text:
Posted on
Tác giả: Hoàng Anh Tuấn
Bài liên quan: Tìm hiểu Israel và dân tộc Do Thái
Thành công của người Do Thái nhiều người đã biết, đã nghe từ lâu và có thể kể cả ngày, cả tháng cũng không hết. Là người đã tìm hiểu câu chuyện này cả chục năm nay, càng đi sâu tìm hiểu về những thành công của Israel và người Do Thái, tôi càng thấy phức tạp nhưng cũng hết sức thú vị. Chuyến đi Israel lần này, ngoài các công việc thường lệ, rất nhiều cuộc gặp gỡ, trao đổi, thảo luận với nhiều người, nhiều giới, nhiều nơi khác nhau giúp tôi kiểm chứng, củng cố thêm các nhận định trước đây của mình; biết thêm nhiều vấn đề mới; đồng thời cũng xóa bỏ một số các định kiến một chiều, phiến diện.
Có rất nhiều câu hỏi đeo đẳng trong suốt quá trình tìm hiểu để có câu trả lời thấu đáo, đại loại như:
1. Tại sao chỉ chiếm một phần nhỏ của dân số thế giới, nhưng người Do Thái lại có sự thông tuệ vượt thời gian, hơn hẳn các dân tộc khác trên thế giới? Nếu tính theo chỉ số IQ, chỉ số trung bình của người Do Thái là 110 so với chỉ số trung bình 100 của thế giới. Tuy mức chênh lệch IQ chỉ là 10, nhưng tỷ lệ thiên tài trong nhóm những người có IQ 110 cao hơn nhóm có chỉ số IQ 100 tới 120-150 lần!
2. Phải chăng người Do Thái có “gien” thông minh hơn người và “gien” này được lưu giữ và truyền từ đời này qua đời khác?
Câu chuyện này đã được nhiều nhà khoa học âm thầm nghiên cứu để tìm câu trả lời thấu đáo. Tuy nhiên, người Do Thái lại “bác bỏ” điều nay, cho rằng sở dĩ người Do Thái thành công là do điều kiện, hoàn cảnh bắt buộc họ phải nỗ lực, sáng tạo và vươn lên không ngừng để thích nghi với hoàn cảnh. Vậy thực, hư câu chuyện này ra sao?
3. Nếu như có “gien” Do Thái như vậy thì “gien” này được “lưu giữ” và phát triển ra sao từ thời “Cụ Tổ” của người Do Thái đến nay và trong hoàn cảnh họ bị ly tán, tha phương cầu thực?
Người Do Thái hiện nay đều coi Thủy tổ của mình là ông Abraham (và cũng là của người Hồi giáo – Người Hồi giáo gọi là Ibrahim) ra đời cách đây khoảng 4000 năm, và Nhà Tiên tri Moses, ra đời cách đây khoảng 3600 năm. Ông Mosses đã dẫn dắt các nô lệ người Do Thái chạy trốn khỏi Ai Cập và đến khu vực Bắc Israel hiện nay, thống nhất 12 bộ lạc khác để lập ra nhà nước Do Thái. Hiện nay Israel là quốc gia Do Thái duy nhất trên thế giới, người dân đa phần là người Do Thái và quốc đạo là Đạo Do Thái. Để dễ hình dung, nếu có một nước khác có đặc trưng tương tự như Israel, chẳng hạn Trung Quốc, thì đặc trưng nước đó sẽ là: Người Trung Quốc, nước Trung Quốc, Đạo Trung Quốc. Nhưng trên thực tế ta thấy: người Hán, nước Trung Quốc và Đạo Khổng.
4. Tại khu vực hiện gồm phía Bắc Ai Cập, lãnh thổ Israel, Palestine, Gioóc-đa-ni hiện nay, khu vực phía Nam Syria, và phía Đông Bắc Iraq vốn trước đây là khu vực tranh chấp quyết liệt giữa bộ lạc Do Thái với các bộ lạc khác trong khu vực, cũng như giữa các đế chế lân bang với nhau như Roma, Assyria, Babilon, Ottoman… nhằm kiểm soát khu vực đồng bằng ven biển Israel và khu đồi cao Jerusalem để cho được gần với Đức Chúa trời. Sau sự kiện Ngôi đền thứ nhất của người Do Thái bị đốt năm 586 trước Công Nguyên thì mục tiêu xâm lược là để chiếm miền đất thánh Jerusalem, nơi cả 3 tôn giáo (Do Thái, Thiên chúa, Hồi giáo) đều coi là đất thiêng của mình.
Vậy tại sao trong khi hầu hết các bộ tộc du mục khác bị đồng hóa, hoặc bị tuyệt diệt, nhưng người Do Thái lại “thoát” được nạn này (tuy rằng người Do Thái cũng trải qua nạn diệt chủng Holocaust và một số cuộc truy sát tập thể trong quá khứ)? Vậy họ đã “thoát” bằng cách nào?
5. Tại sao người Do Thái lại có truyền thống hiếu học và tỷ lệ biết chữ rất cao so với những dân du mục cùng thời? Tại sao người Do Thái lại đi tiên phong trong rất nhiều lĩnh vực như khoa học tự nhiên, luật, khoa học chính trị, công nghiệp giải trí…?
Từ hàng ngàn năm trước công nguyên trẻ em Do Thái hầu hết biết đọc biết viết, và khi lưu lạc ở châu Âu, người Do Thái cũng có tỷ lệ biết đọc, biết viết cao hơn người bản địa. Cần nhớ, trước thời kỳ Phục Hưng cả châu Âu chìm đắm trong u muội, tỷ lệ mù chữ lên tới 80-90% dân số. Đến những năm 1930 của thế kỷ trước, người Do Thái gần như độc quyền trong lĩnh vực nghiên cứu năng lượng nguyên tử, thậm chí thời kỳ đó người ta còn gọi ngành khoa học này là “ngành khoa học Do Thái”.
Nhìn rộng hơn, không chỉ người Do Thái quan tâm đến chuyện học hành của con cái, mà người Đông Á, kể cả Việt Nam, cũng vậy và có thể kể ra không ít các tấm gương thành công đáng ngưỡng mộ. Nhiều gia đình sẵn sàng bán nhà, bán cửa để đầu tư chuyện học hành của con cái. Tuy nhiên đạt đến đỉnh cao trí tuệ như Albert Einstein, Karl Marx, Noam Chomski và rất nhiều nhà khoa học đoạt giải Nobel gốc Do Thái lại là một câu chuyện hoàn toàn khác. Tại sao người Do Thái làm được chuyện đó?
