text:
Euro
Euro (€; mã ISO: EUR), còn gọi là Âu kim là đơn vị tiền tệ của Liên minh Tiền tệ châu Âu, là tiền tệ chính thức trong 15 quốc gia thành viên của Liên minh châu Âu (Áo, Bỉ, Bồ Đào Nha, Đức, Hà Lan, Hy Lạp, Ireland, Luxembourg, Pháp, Phần Lan, Tây Ban Nha, Ý, Slovenia, Malta, Cyprus) và trong 6 nước và lãnh thổ không thuộc Liên minh châu Âu.
Vào ngày 1 tháng 1 năm 1999 tỷ lệ hối đoái giữa Euro và các đơn vị tiền tệ quốc gia được quy định không thể thay đổi và Euro trở thành tiền tệ chính thức. Việc phát hành đồng Euro rộng rãi đến người tiêu dùng bắt đầu từ ngày 1 tháng 1 năm 2002. Tiền giấy Euro giống nhau hoàn toàn trong tất cả các quốc gia. Tiền giấy Euro có mệnh giá 5 Euro, 10 Euro, 50 Euro, 100 Euro, 200 Euro và 500 Euro. Mặt trước có hình của một cửa sổ hay phần trước của một cánh cửa, mặt sau là một chiếc cầu. Các đồng tiền kim loại euro cùng một mệnh giá giống nhau ở mặt trước, nhưng có trang trí khác nhau ở mặt sau, đặc trưng cho từng quốc gia phát hành.
Euro có thể được phát âm như iu-rô hoặc ơ-rô, oi-rô, u-rô tùy từng nơi ở châu Âu và thế giới.
Mục lục
- 1 Lịch sử
- 2 Khu vực đồng Euro
- 3 Tác động kinh tế
- 4 Tỷ giá hối đoái của đồng Euro
- 5 Ký hiệu tiền tệ, tiền đồng và tiền giấy
- 6 Xem thêm
- 7 Liên kết ngoài
Lịch sử[sửa | sửa mã nguồn]
Dự án chính trị[sửa | sửa mã nguồn]
Euro là tiền tệ thống nhất trong châu Âu có nguồn gốc từ thời kỳ đầu tiên của Liên minh châu Âu và trong lịch sử kinh tế toàn cầu. Một mặt việc hòa nhập kinh tế thông qua liên minh thuế quan 1968 đã có những bước tiến dài, mặt khác sự sụp đổ của hệ thống tỷ giá hối đoái Bretton Woods dẫn đến việc tỷ giá hối đoái dao động mạnh mà theo như cách nhìn của giới chính trị thì đã cản trở thương mại. Năm 1970 lần đầu tiên ý tưởng về một liên minh tiền tệ châu Âu được cụ thể hóa. Trong cái gọi là kế hoạch Werner, Thủ tướng Luxembourg, Pierre Werner, đã cùng nhiều chuyên gia soạn thảo một Liên minh Kinh tế và Tiền tệ châu Âu với tiền tệ thống nhất. Dự tính với mục đích thành lập liên minh này cho đến năm 1980 đã thất bại mà một trong những nguyên nhân là sự sụp đổ của hệ thống Bretton Woods. Thay vào đó Liên minh Tỷ giá hối đoái châu Âu được thành lập vào năm 1972 và sau đó là Hệ thống Tiền tệ châu Âu vào năm 1979. Hệ thống tiền tệ châu Âu có nhiệm vụ ngăn cản việc các tiền tệ quốc gia dao động quá mạnh. Đơn vị Tiền tệ châu Âu (tiếng Anh: European Currency Unit – ECU), một đơn vị thanh toán, ra đời vì mục đích này và có thể xem như là tiền thân của đồng Euro. Năm 1988 một ủy ban xem xét về liên minh kinh tế và tiền tệ dưới sự lãnh đạo của chủ tịch Ủy ban châu Âu, Jacques Delors, đã soạn thảo cái gọi là báo cáo Delors, dự định thành lập Liên minh Kinh tế và Tiền tệ châu Âu qua 3 bước.
Đồng Euro hình thành[sửa | sửa mã nguồn]
Bước đầu tiên bắt đầu vào ngày 1 tháng 7 năm 1990, việc lưu chuyển vốn được tự do hóa giữa các nước trong Liên minh châu Âu. Vào ngày 1 tháng 1 năm 1994 bước thứ hai bắt đầu: Viện Tiền tệ châu Âu, tiền thân của Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB), được thành lập và tình trạng ngân sách quốc gia của các nước thành viên bắt đầu được xem xét. Ngoài ra, vào ngày 16 tháng 12 năm 1995 Hội đồng châu Âu tại Madrid (Tây Ban Nha) đã quyết định tên của loại tiền tệ mới: "Euro". Trước ngày này đã có nhiều tên khác được thảo luận: các "ứng cử viên" quan trọng nhất bao gồm Franc châu Âu, Krone châu Âu và Gulden châu Âu. Việc sử dụng tên một loại tiền tệ quen thuộc là nhằm vào mục đích phát ra tín hiệu của sự liên tục và củng cố niềm tin tưởng của quần chúng vào loại tiền tệ mới này, ngoài ra một vài thành viên cũng có thể tiếp tục giữ được tên tiền tệ của nước mình. Pháp thích "Ecu", tên của loại tiền tệ thanh toán cũ. Thế nhưng tất cả các đề nghị này đều thất bại vì một vài nước dè dặt. Để đối phó với tình thế này, tên "Euro" được Bộ trưởng Bộ Tài chính Đức, Theodor Waigel, đề nghị.
Ngày 13 tháng 12 năm 1996 các bộ trưởng Bộ Tài chính của EU đi đến thỏa thuận về Hiệp ước Ổn định và Tăng trưởng nhằm bảo đảm các nước thành viên giữ kỷ luật về ngân sách và qua đó bảo đảm giá trị của tiền tệ chung. Bước thứ ba của Liên minh Kinh tế và Tiền tệ châu Âu bắt đầu có hiệu lực cùng với cuộc họp của Hội đồng châu Âu từ ngày 1 tháng 5 đến ngày 3 tháng 5 năm 1998, xác định 11 quốc gia thành viên của Liên minh Kinh tế và Tiền tệ theo các tiêu chuẩn hội tụ được quy định trước. Ngày 19 tháng 6 năm 2000 Hội đồng châu Âu đi đến "nhận định là Hy Lạp đã đạt hội tụ bền vững ở mức độ cao và trên cơ sở này thỏa mãn các yêu cầu cần thiết để đưa tiền tệ chung vào sử dụng". Vì thế vào ngày 1 tháng 1 năm 2001 Hy Lạp gia nhập vào Liên minh Kinh tế và Tiền tệ châu Âu.
Vào ngày 1 tháng 1 năm 1999 tỷ lệ hối đoái giữa Euro và các đơn vị tiền tệ quốc gia được quy định không thể thay đổi và Euro trở thành tiền tệ chính thức. Ngay ngày hôm sau, ngày 2 tháng 1, các thị trường chứng khoán tại Milano (Ý), Paris (Pháp) và Frankfurt am Main (Đức) đã định giá tất cả các chứng khoán bằng Euro. Một thay đổi khác có liên quan với thời điểm đưa đồng Euro vào sử dụng là việc thay thế cách ghi giá cho ngoại tệ. Trước ngày đã định, việc ghi theo giá (1 USD = xxx DEM) là hình thức thông dụng. Từ ngày 1 tháng 1 năm 1999, trong mua bán ngoại tệ tại các nước thành viên, giá trị của ngoại tệ được ghi theo lượng (1 EUR = xxx USD). Thêm vào đó, từ ngày 1 tháng 1 năm 1999 có thể chuyển khoản bằng Euro (Tại Hy Lạp từ ngày 1 tháng 1 năm 2001). Các tài khoản và sổ tiết kiệm được phép ghi bằng Euro và tiền cũ. Cổ phiếu và các chứng khoán khác chỉ còn được phép mua bán bằng Euro. Việc phát hành đồng Euro đến người tiêu dùng bắt đầu vào ngày 1 tháng 1 năm 2002.
Trong một thời gian chuyển tiếp nhất định tùy thuộc vào từng quốc gia, kéo dài hoặc là đến hết tháng 2 năm 2002 hay đến hết tháng 6 năm 2002, đồng Euro và tiền quốc gia cũ tồn tại song song như là tiền tệ chính thức. Thời gian sau này các tiền quốc gia cũ không còn là tiền tệ chính thức nữa nhưng vẫn có thể được đổi lấy đồng Euro tại các ngân hàng quốc gia của các nước, tùy theo quy định của từng nước. Từ ngày 28 tháng 2 năm 2002 tại Đức quyền đổi đồng Mark Đức sang Euro không tốn lệ phí tại các ngân hàng trung ương tiểu bang là một điều được pháp luật quy định. Khác với một số nước thành viên khác, yêu cầu này tại Đức không có thời hạn. Mặc dầu có cơ chế đổi tiền không tốn lệ phí và đơn giản, trong tháng 5 năm 2005 vẫn còn lưu hành 3,72 tỉ Euro tiền kim loại Mark Đức. Tổng giá trị của tiền giấy chưa đổi thành tiền Euro ở vào khoảng 3,94 tỉ Euro. Theo nhận xét của Ngân hàng Liên bang Đức phần lớn số tiền này là tiền đã bị tiêu hủy hay đánh mất.
Khu vực đồng Euro[sửa | sửa mã nguồn]
- Xem bài Khu vực đồng Euro
Ngoài 15 quốc gia trong Khu vực Liên minh châu Âu đã lưu hành và sử dụng chính thức đồng Euro, một số quốc gia khác đã tham gia vào Liên minh tiền tệ với thành viên trong khu vực và sử dụng đồng Euro như tiền tệ chính thức. Bên cạnh các thành viên chính thức, một số quốc gia hay địa phận khác cũng đã tự quyết định chọn Euro làm tiền tệ chuẩn (không có quyết định của EU). Thêm vào đó, nhiều quốc gia khác bắt đầu coi đồng Euro là một ngoại tệ quan trọng, thay chỗ cho đồng Đô la Mỹ.
Các thành viên EU như Đan Mạch, Estonia, Latvia, Litva, Malta, và Síp cam kết giữ tỉ giá tiền tệ của mình đối với đồng Euro trong khoảng dao động cho phép của Cơ chế Tỷ giá hối đoái II (ERM II). Các quốc gia Anh, Đan Mạch, Thụy Điển đã quyết định không dùng đồng Euro và vẫn giữ tiền tệ chính thức của quốc gia.
Các quốc gia Ba Lan, Cộng hòa Séc, Estonia, Hungary, Latvia, Litvia, Malta, Slovakia, và Síp gia nhập EU năm 2004 chỉ có thể gia nhập vào Liên minh Kinh tế và Tiền tệ châu Âu sau khi thỏa mãn được các điều kiện hội tụ (qua 2 năm là thành viên của Cơ chế Tỷ giá hối đoái II và các điều kiện khác).
Các nước mới gia nhập EU vào ngày 1 tháng 1 năm 2007, Bulgaria, Romania có kế hoạch gia nhập Khu vực đồng Euro lần lượt vào các năm 2010 và 2011.
Tác động kinh tế[sửa | sửa mã nguồn]
Khi đưa đồng Euro vào lưu hành người ta hy vọng là thương mại và cộng tác kinh tế giữa các thành viên trong vùng Euro sẽ vững mạnh thêm vì các rủi ro về tỷ giá hối đoái và kèm theo đó là việc bảo hộ tiền tệ (tiếng Anh: currency hedging) của các doanh nghiệp châu Âu sẽ không còn tồn tại nữa. Người ta cũng đoán rằng việc này sẽ mang lại lợi thế cho người dân trong vùng Euro vì trong quá khứ thương mại là một trong những nguồn chính của tăng trưởng kinh tế. Thêm vào đó người ta cũng tin rằng giá cả của sản phẩm và dịch vụ sẽ không còn chênh lệch nhau nhiều nữa. Điều này dẫn đến cạnh tranh mạnh hơn giữa các doanh nghiệp và vì thế sẽ làm giảm lạm phát và tăng sức mua của người tiêu thụ.
Một số nhà kinh tế học bày tỏ lo ngại về những nguy hiểm của một đồng tiền tệ chung cho một vùng kinh tế không đồng nhất và rộng lớn như vùng Euro. Đặc biệt là khi các nền kinh tế phát triển không đồng bộ sẽ tạo khó khăn cho một chính sách tiền tệ thích ứng. Về mặt chính trị vẫn còn câu hỏi là liệu Ngân hàng Trung ương châu Âu và Ủy ban châu Âu có khả năng kiềm chế các nước thành viên giữ kỷ luật trong ngân sách quốc gia hay không. Trên thực tế, thời gian vừa qua dường như đã xác thực nỗi lo ngại này, ít nhất là trong trường hợp của nước Đức: Từ khi đưa đồng Euro vào lưu hành nước Đức chưa có năm nào đạt được điều kiện về thâm hụt ngân sách quốc gia (không được vượt quá 3% tổng sản phẩm quốc nội). Cho tới nay, các biện pháp trừng phạt thật ra là đã được quy định trước trong Hiệp ước Ổn định và Tăng trưởng đã không được Hội đồng các bộ trưởng Bộ Tài chính châu Âu áp dụng.
Tác động về lạm phát của đồng Euro[sửa | sửa mã nguồn]
Nhiều người tiêu dùng nhận định là hàng hóa và dịch vụ đã tăng giá khi đồng Euro được đưa vào sử dụng. Tại Đức, một nguyên nhân là do một số nhà cung cấp hàng hóa và dịch vụ đã cố tình không dùng tỷ giá chính xác giữa đồng Mark Đức và Euro khi tính toán chuyển đổi và một phần khác, giá được nâng lên một ít trước khi đưa đồng Euro vào sử dụng để sau đó là thông qua tính toán tỷ giá chuyển đổi có thể "làm tròn số" giá bán. Tuy nhiên, theo như các thống kê chính thức thì giá tăng không đáng kể: Theo Statistik Austria (Tổng cục Thống kê Liên bang Áo), dựa trên chỉ số giá tiêu dùng, tỷ lệ lạm phát tăng trung bình ở Áo là 2,45% trong vòng 12 năm, từ 1987 đến 1998, trong khi đó tỷ lệ lạm phát trung bình giảm xuống còn 1,84% sau khi đưa đồng Euro vào lưu hành. Tại Đức, lạm phát trung bình đã giảm từ 2,60% (trước khi đưa đồng Euro vào sử dụng) xuống còn 1,29% sau đó.
Có nhiều lý thuyết giải thích sự khác nhau giữa lạm phát đã giảm theo tính toán thống kê và cảm nhận tăng lạm phát chủ quan. Thí dụ như người ta đã chỉ ra rằng các mặt hàng được mua hằng ngày như thực phẩm thật sự là đã tăng giá quá mức trung bình trong khi các mặt hàng khác trong giỏ hàng hóa thí dụ như các mặt hàng điện dân dụng tuy là được giảm giá nhưng sự giảm giá này không được cảm nhận vì các mặt hàng này hiếm được mua hơn.
Euro trong hệ thống tiền tệ toàn cầu[sửa | sửa mã nguồn]
Theo một bản nghiên cứu của Ngân hàng Trung ương châu Âu tỷ lệ của đồng Euro trong dự trữ ngoại tệ trên toàn cầu tăng từ 13% trong năm 2001 lên 16,4% trong năm 2002 và đến 18,7% trong năm 2003, cũng trong cùng thời gian này tỷ lệ của đồng Đô la Mỹ giảm từ 68,3% (2001) xuống 67,5% (2002) và trong năm 2003 còn 64,5%. Nói chung người ta tin rằng tầm quan trọng của đồng Đô la Mỹ như là tiền tệ dự trữ thế giới sẽ tiếp tục giảm và đồng Euro sẽ ngày càng quan trọng hơn trong chức năng này. Tầm quan trọng ngày càng tăng của đồng Euro cũng thể hiện qua một khía cạnh khác: Trong năm 1999 21,7% tất cả các giấy nợ quốc tế được tính bằng Euro, trong năm 2001 là 27,4% và trong năm 2003 đã là 33%. Năm 2004 đồng Đô la Mỹ đã chấm dứt vai trò là tiền tệ quan trọng nhất cho các loại trái phiếu và công trái với lãi suất cố định và lãi suất thả nổi (tiếng Anh: Floating Rate Notes): Trong cuối tháng 9 năm 2004 có trên 12.000 tỉ đô la trái phiếu và công trái quốc tế lưu hành trên toàn thế giới. Trong đó có 5.400 tỉ là đồng Euro, 4.800 tỉ là đồng Đô la Mỹ, 880 tỉ đồng Bảng Anh, 500 tỉ tiền Yen và 200 tỉ là đồng Franc Thụy Sĩ. Tỷ lệ của đồng Đô la Mỹ trong tổng số tiền gửi tại các tài khoản của các quốc gia OPEC giảm từ 75% trong mùa hè 2001 xuống còn 61,5% trong mùa hè 2004. Tỷ lệ tiền Euro tăng trong cùng khoảng thời gian từ 12% lên 20%. Trong năm 2003 tỷ lệ mua bán Euro trên các thị trường ngoại tệ là 25% so với 50% của đồng Đô la Mỹ và 10% cho hai loại tiền Bảng Anh và Yen Nhật. Đồng Euro vì vậy là tiền tệ quan trọng đứng thứ nhì hiện thời.
Tỷ giá hối đoái của đồng Euro[sửa | sửa mã nguồn]
Tỷ giá hối đoái của các tiền tệ cũ so với Euro[sửa | sửa mã nguồn]
Tỷ giá hối đoái của các tiền tệ chính thức của các quốc gia là thành viên của liên minh tiền tệ được quy định vào ngày 31 tháng 12 năm 1998 dựa trên cơ sở giá trị tính chuyển đổi của đồng ECU (European Currency Unit). Vì thế mà đồng Euro bắt đầu tồn tại như là tiền để thanh toán trong kế toán (chưa có tiền mặt): đồng Euro về mặt hình thức trở thành tiền tệ của các nước thành viên, các tiền tệ quốc gia có địa vị là một đơn vị dưới Euro và có tỷ giá cố định không đổi. Tỷ giá này được quy định bao gồm có 6 con số để giữ cho các sai sót làm tròn ít đi. Một đồng Euro tương ứng với:
- 1,95583 Mark Đức
- 13,7603 Schilling Áo
- 40,3399 Franc Bỉ
- 166,386 Peseta Tây Ban Nha
- 5,94573 Markkaa Phần Lan
- 6,55957 Franc Pháp
- 0,787564 Pound Ireland
- 1936,27 Lira Ý
- 40,3399 Franc Luxembourg
- 2,20371 Gulden Hà Lan
- 200,482 Escudo Bồ Đào Nha
- 340,750 Drachma Hy Lạp
Sau khi đồng Euro được sử dụng như là tiền dùng để thanh toán trong kế toán, các tiền tệ là thành viên chỉ được phép tính chuyển đổi với nhau thông qua đồng Euro, tức là trước tiên phải tính chuyển từ tiền tệ khởi điểm sang Euro và sau đấy từ Euro sang tiền tệ muốn chuyển đổi. Cho phép làm tròn số bắt đầu từ ba số sau dấu phẩy ở tiến Euro và tiền muốn chuyển đổi. Phương pháp này là quy định bắt buộc của Ủy ban châu Âu nhằm tránh các sai sót trong lúc làm tròn số có thể xuất hiện khi tính toán chuyển đổi trực tiếp.
Tỷ giá hối đoái EUR/USD[sửa | sửa mã nguồn]
Có nhiều ý kiến khác nhau về tầm quan trọng kinh tế của một đồng Euro mạnh. Một mặt các nguyên liệu đa phần vẫn tiếp tục được mua bán bằng đồng Đô la Mỹ, vì thế mà một đồng Euro mạnh có tác dụng làm giảm giá các nguyên liệu. Mặt khác, giá đồng Euro cao sẽ làm cho xuất khẩu từ vùng Euro trở nên đắt và vì thế một đồng Euro có giá cao sẽ làm cho tăng trưởng kinh tế yếu đi trong một chừng mực nhất định. Vì vùng Euro rộng lớn nên tỷ giá hối đoái và các rủi ro về tỷ giá hối đoái do các tiền tệ dao động gây nên không còn có tầm quan trọng như trong thời kỳ còn các tiền tệ quốc gia nữa.
Việc đồng Euro liên tục bị xuống giá cho đến năm 2002 có thể là do đồng Euro không tồn tại trên thực tế như là tiền mặt, vì thế mà trong thời gian đầu đồng Euro đã bị đánh giá thấp hơn giá trị thực dựa trên những số liệu cơ bản. Các vấn đề về kinh tế trong Cộng đồng châu Âu đã đẩy mạnh thêm xu hướng này và làm cho việc đầu tư trong châu Âu không còn hấp dẫn các nhà đầu tư nước ngoài nữa. Thật ra thì các triển vọng về kinh tế của châu Âu đã không tốt đẹp hơn từ thời điểm đó nhưng ngay sau khi tiền mặt được đưa vào lưu hành thì đồng Euro mà cho tới lúc đó là bị đánh giá dưới trị giá thật bắt đầu được đánh giá cao hơn. Có 3 nguyên nhân có thể giải thích cho điều này:
- Thâm hụt cán cân thương mại và ngân sách quốc gia và kèm theo đó là tăng nợ của Mỹ.
- Chuyển đổi trong dự trữ ngoại tệ của các quốc gia như Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật, Nga và các quốc gia khác.
- Các nước xuất khẩu dầu mà trước tiên là Nga ngày càng sẵn sàng chấp nhận đồng Euro như là phương tiện thanh toán cho dầu mỏ.
Ký hiệu tiền tệ, tiền đồng và tiền giấy[sửa | sửa mã nguồn]
Mã tiền tệ ISO[sửa | sửa mã nguồn]
Ký hiệu quốc tế bao gồm ba mẫu tự của đồng Euro (mã tiền tệ ISO) là EUR. Ký hiệu này là một trường hợp đặc biệt trong mã tiền tệ ISO vì nhiều lý do:Thông thường thì chữ cái đầu tiên của ký hiệu cho một loại tiền tệ được sử dụng trong khuôn khổ của một liên minh tiền tệ là chữ X. Vì thế ký hiệu nếu như theo như tiêu chuẩn phải là XEU. Nếu như chữ đầu tiên không phải là X thì hai mẫu tự đầu tiên là mã quốc gia theo ISO 3166. Ký hiệu EU dành cho Liên minh châu Âu cũng được định nghĩa trong tiêu chuẩn này nhưng thật ra là trường hợp đặc biệt vì Liên minh châu Âu không phải là một quốc gia có chủ quyền. Chữ cái cuối cùng của mã tiền tệ thường là chữ cái đầu tiên của tiền tệ. Không có ký hiệu chính thức và cũng không có cách viết tắt chính thức cho Cent (xu) của Euro.
Ký hiệu tiền tệ[sửa | sửa mã nguồn]
- Đọc bài chính về ký hiệu Euro
Dấu hiệu Euro được Ủy ban châu Âu đưa vào sử dụng như là ký hiệu của đồng tiền tệ cộng đồng châu Âu vào năm 1997. Ký hiệu này dựa trên cơ sở của phác thảo nghiên cứu năm 1974 của người trưởng đồ họa của Cộng đồng châu Âu, Arthur Eisenmenger. Ký hiệu này là một chữ E tròn và lớn có hai vạch nằm ngang €. Ký hiệu này gợi nhớ đến chữ epsilon của Hy Lạp và vì vậy là gợi nhớ đến châu Âu thời cổ điển. Hai vạch ngang tượng trưng cho sự bền vững của Euro và của vùng kinh tế châu Âu.
Tiền kim loại Euro[sửa | sửa mã nguồn]
- Đọc bài chính về tiền kim loại Euro
Các đồng tiền kim loại Euro có mặt trước hoàn toàn giống nhau trong tất cả các nước nhưng mặt sau là hình ảnh của từng quốc gia. Thế nhưng vẫn có thể trả bằng tiền kim loại trong khắp liên minh tiền tệ. Một euro được chia thành 100 cent, tại Hy Lạp thay vì cent người ta dùng lepto (số ít) hay lepta (số nhiều) trên các đồng tiền kim loại của Hy Lạp.
Tiền giấy Euro[sửa | sửa mã nguồn]
- Đọc bài chính về tiền giấy Euro
Tiền giấy Euro giống nhau hoàn toàn trong tất cả các nước. Tiền giấy Euro có mệnh giá 5 Euro, 10 Euro, 50 Euro, 100 Euro, 200 Euro và 500 Euro. Mặt trước có hình của một cửa sổ hay phần trước của một cánh cửa, mặt sau là một chiếc cầu. Đây không phải là hình ảnh của các công trình xây dựng có thật mà chỉ là đặc điểm của từng thời kỳ kiến trúc. Tiền giấy Euro do người Áo Robert Kalina tạo mẫu sau một cuộc thi đua trong toàn EU. Tiền giấy Euro có thể được theo dõi trên toàn thế giới qua dự án Eurobilltracker.

