa nhiệm (multi-tasking) - người dùng có thể thi hành nhiều ứng dụng cùng một lúc. Mặc dù vậy, về sau người ta đã thiết kế một số ứng dụng chạy thường trú (TSR, Terminate and Stay Resident) cho MS-DOS. Các ứng dụng này có thể chạy trên nền của các ứng dụng khác, khiến người sử dụng có thể thực hiện nhiều thao tác cùng lúc. Ở Việt Nam, phần mềm chạy thường trú trên MS-DOS rất phổ biến là một chương trình hỗ trợ gõ tiếng Việt, VietRes.
Một số môi trường làm việc đa nhiệm (multi-tasking environment) như Deskmate hay Desqview đã được thiết kế để chạy trên DOS. Những phiên bản Windows đầu tiên cũng đều phải khởi động từ dấu nhắc DOS. Tuy nhiên, ngày nay, MS-DOS đã trở nên ít phổ biến hơn. Nó chỉ còn tồn tại trong các phiên bản Windows sau này (2000, XP) dưới dạng một ứng dụng cho phép người dùng kích hoạt chế độ dòng lệnh (command prompt), và thường chỉ được dùng để thực hiện những tác vụ liên quan mật thiết đến hệ thống mà giao diện đồ họa của Windows không làm được.
Quản lý ổ cứng[sửa | sửa mã nguồn]
Quá trình định dạng đĩa từ (Đĩa mềm hay đĩa cứng logic) trong MS-DOS sẽ chia không gian đĩa đó ra làm 2 phần cơ bản là: Vùng hệ thống (System Area) và vùng dữ liệu (Data Area). Đồng thời hệ thống ghi các thông tin cần thiết vào vùng hệ thống để chuẩn bị cho việc lưu trữ và quản lý dữ liệu sau này.
- Vùng dữ liệu: gồm các block (cluster) có kích thước bằng nhau và được đánh địa chỉ (12 hay 16 bit)để phân biệt. Đây chính là các cluster trên đĩa.
- Vùng hệ thống: Bao gồm các thành phần như Boot Sector; bảng FAT1; bảng FAT2; Root Directory(RD). chứa các chương trình, các thông tin liên quan đến file, directory để giúp hệ điều hành quản lý các file và directory sau này.
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ Paterson, Tim. “An Inside Look at MS-DOS”. Seattle Computer Products. Seattle. Bản gốc lưu trữ 4 tháng 2 năm 2001.
- ^ Paterson, Tim (19 tháng 12 năm 2013) [1983]. “Microsoft DOS V1.1 and V2.0: /msdos/v11source/MSDOS.ASM”. Computer History Museum, Microsoft. Truy cập ngày 25 tháng 3 năm 2014. (NB. While the publishers claim this would be MS-DOS 1.1 and 2.0, it actually is SCP MS-DOS 1.25 and a mixture of Altos MS-DOS 2.11 và TeleVideo PC DOS 2.11.)
- ^ Shustek, Len (ngày 24 tháng 3 năm 2014). “Microsoft MS-DOS early source code”. Software Gems: The Computer History Museum Historical Source Code Series. Truy cập ngày 29 tháng 3 năm 2014. (NB. While the author claims this would be MS-DOS 1.1 and 2.0, it actually is SCP MS-DOS 1.25 and a mixture of Altos MS-DOS 2.11 và TeleVideo PC DOS 2.11.)
- ^ Levin, Roy (ngày 25 tháng 3 năm 2014). “Microsoft makes source code for MS-DOS and Word for Windows available to public”. Official Microsoft Blog. Truy cập ngày 29 tháng 3 năm 2014. (NB. While the author claims this would be MS-DOS 1.1 and 2.0, it actually is SCP MS-DOS 1.25 and a mixture of Altos MS-DOS 2.11 và TeleVideo PC DOS 2.11.)
- ^ “MS-DOS: A Brief Introduction”. The Linux Information Project. Truy cập ngày 24 tháng 12 năm 2012.
- ^ “Obsolete Products Life-Cycle Policy”. Microsoft. Ngày 30 tháng 7 năm 2009. Truy cập ngày 6 tháng 4 năm 2010.