6. Trên thế giới đã từng có dân tộc nào bị trục xuất, sống lưu vong trên hai ngàn năm mà vẫn giữ được bản sắc, tiếng nói, chữ viết và tập tục của mình như người Do Thái không?
7. Các giáo sĩ (Rabbi), Hội đồng giáo sĩ và những người Do Thái chính thống là những người có địa vị và tiếng nói quan trọng trong xã hội. Vậy họ có vai trò ra sao trong việc duy trì tập tục, bản sắc và “nòi giống” Do Thái?
8. Tại sao mô hình Kibbudz của người Do Thái lại thành công và có sức sống kỳ diệu ở Israel, trong khi mô hình này lại không thành công hoặc không thể thành công ở các quốc gia khác. Cốt lõi tạo nên thành công của các Kibbudz là gì?
9. Khi người Do Thái được thực hiện giấc mơ “Phục quốc” năm 1948, hàng trăm ngàn người Do Thái từ trên 70 quốc gia khác nhau trên khắp thế giới đổ về mảnh đất Israel, họ đã sát cánh cùng nhau bắt tay xây dựng và bảo vệ đất nước. Tiếp đó, sau các biến động ở Liên Xô và châu Âu trong những năm 1989-1990, 1,5 triệu người Do Thái (tức trên 1/4 dân số) trở về “cố quốc”. Mỹ, Australia, Canada cũng là quốc gia của những người nhập cư, nhưng chưa từng chứng kiến lượng lớn người nhập cư đổ về (tính theo tỷ lệ dân số) trong một thời gian ngắn đến vậy. Tuy đến từ nhiều xứ sở khác nhau, nhưng hầu hết những người Do Thái không bị gặp các rào cản ngôn ngữ và nhanh chóng hội nhập vào xã hội mới. Chuyện này thực hư thế nào và được thực hiện ra sao?
Còn rất nhiều các câu hỏi khác nữa. Vấn đề đặt ra là mô hình Israel và bài học thành công của người Do Thái (tạm bỏ qua một bên các khiếm khuyết và một số “thói hư, tật xấu” của người Do Thái) có thể học được không và áp dụng ở quy mô nào (gia đình, dòng họ, công ty, thiết chế, đất nước…)?
Israel: Cường quốc nông nghiệp giữa sa mạc
Do điều kiện tự nhiên, sa mạc chiếm đến 60% tổng số 20.000 km2 diện tích, nên đất đai canh tác còn lại của Israel rất ít và chủ yếu nằm ở khu vực đồng bằng ven biển. Tuy nhiên, điều này không ngăn cản Israel trở thành nước có nền nông nghiệp phát triển nhất thế giới, chủ yếu nhờ đi tiên phong trong nghiên cứu khoa học và ứng dụng các thành tựu khoa học-công nghệ vào sản xuất nông nghiệp.
Đi thăm các cơ sở nông nghiệp Israel mới thấy trình độ công nghiệp hóa nông nghiệp và khả năng lập kế hoạch sản xuất, dự báo thị trường của Israel đạt đến trình độ rất cao. Có lẽ dùng từ “nông dân” đối với họ là không chính xác, mà là công nhân nông nghiệp. Ngoài ra, đó là sự kết hợp chặt chẽ giữa 4 “Nhà”, gồm: (i) Nhà nước; (ii) Nhà khoa học; (iii) Nhà buôn; và (iv) Nhà nông. “Nhà nông” ở đây cần được hiểu là người bỏ vốn đầu tư, tham gia trực tiếp hoặc gián tiếp vào quá trình sản xuất nông nghiệp.
Đất đai ở Israel được nhà nước quản lý rất chặt chẽ. Nhà ở của dân thì xây trên các triền núi đá, khó cải tạo thành đất nông nghiệp, còn đất đồng bằng tuyệt đối sử dụng cho trồng trọt và canh tác. Thậm chí đất hoang mạc, nhưng tương đối bằng phẳng có thể cải tạo thành đất nông nghiệp thì cũng không được làm nhà ở trên đó.
Israel đi tiên phong trên thế giới trong lĩnh vực cải tạo đất hoang mạc, sa mạc thành đất nông nghiệp trù phú. Quy trình như sau (để đơn giản hóa): (i) San bằng đất hoang mạc, sỏi đá; (ii) Phủ lên đó 1 lớp đất dày, ít nhất là 1/2 m; (iii) Trồng các loại cỏ hoặc cây dại không cần tưới nước khoảng từ 3-5 năm, để biến đất chết thành đất màu; (iv) Sau quá trình cải tạo này, đất hoang mạc biến thành đất nông nghiệp và được giao cho các chủ đất (nhà đầu tư) để tiến hành sản xuất.
Về mặt sinh thái, bước vào thế kỷ 21, Israel là nước duy nhất trên thế giới đã mở rộng được diện tích rừng và quỹ đất nông nghiệp.
Tuy là nước nhỏ, có 8 triệu dân, nhưng Israel lại có hệ thống đường dẫn nước tái sử dụng dài nhất thế giới. Toàn bộ lượng nước thải được dẫn trở lại các trung tâm xử lý, lọc lại, sau đó được dẫn ngược trở lại theo các đường ống để sử dụng tưới tiêu cho nông nghiệp.
Hệ thống ống dẫn nước tưới được dẫn đến từng khoảnh vườn, tới từng cây và việc tưới được vi tính hóa qua hệ thống điều khiển ở trung tâm về thời gian tưới, lượng nước tưới sao cho phù hợp nhất với thời tiết, độ sinh trưởng của từng loại cây. Cũng từ trung tâm, các kỹ sư nông nghiệp sử dụng luôn đường ống dẫn nước để dẫn phân bón hoặc chất dinh dưỡng cần cho cây theo định kỳ.
Tại đầu từng khoảnh vườn, có bảng ghi chi tiết vườn trồng cây gì, giống nào, từ khi nào… Nhìn chung các cây trồng (cam, bưỏi, cà chua, ớt.. ) là những loại cây trồng có năng suất cao, đã được lai ghép cho phù hợp với điều kiện thổ nhưỡng Israel là chịu nắng, chịu khô, chịu sâu bệnh nhưng lại cho năng suất cao và chất lượng quả, trái cây tốt.
