markdown:
# Bạch hầu
|Bài viết này cần thêm
|
|
|![]()
|
|không bảo đảm tính pháp lý cho các thông tin có liên quan đến y học và sức khỏe.
Đề nghị liên hệ và nhận tư vấn từ các bác sĩ hay các chuyên gia.
**Bệnh bạch hầu** ( [tiếng Anh](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Anh): *diphtheria*) là một bệnh truyền nhiễm cấp tính gây nên do ngoại độc tố của vi khuẩn bạch hầu, tên khoa học là *. Bạch hầu trong tiếng Anh diphtheria có nguồn gốc từ Corynebacterium diphtheriae* [tiếng Hy Lạp](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Hy_L%E1%BA%A1p)là diphtherà có nghĩa là "miếng da động vật" do bệnh thường đặc trưng bằng một lớp màng giả (pseudomembrane) trong họng hầu hay trong mũi, trên da.
## Mục lục
## Lịch sử[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A1ch_h%E1%BA%A7u&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=B%E1%BA%A1ch_h%E1%BA%A7u&action=edit§ion=1)]
Bệnh được
[Hippocrates](/wiki/Hippocrates) miêu tả lần đầu tiên vào thế kỷ thứ 5 trước [Công Nguyên](/wiki/C%C3%B4ng_Nguy%C3%AAn). Một số tài liệu cũng gợi ý đến sự hoành hành của bệnh bạch hầu ở [Syria](/wiki/Syria) và [Ai Cập](/wiki/Ai_C%E1%BA%ADp) cổ đại.
Aetius đã miêu tả các vụ dịch vào thế kỷ thứ 6 sau Công Nguyên.
Vào thế kỷ 17 có rất nhiều vụ dịch gây chết người hàng loạt đã tàn phá
[châu Âu](/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%82u). Ở [Tây Ban Nha](/wiki/T%C3%A2y_Ban_Nha) bệnh được biết dưới tên gọi "El garatillo" (kẻ treo cổ) còn ở [Ý](/wiki/%C3%9D) và Silicy bạch hầu có tên là "bệnh cổ họng".
Vào thế kỷ 18 bệnh bạch hầu lan rộng đến các thuộc địa ở
[châu Mỹ](/wiki/Ch%C3%A2u_M%E1%BB%B9) và gây nên vụ dịch vào khoảng năm 1735. Vào thời điểm đó thường chỉ trong vòng vài tuần thì cả gia đình có người mắc bệnh đều lần lượt tử vong toàn bộ. [Klebs](/w/index.php?title=Klebs&action=edit&redlink=1) lần đầu tiên vào năm 1883 quan sát được vi khuẩn bạch hầu ở màng giả bạch hầu.
Một năm sau đó, 1884,
[Löffler](/w/index.php?title=L%C3%B6ffler&action=edit&redlink=1) dựa vào những suy đoán của [Robert Koch](/wiki/Robert_Koch) đã nuôi cấy được vi khuẩn bạch hầu này do đó tác nhân này còn có tên là [trực khuẩn Löffler](/w/index.php?title=Tr%E1%BB%B1c_khu%E1%BA%A9n_L%C3%B6ffler&action=edit&redlink=1). Cũng ngay trong năm này, chính Löffler đã đưa ra kết luận là vi khuẩn có khả năng sản xuất ra một loại độc tố hòa tan.
Năm 1888,
[Roux](/w/index.php?title=Roux&action=edit&redlink=1) và [Yersin](/wiki/Alexandre_Yersin) miêu tả sự hiện diện của độc tố bạch hầu trong dung dịch nuôi cấy vi khuẩn. Khi dùng dung dịch sau khi đã loại bỏ vi khuẩn này đem tiêm cho các động vật thí nghiệm, hai ông đã quan sát được các biểu hiện toàn thân đặc trưng của bệnh bạch hầu.
Hai năm sau đó,
[von Bering](/w/index.php?title=Von_Bering&action=edit&redlink=1) và [Kitasato](/w/index.php?title=Kitasato&action=edit&redlink=1) đã thành công trong việc gây miễn dịch ở chuột lang (guinea pig) bằng cách tiêm độc tố đã làm giảm độc lực thông qua xử lý nhiệt và hai nhà khoa học này cũng đã phát hiện rằng khi dùng [huyết thanh](/w/index.php?title=Huy%E1%BA%BFt_thanh&action=edit&redlink=1) của con vật được gây miễn dịch tiêm cho động vật thí nghiệm khác thì có tác dụng bảo vệ chống lại bệnh. Dạng độc tố được biến đổi này thích hợp cho việc gây miễn dịch ở động vật nhưng lại gây nên các phản ứng tại chỗ khá nặng khi tiêm cho người do đó nó không được dùng để tạo miễn dịch ở người.
Năm 1909,
[Theobald Smith](/w/index.php?title=Theobald_Smith&action=edit&redlink=1) ở Hoa kỳ đã chứng minh rằng [độc tố](/wiki/%C4%90%E1%BB%99c_t%E1%BB%91) (toxin) bị trung hòa bởi [kháng độc tố](/w/index.php?title=Kh%C3%A1ng_%C4%91%E1%BB%99c_t%E1%BB%91&action=edit&redlink=1) (antitoxin) tạo nên phức hợp Độc tố-Kháng độc tố (Toxin-Anti-Toxin complex, TAT) vẫn giữ nguyên [tính sinh miễn dịch](/w/index.php?title=T%C3%ADnh_sinh_mi%E1%BB%85n_d%E1%BB%8Bch&action=edit&redlink=1) nhưng lại không gây nên các phản ứng tại chỗ như độc tố biến đổi của [von Bering](/w/index.php?title=Von_Bering&action=edit&redlink=1) và [Katasato](/w/index.php?title=Katasato&action=edit&redlink=1).
Vào năm 1910 TAT được dùng làm
[vaccine](/wiki/V%E1%BA%AFc-xin) phòng ngừa bệnh bạch hầu. Tuy nhiên TAT có hai đặc tính không mong muốn nên không thể là một loại vaccine lý tưởng được. Thứ nhất, độc tố được dùng có độc tính rất cao nếu không được trung hòa hết bởi kháng độc tố (lượng tồn dư sẽ còn trong TAT) thì sẽ gây nên tình trạng nhiễm độc tố nặng đưa đến tử vong. Thứ hai, hỗn hợp TAT này là huyết thanh ngựa cho nên có thể gây [mẫn cảm](/w/index.php?title=M%E1%BA%ABn_c%E1%BA%A3m&action=edit&redlink=1) ở một số người.
Năm 1913,
[Schick](/w/index.php?title=Schick&action=edit&redlink=1) miêu tả một phương pháp thử phản ứng trên da (skin test) nhằm phát hiện đáp ứng miễn dịch của người đối với bệnh bạch hầu. Độc tố bạch hầu có khả năng gây nên một phản ứng [viêm](/wiki/Vi%C3%AAm) khi tiêm một lượng nhỏ trong da. Test Schick được thực hiện bằng cách tiêm một lượng rất nhỏ độc tố bạch hầu dưới da cẳng tay và quan sát đáp ứng sau 48 giờ. Test dương tính (có phản ứng viêm) chứng tỏ người này có khả năng mắc bệnh, nghĩa là không có miễn dịch với bạch hầu. Test âm tính (không có phản ứng viêm) chứng tỏ người này có miễn dịch với bạch hầu ( [kháng thể](/wiki/Kh%C3%A1ng_th%E1%BB%83) trong cơ thể đã trung hòa độc tố nên không xảy ra phản ứng).
Năm 1929,
[Ramon](/w/index.php?title=Ramon&action=edit&redlink=1) miêu tả cách phương pháp biến đổi độc tố bạch hầu thành dạng không gây độc nhưng vẫn có khả năng gây miễn dịch bằng cách xử lý với [formaldehyde](/wiki/Formaldehyd). Sản phẩm này được gọi là [giải độc tố](/w/index.php?title=Gi%E1%BA%A3i_%C4%91%E1%BB%99c_t%E1%BB%91&action=edit&redlink=1) (toxoid). Đây là một trong những loại [vaccine](/wiki/V%E1%BA%AFc-xin) bạch hầu an toàn nhất mọi thời đại.
Năm 1951,
[Freeman](/w/index.php?title=Freeman&action=edit&redlink=1) đưa ra một phát minh quan trọng rằng các chủng gây bệnh (có khả năng sản xuất độc tố) có tính ly giải (lysogenic) (nghĩa là chúng bị nhiễm một loại [thực khuẩn bào](/w/index.php?title=Th%E1%BB%B1c_khu%E1%BA%A9n_b%C3%A0o&action=edit&redlink=1)), trong khi các chúng không ly giải thì không có độc lực. Sau đó người ta phát hiện rằng gene chịu trách nhiệm cho quá trình sản xuất độc tố nằm trên [ADN](/wiki/ADN) [thực khuẩn bào](/w/index.php?title=Th%E1%BB%B1c_khu%E1%BA%A9n_b%C3%A0o&action=edit&redlink=1) này.
Vào đầu những năm 1960,
[Pappenheimer](/w/index.php?title=Pappenheimer&action=edit&redlink=1) cùng nhóm nghiên cứu tại [Đại Học Harvard](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_H%E1%BB%8Dc_Harvard&action=edit&redlink=1) đã tiến hành các nghiên cứu về cơ chế bệnh sinh của độc tố bạch hầu. Các nhà khoa học này khảo sát tác động của độc tố bạch hầu lên các [tế bào Hela](/w/index.php?title=T%E1%BA%BF_b%C3%A0o_Hela&action=edit&redlink=1) và đi đến kết luận độc tố có khả năng ức chế quá trình tổng hợp protein thông qua cơ chế phong tỏa sự vận chuyển các [amino acid](/wiki/Axit_amin) của các [ARN](/wiki/ARN) vận chuyển (tRNA) đến [ribosome](/wiki/Ribosome) khi bào quan này tiến hành tổng hợp chuỗi [polypeptide](/w/index.php?title=Polypeptide&action=edit&redlink=1). Họ cũng phát hiện rằng tác động này của độc tố bạch hầu có thể bị phong tỏa nếu trước đó kháng độc tố bạch hầu được sử dụng.
Sau đó cơ chế chính xác về tác động của độc tố được xác lập và trở thành mô hình kinh điển của
[ngoại độc tố](/w/index.php?title=Ngo%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BB%99c_t%E1%BB%91&action=edit&redlink=1) (exotoxin) vi khuẩn.
## Corynebacterium diphtheriae[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A1ch_h%E1%BA%A7u&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=B%E1%BA%A1ch_h%E1%BA%A7u&action=edit§ion=2)]
Corynebacterium diphtheriae là một trực khuẩn gram dương ái khí, không di động. Vi khuẩn chỉ sản xuất được độc tố (tính sinh độc tố: toxigenicity) khi chính bản thân vi khuẩn này bị nhiễm một loại
[virus](/wiki/Virus) đặc biệt gọi là [thực khuẩn bào](/w/index.php?title=Th%E1%BB%B1c_khu%E1%BA%A9n_b%C3%A0o&action=edit&redlink=1) (bacteriophage) có mang thông tin di truyền của độc tố (gọi là [tox gene](/w/index.php?title=Tox_gene&action=edit&redlink=1)). Chỉ có những chủng vi khuẩn có khả năng sinh độc tố mới gây bệnh nặng.
Dưới kính hiển vi, vi khuẩn rất mảnh có dạng hình dùi trống, hình que và sắp xếp đặc trưng như hình hàng rào hay hình
[Hán tự](/wiki/Ch%E1%BB%AF_H%C3%A1n).
Vi khuẩn bạch hầu có ba type sinh học là
*gravis, intermedius và mitis* theo thứ tự khả năng gây bệnh giảm dần. Cả ba type này đều có khả năng sinh độc tố nhưng thể bệnh nặng thường do type *gravis* (gravis: nặng).
## Dịch tễ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A1ch_h%E1%BA%A7u&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=B%E1%BA%A1ch_h%E1%BA%A7u&action=edit§ion=3)] **Tỉ lệ mắc bệnh** rất cao và có thể gây thành dịch trước kỷ nguyên [giải độc tố](/w/index.php?title=Gi%E1%BA%A3i_%C4%91%E1%BB%99c_t%E1%BB%91&action=edit&redlink=1). Từ khi sản xuất được giả độc tố và việc thực hiện tiêm phòng theo [chương trình tiêm chủng mở rộng](/w/index.php?title=Ch%C6%B0%C6%A1ng_tr%C3%ACnh_ti%C3%AAm_ch%E1%BB%A7ng_m%E1%BB%9F_r%E1%BB%99ng&action=edit&redlink=1) (EPI: Expanded Programme of Immunisation) thì tỉ lệ này giảm xuống một cách ngoạn mục. Tuy nhiên bệnh không phải đã được loại bỏ hẳn. Thỉnh thoảng vẫn có những trường hợp bệnh rải rác được chẩn đoán. Chính vì có chương trình tiêm chủng mở rộng nên tỉ lệ bệnh giảm xuống nhưng những người không tiêm chủng sẽ không có cơ hội phát triển miễn dịch tự nhiên do đó khi mắc bệnh, bệnh thường nặng nề hơn. **Ổ chứa bệnh** là người. Trong các vụ bùng phát trẻ em thường là những cá thể mang mầm bệnh thoáng qua. **Phương thức lây truyền** chủ yếu là từ người sang người thông qua các hạt tiết cả đường hô hấp. Hiếm gặp hơn là phương thức lây trực tiếp từ tổn thương của bạch hầu da. **Khả năng lây nhiễm** tùy thuộc vào sự hiện diện của vi khuẩn sống độc lực trong các chất tiết hô hấp hay trong các tổn thương bạch hầu. Thời gian lây truyền của một người mang vi khuẩn thường là trong khoảng 2 tuần và hiếm khi kéo dài đến 4 tuần nếu không được điều trị kháng sinh. Tuy nhiên những người mang vi khuẩn mạn tính (chronic carrier) có thể phát tán vi khuẩn trong 6 tháng. Điều trị kháng sinh nhanh chóng triệt tiêu khả năng truyền bệnh này.
## Bệnh sinh[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A1ch_h%E1%BA%A7u&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=B%E1%BA%A1ch_h%E1%BA%A7u&action=edit§ion=4)]
Vi khuẩn có thể xâm nhập vào hầu họng ở những cá thể nhạy cảm (không có miễn dịch chống bệnh bạch hầu). Tại đây tiết ra độc tố có khả năng ức chế quá trình tổng hợp của tế bào do đó làm chết tế bào và hình thành các màng giả tại chỗ. Từ đây độc tố bạch hầu có thể được hấp thu vào máu, theo tuần hoàn đi khắp cơ thể. Chính độc tố lưu hành này là nguyên nhân gây nên tổn thương ở các cơ quan xa khác như
[viêm cơ tim](/wiki/Vi%C3%AAm_c%C6%A1_tim), [viêm dây thần kinh](/w/index.php?title=Vi%C3%AAm_d%C3%A2y_th%E1%BA%A7n_kinh&action=edit&redlink=1), [giảm tiểu cầu](/w/index.php?title=Gi%E1%BA%A3m_ti%E1%BB%83u_c%E1%BA%A7u&action=edit&redlink=1) và [protein niệu](/w/index.php?title=Protein_ni%E1%BB%87u&action=edit&redlink=1).
Độc tố bạch hầu là một
[ngoại độc tố](/w/index.php?title=Ngo%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BB%99c_t%E1%BB%91&action=edit&redlink=1) cấu tạo bởi một chuỗi [polypeptide](/w/index.php?title=Polypeptide&action=edit&redlink=1) chứa Domain A (Active: hoạt tính, hoạt động) và Domain B (Binding: gắn). Độc tố gắn với các [thụ thể](/w/index.php?title=Th%E1%BB%A5_th%E1%BB%83&action=edit&redlink=1) (receptor) đặc hiệu trên bề mặt tế bào (thụ thể này có tên HB-EGF receptor: heparin-binding epidermal growth factor) và được vận chuyển vào nội bào nhờ quá trình [nhập bào](/w/index.php?title=Nh%E1%BA%ADp_b%C3%A0o&action=edit&redlink=1) (endocytossis) qua trung gian thụ thể. Trong các túi nhập bào này, phần A của độc tố sẽ bị cắt rời khỏi phần B và đi vào [bào tương](/wiki/T%E1%BA%BF_b%C3%A0o_ch%E1%BA%A5t). Một khi đã vào được bào tương, phần A sẽ tái hình thành cấu trúc không gian của nó, nghĩa là hồi phục khả năng hoạt động của một [enzyme](/wiki/Enzym) và phát huy tác động ức chế tổng hợp protein của tế bào.
Biểu hiện lâm sàng của bệnh bạch hầu do chủng không sinh độc tố thường nhẹ nhàng hơn. Trong một số trường hợp hiếm, bệnh cảnh lâm sàng nặng nề nhưng không phát hiện được chủng sinh độc tố có thể là do mẫu bệnh phẩm không đủ.
## Đặc điểm lâm sàng[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A1ch_h%E1%BA%A7u&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=B%E1%BA%A1ch_h%E1%BA%A7u&action=edit§ion=5)]
Thời kỳ ủ bệnh thường từ 2 đến 5 ngày (thay đổi từ 1 đến 10 ngày).
Hầu như tất cả các tổ chức