markdown:
# MS-DOS
[DOS](/wiki/DOS).
|MS-DOS|
|
|![]()
[Công ty](/w/index.php?title=C%C3%B4ng_ty_ph%E1%BA%A7n_m%E1%BB%81m&action=edit&redlink=1)/ [Nhà phát triển](/wiki/Nh%C3%A0_ph%C3%A1t_tri%E1%BB%83n_ph%E1%BA%A7n_m%E1%BB%81m) [Microsoft](/wiki/Microsoft) [Ngôn ngữ lập trình](/wiki/Ng%C3%B4n_ng%E1%BB%AF_l%E1%BA%ADp_tr%C3%ACnh) [Hợp ngữ](/wiki/H%E1%BB%A3p_ng%E1%BB%AF)8086 [[1]](#cite_note-1) [DOS](/wiki/DOS) [Mã nguồn đóng](/wiki/M%C3%A3_ngu%E1%BB%93n_%C4%91%C3%B3ng); mã nguồn có sẵn cho một số phiên bản từ 2014 [[2]](#cite_note-Paterson_2014_MSDOS125-2) [[3]](#cite_note-Shustek_2014_MS-DOS-3) [[4]](#cite_note-Levin_2014_MS-DOS-4) [[5]](#cite_note-Linfo-5) [Phiên bản cuối cùng](/wiki/V%C3%B2ng_%C4%91%E1%BB%9Di_ph%C3%A1t_h%C3%A0nh_ph%E1%BA%A7n_m%E1%BB%81m) [Quản lý gói cài đặt](/wiki/H%E1%BB%87_th%E1%BB%91ng_qu%E1%BA%A3n_l%C3%BD_g%C3%B3i) [x86](/wiki/X86) [nhân](/wiki/Nh%C3%A2n_h%E1%BB%87_%C4%91i%E1%BB%81u_h%C3%A0nh) [Nguyên khối](/w/index.php?title=Nh%C3%A2n_nguy%C3%AAn_kh%E1%BB%91i&action=edit&redlink=1) [Giao diện người dùng](/wiki/Giao_di%E1%BB%87n_ng%C6%B0%E1%BB%9Di_d%C3%B9ng)
mặc định
[Dòng lệnh](/w/index.php?title=Giao_di%E1%BB%87n_d%C3%B2ng_l%E1%BB%87nh&action=edit&redlink=1), [văn bản](/w/index.php?title=Giao_di%E1%BB%87n_ng%C6%B0%E1%BB%9Di_d%C3%B9ng_v%C4%83n_b%E1%BA%A3n&action=edit&redlink=1) [Giấy phép](/wiki/Gi%E1%BA%A5y_ph%C3%A9p_ph%E1%BA%A7n_m%E1%BB%81m) [Độc quyền](/wiki/Ph%E1%BA%A7n_m%E1%BB%81m_%C4%91%E1%BB%99c_quy%E1%BB%81n) [Microsoft Windows](/wiki/Microsoft_Windows) [MS-DOS overview](https://www.microsoft.com/resources/documentation/windows/xp/all/proddocs/en-us/windows_dos_overview.mspx) [[6]](#cite_note-6) **MS-DOS** [/](https://en.wikipedia.org/wiki/Help:IPA_for_English) [ˌ](https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:IPA_for_English#Key) [ɛ](https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:IPA_for_English#Key) [m](https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:IPA_for_English#Key) [ɛ](https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:IPA_for_English#Key) [s](https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:IPA_for_English#Key) [ˈ](https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:IPA_for_English#Key) [d](https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:IPA_for_English#Key) [ɒ](https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:IPA_for_English#Key) [s](https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:IPA_for_English#Key) [/](https://en.wikipedia.org/wiki/Help:IPA_for_English) [ (viết tắt của EM-es-DOSS-'](https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Pronunciation_respelling_key) *,* **M**icro **s**oft **D**isk **O**perating **S**ystem *Hệ điều hành đĩa từ Microsoft*) là hệ điều hành của hãng [phần mềm](/wiki/Ph%E1%BA%A7n_m%E1%BB%81m) [Microsoft](/wiki/Microsoft). Đây là một [hệ điều hành](/wiki/H%E1%BB%87_%C4%91i%E1%BB%81u_h%C3%A0nh)có giao diện dòng lệnh ( *command-line interface*) được thiết kế cho các máy tính họ PC ( *Personal Computer*). MS-DOS đã từng rất phổ biến trong suốt [thập niên 1980](/wiki/Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1980), và đầu [thập niên 1990](/wiki/Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1990), cho đến khi [Windows 95](/wiki/Windows_95)ra đời.
## Lịch sử[
[sửa](/w/index.php?title=MS-DOS&veaction=edit§ion=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=MS-DOS&action=edit§ion=1)]
Phiên bản DOS đầu tiên ra đời vào tháng 8 năm 1981, với tên chính thức là
**PC DOS 1.0**. Tên gọi MS-DOS chỉ được biết đến kể từ tháng 5 năm 1982 (MS-DOS 1.25). Sau đó, Microsoft lần lượt cho ra đời các phiên bản tiếp theo của MS-DOS song song cùng với PC-DOS.
MS-DOS 5.0 ra đời vào tháng 6 năm 1991. MS- DOS 6.22 ra đời tháng 6 năm 1994 là bản cuối cùng được chạy như một hệ điều hành độc lập (
*standalone version*). Sau khi Windows 95 ra đời vào năm 1995, các phiên bản MS-DOS tiếp theo đều được phát hành đi kèm với Windows, chẳng hạn như MS-DOS 7.0 (8/1995) là nền để cho Windows 95 khởi động, và MS-DOS 8.0 đi kèm với [Windows ME](/wiki/Windows_ME). Đây cũng là phiên bản cuối cùng của hệ điều hành này.
## Đặc điểm[
[sửa](/w/index.php?title=MS-DOS&veaction=edit§ion=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=MS-DOS&action=edit§ion=2)]
MS-DOS là hệ điều hành đơn nhiệm. Tại mỗi thời điểm chỉ thực hiện một thao tác duy nhất. Nói một cách khác, MS-DOS chỉ cho phép chạy một ứng dụng duy nhất tại mỗi thời điểm. Điều này khác hẳn với
[Windows](/wiki/Microsoft_Windows), vốn là một hệ điều hành đa nhiệm ( *multi-tasking*) - người dùng có thể thi hành nhiều ứng dụng cùng một lúc. Mặc dù vậy, về sau người ta đã thiết kế một số ứng dụng chạy thường trú (TSR, *Terminate and Stay Resident*) cho MS-DOS. Các ứng dụng này có thể chạy trên nền của các ứng dụng khác, khiến người sử dụng có thể thực hiện nhiều thao tác cùng lúc. Ở [Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam), [phần mềm](/wiki/Ph%E1%BA%A7n_m%E1%BB%81m) chạy thường trú trên MS-DOS rất phổ biến là một chương trình hỗ trợ gõ [tiếng Việt](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Vi%E1%BB%87t), VietRes.
Một số môi trường làm việc đa nhiệm (
*multi-tasking environment*) như Deskmate hay Desqview đã được thiết kế để chạy trên DOS. Những phiên bản Windows đầu tiên cũng đều phải khởi động từ [dấu nhắc](/w/index.php?title=D%E1%BA%A5u_nh%E1%BA%AFc&action=edit&redlink=1) DOS. Tuy nhiên, ngày nay, MS-DOS đã trở nên ít phổ biến hơn. Nó chỉ còn tồn tại trong các phiên bản Windows sau này (2000, XP) dưới dạng một ứng dụng cho phép người dùng kích hoạt chế độ [dòng lệnh](/w/index.php?title=D%C3%B2ng_l%E1%BB%87nh&action=edit&redlink=1) ( *command prompt*), và thường chỉ được dùng để thực hiện những tác vụ liên quan mật thiết đến hệ thống mà giao diện [đồ họa](/wiki/%C4%90%E1%BB%93_h%E1%BB%8Da) của Windows không làm được.
## Quản lý ổ cứng[
[sửa](/w/index.php?title=MS-DOS&veaction=edit§ion=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=MS-DOS&action=edit§ion=3)]
Quá trình định dạng đĩa từ (Đĩa mềm hay đĩa cứng logic) trong MS-DOS sẽ chia không gian đĩa đó ra làm 2 phần cơ bản là: Vùng hệ thống (System Area) và vùng dữ liệu (Data Area). Đồng thời hệ thống ghi các thông tin cần thiết vào vùng hệ thống để chuẩn bị cho việc lưu trữ và quản lý dữ liệu sau này.
- Vùng dữ liệu: gồm các block (cluster) có kích thước bằng nhau và được đánh địa chỉ (12 hay 16 bit)để phân biệt. Đây chính là các cluster trên đĩa.
- Vùng hệ thống: Bao gồm các thành phần như Boot Sector; bảng FAT1; bảng FAT2; Root Directory(RD). chứa các chương trình, các thông tin liên quan đến file, directory để giúp hệ điều hành quản lý các file và directory sau này.
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=MS-DOS&veaction=edit§ion=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=MS-DOS&action=edit§ion=4)] [^](#cite_ref-1) [Paterson, Tim](/w/index.php?title=Tim_Paterson&action=edit&redlink=1). [“An Inside Look at MS-DOS”](http://web.archive.org/web/20010204043900/http://patersontech.com/Dos/Byte/InsideDos.htm). *Seattle Computer Products*. Seattle. [Bản gốc](http://www.patersontech.com/Dos/Byte/InsideDos.htm)lưu trữ 4 tháng 2 năm 2001. [^](#cite_ref-Paterson_2014_MSDOS125_2-0) [Paterson, Tim](/w/index.php?title=Tim_Paterson&action=edit&redlink=1)(19 tháng 12 năm 2013) [1983]. [“Microsoft DOS V1.1 and V2.0: /msdos/v11source/MSDOS.ASM”](http://www.computerhistory.org/atchm/microsoft-research-license-agreement-msdos-v1-1-v2-0/). [Computer History Museum](/w/index.php?title=Computer_History_Museum&action=edit&redlink=1), [Microsoft](/wiki/Microsoft). Truy cập ngày 25 tháng 3 năm 2014. (NB. While the publishers claim this would be MS-DOS 1.1 and 2.0, it actually is [SCP MS-DOS 1.25](/w/index.php?title=SCP_MS-DOS_1.25&action=edit&redlink=1)and a mixture of [Altos MS-DOS 2.11](/w/index.php?title=Altos_MS-DOS_2.11&action=edit&redlink=1)và [TeleVideo PC DOS 2.11](/w/index.php?title=TeleVideo_PC_DOS_2.11&action=edit&redlink=1).) **Shustek, Len (ngày 24 tháng 3 năm 2014).** [^](#cite_ref-Shustek_2014_MS-DOS_3-0) [“Microsoft MS-DOS early source code”](http://www.computerhistory.org/atchm/microsoft-ms-dos-early-source-code/). Software Gems: The Computer History Museum Historical Source Code Series. Truy cập ngày 29 tháng 3 năm 2014. (NB. While the author claims this would be MS-DOS 1.1 and 2.0, it actually is [SCP MS-DOS 1.25](/w/index.php?title=SCP_MS-DOS_1.25&action=edit&redlink=1)and a mixture of [Altos MS-DOS 2.11](/w/index.php?title=Altos_MS-DOS_2.11&action=edit&redlink=1)và [TeleVideo PC DOS 2.11](/w/index.php?title=TeleVideo_PC_DOS_2.11&action=edit&redlink=1).) **Levin, Roy (ngày 25 tháng 3 năm 2014).** [^](#cite_ref-Levin_2014_MS-DOS_4-0) [“Microsoft makes source code for MS-DOS and Word for Windows available to public”](http://blogs.technet.com/b/microsoft_blog/archive/2014/03/25/microsoft-makes-source-code-for-ms-dos-and-word-for-windows-available-to-public.aspx). *Official Microsoft Blog*. Truy cập ngày 29 tháng 3 năm 2014. (NB. While the author claims this would be MS-DOS 1.1 and 2.0, it actually is [SCP MS-DOS 1.25](/w/index.php?title=SCP_MS-DOS_1.25&action=edit&redlink=1)and a mixture of [Altos MS-DOS 2.11](/w/index.php?title=Altos_MS-DOS_2.11&action=edit&redlink=1)và [TeleVideo PC DOS 2.11](/w/index.php?title=TeleVideo_PC_DOS_2.11&action=edit&redlink=1).) [^](#cite_ref-Linfo_5-0) [“MS-DOS: A Brief Introduction”](http://www.linfo.org/ms-dos.html). *The Linux Information Project*. Truy cập ngày 24 tháng 12 năm 2012. [^](#cite_ref-6) [“Obsolete Products Life-Cycle Policy”](http://support.microsoft.com/gp/lifeobsoleteproducts). Microsoft. Ngày 30 tháng 7 năm 2009. Truy cập ngày 6 tháng 4 năm 2010.
|
|
bảo vệ
|Truy cập
||Khái niệm khác
|