Mỗi cây cam hoặc bưởi trông thấp như vậy nhưng lại rất sai quả và có thể cho đến vài tạ quả/cây khi đến mùa thu hoạch. Với lợi thế là trồng cây quả nhiệt đới có chất lượng cao, ổn định, hệ thống kiểm định chất lượng chặt chẽ, ở ngay sát châu Âu và cung cấp những hoa quả nhiệt đới “trái vụ” khi châu Âu bước vào mùa đông nên hoa quả Israel có rất nhiều lợi thế về giá và thị trường.
Đây có lẽ chính là mô hình đầu tư, sản xuất, phát triển và kinh doanh nông nghiệp mà một nước nông nghiệp như chúng ta cần học hỏi và để làm giàu tại ngay chính mảnh đất quê hương mình. Nếu so với Israel, có lẽ đất đai miền Trung Việt Nam còn màu mỡ và có các điều kiện tự nhiên để sản xuất tốt hơn nhiều. Ngay một nước có nền nông nghiệp phát triển nhất ở khu vực như Thái Lan cũng có hàng ngàn thực tập sinh lao động trong các trang trại, mà thực chất là lao động xuất khẩu.
Có điều ít người để ý là trong khi thực tập sinh Việt Nam chăm chỉ làm lụng, tiết kiệm từng đồng gửi về cho gia đình, vợ con, thì khá nhiều “lao động” Thái là các “tình báo” nông nghiệp. Họ là các kỹ sư, con cái các chủ nông trại Thái, những người nuôi chí làm giàu bằng nghề nông và sử dụng thời gian lao động tại Israel như một hình thức “khổ nhục kế”, âm thầm tìm hiểu quy trình sản xuất, kinh doanh, quản lý… để tìm đường khởi nghiệp làm giàu cho mình và cho nước Thái sau này.
Vậy ta nên và sẽ làm gì? Xin nhường câu trả lời cho các bạn trẻ.
Kinh Do Thái, lối sống, bản sắc, và tiếng Hebrew
Có ba câu chuyện ngồi ngẫm lại thấy khá hay và cũng phần nào liên quan đến chủ đề sắp bàn dưới đây.
CÂU CHUYỆN 1: Công việc đã xong, nhưng rủi một cái là không thể bay về được vì là ngày Thứ 7 nên hãng hàng không Israel El Al không làm việc. Nhưng lại có cái may là nhờ đó hiểu được thêm về kỳ nghỉ cuối tuần Thứ 6 và Thứ 7 (lễ Sabbath, người Do Thái đi làm từ Chủ nhật đến hết Thứ 5) của người Do Thái. Khi đi trên đường, đặc biệt ngày Thứ 7, thấy đường phố vắng ngắt và gặp không ít đàn ông Do Thái chính thống (Jewish Orthodox) mặc bộ đồ đen, đầu cũng đội mũ đen rộng vành, đứng trên vỉa hè, hai tay cầm quyển Kinh thánh Do Thái đọc lẩm nhẩm hàng tiếng đồng hồ với động tác hết sức thành kính và giữa trời nắng chang chang, trong khi đầu gật tới gật lui. Điều này không chỉ gây cho tôi sự ngạc nhiên thích thú, mà còn gợi ra rất nhiều điều.
CÂU CHUYỆN 2: Trước đó, khi chia tay Đại sứ Dan Stav, người tháp tùng trong suốt chuyến đi, tôi có nói rằng “Khi tôi mới đến nơi, ông Đại sứ có nói Bộ Ngoại giao Israel có khoảng 1000 nhà ngoại giao. Giờ đây khi đã xong các cuộc tiếp xúc tôi chỉ đồng ý một nửa. Các ông không chỉ có 1000 nhà ngoại giao, mà đó còn là 1000 Giáo sư nữa”. Dan ngửa mặt cười ha hả. Quả thực, hiếm có nước nào, kể cả các cường quốc, lại có nhiều nhà ngoại giao nắm giữ các vị trí chủ chốt nhưng lại có trình độ khá đều tay, am hiểu sâu chuyên môn và có thể trình bày vấn đề mạch lạc như một giáo sư đại học. Không chỉ rành chuyên môn, họ còn thể hiện tác phong hết sức chuyên nghiệp, động tác mạnh mẽ, dứt khoát.
CÂU CHUYỆN 3: Khi vào phòng làm việc với Lãnh đạo Bộ Ngoại giao và Bộ Quốc Phòng của họ, tôi hơi ngạc nhiên khi thấy phòng khách bày biện khá đơn giản, không rõ chỗ ngồi của chủ và khách. Bèn hỏi cô lễ tân là ngồi thế nào, cô để “Sếp” cô ngồi đâu. Câu trả lời là: Các ông ngồi thế nào thì tùy và chỉ cần để một chỗ cho ông ấy ngồi là OK. Sau này mới thấy rõ hơn, trừ một số cuộc gặp phải tuân thủ một số nghi lễ ngoại giao bắt buộc, việc ngồi tự do (free sitting) tạo không khí thảo luận thoải mái và bình đẳng giữa chủ và khách, càng ngạc nhiên hơn khi đây cũng chính là cách người Israel ngồi khi thảo luận nội bộ!
Quay trở lại Phần 1, tôi thấy rằng các câu trả lời về nguyên nhân thành công của người Do Thái, sự cố kết của dân tộc này đều khởi nguồn từ 3 yếu tố chính (i) cuốn Kinh Do Thái (Jewish Bible), (ii) cách thức duy trì Đạo, bản sắc và lối sống Do Thái; và (iii) tiếng Hebrew. Các vấn đề khác như “gien” và tố chất thông minh của người Do Thái; tính hiếu học, ham hiểu biết và sáng tạo; cách duy trì và tổ chức cuộc sống, đời sống xã hội một cách văn minh, lành mạnh của họ đều bắt nguồn từ 3 yếu tố trên. Và cũng thật trớ trêu, đây lại là nguyên nhân chính khiến họ bị xua đuổi, miệt thị, truy sát trong hơn 20 thế kỷ qua. Tôi cũng nghiệm thấy rất ít dân tộc, quốc gia có thể học được theo họ, trừ phi anh cũng trở thành… người Do thái như họ!