markdown:
# Euro
[Euro (định hướng)](/wiki/Euro_(%C4%91%E1%BB%8Bnh_h%C6%B0%E1%BB%9Bng)). **Euro** ( **€**; [mã ISO](/wiki/ISO_4217): **EUR**), còn gọi là **Âu kim** là [đơn vị tiền tệ](/wiki/Ti%E1%BB%81n_t%E1%BB%87) của [Liên minh Tiền tệ châu Âu](/w/index.php?title=Li%C3%AAn_minh_Kinh_t%E1%BA%BF_v%C3%A0_Ti%E1%BB%81n_t%E1%BB%87_ch%C3%A2u_%C3%82u&action=edit&redlink=1), là tiền tệ chính thức trong 15 quốc gia thành viên của [Liên minh châu Âu](/wiki/Li%C3%AAn_minh_ch%C3%A2u_%C3%82u) ( [Áo](/wiki/%C3%81o), [Bỉ](/wiki/B%E1%BB%89), [Bồ Đào Nha](/wiki/B%E1%BB%93_%C4%90%C3%A0o_Nha), [Đức](/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c), [Hà Lan](/wiki/H%C3%A0_Lan), [Hy Lạp](/wiki/Hy_L%E1%BA%A1p), [Ireland](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Ireland), [Luxembourg](/wiki/Luxembourg), [Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p), [Phần Lan](/wiki/Ph%E1%BA%A7n_Lan), [Tây Ban Nha](/wiki/T%C3%A2y_Ban_Nha), [Ý](/wiki/%C3%9D), [Slovenia](/wiki/Slovenia), [Malta](/wiki/Malta), [Cyprus](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_S%C3%ADp)) và trong 6 nước và lãnh thổ không thuộc Liên minh châu Âu.
Vào ngày 1 tháng 1 năm 1999 tỷ lệ hối đoái giữa Euro và các đơn vị tiền tệ quốc gia được quy định không thể thay đổi và Euro trở thành tiền tệ chính thức. Việc phát hành đồng Euro rộng rãi đến người tiêu dùng bắt đầu từ ngày
[1 tháng 1](/wiki/1_th%C3%A1ng_1) năm [2002](/wiki/2002). Tiền giấy Euro giống nhau hoàn toàn trong tất cả các quốc gia. Tiền giấy Euro có mệnh giá 5 Euro, 10 Euro, 50 Euro, 100 Euro, 200 Euro và 500 Euro. Mặt trước có hình của một cửa sổ hay phần trước của một cánh cửa, mặt sau là một chiếc cầu. Các đồng tiền kim loại euro cùng một mệnh giá giống nhau ở mặt trước, nhưng có trang trí khác nhau ở mặt sau, đặc trưng cho từng [quốc gia](/wiki/Qu%E1%BB%91c_gia) phát hành.
Euro có thể được phát âm như
*iu-rô* hoặc *ơ-rô*, *oi-rô*, *u-rô* tùy từng nơi ở [châu Âu](/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%82u) và [thế giới](/wiki/Th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi).
## Mục lục
[1 Lịch sử](#L.E1.BB.8Bch_s.E1.BB.AD) [2 Khu vực đồng Euro](#Khu_v.E1.BB.B1c_.C4.91.E1.BB.93ng_Euro) [3 Tác động kinh tế](#T.C3.A1c_.C4.91.E1.BB.99ng_kinh_t.E1.BA.BF) [4 Tỷ giá hối đoái của đồng Euro](#T.E1.BB.B7_gi.C3.A1_h.E1.BB.91i_.C4.91o.C3.A1i_c.E1.BB.A7a_.C4.91.E1.BB.93ng_Euro) [5 Ký hiệu tiền tệ, tiền đồng và tiền giấy](#K.C3.BD_hi.E1.BB.87u_ti.E1.BB.81n_t.E1.BB.87.2C_ti.E1.BB.81n_.C4.91.E1.BB.93ng_v.C3.A0_ti.E1.BB.81n_gi.E1.BA.A5y) [6 Xem thêm](#Xem_th.C3.AAm) [7 Liên kết ngoài](#Li.C3.AAn_k.E1.BA.BFt_ngo.C3.A0i)
## Lịch sử[
[sửa](/w/index.php?title=Euro&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Euro&action=edit§ion=1)]
### Dự án chính trị[
[sửa](/w/index.php?title=Euro&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Euro&action=edit§ion=2)]
Euro là tiền tệ thống nhất trong châu Âu có nguồn gốc từ thời kỳ đầu tiên của Liên minh châu Âu và trong lịch sử kinh tế toàn cầu. Một mặt việc hòa nhập kinh tế thông qua
[liên minh thuế quan](/wiki/H%E1%BB%99i_nh%E1%BA%ADp_kinh_t%E1%BA%BF#Li.C3.AAn_minh_thu.E1.BA.BF_quan) [1968](/wiki/1968) đã có những bước tiến dài, mặt khác sự sụp đổ của hệ thống tỷ giá hối đoái [Bretton Woods](/wiki/H%E1%BB%87_th%E1%BB%91ng_Bretton_Woods) dẫn đến việc tỷ giá hối đoái dao động mạnh mà theo như cách nhìn của giới chính trị thì đã cản trở thương mại. Năm [1970](/wiki/1970) lần đầu tiên ý tưởng về một liên minh tiền tệ châu Âu được cụ thể hóa. Trong cái gọi là kế hoạch Werner, Thủ tướng [Luxembourg](/wiki/Luxembourg), [Pierre Werner](/w/index.php?title=Pierre_Werner&action=edit&redlink=1), đã cùng nhiều chuyên gia soạn thảo một [Liên minh Kinh tế và Tiền tệ châu Âu](/w/index.php?title=Li%C3%AAn_minh_Kinh_t%E1%BA%BF_v%C3%A0_Ti%E1%BB%81n_t%E1%BB%87_ch%C3%A2u_%C3%82u&action=edit&redlink=1) với tiền tệ thống nhất. Dự tính với mục đích thành lập liên minh này cho đến năm [1980](/wiki/1980) đã thất bại mà một trong những nguyên nhân là sự sụp đổ của hệ thống Bretton Woods. Thay vào đó [Liên minh Tỷ giá hối đoái châu Âu](/w/index.php?title=Li%C3%AAn_minh_T%E1%BB%B7_gi%C3%A1_h%E1%BB%91i_%C4%91o%C3%A1i_ch%C3%A2u_%C3%82u&action=edit&redlink=1) được thành lập vào năm [1972](/wiki/1972) và sau đó là [Hệ thống Tiền tệ châu Âu](/w/index.php?title=H%E1%BB%87_th%E1%BB%91ng_Ti%E1%BB%81n_t%E1%BB%87_ch%C3%A2u_%C3%82u&action=edit&redlink=1) vào năm [1979](/wiki/1979). Hệ thống tiền tệ châu Âu có nhiệm vụ ngăn cản việc các tiền tệ quốc gia dao động quá mạnh. [Đơn vị Tiền tệ châu Âu](/w/index.php?title=%C4%90%C6%A1n_v%E1%BB%8B_Ti%E1%BB%81n_t%E1%BB%87_ch%C3%A2u_%C3%82u&action=edit&redlink=1) ( [tiếng Anh](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Anh): *European Currency Unit – ECU*), một đơn vị thanh toán, ra đời vì mục đích này và có thể xem như là tiền thân của đồng Euro. Năm [1988](/wiki/1988) một ủy ban xem xét về liên minh kinh tế và tiền tệ dưới sự lãnh đạo của chủ tịch [Ủy ban châu Âu](/wiki/%E1%BB%A6y_ban_ch%C3%A2u_%C3%82u), [Jacques Delors](/w/index.php?title=Jacques_Delors&action=edit&redlink=1), đã soạn thảo cái gọi là báo cáo Delors, dự định thành lập Liên minh Kinh tế và Tiền tệ châu Âu qua 3 bước.
### Đồng Euro hình thành[
[sửa](/w/index.php?title=Euro&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Euro&action=edit§ion=3)]
Bước đầu tiên bắt đầu vào ngày
[1 tháng 7](/wiki/1_th%C3%A1ng_7) năm [1990](/wiki/1990), việc lưu chuyển vốn được tự do hóa giữa các nước trong Liên minh châu Âu. Vào ngày [1 tháng 1](/wiki/1_th%C3%A1ng_1) năm [1994](/wiki/1994) bước thứ hai bắt đầu: [Viện Tiền tệ châu Âu](/w/index.php?title=Vi%E1%BB%87n_Ti%E1%BB%81n_t%E1%BB%87_ch%C3%A2u_%C3%82u&action=edit&redlink=1), tiền thân của [Ngân hàng Trung ương châu Âu](/wiki/Ng%C3%A2n_h%C3%A0ng_Trung_%C6%B0%C6%A1ng_Ch%C3%A2u_%C3%82u) (ECB), được thành lập và tình trạng ngân sách quốc gia của các nước thành viên bắt đầu được xem xét. Ngoài ra, vào ngày [16 tháng 12](/wiki/16_th%C3%A1ng_12) năm [1995](/wiki/1995) [Hội đồng châu Âu](/wiki/H%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%93ng_ch%C3%A2u_%C3%82u) tại [Madrid](/wiki/Madrid) ( [Tây Ban Nha](/wiki/T%C3%A2y_Ban_Nha)) đã quyết định tên của loại tiền tệ mới: "Euro". Trước ngày này đã có nhiều tên khác được thảo luận: các "ứng cử viên" quan trọng nhất bao gồm *, Franc châu Âu* *và* [Krone](/w/index.php?title=Krone&action=edit&redlink=1)châu Âu *. Việc sử dụng tên một loại tiền tệ quen thuộc là nhằm vào mục đích phát ra tín hiệu của sự liên tục và củng cố niềm tin tưởng của quần chúng vào loại tiền tệ mới này, ngoài ra một vài thành viên cũng có thể tiếp tục giữ được tên tiền tệ của nước mình. Pháp thích "Ecu", tên của loại tiền tệ thanh toán cũ. Thế nhưng tất cả các đề nghị này đều thất bại vì một vài nước dè dặt. Để đối phó với tình thế này, tên "Euro" được Bộ trưởng Bộ Tài chính Đức,* [Gulden](/w/index.php?title=Gulden&action=edit&redlink=1)châu Âu [Theodor Waigel](/w/index.php?title=Theodor_Waigel&action=edit&redlink=1), đề nghị.
Ngày
[13 tháng 12](/wiki/13_th%C3%A1ng_12) năm [1996](/wiki/1996) các bộ trưởng Bộ Tài chính của EU đi đến thỏa thuận về [Hiệp ước Ổn định và Tăng trưởng](/w/index.php?title=Hi%E1%BB%87p_%C6%B0%E1%BB%9Bc_%E1%BB%94n_%C4%91%E1%BB%8Bnh_v%C3%A0_T%C4%83ng_tr%C6%B0%E1%BB%9Fng&action=edit&redlink=1) nhằm bảo đảm các nước thành viên giữ kỷ luật về ngân sách và qua đó bảo đảm giá trị của tiền tệ chung. Bước thứ ba của Liên minh Kinh tế và Tiền tệ châu Âu bắt đầu có hiệu lực cùng với cuộc họp của Hội đồng châu Âu từ ngày [1 tháng 5](/wiki/1_th%C3%A1ng_5) đến ngày [3 tháng 5](/wiki/3_th%C3%A1ng_5) năm [1998](/wiki/1998), xác định 11 quốc gia thành viên của Liên minh Kinh tế và Tiền tệ theo các [tiêu chuẩn hội tụ](/w/index.php?title=Ti%C3%AAu_chu%E1%BA%A9n_h%E1%BB%99i_t%E1%BB%A5&action=edit&redlink=1) được quy định trước. Ngày [19 tháng 6](/wiki/19_th%C3%A1ng_6) năm [2000](/wiki/2000) Hội đồng châu Âu đi đến "nhận định là Hy Lạp đã đạt hội tụ bền vững ở mức độ cao và trên cơ sở này thỏa mãn các yêu cầu cần thiết để đưa tiền tệ chung vào sử dụng". Vì thế vào ngày 1 tháng 1 năm [2001](/wiki/2001) Hy Lạp gia nhập vào Liên minh Kinh tế và Tiền tệ châu Âu.
Vào ngày 1 tháng 1 năm 1999 tỷ lệ hối đoái giữa Euro và các đơn vị tiền tệ quốc gia được quy định không thể thay đổi và Euro trở thành tiền tệ chính thức. Ngay ngày hôm sau, ngày
[2 tháng 1](/wiki/2_th%C3%A1ng_1), các [thị trường chứng khoán](/wiki/Th%E1%BB%8B_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_ch%E1%BB%A9ng_kho%C3%A1n) tại [Milano](/wiki/Milano) (Ý), [Paris](/wiki/Paris) (Pháp) và [Frankfurt am Main](/wiki/Frankfurt_am_Main) (Đức) đã định giá tất cả các chứng khoán bằng Euro. Một thay đổi khác có liên quan với thời điểm đưa đồng Euro vào sử dụng là việc thay thế cách ghi giá cho ngoại tệ. Trước ngày đã định, việc ghi theo giá (1 USD = xxx DEM) là hình thức thông dụng. Từ ngày 1 tháng 1 năm 1999, trong mua bán ngoại tệ tại các nước thành viên, giá trị của ngoại tệ được ghi theo lượng (1 EUR = xxx USD). Thêm vào đó, từ ngày 1 tháng 1 năm 1999 có thể chuyển khoản bằng Euro (Tại Hy Lạp từ ngày 1 tháng 1 năm 2001). Các [tài khoản](/wiki/T%C3%A0i_kho%E1%BA%A3n_(k%E1%BA%BF_to%C3%A1n)) và sổ tiết kiệm được phép ghi bằng Euro và tiền cũ. Cổ phiếu và các chứng khoán khác chỉ còn được phép mua bán bằng Euro. Việc phát hành đồng Euro đến người tiêu dùng bắt đầu vào ngày 1 tháng 1 năm [2002](/wiki/2002).
Trong một thời gian chuyển tiếp nhất định tùy thuộc vào từng quốc gia, kéo dài hoặc là đến hết tháng 2 năm 2002 hay đến hết tháng 6 năm 2002, đồng Euro và tiền quốc gia cũ tồn tại song song như là tiền tệ chính thức. Thời gian sau này các tiền quốc gia cũ không còn là tiền tệ chính thức nữa nhưng vẫn có thể được đổi lấy đồng Euro tại các
[ngân hàng quốc gia](/w/index.php?title=Ng%C3%A2n_h%C3%A0ng_qu%E1%BB%91c_gia&action=edit&redlink=1) của các nước, tùy theo quy định của từng nước. Từ ngày [28 tháng 2](/wiki/28_th%C3%A1ng_2) năm 2002 tại Đức quyền đổi đồng [Mark Đức](/wiki/M%C3%A1c_%C4%90%E1%BB%A9c) sang Euro không tốn lệ phí tại các ngân hàng trung ương tiểu bang là một điều được pháp luật quy định. Khác với một số nước thành viên khác, yêu cầu này tại Đức không có thời hạn. Mặc dầu có cơ chế đổi tiền không tốn lệ phí và đơn giản, trong tháng 5 năm [2005](/wiki/2005) vẫn còn lưu hành 3,72 tỉ Euro tiền kim loại Mark Đức. Tổng giá trị của tiền giấy chưa đổi thành tiền Euro ở vào khoảng 3,94 tỉ Euro. Theo nhận xét của [Ngân hàng Liên bang Đức](/w/index.php?title=Ng%C3%A2n_h%C3%A0ng_Li%C3%AAn_bang_%C4%90%E1%BB%A9c&action=edit&redlink=1) phần lớn số tiền này là tiền đã bị tiêu hủy hay đánh mất.
## Khu vực đồng Euro[
[sửa](/w/index.php?title=Euro&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Euro&action=edit§ion=4)] ![ ](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/85/Euro_accession.svg/400px-Euro_accession.svg.png)
![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/85/Euro_accession.svg/400px-Euro_accession.svg.png)
*Xem bài* [Khu vực đồng Euro](/wiki/Khu_v%E1%BB%B1c_%C4%91%E1%BB%93ng_Euro)
Ngoài 15 quốc gia trong Khu vực
[Liên minh châu Âu](/wiki/Li%C3%AAn_minh_ch%C3%A2u_%C3%82u) đã lưu hành và sử dụng chính thức đồng Euro, một số quốc gia khác đã tham gia vào Liên minh tiền tệ với thành viên trong khu vực và sử dụng đồng Euro như tiền tệ chính thức. Bên cạnh các thành viên chính thức, một số quốc gia hay địa phận khác cũng đã tự quyết định chọn Euro làm tiền tệ chuẩn (không có quyết định của EU). Thêm vào đó, nhiều quốc gia khác bắt đầu coi đồng Euro là một ngoại tệ quan trọng, thay chỗ cho đồng Đô la Mỹ.
Các thành viên EU như
[Đan Mạch](/wiki/%C4%90an_M%E1%BA%A1ch), Estonia, Latvia, Litva, Malta, và [Síp](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_S%C3%ADp) cam kết giữ tỉ giá tiền tệ của mình đối với đồng Euro trong khoảng dao động cho phép của [Cơ chế Tỷ giá hối đoái II](/w/index.php?title=C%C6%A1_ch%E1%BA%BF_T%E1%BB%B7_gi%C3%A1_h%E1%BB%91i_%C4%91o%C3%A1i_II&action=edit&redlink=1) (ERM II). Các quốc gia [Anh](/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Li%C3%AAn_hi%E1%BB%87p_Anh_v%C3%A0_B%E1%BA%AFc_Ireland), [Đan Mạch](/wiki/%C4%90an_M%E1%BA%A1ch), [Thụy Điển](/wiki/Th%E1%BB%A5y_%C4%90i%E1%BB%83n) đã quyết định không dùng đồng Euro và vẫn giữ tiền tệ chính thức của quốc gia.
Các quốc gia
[Ba Lan](/wiki/Ba_Lan), [Cộng hòa Séc](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_S%C3%A9c), Estonia, [Hungary](/wiki/Hungary), Latvia, Litvia, Malta, [Slovakia](/wiki/Slovakia), và Síp gia nhập EU năm 2004 chỉ có thể gia nhập vào Liên minh Kinh tế và Tiền tệ châu Âu sau khi thỏa mãn được các điều kiện hội tụ (qua 2 năm là thành viên của Cơ chế Tỷ giá hối đoái II và các điều kiện khác).
Các nước mới gia nhập EU vào ngày
[1 tháng 1](/wiki/1_th%C3%A1ng_1) năm [2007](/wiki/2007), Bulgaria, Romania có kế hoạch gia nhập Khu vực đồng Euro lần lượt vào các năm 2010 và 2011.
## Tác động kinh tế[
[sửa](/w/index.php?title=Euro&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Euro&action=edit§ion=5)]
Khi đưa đồng Euro vào lưu hành người ta hy vọng là
[thương mại](/wiki/Th%C6%B0%C6%A1ng_m%E1%BA%A1i) và cộng tác kinh tế giữa các thành viên trong vùng Euro sẽ vững mạnh thêm vì các rủi ro về tỷ giá hối đoái và kèm theo đó là việc bảo hộ tiền tệ (tiếng Anh: *currency hedging*) của các doanh nghiệp châu Âu sẽ không còn tồn tại nữa. Người ta cũng đoán rằng việc này sẽ mang lại lợi thế cho người dân trong vùng Euro vì trong quá khứ thương mại là một trong những nguồn chính của tăng trưởng kinh tế. Thêm vào đó người ta cũng tin rằng giá cả của sản phẩm và dịch vụ sẽ không còn chênh lệch nhau nhiều nữa. Điều này dẫn đến cạnh tranh mạnh hơn giữa các doanh nghiệp và vì thế sẽ làm giảm [lạm phát](/wiki/L%E1%BA%A1m_ph%C3%A1t) và tăng sức mua của người tiêu thụ.
Một số nhà kinh tế học bày tỏ lo ngại về những nguy hiểm của một đồng tiền tệ chung cho một vùng kinh tế không đồng nhất và rộng lớn như vùng Euro. Đặc biệt là khi các nền kinh tế phát triển không đồng bộ sẽ tạo khó khăn cho một
[chính sách tiền tệ](/wiki/Ch%C3%ADnh_s%C3%A1ch_l%C6%B0u_th%C3%B4ng_ti%E1%BB%81n_t%E1%BB%87) thích ứng. Về mặt chính trị vẫn còn câu hỏi là liệu [Ngân hàng Trung ương châu Âu](/wiki/Ng%C3%A2n_h%C3%A0ng_Trung_%C6%B0%C6%A1ng_Ch%C3%A2u_%C3%82u) và [Ủy ban châu Âu](/wiki/%E1%BB%A6y_ban_ch%C3%A2u_%C3%82u) có khả năng kiềm chế các nước thành viên giữ kỷ luật trong ngân sách quốc gia hay không. Trên thực tế, thời gian vừa qua dường như đã xác thực nỗi lo ngại này, ít nhất là trong trường hợp của nước [Đức](/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c): Từ khi đưa đồng Euro vào lưu hành nước Đức chưa có năm nào đạt được điều kiện về thâm hụt ngân sách quốc gia (không được vượt quá 3% [tổng sản phẩm quốc nội](/wiki/T%E1%BB%95ng_s%E1%BA%A3n_ph%E1%BA%A9m_n%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%8Ba)). Cho tới nay, các biện pháp trừng phạt thật ra là đã được quy định trước trong [Hiệp ước Ổn định và Tăng trưởng](/w/index.php?title=Hi%E1%BB%87p_%C6%B0%E1%BB%9Bc_%E1%BB%94n_%C4%91%E1%BB%8Bnh_v%C3%A0_T%C4%83ng_tr%C6%B0%E1%BB%9Fng&action=edit&redlink=1) đã không được Hội đồng các bộ trưởng Bộ Tài chính châu Âu áp dụng.
### Tác động về lạm phát của đồng Euro[
[sửa](/w/index.php?title=Euro&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Euro&action=edit§ion=6)]
Nhiều người tiêu dùng nhận định là hàng hóa và dịch vụ đã tăng giá khi đồng Euro được đưa vào sử dụng. Tại Đức, một nguyên nhân là do một số nhà cung cấp hàng hóa và dịch vụ đã cố tình không dùng tỷ giá chính xác giữa đồng Mark Đức và Euro khi tính toán chuyển đổi và một phần khác, giá được nâng lên một ít trước khi đưa đồng Euro vào sử dụng để sau đó là thông qua tính toán tỷ giá chuyển đổi có thể "làm tròn số" giá bán. Tuy nhiên, theo như các thống kê chính thức thì giá tăng không đáng kể: Theo Statistik Austria (
*Tổng cục Thống kê Liên bang Áo*), dựa trên [chỉ số giá tiêu dùng](/wiki/Ch%E1%BB%89_s%E1%BB%91_gi%C3%A1_ti%C3%AAu_d%C3%B9ng), tỷ lệ lạm phát tăng trung bình ở [Áo](/wiki/%C3%81o) là 2,45% trong vòng 12 năm, từ [1987](/wiki/1987) đến [1998](/wiki/1998), trong khi đó tỷ lệ lạm phát trung bình giảm xuống còn 1,84% sau khi đưa đồng Euro vào lưu hành. Tại Đức, lạm phát trung bình đã giảm từ 2,60% (trước khi đưa đồng Euro vào sử dụng) xuống còn 1,29% sau đó.
Có nhiều lý thuyết giải thích sự khác nhau giữa lạm phát đã giảm theo tính toán thống kê và cảm nhận tăng lạm phát chủ quan. Thí dụ như người ta đã chỉ ra rằng các mặt hàng được mua hằng ngày như thực phẩm thật sự là đã tăng giá quá mức trung bình trong khi các mặt hàng khác trong
[giỏ hàng hóa](/wiki/Gi%E1%BB%8F_h%C3%A0ng_h%C3%B3a) thí dụ như các mặt hàng điện dân dụng tuy là được giảm giá nhưng sự giảm giá này không được cảm nhận vì các mặt hàng này hiếm được mua hơn.
### Euro trong hệ thống tiền tệ toàn cầu[
[sửa](/w/index.php?title=Euro&veaction=edit&vesection=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Euro&action=edit§ion=7)]
Theo một bản nghiên cứu của Ngân hàng Trung ương châu Âu tỷ lệ của đồng Euro trong