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

WARC-Identified-Payload-Type: text/html

P3P: CP="This is not a P3P policy! See https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:CentralAutoLogin/P3P for more info."

X-Cache-Status: hit-local

Set-Cookie: GeoIP=US:VA:Ashburn:39.05:-77.47:v4; Path=/; secure; Domain=.wikipedia.org

Content-Type: text/html; charset=UTF-8

X-Cache: cp1055 hit/2, cp1066 miss

X-Content-Type-Options: nosniff

Connection: close

Via: 1.1 varnish-v4, 1.1 varnish-v4

Accept-Ranges: bytes

X-UA-Compatible: IE=Edge

Cache-Control: private, s-maxage=0, max-age=0, must-revalidate

Vary: Accept-Encoding,Cookie,Authorization

Content-Language: vi

Link: </static/images/project-logos/viwiki.png>;rel=preload;as=image;media=not all and (min-resolution: 1.5dppx),</static/images/project-logos/viwiki-1.5x.png>;rel=preload;as=image;media=(min-resolution: 1.5dppx) and (max-resolution: 1.999999dppx),</static/images/project-logos/viwiki-2x.png>;rel=preload;as=image;media=(min-resolution: 2dppx)


text:
Melica nutans
Melica nutans là một loài thực vật có hoa trong họ Hòa thảo. Loài này được L. mô tả khoa học đầu tiên năm 1753.[1]
Hình ảnh[sửa | sửa mã nguồn]
Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ The Plant List (2010). “Melica nutans”. Truy cập ngày 6 tháng 6 năm 2013.
Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]
- Phương tiện liên quan tới Melica nutans tại Wikimedia Commons
- Dữ liệu liên quan tới Melica nutans tại Wikispecies