Ta hãy đi từng vấn đề một:
Thứ nhất, Israel là đất nước duy nhất trên thế giới được định hình bởi 4 yếu tố mang đậm chất Do Thái là: (i) Dân tộc Do Thái, (ii) Đạo Do Thái, (iii) văn hóa Do Thái, và (iv) Đất nước Do Thái.
Trong các tôn giáo trên thế giới, Đạo Do Thái được ghi nhận là đạo có tuổi đời lâu thứ hai trên thế giới (ra đời cách đây khoảng 3000 năm), sau Đạo Hindu (ra đời cách đây khoảng 4000 năm). Tuy nhiên, do Hindu là đạo đa thần, nên Do Thái giáo có thể xem là đạo độc thần (Monotheistic) ra đời sớm nhất thế giới. Đạo Độc thần là đạo chỉ thờ 1 vị chúa/thần/hoặc thánh duy nhất. Đạo Do Thái chỉ thờ duy nhất Chúa trời, nên trên bàn thờ trong nhà thờ Do Thái họ trang trí đơn giản, không thờ người hoặc động vật. Họ cho rằng, người là người, dứt khoát không thể là chúa hay thánh được và chỉ có một Đức Chúa trời duy nhất. Phải chăng điều này làm cho người Do Thái cũng như sinh hoạt tôn giáo của họ “dân chủ” hơn do không bị phân tán, mất bớt quyền lực qua các nhân vật trung gian?
Một điều rất đặc biệt là trong cuốn Kinh Torah (gồm 5 tập, ghi lại các lời của Nhà tiên tri Moses) có ghi người Do Thái được Đức chúa trời chọn (the Chosen People) để truyền đạt thông điệp của Chúa cho các dân tộc khác, dẫn dắt và khai sáng các dân tộc khác. Người Do Thái rất tin vào điều này, tin vào “sứ mạng” được Chúa giao phó. Đây có lẽ là động lực lớn nhất khiến người Do Thái luôn tìm cách đạt đến đỉnh cao của khoa học, phấn đấu đủ tầm trí tuệ “dẫn dắt” nhân loại như họ nghĩ đã được “Chúa lựa chọn”. Do đó, điểm nổi bật nhất ở người Do Thái là họ thấy mục đích cao nhất của cuộc sống là sáng tạo, chứ không chỉ là kiếm tiền, và kiếm tiền cũng như sự giàu có của họ thực ra là hệ quả của các lao động sáng tạo chứ không phải mục đích mà họ theo đuổi.
Thứ hai, trong bất kỳ tôn giáo nào, tính “Giáo điều” đều tồn tại, duy chỉ khác nhau về mức độ. “Giáo điều” là những điều được ghi trong kinh/kinh thánh hoặc được các Bề trên giảng và được coi mặc nhiên đúng, không bàn cãi. Tuy nhiên, bản kinh Torah của người Do Thái lại rất gợi mở để mọi người suy nghĩ, khám phá. Trong 5 cuốn Kinh Torah thì có đến 4 cuốn nói về luật và 1 cuốn về các vấn đề trong cuộc sống, sinh hoạt hàng ngày. Torah ghi các vấn đề trong cuộc sống, đặt ra các câu hỏi, gợi mở để suy nghĩ, nhưng lại không chỉ có một câu trả lời, mà có nhiều câu trả lời tùy thuộc bối cảnh khác nhau, và thậm chí còn để khoảng trống để mọi người cho trí tưởng tượng bay bổng với các hỏi và câu trả lời. Trong bữa cơm gia đình cuối ngày, hoặc trong ngày Sabbath, các thành viên trong gia đình, trong cộng đồng đọc và tranh luận các điều ghi trong kinh thánh, và có thể chính điều này làm tăng thêm năng lực trí tuệ, làm cho họ rất giỏi về luật.
Thứ ba, các bạn Israel cho biết, cuốn Kinh Torah giống như một cuốn sách khoa học hơn là một cuốn kinh với các “Giáo điều”. Chẳng hạn, trong Kinh Torah ghi rõ ngày Thứ 7 là ngày Chúa nghỉ ngơi, nên tất cả mọi người Israel, kể cả các nô lệ và súc vật không được làm việc trong những ngày này. Ngày lễ Thứ 7 của họ gọi là ngày lễ Do Thái (Sabbath) được xem là ngày “nghỉ tuyệt đối”, theo đó Chúa khuyên các thành viên trong gia đình dành thời gian này bên nhau, cùng trò chuyện, đi chơi, vợ chồng “yêu” nhau, gia đình cùng nhau đi đến nhà thờ (Synagogue). Trong ngày này, mọi người không được bật lửa (vì thời xa xưa, bật lửa có nghĩa là phải vào bếp nấu nướng, tức vẫn “đi làm”) và ăn đồ ăn được chuẩn bị từ hôm trước. Thậm chí thang máy trong các cao ốc cũng để “chế độ Sabath”, tức người Do Thái không dùng tay bấm nút (biểu hiện của “làm việc”), mà để thang tự chạy automatic và mở cửa trước từng tầng một từ tầng thấp nhất đến tầng cao nhất của tòa nhà. Ngày Chủ nhật là ngày làm việc đầu tiên của họ, và điều ngạc nhiên là theo cách gọi trong Kinh thánh Do Thái các ngày làm việc trong tuần theo tuần tự là các ngày “sáng tạo”, chứ không phải ngày “đi làm”.
Chỉ bấy nhiêu thôi cũng gợi ra một số điều thú vị:
- Ngày thứ 7 nghỉ tuyệt đối để lấy sức lao động cho các ngày khác trong tuần và đây có thể là nguồn cảm hứng cho việc đấu tranh đòi quyền của người lao động sau này;
- Lễ Sabbath tạo sự gắn kết giữa các thành viên trong gia đình (khi cả nhà cùng ngồi ăn quay quần bên nhau), và giữa các thành viên trong cộng đồng (khi hàng xóm cùng kéo nhau đến nhà thờ);
- Là cơ sở của việc đấu tranh giành quyền bình đẳng phụ nữ (không lao động trong ngày Sabbath) sau này, cũng như quyền của động vật;
- Vợ chồng “sản xuất” em bé trong ngày nghỉ khi tinh thần thoải mái thì đứa trẻ sau này cũng sẽ thông tuệ hơn.