[niêm mạc](/w/index.php?title=Ni%C3%AAm_m%E1%BA%A1c&action=edit&redlink=1) đều có thể biểu hiện bệnh. Để thuận tiện trong thực hành lâm sàng, bệnh bạch hầu thường được phân chia thành các thể tùy theo vị trí biểu hiện. **Bạch hầu mũi trước** thường khó phân biệt với các bệnh lý viêm mũi họng cấp khác trên lâm sàng. Bệnh cũng biểu hiện bằng xuất tiết mủ-nhầy (chất xuất tiết chứa cả mủ lẫn dịch tiết niêm mạc) đôi khi có lẫn máu. Thường sẽ phát hiện được một màng trắng ở vách ngăn mũi nếu thăm khám cẩn thận. Thể bệnh này thường tương đối nhàng vì độc tố ở vị trí này ít được hấp thu vào máu. Điều trị nhanh chóng bằng [kháng độc tố](/w/index.php?title=Kh%C3%A1ng_%C4%91%E1%BB%99c_t%E1%BB%91&action=edit&redlink=1) và [kháng sinh](/wiki/Kh%C3%A1ng_sinh). **Bạch hầu họng và hạnh nhân** là thể bệnh thường gặp nhất của bạch hầu. Nhiễm trùng tại vị trí này thường kèm theo sự hấp thu độc tố vào máu rất nhiều. Khởi phát viêm họng thường âm ỉ. Bệnh có thể biểu hiện sớm bằng các dấu hiệu như mệt mỏi toàn thân, đau cổ họng, chán ăn, sốt nhẹ. Sau 2 đến 3 ngày, một lớp màng màu trắng xanh xuất hiện và lan rộng dần. Màng giả có thể chỉ khu trú ở khu vực [hạnh nhân](/wiki/H%E1%BA%A1nh_nh%C3%A2n) (tên gọi thông thường là A-mi-đan) hoặc có thể lan rộng bao phủ cả màn hầu. Thường khi bệnh nhân đến với thầy thuốc thì lớp màng giả này đã chuyển sang màu xanh xám hoặc màu đen nếu có chảy máu. Chu vi của lớp màng giả này chỉ có biểu hiện sưng nề nhẹ. Nếu cố gắng bóc lớp màng này ra thì dễ dàng gây chảy máu. Nếu màng giả lan rộng thì có thể gây tắc nghẽn [đường hô hấp](/w/index.php?title=%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_h%C3%B4_h%E1%BA%A5p&action=edit&redlink=1).
Bệnh nhân có thể lành bệnh nhưng nếu độc tố được hấp thu với lượng nhiều thì có thể có những biểu hiện nhiễm độc như phờ phạc, xanh tái, mạch nhanh, đờ đẫn,
[hôn mê](/wiki/H%C3%B4n_m%C3%AA) và có thể tử vong trong vòng 6 đến 10 ngày. [Sốt](/wiki/S%E1%BB%91t) thường không cao mặc dù bệnh nhân biểu hiện nhiễm độc cực kỳ nặng nề. Bệnh nhân mắc bệnh nặng có thể biểu hiện phù nề vùng dưới hàm và sưng các [hạch bạch huyết](/wiki/H%E1%BA%A1ch_b%E1%BA%A1ch_huy%E1%BA%BFt) vùng cổ tạo nên một dấu hiệu lâm sàng rất đặc trưng gọi là **dấu hiệu bạnh cổ bò** (bullneck). **Bạch hầu thanh quản** có thể do bạch hầu họng lan xuống nhưng cũng có thể do bệnh tại chỗ. Đây là thể bệnh tiến triển nhanh và cực kỳ nguy hiểm. Dấu hiệu lâm sàng gồm sốt, khàn giọng, ho giống ông ổng như chó sủa (barking cough). Do thanh quản là nơi hẹp nhất của đường thở nên nếu màng giả mạch hầu phát triển ở đây, nguy cơ gây tắt nghẽn đường thở rất nhanh đưa đến hôn mê và tử vong. **Bạch hầu da** thường gặp ở những vùng nhiệt đới có thể do nơi đây tỉ lệ bệnh lưu hành cao hơn và nhiều người có [miễn dịch](/wiki/Mi%E1%BB%85n_d%E1%BB%8Bch) tự nhiên với bệnh. Đây là một thể bệnh nhẹ và chúng gây bệnh thường không sinh độc tố. Biểu hiện có thể dưới hình thức một [ban](/wiki/Ban) da bong vảy hoặc một vết mạn tính có bờ rõ. **Bạch hầu ở các vị trí khác** có thể gặp là kết mạc mắt, niêm mạc vùng âm hộ-âm đạo hoặc lỗ tai ngoài.
## Biến chứng[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A1ch_h%E1%BA%A7u&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=B%E1%BA%A1ch_h%E1%BA%A7u&action=edit§ion=6)]
Tất cả các biến chứng của bệnh bạch hầu kể cả tử vong đều là hậu quả của độc tố. Mức độ trầm trọng của bệnh và biến chứng thường tương quan với mức độ lan tỏa của tổn thương tại chỗ. Độc tố tại vị trí tổn thương ban đầu này được hấp thu vào máu và gây nên biến chứng ở các cơ quan xa. Biến chứng thường gặp nhất trong bệnh bạch hầu là
[viêm cơ tim](/wiki/Vi%C3%AAm_c%C6%A1_tim) và [viêm dây thần kinh](/w/index.php?title=Vi%C3%AAm_d%C3%A2y_th%E1%BA%A7n_kinh&action=edit&redlink=1). **Viêm cơ tim** thường biểu hiện bằng các rối loạn nhịp. Biểu hiện có thể là [bloc nhĩ thất](/w/index.php?title=Bloc_nh%C4%A9_th%E1%BA%A5t&action=edit&redlink=1) ở các mức độ khác nhau, đôi khi [phân li nhĩ thất](/w/index.php?title=Ph%C3%A2n_li_nh%C4%A9_th%E1%BA%A5t&action=edit&redlink=1), [rung thất](/w/index.php?title=Rung_th%E1%BA%A5t&action=edit&redlink=1) kèm suy tim. Điều trị cực kỳ khó khăn, đôi khi phải dùng [máy tạo nhịp](/w/index.php?title=M%C3%A1y_t%E1%BA%A1o_nh%E1%BB%8Bp&action=edit&redlink=1): Biến chứng có thể xảy ra trong giai đoạn toàn phát của bệnh hoặc cũng có thể xảy ra chậm vài tuần sau khi bênh đã khỏi. Khi viêm cơ tim xuất hiện sớm trong những ngày đầu của bệnh, tiên lượng thường rất đen tối, tỉ lệ tử vong rất cao. **Viêm dây thần kinh** thường ảnh hưởng đến [dây thần kinh vận động](/w/index.php?title=D%C3%A2y_th%E1%BA%A7n_kinh_v%E1%BA%ADn_%C4%91%E1%BB%99ng&action=edit&redlink=1) và thường hồi phục hoàn toàn nếu bệnh nhân không tử vong vì biến chứng khác. Liệt [màn khẩu cái](/w/index.php?title=M%C3%A0n_kh%E1%BA%A9u_c%C3%A1i&action=edit&redlink=1) (màn hầu) thường xuất hiện vào tuần thứ ba của bệnh. Liệt các [dây thần kinh vận nhãn](/w/index.php?title=D%C3%A2y_th%E1%BA%A7n_kinh_v%E1%BA%ADn_nh%C3%A3n&action=edit&redlink=1), cơ chi và liệt [cơ hoành](/w/index.php?title=C%C6%A1_ho%C3%A0nh&action=edit&redlink=1) có thể xảy ra vào tuần thứ năm của bệnh. [Viêm phổi](/wiki/Vi%C3%AAm_ph%E1%BB%95i) và [suy hô hấp](/w/index.php?title=Suy_h%C3%B4_h%E1%BA%A5p&action=edit&redlink=1) có thể xuất hiện do hậu quả của liệt cơ hoành.
Các biến chứng khác có thể xảy ra như
[viêm kết mạc mắt](/w/index.php?title=Vi%C3%AAm_k%E1%BA%BFt_m%E1%BA%A1c_m%E1%BA%AFt&action=edit&redlink=1) hoặc suy hô hấp do tắt nghẽn đường hô hấp có thể xảy ra ở trẻ em, đặc biệt là [nhũ nhi](/w/index.php?title=Nh%C5%A9_nhi&action=edit&redlink=1). **Tử vong** vào khoảng 5 đến 10% có thể tăng cao đến 20% ở trẻ em dưới 5 tuổi và người lớn trên 40 tuổi. Tỉ lệ tử vong của bệnh bạch hầu dường như không thay đổi trong 50 năm qua.
## Xét nghiệm cận lâm sàng[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A1ch_h%E1%BA%A7u&veaction=edit&vesection=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=B%E1%BA%A1ch_h%E1%BA%A7u&action=edit§ion=7)]
Ngay sau khi thăm khám bệnh nhân, nếu nghi ngờ bệnh (dựa vào các yếu tố dịch tễ, miễn dịch, biểu hiện lâm sàng) thì động tác quan trọng nhất là lấy giả mạc hoặc phết bệnh phẩm ở chỗ tổn thương nghi ngờ bạch hầu. Và nếu lâm sàng nghi ngờ bạch hầu thì nên tiến hành điều trị ngay mà không chờ kết quả cận lâm sàng.
Xét nghiệm nhanh nhờ vào nhuộm Gram và nhuộm Kennyon. Vi khuẩn có thể bắt màu nhuộm Gram dương, mảnh, hình dùi trống, sắp xếp theo kiểu hình hàng rào hoặc hình Hán tự. Không thấy C. diphtheriae khi nhuộm cũng không thể loại trừ nguyên nhân bạch hầu.
Chẩn đoán xác định nhờ vào việc cấy và định danh vi khuẩn nhưng quá trình này thường đòi hỏi thời gian. Ngoài việc nuôi cấy nhằm phân lập C. diptheriae thì bệnh phẩm cũng được nuôi cấy trên đĩa thạch chứa máu để phát hiện
[liên cầu khuẩn](/w/index.php?title=Li%C3%AAn_c%E1%BA%A7u_khu%E1%BA%A9n&action=edit&redlink=1) tan máu vì loại vi khuẩn này cũng có thể gây nên biểu hiện tại chỗ trong hầu họng giống với bạch hầu.
## Điều trị[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A1ch_h%E1%BA%A7u&veaction=edit&vesection=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=B%E1%BA%A1ch_h%E1%BA%A7u&action=edit§ion=8)]
### Điều trị bằng kháng độc tố[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A1ch_h%E1%BA%A7u&veaction=edit&vesection=9) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=B%E1%BA%A1ch_h%E1%BA%A7u&action=edit§ion=9)]
Kháng độc tố bạch hầu được điều chế từ huyết thanh ngựa được sử dụng lần đầu tiên ở Hoa Kỳ vào năm 1891. Trước đây kháng độc tố được dùng phòng bệnh cho những người có tiếp xúc với nguồn lây tuy nhiên hiện nay chỉ dùng cho những người mắc bệnh thật sự.
Kháng độc tố không có khả năng trung hòa phần độc tố đã gắn vào tổ chức mà chỉ trung hòa được độc tố lưu hành trong máu và ngăn ngừa bệnh không tiến tiển nặng hơn. Một nguy cơ khi dùng kháng độc tố là khả năng xảy ra
[sốc phản vệ](/wiki/D%E1%BB%8B_%E1%BB%A9ng) do đó trước khi dùng kháng độc tố (thường là lượng lớn) cần phải thử test mẩn cảm.
### Kháng sinh[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A1ch_h%E1%BA%A7u&veaction=edit&vesection=10) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=B%E1%BA%A1ch_h%E1%BA%A7u&action=edit§ion=10)]
Liệu trình
[kháng sinh](/wiki/Kh%C3%A1ng_sinh) thường kéo dài trong 14 ngày. Thuốc thường sùng là [Erythromycine](/w/index.php?title=Erythromycine&action=edit&redlink=1) uống hoặc tiêm (liều 40 mg/kg/ngày, tối đa 2 g/ngày). Một loại kháng sinh khác cũng thể dùng là Procaine Penicilline G tiêm hằng ngày (liều 300 000 đơn vị/ngày cho trẻ cân nặng từ 10 kg trở xuống và 600 000 đơn vị/ngày cho bệnh nhân cân nặng trên 10 kg).
Bệnh thường không lây sau khi dùng kháng sinh đúng liều 48 giờ. Tuy nhiên sau liệu trình kháng sinh cần cấy lại bệnh phẩm ngay chỗ tổn thương cũ để xác định là đã sạch vi khuẩn hoàn toàn chưa.
### Điều trị dự phòng[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A1ch_h%E1%BA%A7u&veaction=edit&vesection=11) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=B%E1%BA%A1ch_h%E1%BA%A7u&action=edit§ion=11)]
Những người có tiếp xúc thân mật với nguồn lây như người trong cùng một gia đình thì tùy theo lứa tuổi có thể tiêm nhắc lại mũi vaccine bạch hầu (
*xem phần phòng bệnh*). những người này nhất thiết phải được điều trị bằng kháng sinh. Kháng sinh có thể dùng liều duy nhất bằng benzathine penicilline G (600 000 đơn vị cho trẻ dưới 6 tuổi và 1 200 000 đơn vị cho người trên 6 tuổi. Hoặc có thể dùng kháng sinh erythromycine đường uống trong 6 đến 10 ngày (liều 40 mg/kg/ngày cho trẻ em và 1 g/ngày cho người lớn).
Những người lành mang vi khuẩn (carrier) trong cộng đồng cũng cần được điều trị kháng sinh như trên và phải theo dõi sát. Nên dùng kháng độc tố ngay lập tức khi có những dấu hiệu đầu tiên của bệnh.
Những người có tiếp xúc với bệnh nhân mắc bệnh bạch hầu ở da cũng nên được điều trị bằng kháng sinh như nêu trên. Tuy nhiên nếu chủng bạch hầu này không sinh độc tố thì việc kiểm soát nguồn lây không đặt ra.
## Phòng bệnh[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A1ch_h%E1%BA%A7u&veaction=edit&vesection=12) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=B%E1%BA%A1ch_h%E1%BA%A7u&action=edit§ion=12)]
Phương pháp phòng bệnh hiệu quả nhất là tiêm ngừa cho cộng đồng. Bạch hầu là một bệnh nằm trong chương trình tiêm chủng mở rộng quốc gia.
Thường Vaccine này được kết hợp với các vaccine khác để giảm số lần tiêm cho trẻ. Loại vaccine thường dùng là DTP (D-Diphtherria: Bạch hầu; T-Tetanus: uốn ván; P-Pertussis: ho gà) tuy nhiên thành phần vaccine ho gà thường gây phản ứng phụ cho trẻ như sốt cao, co giật nên ngày này người ta chuộng vaccine DTaP hơn (Hai thành phần đầu giống với loại vaccine kể trên còn phần ho gà không dùng vi khuẩn ho gà nữa mà chỉ dùng một thành phần của vi khuẩn này thôi: aP- acellular pertussis).
Lịch tiêm chủng thông thường là 4 mũi vào các tháng tuổi 2, 4, 6 và 16 đến 18. Ba mũi đầu tiên nên cách nhau ít nhất là 4 tuần. Mũi thứ tư nên cách mũi thứ ba ít nhất là 6 tháng và không nên tiêm trước 12 tháng tuổi.
Nếu mũi tiêm thứ 4 thực hiện trước khi trẻ được 4 tuổi (trước lần sinh nhật thứ 4) thì nên tiêm mũi tiêm nhắc lại (mũi booster) khi trẻ được 5 đến 6 tuổi. Tuy nhiên nếu mũi thứ tư tiêm sau sinh nhật lần thứ 4 thì không cần tiêm mũi thứ năm.
**Phản ứng phụ của vaccine bạch hầu**: *Phản ứng tại chỗ*thường nhẹ nhàng như đau chỗ bị tiêm, da chỗ tiêm cứng hơn nhưng không phù nề lan tỏa. Những phản ứng này thường tự giới hạn và không cần điều trị. Hạt sẩn chỗ tiêm có thể tồn tại vài tuần nhưng không nguy hiểm. *Phản ứng toàn thân*như sốt thường ít xảy ra. *Phản ứng tại chỗ nặng nề*hay [phản ứng kiểu Arthur](/w/index.php?title=Ph%E1%BA%A3n_%E1%BB%A9ng_ki%E1%BB%83u_Arthur&action=edit&redlink=1)(Arthur-type reaction) có thể xảy ra khi tiêm các vaccine chưa giải độc tố bạch hầu hoặc uốn ván. Triệu chứng thương xuất hiên trong vòng 2 đến 8 giờ sau khi tiêm. Biểu hiện là sưng nề lan tỏa từ khuỷu tay đến khớp vai gây đau nhức nhiều. Hiện tượng này thường xảy ra ở người lớn đã có sử dụng [giải độc tố](/w/index.php?title=Gi%E1%BA%A3i_%C4%91%E1%BB%99c_t%E1%BB%91&action=edit&redlink=1)trước đó. Những người này thường có nồng độ [kháng độc tố](/w/index.php?title=Kh%C3%A1ng_%C4%91%E1%BB%99c_t%E1%BB%91&action=edit&redlink=1)lưu hành trong máu rất cao. Chính vì ậy ở những bệnh nhân này người ta khuyên không nên dùng mũi booster cấp cứu (như khuyến cáo trong phần điều trị phòng ngừa). *Phản ứng toàn thân nặng*như nổi mề đay, sốc phản vệ hay biến chứng thần kinh có ghi nhận nhưng cực kỳ hiếm gặp.
Mặc dù các phản ứng phụ nêu trên có thể xảy ra, nhìn chung vaccine giải độc tố bạch hầu là một vaccine an toàn được
[Tổ chức Y tế Thế giới](/wiki/T%E1%BB%95_ch%E1%BB%A9c_Y_t%E1%BA%BF_Th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi) khuyến cáo sử dụng
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A1ch_h%E1%BA%A7u&veaction=edit&vesection=13) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=B%E1%BA%A1ch_h%E1%BA%A7u&action=edit§ion=13)]
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A1ch_h%E1%BA%A7u&veaction=edit&vesection=14) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=B%E1%BA%A1ch_h%E1%BA%A7u&action=edit§ion=14)]
|
|![]()