markdown:
*Melica nutans*
|
|Melica nutans
|
|![]()
[Phân loại khoa học](/wiki/Ph%C3%A2n_lo%E1%BA%A1i_sinh_h%E1%BB%8Dc) [Giới](/wiki/Gi%E1%BB%9Bi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *regnum*) [Plantae](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt) [Angiospermae](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt_c%C3%B3_hoa) [Monocots](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt_m%E1%BB%99t_l%C3%A1_m%E1%BA%A7m) [Bộ](/wiki/B%E1%BB%99_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *ordo*) [Poales](/wiki/B%E1%BB%99_H%C3%B2a_th%E1%BA%A3o) [Họ](/wiki/H%E1%BB%8D_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *familia*) [Poaceae](/wiki/H%E1%BB%8D_H%C3%B2a_th%E1%BA%A3o) [Chi](/wiki/Chi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *genus*) [Melica](/wiki/Melica) [Loài](/wiki/Lo%C3%A0i)( *species*) **M. nutans** [Danh pháp hai phần](/wiki/Danh_ph%C3%A1p_hai_ph%E1%BA%A7n) *Melica nutans* [L.](/wiki/Carl_Linnaeus) * là một loài Melica nutans* [thực vật có hoa](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt_c%C3%B3_hoa)trong [họ Hòa thảo](/wiki/H%E1%BB%8D_H%C3%B2a_th%E1%BA%A3o). Loài này được L. mô tả khoa học đầu tiên năm 1753. [[1]](#cite_note-1)
## Hình ảnh[
[sửa](/w/index.php?title=Melica_nutans&veaction=edit§ion=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Melica_nutans&action=edit§ion=1)]
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Melica_nutans&veaction=edit§ion=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Melica_nutans&action=edit§ion=2)] **The Plant List (2010).** [^](#cite_ref-1) [“](http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/kew-423708). Truy cập ngày 6 tháng 6 năm 2013. *Melica nutans*”
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Melica_nutans&veaction=edit§ion=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Melica_nutans&action=edit§ion=3)]
Phương tiện liên quan tới
[Melica nutans](https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Melica_nutans)tại [Wikimedia Commons](/wiki/Wikimedia_Commons)
Dữ liệu liên quan tới
[Melica nutans](https://species.wikimedia.org/wiki/Melica_nutans)tại [Wikispecies](/wiki/Wikispecies)

WARC-Truncated: length

X-Cache-Status: miss

X-Cache: cp1067 miss, cp1066 miss


text:
Thể loại:Mất 361
Thể loại này liệt kê những người qua đời năm 361. Xem thêm những người sinh năm 361.
Các trang trong thể loại “Mất 361”
4 trang sau nằm trong thể loại này, trên tổng số 4 trang.
Thể loại này liệt kê những người qua đời năm 361. Xem thêm những người sinh năm 361.
4 trang sau nằm trong thể loại này, trên tổng số 4 trang.

markdown:
# Thể loại:Mất 361
|
|[360](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:M%E1%BA%A5t_360)– [361]– [362](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:M%E1%BA%A5t_362)– [363](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:M%E1%BA%A5t_363)– [364](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:M%E1%BA%A5t_364) [365](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:M%E1%BA%A5t_365)– [366](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:M%E1%BA%A5t_366)– [367](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:M%E1%BA%A5t_367)– [368](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:M%E1%BA%A5t_368)– [369](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:M%E1%BA%A5t_369)
Thể loại này liệt kê những
**người qua đời năm 361**. Xem thêm [những người sinh năm 361](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Sinh_361). [Về đầu trang] [A](//vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:M%E1%BA%A5t_361&from=A) [B](//vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:M%E1%BA%A5t_361&from=B) [C](//vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:M%E1%BA%A5t_361&from=C) [D](//vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:M%E1%BA%A5t_361&from=D) [E](//vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:M%E1%BA%A5t_361&from=E) [F](//vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:M%E1%BA%A5t_361&from=F) [G](//vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:M%E1%BA%A5t_361&from=G) [H](//vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:M%E1%BA%A5t_361&from=H) [I](//vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:M%E1%BA%A5t_361&from=I) [J](//vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:M%E1%BA%A5t_361&from=J) [K](//vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:M%E1%BA%A5t_361&from=K) [L](//vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:M%E1%BA%A5t_361&from=L) [M](//vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:M%E1%BA%A5t_361&from=M) [N](//vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:M%E1%BA%A5t_361&from=N) [O](//vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:M%E1%BA%A5t_361&from=O) [P](//vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:M%E1%BA%A5t_361&from=P) [Q](//vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:M%E1%BA%A5t_361&from=Q) [R](//vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:M%E1%BA%A5t_361&from=R) [S](//vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:M%E1%BA%A5t_361&from=S) [T](//vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:M%E1%BA%A5t_361&from=T) [U](//vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:M%E1%BA%A5t_361&from=U) [V](//vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:M%E1%BA%A5t_361&from=V) [W](//vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:M%E1%BA%A5t_361&from=W) [X](//vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:M%E1%BA%A5t_361&from=X) [Y](//vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:M%E1%BA%A5t_361&from=Y) [Z](//vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:M%E1%BA%A5t_361&from=Z)
|
|![]()
|Wikimedia Commons có thư viện hình ảnh và phương tiện truyền tải về
|
## Các trang trong thể loại “Mất 361”
4 trang sau nằm trong thể loại này, trên tổng số 4 trang.