Người Do Thái rất chú trọng đến chuyện học hành và chữ nghĩa của con cái. Cuốn Kinh Talmud từ cách đây trên 2000 năm đã yêu cầu các ông bố, bà mẹ phải dạy cho con cái biết đọc, biết viết từ năm lên 6 tuổi. Điều này, cũng như một số giáo lý khác trong kinh Talmud, được người Do Thái thực hiện hết sức nghiêm túc (sẽ nói kỹ sau), một phần vì thấy đúng, một phần vì sợ bị cộng đồng xa lánh. Do đó, từ cách đây trên 2000 năm người Do Thái cơ bản xóa được nạn mù chữ, với trên 90% người dân biết đọc, biết viết.
Đối với cuộc sống của con người hiện đại thời nay, điều này là quá sức bình thường. Tuy nhiên, đặt trong bối cảnh người Do Thái là những người du mục, nông dân, thậm chí tha phương cầu thực mà vẫn giữ được truyền thống này, trong bối cảnh tới trên 90% dân châu Âu và các sắc dân khác ở Bắc Phi, Trung Đông ở xung quanh thời đó mù chữ thì đây quả là điều phi thường. Không chỉ thời nay người Do Thái mới được trọng dụng và phát huy vai trò, mà vào thời cực thịnh của Đạo Hồi (thế kỷ IX-XIII) sau Công nguyên, người Do Thái được người Hồi giáo tin dùng và đóng vai trò nổi trội là các thương gia biết tính toán, “ăn nên, làm ra” với hệ thống buôn bán kéo dài từ Trung Đông, qua Nam Á và Đông Nam Á, thậm chí tới Thượng Hải.
Vậy trong điều kiện bị chiếm đóng và lưu lạc, họ duy trì được chữ viết và tiếng nói của mình ra sao trong hàng ngàn năm mà không bị mai một? Câu trả lời chính là sự sùng đạo và cuốn kinh Do Thái viết bằng tiếng Hebrew.
Hầu hết những người Do Thái mà tôi gặp, dù là người Chính thống hay người Do Thái bình thường, đều nói rằng khi gặp nạn, vật đầu tiên và cũng là vật quý giá nhất mà người Do Thái đem theo đầu tiên đó chính là CUỐN KINH THÁNH, chứ không phải bất cứ vật dụng nào khác. Cuốn Kinh thánh Do Thái (Hebrew Bible) đối với họ vừa là đức tin, vừa là lịch sử, vừa là nguồn tri thức, vừa giúp họ giữ được bản sắc, vừa giúp họ có tương lai:
Một là, sự sùng đạo, khiến người Do Thái phải đọc kinh liên tục, đọc thuộc làu, đọc ở trong nhà, đọc ngoài đường, đọc ở nhà thờ… giúp người Do Thái giữ được tiếng nói, nhận diện được ngôn ngữ đặc trưng của mình và được truyền từ đời này qua đời khác.
Hai là, khi lưu lạc sang các xứ khác nhau, ngữ âm của họ có bị thay đổi do phát âm theo thổ ngữ địa phương, nhưng cơ bản họ vẫn hiểu được nhau dù lang bạt hàng ngàn năm, và tới tận 73 quốc gia và lãnh thổ khác nhau. Điều đó giải thích tại sao người Do Thái từ “tứ xứ” đổ về, nhưng đã nhanh chóng gắn kết với nhau ngay sau khi Israel được tái lập năm 1948.
Ba là, không chỉ thạo tiếng Hebrew, mà người Do Thái còn thạo tiếng bản địa nơi họ sinh sống. Như vậy trên thực tế, người Do Thái sử dụng thông thạo hai ngoại ngữ từ rất sớm. Khoa học đã chứng minh, những người hoặc nhóm cộng đồng sử dụng được trên 1 ngoại ngữ thường có chỉ số IQ lớn hơn nhóm, hoặc người sử dụng ít ngôn ngữ hơn. Không chỉ vậy, kinh thánh không chỉ là phương tiện duy trì ngôn ngữ, mà còn giúp họ mở mang các kiến thức luật, kinh tế và khoa học thông thường ở trong đó.
Bốn là, niềm ao ước tột cùng trở về Jerusalem cũng được ghi trong Kinh thánh. Thời cổ đại, dù muốn đi đâu, làm ăn gì, thì người Do Thái cũng quy ước về quần tụ tại Jerusalem để hành lễ ít nhất là 4 lần 1 năm. Đến nay, truyền thống đó vẫn được duy trì và người Do Thái ở Israel thường về Jerusalem mỗi năm một lần, còn người Do Thái ở khắp nơi trên thế giới thì về ít nhất 1 lần trong đời. Kinh Thánh Do Thái ra đời trong bối cảnh người dân Do Thái đã từng mất tổ quốc, mất Jerusalem trong một thời kỳ dài từ hàng trăm năm trước đó. Do đó, Kinh Thánh nhắc nhở người Do Thái rất kỹ về điều này. Truyền thống có từ cả ngàn năm nay và đến nay vẫn được duy trì trong cộng đồng Do Thái, là khi gặp nhau, hoặc khi viết thư, họ thường nói đến việc “sớm hẹn gặp nhau tại Jerusalem”, “hẹn gặp tại Jerusalem vào năm tới”. Do đó, ước nguyện trở về Jerusalem, lấy lại Jerusalem luôn cháy bóng trong mỗi người Do Thái và họ không bao giờ quên điều này khi tha hương.
Đạo Do Thái và việc duy trì nòi giống
Việc thực hiện nghiêm ngặt các phong tục tập quán của Do Thái giáo giúp người Do Thái sàng lọc gien “xấu”, lấy và nhân giống gien “tốt”. Thực ra, không chỉ người Do Thái làm vậy, mà các dân tộc khác như ngoài Hoa và Việt Nam cũng có những vần thơ để chọn người xứng đôi, vừa lứa như “Trai anh hùng, gái thuyền quyên”, “Nữ tuệ tam tài nguyên thị đối” (Gái giỏi trai tài nom thật đối), v.v…. Chắc chắn đây không chỉ là chuyện “tâm đầu, ý hợp” của trai gái, mà còn liên quan đến việc duy trì nòi giống sau này.
