text:
CNM365. Chào ngày mới 24 tháng 7. Ngày Simón Bolívar (hình) tại Bolivia, Colombia, Ecuador và Venezuela, để kỷ niệm năm 1783 – ngày sinh Simón Bolívar, người giải phóng Nam Mỹ (ông chết năm 1830). Năm 1911 – Nhà thám hiểm người Mỹ Hiram Bingham III tái khám phá Machu Picchu, “thành phố bị lãng quên của người Inca“. Năm 1968, 10 nữ thanh niên xung phong đã bị bom Mỹ vùi ở Ngã ba Đồng Lộc (Hà Tĩnh), sự kiện nổi bật hay nhắc tới trong chiến tranh Việt Nam.
24 tháng 7
Ngày 24 tháng 7 là ngày thứ 205 (206 trong năm nhuận) trong lịch Gregory. Còn 160 ngày trong năm.
Mục lục
Sự kiện
- 1132, Chiến tranh Nocera giữa Ranulf II of Alife và Roger II of Sicily.
- 1162 – Tống Cao Tông cử hành lễ nhượng hoàng vị Nam Tống cho một người họ hàng xa là Thái tử Triệu Thận, tức Tống Hiếu Tông.
- 1148, Louis VII của Pháp phát động vây hãm Damascus trong cuộc Thập tự chinh thứ hai
- 1411, Trận Harlaw, một trong những trận đãm máu nhất ở Scotland.
- 1487, công dân Leeuwarden, Hà Lan đình công khi bị áp lệnh cấm bia nước ngoài.
- 1534, Jacques Cartier đi qua bán đảo Gaspe dưới thời François I của Pháp
- 1567 – Nữ vương Mary Stuart của Scotland buộc phải thoái vị, bị con trai là James VI mới 1 tuổi thay thế.
- 1712 – Chiến tranh Kế vị Tây Ban Nha: Quân Pháp giành thắng lợi quyết định trước liên quân Hà Lan-Phổ trong trận Denain, nước Pháp được giải nguy.
- 1848 – Quân Áo bắt đầu giao chiến với quân Sardegna trong trận Custoza (1848).
- 1911 – Nhà thám hiểm người Mỹ Hiram Bingham III tái khám phá Machu Picchu , “thành phố bị lãng quên của người Inca“.
- 1923 – Ký kết Hiệp ước Lausanne tại Thụy Sĩ, định ra đường biên giới hiện đại của Thổ Nhĩ Kỳ.
- 1968, 10 nữ thanh niên xung phong đã bị bom Mỹ vùi ở Ngã ba Đồng Lộc (Hà Tĩnh), sự kiện nổi bật hay nhắc tới trong chiến tranh Việt Nam.
- 1993, Việt Nam công bố Luật Đất đai.
- 1997: Sau 290 nǎm hợp nhất, Chính phủ Anh trao cho Scotland quyền lập pháp, thu thuế, và có tiếng nói riêng tại Liên minh châu Âu.
- 2013 – Một vụ tai nạn xe lửa xảy ra tại Santiago de Compostela, Galicia, Tây Ban Nha, khiến hơn hai trăm người thương vong.
Người sinh
- 1725 – John Newton, mục sư người Anh (Chết: 1807)
- 1757 – Vladimir Borovikovsky, họa sĩ người Nga (Chết: 1825)
- 1783 – Simón Bolívar, người giải phóng Nam Mỹ (Chết: 1830)
- 1786 – Joseph Nicollet, nhà Toán học và thám hiểm người Nga (Chết: 1843)
- 1794 – Johan Georg Forchhammer, nhà địa chất người Đan Mạch (Chết: 1865)
- 1802 – Alexandre Dumas, nhà văn người Pháp (Chết: 1870)
- 1803 – Adolphe Charles Adam, nhà soạn nhạc người Pháp (Chết: 1856)
- 1826 – Ivan Bloch, nhà lý luận quân sự và hoạt động vì hoà bình (Chết: 1902)
- 1828 – Sécnưsépxki là nhà vǎn, nhà phê bình, nhà dân chủ cách mạng Nga(chết 29/10/1889)
- 1851 – Friedrich Schottky, nhà toán học người Đức (Chết: 1935)
- 1853 – William Gillette, diễn viên, nhà biên kịch người Mỹ (Chết: 1937)
- 1856 – Charles Émile Picard, nhà toán học người Pháp (Chết: 1941)
- 1857 – Henrik Pontoppidan, nhà văn người Đan Mạch, nhận giải thưởng Nobel (Chết: 1943)
- 1860 – Alfons Mucha, nghệ sĩ người Séc (Chết: 1939)
- 1864 – Frank Wedekind, nhà văn người Đức (Chết: 1918)
- 1874 – Oswald Chambers, nhà văn Cơ-đốc (Chết: 1917)
- 1878 – Lord Dunsany, nhà văn người Ai-len (Chết: 1957)
- 1880 – Ernest Bloch, nhà soạn nhạc người Thụy Sĩ (Chết: 1959)
- 1895 – Robert Graves, nhà biên kịch người Anh (Chết: 1985)
- 1897 – Amelia Earhart, phi công người Mỹ (m. tích: 1937)
- 1899 – Chief Dan George, nam diễn viên Meti (Chết: 1981)
- 1908 – Cootie Williams, nhạc công chơi kèn trumpet người Mỹ (Chết: 1985)
- 1916 – John D. MacDonald, tiểu thuyết gia người Mỹ, (Chết: 1986)
- 1917 – Robert Farnon, nhạc trưởng, nhạc sĩ và người soạn nhạc gốc Canada (Chết: 2005)
- 1918 – Ruggiero Ricci, nghệ sĩ viôlông người Mỹ
- 1919 – Ferdinand Kübler, vận động viên dua xe người Thụy Sĩ
- 1920 – Bella Abzug, U.S. nữ Nghị sĩ từ New York (Chết: 1998)
- 1931 – Ermanno Olmi, đạo diễn người Ý
- 1931 – Éric Tabarly, thuỷ thủ người Pháp (Chết: 1998)
- 1933 – Doug Sanders, người chơi gôn Mỹ
- 1936 – Ruth Buzzi, nữ diễn viên, người Mỹ
- 1936 – Mark Goddard, nam diễn viên người Mỹ
- 1940 – Stanley Hauerwas, nhà thần họkc Mỹ
- 1942 – Chris Sarandon, nam diễn viên người Mỹ
- 1945 – Azim Premji, thương nhân Ấn Độ
- 1947 – Robert Hays, nam diễn viên người Mỹ
- 1947 – Peter Serkin, nghệ sĩ piano người Mỹ
- 1949 – Michael Richards, biên kịch hài kịch Mỹ
- 1949 – Yves Duteil, ca sĩ, nhạc sĩ Pháp
- 1951 – Lynda Carter, nữ diễn viên người Mỹ
- 1951 – Chris Smith, chính khách Anh
- 1952 – Gus Van Sant, đạo diễn Mỹ
- 1957 – Pam Tillis, ca sĩ người Mỹ
- 1961 – Kerry Dixon, cầu thủ gốc Anh
- 1963 – Paul Geary, nhạc sĩ người Mỹ
- 1963 – Julie Krone, vận động viên đua ngựa người Mỹ
- 1963 – Karl Malone, vận động viên bóng rổ người Mỹ
- 1964 – Barry Bonds, vận động viên bóng chày người Mỹ
- 1964 – PJ Phillips, nhạc sĩ người Anh
- 1965 – Kadeem Hardison, nam diễn viên người Mỹ
- 1966 – Martin Keown, cầu thủ người Anh
- 1968 – Kristin Chenoweth, ca sĩ, diễn viên Mỹ
- 1968 – Laura Leighton, nữ diễn viên Mỹ
- 1969 – Rick Fox, vận động viên bóng rổ Canada
- 1969 – Jennifer Lopez, nữ ca sĩ, diễn viên người Mỹ
- 1970 – Stephanie Adams, người mẫu Mỹ
- 1971 – John Partridge, ca sĩ người Anh
- 1975 – Torrie Wilson, vận động viên đô vật Mỹ
- 1975 – Eric Szmanda, nam diễn viên người Mỹ
- 1976 – Nate Bump, vận động viên bóng chày người Mỹ
- 1976 – Tiago Monteiro, tay đua công thức một Bồ Đào Nha
- 1977 – Mehdi Mahdavikia, cầu thủ người Iran
- 1979 – Stat Quo, rapper Mỹ
- 1979 – José Valverde, vận động viên bóng chày Mỹ
- 1981 – Summer Glau, nữ diễn viên người Mỹ
- 1982 – Anna Paquin, nữ diễn viên người New Zealand gốc Canada
- 1982 – Elise Crombez, siêu mẫu Bỉ
- 1983 – Daniele De Rossi, cầu thủ người Ý
- 1984 – John Dhani Lennevald, ca sĩ Thụy Điển
- 1985 – Patrice Bergeron, vận động viên khúc côn cầu Canada
- 1986 – Vugar Gashimov, kỳ thủ cờ vua người Azerbaijan (chết 2014)
- 1986 – Natalie Tran, video blogger người Úc gốc Việt
- 1987 – Mara Wilson, nữ diễn viên người Mỹ
- 1990 – Daveigh Chase, nữ diễn viên người Mỹ
Người chết
- 2014 – Toàn Shinoda, vlogger Việt Nam
Những ngày lễ và kỷ niệm
Tham khảo
Simón Bolívar
Simón Bolívar (tên đầy đủ: Simón José Antonio de la Santísima Trinidad Bolívar y Palacios, 1783 – 1830), là nhà cách mạng nổi tiếng người Venezuela, người lãnh đạo các phong trào giành độc lập ở Nam Mỹ đầu thế kỷ 19. Ông còn được mệnh danh là Người Giải phóng (tiếng Tây Ban Nha: El Libertador), George Washington của Nam Mỹ. Những cuộc chiến đấu do ông lãnh đạo đã lật đổ sự thống trị của Tây Ban Nha, giành độc lập cho sáu quốc gia ngày nay là: Venezuela, Colombia, Panama, Ecuador, Peru, và Bolivia.
Mục lục
- 1 Xuất thân và tuổi trẻ
- 2 Sự nghiệp giải phóng Nam Mỹ
- 3 Tư tưởng
- 4 Vinh danh
- 5 Những câu nói nổi tiếng
- 6 Thông tin thêm
- 7 Tài liệu tham khảo
- 8 Chú thích
- 9 Sách về Bolívar
- 10 Liên kết ngoài
Xuất thân và tuổi trẻ
Thời niên thiếu
Simón Bolívar sinh ngày 24 tháng 7 năm 1783 tại Caracas, Venezuela trong một gia đình quý tộc có nguồn gốc từ xứ Basque, Tây Ban Nha. Cha ông, đại tá Juan Vicente Bolívar y Ponte có dòng máu xa của vua xứ Castile Fernando III và bá tước vùng Savoy Amedeo IV, mẹ là bà María de la Concepción Palacios Blanco Simón. Dòng họ Bolivar định cư ở Venezuela từ thế kỷ XVI và việc sở hữu những mỏ vàng, mỏ đồng bên sông Aroa đã góp phần làm họ trở nên giàu có. Sau này, trong cuộc đời cách mạng của mình, Simón Bolívar đã dùng một phần thu nhập từ những mỏ vàng và đồng để tài trợ cho Những cuộc chiến tranh cách mạng Nam Mỹ. Bolívar mồ côi cha năm 3 tuổi (1786), mẹ ông vừa cai quản gia đình vừa đảm nhiệm việc giáo dục các con nhỏ. Năm 1792, khi Bolívar 9 tuổi, mẹ cũng mất, ông và người em trai được ông ngoại nuôi và dạy học. Sau khi ông ngoại mất, anh em Bolívar ở với chú, năm 12 tuổi, ông trốn đến nương nhờ nhà vợ chồng người chị María Antonia.
Học tập ở Caracas
Trong thời gian ở nhà người chị, ông được Simón Rodríguez (1769 – 1854), một hiệu trưởng trường tiểu học ở Caracas dạy dỗ. Giữa ông và người thầy nhân hậu đồng thời cũng là nhà nghiên cứu khoa học nhân văn, nhà cải cách xã hội này đã nảy sinh một mối quan hệ tốt đẹp và tồn tại suốt cuộc đời Bolívar vì ngoài kiến thức, giữa họ còn có sự đồng cảm sâu sắc. Sau đó, ông cũng đã từng theo học Andrés Bello (1781 – 1865), nhà nghiên cứu khoa học nhân văn, nhà lập pháp, nhà triết học, nhà giáo dục người Venezuela. Hai ông thầy nổi tiếng này đã có ảnh hưởng mạnh mẽ đến Simón Bolívar. Năm 14 tuổi, ông gia nhập tiểu đoàn du kích ở thung lũng Aragua, nơi gia đình ông có nhiều tài sản và cha ông đã từng làm tiểu đoàn trưởng tiểu đoàn này. Trong vòng một năm, ông được phong quân hàm thiếu uý và vừa luyện tập quân sự vừa học các môn cơ bản thời bấy giờ như toán học, vật lý, đồ bản,… tại trường học của dòng họ do một cha cố dòng tu Francis dạy.
Sang châu Âu
Năm 1799, Bolívar sang Madrid, Tây Ban Nha, ông miệt mài nghiên cứu lịch sử, văn học cổ điển và đương đại, toán học rồi bắt đầu học tập bằng tiếng Pháp. Ngoài ra ông còn học khiêu vũ và hùng biện. Bolívar nhanh chóng tiến bộ trong tất cả các môn học và qua các buổi khiêu vũ, ông làm giàu ngoại ngữ đồng thời trở nên tinh tế, tự tin trong giao tiếp. Ngày 26 tháng 5 năm 1802, Bolívar kết hôn với bà María Teresa Rodríguez del Toro y Alaysa rồi cả hai trở về Venezuela. Nhưng không lâu sau đó, tháng 1 năm 1803, María Teresa chết do nhiễm bệnh sốt vàng da. Cuối năm 1803, ông trở lại châu Âu, đi lại giữa Cadiz[1] và Madrid rồi sang Paris năm 1804.
Lời thề ở thành Rome
Ở Paris ông gặp gỡ các học giả, tham gia những cuộc thảo luận và lao vào nghiên cứu văn học rồi tình cờ gặp lại Simón Rodríguez, người mà với trí tuệ và kinh nghiệm của mình đã trở thành một diễn giả xuất sắc. Hai ông đã đi bộ xuyên qua vùng Savoy để sang Ý và ở Roma, vào một ngày tháng 8 năm 1805, Bolívar đã thề trước mặt người thầy rằng ông sẽ không bao giờ cho phép cánh tay mình nghỉ ngơi cũng như linh hồn mình chết đi chừng nào ước mơ giải phóng Nam Mỹ khỏi sự thống trị của người Tây Ban Nha chưa thực hiện được. Cuối năm 1806, khi nghe tin về những hoạt động của nhà cách mạng Francisco de Miranda[2], Bolívar quyết định trở về nước.
Sự nghiệp giải phóng Nam Mỹ
Hoạt động cách mạng ở Venezuela và sứ mệnh ngoại giao
Ông đáp một con tàu dừng chân ở Charleston rồi đi qua nước Mỹ về đến Venezuela giữa năm 1807. Ở quê nhà, ông cùng với em trai và những người bạn gần gũi suy tính, bàn bạc về quá trình giành độc lập cho Venezuela. Lúc này Joseph Bonaparte được Napoleon lập làm vua Tây Ban Nha và những thuộc địa. Năm 1808, Bolívar tham gia “quân đội kháng chiến” ở Nam Mỹ. Ngày 19 tháng 4 năm 1810, quân đội kháng chiến Caracas tuyên bố độc lập, chính phủ quân sự cử Bolívar đi làm đại diện tại Anh, cùng đi có Luis López Méndez và Andrés Bello. Sau khi hoàn thành nhiệm vụ ngoại giao ông trở về nước cuối năm 1810 [3]. Trở lại vị trí của mình trong Hội những người yêu nước Caracas Bolívar, trở thành một trong những diễn giả nhiệt tình nhất cho độc lập. Tháng 5 năm 1811, cơ quan lập pháp đã tuyên ngôn độc lập. Bolívar gia nhập quân đội, được phong quân hàm đại tá và tham gia cuộc đột kích Valencia[4] theo lệnh của Miranda năm 1811. Năm 1812, bất chấp những nỗ lực của ông, thành phố Puerto Cabello[5] thất thủ do có sự phản bội. Tháng 7 năm 1812, tướng Miranda đầu hàng người Tây Ban Nha. Ở thành phố cảng La Guaira[6] Một nhóm sỹ quan trong đó có Bolívar định bắt giữ Miranda nhưng không thành công. Ông quyết định tự cứu lấy bản thân mình và với sự giúp đỡ của một người bạn, ông có được hộ chiếu để đến Curazao rồi Cartagena de Indias[7]. Ở Cartagena de Indias ông đã viết Tuyên ngôn Cartagena, một trong những tác phẩm quan trọng nhất của mình, ở đó những lý tưởng chính trị đã được định hình và là kim chỉ nam cho những hành động của Bolívar sau này.
Chiến tranh cho đến chết
Ngày 14 tháng 5 năm 1813, dẫn đầu một đội quân nhỏ, Bolívar vượt sông Magdalena[8] và bắt đầu chiến dịch giải phóng Venezuela. Ngày 23 tháng 5 năm 1813, Bolívar tiến vào thành phố Mérida[9] và nhân dân ở đây là những người đầu tiên gọi ông là Người Giải phóng, ngày 9 tháng 6, Bolívar chiếm thành phố Trujillo[10]. Ngày 15 tháng 6 năm 1813, ông đọc bản mệnh lệnh nổi tiếng “Chiến tranh cho đến chết”. Bằng một loạt những trận đánh thông minh, sau 3 tháng, quân đội của Bolívar đã tiến vào Caracas ngày 6 tháng 8 năm 1813[11]. Chiến dịch đó sau này được gọi là “Chiến dịch thần diệu”. Tháng 10 năm 1813, trong một buổi lễ long trọng, chính quyền và nhân dân Caracas đã chính thức tặng cho ông danh hiệu đã đi vào lịch sử “Người Giải phóng”. Sau khi tiến vào Caracas, Bolívar tuyên bố thành lập nền Cộng hoà Venezuela thứ hai. Sau đó Bolívar tiếp tục tiến hành nhiều trận đánh và mặc dù giành được những thắng lợi quan trọng, ông và tướng Santiago Mariño (người đã giải phóng miền đông Venezuela) chịu thất bại trước đội quân đông đảo hơn gấp nhiều lần của tướng bảo hoàng José Tomás Boves. Sau thắng lợi của Boves trong trận đánh La Puerta (tháng 6 năm 1814), nền cộng hoà sụp đổ, những người đòi độc lập buộc phải sơ tán hàng loạt khỏi Caracas về phía đông. Cảm thấy quyền lực của mình và tướng Mariño bị thách thức bởi chính những người đồng hành, ông sang Nueva Granada[12]. Tại đây, Bolívar chỉ huy Quân đội quốc gia Colombia tiến vào Bogotá năm 1814 và sau đó dự định đến Cartagena để tìm kiếm sự ủng hộ của người dân địa phương nhằm chiếm thành phố Santa Marta[13]. Tuy nhiên sau những xung đột quân sự và chính trị với chính quyền thành phố Cartagena, tháng 5 năm 1815, Bolívar từ bỏ binh quyền để tránh một cuộc nội chiến.
Tái sinh nền cộng hoà ở Venezuela
Sau khi lánh sang Jamaica, từ tháng 5 đến tháng 12 năm 1815, Bolívar kiên nhẫn chờ đợi thời cơ để tiến hành những cuộc chiến đấu mới. Chính vì thế, ông nghiền ngẫm về số phận của Mỹ Latin và tháng 9 năm ấy viết “Bức thư Jamaica” nổi tiếng. Trong đó, với nhận thức sâu sắc cũng như cái nhìn tiên tri, ông đã đánh giá quá khứ, hiện tại và tương lai của lục địa này. Sự thất bại của Napoleon ở châu Âu và một đội quân Tây Ban Nha hùng mạnh do tướng Pablo Morillo dẫn đầu kéo đến Venezuela đã hâm nóng nhiệt tình của phe bảo hoàng. Bolívar, sau khi thoát khỏi một âm mưu ám sát đã đến Haiti nhằm tìm kiếm nguồn tài chính để tiếp tục cuộc chiến đấu, tổng thống Haiti, Alejandro Petion đã cho ông vay tiền. Đội quân viễn chinh do Bolívar dẫn đầu đến đảo Margarita[14] năm 1816 và nhanh chóng đổ bộ vào lục địa. Sau khi tấn công chiếm được Carúpano[15], ngày 2 tháng 6 năm 1816, Bolívar ra sắc lệnh giải phóng nô lệ. Trong khi đội quân đang tiến về Ocumare de la Costa[16], thì Bolívar bất ngờ bị tách khỏi bộ phận chủ yếu của quân đội và buộc phải trở lại Haiti. Ông tổ chức một đội quân thứ hai tiến về đến đảo Margarita cuối năm 1816. Đầu năm 1817, Bolívar dự định chiếm vùng Guayana[17] để làm bàn đạp giải phóng hoàn toàn Venezuela và đến tháng 7 năm 1817, ông chiếm được thủ phủ Angostura (ngày nay là Ciudad Bolívar) của vùng này. Bolívar thành lập một nhà nước mới, lập ra bộ máy chính quyền và cho xuất bản một tờ báo. Cuộc chiến đấu của ông không những diễn ra đối với quân Tây Ban Nha mà còn đối với những mầm mống vô chính phủ trong vùng. Tháng 10 năm 1817, sau một cuộc diễn tập, tướng Manuel Piar, một trong những lãnh đạo của những người cộng hòa bị xử bắn ở Angostura. Trong thời gian này, Bolívar ra sắc lệnh về Luật phân phối của cải quốc gia. Năm 1818, ông bất ngờ đột kích quân đội bảo hoàng của tướng Morillo ở thành phố Calabozo [18] nhưng quân đội cộng hòa bị đánh bại, Bolívar suýt nữa bị quân đội bảo hoàng giết chết. Ông trở về Angostura ngày 5 tháng 6 năm 1818 và lúc đó, đại diện ngoại giao của Mỹ cùng với một đội quân của những người châu Âu tình nguyện đã tới đây. Bolívar triệu tập Nghị viện Venezuela đệ nhị ở Angostura ngày 15 tháng 2 năm 1819 và đọc một bài diễn văn có vai trò quan trọng trong tư tưởng chính trị của ông đồng thời đệ trình dự thảo Hiến pháp.
Sáng lập Đại Colombia, tiến về Caracas
Không lâu sau đó, Bolívar mở chiến dịch giải phóng Nueva Granada. Quân đội của ông vượt qua dãy Andes, sau những trận đánh ác liệt tại Gameza[19] ngày 12 tháng 7 và Pantano de Vargas[20] ngày 25 tháng 7, Bolívar đã giành chiến thắng quyết định trong trận Boyacá ngày 7 tháng 8 năm 1819. Ông tiến vào Bogotá và sau khi trao quyền chỉ huy ở Nueva Granada cho tướng Francisco de Paula Santander, Bolívar trở về Angostura. Ở đó, theo đề nghị của ông, tháng 12 năm 1819, Nghị viện đã ban hành Hiến pháp Cộng hoà Colombia. Đất nước vĩ đại do Bolívar sáng lập này gồm các nước cộng hoà Venezuela, Colombia, Ecuador và Panamá. Quân đội cộng hoà đã giành được ưu thế ở mọi nơi: Cartagena bị vây hãm, Mérida và Trujillo được giải phóng. Sau cuộc Cách mạng giải phóng nổ ra ở Tây Ban Nha tháng 1 năm 1820, chính phủ mới của Tây Ban Nha cố gắng đạt được một hiệp định hoà bình và ở Trujillo, tháng 11 năm 1820 hai bên đã ký kết một thoả thuận ngừng bắn cùng với bản điều ước về chiến tranh. Sau khi thoả thuận ngừng bắn hết hiệu lực, quân đội cộng hoà bắt đầu hành quân hướng về Caracas. Ngày 24 tháng 6 năm 1821, trên bình nguyên Carabobo Bolívar đã giành thắng lợi trong một trận đánh đánh dấu sự khai sinh ra nền độc lập của Venezuela. Tàn quân của quân đội bảo hoàng lẩn trốn tại Puerto Cabello và cuối cùng tan rã năm 1823. Ngày 29 tháng 6 năm 1821, Người Giải phóng tiến vào thành phố quê hương trong sự chào đón hân hoan của nhân dân.