X-Cache: cp1054 miss, cp1066 miss


text:
Biếng ăn là tình trạng phổ biến ở trẻ hiện nay, nếu kéo dài trẻ sẽ bị suy dinh dưỡng và chậm tăng cân, hay ốm vặt là hậu quả trông thấy. “Quan trọng lúc này phải cắt được một mắt xích vòng luẩn quẩn đó là trị được biếng ăn cho trẻ”, chuyên gia dinh dưỡng hàng đầu Việt Nam chia sẻ.
Theo thông tin từ Viện Dinh dưỡng Quốc gia, 60% trẻ đến khám ở các trung tâm tư vấn dinh dưỡng là do trẻ biếng ăn.
“Stress” chỉ vì con biếng ăn
Chị Lam, nhân viên văn phòng ở Hà Nội, suốt từ đầu năm tới giờ, tháng nào chị cũng phải nghỉ làm ít nhất 2 ngày ở nhà chăm con. Những ngày còn lại, chị tới cơ quan với tâm trạng căng thẳng, mệt mỏi. Ở nhà, vợ chồng chị lục đục, cáu bẳn với nhau chỉ vì cậu con trai 4 tuổi của mình được mệnh danh là “lười ăn nhất xóm”. Mỗi bữa ăn của cu cậu kéo dài cả tiếng đồng hồ không xong, 1 miếng cháo cu cậu cũng phải ngậm tới 15 phút. Vợ chồng chị tìm đủ mọi cách tẩm bổ cho con mà tình trạng vẫn không cải thiện. Thế nên, 4 tuổi rồi mà con trai chị mới chỉ nặng 12kg va cao có 98cm. Biết bao lần chị định cho con đi khám dinh dưỡng là cu cậu lại lăn ra ốm.
Trong khi đó, chị Dương ở Hưng Yên, suốt ngày bị các bà chê chăm con vụng, chỉ vì con trai 8 tuổi của chị mà chỉ nặng 18kg và cao có 1.15cm. Mặc dù chị chẳng tiếc gì khi mua đủ các đồ tẩm bổ cho con, nhưng con vẫn không chịu ăn, lại hay bị đi ngoài.
Theo ThS. BS Lê Thị Hải, Giám đốc Trung tâm Tư vấn Dinh dưỡng, Viện Dinh dưỡng Quốc gia, 2 trường hợp trên các bé đều thuộc dạng suy dinh dưỡng thấp còi – hậu quả của chứng biếng ăn để lại.
BS. Hải phân tích, trẻ được coi là biếng ăn khi, thứ nhất số lượng ăn rất ít, ví dụ với bé 1 tuổi thì mỗi ngày ăn được 3-4 bát cháo, nhưng khi bé chỉ ăn được số lượng nhỏ hơn nhu cầu bình thường. Thứ hai, trẻ không hợp tác với người cho ăn. Thứ 3 là thời gian bữa ăn kéo dài quá lâu, quá 30 phút/bữa. Dấu hiệu nữa là biếng ăn chọn lọc, tức là trẻ chỉ uống sữa không ăn bột hoặc chỉ ăn cơm không ăn cá, thịt rau, chỉ chọn lọc một số loại thức ăn nhất định.
Khi trẻ biếng ăn, hậu quả đầu tiên là trẻ sẽ thiếu chất dinh dưỡng, từ đó trẻ sẽ không lên cân được, bé sẽ còi cọc, chiều cao không tăng, rồi loạn giấc ngủ, rối loạn tiêu hóa, thiếu máu, dần dần trẻ sẽ bị suy dinh dưỡng.
Khi bé bị suy dinh dưỡng sẽ lại càng biếng ăn hơn. Bởi tuyến tiêu hóa trong cơ thể bé không tiết được men để tiêu hóa thức ăn. Lúc này hệ miễn dịch suy giảm, bé lại hay ốm, rồi ốm lại dẫn tới biếng ăn, biếng ăn lại càng làm cho tình trạng suy dinh dưỡng nặng lên. Cứ như vậy tạo ra vòng xoắn luẩn quẩn. Dần dần sẽ ảnh hưởng nghiêm trọng tới trí tuệ và sự phát triển của trẻ sau này.
Hệ tiêu hóa khỏe giúp trẻ hết biếng ăn
BS. Hải tâm sự “qua rất nhiều năm làm công tác tư vấn dinh dưỡng, tôi thấy thường nhất vẫn là các bé biếng ăn là do bị nhiễm khuẩn đường tiêu hóa. Đặc biệt những bé thường xuyên bị táo bón, tiêu chảy, đi ngoài, hay nôn trớ”
70-80% tế bào miễn dịch nằm ở đường tiêu hóa, nên bé khỏe mạnh là có hệ tiêu hóa khỏe, khi đó sức đề kháng của bé tốt và bé ít ốm đau, ăn uống ngon miệng. Bởi vậy, để cải thiện tình trạng biếng ăn ở một đứa trẻ, cần phải làm thế nào để trẻ có hệ tiêu hóa tốt, khỏe mạnh.
Theo BS. Hải, khi một đứa trẻ biếng ăn, thường là do bé có vấn đề rối loạn tiêu hóa, hay gặp nhất là loạn khuẩn đường ruột. Để điều trị rối loạn tiêu hóa, thường thì các bác sĩ sẽ cho bé bổ sung men vi sinh nhằm bổ sung vi khuẩn có lợi trong đường ruột.
Men vi sinh chính là những vi sinh vật có lợi ở thể sống được đưa vào cơ thể. Nên một sản phẩm men vi sinh khi đưa vào cơ thể phải đảm bảo là những vi khuẩn có lợi này phải được sống sót hoàn toàn khi qua dịch vị của đường tiêu hóa, dịch axit của dạ dày và dịch mật, nên phải được sản xuất theo công nghệ đặc biệt gọi là công nghệ bao kép Duolac, tức là có 2 màng bao bọc .
Đi kèm với đó là các chất xơ hòa tan, nên khi vào tới đường ruột rồi lại có thức ăn để vi khuẩn có lợi sinh sôi nảy nở để tăng về số lượng. Bản thân chất xơ đó cũng phòng ngừa táo bón, tăng cường hấp thu dưỡng chất và đặc biệt là hấp thu canxi.
Tình trạng biếng ăn sẽ ảnh hưởng chung tới sự phát triển của một đứa trẻ, từ phát triển chiều cao đến phát triển trí tuệ, đặc biệt là tình trạng ốm vặt kéo dài. Ngoài sản phẩm men vi sinh để giúp trẻ cân bằng hệ vi khuẩn đường ruột, tránh rối loạn tiêu hóa, trị biếng ăn thì nên bổ sung cho bé những chất để tăng cường sức đề kháng như Immune Alpha là chiết xuất thành mạch vi khuẩn có lợi khi vào cơ thể kích thích hệ miễn dịch của bé sản sinh ra các kháng thể và Colostrum (sữa non). Bên cạnh đó, cũng rất cần các vi chất khác để giúp bé cao lớn như canxi nano, vitamin D3 và đặc biệt là MK7 có tác dụng tăng cường gắn kết canxi vào xương.
Biếng ăn là nguyên nhân khởi đầu một đứa trẻ suy dinh dưỡng thấp còi sau này sẽ trở thành một người lớn thấp còi, nhiều bệnh tật. Vì vậy, trị chứng biếng ăn ở trẻ là một giải pháp để trẻ có được trí tuệ thông minh và chiều cao vượt trội khi trưởng thành.
Đăng ký theo dõi Kênh Video BÁC SĨ TƯ VẤN :