Nếu như người Đông Á chỉ dừng lại ở mức “khuyên răn” thì người Do Thái đã “luật hóa” và “hệ thống hóa” được việc chọn lọc có chủ đích thay cho việc chọn lọc tự nhiên, vô thức để “hoàn thiện” và “phát triển” gien của mình:
Một là, trong Đạo Do thái, Giáo sĩ (các Rabbis) là những người được chọn từ những người thông minh nhất. Các Rabbis là người diễn giải Kinh thánh có uy tín và trọng lượng nhất, duy trì các giá trị “chính thống” và được xã hội hết sức trọng vọng. Tuy là thầy tu, nhưng các Rabbis vẫn có con như những người bình thường, và thậm chí có rất nhiều con. Do có uy tín cao trong xã hội, nên họ dễ dàng chọn hôn thê và hôn thê được họ ưu tiên chọn thường là con cái của các học giả (scholars), rồi sau đó mới đến con các nhà buôn.
Hai là, không chỉ các Rabbis chọn như vậy, kinh thánh Do Thái thậm chí còn khuyên mọi người là nếu có tiền của thì hãy tìm cách cho con cái của mình lấy con gái của các học giả. Kinh thánh khuyến khích người Do Thái sinh nhiều con, cho rằng sinh 13 con thì sẽ có nhiều may mắn. Nhưng trên thực tế lại có các “phanh hãm” đối với người nghèo, người ít học là sinh ra con cái nhưng phải đảm bảo các điều kiện kinh tế và tài chính. Chính điều này làm cho người nghèo, người ở tầng lớp thấp không “sinh tràn lan”, mà sinh có trách nhiệm và số người này chiếm tỷ lệ ngày một ít đi trong so sánh tương đối với những người có “gien” tốt, hoặc có điều kiện vật chất tốt hơn. Trải qua hàng ngàn năm chọn lọc có điều kiện như vậy nên việc có được nhiều gien tốt trong người Do Thái là điều dễ hiểu.
Ba là, trong quan niệm Do Thái chính thống, và ngay tại các khu vực người Do thái chính thống sinh sống hiện nay tại Israel, phụ nữ, con gái không bao giờ được “bén mảng” đến Nhà thờ. Trái lại, đàn ông dù bận công việc đến mấy cũng tìm cách đến nhà thờ vào lúc 6h chiều hàng ngày để làm lễ trước khi về nhà. Tuy nhiên, phụ nữ Do Thái lại được xem là có “quyền năng” tuyệt đối trong việc duy trì nòi giống. Con của một phụ nữ Do Thái đương nhiên được coi là người Do Thái, còn con của người đàn ông Do Thái với một phụ nữ không phải Do Thái thì chỉ được coi là người Israel (nếu như sống ở Isael), chứ không được coi là người Do Thái. Thời xa xưa, việc gia đình người Do Thái có một cô con gái lấy chồng không phải người Do Thái bị coi là “nỗi nhục” của cả gia đình và dòng họ, và người bố “từ con” bằng cách đào một nấm mộ giả coi như đứa con mình dứt ruột đẻ ra đã chết.
Nhiều nhà thần học mà tôi có điều kiện tiếp xúc cho rằng Đạo Do Thái hiện là một trong số ít tôn giáo “giữ” được “kỷ cương” khá tốt. Tuy nhiên vẫn còn có nhiều ý kiến khác nhau xung quanh câu chuyện này và cần nghiên cứu sâu hơn mới có câu trả lời thỏa đáng. Quả thực, bất kỳ tôn giáo lớn hoặc quan trọng nào đều đứng trước 3 thách thức lớn trong quá trình phát triển, đó là:
- Duy trì được sự thống nhất, giữa các dòng, nhánh, xu hướng khác nhau trong cùng một tôn giáo, duy trì một đức tin chung trong thể thống nhất. Ví dụ, sự phân liệt rõ nhất thể hiện ở Đạo Hồi hiện nay với các dòng Shia, Suni, rồi nhánh Wahabis thuộc Suni, nhánh Alewite, Druze thuộc dòng Shia…, mà dòng, nhánh nào cũng cho mình mới là “chính thống”, còn những dòng, nhánh khác là “ngoại đạo”, cần bị loại bỏ để làm “trong sạch” Đạo Hồi;
- “Đồng hành” cùng xã hội hiện đại, nhưng vẫn duy trì các giá trị, các nguyên tắc “cốt lõi” (tức tính chất “chính thống”, mặc dù việc diễn giải và tự nhận các tính chất này còn nhiều điều phải bàn);
- Tránh việc tạo ra một tầng lớp “tăng lữ” mới, với các đặc quyền, đặc lợi, hủy hoại chính tôn giáo của mình.
- Ngay khi ra đời, Do Thái giáo đã không có “vấn nạn”, đưa đến sự kình chống nhau sâu sắc giữa các dòng tu. Đạo Hồi chẳng hạn, ngay sau khi Nhà tiên tri Mohamed qua đời, sự giằng xé giữa những người cho rằng cần phải chọn người thừa kế hoặc có dòng màu trực hệ để “hướng đạo” hạy chọn những người có khả năng nhất trong việc kế thừa và phát triển di sản của Mohamed đã đưa đến việc phân chia Hồi giáo thành 2 nhánh lớn là Shia và Suni. Do Thái giáo cũng có những dòng hết sức cực đoan, thậm chí không công nhận Nhà nước Israel, nhưng họ vẫn hợp tác, và không đi đến chỗ đối đầu nhau bằng bạo lực. Những người có tác dụng giữ sự hòa hợp và thống nhất Đạo Do Thái là các giáo sĩ và Hội đồng giáo sĩ.
- Trong hệ thống luật dân sự của Israel, còn có luật Do Thái Halakha tương tự như luật Sharia của Hồi giáo mà một số nước như Arab Saudi, Brunei… áp dụng. Halakha bao gồm 613 điều răn (commandments) với hệ thống tòa án riêng, và các “bản án” tôn giáo đối với người có đạo thậm chí còn đáng sợ và nghiêm khắc hơn các bản án dân sự. Luật Halakha tồn tại trong mọi ngóc ngách của đời sống xã hội, can thiệp sâu và điều chỉnh rất nhiều quy tắc, tập tục của đời sống xã hội. Nếu không tuân theo Halakha, các Rabbis có quyền rút “Phép thông công” (excommunicate) – tương đương với một bản án tử hình – và điều này cũng đồng nghĩa với việc khi qua đời, linh hồn người chịu hình phạt đó không được bay lên Thiên đàng.