Giải phóng Ecuador
Bolívar giờ đây hướng tới Ecuador, nơi vẫn còn nằm dưới sự thống trị của người Tây Ban Nha. Ông tiến qua Maracaibo, Cúcuta [21] rồi tiến đến Bogotá. Năm 1822, hai cánh quân, mũi phía bắc do Bolívar chỉ huy, mũi phía nam xuất phát từ Guayaquil [22] do tướng Antonio José de Sucre chỉ huy bắt đầu tấn công giải phóng Quito. Sau chiến thắng của tướng Sucre của trong trận Pichincha[23] ngày 24 tháng 5 năm 1822, Ecuador được giải phóng và hợp nhất vào Cộng hoà Đại Colombia. Trong thời gian này, Bolíva đã gặp Manuela Saenz và bà trở thành người tình cho đến cuối đời ông. Ngày 25 tháng 7 năm 1822, “Người bảo hộ Perú”, tướng José de San Martín [24] từ Peru tới Guayaquil. Tại đây Bolívar đã gặp gỡ nhà lãnh đạo nổi tiếng của phong trào giành độc lập ở phía nam lục địa Nam Mỹ này. Sau cuộc gặp gỡ [25], Bolívar lĩnh lấy sứ mạng giải phóng hoàn toàn Peru.
Giải phóng hoàn toàn Peru
Ngày 7 tháng 8 năm 1823, Bolívar rời Guayaquil đến Callao[26] vào đầu tháng 9 năm đó. Trong tình trạng vô chính phủ, Bolívar đã tổ chức lại quân đội với nòng cốt là những tiểu đoàn của ông. Lima rơi vào tay quân bảo hoàng và ngày 10 tháng 2 năm 1824, Nghị viện Peru đã phong Bolívar là Tổng tài với quyền lực tuyệt đối trước khi tự giải tán. Bolívar rút về Trujillo để củng cố và chuyển sang tấn công. Ngày 6 tháng 8 năm 1824 ông đã đánh bại quân đội nhà vua Tây Ban Nha tại Junín[27][28] Chiến dịch tiếp tục phát triển và trong khi Bolívar tiến vào Lima, vây hãm Callao thì tướng Sucre đã tiêu diệt nốt quân đội nhà vua tại Ayacucho[29] ngày 9 tháng 12 năm 1824. Đến đây chiến tranh giành độc lập kết thúc, ngày 10 tháng 2 năm 1825, tại Nghị viện Perú ở Lima, Bolívar tuyên bố từ bỏ quyền lực tuyệt đối đã được trao cho ông để tiến hành chiến tranh giành độc lập. Hai ngày sau, Nghị viện Peru đã tuyên bố vinh danh và tặng thưởng cho ông cùng quân đội nhưng ông từ chối tiền thưởng. Bolívar rời thu đô Lima đến Arequipa, El Cuzco và những tỉnh thuộc Thượng Peru (Alto Perú). Những tỉnh này đã thành lập nên một quốc gia dưới sự bảo trợ của Bolivar và đặt tên là Cộng hoà Bolívar tức Bolivia ngày nay. Bolívar soạn thảo hiến pháp cho quốc gia mới này năm 1826, trong đó ông đã trình bày nhưng tư tưởng của mình về việc hợp nhất các quốc gia mới được giải phóng.
Sự phân hoá của Đại Colombia
Năm 1826, một cuộc nổi dậy gọi là La Cosiata [30] do tướng José Antonio Páez[31] lãnh đạo đã nổ ra để chống lại chính quyền trung ương ở Bogotá. Tháng 4 năm 1826, Bolívar trở về Caracas và cố gắng vãn hồi hoà bình. Tuy nhiên những lực lượng ly khai tỏ ra thắng thế trước xu hướng hợp nhất. Ngày 5 tháng 7 năm 1827, ông rời Caracas đáp tàu đi La Guaira rồi tới Bogotá. Ngày 10 tháng 9 năm 1827, ông tuyên thệ nhậm chức tổng thống Cộng hoà Đại Colombia. Hội nghị lập pháp họp ở Ocaña[32] tháng 4 năm 1828 đã giải tán mà không đạt được thoả thuận nào giữa những phe đối lập. Bolívar xưng là Tổng tài ngày 27 tháng 8 năm 1828. Ngày 25 tháng 9 năm 1828, ông thoát chết sau một vụ ám sát ở Bogotá với sự giúp đỡ của Manuela Saenz. Không lâu sau, ông buộc phải tiến hành một chiến dịch chống lại những đội quân của Perú đang đe dọa Ecuador. Bất chấp thể trạng ốm yếu, bệnh tật, ông vẫn kiên trì bảo vệ những thành quả của mình. Năm 1830, ông trở về Bogotá để thiết lập Hội đồng Hiến pháp nhưng Venezuela một lần nữa công khai đòi trở thành một quốc gia độc lập. Tại Nueva Granada, sự chống đối cũng dần trở nên mạnh mẽ hơn. Bolívar đã suy sụp sức khỏe, ông từ bỏ chức vụ tổng thống và đi đến vùng duyên hải, tin tức về cuộc ám sát tướng Sucre đã ảnh hưởng sâu sắc đến Bolívar. Ngày 10 tháng 12, ông đã viết một bản tuyên bố gửi nhân dân, đây được coi là di chúc chính trị của Người Giải phóng. Ông dự định sang châu Âu nhưng đột ngột ra đi ngày 17 tháng 12 năm 1830 tại San Pedro Alejandrino, một khu biệt thự ở Santa Marta vì bệnh lao. Đến năm 1942, trong một nghi thức hết sức trang trọng, thi hài ông được chuyển về Venezuela và đặt tại National Pantheon, Caracas.
Tư tưởng
Ngoài tư tưởng công bằng, tự do và bình đẳng mà ông đã cống hiến cả cuộc đời, tư tưởng Liên Mỹ của Bolívar thường được nhắc tới. Mục đích và quan điểm của Liên Mỹ được Bolívar diễn đạt trong những gì ông viết năm từ năm 1826 đó là hòa bình trên cơ sở một khối liên kết thống nhất cho các nước châu Mỹ và hy vọng rằng một ngày nào đó nó sẽ là tấm gương để mang lại hòa bình cho toàn thế giới: “Thế giới mới sẽ gồm các quốc gia độc lập gắn chặt với nhau bởi luật pháp chung quy định quan hệ đối ngoại của các nước và tạo cơ hội cho các nước đó, thông qua một cơ quan lập pháp chung, những phương thức để trường tồn… Mọi rào cản về xuất xứ, chủng tộc và màu da sẽ biến mất. Trong các thế kỷ tiếp theo, có thể tiến tới một chính phủ hợp nhất toàn thế giới như một liên bang” [33]. Kết quả của tư tưởng đó là tại Nghị viện Panama, các quốc gia châu Mỹ đã tuyên ngôn về lý tưởng hợp tác hòa bình, một nền hòa bình trong sự tự do, bình đẳng giữa các quốc gia và giải quyết mọi sự bất đồng bằng phương pháp hòa bình cũng như kiên định sự hợp tác đôi bên cùng có lợi. Lý tưởng của Bolívar không được thực hiện tại Nghị viện Panama nhưng nó tiếp tục là nguồn cảm hứng, là niềm hy vọng. Không được đón nhận vào lúc đó nhưng ngày nay, tư tưởng của Bolívar đã sống dậy trong xu hướng hợp tác và hợp nhất khu vực của thế giới hiện đại.
Vinh danh
- Ngoài một quốc gia mang tên ông, nhiều bang, thành phố, và rất nhiều địa danh, đại lộ… ở châu Mỹ và các nơi khác trên thế giới cũng mang tên Bolívar. Đồng tiền của Venezuela được gọi là Bolívar. Tượng đài Simón Bolívar được dựng ở nhiều nơi trên thế giới.
- UNESCO đã lập ra giải thưởng Simón Bolívar, trao tặng hai năm một lần cho những người có đóng góp quan trọng cho việc thực hiện lý tưởng của ông. Giải thưởng được trao lần đầu tiên ngày 24 tháng 7 năm 1983 nhân dịp kỷ niệm 200 năm ngày sinh của Bolívar cho Nelson Mandela và vua Tây Ban Nha Juan Carlos I.
Những câu nói nổi tiếng
- “Nếu cái chết của tôi góp phần cho việc chấm dứt các đảng phái cũng như cho sự hợp nhất thì tôi sẽ thanh thản bước xuống mồ”
- “Trách nhiệm đầu tiên của một chính phủ là đưa giáo dục đến với nhân dân”
- “Chúa ban chiến thắng cho sự bền gan”
Thông tin thêm
- Bolívar có hai chị gái là Juana và María Antonia, một em trai Juan Vicente. Ngoài ra cha mẹ ông còn có con gái María del Carmen chết ngay khi sinh. Ông không có hậu duệ trực hệ.
- Mối tình với Manuela Saenz: xem Manuela Saenz
Tài liệu tham khảo
Chú thích
- ^ Cadiz: thành phố cảng ở tây nam Tây Ban Nha, thuộc xứ Andalusia
- ^ Francisco de Miranda (1750 – 1816): nhà cách mạng nổi tiếng người Venezuela, sau khi đầu hàng đã chết trong nhà tù ở Tây Ban Nha
- ^ Có tài liệu nói ông trở về nước năm 1811
- ^ Valencia: thành phố thủ phủ bang Carabobo, Venezuela.
- ^ Puerto Cabello: thành phố ven biển phía Bắc Venezuela, cách Caracas 75 km về phía tây.
- ^ La Guaira: thành phố cảng, thủ phủ bang Vargas, cách Caracas 30 km về phía đông nam.
- ^ Cartagena de Indias hay gọi tắt là Cartagena: thành phố cảng ở phía bắc Colombia, thủ phủ bang Bolívar
- ^ Magdalena: con sông chính chảy từ bắc xuống nam Colombia dài 1.450 km
- ^ Mérida: thành phố ở vùng núi Andes, thủ phủ của bang cùng tên, Venezuela
- ^ Trujillo: thành phố thủ phủ của bang cùng tên, Venezuela
- ^ Simón Bolívar trên britannica.
- ^ Nueva Granada: tên một quốc gia thời đó gồm phần lớn lãnh thổ Colombia, Ecuador và Venezuela ngày nay
- ^ Santa Marta: thành phố cảng ven biển Caribe ở phía bắc Colombia
- ^ Margarita: một hòn đảo trên biển Caribe, thuộc bang Nueva Esparta, Venezuela
- ^ Carúpano: một thị trấn nằm ven biển Caribe, thuộc bang Sucre, Venezuela
- ^ Ocumare de la Costa: một bang ở phía bắc Venezuela
- ^ Guayana: một vùng hành chính của Venezuela, giáp với Guayna.
- ^ Calabozo: thành phố nhỏ cách Caracas 123 dặm về phía nam tây nam.
- ^ Gameza: thành phố nhỏ thuộc bang Boyacá, Colombia.
- ^ Pantano de Vargas: một vùng đầm lầy thuộc bang Boyacá, Colombia.
- ^ Cúcuta: thành phố thủ phủ của bang Santander Bắc, Colombia, gần biên giới với Venezuela
- ^ Guayaquil: thành phố cảng lớn nhất Ecuador, cách thủ đô Quito 250 km về phía nam tây nam.
- ^ Pichincha: một ngọn núi lửa sát thủ đô Quito
- ^ José de San Martín (1778 – 1850): vị tướng nổi tiếng, anh hùng dân tộc của Argentina, người lãnh đạo phong trào giành độc lập ở phần phía nam lục địa Nam Mỹ.
- ^ Đây là cuộc gặp gỡ kín mà nội dung của nó gây nên sự tranh luận của các nhà sử học. Sau khi Bolívar giải phóng hoàn toàn Peru, José de San Martín từ bỏ binh quyền, không tham gia vào hoạt động chính trị và đi sang Pháp năm 1824
- ^ Callao: thành phố cảng lớn nhất Perú, ở phía tây thủ đô Lima.
- ^ Junín: một vùng cao nguyên ở trung tâm Perú.
- ^ Antonio José de Sucre trên Britannica.
- ^ Ayacucho: thành phố trung tâm của tỉnh Huamanga, Peru
- ^ La Cosiata: một từ chưa từng có trong tiếng Tây Ban Nha trước đó, được đặt ra để chỉ những gì huyền bí và không gọi được tên.
- ^ José Antonio Páez: vị tướng sau này thành tổng thống Venezuela khi tách ra khỏi Đại Colombia.
- ^ Ocaña: thị trấn nhỏ thuộc bang Stander Bắc, Colombia.
- ^ Historical Text Archive
Sách về Bolívar
- Reza, German de la. “La invención de la paz. De la república cristiana del duque de Sully a la sociedad de naciones de Simón Bolívar”, México, Siglo XXI Editores, 2009. ISBN 978-607-03-0054-7
- Bushnell, David. The Liberator, Simón Bolívar. New York: Alfred A. Knopf, 1970.
- Bushnell, David (ed.) and Fornoff, Fred (tr.), El Libertador: Writings of Simón Bolívar, Oxford University Press, 2003. ISBN 978-0195144819
- Bushnell, David and Macaulay, Neill. The Emergence of Latin America in the Nineteenth Century (Second edition). Oxford and New York: Oxford University Press, 1994. ISBN 0-19-508402-0
- Ducoudray Holstein, H.L.V. Memoirs of Simón Bolívar. Boston: Goodrich, 1829.
- Harvey, Robert. “Liberators: Latin America`s Struggle For Independence, 1810–1830”. John Murray, London (2000). ISBN 0-7195-5566-3
- Lynch, John. Simón Bolívar and the Age of Revolution. London: University of London Institute of Latin American Studies, 1983. ISBN 9780901145543
- Lynch, John. The Spanish American Revolutions, 1808–1826 (Second edition). New York: W. W. Norton & Co., 1986. ISBN 0-393-95537-0
- Lynch, John. Simón Bolívar: A Life, Yale University Press, 2006. ISBN 0300110626.
- Madariaga, Salvador de. Bolívar. Westport: Greenwood Press, 1952. ISBN 9780313220296
- Marx, Karl. “Bolívar y Ponte” in The New American Cyclopaedia: A Popular Dictionary of General Knowledge, Vol. III. New York: D. Appleton & Co., 1858.
- Masur, Gerhard. Simón Bolívar (Revised edition). Albuquerque: University of New Mexico Press, 1969.
- Mijares, Augusto. The Liberator. Caracas: North American Association of Venezuela, 1983.
- O’Leary, Daniel Florencio. Bolívar and the War of Independence/Memorias del General Daniel Florencio O’Leary: Narración (Abridged version). Austin: University of Texas, [1888] 1970. ISBN 0-292-70047-4
- Bastardo-Salcedo,JL (1993) Historia Fundamental de Venezuela UVC,Caracas.
Liên kết ngoài
- The Life of Simón Bolívar
- The Louverture Project: Simón Bolívar – Information about the support Bolívar received from Haiti.
- In Profile: Simón Bolívar – The Liberator
- About the surname Bolíbar/Bolívar, tiếng Tây Ban Nha
- Paternal ancestors of the Liberator, tiếng Tây Ban Nha
- Coats of arms of the Bolíbars, tiếng Tây Ban Nha
- Maternal ancestors of the Liberator (Palacios family), tiếng Tây Ban Nha
- (tiếng Tây Ban Nha) Glrbv.org: Biography
- Beside Bolivar: The Edecán Demarquet – About C. E. Demarquet, one of Bolívar’s principal aides
- “Building a New History by Exhuming Bolívar” Simon Romero, The New York Times, ngày 3 tháng 8 năm 2010
- Tổng thống Peru
- Sinh 1783
- Mất 1830
- Tổng thống Venezuela
- Tổng thống Bolivia
- Anh hùng dân tộc Venezuela
- Lịch sử Colombia
- Nhà cách mạng Venezuela
- Chết vì bệnh lao
- Lịch sử Peru
Machu Picchu
Machu Picchu (tiếng Quechua: Machu Pikchu – tức “Cổ Sơn”, theo tiếng quechua của người Inca; thỉnh thoảng được gọi là “Thành phố đã mất của người Inca”)[1] là một khu tàn tích Inca thời tiền Columbo trong tình trạng bảo tồn tốt ở độ cao 2.430 m (7.970 ft)[2] trên một quả núi có chóp nhọn. Machu Picchu nằm trên Thung lũng Urubamba tại Peru, khoảng 70 km (44 dặm) phía tây bắc Cusco. Bị thế giới bên ngoài quên lãng từ nhiều thế kỷ, dù người dân địa phương vẫn biết tới nó, Machu Picchu đã trở lại thành sự chú ý của thế giới nhờ công nhà khảo cổ học Hiram Bingham người đã tái khám phá nơi này năm 1911, và viết một cuốn sách bán rất chạy về nó. Peru hiện đang thực hiện các hoạt động pháp lý nhằm đòi lại hàng ngàn đồ vật Bingham đã lấy đi khỏi nơi này.[1]
Mục lục
Lịch sử
Machu Picchu có lẽ là biểu tượng thân thuộc nhất của Đế chế Inca. Thường được gọi là “Thành phố đã mất của người Inca”, từ năm 1983 địa điểm này đã được lựa chọn trở thành một Địa điểm Di sản Thế giới của UNESCO.
Mọi người cho rằng thành phố này do Sapa Inca Pachacuti xây dựng, bắt đầu từ khoảng năm 1440, và không có người ở cho tới cuộc Chinh phục Peru của người Tây Ban Nha năm 1532. Bằng chứng khảo cổ (cộng với những nghiên cứu gần đây về các văn bản thời kỳ đầu thuộc địa) cho thấy Machu Picchu không phải là một thành phố thông thường, mà chỉ là một thị trấn làm nơi nghỉ dưỡng của giới quý tộc Inca (tương tự như các Làng Roma). Nơi này có một cung điện lớn và các đền đài dành cho các vị thần Inca bao quanh một sân, với những công trình kiến trúc khác cho người hầu. Ước tính rằng không quá 750 người sống tại Machu Picchu cùng một thời điểm, và có lẽ chỉ một phần nhỏ trong số đó sống tại nơi này trong mùa mưa và khi không có vị quý tộc nào tới đó.
Mọi người cho rằng nơi này đã được lựa chọn vì vị trí độc nhất của nó cũng như vì các đặc điểm địa lý. Có ý kiến cho rằng bóng của rặng núi phía sau Machu Picchu là hình bộ mặt người Inca nhìn lên phía bầu trời, và đỉnh lớn nhất, Huayna Picchu (có nghĩa Đỉnh Trẻ), là cái mũi của nó.
Năm 1913, địa điểm này đã thu hút sự chú ý rộng rãi của công chúng sau khi National Geographic Society dành toàn bộ chương trình tháng 4 của họ cho Machu Picchu.
Năm 2000, khoảng 400.000 người đã viếng thăm Machu Picchu, và UNESCO bày tỏ sự lo ngại của mình với sự xuống cấp có thể xảy ra cho địa điểm với một lượng du khách lớn như vậy. Tối đa 2.500 được phép vào thăm tàn tích Machu Picchu trong một ngày nhằm ngăn chặn sự xâm hại với di tích. Chính quyền Peru đã nhấn mạnh rằng không có vấn đề gì xảy ra, và rằng sự xa xôi của di tích tự nó sẽ đặt ra những hạn chế tự nhiên với ngành du lịch [3]. Định kỳ, những đề xuất được đưa ra nhằm thiết lập một hệ thống cáp treo dẫn tới nơi này, nhưng chúng luôn luôn bị bác bỏ [4].
Vị trí
Machu Picchu cách 70 km phía tây bắc Cusco, trên đỉnh núi Machu Picchu, ở độ cao khoảng 2.350 mét trên mực nước biển. Đây là một trong những trung tâm khảo cổ quan trọng nhất tại Nam Mỹ và vì thế cũng là nơi thu hút đông khách du lịch nhất tại Peru.
Từ trên đỉnh, tại vách đá Machu Picchu, là một vách đứng dài 600 mét kéo tới đáy Sông Urubamba. Vị trí thành phố là một bí mật quân sự nhờ vách đá dốc và núi non bao quanh là sự phòng vệ quân sự tự nhiên tuyệt hảo.
Đền đài Machu Picchu
Năm 1981 một diện tích 325.92 kilômét vuông bao quanh Machu Picchu đã được tuyên bố là khu “Đền đài Lịch sử” của Peru. Khu vực này, không chỉ giới hạn ở các tàn tích, mà còn gồm các vùng đất với hệ động vật và thực vật của nó, với sự phong phú về các loài lan.
Một giả thuyết cho rằng Machu Picchu từng là một “llacta”: một khu định cư được xây dựng để quản lý kinh tế những vùng bị chinh phục, của người Inca và rằng nó có thể đã được xây dựng với mục đích bảo vệ những phần tinh túy nhất của tầng lớp quý tộc Inca trong trường hợp một vụ tấn công. Dựa trên nghiên cứu được các học giả như John Rowe và Richard Burger tiến hành, hiện nay đa số các nhà khảo cổ tin rằng, thay vì là một địa điểm phòng thủ rút lui, Machu Picchu là một khu đất của Hoàng đế Inca Pachacuti. Johan Reinhard đã đưa ra những bằng chứng cho thấy nơi này đã được lựa chọn dựa trên vị trí của nó tương ứng với các đặc điểm vùng đất thiêng liêng, đặc biệt với những ngọn núi thẳng hàng với các sự kiện thiên văn quan trọng.
Ba khu vực
Theo các nhà khảo cổ học, Machu Picchu được chia thành ba khu vực lớn: Khu vực linh thiêng, Khu vực dân chúng, ở phía nam, và Khu của các Thầy tu và Tầng lớp quý tộc (khu hoàng gia).
Nằm ở khu vực đầu tiên là các địa điểm khảo cổ học quý giá: Intihuatana, Đền của các Màu sắc và Phòng Ba Cửa sổ. Chúng được dành cho Inti, vị thần Mặt trời và cũng là vị thần vĩ đại nhất.
Trong khu hoàng gia, một khu vực riêng được dành cho giới quý tộc: một nhóm nhà nằm thành hàng trên một khu vực đất dốc; nơi ở của Amautas (những người khôn ngoan) có đặc điểm riêng ở những bức tường màu đỏ, và khu Ñustas (các công chúa) những căn phòng hình thang.
Lăng Nghi lễ được tạc vào đá với khu vực phía trong hình vòm và các bức tranh khắc. Nó được sử dụng trong các dịp lễ và hiến tế.
Kiến trúc
Tất cả các công trình tại Machu Picchu đều tuân theo phong cách kiến trúc Inca với những bức tường đá không dùng vữa và những viên đá kích thước bằng nhau. Người Inca là bậc thầy về kỹ thuật này, được gọi là đá khối, theo đó những khối đá được cắt để có thể được ghép vào nhau thật chặt mà không cần tới vữa. Nhiều mối nối còn hoàn hảo tới mức thậm chí không thể lách một lưỡi dao vào giữa các phiến đá.
Người Inca không bao giờ sử dụng bánh xe. Bằng cách nào họ đặt những phiến đá lớn lên nhau vẫn còn là điều bí ẩn, dù nói chung mọi người tin rằng họ đã dùng hàng trăm người để đẩy các tảng đá lên trên. Ta vẫn chưa biết tại sao người Inca không để lại bất kỳ tài liệu nào về việc xây dựng bởi hệ thống chữ viết họ sử dụng, được gọi là khipus, vẫn chưa được giải mã.[5]
Khu vực này bao gồm 140 công trình kiến trúc, gồm các đền, đài, công viên, nhà ở mái rạ.
Có hơn một trăm bậc đá dẫn lên – thường được tạc hoàn toàn vào trong một tảng đá granite duy nhất – và một lượng lớn các đài phun nước, nối với nhau bởi các kênh và các ống dẫn nước đục trong đá, được thiết kế cho hệ thống tưới tiêu ban đầu. Đã tìm thấy các bằng chứng cho thấy hệ thống tưới tiêu đã được sử dụng để dẫn nước từ một con suối thiêng, tới mỗi ngôi nhà, thứ tự được phân chia theo mức độ giai cấp của người ở trong đó.