markdown:
*Biếng ăn là tình trạng phổ biến ở trẻ hiện nay, nếu kéo dài trẻ sẽ bị suy dinh dưỡng và chậm tăng cân, hay ốm vặt là hậu quả trông thấy. “Quan trọng lúc này phải cắt được một mắt xích vòng luẩn quẩn đó là trị được biếng ăn cho trẻ”, chuyên gia dinh dưỡng hàng đầu Việt Nam chia sẻ.*
Theo thông tin từ Viện Dinh dưỡng Quốc gia, 60% trẻ đến khám ở các trung tâm tư vấn dinh dưỡng là do trẻ biếng ăn.
**“Stress” chỉ vì con biếng ăn**
Chị Lam, nhân viên văn phòng ở Hà Nội, suốt từ đầu năm tới giờ, tháng nào chị cũng phải nghỉ làm ít nhất 2 ngày ở nhà chăm con. Những ngày còn lại, chị tới cơ quan với tâm trạng căng thẳng, mệt mỏi. Ở nhà, vợ chồng chị lục đục, cáu bẳn với nhau chỉ vì cậu con trai 4 tuổi của mình được mệnh danh là “lười ăn nhất xóm”. Mỗi bữa ăn của cu cậu kéo dài cả tiếng đồng hồ không xong, 1 miếng cháo cu cậu cũng phải ngậm tới 15 phút. Vợ chồng chị tìm đủ mọi cách tẩm bổ cho con mà tình trạng vẫn không cải thiện. Thế nên, 4 tuổi rồi mà con trai chị mới chỉ nặng 12kg va cao có 98cm. Biết bao lần chị định cho con đi khám dinh dưỡng là cu cậu lại lăn ra ốm.
Trong khi đó, chị Dương ở Hưng Yên, suốt ngày bị các bà chê chăm con vụng, chỉ vì con trai 8 tuổi của chị mà chỉ nặng 18kg và cao có 1.15cm. Mặc dù chị chẳng tiếc gì khi mua đủ các đồ tẩm bổ cho con, nhưng con vẫn không chịu ăn, lại hay bị đi ngoài.
Theo ThS. BS Lê Thị Hải, Giám đốc Trung tâm Tư vấn Dinh dưỡng, Viện Dinh dưỡng Quốc gia, 2 trường hợp trên các bé đều thuộc dạng suy dinh dưỡng thấp còi – hậu quả của chứng biếng ăn để lại.
BS. Hải phân tích, trẻ được coi là biếng ăn khi, thứ nhất số lượng ăn rất ít, ví dụ với bé 1 tuổi thì mỗi ngày ăn được 3-4 bát cháo, nhưng khi bé chỉ ăn được số lượng nhỏ hơn nhu cầu bình thường. Thứ hai, trẻ không hợp tác với người cho ăn. Thứ 3 là thời gian bữa ăn kéo dài quá lâu, quá 30 phút/bữa. Dấu hiệu nữa là biếng ăn chọn lọc, tức là trẻ chỉ uống sữa không ăn bột hoặc chỉ ăn cơm không ăn cá, thịt rau, chỉ chọn lọc một số loại thức ăn nhất định.
Khi trẻ biếng ăn, hậu quả đầu tiên là trẻ sẽ thiếu chất dinh dưỡng, từ đó trẻ sẽ không lên cân được, bé sẽ còi cọc, chiều cao không tăng, rồi loạn giấc ngủ, rối loạn tiêu hóa, thiếu máu, dần dần trẻ sẽ bị suy dinh dưỡng.
Khi bé bị suy dinh dưỡng sẽ lại càng biếng ăn hơn. Bởi tuyến tiêu hóa trong cơ thể bé không tiết được men để tiêu hóa thức ăn. Lúc này hệ miễn dịch suy giảm, bé lại hay ốm, rồi ốm lại dẫn tới biếng ăn, biếng ăn lại càng làm cho tình trạng suy dinh dưỡng nặng lên. Cứ như vậy tạo ra vòng xoắn luẩn quẩn. Dần dần sẽ ảnh hưởng nghiêm trọng tới trí tuệ và sự phát triển của trẻ sau này.
**Hệ tiêu hóa khỏe giúp trẻ hết biếng ăn**
BS. Hải tâm sự “qua rất nhiều năm làm công tác tư vấn dinh dưỡng, tôi thấy thường nhất vẫn là các bé biếng ăn là do bị nhiễm khuẩn đường tiêu hóa. Đặc biệt những bé thường xuyên bị táo bón, tiêu chảy, đi ngoài, hay nôn trớ”
70-80% tế bào miễn dịch nằm ở đường tiêu hóa, nên bé khỏe mạnh là có hệ tiêu hóa khỏe, khi đó sức đề kháng của bé tốt và bé ít ốm đau, ăn uống ngon miệng. Bởi vậy, để cải thiện tình trạng biếng ăn ở một đứa trẻ, cần phải làm thế nào để trẻ có hệ tiêu hóa tốt, khỏe mạnh.
Theo BS. Hải, khi một đứa trẻ biếng ăn, thường là do bé có vấn đề rối loạn tiêu hóa, hay gặp nhất là loạn khuẩn đường ruột. Để điều trị rối loạn tiêu hóa, thường thì các bác sĩ sẽ cho bé bổ sung men vi sinh nhằm bổ sung vi khuẩn có lợi trong đường ruột.
Men vi sinh chính là những vi sinh vật có lợi ở thể sống được đưa vào cơ thể. Nên một sản phẩm men vi sinh khi đưa vào cơ thể phải đảm bảo là những vi khuẩn có lợi này phải được sống sót hoàn toàn khi qua dịch vị của đường tiêu hóa, dịch axit của dạ dày và dịch mật, nên phải được sản xuất theo công nghệ đặc biệt gọi là công nghệ bao kép Duolac, tức là có 2 màng bao bọc .
Đi kèm với đó là các chất xơ hòa tan, nên khi vào tới đường ruột rồi lại có thức ăn để vi khuẩn có lợi sinh sôi nảy nở để tăng về số lượng. Bản thân chất xơ đó cũng phòng ngừa táo bón, tăng cường hấp thu dưỡng chất và đặc biệt là hấp thu canxi.
Tình trạng biếng ăn sẽ ảnh hưởng chung tới sự phát triển của một đứa trẻ, từ phát triển chiều cao đến phát triển trí tuệ, đặc biệt là tình trạng ốm vặt kéo dài. Ngoài sản phẩm men vi sinh để giúp trẻ cân bằng hệ vi khuẩn đường ruột, tránh rối loạn tiêu hóa, trị biếng ăn thì nên bổ sung cho bé những chất để tăng cường sức đề kháng như Immune Alpha là chiết xuất thành mạch vi khuẩn có lợi khi vào cơ thể kích thích hệ miễn dịch của bé sản sinh ra các kháng thể và Colostrum (sữa non). Bên cạnh đó, cũng rất cần các vi chất khác để giúp bé cao lớn như canxi nano, vitamin D3 và đặc biệt là MK7 có tác dụng tăng cường gắn kết canxi vào xương.
Biếng ăn là nguyên nhân khởi đầu một đứa trẻ suy dinh dưỡng thấp còi sau này sẽ trở thành một người lớn thấp còi, nhiều bệnh tật. Vì vậy, trị chứng biếng ăn ở trẻ là một giải pháp để trẻ có được trí tuệ thông minh và chiều cao vượt trội khi trưởng thành.
Đăng ký theo dõi Kênh Video BÁC SĨ TƯ VẤN :