- Người theo Đạo chính thống Orthodox tin và tự chọn cho mình lối sống theo các giá trị truyền thống và nguyên tắc nguyên thủy. Tuy nhiên, họ không tìm cách áp đặt lối sống của mình hay kỳ thị những người thế tục. Bản thân các Giáo sĩ (Rabbis) và những người Orthodox không được hưởng đặc quyền, đặc lợi, họ thỏa mãn với cuộc sống thanh bạch của mình. Trong đạo Hồi chẳng hạn, những người Wahabbis cũng có cuộc sống thanh bạch, khắc khổ, nhưng điều nguy hại là họ lại tìm cách áp đặt lối sống của mình lên những dòng, nhánh khác.
- Khác với các Đạo giáo khác là tìm mọi cách truyền đạo để mở rộng thành viên, càng nhiều càng tốt. Tuy nhiên, để trở thành một người Do Thái rất khó, phải có căn cứ, bằng chứng xác nhận tới ít nhất 4 đời trước đó và quy theo mẫu hệ. Họ cho rằng, đã là “thiên sứ nhà trời”, “được chúa chọn” thì chỉ có ít người được hưởng vinh dự, chứ đâu có thể kết nạp tràn lan, cứ vào đến synagogue (nhà thờ Do Thái) là trở thành Do Thái ngay được.
Tản mạn thay lời kết: Chuyện ăn uống và tố chất của người Do Thái
Đồ ăn Kosher (Kosher food) là đồ ăn được chế biến và ăn theo kiểu Do Thái. Đối với người Do Thái Chính thống, việc sử dụng Kosher là điều gần như bắt buộc, còn đối với người thế tục thì tùy lựa chọn. Các canteen phục vụ tai các cơ quan chính phủ Israel như Bộ Ngoại giao hay Bộ Quốc phòng nghiễm nhiên là các nhà hàng phục đồ ăn Kosher. Đồ ăn Kosher hiện ngày càng trở nên phổ biến tại Israel và trên khắp thế giới và không chỉ người Do thái chính thống mới dùng. Hiện nay, có 100.000 loại thực phẩm Kosher khác nhau được bán trên phạm vi toàn thế giới.
Vậy Kosher là gì và ăn như thế nào? Trong Halakha quy định rất rõ, chi tiết và khá phức tạp, nhưng chung quy lại có một số điểm chính:
Về các thức ăn Kosher:
- Một số con vật ăn được: chỉ ăn những con vật có móng chẻ, ăn cỏ và nhai thức ăn lại như bò, dê, cừu. Các con vật không ăn được là lợn, ngựa, và lạc đà. Lợn tuy có móng chẻ nhưng không nhai lại, còn ngựa, lạc đà tuy ăn cỏ nhưng không có móng chẻ.
- Ăn các loài có cánh như gà, vịt, ngỗng, bồ câu… Không ăn các loài chim ăn thịt như diều hâu, chim ưng, đại bàng.
- Ăn các loài cá có vây và vẩy như các hồi, cá ngừ, cá trích… Không ăn các con cá không vảy như lươn, các trê, cá tầm, tôm, tép, nghêu sò, ốc hến, các loài bò sát, côn trùng.
- Các thức ăn trung tính như trái cây, nước trái cây, ngũ cốc, trứng gà vịt, mật ong, rượu vang, chè, café.
- Chỉ uống sữa và các vật phẩm chế biến từ sữa của các con vật Kosher như bò, dê, cừu. Chỉ được dùng sữa và các vật phẩm chế từ sữa 6 tiếng sau khi dùng thịt, hoặc 30 phút trước khi ăn thịt chứ không được ăn, uống đồng thời. Đồ chế biến sữa và thịt, kể cả chậu rửa bát nhất thiết phải dùng riêng.
- Lúa mì, gạo, và một số loại rau, củ nhất định thì ăn được. Không ăn, uống nước trái cây hoặc đồ chế biến từ các loại loại quả như cam, quýt, bưởi… dưới 3 tuổi.
- Không ăn nội tạng động vật hay gia cầm; không ăn phần phía sau của con thú và không ăn thịt, cá đồng thời.
- Khi ăn thịt phải lấy hết sạch máu và người chế biến phải học cách giết con vật sao cho con vật chết nhanh nhất, không đau đớn, nhưng lại ra được hết tiết. Thậm chỉ còn phải rửa sạch và ngâm miếng thịt trong nước 30 phút trước khi chế biến để ra hết máu,
- Các nhà hàng Kosher nhất thiết phải do đầu bếp Do thái chính thống trực tiếp nấu nướng và bị phạt rất nặng, kể cả tước giấy phép kinh doanh, hành nghề nếu vi phạm.
Theo tôi, đây không chỉ là đồ ăn kiêng của người Do Thái, mà THỰC CHẤT KOSHER LÀ ĐỒ ĂN, CÁCH ĂN THÔNG MINH, KHOA HỌC, THẬM CHÍ LÀ LÝ TƯỞNG không chỉ của người Do Thái, mà của con người nói chung. Nếu chỉ khuyên nhủ thông thường sẽ ít người theo, nhưng khi khoa học được “phủ” một lớp màu tôn giáo thì Kosher đã trở nên thành món ăn kỳ ảo, mê hoặc và quyến rũ.
Tạm cắt nghĩa một số thứ:
- Theo người Do Thái, con vật cũng như con người đều có linh hồn. Nếu làm cho con vật chết đau đớn thì nó sẽ oán trách và cả người thịt lẫn người ăn nó đều bị “quở phạt”. Do đó, giết nhanh để con vật mau chóng được hóa kiếp lên thiên đàng.
- Khi con vật cắt được tiết nghĩa là con vật còn tươi, chứ không phải ăn đồ ôi. Thú tính và sự ngu muội của con vật nằm ở “dòng máu”, và ăn thú vật hay gia cầm có tiết sẽ làm con người lâu dần nhiễm “thú tính” và đầu óc trở nên trì độn, còn nòi giống đi đến chỗ thoái hóa.