Hệ thống đường Inca
Trong số hàng ngàn con đường được các nền văn hóa thời tiền Columbo xây dựng ở Nam Mỹ, những con đường của người Inca về một số điểm là đáng chú ý nhất. Mạng lưới những con đường này hội tụ về Cusco, thủ đô của Đế chế Inca. Một con đường dẫn tới thành phố Machu Picchu. Người Inca có sự phân biệt giữa các con đường ven biển và các con đường miền núi, đường ven biển được gọi là Camino de los llanos (đường bằng) và những con đường núi được gọi là Cápac Ñam.
Ngày nay, hàng ngàn khách du lịch đang đi trên những con đường Inca – đặc biệt Đường mòn Inca – hàng năm, khách du lịch tới Cusco làm quen trước khi bắt đầu một chuyến đi bộ kéo dài bốn ngày từ thung lũng Urubamba dẫn lên tận dải núi Andes.
Tái khám phá
Ngày 24 tháng 7 năm 1911, Machu Picchu bắt đầu được thế giới phương Tây chú ý nhờ công của Hiram Bingham III, một nhà sử học Hoa Kỳ khi ấy đang là giảng viên tại Đại học Yale. Ông đã được những người địa phương thường tới nơi này dẫn đường. Nhà thám hiểm/khảo cổ này đã bắt đầu các công việc nghiên cứu khảo cổ tại đó và hoàn thành một cuộc khảo sát toàn bộ vùng. Bingham đã đặt tên “Thành phố đã mất của người Inca”, cho nơi này trong cuốn sách đầu tiên của ông.
Bingham đã tìm kiếm thành phố Vitcos, nơi trú ẩn và kháng cự cuối cùng của người Inca trong cuộc Chinh phục Peru của người Tây Ban Nha. Năm 1911, sau nhiều năm tìm kiếp với những chuyến đi và những cuộc khảo sát quanh vùng, ông đã được những người Quechua đang sống tại Machu Picchu trong những công trình nguyên thủy Inca dẫn đường tới thành lũy đó. Bingham đã thực hiện nhiều chuyến đi khác và tiến hành nhiều cuộc khai quật tại địa điểm trong suốt năm 1915. Ông đã viết một số cuốn sách và bài báo về việc khám phá Machu Picchu.
Những năm đầu tiên sống tại Peru, Bingham đã xây dựng được mối quan hệ thân mật với các quan chức cao cấp Peru. Vì thế, ông ít gặp trở ngại trong việc xin các giấy phép, các thủ tục giấy tờ, và quyền được đi khắp đất nước cũng như mượn các đồ vật khảo cổ. Ngay khi quay về Đại học Yale, Bingham đã sưu tập khoảng 5.000 đồ vật như vậy và chúng đã được trường Yale giữ cho tới khi chính phủ Peru đòi được trả lại. Gần đây, chính phủ Peru đã yêu cầu được trả lại toàn bộ các vật phẩm văn hoá, và trước lời từ chối của Đại học Yale, họ đang cân nhắc tiến hành các thủ tục pháp lý cần thiết. Với sự thay đổi cơ quan chính phủ trong thời gian tới của Peru, hành động này có thể sẽ bị trì hoãn một thời gian [6].
Simone Waisbard, một nhà nghiên cứu trong thời gian dài về Cusco, đã tuyên bố Enrique Palma, Gabino Sánchez và Agustín Lizárraga khắc tên mình vào một trong những tảng đá tại đó ngày 14 tháng 7 năm 1901, và là những người đã tái khám phá nơi này trước Bingham. Tuy nhiên, nếu điều này là sự thực, không một từ nào được tìm thấy tại đó từng được thế giới bên ngoài biết tới; công việc của Bingham đã đưa Machu Picchu ra với sự chú ý của thế giới.Theo lời kể lại của Bingham trong cuốn sách xuất bản năm 1948 trong thời khắc phát hiện ra Machu Pichu: “Chúng tôi đang mở lối xuyên rừng nguyên sinh. (…) Bất thình lình, trước mặt tôi là một bức tường rêu phong cổ kính, dựng nên từ những tảng đá gia công tỉ mỉ của người Inca. Sau khi ước lượng mỗi khối đá khổng lồ ấy nặng khoảng 10-15 tấn, tôi không thể tin vào mắt mình”. Một thế kỷ sau, Peru tưng bừng mở hội vinh danh khám phá thế kỷ của Hiram Bingham và gọi năm 2011 là “Năm thứ 100 của Machu Picchu với thế giới”, theo tờ Le Monde. Lễ kỷ niệm bắt đầu từ ngày 7.7, nhân 4 năm sau khi di tích Inca này được Tổ chức New7Wonders chọn là 1 trong 7 kỳ quan thế giới mới.
Thăm Machu Picchu
Tất cả các chuyến đi tới Machu Picchu đều xuất phát từ Cusco, có một đường bay nội địa từ Lima dẫn tới Cusco, hay đường bay quốc tế từ La Paz, tại Bolivia. Bắt tàu hỏa du lịch tại Cusco (mất 3.5 tiếng để tới Machu Picchu).
Cách thông thường nhất để tới đây là bắt tàu tới Machu Picchu vào buổi sáng, khám phá khu di tích trong vài giờ và quay trở lại Cusco vào buổi chiều. Tàu hỏa dừng tại ga cuối ở Puente Ruinas, nơi các xe buýt sẽ đưa du khách lên dãy núi Machu Picchu. Khá ngạc nhiên, ga Machu Picchu nằm tại Aguas Calientes (2 km trước ga Puente Ruinas) nhưng đây không phải là ga nên dừng đối với chuyến đi một ngày.
Một cách khác là đi theo đường mòn Inca, hoặc một chuyến đi kéo dài hai hay bốn ngày, cả hai kiểu trên đều bị chính phủ quản lý. Họ đòi hỏi du khách phải được trang bị thích hợp. Chuyến đi kéo dài vài ngày và cần dùng tới túi ngủ cũng như lều bạt.
Một cách nữa là nghỉ đêm ngay gần khu di tích, chứ không quay về ngay trong ngày. Có nhiều khách sạn gần Aguas Calientes, nhưng chỉ có một tại chính Machu Picchu. Xe buýt chạy từ Aguas Calientes tới khu di tích suốt ngày, và có một đoạn đường dài 8 km dẫn lên núi (khoảng một tiếng rưỡi đi bộ).
Cũng có dịch vụ máy bay trực thăng từ Cusco tới Aguas Calientes, bằng trực thăng 24 chỗ Mi-8 của Nga. Các chuyến bay trực tiếp tới Machu Picchu đã bị dừng trong thập niên 1970 vì những lo ngại về ảnh hưởng của chúng tới khu di tích.
Những lo lắng về du lịch
Số lượng du khách viếng thăm Machu Picchu ngày càng gia tăng (400.000 năm 2003 [7]), vì thế một số người lo ngại di tích này đang bị hư hại. Vì lý do đó, một số lời phản đối chống lại kế hoạch xây dựng thêm một cây cầu nữa dẫn lên đây đã được đưa ra [8] và một khu vực cấm bay đã được thành lập [9]. UNESCO hiện đang xem xét đưa Machu Picchu vào Danh sách các Địa điểm Di sản Thế giới đang bị Đe dọa của họ[8].
Linh tinh
- Machu Picchu gần đây đã xuất hiện trong các quảng cáo của Royal Nepal Airlines nhằm thúc đẩy du lịch tại Nepal. Một nhà leo núi người Peru rõ ràng đã nhìn thấy biển quảng cáo này khi thăm Ấn Độ và thông báo cho chính quyền Peru. Royal Nepal Airlines đã xin lỗi Peru và gần đây đã sửa chữa sai lầm này. [2]
- Tháng 9 năm 2000 một đồng hồ mặt trời với tuổi thọ nhiều thế kỷ tại Machu Picchu đã bị Cơ quan quảng cáo J. Walter Thompson khi quay phim một đoạn quảng cáo loại bia Cusqueña.[3]
- Machu Picchu xuất hiện trong nhiều trò chơi máy tính, gồm cả Tony Hawk’s Downhill Jam, Illusion of Gaia, Skies of Arcadia Legends và Amazing Adventures Around the World.
Xem thêm
Các địa điểm Inca khác gần Cusco
Tham khảo
- ^ Teofilo Laime Acopa, Diccionario Bilingüe, Iskay simipi yuyay k’ancha, Quechua – Castellano, Castellano – Quechua: machu – adj. y s. m. Viejo. Hombre de mucha edad (Úsase también para animales). – machu – s. m. Anciano. Viejo. pikchu – s. Pirámide. Sólido puntiagudo de varias caras. || Cono. Ch’utu. machu pikchu – s. La gran ciudadela pétrea que fue quizá uno de los más grandes monumentos religiosos del incanato, entre el valle del Cusco y la selva virgen (JAL). || Monumento arqueológico situado en el departamento actual del Cusco, junto al río Urubamba, en una cumbre casi inaccesible (JL).
- ^ “Historic Sanctuary of Machu Picchu – UNESCO World Heritage Centre”. UNESCO. 2006. Truy cập ngày 9 tháng 12 năm 2015. Đã bỏ qua tham số không rõ
|accessyear=(trợ giúp)
- ^ Hannah Hennessy (27 tháng 12 năm 2003). “Row erupts over Peru’s tourist treasure”. BBC Online. Truy cập ngày 26 tháng 6 năm 2015. Đã bỏ qua tham số không rõ
|accessyear=(trợ giúp)
- ^ Malcolm Brabant (23 tháng 8 năm 1999). “World: Americas Inca site cable car plan sparks anger”. BBC Online. Truy cập ngày 26 tháng 6 năm 2015. Đã bỏ qua tham số không rõ
|accessyear=(trợ giúp)
- ^ Urton, Gary: “From Knots to Narratives: Reconstructing the Art of Historical Record Keeping in the Andes from Spanish Transcriptions of Inka Khipus.” Ethnohistory. Vol. 45, No. 3 (Summer, 1998), pp. 409-438
- ^ Andrew Mangino (12 tháng 4 năm 2006). “Elections could avert Peru’s lawsuit”. Yale Daily News Publishing Company, Inc. Truy cập ngày 26 tháng 6 năm 2015. Đã bỏ qua tham số không rõ
|accessyear=(trợ giúp)
- ^ Hennessy, Hannah: “Row erupts over Peru’s tourist treasure.” BBC News. December 27-2003, http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/3335315.stm
- ^ a ă Collyns, Dan: “Bridge stirs the waters in Machu Picchu.” BBC News. February 1-2007, http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/6292327.stm
- ^ Collyns, Dan: “Peru bans flights over Inca ruins.” BBC News. September 8-2006, http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/5326042.stm
- Bingham, Hiram 1979 [1930] Machu Picchu a Citadel of the Incas. Hacker Art Books, New York.
- Burger, Richard and Lucy Salazar (eds.)
2004 Machu Picchu: Unveiling the Mystery of the Incas. Yale University Press, New Haven.
- Frost, Peter 1995 Machu Picchu Historical Sanctuary. Nueves Imágines, Lima.
- Reinhard, Johan 2002 Machu Picchu: The Sacred Center. Lima: Instituto Machu Picchu (2nd ed.).
- Wright, Kenneth and Alfredo Valencia 2000 Machu Picchu: A Civil Engineering Marvel. ASCE Press, Reston.
Nguồn hình
- Bài này có sử dụng hình ảnh từ PromPerú
Placemarks
Liên kết ngoài
- Machu Picchu on Google Maps
- Machu Picchu travel guide and forum
- Inca Land; Explorations in the Highlands of Peru by Hiram Bingham, tiếng Anh, miễn phí tại Dự án Gutenberg
- AMAUTACUNA: Blog of Peru
- Machu Picchu Peru: home of gods Article by Latinguides.com
- Inca Show Pits Yale Against Peru (The NY Times, tháng 2 năm 2006. Registration required)
- “Rediscovering Machu Picchu” by Bruce Fellman, Yale Alumni Magazine (tháng 12 năm 2002)
- Machu Picchu on the Web (directory)
- Quechua Language and Linguistics an extensive site on the language spoken by the people who built of Machu Picchu.
- How to pronounce Machu Picchu
- The Machu Picchu 1997 Fire Disaster Story and pictures of the Machu Picchu 1997 fire disaster
- Hình ảnh Machu Picchu
- [4]
Hướng dẫn
- Machu Picchu on National Geographic
- Machu Picchu information, photos, maps and more
- Machu Picchu from Geometry Step by Step from the Land of the Incas
- The Machu Picchu Library
- Rediscover Machu Picchu Information about the ancient Inca ruins and the Inca culture
- A pictorial guide to Machu Picchu
- Guide to Machu Picchu
- Machu Picchu in YouTube
- Thành lập thế kỷ 15
- Địa điểm khảo cổ tại Peru
- Inca
- Vườn quốc gia Peru
- Di sản thế giới tại Peru
- Tàn tích
Ngã ba Đồng Lộc
Ngã ba Đồng Lộc là di tích lịch sử gắn liền với việc 10 nữ thanh niên xung phong trong chiến tranh Việt Nam bị bom của Không lực Hoa Kỳ giết chết
Ngã ba Đồng Lộc thuộc xã Đồng Lộc, huyện Can Lộc, tỉnh Hà Tĩnh, nằm trên con đường mòn Hồ Chí Minh xuyên qua dãy Trường Sơn ở tỉnh Hà Tĩnh, là giao điểm của quốc lộ 15A và tỉnh lộ 2 của Hà Tĩnh, thuộc địa phận xã Đồng Lộc, huyện Can Lộc.
Đây là một trong những điểm giao thông quan trọng trong chiến tranh, cho nên quân đội Hoa Kỳ đã tập trung nhiều máy bay thả bom nhằm cắt đứt đường tiếp tế của người dân miền Bắc cho chiến trường miền Nam.
Nơi đây có một tiểu đội thanh niên xung phong có nhiệm vụ canh giữ giao điểm, phá bom và sửa đường thông xe khi bị bom phá. Tiểu đội 4 gồm 10 cô gái trẻ, tuổi từ 17 đến 24.
Trưa ngày 24 tháng 7 năm 1968, như mọi ngày 10 cô ra làm nhiệm vụ. 16h30′, trận bom thứ 15 trong ngày dội xuống Đồng Lộc, 1 quả bom rơi xuống ngay sát miệng hầm, nơi 10 cô đang tránh bom. Tất cả đã chết khi tuổi đời còn rất trẻ, phần lớn trong số họ chưa lập gia đình.
Mục lục
Mười cô gái Đồng Lộc
10 cô gái tại đây bao gồm:[1]
Ngày 23/7/2009, Uỷ ban Nhân dân tỉnh Hà Tĩnh, Bộ Giáo dục và Đào tạo tổ chức lễ khởi công phụng tượng 10 nữ thanh niên xung phong ngã ba Đồng Lộc”[4],ngày 19/8/2010 đã tổ chức trọng thể lễ khánh thành cụm tượng đài.[5] Công trình phụng tượng 10 nữ thanh niên xung phong ngã ba Đồng Lộc là công trình có giá trị lịch sử, tâm linh sâu sắc, được xây dựng bằng sự tự nguyện đóng góp của các viên chức ngành giáo dục, học sinh, sinh viên trong cả nước [4].
Phim ảnh
Năm 1997, hãng phim truyện Việt Nam đã phát hành phim Ngã ba Đồng Lộc của đạo diễn Lưu Trọng Ninh, với diễn xuất của Thúy Hường, Hương Dung, Ngọc Dung, Yến Vy, Xuân Bắc, kịch bản của Nguyễn Quang Vinh.[6]
Chú thích
- ^ Sự tích về 10 cô gái ngã ba Đồng Lộc
- ^ a ă NBDL
- ^ “Chị Nguyễn Thị Nhỏ” (bằng tiếng Việt). Truy cập 13 tháng 7 năm 2005.
- ^ a ă Khởi công phụng tượng 10 cô gái Ngã ba Đồng Lộc
- ^ Khánh thành cụm tượng đài 10 nữ TNXP Ngã ba Đồng Lộc, báo Hà Nội mới
- ^ Phim Ngã ba Đồng Lộc 1997
Liên kết ngoài
- Du lịch Việt Nam
- Sơ khai
- Địa danh trong Chiến tranh Việt Nam
- Nghĩa trang và khu tưởng niệm Chiến tranh Việt Nam
- Di tích lịch sử tại Hà Tĩnh
- Tội ác và vi phạm nhân quyền trong Chiến tranh Việt Nam
Bài viết mới trên TÌNH YÊU CUỘC SỐNG
- Năm tháng đó là em
- Chào ngày mới 23 tháng 7
- Chào ngày mới 22 tháng 7
- Thăm Borlaug và Hemingway ở CIANO
- Chào ngày mới 20 tháng 7
- Biển Đông vạn dặm
- Chào ngày mới 19 tháng 7
- Chào ngày mới 18 tháng 7
- Chào ngày mới 17 tháng 7
- Lớp học trên đồng ĐăkGlong Oxfam
- Chào ngày mới 16 tháng 7
- Từ Mekong nhớ Neva
- Chào ngày mới 15 tháng 7
- Ngày mới yêu thương
- Chào ngày mới 14 tháng 7
- Chào ngày mới 13 tháng 7
- Mạc triều trong sử Việt
- Chào ngày mới 12 tháng 7
- Thầy bạn là lộc xuân cuộc đời
- Giấc mơ tình yêu cuộc sống
- Chào ngày mới 11 tháng 7
- Khoảnh khắc tuyệt đẹp
- Tiếng Anh cho em
- Tháng Bảy mưa Ngâu
- Chào ngày mới 10 tháng 7
- Biển Đông vạn dặm
- Chào ngày mới 9 tháng 7
- Đợi mưa
- Ngày mới yêu thương
- Chào ngày mới 8 tháng 7
- Chào ngày mới 7 tháng 7
- Chào ngày mới 6 tháng 7
- Dưới đáy đại dương là Ngọc
- Lộc xuân cuộc đời
- Chào ngày mới 5 tháng 7
- Ngày mới yêu thương
- Biển Đông vạn dặm
- Chào ngày mới 4 tháng 7
- Trần Thánh Tông
- Bà Đen
- Lộc xuân cuộc đời
- Đọc lại và suy ngẫm 2
- Chào ngày mới 2 tháng 7
- Tiếng Anh cho em
- Biển Đông vạn dặm
- Chào ngày mới 1 tháng 7
- Lời vàng của Anbe Anhstanh
- Quà tặng cuộc sống
- Chào ngày mới 30 tháng 6
- Đêm nhớ Phan Huỳnh Điểu, Phan Nhân
- Ngày mới yêu thương
- Chào ngày mới 29 tháng 6
- Quà tặng cuộc sống
- Chào ngày mới 28 tháng 6
- Thạch Lam hạt ngọc đời nay
- Helen Keller người mù điếc huyền thoại
- Chào ngày mới 27 tháng 6
- Chào ngày mới 26 tháng 6
- Chào ngày mới 25 tháng 6
- GS Trần Văn Khê người Thầy nhạc Việt
- Nguyễn Hiến Lê học và viết
- Lộc xuân cuộc đời
- Quà tặng cuộc sống
- Chào ngày mới 24 tháng 6
- Ngày mới yêu thương
- Chào ngày mới 23 tháng 6
- Lộc xuân cuộc đời
- Chào ngày mới 22 tháng 6
- Chào ngày mới 21 tháng 6
- Biển Đông vạn dặm
- Con là nguồn hạnh phúc đầu tiên
- Chào ngày mới 20 tháng 6
- Từ Mao Trạch Đông đến Tập Cận Bình
- Ngày mới Mạnh Hạo Nhiên
Video nhạc tuyển
Ban Mai
MAR AKRAM – Dancing with the wind♥
KimYouTube
Trở về trang chính
Hoàng Kim Ngọc Phương Nam Thung dung Dạy và học Cây Lương thực Dạy và Học Tình yêu cuộc sống Kim on LinkedIn KimYouTube Kim on Facebook
Pingback: Mảnh đạn trong người | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Biển Đông vạn dặm | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Lê Phụng Hiểu truyện hay nhớ mãi | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Henry Ford và Thượng Đế | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Rằm Xuân Hà Nội | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Khổng Tử đọc lại và suy ngẫm | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Ong và Hoa | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Ta về trời đất Hồng Lam | Khát khao xanh
Pingback: Đến với những bài thơ hay | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Những kiệt tác thơ văn Nguyễn Trãi | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Học để làm ở Ấn Độ | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Quản lý sắn bền vững ở châu Á | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Thơ tình Hồ Núi Cốc | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Tháng bảy mưa Ngâu | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Bài thơ không thể nào quên | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Chào ngày mới 23 tháng 8 | Tình yêu cuộc sống

markdown:
**. Ngày ** ![ ](https://i0.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/62/Bolivar_Paris.jpg/200px-Bolivar_Paris.jpg)
**(hình) tại Bolivia, Colombia, Ecuador và Venezuela, để kỷ niệm năm 1783 – ngày sinh** [Simón Bolívar](http://vi.wikipedia.org/wiki/Sim%C3%B3n_Bol%C3%ADvar) [Simón Bolívar](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sim%C3%B3n_Bol%C3%ADvar), người giải phóng Nam Mỹ (ông chết năm 1830). Năm [1911](http://vi.wikipedia.org/wiki/1911)– Nhà thám hiểm người Mỹ Hiram Bingham III tái khám phá **, “thành phố bị lãng quên của người** [Machu Picchu](http://vi.wikipedia.org/wiki/Machu_Picchu) [Inca](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Inca)“. Năm [1968](https://vi.wikipedia.org/wiki/1968), 10 nữ thanh niên xung phong đã bị bom [Mỹ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)vùi ở Ngã ba Đồng Lộc (Hà Tĩnh), sự kiện nổi bật hay nhắc tới trong [chiến tranh Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Vi%E1%BB%87t_Nam).