WARC-Identified-Payload-Type: application/xhtml+xml

Server: nginx

Vary: Accept-Encoding,User-Agent


text:
Cho dù người ta có tin vào tôn giáo hay không, có tin vào sự tái sinh hay không, thì ai ai cũng đều phải trân trọng lòng tốt và tâm từ bi. (Whether one believes in a religion or not, and whether one believes in rebirth or not, there isn't anyone who doesn't appreciate kindness and compassion.)Đức Đạt-lai Lạt-ma XIV
Khi ý thức được rằng giá trị của cuộc sống nằm ở chỗ là chúng ta đang sống, ta sẽ thấy tất cả những điều khác đều trở nên nhỏ nhặt, vụn vặt không đáng kể.Tủ sách Rộng Mở Tâm Hồn
Bạn có biết là những người thành đạt hơn bạn vẫn đang cố gắng nhiều hơn cả bạn?Sưu tầm
Khởi đầu của mọi thành tựu chính là khát vọng. (The starting point of all achievement is desire.)Napoleon Hill
Tôi chưa bao giờ học hỏi được gì từ một người luôn đồng ý với tôi. (I never learned from a man who agreed with me. )Dudley Field Malone
Hãy cống hiến cho cuộc đời những gì tốt nhất bạn có và điều tốt nhất sẽ đến với bạn. (Give the world the best you have, and the best will come to you. )Madeline Bridge
Hãy sống như thể bạn chỉ còn một ngày để sống và học hỏi như thể bạn sẽ không bao giờ chết. (Live as if you were to die tomorrow. Learn as if you were to live forever. )Mahatma Gandhi
Không có ai là vô dụng trong thế giới này khi làm nhẹ bớt đi gánh nặng của người khác. (No one is useless in this world who lightens the burdens of another. )Charles Dickens
Khó khăn thách thức làm cho cuộc sống trở nên thú vị và chính sự vượt qua thách thức mới làm cho cuộc sống có ý nghĩa. (Challenges are what make life interesting and overcoming them is what makes life meaningful. )Joshua J. Marine
Cuộc đời là một tiến trình học hỏi từ lúc ta sinh ra cho đến chết đi. (The whole of life, from the moment you are born to the moment you die, is a process of learning. )Jiddu Krishnamurti
Trang chủ »» Danh mục »» Từ điển Hán Anh »» Đang xem mục từ: ngũ đại long vương - 五大龍王 »»
Quý vị có thể nhập âm Hán-Việt hoặc copy chữ Hán dán vào
Quý vị đang truy cập từ IP 54.82.81.154 (911364506) và chưa ghi danh hoặc đăng nhập trên máy tính này. Nếu là thành viên, quý vị chỉ cần đăng nhập một lần duy nhất trên thiết bị truy cập, bằng email và mật khẩu đã chọn.
Chúng tôi khuyến khích việc ghi danh thành viên ,để thuận tiện trong việc chia sẻ thông tin, chia sẻ kinh nghiệm sống giữa các thành viên, đồng thời quý vị cũng sẽ nhận được sự hỗ trợ kỹ thuật từ Ban Quản Trị trong quá trình sử dụng website này.
Việc ghi danh là hoàn toàn miễn phí và tự nguyện.
Ghi danh hoặc đăng nhập

markdown:
Cho dù người ta có tin vào tôn giáo hay không, có tin vào sự tái sinh hay không, thì ai ai cũng đều phải trân trọng lòng tốt và tâm từ bi. (Whether one believes in a religion or not, and whether one believes in rebirth or not, there isn't anyone who doesn't appreciate kindness and compassion.)Đức Đạt-lai Lạt-ma XIV
Khi ý thức được rằng giá trị của cuộc sống nằm ở chỗ là chúng ta đang sống, ta sẽ thấy tất cả những điều khác đều trở nên nhỏ nhặt, vụn vặt không đáng kể.Tủ sách Rộng Mở Tâm Hồn
Bạn có biết là những người thành đạt hơn bạn vẫn đang cố gắng nhiều hơn cả bạn?Sưu tầm
Khởi đầu của mọi thành tựu chính là khát vọng. (The starting point of all achievement is desire.)Napoleon Hill
Tôi chưa bao giờ học hỏi được gì từ một người luôn đồng ý với tôi. (I never learned from a man who agreed with me. )Dudley Field Malone
Hãy cống hiến cho cuộc đời những gì tốt nhất bạn có và điều tốt nhất sẽ đến với bạn. (Give the world the best you have, and the best will come to you. )Madeline Bridge
Hãy sống như thể bạn chỉ còn một ngày để sống và học hỏi như thể bạn sẽ không bao giờ chết. (Live as if you were to die tomorrow. Learn as if you were to live forever. )Mahatma Gandhi
Không có ai là vô dụng trong thế giới này khi làm nhẹ bớt đi gánh nặng của người khác. (No one is useless in this world who lightens the burdens of another. )Charles Dickens
Khó khăn thách thức làm cho cuộc sống trở nên thú vị và chính sự vượt qua thách thức mới làm cho cuộc sống có ý nghĩa. (Challenges are what make life interesting and overcoming them is what makes life meaningful. )Joshua J. Marine
Cuộc đời là một tiến trình học hỏi từ lúc ta sinh ra cho đến chết đi. (The whole of life, from the moment you are born to the moment you die, is a process of learning. )Jiddu Krishnamurti
[Trang chủ](Home.html) »»
[Danh mục](danh-muc_thu-vien_tongquat_rong-mo-tam-hon.html) »»
[Từ điển Hán Anh](https://www.rongmotamhon.net/tu-dien_han-anh_none_rong-mo-tam-hon.html) »»
Đang xem mục từ: ngũ đại long vương - 五大龍王 »»
Quý vị có thể nhập âm Hán-Việt hoặc copy chữ Hán dán vào
**Quý vị đang truy cập từ IP 54.82.81.154 (911364506) và chưa ghi danh hoặc đăng nhập trên máy tính này. **Nếu là thành viên, quý vị chỉ cần đăng nhập một lần duy nhất trên thiết bị truy cập, bằng email và mật khẩu đã chọn.
Chúng tôi khuyến khích việc
**ghi danh thành viên **,để thuận tiện trong việc chia sẻ thông tin, chia sẻ kinh nghiệm sống giữa các thành viên, đồng thời quý vị cũng sẽ nhận được sự hỗ trợ kỹ thuật từ Ban Quản Trị trong quá trình sử dụng website này.
** Việc ghi danh là hoàn toàn miễn phí và tự nguyện**.
Ghi danh hoặc đăng nhập