[dự trữ ngoại tệ](/wiki/D%E1%BB%B1_tr%E1%BB%AF_ngo%E1%BA%A1i_h%E1%BB%91i_nh%C3%A0_n%C6%B0%E1%BB%9Bc) trên toàn cầu tăng từ 13% trong năm [2001](/wiki/2001) lên 16,4% trong năm [2002](/wiki/2002) và đến 18,7% trong năm [2003](/wiki/2003), cũng trong cùng thời gian này tỷ lệ của đồng Đô la Mỹ giảm từ 68,3% (2001) xuống 67,5% (2002) và trong năm 2003 còn 64,5%. Nói chung người ta tin rằng tầm quan trọng của đồng Đô la Mỹ như là tiền tệ dự trữ thế giới sẽ tiếp tục giảm và đồng Euro sẽ ngày càng quan trọng hơn trong chức năng này. Tầm quan trọng ngày càng tăng của đồng Euro cũng thể hiện qua một khía cạnh khác: Trong năm [1999](/wiki/1999) 21,7% tất cả các giấy nợ quốc tế được tính bằng Euro, trong năm 2001 là 27,4% và trong năm 2003 đã là 33%. Năm [2004](/wiki/2004) đồng Đô la Mỹ đã chấm dứt vai trò là tiền tệ quan trọng nhất cho các loại [trái phiếu](/wiki/Tr%C3%A1i_phi%E1%BA%BFu) và [công trái](/wiki/Tr%C3%A1i_phi%E1%BA%BFu_ch%C3%ADnh_ph%E1%BB%A7) với lãi suất cố định và lãi suất thả nổi (tiếng Anh: *Floating Rate Notes*): Trong cuối tháng 9 năm 2004 có trên 12.000 tỉ đô la trái phiếu và công trái quốc tế lưu hành trên toàn thế giới. Trong đó có 5.400 tỉ là đồng Euro, 4.800 tỉ là đồng Đô la Mỹ, 880 tỉ đồng [Bảng Anh](/wiki/B%E1%BA%A3ng_Anh), 500 tỉ tiền [Yen](/wiki/Y%C3%AAn_Nh%E1%BA%ADt) và 200 tỉ là đồng [Franc Thụy Sĩ](/wiki/Franc_Th%E1%BB%A5y_S%C4%A9). Tỷ lệ của đồng Đô la Mỹ trong tổng số tiền gửi tại các tài khoản của các quốc gia [OPEC](/wiki/T%E1%BB%95_ch%E1%BB%A9c_c%C3%A1c_n%C6%B0%E1%BB%9Bc_xu%E1%BA%A5t_kh%E1%BA%A9u_d%E1%BA%A7u_l%E1%BB%ADa) giảm từ 75% trong mùa hè 2001 xuống còn 61,5% trong mùa hè 2004. Tỷ lệ tiền Euro tăng trong cùng khoảng thời gian từ 12% lên 20%. Trong năm 2003 tỷ lệ mua bán Euro trên các thị trường ngoại tệ là 25% so với 50% của đồng Đô la Mỹ và 10% cho hai loại tiền Bảng Anh và Yen Nhật. Đồng Euro vì vậy là tiền tệ quan trọng đứng thứ nhì hiện thời.
## Tỷ giá hối đoái của đồng Euro[
[sửa](/w/index.php?title=Euro&veaction=edit&vesection=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Euro&action=edit§ion=8)]
### Tỷ giá hối đoái của các tiền tệ cũ so với Euro[
[sửa](/w/index.php?title=Euro&veaction=edit&vesection=9) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Euro&action=edit§ion=9)]
|Đơn vị tiền tệ||Ký hiệu||Tỷ giá||Thay đổi||Hoàn thành|
|
|![]()
[Schilling Áo](/w/index.php?title=Schilling_%C3%81o&action=edit&redlink=1) `ATS` ![ Bỉ](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/92/Flag_of_Belgium_%28civil%29.svg/23px-Flag_of_Belgium_%28civil%29.svg.png)
![ Bỉ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/92/Flag_of_Belgium_%28civil%29.svg/23px-Flag_of_Belgium_%28civil%29.svg.png)
[Franc Bỉ](/w/index.php?title=Franc_B%E1%BB%89&action=edit&redlink=1) `BEF` ![ Hà Lan](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/20/Flag_of_the_Netherlands.svg/23px-Flag_of_the_Netherlands.svg.png)
![ Hà Lan](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/20/Flag_of_the_Netherlands.svg/23px-Flag_of_the_Netherlands.svg.png)
[Gulden Hà Lan](/w/index.php?title=Gulden_H%C3%A0_Lan&action=edit&redlink=1) `NLG` ![ Phần Lan](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6a/Flag_of_Finland_%28bordered%29.svg/23px-Flag_of_Finland_%28bordered%29.svg.png)
![ Phần Lan](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6a/Flag_of_Finland_%28bordered%29.svg/23px-Flag_of_Finland_%28bordered%29.svg.png)
[Markkaa Phần Lan](/w/index.php?title=Markkaa_Ph%E1%BA%A7n_Lan&action=edit&redlink=1) `FIM` ![ Pháp](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c3/Flag_of_France.svg/23px-Flag_of_France.svg.png)
![ Pháp](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c3/Flag_of_France.svg/23px-Flag_of_France.svg.png)
[Franc Pháp](/wiki/Franc_Ph%C3%A1p) `FRF` ![ Đức](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/ba/Flag_of_Germany.svg/23px-Flag_of_Germany.svg.png)
![ Đức](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/ba/Flag_of_Germany.svg/23px-Flag_of_Germany.svg.png)
[Mark Đức](/wiki/M%C3%A1c_%C4%90%E1%BB%A9c) `DEM` ![ Cộng hòa Ireland](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/45/Flag_of_Ireland.svg/23px-Flag_of_Ireland.svg.png)
![ Cộng hòa Ireland](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/45/Flag_of_Ireland.svg/23px-Flag_of_Ireland.svg.png)
[Pound Ireland](/w/index.php?title=Pound_Ireland&action=edit&redlink=1) `IEP` ![ Ý](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/03/Flag_of_Italy.svg/23px-Flag_of_Italy.svg.png)
![ Ý](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/03/Flag_of_Italy.svg/23px-Flag_of_Italy.svg.png)
[Lira Ý](/w/index.php?title=Lira_%C3%9D&action=edit&redlink=1) `ITL` ![ Luxembourg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/da/Flag_of_Luxembourg.svg/23px-Flag_of_Luxembourg.svg.png)
![ Luxembourg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/da/Flag_of_Luxembourg.svg/23px-Flag_of_Luxembourg.svg.png)
[Franc Luxembourg](/w/index.php?title=Franc_Luxembourg&action=edit&redlink=1) `LUF` ![ Bồ Đào Nha](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5c/Flag_of_Portugal.svg/23px-Flag_of_Portugal.svg.png)
![ Bồ Đào Nha](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5c/Flag_of_Portugal.svg/23px-Flag_of_Portugal.svg.png)
[Escudo Bồ Đào Nha](/w/index.php?title=Escudo_B%E1%BB%93_%C4%90%C3%A0o_Nha&action=edit&redlink=1) `PTE` ![ Tây Ban Nha](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9a/Flag_of_Spain.svg/23px-Flag_of_Spain.svg.png)
![ Tây Ban Nha](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9a/Flag_of_Spain.svg/23px-Flag_of_Spain.svg.png)
[Peseta Tây Ban Nha](/w/index.php?title=Peseta_T%C3%A2y_Ban_Nha&action=edit&redlink=1) `ESP` ![ Hy Lạp](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5c/Flag_of_Greece.svg/23px-Flag_of_Greece.svg.png)
![ Hy Lạp](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5c/Flag_of_Greece.svg/23px-Flag_of_Greece.svg.png)
[Drachma Hy Lạp](/w/index.php?title=Drachma_Hy_L%E1%BA%A1p&action=edit&redlink=1) `GRD` ![ Slovenia](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f0/Flag_of_Slovenia.svg/23px-Flag_of_Slovenia.svg.png)
![ Slovenia](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f0/Flag_of_Slovenia.svg/23px-Flag_of_Slovenia.svg.png)
[Tolar Slovenia](/w/index.php?title=Tolar_Slovenia&action=edit&redlink=1) `SIT` ![ Cộng hòa Síp](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/96/Flag_of_Cyprus_%28bordered%29.svg/23px-Flag_of_Cyprus_%28bordered%29.svg.png)
![ Cộng hòa Síp](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/96/Flag_of_Cyprus_%28bordered%29.svg/23px-Flag_of_Cyprus_%28bordered%29.svg.png)
[Pound Síp](/w/index.php?title=Pound_S%C3%ADp&action=edit&redlink=1) `CYP` ![ Malta](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/73/Flag_of_Malta.svg/23px-Flag_of_Malta.svg.png)
![ Malta](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/73/Flag_of_Malta.svg/23px-Flag_of_Malta.svg.png)
[lira Malta](/w/index.php?title=Lira_Malta&action=edit&redlink=1) `MTL` ![ Slovakia](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e6/Flag_of_Slovakia.svg/23px-Flag_of_Slovakia.svg.png)
![ Slovakia](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e6/Flag_of_Slovakia.svg/23px-Flag_of_Slovakia.svg.png)
[Koruna Slovak](/w/index.php?title=Koruna_Slovak&action=edit&redlink=1) `SKK` ![ Estonia](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8f/Flag_of_Estonia.svg/23px-Flag_of_Estonia.svg.png)
![ Estonia](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8f/Flag_of_Estonia.svg/23px-Flag_of_Estonia.svg.png)
[Estonian kroon](/w/index.php?title=Estonian_kroon&action=edit&redlink=1) `EEK` ![ Latvia](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/84/Flag_of_Latvia.svg/23px-Flag_of_Latvia.svg.png)
![ Latvia](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/84/Flag_of_Latvia.svg/23px-Flag_of_Latvia.svg.png)
[Latvian lats](/w/index.php?title=Latvian_lats&action=edit&redlink=1) `LVA`
Tỷ giá hối đoái của các tiền tệ chính thức của các quốc gia là thành viên của liên minh tiền tệ được quy định vào ngày 31 tháng 12 năm 1998 dựa trên cơ sở giá trị tính chuyển đổi của đồng ECU (European Currency Unit). Vì thế mà đồng Euro bắt đầu tồn tại như là tiền để thanh toán trong kế toán (chưa có tiền mặt): đồng Euro về mặt hình thức trở thành tiền tệ của các nước thành viên, các tiền tệ quốc gia có địa vị là một đơn vị dưới Euro và có tỷ giá cố định không đổi. Tỷ giá này được quy định bao gồm có 6 con số để giữ cho các sai sót làm tròn ít đi. Một đồng Euro tương ứng với:
- 1,95583
[Mark Đức](/wiki/M%C3%A1c_%C4%90%E1%BB%A9c)
- 13,7603
[Schilling Áo](/w/index.php?title=Schilling_%C3%81o&action=edit&redlink=1)
- 40,3399
[Franc Bỉ](/w/index.php?title=Franc_B%E1%BB%89&action=edit&redlink=1)
- 166,386
[Peseta Tây Ban Nha](/w/index.php?title=Peseta_T%C3%A2y_Ban_Nha&action=edit&redlink=1)
- 5,94573
[Markkaa Phần Lan](/w/index.php?title=Markkaa_Ph%E1%BA%A7n_Lan&action=edit&redlink=1)
- 6,55957
[Franc Pháp](/wiki/Franc_Ph%C3%A1p)
- 0,787564
[Pound Ireland](/w/index.php?title=Pound_Ireland&action=edit&redlink=1)
- 1936,27
[Lira Ý](/w/index.php?title=Lira_%C3%9D&action=edit&redlink=1)
- 40,3399
[Franc Luxembourg](/w/index.php?title=Franc_Luxembourg&action=edit&redlink=1)
- 2,20371
[Gulden Hà Lan](/w/index.php?title=Gulden_H%C3%A0_Lan&action=edit&redlink=1)
- 200,482
[Escudo Bồ Đào Nha](/w/index.php?title=Escudo_B%E1%BB%93_%C4%90%C3%A0o_Nha&action=edit&redlink=1)
- 340,750
[Drachma Hy Lạp](/w/index.php?title=Drachma_Hy_L%E1%BA%A1p&action=edit&redlink=1)
Sau khi đồng Euro được sử dụng như là tiền dùng để thanh toán trong kế toán, các tiền tệ là thành viên chỉ được phép tính chuyển đổi với nhau thông qua đồng Euro, tức là trước tiên phải tính chuyển từ tiền tệ khởi điểm sang Euro và sau đấy từ Euro sang tiền tệ muốn chuyển đổi. Cho phép làm tròn số bắt đầu từ ba số sau dấu phẩy ở tiến Euro và tiền muốn chuyển đổi. Phương pháp này là quy định bắt buộc của Ủy ban châu Âu nhằm tránh các sai sót trong lúc làm tròn số có thể xuất hiện khi tính toán chuyển đổi trực tiếp.
### Tỷ giá hối đoái EUR/USD[
[sửa](/w/index.php?title=Euro&veaction=edit&vesection=10) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Euro&action=edit§ion=10)]
|Năm||Thấp nhất ↓||Cao nhất ↑|
|Ngày||Tỷ giá||Ngày||Tỷ giá|
|1999||03/12||$1.0015||05/01||$1.1790|
|2000||26/10||$0.8252||06/01||$1.0388|
|2001||06/07||$0.8384||05/01||$0.9545|
|2002||28/01||$0.8578||31/12||$1.0487|
|2003||08/01||$1.0377||31/12||$1.2630|
|2004||14/05||$1.1802||28/12||$1.3633|
|2005||15/11||$1.1667||03/01||$1.3507|
|2006||02/01||$1.1826||05/12||$1.3331|
|2007||12/01||$1.2893||27/11||$1.4874|
|2008||27/10||$1.2460||15/07||$1.5990|
|2009||04/03||$1.2555||03/12||$1.5120|
|2010||05/05||$1.2924||13/01||$1.4563|
|Nguồn:
|
Có nhiều ý kiến khác nhau về tầm quan trọng kinh tế của một đồng Euro mạnh. Một mặt các
[nguyên liệu](/wiki/Nguy%C3%AAn_v%E1%BA%ADt_li%E1%BB%87u) đa phần vẫn tiếp tục được mua bán bằng đồng Đô la Mỹ, vì thế mà một đồng Euro mạnh có tác dụng làm giảm giá các nguyên liệu. Mặt khác, giá đồng Euro cao sẽ làm cho xuất khẩu từ vùng Euro trở nên đắt và vì thế một đồng Euro có giá cao sẽ làm cho tăng trưởng kinh tế yếu đi trong một chừng mực nhất định. Vì vùng Euro rộng lớn nên tỷ giá hối đoái và các rủi ro về tỷ giá hối đoái do các tiền tệ dao động gây nên không còn có tầm quan trọng như trong thời kỳ còn các tiền tệ quốc gia nữa.
Việc đồng Euro liên tục bị xuống giá cho đến năm
[2002](/wiki/2002) có thể là do đồng Euro không tồn tại trên thực tế như là tiền mặt, vì thế mà trong thời gian đầu đồng Euro đã bị đánh giá thấp hơn giá trị thực dựa trên những số liệu cơ bản. Các vấn đề về kinh tế trong Cộng đồng châu Âu đã đẩy mạnh thêm xu hướng này và làm cho việc đầu tư trong châu Âu không còn hấp dẫn các nhà đầu tư nước ngoài nữa. Thật ra thì các triển vọng về kinh tế của châu Âu đã không tốt đẹp hơn từ thời điểm đó nhưng ngay sau khi tiền mặt được đưa vào lưu hành thì đồng Euro mà cho tới lúc đó là bị đánh giá dưới trị giá thật bắt đầu được đánh giá cao hơn. Có 3 nguyên nhân có thể giải thích cho điều này:
- Thâm hụt
[cán cân thương mại](/wiki/C%C3%A1n_c%C3%A2n_th%C6%B0%C6%A1ng_m%E1%BA%A1i)và [ngân sách quốc gia](/w/index.php?title=Ng%C3%A2n_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia&action=edit&redlink=1)và kèm theo đó là tăng nợ của [Mỹ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3).
- Chuyển đổi trong
[dự trữ ngoại tệ](/wiki/D%E1%BB%B1_tr%E1%BB%AF_ngo%E1%BA%A1i_h%E1%BB%91i_nh%C3%A0_n%C6%B0%E1%BB%9Bc)của các quốc gia như [Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c), [Ấn Độ](/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99), [Nhật](/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n), [Nga](/wiki/Nga)và các quốc gia khác.
- Các nước xuất khẩu
[dầu](/wiki/D%E1%BA%A7u_m%E1%BB%8F)mà trước tiên là Nga ngày càng sẵn sàng chấp nhận đồng Euro như là phương tiện thanh toán cho dầu mỏ.
## Ký hiệu tiền tệ, tiền đồng và tiền giấy[
[sửa](/w/index.php?title=Euro&veaction=edit&vesection=11) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Euro&action=edit§ion=11)]
### Mã tiền tệ ISO[
[sửa](/w/index.php?title=Euro&veaction=edit&vesection=12) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Euro&action=edit§ion=12)]
Ký hiệu quốc tế bao gồm ba mẫu tự của đồng Euro (mã tiền tệ ISO) là EUR. Ký hiệu này là một trường hợp đặc biệt trong mã tiền tệ ISO vì nhiều lý do:Thông thường thì chữ cái đầu tiên của ký hiệu cho một loại tiền tệ được sử dụng trong khuôn khổ của một liên minh tiền tệ là chữ X. Vì thế ký hiệu nếu như theo như tiêu chuẩn phải là XEU. Nếu như chữ đầu tiên không phải là X thì hai mẫu tự đầu tiên là mã quốc gia theo
[ISO 3166](/w/index.php?title=ISO_3166&action=edit&redlink=1). Ký hiệu EU dành cho Liên minh châu Âu cũng được định nghĩa trong tiêu chuẩn này nhưng thật ra là trường hợp đặc biệt vì [Liên minh châu Âu](/wiki/Li%C3%AAn_minh_ch%C3%A2u_%C3%82u) không phải là một quốc gia có chủ quyền. Chữ cái cuối cùng của mã tiền tệ thường là chữ cái đầu tiên của tiền tệ. Không có ký hiệu chính thức và cũng không có cách viết tắt chính thức cho Cent (xu) của Euro.
### Ký hiệu tiền tệ[
[sửa](/w/index.php?title=Euro&veaction=edit&vesection=13) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Euro&action=edit§ion=13)] *Đọc bài chính về ký hiệu Euro*
Dấu hiệu Euro được Ủy ban châu Âu đưa vào sử dụng như là ký hiệu của đồng tiền tệ cộng đồng châu Âu vào năm
[1997](/wiki/1997). Ký hiệu này dựa trên cơ sở của phác thảo nghiên cứu năm [1974](/wiki/1974) của người trưởng đồ họa của Cộng đồng châu Âu, [Arthur Eisenmenger](/w/index.php?title=Arthur_Eisenmenger&action=edit&redlink=1). Ký hiệu này là một chữ E tròn và lớn có hai vạch nằm ngang **€**. Ký hiệu này gợi nhớ đến chữ epsilon của [Hy Lạp](/wiki/Hy_L%E1%BA%A1p) và vì vậy là gợi nhớ đến châu Âu thời cổ điển. Hai vạch ngang tượng trưng cho sự bền vững của Euro và của vùng kinh tế châu Âu.
### Tiền kim loại Euro[
[sửa](/w/index.php?title=Euro&veaction=edit&vesection=14) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Euro&action=edit§ion=14)] *Đọc bài chính về* [tiền kim loại Euro](/w/index.php?title=Ti%E1%BB%81n_kim_lo%E1%BA%A1i_Euro&action=edit&redlink=1)
Các đồng tiền kim loại Euro có mặt trước hoàn toàn giống nhau trong tất cả các nước nhưng mặt sau là hình ảnh của từng quốc gia. Thế nhưng vẫn có thể trả bằng tiền kim loại trong khắp liên minh tiền tệ. Một euro được chia thành 100 cent, tại Hy Lạp thay vì cent người ta dùng
*lepto* (số ít) hay *lepta* (số nhiều) trên các đồng tiền kim loại của Hy Lạp.
### Tiền giấy Euro[
[sửa](/w/index.php?title=Euro&veaction=edit&vesection=15) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Euro&action=edit§ion=15)] *Đọc bài chính về* [tiền giấy Euro](/wiki/Ti%E1%BB%81n_gi%E1%BA%A5y_Euro)
Tiền giấy Euro giống nhau hoàn toàn trong tất cả các nước. Tiền giấy Euro có mệnh giá 5 Euro, 10 Euro, 50 Euro, 100 Euro, 200 Euro và 500 Euro. Mặt trước có hình của một cửa sổ hay phần trước của một cánh cửa, mặt sau là một chiếc cầu. Đây không phải là hình ảnh của các công trình xây dựng có thật mà chỉ là đặc điểm của từng thời kỳ kiến trúc. Tiền giấy Euro do người Áo
[Robert Kalina](/w/index.php?title=Robert_Kalina&action=edit&redlink=1) tạo mẫu sau một cuộc thi đua trong toàn EU. Tiền giấy Euro có thể được theo dõi trên toàn thế giới qua dự án [Eurobilltracker](/w/index.php?title=Eurobilltracker&action=edit&redlink=1).
## Xem thêm[
[sửa](/w/index.php?title=Euro&veaction=edit&vesection=16) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Euro&action=edit§ion=16)]
|
|
Euro
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Euro&veaction=edit&vesection=17) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Euro&action=edit§ion=17)]
|
|![]()
[Euro](//commons.wikimedia.org/wiki/Euro?uselang=vi) [Ngân hàng Trung ương Âu Châu](http://www.ecb.int/) [Liên đoàn Ngân hàng Âu Châu](http://www.fbe.be/) [Europedia: Guide to European policies and legislation](http://www.europedia.moussis.eu)
|
|![]()