X-Cache: cp1066 hit (1), cp1066 frontend miss (0)


markdown:
# Cười
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
**Cười** là một phản ứng của loài người, là hành động thể hiện trạng thái cảm xúc thoải mái, vui mừng, đồng thuận hay cố tình tạo cho người đối diện hiểu là mình có cảm xúc ấy. Có khi cười còn là tâm trạng khi xúc động hoặc cười còn để xã giao.
## Tác dụng[
[sửa](/w/index.php?title=C%C6%B0%E1%BB%9Di&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=C%C6%B0%E1%BB%9Di&action=edit§ion=1)] *" Tiếng cười là liều thuốc bổ"*. Có nghiên cứu cho rằng 45 phút nghỉ ngơi của một người có ý nghĩa tương đương với một phút người ta cười thoải mái. [[1]](#cite_note-1)
## Phân loại[
[sửa](/w/index.php?title=C%C6%B0%E1%BB%9Di&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=C%C6%B0%E1%BB%9Di&action=edit§ion=2)]
- Cười cay đắng
- Cười cợt
- Cười cười
- Cười đắc ý
- Cười đau bụng
- Cười đau khổ
- Cười dê
- Cười đểu
- Cười duyên
- Cười gằn
- Cười hềnh hệch
- Cười hô hố
- Cười khúc khích
- Cười mỉm chi
- Cười ngộ nghĩnh
- Cười nham hiểm
- Cười nhạo
- Cười nhếch mép
- Cười nịnh
- Cười ra nước mắt
- Cười ruồi
- Cười sặc sụa
- Cười sảng khoái
- Cười thân thiện
- Cười tình
- Cười toe toét
- Cười vang
- Cười vô cảm
- Cười vô duyên
- Cười xí xóa
- Cười xòa
- Cười xuề
## Hình ảnh[
[sửa](/w/index.php?title=C%C6%B0%E1%BB%9Di&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=C%C6%B0%E1%BB%9Di&action=edit§ion=3)]
## Xem thêm[
[sửa](/w/index.php?title=C%C6%B0%E1%BB%9Di&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=C%C6%B0%E1%BB%9Di&action=edit§ion=4)]
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=C%C6%B0%E1%BB%9Di&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=C%C6%B0%E1%BB%9Di&action=edit§ion=5)]
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=C%C6%B0%E1%BB%9Di&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=C%C6%B0%E1%BB%9Di&action=edit§ion=6)]
|
|![]()
[Cười](//commons.wikimedia.org/wiki/Category:Smile?uselang=vi)
|
|![]()

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

Content-Type: text/html; charset=UTF-8

Connection: close

X-Content-Type-Options: nosniff

Content-language: vi

X-UA-Compatible: IE=Edge

Vary: Accept-Encoding,Cookie

Content-Encoding: gzip

Via: 1.1 varnish, 1.1 varnish

Accept-Ranges: bytes

X-Cache: cp1053 hit (3), cp1066 frontend miss (0)