# 24 tháng 7
Ngày
**24 tháng 7** là ngày thứ 205 (206 trong [năm nhuận](https://vi.wikipedia.org/wiki/N%C4%83m_nhu%E1%BA%ADn)) trong [lịch Gregory](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%8Bch_Gregory). Còn 160 ngày trong năm.
|
|[1](https://vi.wikipedia.org/wiki/1_th%C3%A1ng_7) [2](https://vi.wikipedia.org/wiki/2_th%C3%A1ng_7) [3](https://vi.wikipedia.org/wiki/3_th%C3%A1ng_7) [4](https://vi.wikipedia.org/wiki/4_th%C3%A1ng_7) [5](https://vi.wikipedia.org/wiki/5_th%C3%A1ng_7) [6](https://vi.wikipedia.org/wiki/6_th%C3%A1ng_7) [7](https://vi.wikipedia.org/wiki/7_th%C3%A1ng_7) [8](https://vi.wikipedia.org/wiki/8_th%C3%A1ng_7) [9](https://vi.wikipedia.org/wiki/9_th%C3%A1ng_7) [10](https://vi.wikipedia.org/wiki/10_th%C3%A1ng_7) [11](https://vi.wikipedia.org/wiki/11_th%C3%A1ng_7) [12](https://vi.wikipedia.org/wiki/12_th%C3%A1ng_7) [13](https://vi.wikipedia.org/wiki/13_th%C3%A1ng_7) [14](https://vi.wikipedia.org/wiki/14_th%C3%A1ng_7) [15](https://vi.wikipedia.org/wiki/15_th%C3%A1ng_7) [16](https://vi.wikipedia.org/wiki/16_th%C3%A1ng_7) [17](https://vi.wikipedia.org/wiki/17_th%C3%A1ng_7) [18](https://vi.wikipedia.org/wiki/18_th%C3%A1ng_7) [19](https://vi.wikipedia.org/wiki/19_th%C3%A1ng_7) [20](https://vi.wikipedia.org/wiki/20_th%C3%A1ng_7) [21](https://vi.wikipedia.org/wiki/21_th%C3%A1ng_7) [22](https://vi.wikipedia.org/wiki/22_th%C3%A1ng_7) [23](https://vi.wikipedia.org/wiki/23_th%C3%A1ng_7) **24** [25](https://vi.wikipedia.org/wiki/25_th%C3%A1ng_7) [26](https://vi.wikipedia.org/wiki/26_th%C3%A1ng_7) [27](https://vi.wikipedia.org/wiki/27_th%C3%A1ng_7) [28](https://vi.wikipedia.org/wiki/28_th%C3%A1ng_7) [29](https://vi.wikipedia.org/wiki/29_th%C3%A1ng_7) [30](https://vi.wikipedia.org/wiki/30_th%C3%A1ng_7) [31](https://vi.wikipedia.org/wiki/31_th%C3%A1ng_7)
## Mục lục
## Sự kiện
[1132](https://vi.wikipedia.org/wiki/1132), [Chiến tranh Nocera](https://en.wikipedia.org/wiki/Battle_of_Nocera)giữa Ranulf II of Alife và Roger II of Sicily. [1162](https://vi.wikipedia.org/wiki/1162)– [Tống Cao Tông](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%91ng_Cao_T%C3%B4ng)cử hành lễ nhượng hoàng vị [Nam Tống](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_T%E1%BB%91ng)cho một người họ hàng xa là Thái tử [Triệu Thận](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%91ng_Hi%E1%BA%BFu_T%C3%B4ng), tức [Tống Hiếu Tông](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%91ng_Hi%E1%BA%BFu_T%C3%B4ng). [1148](https://vi.wikipedia.org/wiki/1148), [Louis VII của Pháp](https://vi.wikipedia.org/wiki/Louis_VII_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p)phát động [vây hãm Damascus](https://en.wikipedia.org/wiki/Siege_of_Damascus_%281148%29)trong cuộc [Thập tự chinh thứ hai](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%ADp_t%E1%BB%B1_chinh_th%E1%BB%A9_hai) [1411](https://vi.wikipedia.org/wiki/1411), [Trận Harlaw](https://en.wikipedia.org/wiki/Battle_of_Harlaw), một trong những trận đãm máu nhất ở Scotland. [1487](https://vi.wikipedia.org/wiki/1487), công dân [Leeuwarden](https://vi.wikipedia.org/wiki/Leeuwarden), [Hà Lan](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_Lan)đình công khi bị áp lệnh cấm bia nước ngoài. [1534](https://vi.wikipedia.org/wiki/1534), [Jacques Cartier](https://vi.wikipedia.org/wiki/Jacques_Cartier)đi qua [bán đảo Gaspe](https://en.wikipedia.org/wiki/Gasp%C3%A9_Peninsula)dưới thời [François I của Pháp](https://vi.wikipedia.org/wiki/Fran%C3%A7ois_I_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) [1567](https://vi.wikipedia.org/wiki/1567)– Nữ vương [Mary Stuart của Scotland](https://vi.wikipedia.org/wiki/Mary_Stuart_%28n%E1%BB%AF_ho%C3%A0ng_x%E1%BB%A9_Scotland%29)buộc phải thoái vị, bị con trai là [James VI](https://vi.wikipedia.org/wiki/James_I_c%E1%BB%A7a_Anh)mới 1 tuổi thay thế. [1712](https://vi.wikipedia.org/wiki/1712)– [Chiến tranh Kế vị Tây Ban Nha](https://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_K%E1%BA%BF_v%E1%BB%8B_T%C3%A2y_Ban_Nha): Quân Pháp giành thắng lợi quyết định trước liên quân Hà Lan-Phổ trong [trận Denain](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%ADn_Denain), nước Pháp được giải nguy. [1848](https://vi.wikipedia.org/wiki/1848)– Quân [Áo](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_%C3%81o)bắt đầu giao chiến với quân [Sardegna](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Sardegna)trong [trận Custoza (1848)](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%ADn_Custoza_%281848%29). [1911](https://vi.wikipedia.org/wiki/1911)– Nhà thám hiểm người Mỹ Hiram Bingham III tái khám phá [Machu Picchu](https://vi.wikipedia.org/wiki/Machu_Picchu), “thành phố bị lãng quên của người [Inca](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Inca)“. [1923](https://vi.wikipedia.org/wiki/1923)– Ký kết [Hiệp ước Lausanne](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hi%E1%BB%87p_%C6%B0%E1%BB%9Bc_Lausanne)tại [Thụy Sĩ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%A5y_S%C4%A9), định ra đường biên giới hiện đại của [Thổ Nhĩ Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%95_Nh%C4%A9_K%E1%BB%B3). [1968](https://vi.wikipedia.org/wiki/1968), 10 nữ thanh niên xung phong đã bị bom [Mỹ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)vùi ở Ngã ba Đồng Lộc (Hà Tĩnh), sự kiện nổi bật hay nhắc tới trong [chiến tranh Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Vi%E1%BB%87t_Nam). [1993](https://vi.wikipedia.org/wiki/1993), [Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam)công bố Luật Đất đai. [1997](https://vi.wikipedia.org/wiki/1997): Sau 290 nǎm hợp nhất, Chính phủ [Anh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Anh)trao cho [Scotland](https://vi.wikipedia.org/wiki/Scotland)quyền lập pháp, thu thuế, và có tiếng nói riêng tại [Liên minh châu Âu](https://vi.wikipedia.org/wiki/Li%C3%AAn_minh_ch%C3%A2u_%C3%82u). [2013](https://vi.wikipedia.org/wiki/2013)– Một vụ [tai nạn xe lửa](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tai_n%E1%BA%A1n_xe_l%E1%BB%ADa_t%E1%BA%A1i_Santiago_de_Compostela)xảy ra tại [Santiago de Compostela](https://vi.wikipedia.org/wiki/Santiago_de_Compostela), [Galicia](https://vi.wikipedia.org/wiki/Galicia), Tây Ban Nha, khiến hơn hai trăm người thương vong.
## Người sinh
- 1725 –
[John Newton](https://vi.wikipedia.org/wiki/John_Newton), mục sư người Anh (Chết: 1807)
- 1757 – Vladimir Borovikovsky, họa sĩ người Nga (Chết: 1825)
- 1783 –
[Simón Bolívar](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sim%C3%B3n_Bol%C3%ADvar), người giải phóng Nam Mỹ (Chết: 1830)
- 1786 – Joseph Nicollet, nhà Toán học và thám hiểm người Nga (Chết: 1843)
- 1794 – Johan Georg Forchhammer, nhà địa chất người Đan Mạch (Chết: 1865)
- 1802 –
[Alexandre Dumas](https://vi.wikipedia.org/wiki/Alexandre_Dumas), nhà văn người Pháp (Chết: 1870)
- 1803 – Adolphe Charles Adam, nhà soạn nhạc người Pháp (Chết: 1856)
- 1826 – Ivan Bloch, nhà lý luận quân sự và hoạt động vì hoà bình (Chết: 1902)
- 1828 – Sécnưsépxki là nhà vǎn, nhà phê bình, nhà dân chủ cách mạng Nga(chết 29/10/1889)
- 1851 – Friedrich Schottky, nhà toán học người Đức (Chết: 1935)
- 1853 – William Gillette, diễn viên, nhà biên kịch người Mỹ (Chết: 1937)
- 1856 – Charles Émile Picard, nhà toán học người Pháp (Chết: 1941)
- 1857 –
[Henrik Pontoppidan](https://vi.wikipedia.org/wiki/Henrik_Pontoppidan), nhà văn người Đan Mạch, nhận giải thưởng Nobel (Chết: 1943)
- 1860 – Alfons Mucha, nghệ sĩ người Séc (Chết: 1939)
- 1864 – Frank Wedekind, nhà văn người Đức (Chết: 1918)
- 1874 – Oswald Chambers, nhà văn Cơ-đốc (Chết: 1917)
- 1878 – Lord Dunsany, nhà văn người Ai-len (Chết: 1957)
- 1880 – Ernest Bloch, nhà soạn nhạc người Thụy Sĩ (Chết: 1959)
- 1895 –
[Robert Graves](https://vi.wikipedia.org/wiki/Robert_Graves), nhà biên kịch người Anh (Chết: 1985)
- 1897 –
[Amelia Earhart](https://vi.wikipedia.org/wiki/Amelia_Earhart), phi công người Mỹ (m. tích: 1937)
- 1899 – Chief Dan George, nam diễn viên Meti (Chết: 1981)
- 1908 – Cootie Williams, nhạc công chơi kèn trumpet người Mỹ (Chết: 1985)
- 1916 – John D. MacDonald, tiểu thuyết gia người Mỹ, (Chết: 1986)
- 1917 – Robert Farnon, nhạc trưởng, nhạc sĩ và người soạn nhạc gốc Canada (Chết: 2005)
- 1918 – Ruggiero Ricci, nghệ sĩ viôlông người Mỹ
- 1919 – Ferdinand Kübler, vận động viên dua xe người Thụy Sĩ
- 1920 – Bella Abzug, U.S. nữ Nghị sĩ từ New York (Chết: 1998)
- 1931 – Ermanno Olmi, đạo diễn người Ý
- 1931 – Éric Tabarly, thuỷ thủ người Pháp (Chết: 1998)
- 1933 – Doug Sanders, người chơi gôn Mỹ
- 1936 – Ruth Buzzi, nữ diễn viên, người Mỹ
- 1936 – Mark Goddard, nam diễn viên người Mỹ
- 1940 – Stanley Hauerwas, nhà thần họkc Mỹ
- 1942 – Chris Sarandon, nam diễn viên người Mỹ
- 1945 – Azim Premji, thương nhân Ấn Độ
- 1947 – Robert Hays, nam diễn viên người Mỹ
- 1947 – Peter Serkin, nghệ sĩ piano người Mỹ
- 1949 – Michael Richards, biên kịch hài kịch Mỹ
- 1949 – Yves Duteil, ca sĩ, nhạc sĩ Pháp
- 1951 – Lynda Carter, nữ diễn viên người Mỹ
- 1951 – Chris Smith, chính khách Anh
- 1952 – Gus Van Sant, đạo diễn Mỹ
- 1957 – Pam Tillis, ca sĩ người Mỹ
- 1961 – Kerry Dixon, cầu thủ gốc Anh
- 1963 – Paul Geary, nhạc sĩ người Mỹ
- 1963 – Julie Krone, vận động viên đua ngựa người Mỹ
- 1963 – Karl Malone, vận động viên bóng rổ người Mỹ
- 1964 – Barry Bonds, vận động viên bóng chày người Mỹ
- 1964 – PJ Phillips, nhạc sĩ người Anh
- 1965 – Kadeem Hardison, nam diễn viên người Mỹ
- 1966 – Martin Keown, cầu thủ người Anh
- 1968 – Kristin Chenoweth, ca sĩ, diễn viên Mỹ
- 1968 – Laura Leighton, nữ diễn viên Mỹ
- 1969 – Rick Fox, vận động viên bóng rổ Canada
- 1969 –
[Jennifer Lopez](https://vi.wikipedia.org/wiki/Jennifer_Lopez), nữ ca sĩ, diễn viên người Mỹ
- 1970 – Stephanie Adams, người mẫu Mỹ
- 1971 – John Partridge, ca sĩ người Anh
- 1975 – Torrie Wilson, vận động viên đô vật Mỹ
- 1975 – Eric Szmanda, nam diễn viên người Mỹ
- 1976 – Nate Bump, vận động viên bóng chày người Mỹ
- 1976 – Tiago Monteiro, tay đua công thức một Bồ Đào Nha
- 1977 – Mehdi Mahdavikia, cầu thủ người Iran
- 1979 – Stat Quo, rapper Mỹ
- 1979 – José Valverde, vận động viên bóng chày Mỹ
- 1981 – Summer Glau, nữ diễn viên người Mỹ
- 1982 –
[Anna Paquin](https://vi.wikipedia.org/wiki/Anna_Paquin), nữ diễn viên người New Zealand gốc Canada
- 1982 – Elise Crombez, siêu mẫu Bỉ
- 1983 –
[Daniele De Rossi](https://vi.wikipedia.org/wiki/Daniele_De_Rossi), cầu thủ người Ý
- 1984 – John Dhani Lennevald, ca sĩ Thụy Điển
- 1985 – Patrice Bergeron, vận động viên khúc côn cầu Canada
[1986](https://vi.wikipedia.org/wiki/1986)– [Vugar Gashimov](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vugar_Gashimov), kỳ thủ cờ vua người Azerbaijan (chết 2014)
- 1986 –
[Natalie Tran](https://vi.wikipedia.org/wiki/Natalie_Tran), video blogger người Úc gốc Việt
- 1987 – Mara Wilson, nữ diễn viên người Mỹ
- 1990 – Daveigh Chase, nữ diễn viên người Mỹ
## Người chết
- 2014 –
[Toàn Shinoda](https://vi.wikipedia.org/wiki/To%C3%A0n_Shinoda), vlogger Việt Nam
## Những ngày lễ và kỷ niệm
|
|
## Tham khảo
|
|![]()
[24 tháng 7](https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:24_July?uselang=vi) [Thể loại](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i):
# Simón Bolívar
[Bolívar (định hướng)](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bol%C3%ADvar_%28%C4%91%E1%BB%8Bnh_h%C6%B0%E1%BB%9Bng%29).
|Simón Bolívar|
|
|![]()
[Cristóbal Mendoza](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Crist%C3%B3bal_Mendoza&action=edit&redlink=1) [José Antonio Páez](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Jos%C3%A9_Antonio_P%C3%A1ez&action=edit&redlink=1) [Domingo Caycedo](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Domingo_Caycedo&action=edit&redlink=1) [Antonio José de Sucre](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Antonio_Jos%C3%A9_de_Sucre&action=edit&redlink=1) [José Bernardo de Tagle, Marquis of Torre-Tagle](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Jos%C3%A9_Bernardo_de_Tagle&action=edit&redlink=1) [Andrés de Santa Cruz](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Andr%C3%A9s_de_Santa_Cruz&action=edit&redlink=1) [José Bernardo de Tagle, Marquis of Torre-Tagle](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Jos%C3%A9_Bernardo_de_Tagle&action=edit&redlink=1) [24 tháng 7](https://vi.wikipedia.org/wiki/24_th%C3%A1ng_7), [1783](https://vi.wikipedia.org/wiki/1783) [Caracas](https://vi.wikipedia.org/wiki/Caracas), [Captaincy General of Venezuela](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Captaincy_General_of_Venezuela&action=edit&redlink=1), [Đế quốc Tây Ban Nha](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_T%C3%A2y_Ban_Nha) [17 tháng 12](https://vi.wikipedia.org/wiki/17_th%C3%A1ng_12), [1830](https://vi.wikipedia.org/wiki/1830)(47 tuổi) [Santa Marta](https://vi.wikipedia.org/wiki/Santa_Marta), [New Granada](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_New_Granada&action=edit&redlink=1) ![ Simón Bolívar Signature.svg](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/62/Sim%C3%B3n_Bol%C3%ADvar_Signature.svg/180px-Sim%C3%B3n_Bol%C3%ADvar_Signature.svg.png)
![ Simón Bolívar Signature.svg](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/62/Sim%C3%B3n_Bol%C3%ADvar_Signature.svg/180px-Sim%C3%B3n_Bol%C3%ADvar_Signature.svg.png)
**Simón Bolívar** (tên đầy đủ: **Simón José Antonio de la Santísima Trinidad Bolívar y Palacios**, [1783](https://vi.wikipedia.org/wiki/1783) – [1830](https://vi.wikipedia.org/wiki/1830)), là nhà cách mạng nổi tiếng người [Venezuela](https://vi.wikipedia.org/wiki/Venezuela), người lãnh đạo các phong trào giành độc lập ở [Nam Mỹ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_M%E1%BB%B9) đầu thế kỷ 19. Ông còn được mệnh danh là *Người Giải phóng* (tiếng [Tây Ban Nha](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%A2y_Ban_Nha): *El Libertador*), *. Những cuộc chiến đấu do ông lãnh đạo đã lật đổ sự thống trị của George Washington của Nam Mỹ* [Tây Ban Nha](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%A2y_Ban_Nha), giành độc lập cho sáu quốc gia ngày nay là: [Venezuela](https://vi.wikipedia.org/wiki/Venezuela), [Colombia](https://vi.wikipedia.org/wiki/Colombia), [Panama](https://vi.wikipedia.org/wiki/Panama), [Ecuador](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ecuador), [Peru](https://vi.wikipedia.org/wiki/Peru), và [Bolivia](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bolivia).
## Mục lục
[1 Xuất thân và tuổi trẻ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sim%C3%B3n_Bol%C3%ADvar#Xu.E1.BA.A5t_th.C3.A2n_v.C3.A0_tu.E1.BB.95i_tr.E1.BA.BB) [2 Sự nghiệp giải phóng Nam Mỹ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sim%C3%B3n_Bol%C3%ADvar#S.E1.BB.B1_nghi.E1.BB.87p_gi.E1.BA.A3i_ph.C3.B3ng_Nam_M.E1.BB.B9) [3 Tư tưởng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sim%C3%B3n_Bol%C3%ADvar#T.C6.B0_t.C6.B0.E1.BB.9Fng) [4 Vinh danh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sim%C3%B3n_Bol%C3%ADvar#Vinh_danh) [5 Những câu nói nổi tiếng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sim%C3%B3n_Bol%C3%ADvar#Nh.E1.BB.AFng_c.C3.A2u_n.C3.B3i_n.E1.BB.95i_ti.E1.BA.BFng) [6 Thông tin thêm](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sim%C3%B3n_Bol%C3%ADvar#Th.C3.B4ng_tin_th.C3.AAm) [7 Tài liệu tham khảo](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sim%C3%B3n_Bol%C3%ADvar#T.C3.A0i_li.E1.BB.87u_tham_kh.E1.BA.A3o) [8 Chú thích](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sim%C3%B3n_Bol%C3%ADvar#Ch.C3.BA_th.C3.ADch) [9 Sách về Bolívar](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sim%C3%B3n_Bol%C3%ADvar#S.C3.A1ch_v.E1.BB.81_Bol.C3.ADvar) [10 Liên kết ngoài](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sim%C3%B3n_Bol%C3%ADvar#Li.C3.AAn_k.E1.BA.BFt_ngo.C3.A0i)
## Xuất thân và tuổi trẻ
### Thời niên thiếu
**Simón Bolívar** sinh ngày [24 tháng 7](https://vi.wikipedia.org/wiki/24_th%C3%A1ng_7) năm [1783](https://vi.wikipedia.org/wiki/1783) tại [Caracas](https://vi.wikipedia.org/wiki/Caracas), [Venezuela](https://vi.wikipedia.org/wiki/Venezuela) trong một gia đình quý tộc có nguồn gốc từ xứ [Basque](https://vi.wikipedia.org/wiki/Basque), [Tây Ban Nha](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%A2y_Ban_Nha). Cha ông, đại tá *Juan Vicente Bolívar y Ponte* có dòng máu xa của vua xứ [Castile](https://vi.wikipedia.org/wiki/Castile) *Fernando III* và bá tước vùng [Savoy](https://vi.wikipedia.org/wiki/Savoy) *Amedeo IV*, mẹ là bà *María de la Concepción Palacios Blanco Simón*. Dòng họ *Bolivar* định cư ở [Venezuela](https://vi.wikipedia.org/wiki/Venezuela) từ thế kỷ XVI và việc sở hữu những mỏ vàng, mỏ đồng bên sông *Aroa* đã góp phần làm họ trở nên giàu có. Sau này, trong cuộc đời cách mạng của mình, Simón Bolívar đã dùng một phần thu nhập từ những mỏ vàng và đồng để tài trợ cho *Những cuộc chiến tranh cách mạng Nam Mỹ*. Bolívar mồ côi cha năm 3 tuổi ( [1786](https://vi.wikipedia.org/wiki/1786)), mẹ ông vừa cai quản gia đình vừa đảm nhiệm việc giáo dục các con nhỏ. Năm [1792](https://vi.wikipedia.org/wiki/1792), khi Bolívar 9 tuổi, mẹ cũng mất, ông và người em trai được ông ngoại nuôi và dạy học. Sau khi ông ngoại mất, anh em Bolívar ở với chú, năm 12 tuổi, ông trốn đến nương nhờ nhà vợ chồng người chị *María Antonia*.
### Học tập ở Caracas
Trong thời gian ở nhà người chị, ông được
*Simón Rodríguez* ( [1769](https://vi.wikipedia.org/wiki/1769) – [1854](https://vi.wikipedia.org/wiki/1854)), một hiệu trưởng trường tiểu học ở [Caracas](https://vi.wikipedia.org/wiki/Caracas) dạy dỗ. Giữa ông và người thầy nhân hậu đồng thời cũng là nhà nghiên cứu khoa học nhân văn, nhà cải cách xã hội này đã nảy sinh một mối quan hệ tốt đẹp và tồn tại suốt cuộc đời Bolívar vì ngoài kiến thức, giữa họ còn có sự đồng cảm sâu sắc. Sau đó, ông cũng đã từng theo học *Andrés Bello* ( [1781](https://vi.wikipedia.org/wiki/1781) – [1865](https://vi.wikipedia.org/wiki/1865)), nhà nghiên cứu khoa học nhân văn, nhà lập pháp, nhà triết học, nhà giáo dục người [Venezuela](https://vi.wikipedia.org/wiki/Venezuela). Hai ông thầy nổi tiếng này đã có ảnh hưởng mạnh mẽ đến Simón Bolívar. Năm 14 tuổi, ông gia nhập tiểu đoàn du kích ở thung lũng *Aragua*, nơi gia đình ông có nhiều tài sản và cha ông đã từng làm tiểu đoàn trưởng tiểu đoàn này. Trong vòng một năm, ông được phong quân hàm thiếu uý và vừa luyện tập quân sự vừa học các môn cơ bản thời bấy giờ như toán học, vật lý, đồ bản,… tại trường học của dòng họ do một cha cố dòng tu *Francis* dạy.
### Sang châu Âu
Năm
[1799](https://vi.wikipedia.org/wiki/1799), Bolívar sang [Madrid](https://vi.wikipedia.org/wiki/Madrid), [Tây Ban Nha](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%A2y_Ban_Nha), ông miệt mài nghiên cứu lịch sử, văn học cổ điển và đương đại, toán học rồi bắt đầu học tập bằng tiếng Pháp. Ngoài ra ông còn học khiêu vũ và hùng biện. Bolívar nhanh chóng tiến bộ trong tất cả các môn học và qua các buổi khiêu vũ, ông làm giàu ngoại ngữ đồng thời trở nên tinh tế, tự tin trong giao tiếp. Ngày [26 tháng 5](https://vi.wikipedia.org/wiki/26_th%C3%A1ng_5) năm [1802](https://vi.wikipedia.org/wiki/1802), Bolívar kết hôn với bà *María Teresa Rodríguez del Toro y Alaysa* rồi cả hai trở về [Venezuela](https://vi.wikipedia.org/wiki/Venezuela). Nhưng không lâu sau đó, tháng 1 năm [1803](https://vi.wikipedia.org/wiki/1803), *María Teresa* chết do nhiễm bệnh [sốt vàng da](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%91t_v%C3%A0ng). Cuối năm [1803](https://vi.wikipedia.org/wiki/1803), ông trở lại [châu Âu](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%82u), đi lại giữa [Cadiz](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Cadiz&action=edit&redlink=1) và [1] [Madrid](https://vi.wikipedia.org/wiki/Madrid)rồi sang [Paris](https://vi.wikipedia.org/wiki/Paris)năm [1804](https://vi.wikipedia.org/wiki/1804).