X-Cache: cp1067 miss (0), cp1066 frontend miss (0)


text:
Frông hấp lưu
Frông hấp lưu là một loại frông khí quyển, gắn liền với phần đỉnh ấm ở phần có cao độ thấp và trung của tầng đối lưu, có thể gây ra các chuyển động lên trên ở quy mô lớn của không khí và sự hình thành của một dải mây và mưa kéo dài. Không hiếm khi, một frông hấp lưu xuất hiện do sự khép lại - quá trình đẩy không khí nóng lên phía trên vào trong xoáy tụ do frông lạnh đuổi kịp frông nóng ở phía trước nó và trộn lẫn với nó (quá trình hấp lưu của xoáy tụ)
Một frông hấp lưu được hình thành trong quá trình sinh xoáy thuận trong đó một frông lạnh vượt lên trên một frông nóng. Khi điều này xảy ra, khối khí nóng bị chia tách (hấp lưu) từ tâm xoáy tụ trên bề mặt Trái Đất. Điểm mà tại đó các frông nóng, lạnh và frông hấp lưu gặp nhau (và do đó, vị trí gần nhất của khối khí nóng tới tâm của xoáy tụ) được gọi là điểm hấp lưu hay điểm ba trạng thái[1]. Theo mức độ hấp lưu của xoáy tụ mà điểm hấp lưu bị di chuyển tới phần ngoại biên của xoáy tụ.
Các kiểu hấp lưu[sửa | sửa mã nguồn]
Có hai kiểu hấp lưu là hấp lưu nóng và hấp lưu lạnh.
Trong kiểu hấp lưu lạnh, khối khí vượt lên trên frông nóng là lạnh hơn (phần màu hơi ánh lam-tím trong hình 1 ở bên phải) so với khối khí lạnh (phần màu hơi ánh lục-lơ trong hình bên) ở phía trước frông nóng (phần màu đỏ hồng) và cày xới ở phía dưới cả hai khối khí đó.
Trong kiểu hấp lưu nóng, khối khí lạnh (phần màu hơi ánh lục-lơ) vượt lên trên frông nóng (phần màu đỏ hồng) không lạnh bằng khối không khí lạnh (phần màu lam-tím) ở phía trước frông nóng và nó đè lên trên khối khí lạnh hơn này trong khi đẩy khối khí nóng lên trên. (xem hình 2 phía dưới)
Tại các vĩ độ thuộc vùng ôn đới, trong mùa hè chủ yếu là các frông hấp lưu lạnh, còn về mùa đông chủ yếu là các frông hấp lưu nóng.
Do chuyển động hạ xuống thấp của không khí lạnh vào sau lưng xoáy tụ, frông lạnh chuyển động nhanh hơn frông nóng và theo thời gian sẽ đuổi kịp nó. Trong giai đoạn làm đầy xoáy tụ xuất hiện các frông phức tạp, gọi là frông hấp lưu, hình thành khi khép lại các frông khí quyển nóng và lạnh. Trong hệ thống của frông hấp lưu, ba khối khí tác động tương hỗ, trong đó khối khí nóng đã không còn tiếp giáp với bề mặt Trái Đất. Không khí nóng ở dạng phễu dần dần được đẩy lên trên, và vị trí của nó do không khí lạnh thay thế, tiến vào từ hai bên sườn. Mặt phẳng phân chia, xuất hiện trong quá trình khép lại các frông nóng và lạnh, gọi là mặt phẳng frông hấp lưu. Các khối khí khép lại trong quá trình hấp lưu thường có nhiệt độ khác nhau, một khối này có thể lạnh hơn một khối khác.
Trường khí áp của frông hấp lưu là một khe máng được thể hiện rõ với các đường đẳng áp hình chữ V. Phía trước frông hấp lưu trên bản đồ dự báo thời tiết có vùng với áp suất khí quyển giảm xuống, gắn liền với bề mặt frông nóng, ở phía sau frông hấp lưu là vùng với áp suất khí quyển tăng lên, gắn liền với bề mặt của frông lạnh.
Hệ thống mây[sửa | sửa mã nguồn]
Ở phần phía trước của frông hấp lưu người ta quan sát thấy các kiểu mây như mây ti (Ci), mây ti tầng (Cs), mây trung tầng (As), và trong trường hợp các frông hấp lưu hoạt tính thì cả mây vũ tầng (Ns). Trong kiểu hấp lưu nóng, ở phía trên frông nóng có thể còn lại một phần của hệ thống mây của frông lạnh. Nếu kiểu hấp lưu là lạnh thì ở phía sau phần trên của frông nóng là trời quang mây, nhưng ở phía dưới của frông lạnh có thể phát triển mây vũ tích (Cb) đã ở phần trước của khối khí lạnh, đẩy lui phần nêm lạnh hơn ở hậu phương. Như thế, giáng thủy từ mây trung tầng và mây vũ tầng (As-Ns), nếu như xảy ra, có thể được bắt đầu cho đến khi có sự rơi xuống của các giọt mưa rào, hay đồng thời với sự đi ngang qua của frông lạnh, hoặc là sau sự đi ngang qua của nó; các trận mưa này có thể rơi xuống từ cả hai phía của frông dưới, sự chuyển trạng thái từ mưa dầm sang mưa rào, nếu như có thể, diễn ra không ở đằng trước của frông dưới, mà ở gần trực tiếp với nó.
Các hệ thống tiến lại gần nhau của mây thuộc các frông nóng và lạnh về cơ bản là kiểu As-Ns. Kết quả của sự tiến lại gần là sự xuất hiện của hệ thống mây lớn Cs-As-Ns với bề dày lớn hơn cả ở phần trên của frông lạnh. Trong trường hợp frông hấp lưu trẻ thì hệ thống mây bắt đầu từ Ci và Cs, chuyển thành As rồi sau đó là Ns. Đôi khi ở phía sau Ns có thể quan sát thấy Cb, và sau nó lại là Ns. Sự trượt lên trên và yếu của khối khí hậu phương dọc theo bề mặt hấp lưu có thể dẫn tới sự hình thành dọc theo bề mặt này các kiểu mây như mây tầng (St) và mây tầng tích (Sc), nhưng không lên tới mức của các nhân băng. Từ các dạng mây này, trước frông nóng phía dưới sẽ xuất hiện mưa dầm. Trong trường hợp frông hấp lưu là nóng và già thì hệ thống mây là mây ti tầng (Cs) và mây trung tích (Ac), đôi khi có cả mây trung tầng (As); và có thể không có mưa.
Nhiều kiểu thời tiết có thể thấy dọc theo frông hấp lưu, với các cơn dông hay mưa rào trong mùa hè là có thể xảy ra, nhưng thông thường sự thổi qua của frông hấp lưu gắn liền với việc làm khô các khối khí. Các frông hấp lưu được chỉ ra trên các bản đồ thời tiết bằng đường màu tím tía với các hình bán nguyệt và các tam giác đặt xen kẽ, chỉ theo hướng chuyển động của chúng. Các frông hấp lưu thường được hình thành xung quanh các khu vực áp thấp đã hoàn thiện.
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ Djurić, D: "Weather Analysis". Prentice Hall, 1994. ISBN 0-13-501149-3.
Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]
- Xoáy tụ ôn đới
- Phân tích thời tiết bề mặt
- Frông thời tiết
- Khối khí
- Xoáy tụ
- Frông lạnh
- Frông nóng
- Frông Bắc cực
- Frông vùng cực
- Frông nhiệt đới