Cache-Control: private, s-maxage=0, max-age=0, must-revalidate

Set-Cookie: WMF-Last-Access=01-Jul-2015;Path=/;HttpOnly;Expires=Sun, 02 Aug 2015 12:00:00 GMT


markdown:
# Cosimo I de' Medici, Đại Công tước xứ Toscana
[Cosimo de' Medici](/w/index.php?title=Cosimo_de%27_Medici&action=edit&redlink=1).
|Cosimo I de' Medici|
|
| ![ Agnolo Bronzino - Cosimo I de' Medici in armour - Google Art Project.jpg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f2/Agnolo_Bronzino_-_Cosimo_I_de%27_Medici_in_armour_-_Google_Art_Project.jpg/272px-Agnolo_Bronzino_-_Cosimo_I_de%27_Medici_in_armour_-_Google_Art_Project.jpg)
![ Agnolo Bronzino - Cosimo I de' Medici in armour - Google Art Project.jpg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f2/Agnolo_Bronzino_-_Cosimo_I_de%27_Medici_in_armour_-_Google_Art_Project.jpg/272px-Agnolo_Bronzino_-_Cosimo_I_de%27_Medici_in_armour_-_Google_Art_Project.jpg)
[Agnolo Bronzino](/w/index.php?title=Agnolo_Bronzino&action=edit&redlink=1). [Eleanor của Toledo](/w/index.php?title=Eleanor_c%E1%BB%A7a_Toledo&action=edit&redlink=1) [Camilla Martelli](/w/index.php?title=Camilla_Martelli&action=edit&redlink=1) [Bia de' Medici](/w/index.php?title=Bia_de%27_Medici&action=edit&redlink=1) [Công chúa Maria](/w/index.php?title=Maria_de%27_Medici_(1540-1557)&action=edit&redlink=1) [Francesco, Đại Công tước xứ Toscana](/wiki/Francesco_I_de%27_Medici,_%C4%90%E1%BA%A1i_C%C3%B4ng_t%C6%B0%E1%BB%9Bc_x%E1%BB%A9_Toscana) [Isabella, Nữ Công tước xứ Bracciano](/w/index.php?title=Isabella_de%27_Medici&action=edit&redlink=1) [Hồng y Giovanni](/w/index.php?title=Giovanni_de%27_Medici_(h%E1%BB%93ng_y)&action=edit&redlink=1) [Lucrezia, Nữ Công tước xứ Modena](/w/index.php?title=Lucrezia_de%27_Medici_(1545%E2%80%931561)&action=edit&redlink=1) [Công chúa Garzia](/w/index.php?title=Garzia_de%27_Medici&action=edit&redlink=1) [Ferdinando, Đại Công tước xứ Toscana](/wiki/Ferdinando_I_de%27_Medici,_%C4%90%E1%BA%A1i_C%C3%B4ng_t%C6%B0%E1%BB%9Bc_x%E1%BB%A9_Toscana)
Anna de' Medici
[Công chúa Pietro](/w/index.php?title=Pietro_de%27_Medici&action=edit&redlink=1) [Virginia, Nữ Công tước xứ Modena](/w/index.php?title=Virginia_de%27_Medici&action=edit&redlink=1) [Medici](/w/index.php?title=Medici&action=edit&redlink=1) [Giovanni dalle Bande Nere](/w/index.php?title=Giovanni_dalle_Bande_Nere&action=edit&redlink=1) [Maria Salviati](/w/index.php?title=Maria_Salviati&action=edit&redlink=1) [12 tháng 6](/wiki/12_th%C3%A1ng_6), [1519](/wiki/1519) [Firenze](/wiki/Firenze), [Cộng hoà Firenze](/w/index.php?title=C%E1%BB%99ng_ho%C3%A0_Firenze&action=edit&redlink=1) [21 tháng 4](/wiki/21_th%C3%A1ng_4), [1574](/wiki/1574)(54 tuổi) [Firenze](/wiki/Firenze), [Đại Công quốc Toscana](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_C%C3%B4ng_qu%E1%BB%91c_Toscana&action=edit&redlink=1) **Cosimo I de' Medici** (12 tháng 6, 1519 – 21 tháng 4, 1574) là [Công tước xứ Firenze](/w/index.php?title=C%C3%B4ng_t%C6%B0%E1%BB%9Bc_x%E1%BB%A9_Firenze&action=edit&redlink=1) từ năm 1537 đến năm 1574, trị vì như là [Đại Công tước xứ Toscana](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_C%C3%B4ng_t%C6%B0%E1%BB%9Bc_x%E1%BB%A9_Toscana&action=edit&redlink=1) đầu tiên từ năm 1569.
## Mục lục
## Tiểu sử[
[sửa](/w/index.php?title=Cosimo_I_de%27_Medici,_%C4%90%E1%BA%A1i_C%C3%B4ng_t%C6%B0%E1%BB%9Bc_x%E1%BB%A9_Toscana&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Cosimo_I_de%27_Medici,_%C4%90%E1%BA%A1i_C%C3%B4ng_t%C6%B0%E1%BB%9Bc_x%E1%BB%A9_Toscana&action=edit§ion=1)]
Cosimo sinh ra tại
[Firenze](/wiki/Firenze), là con trai của * nổi tiếng condottiere* [Giovanni dalle Bande Nere](/w/index.php?title=Giovanni_dalle_Bande_Nere&action=edit&redlink=1)đến từ [Forlì](/wiki/Forl%C3%AC)và [Maria Salviati](/w/index.php?title=Maria_Salviati&action=edit&redlink=1).
Theo tài liệu của nhà Medici, Cosimo I sinh ra vào ngày 12 tháng 6, 1519 và mất ngàu 21 tháng 4, 1574. Cosimo lên nắm quyền lực vào năm 17 tuổi, qua sự kiện Công tước
[Alessandro de' Medici](/w/index.php?title=Alessandro_de%27_Medici&action=edit&redlink=1) bị ám sát vào năm 1537, khi mà người con trai duy nhất của Alessandro được cho là không có quyền thừa kế hợp pháp. Ông xuất phát từ một nhánh xa khác của gia đình, cư ngụ ở [Mugello](/w/index.php?title=V%C3%B9ng_Mugello&action=edit&redlink=1), và gần như không có tên tuổi ở Firenze: tuy nhiên, nhiều người có ảnh hưởng trong thành phố đã ủng hộ ông, vai người trong số họ hi vọng sau khi nắm quyền ông sẽ cho họ hưởng lợi từ chi tiêu của quốc gia. Tuy nhiên, đi ngược lại mọi dự đoán Cosimo chứng tỏ lập trường, tài khéo léo trong ngoại giao và tham vọng của mình, khi đã sớm từ bỏ các điều khoản đã ký và giao phó quyền lực cho hội đồng Forty-Eight. ![ ](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/bb/Cosme_de_M%C3%A9dicis_%28Titien%29.jpg/180px-Cosme_de_M%C3%A9dicis_%28Titien%29.jpg)
![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/bb/Cosme_de_M%C3%A9dicis_%28Titien%29.jpg/180px-Cosme_de_M%C3%A9dicis_%28Titien%29.jpg)
[Titian](/wiki/Titian), in the *Grand Salon*của [Château de Cheverny](/w/index.php?title=Ch%C3%A2teau_de_Cheverny&action=edit&redlink=1), ở [Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p).
Khi những người Firenze bị lưu đày nghe tin về cái chết của Alessandro, họ tập hợp lực lượng với sự hỗ trợ của
[Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p) và từ các quốc gia bất mãn lân cận Firenze. Trong thời gian này, Cosimo có một đứa con gái ngoài giá thú là Bia (1537 – 1542), người này sau đó đã được vẽ lại chân dung một thời gian ngắn trước khi mất khi còn trẻ trong một bức tranh kỳ diệu bởi Bronzino. [1]
Đến cuối tháng 7, 1537 những người bị lưu đày tuần hành tới Toscana dưới sự lãnh đạo của
[Bernardo Salviati](/w/index.php?title=Bernardo_Salviati&action=edit&redlink=1) và [Piero Strozzi](/w/index.php?title=Piero_Strozzi&action=edit&redlink=1). Khi Cosimo nghe tin này, ông đã gửi những binh lính được huấn luyện tốt nhất cho [Alessandro Vitelli](/w/index.php?title=Alessandro_Vitelli&action=edit&redlink=1) chỉ huy để chống lại kẻ thù tại [Montemurlo](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%ADn_Montemurlo&action=edit&redlink=1), một pháo đài của Nerli. Sau khi đánh bại đội quân của những người bị lưu đày, Vitelli tấn công pháo đài, nơi Strozzi và vài đồng đội lã lui về cố thủ. Pháo đài đã bị thất thủ vài giờ sau đó, và Cosimo đã tổ chức ăn mừng chiến thắng đầu tiên này. Những tù nhân chủ chốt bị bắt cuối cùng bị chặt đầu tại Piazza hay ở [Bargello](/w/index.php?title=Bargello&action=edit&redlink=1). Thân thể [Filippo Strozzi](/w/index.php?title=Filippo_Strozzi_the_Younger&action=edit&redlink=1) được tìm thấy với một nhát gươm chí mạng và một ghi chú tên [Virgil](/wiki/Virgil), nhưng nhiều người tin rằng ông đã tự tử và để lại bằng chứng giả.
Tháng 6, 1537 Cosimo được công nhận là người đứng đầu quốc gia Florentine bởi
[Hoàng đế La Mã Thần thánh](/wiki/Ho%C3%A0ng_%C4%91%E1%BA%BF_La_M%C3%A3_Th%E1%BA%A7n_th%C3%A1nh) [Charles V](/wiki/Karl_V_c%E1%BB%A7a_%C4%91%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_La_M%C3%A3_Th%E1%BA%A7n_th%C3%A1nh), để đổi lại sự giúp đỡ chống lại Pháp trong [Các cuộc chiến tranh Italia](/w/index.php?title=C%C3%A1c_cu%E1%BB%99c_chi%E1%BA%BFn_tranh_Italia&action=edit&redlink=1). Bằng cách này, ông đã phục hồi vững chắc quyền lực nhà [Medici](/w/index.php?title=Medici&action=edit&redlink=1), dòng họ này sau đó đã cai quản [Firenze](/wiki/Firenze) cho đến cái chết của người cuối cùng dòng họ Medici là [Gian Gastone de' Medici](/w/index.php?title=Gian_Gastone_di_Cosimo_de%27_Medici&action=edit&redlink=1) vào năm 1737. Sự hỗ trợ từ Charles V đã giúp cho Cosimo giải phóng Toscana khỏi các tiền đồn quân sự, và gia tăng sự độc lập khỏi ảnh hưởng bao trùm của Tây Ban Nha ở Italy.
Cosimo sau đó chuyển hướng đến
[Siena](/wiki/Siena). Với sự hỗ trợ của Hoàng đế, ông đã đánh bại người Siena tại [Trận Marciano](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%ADn_Marciano&action=edit&redlink=1) (1554), và đưa quân bao vây Siena. Bất chấp sự kháng cự rời rạc của cư dân Siena, vào ngày 17 tháng 4, 1555, sau 15 tháng bao vây thành thố bị thất thủ, và dân số của nó giảm từ 40 ngàn người xuống còn 8 ngàn người. Năm 1559 [Montalcino](/w/index.php?title=Montalcino&action=edit&redlink=1), vị trí cố thủ cuối cùng của Siena đã bị sát nhập vào lãnh thổ Cosimo. Năm 1569, [Qiáo Hoàng Pius V](/w/index.php?title=Qi%C3%A1o_Ho%C3%A0ng_Pius_V&action=edit&redlink=1) đã nâng ông lên vị trí Đại Công tước xứ Toscana.
Thông qua việc này, Cosimo chính thức là nhà cầm quyền hợp pháp và vị trí của ông được đảm bảo bằng việc thuê một đội cận vệ Thuỵ Sĩ. Năm 1548 ông đã xoay xở để người họ hàng
[Lorenzino](/w/index.php?title=Lorenzino_de%27_Medici&action=edit&redlink=1), người nhà Medici khẳng định quyền cai quản Firenze bị ám sát ở [Venice](/wiki/Venezia).
Cosimo cũng là một người tích cực xây dựng các cấu trúc quân sự,
trong một nỗ lực nhằm bảo vệ đất nước của ông khỏi sự tấn công thường xuyên của quân đội ngoại bang (ví dụ là các pháo đài mới ở Siena, Arezzo, [2] [Sansepolcro](/wiki/Sansepolcro), các thành luỹ mới tại [Pisa](/wiki/Pisa)và [Fivizzano](/wiki/Fivizzano), và các pháo đài tại [Portoferraio](/wiki/Portoferraio), trên đảo [Elba](/wiki/Elba), và [Terra del Sole](/w/index.php?title=Terra_del_Sole&action=edit&redlink=1)).
Ông đánh thuế khoá nặng lên người dân. Bất chấp các khó khăn kinh tế, ông là người bảo trợ hào phóng cho nghệ thuật và cũng phát triển hải quân Firenze, sau đó đã tham giả vào
[Trận Lepanto](/wiki/Tr%E1%BA%ADn_Lepanto), và đặt ra huy chương [Hiệp sĩ Thánh Stephen](/w/index.php?title=Hi%E1%BB%87p_s%C4%A9_Th%C3%A1nh_Stephen&action=edit&redlink=1).
Trong khoảng thời gian 10 năm cuối trị vì, bị chấn động vì cái chết của hai người con vì bệnh
[sốt rét](/wiki/S%E1%BB%91t_r%C3%A9t), Cosimo từ bỏ triều chính và trao lại quyền lực cho người con đồng thời là người kế tự [Francesco I de' Medici, Đại Công tước xứ Toscana](/wiki/Francesco_I_de%27_Medici,_%C4%90%E1%BA%A1i_C%C3%B4ng_t%C6%B0%E1%BB%9Bc_x%E1%BB%A9_Toscana). Ông rút khỏi chính trường và sống tại villa [Villa di Castello](/w/index.php?title=Villa_di_Castello&action=edit&redlink=1), bên ngoài Firenze.