### Lời thề ở thành Rome
Ở
[Paris](https://vi.wikipedia.org/wiki/Paris) ông gặp gỡ các học giả, tham gia những cuộc thảo luận và lao vào nghiên cứu văn học rồi tình cờ gặp lại *Simón Rodríguez*, người mà với trí tuệ và kinh nghiệm của mình đã trở thành một diễn giả xuất sắc. Hai ông đã đi bộ xuyên qua vùng [Savoy](https://vi.wikipedia.org/wiki/Savoy) để sang [Ý](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C3%9D) và ở [Roma](https://vi.wikipedia.org/wiki/Roma), vào một ngày tháng 8 năm [1805](https://vi.wikipedia.org/wiki/1805), Bolívar đã thề trước mặt người thầy rằng ông sẽ không bao giờ cho phép cánh tay mình nghỉ ngơi cũng như linh hồn mình chết đi chừng nào ước mơ giải phóng [Nam Mỹ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_M%E1%BB%B9) khỏi sự thống trị của người [Tây Ban Nha](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%A2y_Ban_Nha) chưa thực hiện được. Cuối năm [1806](https://vi.wikipedia.org/wiki/1806), khi nghe tin về những hoạt động của nhà cách mạng *Francisco de Miranda* , Bolívar quyết định trở về nước. [2]
## Sự nghiệp giải phóng Nam Mỹ
### Hoạt động cách mạng ở Venezuela và sứ mệnh ngoại giao
Ông đáp một con tàu dừng chân ở
[Charleston](https://vi.wikipedia.org/wiki/Charleston,_Nam_Carolina) rồi đi qua nước [Mỹ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) về đến [Venezuela](https://vi.wikipedia.org/wiki/Venezuela) giữa năm [1807](https://vi.wikipedia.org/wiki/1807). Ở quê nhà, ông cùng với em trai và những người bạn gần gũi suy tính, bàn bạc về quá trình giành độc lập cho [Venezuela](https://vi.wikipedia.org/wiki/Venezuela). Lúc này [Joseph Bonaparte](https://vi.wikipedia.org/wiki/Joseph_Bonaparte) được *Napoleon* lập làm vua [Tây Ban Nha](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%A2y_Ban_Nha) và những thuộc địa. Năm [1808](https://vi.wikipedia.org/wiki/1808), Bolívar tham gia “quân đội kháng chiến” ở [Nam Mỹ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_M%E1%BB%B9). Ngày [19 tháng 4](https://vi.wikipedia.org/wiki/19_th%C3%A1ng_4) năm [1810](https://vi.wikipedia.org/wiki/1810), quân đội kháng chiến [Caracas](https://vi.wikipedia.org/wiki/Caracas) tuyên bố độc lập, chính phủ quân sự cử Bolívar đi làm đại diện tại [Anh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Anh), cùng đi có *Luis López Méndez* và *Andrés Bello*. Sau khi hoàn thành nhiệm vụ ngoại giao ông trở về nước cuối năm [1810](https://vi.wikipedia.org/wiki/1810) . Trở lại vị trí của mình trong [3] *Hội những người yêu nước Caracas*Bolívar, trở thành một trong những diễn giả nhiệt tình nhất cho độc lập. Tháng 5 năm [1811](https://vi.wikipedia.org/wiki/1811), cơ quan lập pháp đã tuyên ngôn độc lập. Bolívar gia nhập quân đội, được phong quân hàm đại tá và tham gia cuộc đột kích *Valencia* theo lệnh của Miranda năm [[4]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sim%C3%B3n_Bol%C3%ADvar#cite_note-4) [1811](https://vi.wikipedia.org/wiki/1811). Năm [1812](https://vi.wikipedia.org/wiki/1812), bất chấp những nỗ lực của ông, thành phố *Puerto Cabello* thất thủ do có sự phản bội. Tháng 7 năm [[5]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sim%C3%B3n_Bol%C3%ADvar#cite_note-5) [1812](https://vi.wikipedia.org/wiki/1812), tướng *Miranda*đầu hàng người [Tây Ban Nha](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%A2y_Ban_Nha). Ở thành phố cảng *La Guaira* Một nhóm sỹ quan trong đó có Bolívar định bắt giữ Miranda nhưng không thành công. Ông quyết định tự cứu lấy bản thân mình và với sự giúp đỡ của một người bạn, ông có được hộ chiếu để đến [[6]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sim%C3%B3n_Bol%C3%ADvar#cite_note-6) *Curazao*rồi *Cartagena de Indias* . Ở [[7]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sim%C3%B3n_Bol%C3%ADvar#cite_note-7) *Cartagena de Indias*ông đã viết *Tuyên ngôn Cartagena*, một trong những tác phẩm quan trọng nhất của mình, ở đó những lý tưởng chính trị đã được định hình và là kim chỉ nam cho những hành động của Bolívar sau này.
### Chiến tranh cho đến chết
Ngày
[14 tháng 5](https://vi.wikipedia.org/wiki/14_th%C3%A1ng_5) năm [1813](https://vi.wikipedia.org/wiki/1813), dẫn đầu một đội quân nhỏ, Bolívar vượt sông *Magdalena* và bắt đầu chiến dịch giải phóng [8] [Venezuela](https://vi.wikipedia.org/wiki/Venezuela). Ngày [23 tháng 5](https://vi.wikipedia.org/wiki/23_th%C3%A1ng_5)năm [1813](https://vi.wikipedia.org/wiki/1813), Bolívar tiến vào thành phố *Mérida* và nhân dân ở đây là những người đầu tiên gọi ông là [[9]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sim%C3%B3n_Bol%C3%ADvar#cite_note-9) *Người Giải phóng*, ngày [9 tháng 6](https://vi.wikipedia.org/wiki/9_th%C3%A1ng_6), Bolívar chiếm thành phố *Trujillo* . Ngày [[10]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sim%C3%B3n_Bol%C3%ADvar#cite_note-10) [15 tháng 6](https://vi.wikipedia.org/wiki/15_th%C3%A1ng_6)năm [1813](https://vi.wikipedia.org/wiki/1813), ông đọc bản mệnh lệnh nổi tiếng “Chiến tranh cho đến chết”. Bằng một loạt những trận đánh thông minh, sau 3 tháng, quân đội của Bolívar đã tiến vào [Caracas](https://vi.wikipedia.org/wiki/Caracas)ngày [6 tháng 8](https://vi.wikipedia.org/wiki/6_th%C3%A1ng_8)năm [1813](https://vi.wikipedia.org/wiki/1813) . Chiến dịch đó sau này được gọi là “Chiến dịch thần diệu”. Tháng 10 năm [[11]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sim%C3%B3n_Bol%C3%ADvar#cite_note-11) [1813](https://vi.wikipedia.org/wiki/1813), trong một buổi lễ long trọng, chính quyền và nhân dân [Caracas](https://vi.wikipedia.org/wiki/Caracas)đã chính thức tặng cho ông danh hiệu đã đi vào lịch sử “Người Giải phóng”. Sau khi tiến vào [Caracas](https://vi.wikipedia.org/wiki/Caracas), Bolívar tuyên bố thành lập nền *Cộng hoà Venezuela thứ hai*. Sau đó Bolívar tiếp tục tiến hành nhiều trận đánh và mặc dù giành được những thắng lợi quan trọng, ông và tướng *Santiago Mariño*(người đã giải phóng miền đông Venezuela) chịu thất bại trước đội quân đông đảo hơn gấp nhiều lần của tướng bảo hoàng *José Tomás Boves*. Sau thắng lợi của Boves trong trận đánh *La Puerta*(tháng 6 năm [1814](https://vi.wikipedia.org/wiki/1814)), nền cộng hoà sụp đổ, những người đòi độc lập buộc phải sơ tán hàng loạt khỏi [Caracas](https://vi.wikipedia.org/wiki/Caracas)về phía đông. Cảm thấy quyền lực của mình và tướng *Mariño*bị thách thức bởi chính những người đồng hành, ông sang *Nueva Granada* . Tại đây, Bolívar chỉ huy [[12]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sim%C3%B3n_Bol%C3%ADvar#cite_note-12) *Quân đội quốc gia Colombia*tiến vào [Bogotá](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bogot%C3%A1)năm [1814](https://vi.wikipedia.org/wiki/1814)và sau đó dự định đến *Cartagena*để tìm kiếm sự ủng hộ của người dân địa phương nhằm chiếm thành phố *Santa Marta* . Tuy nhiên sau những xung đột quân sự và chính trị với chính quyền thành phố [[13]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sim%C3%B3n_Bol%C3%ADvar#cite_note-13) *Cartagena*, tháng 5 năm [1815](https://vi.wikipedia.org/wiki/1815), Bolívar từ bỏ binh quyền để tránh một cuộc nội chiến.
### Tái sinh nền cộng hoà ở Venezuela
Sau khi lánh sang
[Jamaica](https://vi.wikipedia.org/wiki/Jamaica), từ tháng 5 đến tháng 12 năm [1815](https://vi.wikipedia.org/wiki/1815), Bolívar kiên nhẫn chờ đợi thời cơ để tiến hành những cuộc chiến đấu mới. Chính vì thế, ông nghiền ngẫm về số phận của [Mỹ Latin](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BB%B9_Latinh) và tháng 9 năm ấy viết “Bức thư Jamaica” nổi tiếng. Trong đó, với nhận thức sâu sắc cũng như cái nhìn tiên tri, ông đã đánh giá quá khứ, hiện tại và tương lai của lục địa này. Sự thất bại của Napoleon ở [châu Âu](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%82u) và một đội quân [Tây Ban Nha](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%A2y_Ban_Nha) hùng mạnh do tướng *Pablo Morillo* dẫn đầu kéo đến [Venezuela](https://vi.wikipedia.org/wiki/Venezuela) đã hâm nóng nhiệt tình của phe bảo hoàng. Bolívar, sau khi thoát khỏi một âm mưu ám sát đã đến [Haiti](https://vi.wikipedia.org/wiki/Haiti) nhằm tìm kiếm nguồn tài chính để tiếp tục cuộc chiến đấu, tổng thống [Haiti](https://vi.wikipedia.org/wiki/Haiti), *Alejandro Petion* đã cho ông vay tiền. Đội quân viễn chinh do Bolívar dẫn đầu đến đảo *Margarita* năm [14] [1816](https://vi.wikipedia.org/wiki/1816)và nhanh chóng đổ bộ vào lục địa. Sau khi tấn công chiếm được *Carúpano* , ngày [[15]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sim%C3%B3n_Bol%C3%ADvar#cite_note-15) [2 tháng 6](https://vi.wikipedia.org/wiki/2_th%C3%A1ng_6)năm [1816](https://vi.wikipedia.org/wiki/1816), Bolívar ra sắc lệnh giải phóng nô lệ. Trong khi đội quân đang tiến về *Ocumare de la Costa* , thì Bolívar bất ngờ bị tách khỏi bộ phận chủ yếu của quân đội và buộc phải trở lại [[16]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sim%C3%B3n_Bol%C3%ADvar#cite_note-16) [Haiti](https://vi.wikipedia.org/wiki/Haiti). Ông tổ chức một đội quân thứ hai tiến về đến đảo *Margarita*cuối năm [1816](https://vi.wikipedia.org/wiki/1816). Đầu năm [1817](https://vi.wikipedia.org/wiki/1817), Bolívar dự định chiếm vùng *Guayana* để làm bàn đạp giải phóng hoàn toàn [[17]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sim%C3%B3n_Bol%C3%ADvar#cite_note-17) [Venezuela](https://vi.wikipedia.org/wiki/Venezuela)và đến tháng 7 năm [1817](https://vi.wikipedia.org/wiki/1817), ông chiếm được thủ phủ *Angostura*(ngày nay là *Ciudad Bolívar*) của vùng này. Bolívar thành lập một nhà nước mới, lập ra bộ máy chính quyền và cho xuất bản một tờ báo. Cuộc chiến đấu của ông không những diễn ra đối với quân [Tây Ban Nha](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%A2y_Ban_Nha)mà còn đối với những mầm mống vô chính phủ trong vùng. Tháng 10 năm [1817](https://vi.wikipedia.org/wiki/1817), sau một cuộc diễn tập, tướng *Manuel Piar*, một trong những lãnh đạo của những người cộng hòa bị xử bắn ở [Angostura](https://vi.wikipedia.org/wiki/Angostura). Trong thời gian này, Bolívar ra sắc lệnh về *Luật phân phối của cải quốc gia*. Năm [1818](https://vi.wikipedia.org/wiki/1818), ông bất ngờ đột kích quân đội bảo hoàng của tướng *Morillo*ở thành phố *Calabozo* nhưng quân đội cộng hòa bị đánh bại, Bolívar suýt nữa bị quân đội bảo hoàng giết chết. Ông trở về [[18]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sim%C3%B3n_Bol%C3%ADvar#cite_note-18) *Angostura*ngày [5 tháng 6](https://vi.wikipedia.org/wiki/5_th%C3%A1ng_6)năm [1818](https://vi.wikipedia.org/wiki/1818)và lúc đó, đại diện ngoại giao của [Mỹ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)cùng với một đội quân của những người [châu Âu](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%82u)tình nguyện đã tới đây. Bolívar triệu tập *Nghị viện Venezuela đệ nhị*ở *Angostura*ngày [15 tháng 2](https://vi.wikipedia.org/wiki/15_th%C3%A1ng_2)năm [1819](https://vi.wikipedia.org/wiki/1819)và đọc một bài diễn văn có vai trò quan trọng trong tư tưởng chính trị của ông đồng thời đệ trình dự thảo *Hiến pháp*.
### Sáng lập
*Đại Colombia*, tiến về Caracas
Không lâu sau đó, Bolívar mở chiến dịch giải phóng
*Nueva Granada*. Quân đội của ông vượt qua dãy [Andes](https://vi.wikipedia.org/wiki/Andes), sau những trận đánh ác liệt tại *Gameza* ngày [19] [12 tháng 7](https://vi.wikipedia.org/wiki/12_th%C3%A1ng_7)và *Pantano de Vargas* ngày [[20]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sim%C3%B3n_Bol%C3%ADvar#cite_note-20) [25 tháng 7](https://vi.wikipedia.org/wiki/25_th%C3%A1ng_7), Bolívar đã giành chiến thắng quyết định trong [trận Boyacá](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Tr%E1%BA%ADn_Boyac%C3%A1&action=edit&redlink=1)ngày [7 tháng 8](https://vi.wikipedia.org/wiki/7_th%C3%A1ng_8)năm [1819](https://vi.wikipedia.org/wiki/1819). Ông tiến vào [Bogotá](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bogot%C3%A1)và sau khi trao quyền chỉ huy ở *Nueva Granada*cho tướng *Francisco de Paula Santander*, Bolívar trở về *Angostura*. Ở đó, theo đề nghị của ông, tháng 12 năm [1819](https://vi.wikipedia.org/wiki/1819), Nghị viện đã ban hành *Hiến pháp Cộng hoà Colombia*. Đất nước vĩ đại do Bolívar sáng lập này gồm các nước cộng hoà [Venezuela](https://vi.wikipedia.org/wiki/Venezuela), [Colombia](https://vi.wikipedia.org/wiki/Colombia), [Ecuador](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ecuador)và [Panamá](https://vi.wikipedia.org/wiki/Panama). Quân đội cộng hoà đã giành được ưu thế ở mọi nơi: *Cartagena*bị vây hãm, *Mérida*và *Trujillo*được giải phóng. Sau cuộc *Cách mạng giải phóng*nổ ra ở [Tây Ban Nha](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%A2y_Ban_Nha)tháng 1 năm [1820](https://vi.wikipedia.org/wiki/1820), chính phủ mới của [Tây Ban Nha](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%A2y_Ban_Nha)cố gắng đạt được một hiệp định hoà bình và ở *Trujillo*, tháng 11 năm [1820](https://vi.wikipedia.org/wiki/1820)hai bên đã ký kết một thoả thuận ngừng bắn cùng với bản điều ước về chiến tranh. Sau khi thoả thuận ngừng bắn hết hiệu lực, quân đội cộng hoà bắt đầu hành quân hướng về [Caracas](https://vi.wikipedia.org/wiki/Caracas). Ngày [24 tháng 6](https://vi.wikipedia.org/wiki/24_th%C3%A1ng_6)năm [1821](https://vi.wikipedia.org/wiki/1821), trên bình nguyên *Carabobo*Bolívar đã giành thắng lợi trong một trận đánh đánh dấu sự khai sinh ra nền độc lập của [Venezuela](https://vi.wikipedia.org/wiki/Venezuela). Tàn quân của quân đội bảo hoàng lẩn trốn tại [Puerto Cabello](https://vi.wikipedia.org/wiki/Puerto_Cabello)và cuối cùng tan rã năm [1823](https://vi.wikipedia.org/wiki/1823). Ngày [29 tháng 6](https://vi.wikipedia.org/wiki/29_th%C3%A1ng_6)năm [1821](https://vi.wikipedia.org/wiki/1821), *Người Giải phóng*tiến vào thành phố quê hương trong sự chào đón hân hoan của nhân dân.
### Giải phóng Ecuador
Bolívar giờ đây hướng tới
[Ecuador](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ecuador), nơi vẫn còn nằm dưới sự thống trị của người [Tây Ban Nha](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%A2y_Ban_Nha). Ông tiến qua *Maracaibo*, *Cúcuta* rồi tiến đến [21] [Bogotá](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bogot%C3%A1). Năm [1822](https://vi.wikipedia.org/wiki/1822), hai cánh quân, mũi phía bắc do Bolívar chỉ huy, mũi phía nam xuất phát từ *Guayaquil* do tướng [[22]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sim%C3%B3n_Bol%C3%ADvar#cite_note-22) *Antonio José de Sucre*chỉ huy bắt đầu tấn công giải phóng [Quito](https://vi.wikipedia.org/wiki/Quito). Sau chiến thắng của tướng *Sucre*của trong trận *Pichincha* ngày [[23]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sim%C3%B3n_Bol%C3%ADvar#cite_note-23) [24 tháng 5](https://vi.wikipedia.org/wiki/24_th%C3%A1ng_5)năm [1822](https://vi.wikipedia.org/wiki/1822), [Ecuador](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ecuador)được giải phóng và hợp nhất vào *Cộng hoà Đại Colombia*. Trong thời gian này, Bolíva đã gặp [Manuela Saenz](https://vi.wikipedia.org/wiki/Manuela_Saenz)và bà trở thành người tình cho đến cuối đời ông. Ngày [25 tháng 7](https://vi.wikipedia.org/wiki/25_th%C3%A1ng_7)năm [1822](https://vi.wikipedia.org/wiki/1822), “Người bảo hộ Perú”, tướng *José de San Martín* từ [[24]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sim%C3%B3n_Bol%C3%ADvar#cite_note-24) [Peru](https://vi.wikipedia.org/wiki/Peru)tới *Guayaquil*. Tại đây Bolívar đã gặp gỡ nhà lãnh đạo nổi tiếng của phong trào giành độc lập ở phía nam lục địa [Nam Mỹ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_M%E1%BB%B9)này. Sau cuộc gặp gỡ , Bolívar lĩnh lấy sứ mạng giải phóng hoàn toàn [[25]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sim%C3%B3n_Bol%C3%ADvar#cite_note-25) [Peru](https://vi.wikipedia.org/wiki/Peru).
### Giải phóng hoàn toàn Peru
Ngày
[7 tháng 8](https://vi.wikipedia.org/wiki/7_th%C3%A1ng_8) năm [1823](https://vi.wikipedia.org/wiki/1823), Bolívar rời *Guayaquil* đến *Callao* vào đầu tháng 9 năm đó. Trong tình trạng vô chính phủ, Bolívar đã tổ chức lại quân đội với nòng cốt là những tiểu đoàn của ông. [26] [Lima](https://vi.wikipedia.org/wiki/Lima)rơi vào tay quân bảo hoàng và ngày [10 tháng 2](https://vi.wikipedia.org/wiki/10_th%C3%A1ng_2)năm [1824](https://vi.wikipedia.org/wiki/1824), *Nghị viện*đã phong Bolívar là [Peru](https://vi.wikipedia.org/wiki/Peru) *Tổng tài*với quyền lực tuyệt đối trước khi tự giải tán. Bolívar rút về [Trujillo](https://vi.wikipedia.org/wiki/Trujillo)để củng cố và chuyển sang tấn công. Ngày [6 tháng 8](https://vi.wikipedia.org/wiki/6_th%C3%A1ng_8)năm [1824](https://vi.wikipedia.org/wiki/1824)ông đã đánh bại quân đội nhà vua Tây Ban Nha tại *Junín* [[27]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sim%C3%B3n_Bol%C3%ADvar#cite_note-27) Chiến dịch tiếp tục phát triển và trong khi Bolívar tiến vào [[28]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sim%C3%B3n_Bol%C3%ADvar#cite_note-28) [Lima](https://vi.wikipedia.org/wiki/Lima), vây hãm *Callao*thì tướng Sucre đã tiêu diệt nốt quân đội nhà vua tại *Ayacucho* ngày [[29]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sim%C3%B3n_Bol%C3%ADvar#cite_note-29) [9 tháng 12](https://vi.wikipedia.org/wiki/9_th%C3%A1ng_12)năm [1824](https://vi.wikipedia.org/wiki/1824). Đến đây chiến tranh giành độc lập kết thúc, ngày [10 tháng 2](https://vi.wikipedia.org/wiki/10_th%C3%A1ng_2)năm [1825](https://vi.wikipedia.org/wiki/1825), tại *Nghị viện Perú*ở [Lima](https://vi.wikipedia.org/wiki/Lima), Bolívar tuyên bố từ bỏ quyền lực tuyệt đối đã được trao cho ông để tiến hành chiến tranh giành độc lập. Hai ngày sau, *Nghị viện Peru*đã tuyên bố vinh danh và tặng thưởng cho ông cùng quân đội nhưng ông từ chối tiền thưởng. Bolívar rời thu đô [Lima](https://vi.wikipedia.org/wiki/Lima)đến *Arequipa*, *El Cuzco*và những tỉnh thuộc *Thượng Peru*(Alto Perú). Những tỉnh này đã thành lập nên một quốc gia dưới sự bảo trợ của Bolivar và đặt tên là *Cộng hoà Bolívar*tức [Bolivia](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bolivia)ngày nay. Bolívar soạn thảo hiến pháp cho quốc gia mới này năm [1826](https://vi.wikipedia.org/wiki/1826), trong đó ông đã trình bày nhưng tư tưởng của mình về việc hợp nhất các quốc gia mới được giải phóng.
### Sự phân hoá của Đại Colombia
Năm
[1826](https://vi.wikipedia.org/wiki/1826), một cuộc nổi dậy gọi là *La Cosiata* do tướng [30] *José Antonio Páez* lãnh đạo đã nổ ra để chống lại chính quyền trung ương ở [[31]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sim%C3%B3n_Bol%C3%ADvar#cite_note-31) [Bogotá](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bogot%C3%A1). Tháng 4 năm [1826](https://vi.wikipedia.org/wiki/1826), Bolívar trở về [Caracas](https://vi.wikipedia.org/wiki/Caracas)và cố gắng vãn hồi hoà bình. Tuy nhiên những lực lượng ly khai tỏ ra thắng thế trước xu hướng hợp nhất. Ngày [5 tháng 7](https://vi.wikipedia.org/wiki/5_th%C3%A1ng_7)năm [1827](https://vi.wikipedia.org/wiki/1827), ông rời [Caracas](https://vi.wikipedia.org/wiki/Caracas)đáp tàu đi *La Guaira*rồi tới [Bogotá](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bogot%C3%A1). Ngày [10 tháng 9](https://vi.wikipedia.org/wiki/10_th%C3%A1ng_9)năm [1827](https://vi.wikipedia.org/wiki/1827), ông tuyên thệ nhậm chức tổng thống *Cộng hoà Đại Colombia*. Hội nghị lập pháp họp ở *Ocaña* tháng 4 năm [[32]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sim%C3%B3n_Bol%C3%ADvar#cite_note-32) [1828](https://vi.wikipedia.org/wiki/1828)đã giải tán mà không đạt được thoả thuận nào giữa những phe đối lập. Bolívar xưng là Tổng tài ngày [27 tháng 8](https://vi.wikipedia.org/wiki/27_th%C3%A1ng_8)năm [1828](https://vi.wikipedia.org/wiki/1828). Ngày [25 tháng 9](https://vi.wikipedia.org/wiki/25_th%C3%A1ng_9)năm [1828](https://vi.wikipedia.org/wiki/1828), ông thoát chết sau một vụ ám sát ở [Bogotá](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bogot%C3%A1)với sự giúp đỡ của [Manuela Saenz](https://vi.wikipedia.org/wiki/Manuela_Saenz). Không lâu sau, ông buộc phải tiến hành một chiến dịch chống lại những đội quân của [Perú](https://vi.wikipedia.org/wiki/Peru)đang đe dọa [Ecuador](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ecuador). Bất chấp thể trạng ốm yếu, bệnh tật, ông vẫn kiên trì bảo vệ những thành quả của mình. Năm [1830](https://vi.wikipedia.org/wiki/1830), ông trở về [Bogotá](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bogot%C3%A1)để thiết lập *Hội đồng Hiến pháp*nhưng [Venezuela](https://vi.wikipedia.org/wiki/Venezuela)một lần nữa công khai đòi trở thành một quốc gia độc lập. Tại *Nueva Granada*, sự chống đối cũng dần trở nên mạnh mẽ hơn. Bolívar đã suy sụp sức khỏe, ông từ bỏ chức vụ tổng thống và đi đến vùng duyên hải, tin tức về cuộc ám sát tướng *Sucre*đã ảnh hưởng sâu sắc đến Bolívar. Ngày [10 tháng 12](https://vi.wikipedia.org/wiki/10_th%C3%A1ng_12), ông đã viết một bản tuyên bố gửi nhân dân, đây được coi là di chúc chính trị của *Người Giải phóng*. Ông dự định sang [châu Âu](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%82u)nhưng đột ngột ra đi ngày [17 tháng 12](https://vi.wikipedia.org/wiki/17_th%C3%A1ng_12)năm [1830](https://vi.wikipedia.org/wiki/1830)tại *San Pedro Alejandrino*, một khu biệt thự ở *Santa Marta*vì bệnh lao. Đến năm [1942](https://vi.wikipedia.org/wiki/1942), trong một nghi thức hết sức trang trọng, thi hài ông được chuyển về [Venezuela](https://vi.wikipedia.org/wiki/Venezuela)và đặt tại *National Pantheon*, [Caracas](https://vi.wikipedia.org/wiki/Caracas).