markdown:
# Frông hấp lưu
**Frông hấp lưu** là một loại [frông khí quyển](/w/index.php?title=Fr%C3%B4ng_kh%C3%AD_quy%E1%BB%83n&action=edit&redlink=1), gắn liền với phần đỉnh ấm ở phần có [cao độ](/wiki/Cao_%C4%91%E1%BB%99) thấp và trung của [tầng đối lưu](/wiki/T%E1%BA%A7ng_%C4%91%E1%BB%91i_l%C6%B0u), có thể gây ra các chuyển động lên trên ở quy mô lớn của [không khí](/wiki/Kh%C3%AD_quy%E1%BB%83n_Tr%C3%A1i_%C4%90%E1%BA%A5t) và sự hình thành của một dải mây và mưa kéo dài. Không hiếm khi, một frông hấp lưu xuất hiện do sự khép lại - quá trình đẩy không khí nóng lên phía trên vào trong xoáy tụ do [frông lạnh](/wiki/Fr%C3%B4ng_l%E1%BA%A1nh) đuổi kịp [frông nóng](/wiki/Fr%C3%B4ng_n%C3%B3ng) ở phía trước nó và trộn lẫn với nó (quá trình hấp lưu của xoáy tụ)
Một
**frông hấp lưu** được hình thành trong quá trình [sinh xoáy thuận](/w/index.php?title=Sinh_xo%C3%A1y_thu%E1%BA%ADn&action=edit&redlink=1) trong đó một [frông lạnh](/wiki/Fr%C3%B4ng_l%E1%BA%A1nh) vượt lên trên một [frông nóng](/wiki/Fr%C3%B4ng_n%C3%B3ng). Khi điều này xảy ra, khối khí nóng bị chia tách (hấp lưu) từ tâm xoáy tụ trên bề mặt [Trái Đất](/wiki/Tr%C3%A1i_%C4%90%E1%BA%A5t). Điểm mà tại đó các frông nóng, lạnh và frông hấp lưu gặp nhau (và do đó, vị trí gần nhất của khối khí nóng tới tâm của xoáy tụ) được gọi là *điểm hấp lưu* hay *điểm ba trạng thái* . Theo mức độ hấp lưu của xoáy tụ mà điểm hấp lưu bị di chuyển tới phần ngoại biên của xoáy tụ. [1]
## Các kiểu hấp lưu[
[sửa](/w/index.php?title=Fr%C3%B4ng_h%E1%BA%A5p_l%C6%B0u&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Fr%C3%B4ng_h%E1%BA%A5p_l%C6%B0u&action=edit§ion=1)]
Có hai kiểu hấp lưu là hấp lưu nóng và hấp lưu lạnh.
Trong kiểu hấp lưu lạnh, khối khí vượt lên trên frông nóng là lạnh hơn (phần màu hơi ánh lam-tím trong hình 1 ở bên phải) so với khối khí lạnh (phần màu hơi ánh lục-lơ trong hình bên) ở phía trước frông nóng (phần màu đỏ hồng) và cày xới ở phía dưới cả hai khối khí đó.
Trong kiểu hấp lưu nóng, khối khí lạnh (phần màu hơi ánh lục-lơ) vượt lên trên frông nóng (phần màu đỏ hồng) không lạnh bằng khối không khí lạnh (phần màu lam-tím) ở phía trước frông nóng và nó đè lên trên khối khí lạnh hơn này trong khi đẩy khối khí nóng lên trên. (xem hình 2 phía dưới)
Tại các
[vĩ độ](/wiki/V%C4%A9_%C4%91%E1%BB%99) thuộc vùng [ôn đới](/wiki/%C3%94n_%C4%91%E1%BB%9Bi), trong mùa hè chủ yếu là các frông hấp lưu lạnh, còn về [mùa đông](/wiki/M%C3%B9a_%C4%91%C3%B4ng) chủ yếu là các frông hấp lưu nóng.
Do chuyển động hạ xuống thấp của không khí lạnh vào sau lưng xoáy tụ, frông lạnh chuyển động nhanh hơn frông nóng và theo thời gian sẽ đuổi kịp nó. Trong giai đoạn làm đầy
[xoáy tụ](/w/index.php?title=Xo%C3%A1y_t%E1%BB%A5&action=edit&redlink=1) xuất hiện các frông phức tạp, gọi là frông hấp lưu, hình thành khi khép lại các frông khí quyển nóng và lạnh. Trong hệ thống của frông hấp lưu, ba khối khí tác động tương hỗ, trong đó khối khí nóng đã không còn tiếp giáp với bề mặt Trái Đất. Không khí nóng ở dạng phễu dần dần được đẩy lên trên, và vị trí của nó do không khí lạnh thay thế, tiến vào từ hai bên sườn. Mặt phẳng phân chia, xuất hiện trong quá trình khép lại các frông nóng và lạnh, gọi là mặt phẳng frông hấp lưu. Các khối khí khép lại trong quá trình hấp lưu thường có nhiệt độ khác nhau, một khối này có thể lạnh hơn một khối khác.
Trường khí áp của frông hấp lưu là một khe máng được thể hiện rõ với các đường đẳng áp hình chữ V. Phía trước frông hấp lưu trên bản đồ dự báo thời tiết có vùng với áp suất khí quyển giảm xuống, gắn liền với bề mặt frông nóng, ở phía sau frông hấp lưu là vùng với áp suất khí quyển tăng lên, gắn liền với bề mặt của frông lạnh.
## Hệ thống mây[
[sửa](/w/index.php?title=Fr%C3%B4ng_h%E1%BA%A5p_l%C6%B0u&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Fr%C3%B4ng_h%E1%BA%A5p_l%C6%B0u&action=edit§ion=2)]
Ở phần phía trước của frông hấp lưu người ta quan sát thấy các kiểu mây như
[mây ti](/wiki/M%C3%A2y_ti) (Ci), [mây ti tầng](/wiki/M%C3%A2y_ti_t%E1%BA%A7ng) (Cs), [mây trung tầng](/wiki/M%C3%A2y_trung_t%E1%BA%A7ng) (As), và trong trường hợp các frông hấp lưu hoạt tính thì cả [mây vũ tầng](/wiki/M%C3%A2y_v%C5%A9_t%E1%BA%A7ng) (Ns). Trong kiểu hấp lưu nóng, ở phía trên frông nóng có thể còn lại một phần của hệ thống mây của frông lạnh. Nếu kiểu hấp lưu là lạnh thì ở phía sau phần trên của frông nóng là trời quang mây, nhưng ở phía dưới của frông lạnh có thể phát triển [mây vũ tích](/wiki/M%C3%A2y_v%C5%A9_t%C3%ADch) (Cb) đã ở phần trước của khối khí lạnh, đẩy lui phần nêm lạnh hơn ở hậu phương. Như thế, [giáng thủy](/wiki/Gi%C3%A1ng_th%E1%BB%A7y) từ mây trung tầng và mây vũ tầng (As-Ns), nếu như xảy ra, có thể được bắt đầu cho đến khi có sự rơi xuống của các giọt mưa rào, hay đồng thời với sự đi ngang qua của frông lạnh, hoặc là sau sự đi ngang qua của nó; các trận mưa này có thể rơi xuống từ cả hai phía của frông dưới, sự chuyển trạng thái từ mưa dầm sang mưa rào, nếu như có thể, diễn ra không ở đằng trước của frông dưới, mà ở gần trực tiếp với nó.
Các hệ thống tiến lại gần nhau của mây thuộc các frông nóng và lạnh về cơ bản là kiểu As-Ns. Kết quả của sự tiến lại gần là sự xuất hiện của hệ thống mây lớn Cs-As-Ns với bề dày lớn hơn cả ở phần trên của frông lạnh. Trong trường hợp frông hấp lưu trẻ thì hệ thống mây bắt đầu từ Ci và Cs, chuyển thành As rồi sau đó là Ns. Đôi khi ở phía sau Ns có thể quan sát thấy Cb, và sau nó lại là Ns. Sự trượt lên trên và yếu của khối khí hậu phương dọc theo bề mặt hấp lưu có thể dẫn tới sự hình thành dọc theo bề mặt này các kiểu mây như
[mây tầng](/wiki/M%C3%A2y_t%E1%BA%A7ng) (St) và [mây tầng tích](/wiki/M%C3%A2y_t%E1%BA%A7ng_t%C3%ADch) (Sc), nhưng không lên tới mức của các nhân băng. Từ các dạng mây này, trước frông nóng phía dưới sẽ xuất hiện mưa dầm. Trong trường hợp frông hấp lưu là nóng và già thì hệ thống mây là mây ti tầng (Cs) và [mây trung tích](/wiki/M%C3%A2y_trung_t%C3%ADch) (Ac), đôi khi có cả mây trung tầng (As); và có thể không có mưa.
Nhiều kiểu
[thời tiết](/wiki/Th%E1%BB%9Di_ti%E1%BA%BFt) có thể thấy dọc theo frông hấp lưu, với các cơn [dông](/wiki/Gi%C3%B4ng) hay [mưa rào](/w/index.php?title=M%C6%B0a_r%C3%A0o&action=edit&redlink=1) trong [mùa hè](/wiki/M%C3%B9a_h%E1%BA%A1) là có thể xảy ra, nhưng thông thường sự thổi qua của frông hấp lưu gắn liền với việc làm khô các khối khí. Các frông hấp lưu được chỉ ra trên các bản đồ thời tiết bằng đường màu tím tía với các hình bán nguyệt và các tam giác đặt xen kẽ, chỉ theo hướng chuyển động của chúng. Các frông hấp lưu thường được hình thành xung quanh các [khu vực áp thấp](/w/index.php?title=Khu_v%E1%BB%B1c_%C3%A1p_th%E1%BA%A5p&action=edit&redlink=1) đã hoàn thiện.
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Fr%C3%B4ng_h%E1%BA%A5p_l%C6%B0u&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Fr%C3%B4ng_h%E1%BA%A5p_l%C6%B0u&action=edit§ion=3)] **Djurić, D: "Weather Analysis". Prentice Hall, 1994.** [^](#cite_ref-1) [ISBN 0-13-501149-3](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0135011493).
## Xem thêm[
[sửa](/w/index.php?title=Fr%C3%B4ng_h%E1%BA%A5p_l%C6%B0u&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Fr%C3%B4ng_h%E1%BA%A5p_l%C6%B0u&action=edit§ion=4)] [Xoáy tụ ôn đới](/w/index.php?title=Xo%C3%A1y_t%E1%BB%A5_%C3%B4n_%C4%91%E1%BB%9Bi&action=edit&redlink=1) [Phân tích thời tiết bề mặt](/w/index.php?title=Ph%C3%A2n_t%C3%ADch_th%E1%BB%9Di_ti%E1%BA%BFt_b%E1%BB%81_m%E1%BA%B7t&action=edit&redlink=1) [Frông thời tiết](/w/index.php?title=Fr%C3%B4ng_th%E1%BB%9Di_ti%E1%BA%BFt&action=edit&redlink=1) [Khối khí](/w/index.php?title=Kh%E1%BB%91i_kh%C3%AD&action=edit&redlink=1) [Xoáy tụ](/w/index.php?title=Xo%C3%A1y_t%E1%BB%A5&action=edit&redlink=1) [Frông lạnh](/wiki/Fr%C3%B4ng_l%E1%BA%A1nh) [Frông nóng](/wiki/Fr%C3%B4ng_n%C3%B3ng) [Frông Bắc cực](/w/index.php?title=Fr%C3%B4ng_B%E1%BA%AFc_c%E1%BB%B1c&action=edit&redlink=1) [Frông vùng cực](/wiki/Fr%C3%B4ng_v%C3%B9ng_c%E1%BB%B1c) [Frông nhiệt đới](/w/index.php?title=Fr%C3%B4ng_nhi%E1%BB%87t_%C4%91%E1%BB%9Bi&action=edit&redlink=1)