### Cosimo và nghệ thuật[
[sửa](/w/index.php?title=Cosimo_I_de%27_Medici,_%C4%90%E1%BA%A1i_C%C3%B4ng_t%C6%B0%E1%BB%9Bc_x%E1%BB%A9_Toscana&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Cosimo_I_de%27_Medici,_%C4%90%E1%BA%A1i_C%C3%B4ng_t%C6%B0%E1%BB%9Bc_x%E1%BB%A9_Toscana&action=edit§ion=2)]
Cosimo I có lẽ được biết đến nhiều nhất ngày này nhờ việc tạo ra
[Uffizi](/w/index.php?title=Uffizi&action=edit&redlink=1) ("các văn phòng"). Nơi này ban đầu được dự định sẽ trở thành một phương tiện củng cố quyền lực trung ương của ông đối với các uỷ ban, nha và phường hội được lập tại Firenze, hiện nay đâu là một trong những bộ sưu tập nghệ thuật quan trọng bậc nhất của thế giới, mà phần lớn các tác phẩm được uỷ nhiệm hay sở hữu của nhiều người trong dòng họ Medici. Ông cũng hoàn thành [Cung điện Pitti](/w/index.php?title=Cung_%C4%91i%E1%BB%87n_Pitti&action=edit&redlink=1) được dùng làm nơi ở cho dòng họ Medici và tạo ra [Vườn Boboli](/w/index.php?title=V%C6%B0%E1%BB%9Dn_Boboli&action=edit&redlink=1) tráng lệ bên trong Pitti. Tương tự như những tiền bối của mình, ông cũng đã là một người bảo trợ quan trọng cho nghệ thuật cùng với [Vasari](/w/index.php?title=Vasari&action=edit&redlink=1), [Cellini](/w/index.php?title=Cellini&action=edit&redlink=1), [Pontormo](/w/index.php?title=Pontormo&action=edit&redlink=1), Bronzino, kiến trúc sư [Lanci](/w/index.php?title=Baldassarre_Lanci&action=edit&redlink=1), và các nhà sử học [Scipione Ammirato](/w/index.php?title=Scipione_Ammirato&action=edit&redlink=1) và [Benedetto Varchi](/w/index.php?title=Benedetto_Varchi&action=edit&redlink=1).
Một tượng người cưỡi ngựa lớn bằng đồng của Cosimo I thực hiện bởi
[Giambologna](/w/index.php?title=Giambologna&action=edit&redlink=1), khánh thành vào năm 1598, vẫn đứng vững đến tận ngày nay ở [Piazza della Signoria](/w/index.php?title=Piazza_della_Signoria&action=edit&redlink=1), quảng trường chính của Firenze.
Cosimo cũng là một mgười cuồng nhiệt với
[giả kim thuật](/wiki/Gi%E1%BA%A3_kim_thu%E1%BA%ADt), được truyền từ bà ngoại của ông là [Caterina Sforza](/w/index.php?title=Caterina_Sforza&action=edit&redlink=1).
## Kết hôn và gia đình[
[sửa](/w/index.php?title=Cosimo_I_de%27_Medici,_%C4%90%E1%BA%A1i_C%C3%B4ng_t%C6%B0%E1%BB%9Bc_x%E1%BB%A9_Toscana&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Cosimo_I_de%27_Medici,_%C4%90%E1%BA%A1i_C%C3%B4ng_t%C6%B0%E1%BB%9Bc_x%E1%BB%A9_Toscana&action=edit§ion=3)] ![ ](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b2/Eleanora_of_Toledo.jpg/200px-Eleanora_of_Toledo.jpg)
![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b2/Eleanora_of_Toledo.jpg/200px-Eleanora_of_Toledo.jpg)
[Palazzo Pitti](/w/index.php?title=Palazzo_Pitti&action=edit&redlink=1)vào năm 1549 cho gia đình [Medici](/w/index.php?title=Medici&action=edit&redlink=1).
Năm 1539, ông kết hôn với
[Eleonora di Toledo](/w/index.php?title=Eleonora_di_Toledo&action=edit&redlink=1) (1522 – 1562), con gái của [Don Pedro Álvarez de Toledo](/w/index.php?title=Pedro_%C3%81lvarez_de_Toledo,_2nd_Marquis_of_Villafranca&action=edit&redlink=1), phó vương Tây Ban Nha của [Naples](/wiki/Napoli). Khuôn mặt của bà trông vẫn tương tự với nhiều người phụ nữ khác vì nhiều bức chân dung trọng thể của bà được vẽ bởi [Agnolo Bronzino](/w/index.php?title=Agnolo_Bronzino&action=edit&redlink=1). Bức tranh nổi tiếng nhất trong số đó cùng với con trai của bà [Giovanni](/w/index.php?title=Giovanni_II_di_Cosimo_de%27_Medici&action=edit&redlink=1), được treo trong [Phòng tranh Uffizi](/w/index.php?title=Ph%C3%B2ng_tranh_Uffizi&action=edit&redlink=1). Bà đã trao cho nhà Medici [Cung điện Pitti](/w/index.php?title=Cung_%C4%91i%E1%BB%87n_Pitti&action=edit&redlink=1) và bảy người con trai để đảm bảo ngôi vị thừa kế và bốn người con gái để liên kết nhà Medici với những dòng tộc danh giá khác đang cai quản khắp Italy. Bà là một người bảo trợ của hội [Jesuit](/wiki/D%C3%B2ng_T%C3%AAn), và nhà thờ tư nhân của bà ở [Palazzo Vecchio](/w/index.php?title=Palazzo_Vecchio&action=edit&redlink=1) được trang hoàng bởi Bronzino, người này ban đầu đến Firenze để giúp trang trí cho hội diễn trong đám cưới của bà. Bà mất cùng với những người con trai Giovanni và Garzia, năm 1562, khi bà bốn mươi tuổi; cả ba họ đều bị bệnh [sốt rét](/wiki/S%E1%BB%91t_r%C3%A9t) trong khi du hành đến [Pisa](/wiki/Pisa).
Trước lần kết hôn đầu tiên, Cosimo có một người con gái ngoài giá thú với một phụ nữ vô danh:
[Bia de' Medici](/w/index.php?title=Bia_de%27_Medici&action=edit&redlink=1)(ca. 1536 – 1 tháng 3, 1542)
Với Eleonora, Cosimo có 11 người con:
[[3]](#cite_note-3) [Maria](/w/index.php?title=Maria_de%27_Medici_(1540-1557)&action=edit&redlink=1)(3 tháng 4, 1540 – 19 tháng 11, 1557) [Francesco](/wiki/Francesco_I_de%27_Medici,_%C4%90%E1%BA%A1i_C%C3%B4ng_t%C6%B0%E1%BB%9Bc_x%E1%BB%A9_Toscana)(25 tháng 3, 1541 – 19 tháng 10, 1587)
là người kế thừa chức Đại Công tước xứ Toscana của Cosimo
[Isabella](/w/index.php?title=Isabella_de%27_Medici&action=edit&redlink=1)(31 tháng 8, 1542 – 16 tháng 7, 1576)
*bị giết bởi người chồng* [Paolo Giordano I Orsini](/w/index.php?title=Paolo_Giordano_I_Orsini&action=edit&redlink=1)vì sự không chung thuỷ [Giovanni](/w/index.php?title=Giovanni_de%27_Medici_(cardinal)&action=edit&redlink=1)(28 tháng 9, 1543 – 1562 tháng 11)
*trở thành* [Giám mục Pisa](/w/index.php?title=Gi%C3%A1m_m%E1%BB%A5c_Pisa&action=edit&redlink=1)và hồng y [Lucrezia](/w/index.php?title=Lucrezia_di_Cosimo_de_Medici&action=edit&redlink=1)(7 tháng 6, 1545 – 21 tháng 4, 1561)
*kết hôn với* [Alfonso II d'Este](/w/index.php?title=Alfonso_II_d%27Este&action=edit&redlink=1), [Công tước xứ Ferrara](/w/index.php?title=C%C3%B4ng_t%C6%B0%E1%BB%9Bc_x%E1%BB%A9_Ferrara&action=edit&redlink=1)và [Modena](/wiki/Modena)năm 1560
- Pietro (Pedricco) (10 tháng 8, 1546 – 10 tháng 6, 1547)
[Garzia](/w/index.php?title=Garzia_de%27_Medici&action=edit&redlink=1)(5 tháng 7, 1547 – 12 tháng 12, 1562)
- Antonio (1548 – 1548)
[Ferdinando](/wiki/Ferdinando_I_de%27_Medici,_%C4%90%E1%BA%A1i_C%C3%B4ng_t%C6%B0%E1%BB%9Bc_x%E1%BB%A9_Toscana)(30 tháng 7, 1549 – 17 tháng 2, 1609)
*là người kế thừ Francesco chức Đại Công tước xứ Toscana*
- Anna (1553 – 1553)
[Don Pietro de' Medici](/w/index.php?title=Don_Pietro_de%27_Medici&action=edit&redlink=1)(3 tháng 6, 1554 – 25 tháng 4, 1604)
*giết chết người vợ là* [Eleonora di Garzia di Toledo](/w/index.php?title=Eleonora_di_Garzia_di_Toledo&action=edit&redlink=1)vì không chung thuỷ
Sau khi Eleonora mất vào năm 1562, Cosimo có 2 người con với nhân tình Eleonora degli Albrizzi:
[Giovanni](/w/index.php?title=Don_Giovanni_de%27_Medici&action=edit&redlink=1)(1563 – 1621)
*sau đó được hợp pháp hoá bởi cha ông*
- người con gái vô danh (sinh và mất năm 1566)
*chết trước khi được phong thánh*
Năm 1570, Cosimo kết hôn với
[Camilla Martelli](/w/index.php?title=Camilla_Martelli&action=edit&redlink=1) (mất 1590) và có thêm một người con với bà này: [[4]](#cite_note-4) [Virginia](/w/index.php?title=Virginia_de%27_Medici&action=edit&redlink=1)(29 tháng 5, 1568 – 15 tháng 1, 1615)
*kết hôn với* [Cesare d'Este](/w/index.php?title=Cesare_d%27Este&action=edit&redlink=1), [Công tước xứ Modena](/w/index.php?title=C%C3%B4ng_t%C6%B0%E1%BB%9Bc_x%E1%BB%A9_Modena&action=edit&redlink=1)
## Tổ tiên và con cháu[
[sửa](/w/index.php?title=Cosimo_I_de%27_Medici,_%C4%90%E1%BA%A1i_C%C3%B4ng_t%C6%B0%E1%BB%9Bc_x%E1%BB%A9_Toscana&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Cosimo_I_de%27_Medici,_%C4%90%E1%BA%A1i_C%C3%B4ng_t%C6%B0%E1%BB%9Bc_x%E1%BB%A9_Toscana&action=edit§ion=4)] **Các tổ tiên Cosimo I de' Medici, Đại Công tước xứ Toscana ở ba thế hệ** ["Ancestors of Cosimo I de' Medici, Duke of Florence"](http://fmg.ac/Projects/CharlesII/5-10/28.htm), từ [Foundation for Medieval Genealogy](/w/index.php?title=Foundation_for_Medieval_Genealogy&action=edit&redlink=1) [Descendants of Cosimo I de' Medici](/w/index.php?title=Descendants_of_Cosimo_I_de_Medici&action=edit&redlink=1)which maps how the [Medici](/w/index.php?title=Medici&action=edit&redlink=1)became part of the European Royal families, eventually leading to [Prince William of Wales](/w/index.php?title=Prince_William_of_Wales&action=edit&redlink=1), future King of Great Britain through the [Nhà Stuart](/wiki/Nh%C3%A0_Stuart).
## Xem thêm[
[sửa](/w/index.php?title=Cosimo_I_de%27_Medici,_%C4%90%E1%BA%A1i_C%C3%B4ng_t%C6%B0%E1%BB%9Bc_x%E1%BB%A9_Toscana&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Cosimo_I_de%27_Medici,_%C4%90%E1%BA%A1i_C%C3%B4ng_t%C6%B0%E1%BB%9Bc_x%E1%BB%A9_Toscana&action=edit§ion=5)]
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Cosimo_I_de%27_Medici,_%C4%90%E1%BA%A1i_C%C3%B4ng_t%C6%B0%E1%BB%9Bc_x%E1%BB%A9_Toscana&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Cosimo_I_de%27_Medici,_%C4%90%E1%BA%A1i_C%C3%B4ng_t%C6%B0%E1%BB%9Bc_x%E1%BB%A9_Toscana&action=edit§ion=6)] [^](#cite_ref-1) [Bia's portrait](http://www.wga.hu/frames-e.html?/html/b/bronzino/1/bia.html)by Bronzino, now at the [Uffizi Gallery](/w/index.php?title=Uffizi_Gallery&action=edit&redlink=1) **Role, R.E.,** [^](#cite_ref-2) *Fort*2008 ( [Fortress Study Group](/w/index.php?title=Fortress_Study_Group&action=edit&redlink=1)), ( **36**), pp108-129 [^](#cite_ref-3) [Cosimo's children](http://www.medici.org/general/PhotoEssay.pdf) [^](#cite_ref-4) [Medici.org](http://documents.medici.org/people_details.cfm?personid=498&returnstr=orderby=Name@is_search=1@result_id=0)
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Cosimo_I_de%27_Medici,_%C4%90%E1%BA%A1i_C%C3%B4ng_t%C6%B0%E1%BB%9Bc_x%E1%BB%A9_Toscana&veaction=edit&vesection=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Cosimo_I_de%27_Medici,_%C4%90%E1%BA%A1i_C%C3%B4ng_t%C6%B0%E1%BB%9Bc_x%E1%BB%A9_Toscana&action=edit§ion=7)]
|
|![]()
[Cosimo I de' Medici, Đại Công tước xứ Toscana](//commons.wikimedia.org/wiki/Cosimo_I_de%27_Medici?uselang=vi) [Tales From The Crypt: Reports On The Exhumation Of The Medici Tombs In Italy, medical investigation into Cosimo's remains](http://www.cbsnews.com/stories/2004/10/01/60minutes/main646857.shtml) [Cosimo I and his Family](http://www.kleio.org/en/history/famtree/medici/abb5d.html)
|Tiền nhiệm:
||
|
1537–1569
|Kế nhiệm:
|trở thành Đại Công tước Toscana
|Tiền nhiệm:
|— |
|
1569–1574
|Kế nhiệm:
|
|
|