Server: nginx/1.10.0 (Ubuntu)


text:
Quy luật của cuộc sống là luôn thay đổi. Những ai chỉ mãi nhìn về quá khứ hay bám víu vào hiện tại chắc chắn sẽ bỏ lỡ tương lai. (Change is the law of life. And those who look only to the past or present are certain to miss the future.)John F. Kennedy
Chúng ta nhất thiết phải làm cho thế giới này trở nên trung thực trước khi có thể dạy dỗ con cháu ta rằng trung thực là đức tính tốt nhất. (We must make the world honest before we can honestly say to our children that honesty is the best policy. )Walter Besant
Cuộc sống xem như chấm dứt vào ngày mà chúng ta bắt đầu im lặng trước những điều đáng nói. (Our lives begin to end the day we become silent about things that matter. )Martin Luther King Jr.
Chúng ta có lỗi về những điều tốt mà ta đã không làm. (Every man is guilty of all the good he did not do.)Voltaire
Người nhiều lòng tham giống như cầm đuốc đi ngược gió, thế nào cũng bị lửa táp vào tay. Kinh Bốn mươi hai chương
Tìm lỗi của người khác rất dễ, tự thấy lỗi của mình rất khó. Kinh Pháp cú
Thật không dễ dàng để tìm được hạnh phúc trong chính bản thân ta, nhưng truy tìm hạnh phúc ở bất kỳ nơi nào khác lại là điều không thể. (It is not easy to find happiness in ourselves, and it is not possible to find it elsewhere.)Agnes Repplier
Phán đoán chính xác có được từ kinh nghiệm, nhưng kinh nghiệm thường có được từ phán đoán sai lầm. (Good judgment comes from experience, and often experience comes from bad judgment. )Rita Mae Brown
Hương hoa thơm chỉ bay theo chiều gió, tiếng thơm người hiền lan tỏa khắp nơi nơi. Kinh Pháp cú (Kệ số 54)
Chớ khinh tội nhỏ, cho rằng không hại; giọt nước tuy nhỏ, dần đầy hồ to! (Do not belittle any small evil and say that no ill comes about therefrom. Small is a drop of water, yet it fills a big vessel.)Kinh Đại Bát Niết-bàn
Trang chủ »» Danh mục »» Đại từ điển Phật Quang »» Đang xem mục từ: tăng tông »»
Nếu muốn duyệt qua từng vần trong từ điển,
xin nhập vào ô dưới đây vần tương ứng. Ví dụ: A, B, C...
Quý vị đang truy cập từ IP 54.82.81.154 (911364506) và chưa ghi danh hoặc đăng nhập trên máy tính này. Nếu là thành viên, quý vị chỉ cần đăng nhập một lần duy nhất trên thiết bị truy cập, bằng email và mật khẩu đã chọn.
Chúng tôi khuyến khích việc ghi danh thành viên ,để thuận tiện trong việc chia sẻ thông tin, chia sẻ kinh nghiệm sống giữa các thành viên, đồng thời quý vị cũng sẽ nhận được sự hỗ trợ kỹ thuật từ Ban Quản Trị trong quá trình sử dụng website này.
Việc ghi danh là hoàn toàn miễn phí và tự nguyện.
Ghi danh hoặc đăng nhập

markdown:
Quy luật của cuộc sống là luôn thay đổi. Những ai chỉ mãi nhìn về quá khứ hay bám víu vào hiện tại chắc chắn sẽ bỏ lỡ tương lai. (Change is the law of life. And those who look only to the past or present are certain to miss the future.)John F. Kennedy
Chúng ta nhất thiết phải làm cho thế giới này trở nên trung thực trước khi có thể dạy dỗ con cháu ta rằng trung thực là đức tính tốt nhất. (We must make the world honest before we can honestly say to our children that honesty is the best policy. )Walter Besant
Cuộc sống xem như chấm dứt vào ngày mà chúng ta bắt đầu im lặng trước những điều đáng nói. (Our lives begin to end the day we become silent about things that matter. )Martin Luther King Jr.
Chúng ta có lỗi về những điều tốt mà ta đã không làm. (Every man is guilty of all the good he did not do.)Voltaire
Người nhiều lòng tham giống như cầm đuốc đi ngược gió, thế nào cũng bị lửa táp vào tay. Kinh Bốn mươi hai chương
Tìm lỗi của người khác rất dễ, tự thấy lỗi của mình rất khó. Kinh Pháp cú
Thật không dễ dàng để tìm được hạnh phúc trong chính bản thân ta, nhưng truy tìm hạnh phúc ở bất kỳ nơi nào khác lại là điều không thể. (It is not easy to find happiness in ourselves, and it is not possible to find it elsewhere.)Agnes Repplier
Phán đoán chính xác có được từ kinh nghiệm, nhưng kinh nghiệm thường có được từ phán đoán sai lầm. (Good judgment comes from experience, and often experience comes from bad judgment. )Rita Mae Brown
Hương hoa thơm chỉ bay theo chiều gió, tiếng thơm người hiền lan tỏa khắp nơi nơi. Kinh Pháp cú (Kệ số 54)
Chớ khinh tội nhỏ, cho rằng không hại; giọt nước tuy nhỏ, dần đầy hồ to! (Do not belittle any small evil and say that no ill comes about therefrom. Small is a drop of water, yet it fills a big vessel.)Kinh Đại Bát Niết-bàn
[Trang chủ](Home.html) »»
[Danh mục](danh-muc_thu-vien_tongquat_rong-mo-tam-hon.html) »»
[Đại từ điển Phật Quang](https://www.rongmotamhon.net/tu-dien_phat-quang_none_rong-mo-tam-hon.html) »»
Đang xem mục từ: tăng tông »»
Nếu muốn duyệt qua từng vần trong từ điển,
xin nhập vào ô dưới đây vần tương ứng. Ví dụ: A, B, C...
**Quý vị đang truy cập từ IP 54.82.81.154 (911364506) và chưa ghi danh hoặc đăng nhập trên máy tính này. **Nếu là thành viên, quý vị chỉ cần đăng nhập một lần duy nhất trên thiết bị truy cập, bằng email và mật khẩu đã chọn.
Chúng tôi khuyến khích việc
**ghi danh thành viên **,để thuận tiện trong việc chia sẻ thông tin, chia sẻ kinh nghiệm sống giữa các thành viên, đồng thời quý vị cũng sẽ nhận được sự hỗ trợ kỹ thuật từ Ban Quản Trị trong quá trình sử dụng website này.
** Việc ghi danh là hoàn toàn miễn phí và tự nguyện**.
Ghi danh hoặc đăng nhập