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

Content-Type: text/html; charset=UTF-8

Connection: close

X-Content-Type-Options: nosniff

Content-language: vi

X-UA-Compatible: IE=Edge

Vary: Accept-Encoding,Cookie

Content-Encoding: gzip

Via: 1.1 varnish, 1.1 varnish

Accept-Ranges: bytes

X-Cache: cp1066 hit (1), cp1066 frontend miss (0)

Cache-Control: private, s-maxage=0, max-age=0, must-revalidate

Set-Cookie: WMF-Last-Access=01-Jul-2015;Path=/;HttpOnly;Expires=Sun, 02 Aug 2015 12:00:00 GMT


text:
Hồ Tanganyika
Hồ Tanganyika là một hồ lớn ở châu Phi (3° 20' tới 8° 48' Nam và từ 29° 5' tới 31° 15' Đông). Hồ này được coi là hồ nước ngọt lớn thứ hai thế giới và là hồ sâu thứ hai, sau Hồ Baikal ở Siberia.[2] Hồ này nằm trong lãnh thổ 4 nước – Burundi, Cộng hòa Dân chủ Congo, Tanzania và Zambia, trong đó Cộng hòa Dân chủ Congo (45%) và Tanzania (41%) là 2 nước làm chủ phần lớn hồ. Nước từ hồ chảy vào hệ thống sông Congo rồi cuối cùng vào Đại Tây Dương.
Mục lục
Địa lý[sửa | sửa mã nguồn]
Hồ nằm tại điểm tách giãn phía tây (West Rift) của Thung lũng tách giãn Lớn hình thành bởi khe tách giãn kiến tạo Đông Phi (tectonic East African Rift), và giới hạn bởi các vách lớn của thung lũng. Đây là hồ tách giãn lớn nhất ở châu Phi và là hồ có diện tích lớn thứ nhì ở châu lục, đồng thời cũng là hồ sâu nhất châu Phi và chứa lượng nước ngọt nhiều nhất. Nó trải dài 673 km theo hướng bắc-nam và rộng trung bình khoảng 50 km. Hồ có diện tích 32.900 km², với đường bờ dài 1.828 km và độ sâu trung bình 570 mét (1.870 ft). Độ sâu tối đa của hồ là 1,470 mét (4,82 ft) (ở lưu vực phía bắc). Hồ có dung tích ước lượng 18.900 km³ (4.500 dặm khối).[3] Nhiệt độ trung bình ở mặt hồ là 25 °C và độ pH trung bình 8.4. Thêm vào đó, ở độ sâu 500 m dưới nước có một lớp trầm tích khoảng 4.500 m trên nền đá.
Độ sâu lớn và vị trí ở vùng nhiệt đới của hồ có tác dụng ngăn ngừa việc luân chuyển các khối nước ở các độ sâu thấp hơn của hồ, các khối nước này được gọi là nước chôn vùi (fossil water)[4] và thiếu oxy. Khu vực dẫn nước vào hồ rộng 231.000 km², với 2 sông chính cùng nhiều sông nhỏ và các dòng suối chảy vào hồ (do các núi dốc giữ cho khu vực thoát nước hẹp), và một sông chính thoát nước đi - sông Lualaba - chảy vào hệ thống thoát nước sông Congo.
Các sông chính chảy vào hồ gồm sông Ruzizi chảy vào phía bắc hồ từ Hồ Kivu, và sông Malagarasi, sông lớn thứ nhì của Tanzania, chảy vào phía đông của hồ.
Sinh vật học[sửa | sửa mã nguồn]
Trong hồ có ít nhất 250 loại cá cichlid và 150 loại cá không thuộc loại cá cichlid, phần lớn sống dọc theo bờ hồ, trong vùng nước sâu khoảng 600 foot (180 m). Do đó, hồ Tanganyika là một nguồn sinh vật quan trọng để nghiên cứu sự hình thành loài trong quá trình tiến hóa.[2][5] Tuy nhiên, lượng lớn cá sống ở khu vực giữa hồ và gồm 6 loài chính: 2 loài cá "Tanganyika sardine" và 4 loài cá lates ăn thịt động vật (có quan hệ, nhưng không giống cá pecca sông Nile, đã tàn phá cá cichlid của hồ). Đại đa số (98%) các loài cá cichlid của hồ là loài đặc hữu (đặc sản địa phương) và nhiều loài, như cá từ loại Tropheus màu sáng, được giới nuôi cá trong hồ kiếng đánh giá cao. Trong hồ cũng có nhiều loài không xương sống, nhất là các động vật thân mềm, cua, tôm, bộ động vật chân kiếm, sứa, đỉa vv...
Công nghiệp đánh bắt cá[sửa | sửa mã nguồn]
Ước lượng khoảng 25–40% protein trong thức ăn thường ngày của khoảng 1 triệu dân sống chung quanh hồ là từ cá trong hồ.[6] Hiện nay khoảng 100.000 dân sống bằng nghề chài lưới từ khoảng 800 nơi. Hồ cũng là nơi quan trọng sống còn cho khoảng 10 triệu dân sống ở lưu vực hồ.[liên kết hỏng]
Cá hồ Tanganyika được xuất cảng qua vùng Đông Phi. Việc buôn bán cá bắt đầu từ giữa thập niên 1950. Năm 1995 lượng cá đánh bắt là khoảng 180.000 tấn. Tuy nhiên kỹ nghệ đánh bắt cá – phát triển mạnh từ thập niên 1980 – sau này đã suy sụp.
Vận tải[sửa | sửa mã nguồn]
Có 2 tàu phà chở hàng và người dọc bờ phía đông của hồ - tàu phà MV Liemba giữa Kigoma và Mpulungu, và tàu phà MV Mwongozo, chạy giữa Kigoma và Bujumbura.
- Thành phố cảng Kigoma là điểm đầu của tuyến xe lửa từ Dar es Salaam ở Tanzania.
- Thành phố cảng Kalemie là điểm đầu của mạng lưới đường xe lửa của Cộng hòa Dân chủ Congo.
- Thành phố cảng Mpulungu là điểm đầu được đề nghị của tuyến đường xe lửa của Zambia.[7]
Lịch sử[sửa | sửa mã nguồn]
Các người phương Tây đầu tiên tìm ra hồ là các nhà thám hiểm người Anh Richard Burton và John Speke, năm 1858. Họ phát hiện ra hồ khi đi tìm đầu nguồn sông Nile. Speke tiếp tục dò tìm và tìm thấy nguồn thực: Hồ Victoria.
Thế chiến thứ nhất[sửa | sửa mã nguồn]
Hồ này là chiến trường của 2 trận đánh nổi tiếng trong Thế chiến thứ nhất.
Với sự giúp đỡ của Graf von Götzen (đặt tên theo bá tước Gustav Adolf Graf von Götzen), thống đốc cũ của vùng Đông Phi thuộc Đức, người Đức đã hoàn toàn kiểm soát hồ trong giai đoạn đầu của cuộc chiến. Tàu thủy được dùng làm cả phà chở người và hàng hóa qua hồ và cũng dùng làm căn cứ để tung ra các cuộc tấn công bất ngờ vào các đội quân Đồng Minh.[8]
Vì thế buộc các lực lượng Đồng Minh phải chiếm quyền kiểm soát hồ. Dưới quyền chỉ huy của Geoffrey Spicer-Simson, Hải quân Hoàng gia Anh đã hoàn thành nhiệm vụ đem 2 thuyền máy võ trang Mimi và Toutou từ Anh sang hồ bằng xe lửa, đường bộ và đường sông tới thành phố Kalemie trên bờ phía tây của hồ Tanganyika. Hai thuyền này đã chờ tới tháng 12 năm 1915, và làm một cuộc tấn công bất ngờ vào quân Đức bằng việc bắt giữ tàu chiến nhỏ Kingani. Tàu chiến khác của Đức Hedwig, bị đánh chìm trong tháng 2 năm 1916, chỉ còn lại tàu Götzen là tàu duy nhất của Đức dùng kiểm soát hồ.[8]
Do củng cố được vị trí ở hồ, quân Đồng Minh tiến về Kigoma bằng đường bộ, và người Bỉ thiết lập một căn cứ không quân trên bờ phía tây của hồ tại thành phố Albertville. Từ căn cứ này, họ đã làm cuộc ném bom các vị trí của quân Đức ở Kigoma và khu vực chung quanh trong tháng 6 năm 1916. Không rõ tàu chiến Götzen có bị trúng bom không (người Bỉ nói có, người Đức phủ nhận), nhưng khí thế của Đức bị suy giảm và cuối cùng tàu đó bị tháo gỡ hết súng để dùng cho nơi khác.[8]
Giai đoạn này, cuộc chiến trên hồ tới lúc bế tắc: cả 2 phe đều không tấn công. Tuy nhiên, cuộc chiến trên bộ diễn tiến mạnh, có lợi cho quân Đồng Minh. Họ đã cắt đứt giao thông trên tuyến đường xe lửa trong tháng 7 năm 1916 và cô lập hoàn toàn Kigoma, khiến cho chỉ huy trưởng quân Đức Gustav Zimmer phải bỏ thành phố, rút về phía nam. Để tránh cho tàu chiến rơi vào tay quân Đồng Minh, Zimmer đã đánh đắm tàu này ngày 26.7.1916. Tàu này sau đó được vớt lên, sửa chữa và đặt tên lại là MV Liemba dùng làm tàu phà vận tải.[8]
Che Guevara[sửa | sửa mã nguồn]
Năm 1965 nhà cách mạng người Argentina Che Guevara đã sử dụng khu bờ phía tây của hồ này làm trại huấn luyện cho lực lượng du kích ở Congo. Từ trại này, Che và lực lượng của ông ta đã tìm cách lật đổ chính phủ, nhưng rút cuộc phải rút lui, sau gần một năm, vì Cơ quan An ninh Quốc gia Hoa Kỳ (NSA) đã giám sát ông ta suốt thời gian đó và giúp lực lượng chính phủ trong việc phục kích quân du kích của ông ta.
Lịch sử hiện đại[sửa | sửa mã nguồn]
Năm 1992 hồ Tanganyika được đưa vào loạt phim tài liệu Pole to Pole (8 tập). Nhà làm phim tài liệu Michael Palin của đài BBC đứng trên tàu MV Liemba chạy qua hồ.
Từ năm 2004, hồ này là tâm điểm của nhiều sáng kiến về nước và thiên nhiên do Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế IUCN khởi xướng. Dự án đặt ra trong 5 năm với phí tổn 27 triệu dollar, nhằm giám sát tài nguyên và tình trạng của hồ, đặt ra các tiêu chuẩn chung cho mức trầm tích, sự ô nhiễm có thể chấp nhận và chất lượng nước nói chung và thiết lập cơ quan quản lý lưu vực hồ.[cần dẫn nguồn]
Hồ này được xác định là nơi người ta đã nhìn thấy cá sấu ăn thịt người Gustave xuất hiện. Gustave đã giết nhiều người trong nhiều năm và các nhà khoa học quan tâm nghiên cứu nó để hiểu rõ tập tính của nó.[9]
Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]
- Tim Butcher: Blood River - A Journey To Africa's Broken Heart, 2007. ISBN 0-7011-7981-3
- Le lac Tanganyika, sa faune, et la pêche au Burundi. Marie José EVERT. Louvain, 1970 - Bujumbura, 1973 - Bujumbura, 1980.
- Fish Communities in lake Tanganyika. Hiroya Kawanabe, Michio Hori, Makoto Nagoshi. Kyoto University Press.
- Exploration hydrobiologique du lac Tanganyika (1946 - 1947). Résultats scientifiques, VOL. I extrait.
- Le milieu géographique et géophysique. André Capart (Bruxelles). Bruxelles 1952.
- Exploration hydrobiologique du lac Tanganika (1946-1947) Vol. III, fasc. 5 B. / poissons cichlidae. M. Poll. Institut royal des sciences naturelles de Belgique / Bruxelles 1956.
- Lake Tanganyika and its Life. Edited by G. W. Coulter with contributions from J-J. Tiercellin, A. Mondegeur, R. E. Hecky & R. H. Spigel. Natural History Museum Publication. Oxford University Press. London Oxford & New York.
- Catalogue des poissons d'eau douce d'Afrique. CLOFFA - I- II - III - IV. Coordinateurs: J. Daget. J. P. Gosse & D.F.E. Thys van den Audenaerde.
(ORSTOM Paris - MRAC Tervuren 1984) vol.I— (ISNB Bruxelles - MRAC Tervuren - ORSTOM Paris 1986) vol.II — (ISNB Bruxelles - MRAC Tervuren - ORSTOM Paris 1986) vol. III— (ISNB Bruxelles - MRAC Tervuren - ORSTOM Paris 1991) vol.IV.
- Ecological and limnogical study on lake on lake Tanganyika and its adjacent regions ii. Edited by Hiroya KAWANABE. Report of the work supported by Grant-in-aid for overseas Scientifique survey of the ministry of Education, Science and Culture of Japan, during 1981 and 1982. (tháng 3 năm 1983).
- Le grand livre des cichlidés. Ad Konings. Cichlid Press, 1994.
- Les secrets du Tanganyika. Cichlid Press, 1992.
- Les Cichlides du Tanganyika dans leur milieu naturel. Cichlid Press, 1998. Adaptation française: Jean Marie Londiveau.
Tham khảo & chú thích[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ Lỗi chú thích: Thẻ
<ref>sai; không có nội dung trong thẻ ref có tên
asdf
- ^ a ă “~ZAMBIA~”. www.zambiatourism.com. Truy cập ngày 14 tháng 3 năm 2008.
- ^ “Data Summary: Lake Tanganyika”. www.ilec.or.jp. Truy cập ngày 14 tháng 3 năm 2008.
- ^ thuật ngữ chỉ nước chứa trong các tầng đất ngầm từ hàng nhiều trăm ngàn năm, thậm chí hàng triệu năm và không tái tạo
- ^ Kornfield, Ivy & Smith, Peter A. African Cichlid Fishes: Model Systems for Evolutionary Biology, Annual Review of Ecology and Systematics, Vol. 31: 163-196, Nov. 2000
- ^ “Global Warming is Killing Off Tropical Lake Fish - Study of Lake Tanganyika”. www.mongabay.com. Truy cập ngày 14 tháng 3 năm 2008.
- ^ “Railways Africa - EXTENDING BEYOND CHIPATA”. railwaysafrica.com. Truy cập ngày 14 tháng 3 năm 2008.
- ^ a ă â b Giles Foden: Mimi and Toutou Go Forth — The Bizarre Battle for Lake Tanganyika, Penguin, 2004.
- ^ National Geographic:"Gustave the killer crocodile"
Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]
- Food and Agriculture Organization of the United Nations
- Destination Tanganyika., site sur la faune et la flore endémique du lac.
- Localisation satellite du lac sur WikiMapia
- Projet de recherche FAO/FINNIDA au lac Tanganyika
- Tanganyika cichlids, Le lac Tanganyika dans tous les azimuts...
- Tanganydro (expédition '96)
- Projet sur la Biodiversité du Lac Tanganyika
- Cartographie précise du lac Tanganyika
- Cartographie du lac Tanganyika et localisation des différentes espèces de Cichlidés