## Tư tưởng
Ngoài tư tưởng công bằng, tự do và bình đẳng mà ông đã cống hiến cả cuộc đời, tư tưởng
*Liên Mỹ* của Bolívar thường được nhắc tới. Mục đích và quan điểm của *Liên Mỹ* được Bolívar diễn đạt trong những gì ông viết năm từ năm [1826](https://vi.wikipedia.org/wiki/1826) đó là hòa bình trên cơ sở một khối liên kết thống nhất cho các nước [châu Mỹ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A2u_M%E1%BB%B9) và hy vọng rằng một ngày nào đó nó sẽ là tấm gương để mang lại hòa bình cho toàn thế giới: “Thế giới mới sẽ gồm các quốc gia độc lập gắn chặt với nhau bởi luật pháp chung quy định quan hệ đối ngoại của các nước và tạo cơ hội cho các nước đó, thông qua một cơ quan lập pháp chung, những phương thức để trường tồn… Mọi rào cản về xuất xứ, chủng tộc và màu da sẽ biến mất. Trong các thế kỷ tiếp theo, có thể tiến tới một chính phủ hợp nhất toàn thế giới như một liên bang” . Kết quả của tư tưởng đó là tại [33] *Nghị viện Panama*, các quốc gia [châu Mỹ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A2u_M%E1%BB%B9)đã tuyên ngôn về lý tưởng hợp tác hòa bình, một nền hòa bình trong sự tự do, bình đẳng giữa các quốc gia và giải quyết mọi sự bất đồng bằng phương pháp hòa bình cũng như kiên định sự hợp tác đôi bên cùng có lợi. Lý tưởng của Bolívar không được thực hiện tại *Nghị viện Panama*nhưng nó tiếp tục là nguồn cảm hứng, là niềm hy vọng. Không được đón nhận vào lúc đó nhưng ngày nay, tư tưởng của Bolívar đã sống dậy trong xu hướng hợp tác và hợp nhất khu vực của thế giới hiện đại.
## Vinh danh
- Ngoài một quốc gia mang tên ông, nhiều bang, thành phố, và rất nhiều địa danh, đại lộ… ở
[châu Mỹ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A2u_M%E1%BB%B9)và các nơi khác trên thế giới cũng mang tên Bolívar. Đồng tiền của [Venezuela](https://vi.wikipedia.org/wiki/Venezuela)được gọi là Bolívar. Tượng đài Simón Bolívar được dựng ở nhiều nơi trên thế giới. [UNESCO](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95_ch%E1%BB%A9c_Gi%C3%A1o_d%E1%BB%A5c,_Khoa_h%E1%BB%8Dc_v%C3%A0_V%C4%83n_h%C3%B3a_Li%C3%AAn_Hi%E1%BB%87p_Qu%E1%BB%91c)đã lập ra giải thưởng Simón Bolívar, trao tặng hai năm một lần cho những người có đóng góp quan trọng cho việc thực hiện lý tưởng của ông. Giải thưởng được trao lần đầu tiên ngày [24 tháng 7](https://vi.wikipedia.org/wiki/24_th%C3%A1ng_7)năm [1983](https://vi.wikipedia.org/wiki/1983)nhân dịp kỷ niệm 200 năm ngày sinh của Bolívar cho [Nelson Mandela](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nelson_Mandela)và vua [Tây Ban Nha](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%A2y_Ban_Nha) [Juan Carlos I](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Juan_Carlos_I&action=edit&redlink=1).
## Những câu nói nổi tiếng
- “Nếu cái chết của tôi góp phần cho việc chấm dứt các đảng phái cũng như cho sự hợp nhất thì tôi sẽ thanh thản bước xuống mồ”
- “Trách nhiệm đầu tiên của một chính phủ là đưa giáo dục đến với nhân dân”
- “Chúa ban chiến thắng cho sự bền gan”
## Thông tin thêm
- Bolívar có hai chị gái là
*Juana*và *María Antonia*, một em trai *Juan Vicente*. Ngoài ra cha mẹ ông còn có con gái *María del Carmen*chết ngay khi sinh. Ông không có hậu duệ trực hệ.
- Mối tình với
*Manuela Saenz*: xem [Manuela Saenz](https://vi.wikipedia.org/wiki/Manuela_Saenz)
## Tài liệu tham khảo
## Chú thích
**Cadiz: thành phố cảng ở tây nam Tây Ban Nha, thuộc xứ Andalusia** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sim%C3%B3n_Bol%C3%ADvar#cite_ref-1) **Francisco de Miranda (** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sim%C3%B3n_Bol%C3%ADvar#cite_ref-2) [1750](https://vi.wikipedia.org/wiki/1750)– [1816](https://vi.wikipedia.org/wiki/1816)): nhà cách mạng nổi tiếng người [Venezuela](https://vi.wikipedia.org/wiki/Venezuela), sau khi đầu hàng đã chết trong nhà tù ở [Tây Ban Nha](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%A2y_Ban_Nha) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sim%C3%B3n_Bol%C3%ADvar#cite_ref-3) [Có tài liệu nói ông trở về nước năm 1811](http://www.answers.com/topic/sim-n-bol-var-2) **Valencia: thành phố thủ phủ bang Carabobo, Venezuela.** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sim%C3%B3n_Bol%C3%ADvar#cite_ref-4) **Puerto Cabello: thành phố ven biển phía Bắc** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sim%C3%B3n_Bol%C3%ADvar#cite_ref-5) [Venezuela](https://vi.wikipedia.org/wiki/Venezuela), cách Caracas 75 km về phía tây. **La Guaira: thành phố cảng, thủ phủ bang Vargas, cách Caracas 30 km về phía đông nam.** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sim%C3%B3n_Bol%C3%ADvar#cite_ref-6) **Cartagena de Indias hay gọi tắt là Cartagena: thành phố cảng ở phía bắc Colombia, thủ phủ bang Bolívar** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sim%C3%B3n_Bol%C3%ADvar#cite_ref-7) **Magdalena: con sông chính chảy từ bắc xuống nam Colombia dài 1.450 km** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sim%C3%B3n_Bol%C3%ADvar#cite_ref-8) **Mérida: thành phố ở vùng núi Andes, thủ phủ của bang cùng tên, Venezuela** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sim%C3%B3n_Bol%C3%ADvar#cite_ref-9) **Trujillo: thành phố thủ phủ của bang cùng tên, Venezuela** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sim%C3%B3n_Bol%C3%ADvar#cite_ref-10) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sim%C3%B3n_Bol%C3%ADvar#cite_ref-11) [Simón Bolívar trên britannica.](http://www.britannica.com/EBchecked/topic/72067/Simon-Bolivar) **Nueva Granada: tên một quốc gia thời đó gồm phần lớn lãnh thổ Colombia, Ecuador và Venezuela ngày nay** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sim%C3%B3n_Bol%C3%ADvar#cite_ref-12) **Santa Marta: thành phố cảng ven biển Caribe ở phía bắc Colombia** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sim%C3%B3n_Bol%C3%ADvar#cite_ref-13) **Margarita: một hòn đảo trên biển Caribe, thuộc bang Nueva Esparta, Venezuela** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sim%C3%B3n_Bol%C3%ADvar#cite_ref-14) **Carúpano: một thị trấn nằm ven biển Caribe, thuộc bang Sucre, Venezuela** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sim%C3%B3n_Bol%C3%ADvar#cite_ref-15) **Ocumare de la Costa: một bang ở phía bắc Venezuela** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sim%C3%B3n_Bol%C3%ADvar#cite_ref-16) **Guayana: một vùng hành chính của Venezuela, giáp với Guayna.** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sim%C3%B3n_Bol%C3%ADvar#cite_ref-17) **Calabozo: thành phố nhỏ cách** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sim%C3%B3n_Bol%C3%ADvar#cite_ref-18) [Caracas](https://vi.wikipedia.org/wiki/Caracas)123 dặm về phía nam tây nam. **Gameza: thành phố nhỏ thuộc bang Boyacá, Colombia.** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sim%C3%B3n_Bol%C3%ADvar#cite_ref-19) **Pantano de Vargas: một vùng đầm lầy thuộc bang Boyacá, Colombia.** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sim%C3%B3n_Bol%C3%ADvar#cite_ref-20) **Cúcuta: thành phố thủ phủ của bang Santander Bắc, Colombia, gần biên giới với Venezuela** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sim%C3%B3n_Bol%C3%ADvar#cite_ref-21) **Guayaquil: thành phố cảng lớn nhất Ecuador, cách thủ đô Quito 250 km về phía nam tây nam.** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sim%C3%B3n_Bol%C3%ADvar#cite_ref-22) **Pichincha: một ngọn núi lửa sát thủ đô Quito** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sim%C3%B3n_Bol%C3%ADvar#cite_ref-23) **José de San Martín (1778 – 1850): vị tướng nổi tiếng, anh hùng dân tộc của Argentina, người lãnh đạo phong trào giành độc lập ở phần phía nam lục địa Nam Mỹ.** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sim%C3%B3n_Bol%C3%ADvar#cite_ref-24) **Đây là cuộc gặp gỡ kín mà nội dung của nó gây nên sự tranh luận của các nhà sử học. Sau khi Bolívar giải phóng hoàn toàn** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sim%C3%B3n_Bol%C3%ADvar#cite_ref-25) [Peru](https://vi.wikipedia.org/wiki/Peru), *José de San Martín*từ bỏ binh quyền, không tham gia vào hoạt động chính trị và đi sang Pháp năm 1824 **Callao: thành phố cảng lớn nhất Perú, ở phía tây thủ đô Lima.** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sim%C3%B3n_Bol%C3%ADvar#cite_ref-26) **Junín: một vùng cao nguyên ở trung tâm Perú.** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sim%C3%B3n_Bol%C3%ADvar#cite_ref-27) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sim%C3%B3n_Bol%C3%ADvar#cite_ref-28) [Antonio José de Sucre trên Britannica.](http://www.britannica.com/EBchecked/topic/571365/Antonio-Jose-de-Sucre#ref377068) **Ayacucho: thành phố trung tâm của tỉnh Huamanga, Peru** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sim%C3%B3n_Bol%C3%ADvar#cite_ref-29) **La Cosiata: một từ chưa từng có trong tiếng Tây Ban Nha trước đó, được đặt ra để chỉ những gì huyền bí và không gọi được tên.** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sim%C3%B3n_Bol%C3%ADvar#cite_ref-30) **José Antonio Páez: vị tướng sau này thành tổng thống Venezuela khi tách ra khỏi Đại Colombia.** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sim%C3%B3n_Bol%C3%ADvar#cite_ref-31) **Ocaña: thị trấn nhỏ thuộc bang Stander Bắc, Colombia.** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sim%C3%B3n_Bol%C3%ADvar#cite_ref-32) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sim%C3%B3n_Bol%C3%ADvar#cite_ref-33) [Historical Text Archive](http://www.historicaltextarchive.com/books.php?op=viewbook&bookid=29&cid=19)
## Sách về Bolívar
- Reza, German de la. “La invención de la paz. De la república cristiana del duque de Sully a la sociedad de naciones de Simón Bolívar”, México, Siglo XXI Editores, 2009.
[ISBN 978-607-03-0054-7](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/9786070300547)
- Bushnell, David.
*The Liberator, Simón Bolívar*. New York: Alfred A. Knopf, 1970.
- Bushnell, David (ed.) and Fornoff, Fred (tr.),
*El Libertador: Writings of Simón Bolívar*, Oxford University Press, 2003. [ISBN 978-0195144819](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/9780195144819)
- Bushnell, David and Macaulay, Neill.
*The Emergence of Latin America in the Nineteenth Century*(Second edition). Oxford and New York: Oxford University Press, 1994. [ISBN 0-19-508402-0](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0195084020)
- Ducoudray Holstein, H.L.V.
[. Boston: Goodrich, 1829.](http://www.archive.org/details/memoirssimonbol00holsgoog) *Memoirs of Simón Bolívar*
- Harvey, Robert. “Liberators: Latin America`s Struggle For Independence, 1810–1830”. John Murray, London (2000).
[ISBN 0-7195-5566-3](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0719555663) [Lynch, John](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=John_Lynch_%28historian%29&action=edit&redlink=1). *Simón Bolívar and the Age of Revolution*. London: University of London Institute of Latin American Studies, 1983. [ISBN 9780901145543](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/9780901145543)
- Lynch, John.
*The Spanish American Revolutions, 1808–1826*(Second edition). New York: W. W. Norton & Co., 1986. [ISBN 0-393-95537-0](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0393955370)
- Lynch, John.
*Simón Bolívar: A Life*, Yale University Press, 2006. [ISBN 0300110626](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0300110626).
- Madariaga, Salvador de.
*Bolívar*. Westport: Greenwood Press, 1952. [ISBN 9780313220296](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/9780313220296)
- Marx, Karl.
[“Bolívar y Ponte”](http://www.marxists.org/archive/marx/works/1858/01/bolivar.htm)in *The New American Cyclopaedia: A Popular Dictionary of General Knowledge*, Vol. III. New York: D. Appleton & Co., 1858.
- Masur, Gerhard.
*Simón Bolívar*(Revised edition). Albuquerque: University of New Mexico Press, 1969.
- Mijares, Augusto.
*The Liberator*. Caracas: North American Association of Venezuela, 1983.
- O’Leary, Daniel Florencio.
*Bolívar and the War of Independence/Memorias del General Daniel Florencio O’Leary: Narración*(Abridged version). Austin: University of Texas, [1888] 1970. [ISBN 0-292-70047-4](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0292700474)
- Bastardo-Salcedo,JL (1993)
*Historia Fundamental de Venezuela*UVC,Caracas.
## Liên kết ngoài
|Tìm hiểu thêm về
|Simón Bolívar ở các dự án khác của Wikipedia:
|
|![]()
[Định nghĩa](https://vi.wiktionary.org/wiki/Special:Search/Sim%C3%B3n_Bol%C3%ADvar)ở Wiktionary ![ ](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4a/Commons-logo.svg/18px-Commons-logo.svg.png)
![ ](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4a/Commons-logo.svg/18px-Commons-logo.svg.png)
[Nội dung đa phương tiện](https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:Search/Sim%C3%B3n_Bol%C3%ADvar)ở Commons ![ ](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1b/Wikiversity-logo-en.svg/25px-Wikiversity-logo-en.svg.png)
![ ](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1b/Wikiversity-logo-en.svg/25px-Wikiversity-logo-en.svg.png)
[Tư liệu học tập](https://vi.wikiversity.org/wiki/Special:Search/Sim%C3%B3n_Bol%C3%ADvar)ở Wikiversity ![ ](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/24/Wikinews-logo.svg/25px-Wikinews-logo.svg.png)
![ ](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/24/Wikinews-logo.svg/25px-Wikinews-logo.svg.png)
[Tin tức](https://vi.wikinews.org/wiki/Special:Search/Sim%C3%B3n_Bol%C3%ADvar)ở Wikinews ![ ](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fa/Wikiquote-logo.svg/21px-Wikiquote-logo.svg.png)
![ ](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fa/Wikiquote-logo.svg/21px-Wikiquote-logo.svg.png)
[Câu nói nổi tiếng](https://vi.wikiquote.org/wiki/Special:Search/Sim%C3%B3n_Bol%C3%ADvar)ở Wikiquote ![ ](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4c/Wikisource-logo.svg/24px-Wikisource-logo.svg.png)
![ ](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4c/Wikisource-logo.svg/24px-Wikisource-logo.svg.png)
[Văn bản](https://vi.wikisource.org/wiki/Special:Search/Sim%C3%B3n_Bol%C3%ADvar)ở Wikisource ![ ](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fa/Wikibooks-logo.svg/25px-Wikibooks-logo.svg.png)
![ ](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fa/Wikibooks-logo.svg/25px-Wikibooks-logo.svg.png)
[Sách](https://vi.wikibooks.org/wiki/Special:Search/Sim%C3%B3n_Bol%C3%ADvar)ở Wikibooks [The Life of Simón Bolívar](http://www.crystalbeach.com/history.htm) [The Louverture Project](http://thelouvertureproject.org/): [Simón Bolívar](http://thelouvertureproject.org/index.php?title=Sim%C3%B3n_Bolivar)– Information about the support Bolívar received from Haiti. [In Profile: Simón Bolívar – The Liberator](http://www.soundsandcolours.com/articles/venezuela/in-profile-simon-bolivar-the-liberator/) [About the surname Bolíbar/Bolívar, tiếng Tây Ban Nha](http://www.euskalnet.net/laviana/gen_bascas/bolibar_generalidades.htm) [Paternal ancestors of the Liberator, tiếng Tây Ban Nha](http://www.euskalnet.net/laviana/gen_bascas/bolibar_libertador.htm) [Coats of arms of the Bolíbars, tiếng Tây Ban Nha](http://www.euskalnet.net/laviana/gen_bascas/bolibar_armas.htm) [Maternal ancestors of the Liberator (Palacios family), tiếng Tây Ban Nha](http://www.euskalnet.net/laviana/gen_hispanas/palacios.htm) **(tiếng Tây Ban Nha)** [Glrbv.org](http://www.glrbv.org.ve/Proceres%20Masones/Simon%20Bolivar.htm): Biography [Beside Bolivar: The](http://www.chezjim.com/family/demarquet/)– About C. E. Demarquet, one of Bolívar’s principal aides *Edecán*Demarquet [“Building a New History by Exhuming Bolívar”](http://www.nytimes.com/2010/08/04/world/americas/04venez.html?hp)Simon Romero, *, ngày 3 tháng 8 năm 2010* [The New York Times](https://vi.wikipedia.org/wiki/The_New_York_Times)
|Tiền nhiệm:
|Liên bang được thành lập |
|
17 tháng 12, 1819 – 4 tháng 5, 1830
|Kế nhiệm:
|
|Tiền nhiệm:
||
|
6 tháng 8, 1813 – 7 tháng 7, 1814
15 tháng 2, 1819 – 17 tháng 12, 1819
|Kế nhiệm:
|
|Tiền nhiệm:
||
|
Tháng 2, 1824 – Tháng 1, 1826
|Kế nhiệm:
|
|Tiền nhiệm:
|Cộng hòa được thành lập |
|
1825–1826
|Kế nhiệm:
|[Thể loại](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i): [Tổng thống Peru](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:T%E1%BB%95ng_th%E1%BB%91ng_Peru) [Sinh 1783](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Sinh_1783) [Mất 1830](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:M%E1%BA%A5t_1830) [Tổng thống Venezuela](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:T%E1%BB%95ng_th%E1%BB%91ng_Venezuela) [Tổng thống Bolivia](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:T%E1%BB%95ng_th%E1%BB%91ng_Bolivia) [Anh hùng dân tộc Venezuela](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Anh_h%C3%B9ng_d%C3%A2n_t%E1%BB%99c_Venezuela) [Lịch sử Colombia](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Colombia) [Nhà cách mạng Venezuela](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Nh%C3%A0_c%C3%A1ch_m%E1%BA%A1ng_Venezuela) [Chết vì bệnh lao](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ch%E1%BA%BFt_v%C3%AC_b%E1%BB%87nh_lao) [Lịch sử Peru](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Peru)
# Machu Picchu
|Khu đền điện lịch sử Machu Picchu|
|
|![]()
|
|![]()
[Quốc gia](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=B%E1%BA%A3ng_di_s%E1%BA%A3n_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_theo_qu%E1%BB%91c_gia&action=edit&redlink=1) ![ ](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cf/Flag_of_Peru.svg/22px-Flag_of_Peru.svg.png)
[Peru](https://vi.wikipedia.org/wiki/Peru) [274](http://whc.unesco.org/en/list/274) [Vùng UNESCO](http://whc.unesco.org/en/list/?search=&search_by_country=&type=&media=®ion=&order=region) [Mỹ Latin](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_c%C3%A1c_%C4%91%E1%BB%8Ba_%C4%91i%E1%BB%83m_Di_s%E1%BA%A3n_Th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_t%E1%BA%A1i_Ch%C3%A2u_M%E1%BB%B9&action=edit&redlink=1)và [Caribe](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B9ng_Caribe) **Machu Picchu** ( [tiếng Quechua](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Quechua): **Machu Pikchu** – tức “Cổ Sơn”, theo tiếng quechua của người Inca; thỉnh thoảng được gọi là “Thành phố đã mất của người Inca”) là một khu tàn tích [1] [Inca](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_ch%E1%BA%BF_Inca)thời [tiền Columbo](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ti%E1%BB%81n_Columbo&action=edit&redlink=1)trong tình trạng bảo tồn tốt ở độ cao 2.430 m (7.970 ft) trên một quả [[2]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Machu_Picchu#cite_note-2) [núi](https://vi.wikipedia.org/wiki/N%C3%BAi)có [chóp](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ch%C3%B3p&action=edit&redlink=1)nhọn. Machu Picchu nằm trên [Thung lũng Urubamba](https://vi.wikipedia.org/wiki/Thung_l%C5%A9ng_Urubamba)tại [Peru](https://vi.wikipedia.org/wiki/Peru), khoảng 70 km (44 dặm) phía tây bắc [Cusco](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Cusco&action=edit&redlink=1). Bị thế giới bên ngoài quên lãng từ nhiều thế kỷ, dù người dân địa phương vẫn biết tới nó, Machu Picchu đã trở lại thành sự chú ý của thế giới nhờ công nhà [khảo cổ học](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kh%E1%BA%A3o_c%E1%BB%95_h%E1%BB%8Dc) [Hiram Bingham](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Hiram_Bingham_III&action=edit&redlink=1)người đã tái khám phá nơi này năm [1911](https://vi.wikipedia.org/wiki/1911), và viết một cuốn sách bán rất chạy về nó. Peru hiện đang thực hiện các hoạt động pháp lý nhằm đòi lại hàng ngàn đồ vật Bingham đã lấy đi khỏi nơi này. [[1]](http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/4770002.stm)
## Mục lục
## Lịch sử
Machu Picchu có lẽ là biểu tượng thân thuộc nhất của
[Đế chế Inca](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_ch%E1%BA%BF_Inca). Thường được gọi là “Thành phố đã mất của người Inca”, từ năm 1983 địa điểm này đã được lựa chọn trở thành một [Địa điểm Di sản Thế giới](https://vi.wikipedia.org/wiki/Di_s%E1%BA%A3n_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi) của UNESCO.
Mọi người cho rằng thành phố này do
[Sapa Inca](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Sapa_Inca&action=edit&redlink=1) [Pachacuti](https://vi.wikipedia.org/wiki/Pachacuti) xây dựng, bắt đầu từ khoảng năm 1440, và không có người ở cho tới cuộc [Chinh phục Peru của người Tây Ban Nha](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Chinh_ph%E1%BB%A5c_Peru_c%E1%BB%A7a_ng%C6%B0%E1%BB%9Di_T%C3%A2y_Ban_Nha&action=edit&redlink=1) năm [1532](https://vi.wikipedia.org/wiki/1532). Bằng chứng khảo cổ (cộng với những nghiên cứu gần đây về các văn bản thời kỳ đầu thuộc địa) cho thấy Machu Picchu không phải là một thành phố thông thường, mà chỉ là một thị trấn làm nơi nghỉ dưỡng của giới quý tộc Inca (tương tự như các [Làng Roma](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=L%C3%A0ng_Roma&action=edit&redlink=1)). Nơi này có một [cung điện](https://vi.wikipedia.org/wiki/Cung_%C4%91i%E1%BB%87n) lớn và các [đền đài](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%81n_%C4%91%C3%A0i&action=edit&redlink=1) dành cho [các vị thần Inca](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BA%A7n_tho%E1%BA%A1i_Inca&action=edit&redlink=1) bao quanh một [sân](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=S%C3%A2n&action=edit&redlink=1), với những công trình kiến trúc khác cho người hầu. Ước tính rằng không quá 750 người sống tại Machu Picchu cùng một thời điểm, và có lẽ chỉ một phần nhỏ trong số đó sống tại nơi này trong mùa mưa và khi không có vị quý tộc nào tới đó.