X-Cache: cp1068 miss (0), cp1066 frontend miss (0)


markdown:
# Herbert A. Hauptman
|
|Herbert A. Hauptman
|
|![]()
[14 tháng 2](/wiki/14_th%C3%A1ng_2), [1917](/wiki/1917) [thành phố New York](/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_New_York), [New York](/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_New_York), [Hoa Kỳ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [Hoa Kỳ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [Toán học](/wiki/To%C3%A1n_h%E1%BB%8Dc) [Alma mater](/wiki/Alma_mater) [Đại học Maryland, College Park](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Maryland,_College_Park) [Giải Nobel Hóa học](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_ng%C6%B0%E1%BB%9Di_%C4%91o%E1%BA%A1t_gi%E1%BA%A3i_Nobel_H%C3%B3a_h%E1%BB%8Dc)(1985) (chung với [Jerome Karle](/wiki/Jerome_Karle)) **Herbert Aaron Hauptman** sinh ngày 14.2.1917, là nhà [toán học](/wiki/To%C3%A1n_h%E1%BB%8Dc) người [Mỹ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) đã đoạt [Giải Nobel Hóa học](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_ng%C6%B0%E1%BB%9Di_%C4%91o%E1%BA%A1t_gi%E1%BA%A3i_Nobel_H%C3%B3a_h%E1%BB%8Dc) năm 1985 (chung với [Jerome Karle](/wiki/Jerome_Karle)). Ông mở đường và phát triển một phương pháp toán học làm thay đổi hoàn toàn lãnh vực [hóa học](/wiki/H%C3%B3a_h%E1%BB%8Dc) và mở ra một thời đại mới trong nghiên cứu xác định cấu trúc [phân tử](/wiki/Ph%C3%A2n_t%E1%BB%AD) của [tinh thể](/wiki/Tinh_th%E1%BB%83).
Ngày nay, các phương pháp trực tiếp của Hauptman - mà ông đã tiếp tục cải tiến và hoàn thiện - đã thường được sử dụng để giải quyết các cấu trúc (hóa học) phức tạp. Chính việc áp dụng phương pháp toán học này vào việc nghiên cứu nhiều loại cấu trúc hóa học đã dẫn đến việc
[Viện Hàn lâm Khoa học hoàng gia Thụy Điển](/w/index.php?title=Vi%E1%BB%87n_H%C3%A0n_l%C3%A2m_Khoa_h%E1%BB%8Dc_ho%C3%A0ng_gia_Th%E1%BB%A5y_%C4%90i%E1%BB%83n&action=edit&redlink=1) trao cho Hauptman [Giải Nobel Hóa học](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_ng%C6%B0%E1%BB%9Di_%C4%91o%E1%BA%A1t_gi%E1%BA%A3i_Nobel_H%C3%B3a_h%E1%BB%8Dc) năm 1985 chung với [Jerome Karle](/wiki/Jerome_Karle).
## Cuộc đời và Sự nghiệp[
[sửa](/w/index.php?title=Herbert_A._Hauptman&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Herbert_A._Hauptman&action=edit§ion=1)]
Hauptman sinh tại
[thành phố New York](/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_New_York), là con đầu lòng của Israel Hauptman và Leah Rosenfeld. Ông quan tâm tới [khoa học](/wiki/Khoa_h%E1%BB%8Dc) và toán học ngay từ khi theo học trường [Townsend Harris High School](/w/index.php?title=Townsend_Harris_High_School&action=edit&redlink=1). Ông đậu bằng [cử nhân](/wiki/C%E1%BB%AD_nh%C3%A2n_(%C4%91%E1%BB%8Bnh_h%C6%B0%E1%BB%9Bng)) ở [City College of New York](/w/index.php?title=City_College_of_New_York&action=edit&redlink=1) (1937) và bằng [thạc sĩ](/wiki/Th%E1%BA%A1c_s%C4%A9) [toán học](/wiki/To%C3%A1n_h%E1%BB%8Dc) ở [Đại học Columbia](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Columbia) năm 1939.
Sau Thế chiến thứ hai, ông bắt đầu cộng tác với
[Jerome Karle](/wiki/Jerome_Karle) ở [Phòng thí nghiệm nghiên cứu Hải quân Hoa Kỳ](/w/index.php?title=Ph%C3%B2ng_th%C3%AD_nghi%E1%BB%87m_nghi%C3%AAn_c%E1%BB%A9u_H%E1%BA%A3i_qu%C3%A2n_Hoa_K%E1%BB%B3&action=edit&redlink=1) tại [Washington, D.C.](/wiki/Washington,_D.C.), cùng lúc ông được ghi tên vào chương trình nghiên cứu [tiến sĩ](/wiki/Ti%E1%BA%BFn_s%C4%A9) ở [Đại học Maryland, College Park](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Maryland,_College_Park). Việc kết hợp thành thạo toán học và [Hóa lý](/wiki/H%C3%B3a_l%C3%BD) đã khiến họ có thể đương đầu với vấn đề mất [pha sóng](/wiki/Pha_s%C3%B3ng) của [Tinh thể học tia X](/wiki/Tinh_th%E1%BB%83_h%E1%BB%8Dc_tia_X).
Năm 1955 ông đậu bằng
[tiến sĩ](/wiki/Ti%E1%BA%BFn_s%C4%A9) [toán học](/wiki/To%C3%A1n_h%E1%BB%8Dc) ở [Đại học Maryland, College Park](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Maryland,_College_Park), và họ đã lập ra các phương pháp trực tiếp trong [Tinh thể học tia X](/wiki/Tinh_th%E1%BB%83_h%E1%BB%8Dc_tia_X). Bản chuyên khảo *"Solution of the Phase Problem I. The Centrosymmetric Crystal"* năm 1953 của họ có các ý tưởng chủ yếu, mà ý tưởng quan trọng nhất trong số này là việc đưa ra các phương pháp xác suất.
Hauptman là tác giả của trên 170 xuất bản phẩm, trong đó có các bài báo, các bài nghiên cứu, các chương sách và sách. Năm 1970, Hauptman tham gia nhóm tinh thể học của
[Viện nghiên cứu Y học Hauptman-Woodward](/w/index.php?title=Vi%E1%BB%87n_nghi%C3%AAn_c%E1%BB%A9u_Y_h%E1%BB%8Dc_Hauptman-Woodward&action=edit&redlink=1) (trước kia là "Quỹ Y học Buffalo") và trở thành giám đốc nghiên cứu năm 1972. Gần đây ông làm chủ tịch [Viện nghiên cứu Y học Hauptman-Woodward](/w/index.php?title=Vi%E1%BB%87n_nghi%C3%AAn_c%E1%BB%A9u_Y_h%E1%BB%8Dc_Hauptman-Woodward&action=edit&redlink=1) cũng như giáo sư nghiên cứu ở phân khoa "Khoa học lý sinh" cùng làm giáo sư phụ tá ở phân khoa "Khoa học Máy tính" tại [Đại học Buffalo](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Buffalo&action=edit&redlink=1). Trước khi sang Đại học Buffalo, ông làm nhà toán học và người giám sát ở nhiều phân ban của [Phòng thí nghiệm nghiên cứu Hải quân Hoa Kỳ](/w/index.php?title=Ph%C3%B2ng_th%C3%AD_nghi%E1%BB%87m_nghi%C3%AAn_c%E1%BB%A9u_H%E1%BA%A3i_qu%C3%A2n_Hoa_K%E1%BB%B3&action=edit&redlink=1) từ năm 1947.
## Đời tư[
[sửa](/w/index.php?title=Herbert_A._Hauptman&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Herbert_A._Hauptman&action=edit§ion=2)]
Ông kết hôn với Edith Citrynell ngày 10.11.1940, và có 2 người con gái: Barbara (sinh năm 1947) và Carol (sinh năm 1950).
## Giải thưởng và Vinh dự[
[sửa](/w/index.php?title=Herbert_A._Hauptman&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Herbert_A._Hauptman&action=edit§ion=3)]
- Giải Belden Toán học,
[City College of New York](/w/index.php?title=City_College_of_New_York&action=edit&redlink=1), 1936
- Giải Khoa học thuần túy của Hội nghiên cứu Khoa học Hoa Kỳ,
[Naval Research Laboratory](/w/index.php?title=Naval_Research_Laboratory&action=edit&redlink=1), 1959
- Chủ tịch
[Hội Triết học Washington](/w/index.php?title=H%E1%BB%99i_Tri%E1%BA%BFt_h%E1%BB%8Dc_Washington&action=edit&redlink=1), 1969–1970
- Chủ tịch Hiệp hội các Viện nghiên cứu độc lập, 1979–1980
- Giải Patterson của
[American Crystallographic Association](/w/index.php?title=American_Crystallographic_Association&action=edit&redlink=1)năm 1984 [Giải Nobel Hóa học](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_ng%C6%B0%E1%BB%9Di_%C4%91o%E1%BA%A1t_gi%E1%BA%A3i_Nobel_H%C3%B3a_h%E1%BB%8Dc)năm 1985 (chung với [Jerome Karle](/wiki/Jerome_Karle))
- Tiến sĩ danh dự của
[Đại học Maryland, College Park](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Maryland,_College_Park)năm 1985
- Tiến sĩ danh dự của
[CCNY](/w/index.php?title=CCNY&action=edit&redlink=1)năm 1986
- Công dân của Year Award, Buffalo Evening News, 1986
- Huy chương Norton, SUNY, 1986
- Giải Schoellkopf của "Hội Hóa học Hoa Kỳ" (Western New York Chapter) 1986
- Giải Gold Plate, American Academy of Achievement, 1986
- Giải Cooke, SUNY, 1987
- Establishment of the Eccles-Hauptman Student Award, SUNY năm 1987
- Viện sĩ
[Viện Hàn lâm Khoa học quốc gia Hoa Kỳ](/w/index.php?title=Vi%E1%BB%87n_H%C3%A0n_l%C3%A2m_Khoa_h%E1%BB%8Dc_qu%E1%BB%91c_gia_Hoa_K%E1%BB%B3&action=edit&redlink=1)năm 1988
- Humanist Laureate Award của
[International Humanist and Ethical Union](/w/index.php?title=International_Humanist_and_Ethical_Union&action=edit&redlink=1)năm 1988
- Tiến sĩ danh dự của
[Đại học Parma](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Parma&action=edit&redlink=1), (Ý) năm 1989
- Tiến sĩ danh dự của
[D'Youville College](/w/index.php?title=D%27Youville_College&action=edit&redlink=1), [Buffalo, New York](/wiki/Buffalo,_New_York)năm 1989
- Tiến sĩ danh dự của
[Đại học Bar-Ilan](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Bar-Ilan&action=edit&redlink=1), [Israel](/wiki/Israel)năm 1990
- Tiến sĩ danh dự của
[Đại học Columbia](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Columbia)năm 1990
- Tiến sĩ danh dự của
[Đại học Kỹ thuật Lodz](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_K%E1%BB%B9_thu%E1%BA%ADt_Lodz&action=edit&redlink=1), [Ba Lan](/wiki/Ba_Lan)năm 1992
- Tiến sĩ danh dự của
[Queen's University](/w/index.php?title=Queen%27s_University&action=edit&redlink=1), [Kingston](/wiki/Kingston), [Canada](/wiki/Canada)năm 1993
- Tiến sĩ danh dự của
[SUNY at Buffalo](/w/index.php?title=SUNY_at_Buffalo&action=edit&redlink=1),Buffalo, New York năm 2009
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Herbert_A._Hauptman&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Herbert_A._Hauptman&action=edit§ion=4)]
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Herbert_A._Hauptman&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Herbert_A._Hauptman&action=edit§ion=5)] [Nobel Prize in Chemistry - Laureates](http://nobelprize.org/chemistry/laureates/1985/index.html) [Herbert Hauptman's Autobiography](http://nobelprize.org/chemistry/laureates/1985/hauptman-autobio.html) [Dr Hauptman's CV](http://www.hwi.buffalo.edu/Faculty/Hauptman/Hauptman.html) [Pergament: A PBS portrait of Buffalo's Nobel winner Herbert Hauptman](http://web.archive.org/20080620225229/www.buffalonews.com/185/story/373710.html) [Board of Science Advisors, The Buffalo International Film Festival, Buffalo, NY, United States](http://www.buffalofilmfestival.com/aboutus/artsandscienceadvisors.html)