markdown:
# Hồ Tanganyika
|Hồ Tanganyika|
|
|![]()
[6°30′N 29°30′Đ / 6,5°N 29,5°Đ](//tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=H%E1%BB%93_Tanganyika¶ms=6_30_S_29_30_E_type:waterbody) [Tọa độ](/wiki/H%E1%BB%87_t%E1%BB%8Da_%C4%91%E1%BB%99_%C4%91%E1%BB%8Ba_l%C3%BD): [6°30′N 29°30′Đ / 6,5°N 29,5°Đ](//tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=H%E1%BB%93_Tanganyika¶ms=6_30_S_29_30_E_type:waterbody) [Rift Valley Lake](/w/index.php?title=Rift_Valley_Lake&action=edit&redlink=1) [Sông Ruzizi](/w/index.php?title=S%C3%B4ng_Ruzizi&action=edit&redlink=1) [Sông Malagarasi](/w/index.php?title=S%C3%B4ng_Malagarasi&action=edit&redlink=1) [Sông Kalambo](/w/index.php?title=S%C3%B4ng_Kalambo&action=edit&redlink=1) [Sông Lualaba](/wiki/Lualaba) 2 [Burundi](/wiki/Burundi) [Cộng hoà Dân chủ Congo](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_Congo) [Tanzania](/wiki/Tanzania) [Zambia](/wiki/Zambia) 2 3 [[1]](#cite_note-asdf-1) [Kigoma](/wiki/Kigoma), Tanzania [Kalemie](/w/index.php?title=Kalemie&action=edit&redlink=1), Cộng hòa Dân chủ Congo **Hồ Tanganyika** là một hồ lớn ở [châu Phi](/wiki/Ch%C3%A2u_Phi) (3° 20' tới 8° 48' Nam và từ 29° 5' tới 31° 15' Đông). Hồ này được coi là hồ nước ngọt lớn thứ hai thế giới và là hồ sâu thứ hai, sau [Hồ Baikal](/wiki/H%E1%BB%93_Baikal) ở [Siberia](/wiki/Xibia). Hồ này nằm trong lãnh thổ 4 nước – [2] [Burundi](/wiki/Burundi), [Cộng hòa Dân chủ Congo](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_Congo), [Tanzania](/wiki/Tanzania)và [Zambia](/wiki/Zambia), trong đó Cộng hòa Dân chủ Congo (45%) và Tanzania (41%) là 2 nước làm chủ phần lớn hồ. Nước từ hồ chảy vào hệ thống [sông Congo](/wiki/S%C3%B4ng_Congo)rồi cuối cùng vào [Đại Tây Dương](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_T%C3%A2y_D%C6%B0%C6%A1ng).
## Mục lục
## Địa lý[
[sửa](/w/index.php?title=H%E1%BB%93_Tanganyika&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=H%E1%BB%93_Tanganyika&action=edit§ion=1)]
Hồ nằm tại điểm tách giãn phía tây (
*West Rift*) của [Thung lũng tách giãn Lớn](/wiki/Thung_l%C5%A9ng_t%C3%A1ch_gi%C3%A3n_L%E1%BB%9Bn) hình thành bởi [khe tách giãn kiến tạo Đông Phi](/wiki/%C4%90%E1%BB%9Bi_t%C3%A1ch_gi%C3%A3n_%C4%90%C3%B4ng_Phi) ( *tectonic East African Rift*), và giới hạn bởi các vách lớn của thung lũng. Đây là hồ tách giãn lớn nhất ở châu Phi và là hồ có diện tích lớn thứ nhì ở châu lục, đồng thời cũng là hồ sâu nhất châu Phi và chứa lượng nước ngọt nhiều nhất. Nó trải dài 673 km theo hướng bắc-nam và rộng trung bình khoảng 50 km. Hồ có diện tích 32.900 km², với đường bờ dài 1.828 km và độ sâu trung bình 570 mét (1.870 ft). Độ sâu tối đa của hồ là 1,470 mét (4,82 ft) (ở lưu vực phía bắc). Hồ có dung tích ước lượng 18.900 km³ (4.500 dặm khối). Nhiệt độ trung bình ở mặt hồ là 25 °C và độ [3] [pH](/wiki/PH)trung bình 8.4. Thêm vào đó, ở độ sâu 500 m dưới nước có một lớp trầm tích khoảng 4.500 m trên nền đá.
Độ sâu lớn và vị trí ở vùng nhiệt đới của hồ có tác dụng ngăn ngừa việc luân chuyển các khối nước ở các độ sâu thấp hơn của hồ, các khối nước này được gọi là
[nước chôn vùi](/wiki/N%C6%B0%E1%BB%9Bc_ch%C3%B4n_v%C3%B9i) ( *fossil water*) và thiếu oxy. Khu vực dẫn nước vào hồ rộng 231.000 km², với 2 sông chính cùng nhiều sông nhỏ và các dòng suối chảy vào hồ (do các núi dốc giữ cho khu vực thoát nước hẹp), và một sông chính thoát nước đi - [4] [sông Lualaba](/wiki/Lualaba)- chảy vào hệ thống thoát nước [sông Congo](/wiki/S%C3%B4ng_Congo).
Các sông chính chảy vào hồ gồm
[sông Ruzizi](/w/index.php?title=S%C3%B4ng_Ruzizi&action=edit&redlink=1) chảy vào phía bắc hồ từ [Hồ Kivu](/wiki/H%E1%BB%93_Kivu), và [sông Malagarasi](/w/index.php?title=S%C3%B4ng_Malagarasi&action=edit&redlink=1), sông lớn thứ nhì của Tanzania, chảy vào phía đông của hồ.
## Sinh vật học[
[sửa](/w/index.php?title=H%E1%BB%93_Tanganyika&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=H%E1%BB%93_Tanganyika&action=edit§ion=2)]
Trong hồ có ít nhất 250 loại cá
[cichlid](/w/index.php?title=Cichlid&action=edit&redlink=1) và 150 loại cá không thuộc loại cá cichlid, phần lớn sống dọc theo bờ hồ, trong vùng nước sâu khoảng 600 foot (180 m). Do đó, hồ Tanganyika là một nguồn sinh vật quan trọng để nghiên cứu sự hình thành loài trong quá trình tiến hóa. [[2]](#cite_note-zambiatour-2) Tuy nhiên, lượng lớn cá sống ở khu vực giữa hồ và gồm 6 loài chính: 2 loài cá " [5] [Tanganyika sardine](/w/index.php?title=Tanganyika_sardine&action=edit&redlink=1)" và 4 loài cá *lates*ăn thịt động vật (có quan hệ, nhưng không giống cá pecca sông [Nile](/wiki/S%C3%B4ng_Nin), đã tàn phá cá cichlid của hồ). Đại đa số (98%) các loài cá cichlid của hồ là loài đặc hữu (đặc sản địa phương) và nhiều loài, như cá từ loại [Tropheus](/wiki/Tropheus)màu sáng, được giới nuôi cá trong hồ kiếng đánh giá cao. Trong hồ cũng có nhiều loài không xương sống, nhất là các động vật thân mềm, cua, tôm, [bộ động vật chân kiếm](/w/index.php?title=B%E1%BB%99_%C4%91%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_ch%C3%A2n_ki%E1%BA%BFm&action=edit&redlink=1), sứa, đỉa vv...
## Công nghiệp đánh bắt cá[
[sửa](/w/index.php?title=H%E1%BB%93_Tanganyika&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=H%E1%BB%93_Tanganyika&action=edit§ion=3)]
Ước lượng khoảng 25–40% protein trong thức ăn thường ngày của khoảng 1 triệu dân sống chung quanh hồ là từ cá trong hồ.
Hiện nay khoảng 100.000 dân sống bằng nghề chài lưới từ khoảng 800 nơi. Hồ cũng là nơi quan trọng sống còn cho khoảng 10 triệu dân sống ở lưu vực hồ. [6]
Cá hồ Tanganyika được xuất cảng qua vùng
[Đông Phi](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_Phi). Việc buôn bán cá bắt đầu từ giữa thập niên 1950. Năm 1995 lượng cá đánh bắt là khoảng 180.000 tấn. Tuy nhiên kỹ nghệ đánh bắt cá – phát triển mạnh từ thập niên 1980 – sau này đã suy sụp.
## Vận tải[
[sửa](/w/index.php?title=H%E1%BB%93_Tanganyika&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=H%E1%BB%93_Tanganyika&action=edit§ion=4)]
Có 2 tàu phà chở hàng và người dọc bờ phía đông của hồ - tàu phà
[MV Liemba](/w/index.php?title=MV_Liemba&action=edit&redlink=1) giữa Kigoma và Mpulungu, và tàu phà [MV](/w/index.php?title=MV_Mwongozo&action=edit&redlink=1), chạy giữa Kigoma và Bujumbura. *Mwongozo*
- Thành phố cảng
[Kigoma](/wiki/Kigoma)là điểm đầu của tuyến xe lửa từ [Dar es Salaam](/wiki/Dar_es_Salaam)ở [Tanzania](/wiki/Tanzania).
- Thành phố cảng
[Kalemie](/w/index.php?title=Kalemie&action=edit&redlink=1)là điểm đầu của mạng lưới đường xe lửa của Cộng hòa Dân chủ Congo.
- Thành phố cảng
[Mpulungu](/w/index.php?title=Mpulungu&action=edit&redlink=1)là điểm đầu được đề nghị của tuyến đường xe lửa của [Zambia](/wiki/Zambia). [[7]](#cite_note-7)
## Lịch sử[
[sửa](/w/index.php?title=H%E1%BB%93_Tanganyika&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=H%E1%BB%93_Tanganyika&action=edit§ion=5)]
Các người phương Tây đầu tiên tìm ra hồ là các nhà thám hiểm người
[Anh](/wiki/Anh) [Richard Burton](/w/index.php?title=Richard_Francis_Burton&action=edit&redlink=1) và [John Speke](/w/index.php?title=John_Speke&action=edit&redlink=1), năm 1858. Họ phát hiện ra hồ khi đi tìm đầu nguồn [sông Nile](/wiki/S%C3%B4ng_Nin). Speke tiếp tục dò tìm và tìm thấy nguồn thực: [Hồ Victoria](/wiki/H%E1%BB%93_Victoria).
### Thế chiến thứ nhất[
[sửa](/w/index.php?title=H%E1%BB%93_Tanganyika&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=H%E1%BB%93_Tanganyika&action=edit§ion=6)]
Hồ này là chiến trường của 2 trận đánh nổi tiếng trong
[Thế chiến thứ nhất](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_nh%E1%BA%A5t).
Với sự giúp đỡ của
*Graf von Götzen* (đặt tên theo bá tước [Gustav Adolf Graf von Götzen](/w/index.php?title=Gustav_Adolf_von_G%C3%B6tzen&action=edit&redlink=1)), thống đốc cũ của vùng [Đông Phi thuộc Đức](/w/index.php?title=%C4%90%C3%B4ng_Phi_thu%E1%BB%99c_%C4%90%E1%BB%A9c&action=edit&redlink=1), người [Đức](/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c) đã hoàn toàn kiểm soát hồ trong giai đoạn đầu của cuộc chiến. Tàu thủy được dùng làm cả phà chở người và hàng hóa qua hồ và cũng dùng làm căn cứ để tung ra các cuộc tấn công bất ngờ vào các đội quân Đồng Minh. [[8]](#cite_note-Foden-8)
Vì thế buộc các lực lượng Đồng Minh phải chiếm quyền kiểm soát hồ. Dưới quyền chỉ huy của
[Geoffrey Spicer-Simson](/w/index.php?title=Geoffrey_Spicer-Simson&action=edit&redlink=1), [Hải quân Hoàng gia Anh](/wiki/H%E1%BA%A3i_qu%C3%A2n_Ho%C3%A0ng_gia_Anh) đã hoàn thành nhiệm vụ đem 2 thuyền máy võ trang * từ Mimi và Toutou* [Anh](/wiki/Anh)sang hồ bằng xe lửa, đường bộ và đường sông tới thành phố [Kalemie](/w/index.php?title=Kalemie&action=edit&redlink=1)trên bờ phía tây của hồ Tanganyika. Hai thuyền này đã chờ tới tháng 12 năm 1915, và làm một cuộc tấn công bất ngờ vào quân Đức bằng việc bắt giữ tàu chiến nhỏ *. Tàu chiến khác của Đức* [Kingani](/w/index.php?title=Kingani&action=edit&redlink=1) *, bị đánh chìm trong tháng 2 năm 1916, chỉ còn lại tàu* [Hedwig](/w/index.php?title=Hedwig_(ship)&action=edit&redlink=1) *Götzen*là tàu duy nhất của Đức dùng kiểm soát hồ. [[8]](#cite_note-Foden-8)
Do củng cố được vị trí ở hồ, quân Đồng Minh tiến về Kigoma bằng đường bộ, và người
[Bỉ](/wiki/B%E1%BB%89) thiết lập một căn cứ không quân trên bờ phía tây của hồ tại thành phố [Albertville](/w/index.php?title=Kalemie&action=edit&redlink=1). Từ căn cứ này, họ đã làm cuộc ném bom các vị trí của quân Đức ở Kigoma và khu vực chung quanh trong tháng 6 năm 1916. Không rõ tàu chiến *Götzen* có bị trúng bom không (người Bỉ nói có, người Đức phủ nhận), nhưng khí thế của Đức bị suy giảm và cuối cùng tàu đó bị tháo gỡ hết súng để dùng cho nơi khác. [[8]](#cite_note-Foden-8)
Giai đoạn này, cuộc chiến trên hồ tới lúc bế tắc: cả 2 phe đều không tấn công. Tuy nhiên, cuộc chiến trên bộ diễn tiến mạnh, có lợi cho quân Đồng Minh. Họ đã cắt đứt giao thông trên tuyến đường xe lửa trong tháng 7 năm 1916 và cô lập hoàn toàn Kigoma, khiến cho chỉ huy trưởng quân Đức
[Gustav Zimmer](/w/index.php?title=Gustav_Zimmer&action=edit&redlink=1) phải bỏ thành phố, rút về phía nam. Để tránh cho tàu chiến rơi vào tay quân Đồng Minh, Zimmer đã đánh đắm tàu này ngày 26.7.1916. Tàu này sau đó được vớt lên, sửa chữa và đặt tên lại là [MV Liemba](/w/index.php?title=MV_Liemba&action=edit&redlink=1) dùng làm tàu phà vận tải. [[8]](#cite_note-Foden-8)
### Che Guevara[
[sửa](/w/index.php?title=H%E1%BB%93_Tanganyika&veaction=edit&vesection=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=H%E1%BB%93_Tanganyika&action=edit§ion=7)]
Năm 1965 nhà cách mạng người
[Argentina](/wiki/Argentina) [Che Guevara](/wiki/Che_Guevara) đã sử dụng khu bờ phía tây của hồ này làm trại huấn luyện cho lực lượng du kích ở [Congo](/wiki/Congo). Từ trại này, Che và lực lượng của ông ta đã tìm cách lật đổ chính phủ, nhưng rút cuộc phải rút lui, sau gần một năm, vì [Cơ quan An ninh Quốc gia Hoa Kỳ](/wiki/C%C6%A1_quan_An_ninh_Qu%E1%BB%91c_gia_Hoa_K%E1%BB%B3) (NSA) đã giám sát ông ta suốt thời gian đó và giúp lực lượng chính phủ trong việc phục kích quân du kích của ông ta.
### Lịch sử hiện đại[
[sửa](/w/index.php?title=H%E1%BB%93_Tanganyika&veaction=edit&vesection=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=H%E1%BB%93_Tanganyika&action=edit§ion=8)]
Năm 1992 hồ Tanganyika được đưa vào loạt phim tài liệu
* (8 tập). Nhà làm phim tài liệu Pole to Pole* [Michael Palin](/w/index.php?title=Michael_Palin&action=edit&redlink=1)của đài [BBC](/wiki/BBC)đứng trên tàu [MV](/w/index.php?title=MV_Liemba&action=edit&redlink=1)chạy qua hồ. *Liemba*
Từ năm 2004, hồ này là tâm điểm của nhiều sáng kiến về nước và thiên nhiên do
[Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế IUCN](/wiki/Li%C3%AAn_minh_B%E1%BA%A3o_t%E1%BB%93n_Thi%C3%AAn_nhi%C3%AAn_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF) khởi xướng. Dự án đặt ra trong 5 năm với phí tổn 27 triệu [dollar](/wiki/%C4%90%C3%B4_la), nhằm giám sát tài nguyên và tình trạng của hồ, đặt ra các tiêu chuẩn chung cho mức trầm tích, sự ô nhiễm có thể chấp nhận và chất lượng nước nói chung và thiết lập cơ quan quản lý lưu vực hồ. [ [cần dẫn nguồn](/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c)]
Hồ này được xác định là nơi người ta đã nhìn thấy cá sấu ăn thịt người
[Gustave](/w/index.php?title=Gustave_(crocodile)&action=edit&redlink=1) xuất hiện. Gustave đã giết nhiều người trong nhiều năm và các nhà khoa học quan tâm nghiên cứu nó để hiểu rõ tập tính của nó. [[9]](#cite_note-9)
## Xem thêm[
[sửa](/w/index.php?title=H%E1%BB%93_Tanganyika&veaction=edit&vesection=9) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=H%E1%BB%93_Tanganyika&action=edit§ion=9)] [Tim Butcher](/w/index.php?title=Tim_Butcher&action=edit&redlink=1): *Blood River - A Journey To Africa's Broken Heart*, 2007. [ISBN 0-7011-7981-3](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0701179813) *Le lac Tanganyika, sa faune, et la pêche au*. Marie José EVERT. [Burundi](/wiki/Burundi) [Louvain](/w/index.php?title=Louvain&action=edit&redlink=1), 1970 - [Bujumbura](/wiki/Bujumbura), 1973 - Bujumbura, 1980. *Fish Communities in lake Tanganyika*. Hiroya Kawanabe, Michio Hori, Makoto Nagoshi. Kyoto University Press. *Exploration hydrobiologique du lac Tanganyika*(1946 - 1947). Résultats scientifiques, VOL. I extrait. *Le milieu géographique et géophysique*. André Capart ( [Bruxelles](/wiki/Bruxelles)). Bruxelles 1952. *Exploration hydrobiologique du lac Tanganika*(1946-1947) Vol. III, fasc. 5 B. / [poissons](/wiki/Poisson) [cichlidae](/wiki/H%E1%BB%8D_C%C3%A1_ho%C3%A0ng_%C4%91%E1%BA%BF). M. Poll. Institut royal des sciences naturelles de Belgique / Bruxelles 1956. *Lake Tanganyika and its Life*. Edited by [G. W. Coulter](/w/index.php?title=G._W._Coulter&action=edit&redlink=1)with contributions from [J-J. Tiercellin](/w/index.php?title=J-J._Tiercellin&action=edit&redlink=1), [A. Mondegeur](/w/index.php?title=A._Mondegeur&action=edit&redlink=1), [R. E. Hecky](/w/index.php?title=R._E._Hecky&action=edit&redlink=1)& [R. H. Spigel](/w/index.php?title=R._H._Spigel&action=edit&redlink=1). Natural History Museum Publication. [Oxford](/wiki/Oxford)University Press. London Oxford & New York. *Catalogue des poissons d'eau douce d'Afrique*. CLOFFA - I- II - III - IV. Coordinateurs: [J. Daget](/w/index.php?title=J._Daget&action=edit&redlink=1). [J. P. Gosse](/w/index.php?title=J._P._Gosse&action=edit&redlink=1)& [D.F.E. Thys van den Audenaerde](/w/index.php?title=D.F.E._Thys_van_den_Audenaerde&action=edit&redlink=1).
(ORSTOM Paris - MRAC Tervuren 1984) vol.I— (ISNB Bruxelles - MRAC Tervuren -
[ORSTOM](/w/index.php?title=ORSTOM&action=edit&redlink=1) Paris 1986) vol.II — (ISNB Bruxelles - MRAC [Tervuren](/wiki/Tervuren) - ORSTOM [Paris](/wiki/Paris) 1986) vol. III— (ISNB Bruxelles - MRAC Tervuren - ORSTOM Paris 1991) vol.IV. *Ecological and limnogical study on lake on lake Tanganyika and its adjacent regions ii*. Edited by Hiroya KAWANABE. Report of the work supported by Grant-in-aid for overseas Scientifique survey of the ministry of Education, Science and Culture of Japan, during 1981 and 1982. (tháng 3 năm 1983). *Le grand livre des cichlidés*. Ad Konings. Cichlid Press, 1994. *Les secrets du Tanganyika*. Cichlid Press, 1992. *Les Cichlides du Tanganyika dans leur milieu naturel*. Cichlid Press, 1998. Adaptation française: Jean Marie Londiveau.
## Tham khảo & chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=H%E1%BB%93_Tanganyika&veaction=edit&vesection=10) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=H%E1%BB%93_Tanganyika&action=edit§ion=10)] [^](#cite_ref-asdf_0) **Lỗi chú thích: Thẻ**
<ref>sai; không có nội dung trong thẻ ref có tên
asdf
- ^
**a** **ă** [“~ZAMBIA~”](http://www.zambiatourism.com/travel/places/tanganyi.htm). www.zambiatourism.com. Truy cập ngày 14 tháng 3 năm 2008. [^](#cite_ref-3) [“Data Summary: Lake Tanganyika”](http://www.ilec.or.jp/database/afr/dafr06.html). www.ilec.or.jp. Truy cập ngày 14 tháng 3 năm 2008. **thuật ngữ chỉ nước chứa trong các tầng đất ngầm từ hàng nhiều trăm ngàn năm, thậm chí hàng triệu năm và không tái tạo** [^](#cite_ref-4) **Kornfield, Ivy & Smith, Peter A.** [^](#cite_ref-5) *, Vol. 31: 163-196, Nov. 2000* [African Cichlid Fishes: Model Systems for Evolutionary Biology, Annual Review of Ecology and Systematics](http://arjournals.annualreviews.org/doi/abs/10.1146/annurev.ecolsys.31.1.163) [^](#cite_ref-6) [“Global Warming is Killing Off Tropical Lake Fish - Study of Lake Tanganyika”](http://www.mongabay.com/external/lake_tanganyika_warming.htm). www.mongabay.com. Truy cập ngày 14 tháng 3 năm 2008. [^](#cite_ref-7) [“Railways Africa - EXTENDING BEYOND CHIPATA”](http://railwaysafrica.com/index.php?option=com_content&task=view&id=1874&Itemid=35). railwaysafrica.com. Truy cập ngày 14 tháng 3 năm 2008.
- ^
**a** **ă** **â** [Giles Foden:](#cite_ref-Foden_8-3) **b** *Mimi and Toutou Go Forth — The Bizarre Battle for Lake Tanganyika*, Penguin, 2004. [^](#cite_ref-9) [National Geographic](/wiki/H%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%8Ba_l%C3%BD_Qu%E1%BB%91c_gia_Hoa_K%E1%BB%B3): ["Gustave the killer crocodile"](http://www.nationalgeographic.com/adventure/news/gustave-primeval/article.html)
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=H%E1%BB%93_Tanganyika&veaction=edit&vesection=11) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=H%E1%BB%93_Tanganyika&action=edit§ion=11)]
|
|![]()
[Hồ Tanganyika](//commons.wikimedia.org/wiki/Category:Lake_Tanganyika?uselang=vi) [Food and Agriculture Organization of the United Nations](http://www.fao.org/fi/fcp/en/COD/BODY.HTM) [Destination Tanganyika.](http://www.destin-tanganyika.com/), site sur la faune et la flore endémique du lac. [Localisation satellite du lac](http://www.wikimapia.org/#y=-6001389&x=29578100&z=7&l=0&m=a)sur [WikiMapia](/wiki/WikiMapia) [Projet de recherche FAO/FINNIDA au lac Tanganyika](http://www.fao.org/fi/ltr/INDEX.HTM) [Tanganyika cichlids](http://www.tanganyika-cichlids.com/), Le lac Tanganyika dans tous les azimuts... [Tanganydro (expédition '96)](http://www-archbac.u-psud.fr/Projects/Tanganydro/_fmain.html) [Projet sur la Biodiversité du Lac Tanganyika](http://www.ltbp.org/FEINDEX.HTM) [Cartographie précise du lac Tanganyika](http://tanganyika-cichlids.com/cartogra.htm) [Cartographie du lac Tanganyika et localisation des différentes espèces de Cichlidés](http://cichlide38.free.fr/tanganyika/les%20genres.htm)