Mọi người cho rằng nơi này đã được lựa chọn vì vị trí độc nhất của nó cũng như vì các đặc điểm địa lý. Có ý kiến cho rằng bóng của rặng núi phía sau Machu Picchu là hình bộ mặt người Inca nhìn lên phía bầu trời, và đỉnh lớn nhất,
[Huayna Picchu](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Huayna_Picchu&action=edit&redlink=1) (có nghĩa Đỉnh Trẻ), là cái mũi của nó.
Năm 1913, địa điểm này đã thu hút sự chú ý rộng rãi của công chúng sau khi
[National Geographic Society](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%8Ba_l%C3%BD_Qu%E1%BB%91c_gia_Hoa_K%E1%BB%B3) dành toàn bộ chương trình tháng 4 của họ cho Machu Picchu.
Năm 2000, khoảng 400.000 người đã viếng thăm Machu Picchu, và UNESCO bày tỏ sự lo ngại của mình với sự xuống cấp có thể xảy ra cho địa điểm với một lượng du khách lớn như vậy. Tối đa 2.500 được phép vào thăm tàn tích Machu Picchu trong một ngày nhằm ngăn chặn sự xâm hại với di tích. Chính quyền Peru đã nhấn mạnh rằng không có vấn đề gì xảy ra, và rằng sự xa xôi của di tích tự nó sẽ đặt ra những hạn chế tự nhiên với ngành du lịch
. Định kỳ, những đề xuất được đưa ra nhằm thiết lập một hệ thống [3] [cáp treo](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=C%C3%A1p_treo&action=edit&redlink=1)dẫn tới nơi này, nhưng chúng luôn luôn bị bác bỏ . [[4]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Machu_Picchu#cite_note-4)
## Vị trí
Machu Picchu cách 70 km phía tây bắc
[Cusco](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Cusco&action=edit&redlink=1), trên đỉnh núi Machu Picchu, ở độ cao khoảng 2.350 mét trên mực nước biển. Đây là một trong những trung tâm khảo cổ quan trọng nhất tại [Nam Mỹ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_M%E1%BB%B9) và vì thế cũng là nơi thu hút đông khách du lịch nhất tại Peru.
Từ trên đỉnh, tại vách đá Machu Picchu, là một vách đứng dài 600 mét kéo tới đáy
[Sông Urubamba](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%B4ng_Urubamba). Vị trí thành phố là một bí mật quân sự nhờ vách đá dốc và núi non bao quanh là sự phòng vệ quân sự tự nhiên tuyệt hảo.
## Đền đài Machu Picchu
Năm 1981 một diện tích 325.92
[kilômét](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kil%C3%B4m%C3%A9t) vuông bao quanh Machu Picchu đã được tuyên bố là khu “Đền đài Lịch sử” của Peru. Khu vực này, không chỉ giới hạn ở các tàn tích, mà còn gồm các vùng đất với hệ [động vật](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%87_%C4%91%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt) và [thực vật](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%87_th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt) của nó, với sự phong phú về các loài [lan](https://vi.wikipedia.org/wiki/Lan).
Một giả thuyết cho rằng Machu Picchu từng là một “llacta”: một khu định cư được xây dựng để quản lý kinh tế những vùng bị chinh phục, của người Inca và rằng nó có thể đã được xây dựng với mục đích bảo vệ những phần tinh túy nhất của
[tầng lớp quý tộc](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=T%E1%BA%A7ng_l%E1%BB%9Bp_qu%C3%BD_t%E1%BB%99c&action=edit&redlink=1) Inca trong trường hợp một vụ tấn công. Dựa trên nghiên cứu được các học giả như John Rowe và Richard Burger tiến hành, hiện nay đa số các nhà khảo cổ tin rằng, thay vì là một địa điểm phòng thủ rút lui, Machu Picchu là một khu đất của Hoàng đế Inca Pachacuti. Johan Reinhard đã đưa ra những bằng chứng cho thấy nơi này đã được lựa chọn dựa trên vị trí của nó tương ứng với các đặc điểm vùng đất thiêng liêng, đặc biệt với những ngọn núi thẳng hàng với các sự kiện thiên văn quan trọng.
## Ba khu vực
Theo các nhà khảo cổ học, Machu Picchu được chia thành ba khu vực lớn:
**Khu vực linh thiêng**, **Khu vực dân chúng**, ở phía nam, và **Khu của các Thầy tu và Tầng lớp quý tộc** (khu hoàng gia).
Nằm ở khu vực đầu tiên là các địa điểm khảo cổ học quý giá:
*Intihuatana*, *Đền của các Màu sắc* và *Phòng Ba Cửa sổ*. Chúng được dành cho [Inti](https://vi.wikipedia.org/wiki/Inti), vị thần Mặt trời và cũng là vị thần vĩ đại nhất.
Trong khu hoàng gia, một khu vực riêng được dành cho giới
[quý tộc](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Qu%C3%BD_t%E1%BB%99c&action=edit&redlink=1): một nhóm nhà nằm thành hàng trên một khu vực đất dốc; nơi ở của [Amautas](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Amautas&action=edit&redlink=1) (những người khôn ngoan) có đặc điểm riêng ở những bức tường màu đỏ, và khu *Ñustas* (các công chúa) những căn phòng hình thang.
Lăng Nghi lễ được tạc vào đá với khu vực phía trong hình vòm và các bức tranh khắc. Nó được sử dụng trong các dịp lễ và hiến tế.
## Kiến trúc
Tất cả các công trình tại Machu Picchu đều tuân theo phong cách kiến trúc Inca với những bức
[tường đá không dùng vữa](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=T%C6%B0%E1%BB%9Dng_%C4%91%C3%A1_kh%C3%B4ng_d%C3%B9ng_v%E1%BB%AFa&action=edit&redlink=1) và những viên đá kích thước bằng nhau. Người Inca là bậc thầy về kỹ thuật này, được gọi là [đá khối](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%C3%A1_kh%E1%BB%91i&action=edit&redlink=1), theo đó những khối đá được cắt để có thể được ghép vào nhau thật chặt mà không cần tới [vữa](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%E1%BB%AFa). Nhiều mối nối còn hoàn hảo tới mức thậm chí không thể lách một lưỡi dao vào giữa các phiến đá.
Người Inca không bao giờ sử dụng bánh xe. Bằng cách nào họ đặt những phiến đá lớn lên nhau vẫn còn là điều bí ẩn, dù nói chung mọi người tin rằng họ đã dùng hàng trăm người để đẩy các tảng đá lên trên. Ta vẫn chưa biết tại sao người Inca không để lại bất kỳ tài liệu nào về việc xây dựng bởi hệ thống chữ viết họ sử dụng, được gọi là
[khipus](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Khipus&action=edit&redlink=1), vẫn chưa được giải mã. [[5]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Machu_Picchu#cite_note-5)
Khu vực này bao gồm 140 công trình kiến trúc, gồm các đền,
[đài](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%C3%A0i&action=edit&redlink=1), [công viên](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%B4ng_vi%C3%AAn), nhà ở mái rạ.
Có hơn một trăm bậc đá dẫn lên – thường được tạc hoàn toàn vào trong một tảng đá granite duy nhất – và một lượng lớn các đài phun nước, nối với nhau bởi các kênh và các ống dẫn nước đục trong đá, được thiết kế cho hệ thống tưới tiêu ban đầu. Đã tìm thấy các bằng chứng cho thấy hệ thống tưới tiêu đã được sử dụng để dẫn nước từ một con suối thiêng, tới mỗi ngôi nhà, thứ tự được phân chia theo mức độ giai cấp của người ở trong đó.
## Hệ thống đường Inca
Trong số hàng ngàn con đường được các nền văn hóa thời tiền Columbo xây dựng ở Nam Mỹ,
[những con đường của người Inca](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=H%E1%BB%87_th%E1%BB%91ng_%C4%91%C6%B0%E1%BB%9Dng_Inca&action=edit&redlink=1) về một số điểm là đáng chú ý nhất. Mạng lưới những con đường này hội tụ về Cusco, thủ đô của Đế chế Inca. Một con đường dẫn tới thành phố Machu Picchu. Người Inca có sự phân biệt giữa các con đường ven biển và các con đường miền núi, đường ven biển được gọi là *Camino de los llanos* (đường bằng) và những con đường núi được gọi là *Cápac Ñam*.
Ngày nay, hàng ngàn khách du lịch đang đi trên những con đường Inca – đặc biệt
[Đường mòn Inca](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=H%E1%BB%87_th%E1%BB%91ng_%C4%91%C6%B0%E1%BB%9Dng_Inca&action=edit&redlink=1) – hàng năm, khách du lịch tới Cusco làm quen trước khi bắt đầu một chuyến đi bộ kéo dài bốn ngày từ thung lũng Urubamba dẫn lên tận dải núi [Andes](https://vi.wikipedia.org/wiki/Andes). [Huayna Picchu](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Huayna_Picchu&action=edit&redlink=1), với con đường cao tốc Hiram Bingham Highway dẫn các xe buýt chở du khách tới và đi khỏi thị trấn [Aguas Calientes](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Aguas_Calientes,_Peru&action=edit&redlink=1).
## Tái khám phá
Ngày
[24 tháng 7](https://vi.wikipedia.org/wiki/24_th%C3%A1ng_7) năm [1911](https://vi.wikipedia.org/wiki/1911), Machu Picchu bắt đầu được thế giới phương Tây chú ý nhờ công của Hiram Bingham III, một nhà sử học Hoa Kỳ khi ấy đang là giảng viên tại Đại học Yale. Ông đã được những người địa phương thường tới nơi này dẫn đường. Nhà thám hiểm/khảo cổ này đã bắt đầu các công việc nghiên cứu khảo cổ tại đó và hoàn thành một cuộc khảo sát toàn bộ vùng. Bingham đã đặt tên “Thành phố đã mất của người Inca”, cho nơi này trong cuốn sách đầu tiên của ông.
Bingham đã tìm kiếm thành phố
[Vitcos](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Vitcos&action=edit&redlink=1), nơi trú ẩn và kháng cự cuối cùng của người Inca trong cuộc [Chinh phục Peru của người Tây Ban Nha](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Chinh_ph%E1%BB%A5c_Peru_c%E1%BB%A7a_ng%C6%B0%E1%BB%9Di_T%C3%A2y_Ban_Nha&action=edit&redlink=1). Năm 1911, sau nhiều năm tìm kiếp với những chuyến đi và những cuộc khảo sát quanh vùng, ông đã được những người [Quechua](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Quechua&action=edit&redlink=1) đang sống tại Machu Picchu trong những công trình nguyên thủy Inca dẫn đường tới thành lũy đó. Bingham đã thực hiện nhiều chuyến đi khác và tiến hành nhiều cuộc khai quật tại địa điểm trong suốt năm 1915. Ông đã viết một số cuốn sách và bài báo về việc khám phá Machu Picchu.
Những năm đầu tiên sống tại Peru, Bingham đã xây dựng được mối quan hệ thân mật với các quan chức cao cấp Peru. Vì thế, ông ít gặp trở ngại trong việc xin các giấy phép, các thủ tục giấy tờ, và quyền được đi khắp đất nước cũng như mượn các đồ vật khảo cổ. Ngay khi quay về Đại học Yale, Bingham đã sưu tập khoảng 5.000 đồ vật như vậy và chúng đã được trường Yale giữ cho tới khi chính phủ Peru đòi được trả lại. Gần đây, chính phủ Peru đã yêu cầu được trả lại toàn bộ các vật phẩm văn hoá, và trước lời từ chối của Đại học Yale, họ đang cân nhắc tiến hành các thủ tục pháp lý cần thiết. Với sự thay đổi cơ quan chính phủ trong thời gian tới của Peru, hành động này có thể sẽ bị trì hoãn một thời gian
. [6] [Simone Waisbard](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Simone_Waisbard&action=edit&redlink=1), một nhà nghiên cứu trong thời gian dài về Cusco, đã tuyên bố Enrique Palma, Gabino Sánchez và Agustín Lizárraga khắc tên mình vào một trong những tảng đá tại đó ngày [14 tháng 7](https://vi.wikipedia.org/wiki/14_th%C3%A1ng_7) năm [1901](https://vi.wikipedia.org/wiki/1901), và là những người đã tái khám phá nơi này trước Bingham. Tuy nhiên, nếu điều này là sự thực, không một từ nào được tìm thấy tại đó từng được thế giới bên ngoài biết tới; công việc của Bingham đã đưa Machu Picchu ra với sự chú ý của thế giới.Theo lời kể lại của Bingham trong cuốn sách xuất bản năm 1948 trong thời khắc phát hiện ra Machu Pichu: “Chúng tôi đang mở lối xuyên rừng nguyên sinh. (…) Bất thình lình, trước mặt tôi là một bức tường rêu phong cổ kính, dựng nên từ những tảng đá gia công tỉ mỉ của người Inca. Sau khi ước lượng mỗi khối đá khổng lồ ấy nặng khoảng 10-15 tấn, tôi không thể tin vào mắt mình”. Một thế kỷ sau, Peru tưng bừng mở hội vinh danh khám phá thế kỷ của Hiram Bingham và gọi năm 2011 là “Năm thứ 100 của Machu Picchu với thế giới”, theo tờ Le Monde. Lễ kỷ niệm bắt đầu từ ngày 7.7, nhân 4 năm sau khi di tích Inca này được Tổ chức New7Wonders chọn là 1 trong 7 kỳ quan thế giới mới.
## Thăm Machu Picchu
Tất cả các chuyến đi tới Machu Picchu đều xuất phát từ Cusco, có một đường bay nội địa từ Lima dẫn tới Cusco, hay đường bay quốc tế từ
[La Paz](https://vi.wikipedia.org/wiki/La_Paz), tại [Bolivia](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bolivia). Bắt tàu hỏa du lịch tại Cusco (mất 3.5 tiếng để tới Machu Picchu).
Cách thông thường nhất để tới đây là bắt tàu tới Machu Picchu vào buổi sáng, khám phá khu di tích trong vài giờ và quay trở lại Cusco vào buổi chiều. Tàu hỏa dừng tại ga cuối ở Puente Ruinas, nơi các xe buýt sẽ đưa du khách lên dãy núi Machu Picchu. Khá ngạc nhiên, ga Machu Picchu nằm tại
[Aguas Calientes](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Aguas_Calientes,_Peru&action=edit&redlink=1) (2 km trước ga Puente Ruinas) nhưng đây không phải là ga nên dừng đối với chuyến đi một ngày.
Một cách khác là đi theo
[đường mòn Inca](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=H%E1%BB%87_th%E1%BB%91ng_%C4%91%C6%B0%E1%BB%9Dng_Inca&action=edit&redlink=1), hoặc một chuyến đi kéo dài hai hay bốn ngày, cả hai kiểu trên đều bị chính phủ quản lý. Họ đòi hỏi du khách phải được trang bị thích hợp. Chuyến đi kéo dài vài ngày và cần dùng tới túi ngủ cũng như lều bạt.
Một cách nữa là nghỉ đêm ngay gần khu di tích, chứ không quay về ngay trong ngày. Có nhiều khách sạn gần Aguas Calientes, nhưng chỉ có một tại chính Machu Picchu. Xe buýt chạy từ Aguas Calientes tới khu di tích suốt ngày, và có một đoạn đường dài 8 km dẫn lên núi (khoảng một tiếng rưỡi đi bộ).
Cũng có dịch vụ máy bay trực thăng từ Cusco tới Aguas Calientes, bằng trực thăng 24 chỗ
[Mi-8](https://vi.wikipedia.org/wiki/Mil_Mi-8) của Nga. Các chuyến bay trực tiếp tới Machu Picchu đã bị dừng trong [thập niên 1970](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1970) vì những lo ngại về ảnh hưởng của chúng tới khu di tích.
## Những lo lắng về du lịch
Số lượng du khách viếng thăm Machu Picchu ngày càng gia tăng (400.000 năm 2003
), vì thế một số người lo ngại di tích này đang bị hư hại. Vì lý do đó, một số lời phản đối chống lại kế hoạch xây dựng thêm một cây cầu nữa dẫn lên đây đã được đưa ra [7] và một [[8]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Machu_Picchu#cite_note-news.bbc.co.uk-8) [khu vực cấm bay](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Khu_v%E1%BB%B1c_c%E1%BA%A5m_bay&action=edit&redlink=1)đã được thành lập . [[9]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Machu_Picchu#cite_note-9) [UNESCO](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95_ch%E1%BB%A9c_Gi%C3%A1o_d%E1%BB%A5c,_Khoa_h%E1%BB%8Dc_v%C3%A0_V%C4%83n_h%C3%B3a_Li%C3%AAn_Hi%E1%BB%87p_Qu%E1%BB%91c)hiện đang xem xét đưa Machu Picchu vào [Danh sách các Địa điểm Di sản Thế giới đang bị Đe dọa](https://vi.wikipedia.org/wiki/Danh_s%C3%A1ch_c%C3%A1c_%C4%90%E1%BB%8Ba_%C4%91i%E1%BB%83m_Di_s%E1%BA%A3n_Th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_%C4%91ang_b%E1%BB%8B_%C4%90e_d%E1%BB%8Da)của họ . [[8]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Machu_Picchu#cite_note-news.bbc.co.uk-8)
## Linh tinh
- Machu Picchu gần đây đã xuất hiện trong các quảng cáo của
[Royal Nepal Airlines](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Royal_Nepal_Airlines&action=edit&redlink=1)nhằm thúc đẩy du lịch tại [Nepal](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nepal). Một nhà leo núi người Peru rõ ràng đã nhìn thấy biển quảng cáo này khi thăm [Ấn Độ](https://vi.wikipedia.org/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99)và thông báo cho chính quyền Peru. Royal Nepal Airlines đã xin lỗi Peru và gần đây đã sửa chữa sai lầm này. [[2]](http://www.news.com.au/story/0,23599,21042593-13762,00.html)
- Tháng 9 năm 2000 một
[đồng hồ mặt trời](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%93ng_h%E1%BB%93_m%E1%BA%B7t_tr%E1%BB%9Di)với tuổi thọ nhiều thế kỷ tại Machu Picchu đã bị [Cơ quan quảng cáo J. Walter Thompson](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=JWT&action=edit&redlink=1)khi quay phim một đoạn quảng cáo loại bia [Cusqueña](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Cusque%C3%B1a&action=edit&redlink=1). [[3]](http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/923415.stm)
- Machu Picchu xuất hiện trong nhiều trò chơi máy tính, gồm cả
[Tony Hawk’s Downhill Jam](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Tony_Hawk%27s_Downhill_Jam&action=edit&redlink=1), [Illusion of Gaia](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Illusion_of_Gaia&action=edit&redlink=1), [Skies of Arcadia Legends](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Skies_of_Arcadia_Legends&action=edit&redlink=1)và [Amazing Adventures Around the World](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Amazing_Adventures_Around_The_World&action=edit&redlink=1).
## Xem thêm
### Các địa điểm Inca khác gần Cusco
## Tham khảo
**Teofilo Laime Acopa, Diccionario Bilingüe, Iskay simipi yuyay k’ancha, Quechua – Castellano, Castellano – Quechua:** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Machu_Picchu#cite_ref-1) *–* **machu** *adj. y s. m. Viejo. Hombre de mucha edad (Úsase también para animales).*– *–* **machu** *s. m. Anciano. Viejo.* *–* **pikchu** *s. Pirámide. Sólido puntiagudo de varias caras. || Cono. Ch’utu.* *–* **machu pikchu** *s. La gran ciudadela pétrea que fue quizá uno de los más grandes monumentos religiosos del incanato, entre el valle del Cusco y la selva virgen (JAL). || Monumento arqueológico situado en el departamento actual del Cusco, junto al río Urubamba, en una cumbre casi inaccesible (JL).* [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Machu_Picchu#cite_ref-2) [“Historic Sanctuary of Machu Picchu – UNESCO World Heritage Centre”](http://whc.unesco.org/pg.cfm?cid=31&id_site=274). [UNESCO](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95_ch%E1%BB%A9c_Gi%C3%A1o_d%E1%BB%A5c,_Khoa_h%E1%BB%8Dc_v%C3%A0_V%C4%83n_h%C3%B3a_Li%C3%AAn_Hi%E1%BB%87p_Qu%E1%BB%91c). 2006. Truy cập ngày 9 tháng 12 năm 2015. Đã bỏ qua tham số không rõ
|accessyear=(
[trợ giúp](https://en.wikipedia.org/wiki/Help:CS1_errors#parameter_ignored)) **Hannah Hennessy (27 tháng 12 năm 2003).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Machu_Picchu#cite_ref-3) [“Row erupts over Peru’s tourist treasure”](http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/americas/3335315.stm). BBC Online. Truy cập ngày 26 tháng 6 năm 2015. Đã bỏ qua tham số không rõ
|accessyear=(
[trợ giúp](https://en.wikipedia.org/wiki/Help:CS1_errors#parameter_ignored)) **Malcolm Brabant (23 tháng 8 năm 1999).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Machu_Picchu#cite_ref-4) [“World: Americas Inca site cable car plan sparks anger”](http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/americas/428396.stm). BBC Online. Truy cập ngày 26 tháng 6 năm 2015. Đã bỏ qua tham số không rõ
|accessyear=(
[trợ giúp](https://en.wikipedia.org/wiki/Help:CS1_errors#parameter_ignored)) **Urton, Gary: “From Knots to Narratives: Reconstructing the Art of Historical Record Keeping in the Andes from Spanish Transcriptions of Inka Khipus.” Ethnohistory. Vol. 45, No. 3 (Summer, 1998), pp. 409-438** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Machu_Picchu#cite_ref-5) **Andrew Mangino (12 tháng 4 năm 2006).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Machu_Picchu#cite_ref-6) [“Elections could avert Peru’s lawsuit”](http://www.yaledailynews.com/article.asp?AID=32634). Yale Daily News Publishing Company, Inc. Truy cập ngày 26 tháng 6 năm 2015. Đã bỏ qua tham số không rõ
|accessyear=(
[trợ giúp](https://en.wikipedia.org/wiki/Help:CS1_errors#parameter_ignored)) **Hennessy, Hannah: “Row erupts over Peru’s tourist treasure.” BBC News. December 27-2003,** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Machu_Picchu#cite_ref-7) [http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/3335315.stm](http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/3335315.stm)
- ^
**a** [Collyns, Dan: “Bridge stirs the waters in Machu Picchu.” BBC News. February 1-2007,](https://vi.wikipedia.org/wiki/Machu_Picchu#cite_ref-news.bbc.co.uk_8-1) **ă** [http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/6292327.stm](http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/6292327.stm) **Collyns, Dan: “Peru bans flights over Inca ruins.” BBC News. September 8-2006,** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Machu_Picchu#cite_ref-9) [http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/5326042.stm](http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/5326042.stm)
- Bingham, Hiram 1979 [1930]
*Machu Picchu a Citadel of the Incas*. Hacker Art Books, New York.
- Burger, Richard and Lucy Salazar (eds.)
2004
*Machu Picchu: Unveiling the Mystery of the Incas*. Yale University Press, New Haven.
- Frost, Peter 1995
*Machu Picchu Historical Sanctuary*. Nueves Imágines, Lima.
- Reinhard, Johan 2002
*Machu Picchu: The Sacred Center*. Lima: Instituto Machu Picchu (2nd ed.).
- Wright, Kenneth and Alfredo Valencia 2000
*Machu Picchu: A Civil Engineering Marvel*. ASCE Press, Reston.