X-Cache: cp1053 hit (1), cp1066 frontend miss (0)


markdown:
# Suomenlinna
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|Quần thể pháo đài Suomenlinna|
|
|![]()
|
|[Quốc gia](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3ng_di_s%E1%BA%A3n_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_theo_qu%E1%BB%91c_gia&action=edit&redlink=1) ![ Flag of Finland (bordered).svg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6a/Flag_of_Finland_%28bordered%29.svg/22px-Flag_of_Finland_%28bordered%29.svg.png)
![ Flag of Finland (bordered).svg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6a/Flag_of_Finland_%28bordered%29.svg/22px-Flag_of_Finland_%28bordered%29.svg.png)
[Phần Lan](/wiki/Ph%E1%BA%A7n_Lan) [583](http://whc.unesco.org/en/list/583) [Vùng UNESCO](http://whc.unesco.org/en/list/?search=&search_by_country=&type=&media=®ion=&order=region) [Châu Âu](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_di_s%E1%BA%A3n_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_t%E1%BA%A1i_ch%C3%A2u_%C3%82u) **Pháo đài Suomelinna** là một quần thể pháo đài được xây trên 6 hòn đảo nằm giữa biển (Kustaanmiekka, Susisaari, Iso-Mustasaari, Pikku-Mustasaari, Länsi-Mustasaari, Långören), tại thành phố [Helsinki](/wiki/Helsinki), thủ đô của [Phần Lan](/wiki/Ph%E1%BA%A7n_Lan).
Suomelinna là một
[di sản thế giới](/wiki/Di_s%E1%BA%A3n_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi) và được những khách du lịch từng đến đó ngưỡng mộ vì đây là nơi ngoạn mục để có thể tổ chức các chuyến đi picnic.
Trước khi có cái tên Suomelinna (có nghĩa là "Pháo đài của Phần Lan"), thì tên của nó là
*Sveaborg* (có nghĩa là "Pháo đài của [Svea](/w/index.php?title=Svea&action=edit&redlink=1)"). Suomelinna được [UNESCO](/wiki/T%E1%BB%95_ch%E1%BB%A9c_Gi%C3%A1o_d%E1%BB%A5c,_Khoa_h%E1%BB%8Dc_v%C3%A0_V%C4%83n_h%C3%B3a_Li%C3%AAn_Hi%E1%BB%87p_Qu%E1%BB%91c) công nhận là di sản thế giới năm [1991](/wiki/1991).
## Hình ảnh[
[sửa](/w/index.php?title=Suomenlinna&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Suomenlinna&action=edit§ion=1)]
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Suomenlinna&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Suomenlinna&action=edit§ion=2)]
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Suomenlinna&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Suomenlinna&action=edit§ion=3)]
|
|![]()
[Suomenlinna](//commons.wikimedia.org/wiki/Category:Suomenlinna?uselang=vi) [Trang chính thức của Suomenlinna](http://www.suomenlinna.fi/) [Tranh ảnh từ Suomenlinna](http://www.muuka.com/finnishpumpkin/fortresses/suomenlinna/suomenlinna.html) [Công sự của Suomenlinna](http://www.fortified-places.com/suomenlinna.html) [Thông tin thêm về Suomenlinna](http://www.discoverhelsinki.com/attraction_details.asp?AttractionID=1) [Panoramic view of the King's Gate in Suomenlinna](http://0pointer.de/static/suomenlinna.html) [Sveaborg at Northern Fortress](http://www.nortfort.ru/sveaborg/index_e.html) [Suomenlinna Video](http://www.finlandlive.info/videos/255/suomenlinna-highlights.html#watch) [Picturesque walking tour at Suomenlinna](http://www.finlandinsider.com/suomenlinna-vacation.html) [Link to satellite imagery of fortifications at Suomenlinna, via Google](http://maps.google.com/maps?near=Suomenlinna&ie=UTF8&ll=60.138321,24.990549&spn=0.009829,0.031586&t=h&z=15)


markdown:
# Thể loại:1908
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
|![]()
[1908](//commons.wikimedia.org/wiki/Category:1908?uselang=vi)
## Thể loại con
Thể loại này gồm 20 thể loại con sau, trên tổng số 20 thể loại con.
### *
- ►
[Châu Á 1908](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ch%C3%A2u_%C3%81_1908) (1 t.l.)
### 1
- ►
[1908 theo quốc gia](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:1908_theo_qu%E1%BB%91c_gia) (6 t.l.)
### Â
- ►
[Âm nhạc 1908](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:%C3%82m_nh%E1%BA%A1c_1908) (1 t.l.)
### B
- ►
[Bắc Mỹ 1908](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:B%E1%BA%AFc_M%E1%BB%B9_1908) (2 t.l.)
### C
- ►
[Chấm dứt năm 1908](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ch%E1%BA%A5m_d%E1%BB%A9t_n%C4%83m_1908) (1 tr.)
- ►
[Chính trị 1908](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ch%C3%ADnh_tr%E1%BB%8B_1908) (1 t.l.)
### Đ
- ►
[1908 trong điện ảnh](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:1908_trong_%C4%91i%E1%BB%87n_%E1%BA%A3nh) (1 t.l.)
### G
- ►
[1908 trong các tác phẩm giả tưởng](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:1908_trong_c%C3%A1c_t%C3%A1c_ph%E1%BA%A9m_gi%E1%BA%A3_t%C6%B0%E1%BB%9Fng) (1 t.l.)
- ►
[Giáo dục năm 1908](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Gi%C3%A1o_d%E1%BB%A5c_n%C4%83m_1908) (trống)
### K
- ►
[Khoa học năm 1908](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Khoa_h%E1%BB%8Dc_n%C4%83m_1908) (4 t.l.)
- ►
[Khởi đầu năm 1908](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Kh%E1%BB%9Fi_%C4%91%E1%BA%A7u_n%C4%83m_1908) (1 t.l., 1 tr.)
- ►
[Kinh tế năm 1908](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Kinh_t%E1%BA%BF_n%C4%83m_1908) (trống)
### L
- ►
[Luật năm 1908](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Lu%E1%BA%ADt_n%C4%83m_1908) (trống)
### M
- ►
[Mất 1908](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:M%E1%BA%A5t_1908) (27 tr.)
- ►
[Môi trường năm 1908](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:M%C3%B4i_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_n%C4%83m_1908) (trống)
### S
- ►
[Sân khấu năm 1908](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:S%C3%A2n_kh%E1%BA%A5u_n%C4%83m_1908) (trống)
- ►
[Sinh 1908](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Sinh_1908) (75 tr.)
### T
- ►
[Tác phẩm 1908](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:T%C3%A1c_ph%E1%BA%A9m_1908) (4 t.l.)
- ►
[Thể thao năm 1908](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Th%E1%BB%83_thao_n%C4%83m_1908) (trống)
### X
- ►
[Xung đột năm 1908](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Xung_%C4%91%E1%BB%99t_n%C4%83m_1908) (trống)
## Các trang trong thể loại “1908”
Thể loại này gồm trang sau.

X-Cache: cp1054 hit (1), cp1066 frontend miss (0)


markdown:
# Thể loại:Lịch sử Armenia
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
*Bài chính thể loại:* [Lịch sử Armenia](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Armenia&action=edit&redlink=1)
|
|![]()
[Lịch sử Armenia](//commons.wikimedia.org/wiki/Category:History_of_Armenia?uselang=vi)
|
|![]()
[Lịch sử Armenia](//commons.wikimedia.org/wiki/Category:History_of_Armenia?uselang=vi)
## Thể loại con
Thể loại này gồm thể loại con sau.
### N
- ►
[Nhà Sassanid](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Nh%C3%A0_Sassanid) (26 tr.)
## Các trang trong thể loại “Lịch sử Armenia”
24 trang sau nằm trong thể loại này, trên tổng số 24 trang.


markdown:
Trợ giúp
Thể loại:Môi trường Oregon
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới:
menu
,
tìm kiếm
Thể loại con
Thể loại này gồm thể loại con sau.
L
►
Lịch sử tự nhiên Oregon
(1 t.l., 22 tr.)
Lấy từ “
https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Thể_loại:Môi_trường_Oregon&oldid=15751773
”
Thể loại
:
Môi trường Mỹ theo tiểu bang, vùng lãnh thổ
Oregon
Môi trường Tây Duyên hải Hoa Kỳ
Trình đơn chuyển hướng
Công cụ cá nhân
Mở tài khoản
Đăng nhập
Không gian tên
Thể loại
Thảo luận
Biến thể
Các hiển thị
Đọc
Sửa đổi
Sửa mã nguồn
Xem lịch sử
Khác
Tìm kiếm
Xem nhanh
Trang Chính
Nội dung chọn lọc
Tin tức
Bài viết ngẫu nhiên
Thay đổi gần đây
Quyên góp
Tương tác
Hướng dẫn
Giới thiệu Wikipedia
Cộng đồng
Thảo luận chung
Giúp sử dụng
Công cụ
Các liên kết đến đây
Thay đổi liên quan
Các trang đặc biệt
Liên kết thường trực
Thông tin trang
Khoản mục Wikidata
In/xuất ra
Tạo một quyển sách
Tải về dưới dạng PDF
Bản để in ra
Ngôn ngữ khác
English
فارسی
Nederlands
Türkçe
Sửa liên kết
Trang này được sửa đổi lần cuối lúc 11:00 ngày 20 tháng 2 năm 2014.
Văn bản được phát hành theo
Giấy phép Creative Commons Ghi công/Chia sẻ tương tự
; có thể áp dụng điều khoản bổ sung. Xem
Điều khoản Sử dụng
để biết thêm chi tiết.
Wikipedia® là thương hiệu đã đăng ký của
Wikimedia Foundation, Inc.
, một tổ chức phi lợi nhuận.
Quy định quyền riêng tư
Giới thiệu Wikipedia
Lời phủ nhận
Nhà phát triển
Phiên bản di động