X-Cache: cp1055 hit (2), cp1066 frontend miss (0)


text:
Pyrrhula
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Pyrrhula là một chi chim trong họ Fringillidae.[1]
Các loài[sửa | sửa mã nguồn]
- Pyrrhula nipalensis Hodgson, 1836
- Pyrrhula leucogenis Ogilvie-Grant, 1895
- Pyrrhula aurantiaca Gould, 1858
- Pyrrhula erythrocephala Vigors, 1832
- Pyrrhula erythaca Blyth, 1862
- Pyrrhula pyrrhula Linnaeus, 1758
- Pyrrhula murina Godman, 1866
Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, B.L. Sullivan, C. L. Wood, and D. Roberson (2012). “The eBird/Clements checklist of birds of the world: Version 6.7.”. Truy cập ngày 19 tháng 12 năm 2012.
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- Pyrrhula tại Hệ thống Thông tin Phân loại Tích hợp (ITIS).
- Tham khảo Animal Diversity Web : Pyrrhula (tiếng Anh)
- Pyrrhula tại trang Trung tâm Thông tin Công nghệ sinh học quốc gia Hoa Kỳ (NCBI).

markdown:
*Pyrrhula*
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
|Pyrrhula
|
|![]()
*P. pyrrhula* [Phân loại khoa học](/wiki/Ph%C3%A2n_lo%E1%BA%A1i_sinh_h%E1%BB%8Dc) [Giới](/wiki/Gi%E1%BB%9Bi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *regnum*) [Animalia](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt) [Ngành](/wiki/Ng%C3%A0nh_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *phylum*) [Chordata](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_c%C3%B3_d%C3%A2y_s%E1%BB%91ng) [Lớp](/wiki/L%E1%BB%9Bp_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *class*) [Aves](/wiki/Chim) [Bộ](/wiki/B%E1%BB%99_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *ordo*) [Passeriformes](/wiki/B%E1%BB%99_S%E1%BA%BB) [Họ](/wiki/H%E1%BB%8D_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *familia*) [Fringillidae](/wiki/H%E1%BB%8D_S%E1%BA%BB_th%C3%B4ng) [Chi](/wiki/Chi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *genus*) **Pyrrhula** [Brisson](/w/index.php?title=Mathurin_Jacques_Brisson&action=edit&redlink=1), [1760](/wiki/1760) * là một Pyrrhula* [chi](/wiki/Chi_(sinh_h%E1%BB%8Dc)) [chim](/wiki/Chim)trong họ [Fringillidae](/wiki/H%E1%BB%8D_S%E1%BA%BB_th%C3%B4ng). [[1]](#cite_note-1)
## Các loài[
[sửa](/w/index.php?title=Pyrrhula&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Pyrrhula&action=edit§ion=1)] *Hodgson, 1836* [Pyrrhula nipalensis](/wiki/Pyrrhula_nipalensis) *Ogilvie-Grant, 1895* [Pyrrhula leucogenis](/wiki/Pyrrhula_leucogenis) *Gould, 1858* [Pyrrhula aurantiaca](/wiki/Pyrrhula_aurantiaca) *Vigors, 1832* [Pyrrhula erythrocephala](/wiki/Pyrrhula_erythrocephala) *Blyth, 1862* [Pyrrhula erythaca](/wiki/Pyrrhula_erythaca) *Linnaeus, 1758* [Pyrrhula pyrrhula](/wiki/Pyrrhula_pyrrhula) *Godman, 1866* [Pyrrhula murina](/wiki/Pyrrhula_murina)
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Pyrrhula&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Pyrrhula&action=edit§ion=2)] **Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, B.L. Sullivan, C. L. Wood, and D. Roberson (2012).** [^](#cite_ref-1) [“The eBird/Clements checklist of birds of the world: Version 6.7.”](http://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/downloadable-clements-checklist). Truy cập ngày 19 tháng 12 năm 2012.
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Pyrrhula&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Pyrrhula&action=edit§ion=3)]
|
|![]()
**có thông tin sinh học về** [Wikispecies](/wiki/Wikispecies) [Pyrrhula](//species.wikimedia.org/wiki/Pyrrhula?uselang=vi)
|
|![]()
[Pyrrhula](//commons.wikimedia.org/wiki/Category:Pyrrhula?uselang=vi) [tại](http://www.itis.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&search_value=) *Pyrrhula* [Hệ thống Thông tin Phân loại Tích hợp](/wiki/H%E1%BB%87_th%E1%BB%91ng_Th%C3%B4ng_tin_Ph%C3%A2n_lo%E1%BA%A1i_T%C3%ADch_h%E1%BB%A3p)(ITIS).
- Tham khảo
[Animal Diversity Web](/w/index.php?title=Animal_Diversity_Web&action=edit&redlink=1): *Pyrrhula* **(tiếng Anh)** [tại trang](http://www.ncbi.nlm.nih.gov/Taxonomy/Browser/wwwtax.cgi?id=37606) *Pyrrhula* [Trung tâm Thông tin Công nghệ sinh học quốc gia Hoa Kỳ](/wiki/Trung_t%C3%A2m_Th%C3%B4ng_tin_C%C3%B4ng_ngh%E1%BB%87_sinh_h%E1%BB%8Dc_qu%E1%BB%91c_gia_Hoa_K%E1%BB%B3)(NCBI).

X-Cache: cp1054 hit (1), cp1066 frontend miss (0)


text:
Thể loại:Phần mềm năm 2013
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Thể loại con
Thể loại này gồm 2 thể loại con sau, trên tổng số 2 thể loại con.
T
- ► Trò chơi điện tử năm 2013 (1 t.l., 6 tr.)
- ► Trò chơi máy tính năm 2013 (28 tr.)
Các trang trong thể loại “Phần mềm năm 2013”
3 trang sau nằm trong thể loại này, trên tổng số 3 trang.

markdown:
# Thể loại:Phần mềm năm 2013
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
## Thể loại con
Thể loại này gồm 2 thể loại con sau, trên tổng số 2 thể loại con.
### T
- ►
[Trò chơi điện tử năm 2013](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Tr%C3%B2_ch%C6%A1i_%C4%91i%E1%BB%87n_t%E1%BB%AD_n%C4%83m_2013) (1 t.l., 6 tr.)
- ►
[Trò chơi máy tính năm 2013](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Tr%C3%B2_ch%C6%A1i_m%C3%A1y_t%C3%ADnh_n%C4%83m_2013) (28 tr.)
## Các trang trong thể loại “Phần mềm năm 2013”
3 trang sau nằm trong thể loại này, trên tổng số 3 trang.

X-Cache: cp1052 hit (1), cp1066 frontend miss (0)