### Nguồn hình
- Bài này có sử dụng hình ảnh từ
[PromPerú](https://es.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Art%C3%ADculos_con_material_de_PROMPERU)
## Placemarks
## Liên kết ngoài
|
|![]()
[Machu Picchu](https://commons.wikimedia.org/wiki/Machu_Picchu?uselang=vi) [Machu Picchu on Google Maps](http://maps.google.com/maps?hl=en&ie=UTF8&om=1&z=16&ll=-13.164217,-72.544935&spn=0.008504,0.014591&t=k) [Machu Picchu travel guide and forum](http://www.rediscovermachupicchu.com) [, tiếng Anh, miễn phí tại](http://www.gutenberg.org/etext/10772) *Inca Land; Explorations in the Highlands of Peru*by Hiram Bingham [Dự án Gutenberg](https://vi.wikipedia.org/wiki/D%E1%BB%B1_%C3%A1n_Gutenberg) [AMAUTACUNA: Blog of Peru](http://www.amautacuna.blogspot.com) [Machu Picchu Peru: home of gods](http://www.latinguides.com/travel/machu-picchu-peru.html)Article by Latinguides.com [Inca Show Pits Yale Against Peru](http://www.nytimes.com/2006/02/01/arts/design/01mach.html?_r=1&oref=slogin)(The NY Times, tháng 2 năm 2006. *Registration required*) [“Rediscovering Machu Picchu”](http://www.yalealumnimagazine.com/issues/02_12/machupicchu.html)by Bruce Fellman, *Yale Alumni Magazine*(tháng 12 năm 2002) [Machu Picchu on the Web](http://www.isidore-of-seville.com/machu/)(directory) [Quechua Language and Linguistics](http://www.quechua.org.uk)an extensive site on the language spoken by the people who built of Machu Picchu. [How to pronounce Machu Picchu](http://inogolo.com/pronunciation/d399/Machu_Picchu) [The Machu Picchu 1997 Fire Disaster](http://www.travel-amazing-southamerica.com/machu-picchu-fire.html)Story and pictures of the Machu Picchu 1997 fire disaster [Hình ảnh Machu Picchu](http://www.vnexpress.net/GL/Xa-hoi/Du-lich/2007/07/3B9F876A/) [[4]](http://www.thanhnien.com.vn/Pages/20110710/Machu-Picchu-mot-the-ky-gay-tranh-cai.aspx)
### Hướng dẫn
[Machu Picchu on National Geographic](http://www.nationalgeographic.com/traveler/machu.html) [Machu Picchu information, photos, maps and more](http://www.machupicchu.info) [Machu Picchu from Geometry Step by Step from the Land of the Incas](http://agutie.homestead.com/files/MachuPicchu.htm) [The Machu Picchu Library](http://www.machupicchu.org) [Rediscover Machu Picchu](http://www.rediscovermachupicchu.com)Information about the ancient Inca ruins and the Inca culture [A pictorial guide to Machu Picchu](http://www.opentravelinfo.com/travel_guide/south_america/peru/andean/machu_picchu_peru_inca_city_in_the_sky) [Guide to Machu Picchu](http://www.macchu-picchu.com) [Machu Picchu in YouTube](http://www.youtube.com/watch?v=6jJW7aSNCzU)
|
|![]()
[Di sản thế giới](https://vi.wikipedia.org/wiki/Di_s%E1%BA%A3n_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi)tại [Peru](https://vi.wikipedia.org/wiki/Peru) ![ Peru](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/51/Chanchan_fishnet_ruins.JPG/50px-Chanchan_fishnet_ruins.JPG)
|Di sản văn hóa|
|Di chỉ khảo cổ
|Machu Picchu | [Vườn quốc gia Huascaran](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C6%B0%E1%BB%9Dn_qu%E1%BB%91c_gia_Huascaran)| [Vườn quốc gia Manu](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C6%B0%E1%BB%9Dn_qu%E1%BB%91c_gia_Manu) [Vườn quốc gia Rio Abiseo](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C6%B0%E1%BB%9Dn_qu%E1%BB%91c_gia_Rio_Abiseo) [Coordinates](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Geographic_coordinate_system&action=edit&redlink=1): [13°09′47″N, 72°32′44″T](http://tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=Machu_Picchu¶ms=13_09_47_S_72_32_44_W_)
|
|![]()
[Machu Picchu](https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Machu_Picchu?uselang=vi) [Thể loại](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i): [Thành lập thế kỷ 15](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Th%C3%A0nh_l%E1%BA%ADp_th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_15&action=edit&redlink=1) [Địa điểm khảo cổ tại Peru](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:%C4%90%E1%BB%8Ba_%C4%91i%E1%BB%83m_kh%E1%BA%A3o_c%E1%BB%95_t%E1%BA%A1i_Peru&action=edit&redlink=1) [Inca](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Inca) [Vườn quốc gia Peru](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:V%C6%B0%E1%BB%9Dn_qu%E1%BB%91c_gia_Peru) [Di sản thế giới tại Peru](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Di_s%E1%BA%A3n_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_t%E1%BA%A1i_Peru) [Tàn tích](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:T%C3%A0n_t%C3%ADch&action=edit&redlink=1)
# Ngã ba Đồng Lộc
[Hoàng Văn Sắc](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ho%C3%A0ng_V%C4%83n_S%E1%BA%AFc&action=edit&redlink=1)chụp trước khi các cô hi sinh một tuần) **Ngã ba Đồng Lộc** là di tích lịch sử gắn liền với việc 10 nữ thanh niên xung phong trong [chiến tranh Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Vi%E1%BB%87t_Nam) bị bom của Không lực Hoa Kỳ giết chết
Ngã ba Đồng Lộc thuộc xã Đồng Lộc, huyện
[Can Lộc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Can_L%E1%BB%99c), tỉnh [Hà Tĩnh](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_T%C4%A9nh), nằm trên con [đường mòn Hồ Chí Minh](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_S%C6%A1n) xuyên qua [dãy Trường Sơn](https://vi.wikipedia.org/wiki/D%C3%A3y_Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_S%C6%A1n) ở tỉnh [Hà Tĩnh](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_T%C4%A9nh), là giao điểm của quốc lộ 15A và tỉnh lộ 2 của Hà Tĩnh, thuộc địa phận xã Đồng Lộc, huyện [Can Lộc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Can_L%E1%BB%99c).
Đây là một trong những điểm giao thông quan trọng trong chiến tranh, cho nên
[quân đội Hoa Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%C3%A2n_%C4%91%E1%BB%99i_Hoa_K%E1%BB%B3) đã tập trung nhiều [máy bay](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%C3%A1y_bay) thả [bom](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bom) nhằm cắt đứt đường tiếp tế của người dân miền Bắc cho chiến trường miền Nam.
Nơi đây có một
[tiểu đội](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BB%83u_%C4%91%E1%BB%99i) thanh niên xung phong có nhiệm vụ canh giữ giao điểm, phá bom và sửa đường thông xe khi bị bom phá. Tiểu đội 4 gồm 10 cô gái trẻ, tuổi từ 17 đến 24.
Trưa ngày
[24 tháng 7](https://vi.wikipedia.org/wiki/24_th%C3%A1ng_7) năm [1968](https://vi.wikipedia.org/wiki/1968), như mọi ngày 10 cô ra làm nhiệm vụ. 16h30′, trận bom thứ 15 trong ngày dội xuống Đồng Lộc, 1 quả bom rơi xuống ngay sát miệng [hầm](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BA%A7m), nơi 10 cô đang tránh bom. Tất cả đã chết khi tuổi đời còn rất trẻ, phần lớn trong số họ chưa lập gia đình.
## Mục lục
## Mười cô gái Đồng Lộc
|
|
|
|8 :
|
|46 :
|
|40 điểm du lịch quốc gia: Ngã ba Đồng Lộc •
|
|24 trung tâm du lịch: Sơn La, Điện Biên •
|
|12 đô thị du lịch: 7 Vùng du lịch:
10 cô gái tại đây bao gồm:
[[1]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A3_ba_%C4%90%E1%BB%93ng_L%E1%BB%99c#cite_note-1)
|Họ tên||Tuổi
|
hi sinh
|Chức vụ||Nguyên quán|
|
|[[2]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A3_ba_%C4%90%E1%BB%93ng_L%E1%BB%99c#cite_note--2) [Thiên Lộc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Thi%C3%AAn_L%E1%BB%99c), [Can Lộc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Can_L%E1%BB%99c), [Hà Tĩnh](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_T%C4%A9nh) [Hồ Thị Cúc](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=H%E1%BB%93_Th%E1%BB%8B_C%C3%BAc&action=edit&redlink=1) [[2]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A3_ba_%C4%90%E1%BB%93ng_L%E1%BB%99c#cite_note--2) [Sơn Bằng](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%C6%A1n_B%E1%BA%B1ng), [Hương Sơn](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C6%B0%C6%A1ng_S%C6%A1n), [Hà Tĩnh](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_T%C4%A9nh) [Võ Thị Hợi](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=V%C3%B5_Th%E1%BB%8B_H%E1%BB%A3i&action=edit&redlink=1) [Thiên Lộc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Thi%C3%AAn_L%E1%BB%99c), [Can Lộc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Can_L%E1%BB%99c), [Hà Tĩnh](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_T%C4%A9nh) [Nguyễn Thị Xuân](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Nguy%E1%BB%85n_Th%E1%BB%8B_Xu%C3%A2n&action=edit&redlink=1) [Vĩnh Lộc](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C4%A9nh_L%E1%BB%99c), [Can Lộc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Can_L%E1%BB%99c), [Hà Tĩnh](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_T%C4%A9nh) [Dương Thị Xuân](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=D%C6%B0%C6%A1ng_Th%E1%BB%8B_Xu%C3%A2n&action=edit&redlink=1) [Đức Tân](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c_T%C3%A2n), [Đức Thọ](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c_Th%E1%BB%8D), [Hà Tĩnh](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_T%C4%A9nh) [Trần Thị Rạng](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Tr%E1%BA%A7n_Th%E1%BB%8B_R%E1%BA%A1ng&action=edit&redlink=1) [Đức Vĩnh](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c_V%C4%A9nh), [Đức Thọ](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c_Th%E1%BB%8D), [Hà Tĩnh](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_T%C4%A9nh) [Hà Thị Xanh](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=H%C3%A0_Th%E1%BB%8B_Xanh&action=edit&redlink=1) [Đức Hòa](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c_H%C3%B2a,_%C4%90%E1%BB%A9c_Th%E1%BB%8D), [Đức Thọ](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c_Th%E1%BB%8D), [Hà Tĩnh](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_T%C4%A9nh) [Nguyễn Thị Nhỏ](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Nguy%E1%BB%85n_Th%E1%BB%8B_Nh%E1%BB%8F_%28sinh_1944%29&action=edit&redlink=1) [[3]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A3_ba_%C4%90%E1%BB%93ng_L%E1%BB%99c#cite_note-NBDL-3) [Đức Lạng](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c_L%E1%BA%A1ng), [Đức Thọ](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c_Th%E1%BB%8D), [Hà Tĩnh](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_T%C4%A9nh) [Võ Thị Hà](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=V%C3%B5_Th%E1%BB%8B_H%E1%BA%A1&action=edit&redlink=1) [T.T Đức Thọ](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c_Th%E1%BB%8D_%28th%E1%BB%8B_tr%E1%BA%A5n%29), [Hà Tĩnh](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_T%C4%A9nh) [Trần Thị Hường](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Tr%E1%BA%A7n_Th%E1%BB%8B_H%C6%B0%E1%BB%9Dng&action=edit&redlink=1) [TP Hà Tĩnh](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_T%C4%A9nh_%28th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91%29), [Hà Tĩnh](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_T%C4%A9nh)
Ngày 23/7/2009, Uỷ ban Nhân dân tỉnh Hà Tĩnh, Bộ Giáo dục và Đào tạo tổ chức lễ khởi công phụng tượng 10 nữ thanh niên xung phong ngã ba Đồng Lộc”
,ngày 19/8/2010 đã tổ chức trọng thể lễ khánh thành cụm tượng đài. [4] Công trình phụng tượng 10 nữ thanh niên xung phong ngã ba Đồng Lộc là công trình có giá trị lịch sử, tâm linh sâu sắc, được xây dựng bằng sự tự nguyện đóng góp của các viên chức ngành giáo dục, học sinh, sinh viên trong cả nước [[5]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A3_ba_%C4%90%E1%BB%93ng_L%E1%BB%99c#cite_note-5) . [[4]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A3_ba_%C4%90%E1%BB%93ng_L%E1%BB%99c#cite_note-vov-4)
## Phim ảnh
Năm 1997, hãng phim truyện Việt Nam đã phát hành phim
*Ngã ba Đồng Lộc* của đạo diễn [Lưu Trọng Ninh](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=L%C6%B0u_Tr%E1%BB%8Dng_Ninh&action=edit&redlink=1), với diễn xuất của [Thúy Hường](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%BAy_H%C6%B0%E1%BB%9Dng), [Hương Dung](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=H%C6%B0%C6%A1ng_Dung&action=edit&redlink=1), [Ngọc Dung](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ng%E1%BB%8Dc_Dung&action=edit&redlink=1), [Yến Vy](https://vi.wikipedia.org/wiki/Y%E1%BA%BFn_Vy), [Xuân Bắc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Xu%C3%A2n_B%E1%BA%AFc), kịch bản của Nguyễn Quang Vinh. [[6]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A3_ba_%C4%90%E1%BB%93ng_L%E1%BB%99c#cite_note-6)
## Chú thích
[^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A3_ba_%C4%90%E1%BB%93ng_L%E1%BB%99c#cite_ref-1) [Sự tích về 10 cô gái ngã ba Đồng Lộc](http://www.haugiang.gov.vn/portal/data/sites/10/chuyende/phunu/phan3/sutich10cogaingabadongloc.html)
- ^
**a** [NBDL](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A3_ba_%C4%90%E1%BB%93ng_L%E1%BB%99c#cite_ref-_2-1) **ă** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A3_ba_%C4%90%E1%BB%93ng_L%E1%BB%99c#cite_ref-NBDL_3-0) [“Chị Nguyễn Thị Nhỏ”](http://www.haugiang.gov.vn/portal/data/sites/10/chuyende/phunu/phan3/sutich10cogaingabadongloc.html)(bằng tiếng Việt). Truy cập 13 tháng 7 năm 2005.
- ^
**a** **ă** [Khởi công phụng tượng 10 cô gái Ngã ba Đồng Lộc](https://archive.is/20120729160307/vov.vn/Home/Khoi-cong-phung-tuong-10-co-gai-Nga-ba-Dong-Loc/20097/117172.vov) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A3_ba_%C4%90%E1%BB%93ng_L%E1%BB%99c#cite_ref-5) [Khánh thành cụm tượng đài 10 nữ TNXP Ngã ba Đồng Lộc](http://www.hanoimoi.com.vn/newsdetail/chinh_tri/366574/khanh-thanh-cum-tuong-dai-10-nu-tnxp-nga-ba-%C4%91ong-loc.htm), báo Hà Nội mới [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A3_ba_%C4%90%E1%BB%93ng_L%E1%BB%99c#cite_ref-6) [Phim Ngã ba Đồng Lộc 1997](http://www.yxine.com/?gf=fa&view=1&movie_id=117)
## Liên kết ngoài
[Thể loại](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i): [Du lịch Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Du_l%E1%BB%8Bch_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Sơ khai](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:S%C6%A1_khai) [Địa danh trong Chiến tranh Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:%C4%90%E1%BB%8Ba_danh_trong_Chi%E1%BA%BFn_tranh_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Nghĩa trang và khu tưởng niệm Chiến tranh Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ngh%C4%A9a_trang_v%C3%A0_khu_t%C6%B0%E1%BB%9Fng_ni%E1%BB%87m_Chi%E1%BA%BFn_tranh_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Di tích lịch sử tại Hà Tĩnh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Di_t%C3%ADch_l%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_t%E1%BA%A1i_H%C3%A0_T%C4%A9nh) [Tội ác và vi phạm nhân quyền trong Chiến tranh Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:T%E1%BB%99i_%C3%A1c_v%C3%A0_vi_ph%E1%BA%A1m_nh%C3%A2n_quy%E1%BB%81n_trong_Chi%E1%BA%BFn_tranh_Vi%E1%BB%87t_Nam) **Bài viết mới trên TÌNH YÊU CUỘC SỐNG** [Năm tháng đó là em](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/23/nam-thang-do-la-em/) [Chào ngày mới 23 tháng 7](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/22/chao-ngay-moi-23-thang-7-2/) [Chào ngày mới 22 tháng 7](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/22/chao-ngay-moi-22-thang-7-2/) [Thăm Borlaug và Hemingway ở CIANO](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/22/tham-borlaug-va-hemingway-o-ciano/) [Chào ngày mới 20 tháng 7](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/20/chao-ngay-moi-20-thang-7-2/) [Biển Đông vạn dặm](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/20/bien-dong-van-dam-8/) [Chào ngày mới 19 tháng 7](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/18/chao-ngay-moi-19-thang-7-2/) [Chào ngày mới 18 tháng 7](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/17/chao-ngay-moi-18-thang-7-2/) [Chào ngày mới 17 tháng 7](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/17/chao-ngay-moi-17-thang-7-2/) [Lớp học trên đồng ĐăkGlong Oxfam](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/17/lop-hoc-tren-dong-dakglong-oxfam/) [Chào ngày mới 16 tháng 7](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/17/chao-ngay-moi-16-thang-7-2/) [Từ Mekong nhớ Neva](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/17/tu-mekong-nho-neva/) [Chào ngày mới 15 tháng 7](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/14/chao-ngay-moi-15-thang-7-2/) [Ngày mới yêu thương](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/14/ngay-moi-yeu-thuong-5/) [Chào ngày mới 14 tháng 7](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/13/chao-ngay-moi-14-thang-7-2/) [Chào ngày mới 13 tháng 7](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/12/cha0-ngay-moi-13-thang-7/) [Mạc triều trong sử Việt](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/12/mac-trieu-trong-su-viet/) [Chào ngày mới 12 tháng 7](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/12/chao-ngay-moi-12-thang-7-2/) [Thầy bạn là lộc xuân cuộc đời](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/12/thay-ban-la-loc-xuan-cuoc-doi-2/) [Giấc mơ tình yêu cuộc sống](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/11/giac-mo-tinh-yeu-cuoc-song/) [Chào ngày mới 11 tháng 7](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/10/chao-ngay-moi-11-thang-7-2/) [Khoảnh khắc tuyệt đẹp](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/10/khoanh-khac-tuyet-dep/) [Tiếng Anh cho em](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/10/tieng-anh-cho-em-5/) [Tháng Bảy mưa Ngâu](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/09/thang-bay-mua-ngau-2/) [Chào ngày mới 10 tháng 7](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/09/chao-ngay-moi-10-thang-7-2/) [Biển Đông vạn dặm](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/08/bien-dong-van-dam-7/) [Chào ngày mới 9 tháng 7](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/08/chao-ngay-moi-9-thang-7-2/) [Đợi mưa](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/08/doi-mua/) [Ngày mới yêu thương](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/08/ngay-moi-yeu-thuong-4/) [Chào ngày mới 8 tháng 7](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/07/chao-ngay-moi-8-thang-7-2/) [Chào ngày mới 7 tháng 7](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/06/chao-ngay-moi-7-thang-7-2/) [Chào ngày mới 6 tháng 7](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/06/chao-ngay-moi-6-thang-7-2/) [Dưới đáy đại dương là Ngọc](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/06/duoi-day-dai-duong-la-ngoc/) [Lộc xuân cuộc đời](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/05/loc-xuan-cuoc-doi-10/) [Chào ngày mới 5 tháng 7](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/04/chao-ngay-moi-5-thang-7-2/) [Ngày mới yêu thương](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/04/ngay-moi-yeu-thuong-3/) [Biển Đông vạn dặm](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/04/bien-dong-van-dam-6/) [Chào ngày mới 4 tháng 7](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/04/chao-ngay-moi-4-thang-7-2/) [Trần Thánh Tông](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/04/tran-thanh-tong/) [Bà Đen](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/03/ba-den/) [L](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/03/ba-den/) [ộc xuân cuộc đời](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/02/loc-xuan-cuoc-doi-9/) [Đọc lại và suy ngẫm 2](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/02/doc-lai-va-suy-ngam-2/) [Chào ngày mới 2 tháng 7](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/01/chao-ngay-moi-2-thang-7-2/) [Tiếng Anh cho em](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/01/tieng-anh-cho-em-4/) [Biển Đông vạn dặm](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/01/bien-dong-van-dam-5/) [Chào ngày mới 1 tháng 7](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/06/30/chao-ngay-moi-1-thang-7-2/) [Lời vàng của Anbe Anhstanh](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/06/30/loi-vang-cua-anbe-anhstanh/) [Quà tặng cuộc sống](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/06/30/qua-tang-cuoc-song-3/) [Chào ngày mới 30 tháng 6](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/06/29/chao-ngay-moi-30-thang-6-2/) [Đêm nhớ Phan Huỳnh Điểu, Phan Nhân](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/06/29/dem-nho-phan-huynh-dieu-phan-nhan/) [Ngày mới yêu thương](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/06/29/ngay-moi-yeu-thuong-2/) [Chào ngày mới 29 tháng 6](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/06/29/chao-ngay-moi-29-thang-6-2/) [Quà tặng cuộc sống](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/06/28/qua-tang-cuoc-song-2/) [Chào ngày mới 28 tháng 6](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/06/27/chao-ngay-moi-28-thang-6-2/) [Thạch Lam hạt ngọc đời nay](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/06/27/thach-lam-hat-ngoc-doi-nay/) [Helen Keller người mù điếc huyền thoại](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/06/27/helen-keller-nguoi-mu-diec-huyen-thoai/) [Chào ngày mới 27 tháng 6](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/06/27/chao-ngay-moi-27-thang-6-2/) [Chào ngày mới 26 tháng 6](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/06/25/chao-ngay-moi-26-thang-6-2/) [Chào ngày mới 25 tháng 6](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/06/25/chao-ngay-moi-25-thang-6-2/) [GS Trần Văn Khê người Thầy nhạc Việt](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/06/25/gs-tran-van-khe-nguoi-thay-am-nhac/) [Nguyễn Hiến Lê học và viết](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/06/25/nguyen-hien-le-hoc-va-viet-2/) [Lộc xuân cuộc đời](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/06/24/loc-xuan-cuoc-doi-8/) [Quà tặng cuộc sống](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/06/24/qua-tang-cuoc-song/) [Chào ngày mới 24 tháng 6](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/06/23/chao-ngay-moi-24-thang-6-2/) [Ngày mới yêu thương](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/06/23/ngay-moi-yeu-thuong/) [Chào ngày mới 23 tháng 6](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/06/22/chao-ngay-moi-23-thang-6-2/) [Lộc xuân cuộc đời](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/06/22/loc-xuan-cuoc-doi-7/) [Chào ngày mới 22 tháng 6](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/06/21/chao-ngay-moi-22-thang-6-2/) [Chào ngày mới 21 tháng 6](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/06/20/chao-ngay-moi-21-thang-6-2/) [Biển Đông vạn dặm](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/06/20/bien-dong-van-dam-3/) [Con là nguồn hạnh phúc đầu tiên](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/06/20/con-la-nguon-hanh-phuc-dau-tien/) [Chào ngày mới 20 tháng 6](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/06/20/chao-ngay-moi-20-thang-6-2/) [Từ Mao Trạch Đông đến Tập Cận Bình](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/06/19/tu-mao-trach-dong-den-tap-can-binh/) [Ngày mới Mạnh Hạo Nhiên](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/06/19/ngay-moi-manh-hao-nhien/) **Video nhạc tuyển** **Ban Mai**
[MAR AKRAM – Dancing with the wind♥](https://youtu.be/3r99DIRPE2s)
[KimYouTube](http://www.youtube.com/user/hoangkimvietnam) **Trở về trang chính **
[Hoàng Kim](https://hoangkimlong.wordpress.com) [Ngọc Phương Nam](http://thochocon.wordpress.com) [Thung dung](https://hoangkimvn.wordpress.com) [Dạy và học](http://dayvahoc.blogtiengviet.net) [Cây Lương thực](http://foodcrops.vn) [Dạy và Học](http://fa.hcmuaf.edu.vn/hoangkim) [Tình yêu cuộc sống](https://cnm365.wordpress.com) [Kim on LinkedIn](https://www.linkedin.com/in/foodcrops) [KimYouTube](http://www.youtube.com/user/hoangkimvietnam) [Kim on Facebook](https://www.facebook.com/daihocnonglam)
Pingback: Mảnh đạn trong người | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Biển Đông vạn dặm | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Lê Phụng Hiểu truyện hay nhớ mãi | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Henry Ford và Thượng Đế | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Rằm Xuân Hà Nội | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Khổng Tử đọc lại và suy ngẫm | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Ong và Hoa | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Ta về trời đất Hồng Lam | Khát khao xanh
Pingback: Đến với những bài thơ hay | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Những kiệt tác thơ văn Nguyễn Trãi | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Học để làm ở Ấn Độ | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Quản lý sắn bền vững ở châu Á | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Thơ tình Hồ Núi Cốc | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Tháng bảy mưa Ngâu | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Bài thơ không thể nào quên | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Chào ngày mới 23 tháng 8 | Tình yêu cuộc sống

Vary: Cookie

X-hacker: If you're reading this, you should visit automattic.com/jobs and apply to join the fun, mention this header.

Link: <http://wp.me/p3sV9E-YZ>; rel=shortlink

X-ac: 1.dca _dca