markdown:
# Thể loại:Nhật Bản
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
**Nhật Bản** (còn gọi là **Nhật**, **Phù Tang**, **xứ Hoa Anh Đào**; [tiếng Việt](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Vi%E1%BB%87t) cũ còn có thời gian gọi là **Nhật Bổn**; viết theo chữ cái La Tinh là **Nihon** hoặc **Nippon**, đọc là Ni-hôn hoặc Níp-pông), theo tiếng Hán gốc 日本, có nghĩa là xứ Mặt Trời Mọc. Nhật Bản là một quốc gia hải đảo hình vòng cung, có diện tích tổng cộng là 377,834 km 2 nằm xoải theo bên sườn phía đông lục địa [châu Á](/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%81). *Bài chính thể loại:* [Nhật Bản](/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n)
|
|![]()
[Nhật Bản](//commons.wikimedia.org/wiki/Category:Japan?uselang=vi)
## Thể loại con
Thể loại này gồm 30 thể loại con sau, trên tổng số 30 thể loại con.
### C
- ►
[Chính phủ Nhật Bản](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ch%C3%ADnh_ph%E1%BB%A7_Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n) (7 t.l., 20 tr.)
- ►
[Chính trị Nhật Bản](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ch%C3%ADnh_tr%E1%BB%8B_Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n) (8 t.l., 15 tr.)
- ►
[Chủ đề liên quan Nhật Bản](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ch%E1%BB%A7_%C4%91%E1%BB%81_li%C3%AAn_quan_Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n) (3 tr.)
- ►
[Chủ đề:Nhật Bản](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ch%E1%BB%A7_%C4%91%E1%BB%81:Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n) (21 tr.)
- ►
[Công trình kiến trúc Nhật Bản](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:C%C3%B4ng_tr%C3%ACnh_ki%E1%BA%BFn_tr%C3%BAc_Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n) (3 t.l.)
### D
- ►
[Dân số Nhật Bản](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:D%C3%A2n_s%E1%BB%91_Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n) (1 tr.)
### Đ
- ►
[Địa lý Nhật Bản](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:%C4%90%E1%BB%8Ba_l%C3%BD_Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n) (13 t.l., 15 tr.)
- ►
[Đồ gốm Nhật Bản](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:%C4%90%E1%BB%93_g%E1%BB%91m_Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n) (1 tr.)
### G
- ►
[Giáo dục Nhật Bản](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Gi%C3%A1o_d%E1%BB%A5c_Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n) (5 t.l., 3 tr.)
- ►
[Giao thông Nhật Bản](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Giao_th%C3%B4ng_Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n) (9 t.l.)
### H
- ►
[Hành chính Nhật Bản](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:H%C3%A0nh_ch%C3%ADnh_Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n) (1 t.l., 13 tr.)
### K
- ►
[Khoa học và công nghệ Nhật](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Khoa_h%E1%BB%8Dc_v%C3%A0_c%C3%B4ng_ngh%E1%BB%87_Nh%E1%BA%ADt) (4 t.l., 2 tr.)
- ►
[Khu dự trữ sinh quyển Nhật Bản](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Khu_d%E1%BB%B1_tr%E1%BB%AF_sinh_quy%E1%BB%83n_Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n) (1 tr.)
- ►
[Kinh tế Nhật Bản](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Kinh_t%E1%BA%BF_Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n) (11 t.l., 17 tr.)
### L
- ►
[Lịch sử Nhật Bản](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n) (38 t.l., 70 tr.)
### M
- ►
[Môi trường Nhật Bản](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:M%C3%B4i_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n) (4 t.l., 1 tr.)
### N
- ►
[Người Nhật](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Nh%E1%BA%ADt) (22 t.l., 20 tr.)
- ►
[Nhà nước bù nhìn của Nhật Bản](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Nh%C3%A0_n%C6%B0%E1%BB%9Bc_b%C3%B9_nh%C3%ACn_c%E1%BB%A7a_Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n) (2 tr.)
- ►
[Nhật Bản và quan hệ quốc tế](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n_v%C3%A0_quan_h%E1%BB%87_qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF) (1 t.l., 1 tr.)
- ►
[Nhật Bản và vấn đề môi trường](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n_v%C3%A0_v%E1%BA%A5n_%C4%91%E1%BB%81_m%C3%B4i_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng) (1 tr.)
### P
- ►
[Phong tục Nhật Bản](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Phong_t%E1%BB%A5c_Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n) (1 t.l., 1 tr.)
### Q
- ►
[Quân sự Nhật Bản](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Qu%C3%A2n_s%E1%BB%B1_Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n) (9 t.l., 3 tr.)
### S
- ►
[Sơ khai Nhật Bản](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:S%C6%A1_khai_Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n) (6 t.l., 38 tr.)
### T
- ►
[Thành phố Nhật Bản](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n) (49 t.l., 6 tr.)
- ►
[Thiền tông Nhật Bản](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Thi%E1%BB%81n_t%C3%B4ng_Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n) (1 tr.)
- ►
[Thực vật Nhật Bản](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt_Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n) (1 t.l., 259 tr.)
- ►
[Tiêu bản Nhật](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ti%C3%AAu_b%E1%BA%A3n_Nh%E1%BA%ADt) (39 tr.)
- ►
[Tư tưởng Nhật Bản](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:T%C6%B0_t%C6%B0%E1%BB%9Fng_Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n) (1 t.l., 1 tr.)
### V
- ►
[Văn hóa Nhật Bản](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:V%C4%83n_h%C3%B3a_Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n) (35 t.l., 67 tr.)
### X
- ►
[Xã hội Nhật Bản](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:X%C3%A3_h%E1%BB%99i_Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n) (5 t.l., 9 tr.)
## Các trang trong thể loại “Nhật Bản”
28 trang sau nằm trong thể loại này, trên tổng số 28 trang.
### B
### J
### O
## Các tập tin trong thể loại “Nhật Bản”
2 tập tin sau nằm trong thể loại này, trong tổng số 2 tập tin.
[Breakfast Japan.jpg](/wiki/T%E1%BA%ADp_tin:Breakfast_Japan.jpg)
37 kB
[Japanese Empire.png](/wiki/T%E1%BA%ADp_tin:Japanese_Empire.png)
53 kB

X-Cache: cp1067 hit (3), cp1066 frontend miss (0)


markdown:
*Umbellularia californica*
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
|Umbellularia californica
|
|[Giới](/wiki/Gi%E1%BB%9Bi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *regnum*) [Plantae](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt) [Angiospermae](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt_c%C3%B3_hoa) [Magnoliidae](/wiki/Ph%C3%A2n_l%E1%BB%9Bp_M%E1%BB%99c_lan) [Bộ](/wiki/B%E1%BB%99_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *ordo*) [Laurales](/wiki/B%E1%BB%99_Nguy%E1%BB%87t_qu%E1%BA%BF) [Họ](/wiki/H%E1%BB%8D_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *familia*) [Lauraceae](/wiki/H%E1%BB%8D_Nguy%E1%BB%87t_qu%E1%BA%BF) [Chi](/wiki/Chi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *genus*) [Umbellularia](/w/index.php?title=Umbellularia&action=edit&redlink=1) [Loài](/wiki/Lo%C3%A0i)( *species*) **U. californica** [Danh pháp hai phần](/wiki/Danh_ph%C3%A1p_hai_ph%E1%BA%A7n) *Umbellularia californica*
(Hook. & Arn.) Nutt., 1842
* là loài Umbellularia californica* [thực vật có hoa](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt_c%C3%B3_hoa)trong [họ Nguyệt quế](/wiki/H%E1%BB%8D_Nguy%E1%BB%87t_qu%E1%BA%BF). Loài này được (Hook. & Arn.) Nutt. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1842. [[1]](#cite_note-1)
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Umbellularia_californica&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Umbellularia_californica&action=edit§ion=1)] **The Plant List (2010).** [^](#cite_ref-1) [“](http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/tro-17804222). Truy cập ngày 14 tháng 6 năm 2013. *Umbellularia californica*”
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Umbellularia_californica&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Umbellularia_californica&action=edit§ion=2)]
Phương tiện liên quan tới
[Umbellularia californica](//commons.wikimedia.org/wiki/Category:Umbellularia_californica)tại [Wikimedia Commons](/wiki/Wikimedia_Commons)
Dữ liệu liên quan tới
[Umbellularia californica](//species.wikimedia.org/wiki/Umbellularia_californica)tại [Wikispecies](/wiki/Wikispecies) [Vườn thực vật hoàng gia Kew](/wiki/V%C6%B0%E1%BB%9Dn_th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt_ho%C3%A0ng_gia_Kew); [Đại học Harvard](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Harvard); [Australian Plant Name Index](/wiki/Australian_Plant_Name_Index)(biên tập). [“Umbellularia californica”](http://www.ipni.org/ipni/idPlantNameSearch.do?id=30189264-2). *. Truy cập ngày 14 tháng 6 năm 2013.* [International Plant Names Index](/wiki/International_Plant_Names_Index)

X-Cache: cp1054 hit (2), cp1066 frontend miss (0)


markdown:
# brachiate
Từ điển mở Wiktionary
## Tiếng Anh[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-eng-&action=edit§ion=T-1)]
### Cách phát âm[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-pron-&action=edit§ion=T-1)]
### Tính từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-adj-&action=edit§ion=T-1)] **brachiate** [/ˈbreɪ.ki.ˌeɪt/](/wiki/Wiktionary:IPA)
### Động từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-verb-&action=edit§ion=T-1)] **brachiate** [/ˈbreɪ.ki.ˌeɪt/](/wiki/Wiktionary:IPA)
### Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-ref-&action=edit§ion=T-1)]
- Hồ Ngọc Đức,
[Dự án Từ điển tiếng Việt miễn phí](http://www.informatik.uni-leipzig.de/~duc/Dict/)( [chi tiết](/wiki/Wiktionary:Ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c/FVDP))

X-Cache: cp1055 hit (2), cp1067 frontend miss (0)


markdown:
Plan Your Visit
Calendar
Buy Tickets
The Museum Store
Online Collections
Get Connected
Exhibitions
Special Exhibitions
Exhibition Halls
Sea Center
Exhibitions
Visitor Information
Sea Center Volunteer Program
Planning a Field Trip to the Sea Center
Marine Debris
Prevention Program
Gladwin
Planetarium
Planetarium Shows
& Times
Upcoming Events
Get Involved
Star Parties
Education
Adult Programs
Family Programs
Nature Adventures
Children's Programs
Teen Programs
School & Teacher Services
Docents
Chumash Life
Collections &
Research
Science Pub
Anthropology
Invertebrate Zoology
Vertebrate Zoology
Museum Library
Antique Natural History Art
Publications
Beyond the Exhibits
Online Collections Database
Membership
Levels & Benefits
Join or Renew
Gift of Membership
Members-Only Events
Kids' Club
Support SBMNH
Donate Now
Leadership Circles of Giving
Garibaldi Ball
Legacy Giving
Sponsorship
Corporate Sponsors
Annual Report
Mission Creek
Legacy Society
Endowments
Board of Trustees
About Us
Museum-at-a-Glance
Plan Your Visit
Calendar
About Santa Barbara
A Brief History
The Museum's
Master Plan
Special Event Rentals
Our Green Credentials
Volunteer Opportunities
Employment / Internships
Key Contacts
Get Connected
Home
>
-
sub test 3
-
Home
-
community
-
hi
-
Camouflage Techniques
-
Take a Peek
-
The Natural History of Water
-
2009 ArtWalk Indoor Exhibition Winners
-
What is a Watershed
-
Astronomers of the Month
-
Super Sea Animals
-
Meet the Animals
-
Blue Whale
Skeleton Dismantle
-
Designing Your Learning Experience
-
Coffee Camps
-
Meet the Animals
-
Sneak Peek into the Science PlayLab
-
Wild Shrimp & Prawns
-
2012 - The Sun's Magnetic Field
-
The Natural History of Butterflies
-
The Natural History of Butterflies
-
Let's Talk About Race
-
Let's Talk About Race
-
Restoring the Skull
-
Restoring the Skeleton
-
Mug Shots
-
Planning Lunch
-
2012 - Planetary Conjunction
-
Tuna
-
The Butterfly Nursery
-
Biodiversity & You
-
Superpowers Headquarters
-
Water Pollution
-
What is a Watershed
-
WANTED: Plastic Bottles Tops
-
The Natural History of Butterflies
-
What is a Dinosaur?
-
Blue Whale Skeleton Returns
-
The Butterfly Nursery
-
Biodiversity & You
-
Salmon
-
Dinosaur Timeline
-
Can You Find 'em All?
-
The Butterfly Nursery
-
What Can You Do?
-
Water Pollution
-
Message in Water
-
Super Hero Kits
-
Theme of the Month
-
Go Observe!
-
Buy-A-Bone Recognition
-
Photo Gallery
-
What Can You Do
-
Message in Water
-
About Chris Jordan
-
Biodiversity and You
-
Sponsors
-
Resources
-
Support
Butterflies Alive!
-
2012 - Galactic Equator
-
Scheduling Your Field Trip
-
Volunteers Needed!
-
Preparing for your Visit
-
2012 - The Maya Calendar
-
sub test 2 giants
-
What Can You Do
-
2012 - Planet X and Nibiru
-
Secrets to a Great Field Trip
-
Butterflies Alive!
Mobile App
-
Sponsors
-
Butterflies Alive Sponsors
-
SBnature.app
-
Butterfly Sponsorship
-
Butterflies Alive Guide
sub test 3
share page:
sub
Exhibitions
|
Sea Center
|
Gladwin Planetarium
|
Education
|
Collections & Research
Members
|
Support SBMNH
|
About Us
|
Site Map
Your privacy is important -
privacy policy
© 2015 Santa Barbara Museum of Natural History

Cache-Control: private

Pragma: no-cache

Content-Type: text/html