- Thịt ăn cùng với cá không còn tác dụng bổ dưỡng nữa, mà triệt tiêu lẫn nhau. Còn trái cây trong 3 năm đầu thường chứa nhiều chất, độc tố có hại cho cơ thể.
- Uống sữa sau khi ăn thịt không tốt cho sức khỏe vì bản thân thịt nhiều chất đạm, lâu tiêu lại có thêm chất bổ dưỡng khác nữa làm cho cơ thể không thể hấp thụ nổi và dễ sinh bệnh.
- Trong điều kiện thiên nhiên hết sức khắc nghiệt của vùng Bắc Phi – Trung Đông, việc ăn uống tốt giúp người Do Thái chống chọi tốt hơn với khí hậu khắc nghiệt, làm cho không chỉ thể trạng khỏe khoắn mà trí tuệ của họ cũng hơn người. Các cụ nhà ta chả nói bệnh vào từ mồm đó sao?
Có lẽ chính vì vậy mà cách đây từ trên 3.000 năm Nhà tiên tri Moses của người Do Thái đã lường trước điều này khi ông, ngay từ khi đó, đã hình dung ra rằng nếu người Do Thái làm theo các lời răn dạy của ông thì họ sẽ trở thành đối tượng bị săn đuổi và tận diệt của nhiều sắc dân khác và vì vậy đã chuẩn bị cho họ hành trang đầy đủ trong cả ngàn năm thiên di trước khi “trở về Jerusalem”. Điều ngạc ngạc nhiên là người Do Thái không than thân, trách phận mà họ coi đó là “sự thử thách” của Chúa trời đối với dân tộc Do Thái!
TS. Hoàng Anh Tuấn là Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chiến lược và Ngoại giao, Bộ Ngoại giao Việt Nam. Bài viết tổng hợp những ghi chép đăng lần đầu trên trang Facebook của tác giả về chuyến công tác tới Israel gần đây, thể hiện quan điểm cá nhân, không phải quan điểm của cơ quan nơi tác giả công tác.
Có thể bạn quan tâm:
- Tìm hiểu Israel và dân tộc Do Thái
- Lý giải thành công của các chính trị gia dân túy
- Giải pháp ‘một nhà nước’ cho Israel và Palestine là gì?
- Vì sao người Do Thái giỏi làm kinh tế?
- Lịch sử thăng trầm 4000 năm của người Do Thái (P.5)
- Lịch sử thăng trầm 4000 năm của người Do Thái (P.2)
- Lịch sử thăng trầm 4000 năm của người Do Thái (P.7)
- Lịch sử thăng trầm 4000 năm của người Do Thái (P.6)
- Lịch sử thăng trầm 4000 năm của người Do Thái (P.4)
- Lịch sử thăng trầm 4000 năm của người Do Thái (P.1)
Có thể bạn quan tâm:
- Tìm hiểu Israel và dân tộc Do Thái
- Lý giải thành công của các chính trị gia dân túy
- Giải pháp ‘một nhà nước’ cho Israel và Palestine là gì?
- Vì sao người Do Thái giỏi làm kinh tế?
- Lịch sử thăng trầm 4000 năm của người Do Thái (P.5)
- Lịch sử thăng trầm 4000 năm của người Do Thái (P.2)
- Lịch sử thăng trầm 4000 năm của người Do Thái (P.7)
- Lịch sử thăng trầm 4000 năm của người Do Thái (P.6)
- Lịch sử thăng trầm 4000 năm của người Do Thái (P.4)
- Lịch sử thăng trầm 4000 năm của người Do Thái (P.1)
Có thể bạn quan tâm:
- Tìm hiểu Israel và dân tộc Do Thái
- Lý giải thành công của các chính trị gia dân túy
- Giải pháp ‘một nhà nước’ cho Israel và Palestine là gì?
- Vì sao người Do Thái giỏi làm kinh tế?
- Lịch sử thăng trầm 4000 năm của người Do Thái (P.5)
- Lịch sử thăng trầm 4000 năm của người Do Thái (P.2)
- Lịch sử thăng trầm 4000 năm của người Do Thái (P.7)
- Lịch sử thăng trầm 4000 năm của người Do Thái (P.6)
- Lịch sử thăng trầm 4000 năm của người Do Thái (P.4)
- Lịch sử thăng trầm 4000 năm của người Do Thái (P.1)

markdown:
Posted on
**Tác giả:**Hoàng Anh Tuấn **Bài liên quan:** [Tìm hiểu Israel và dân tộc Do Thái](http://nghiencuuquocte.org/2014/10/09/tim-hieu-israel-va-dan-toc-do-thai/)
Thành công của người Do Thái nhiều người đã biết, đã nghe từ lâu và có thể kể cả ngày, cả tháng cũng không hết. Là người đã tìm hiểu câu chuyện này cả chục năm nay, càng đi sâu tìm hiểu về những thành công của Israel và người Do Thái, tôi càng thấy phức tạp nhưng cũng hết sức thú vị. Chuyến đi Israel lần này, ngoài các công việc thường lệ, rất nhiều cuộc gặp gỡ, trao đổi, thảo luận với nhiều người, nhiều giới, nhiều nơi khác nhau giúp tôi kiểm chứng, củng cố thêm các nhận định trước đây của mình; biết thêm nhiều vấn đề mới; đồng thời cũng xóa bỏ một số các định kiến một chiều, phiến diện.
Có rất nhiều câu hỏi đeo đẳng trong suốt quá trình tìm hiểu để có câu trả lời thấu đáo, đại loại như:
1. Tại sao chỉ chiếm một phần nhỏ của dân số thế giới, nhưng người Do Thái lại có sự thông tuệ vượt thời gian, hơn hẳn các dân tộc khác trên thế giới? Nếu tính theo chỉ số IQ, chỉ số trung bình của người Do Thái là 110 so với chỉ số trung bình 100 của thế giới. Tuy mức chênh lệch IQ chỉ là 10, nhưng tỷ lệ thiên tài trong nhóm những người có IQ 110 cao hơn nhóm có chỉ số IQ 100 tới 120-150 lần!
2. Phải chăng người Do Thái có “gien” thông minh hơn người và “gien” này được lưu giữ và truyền từ đời này qua đời khác?
Câu chuyện này đã được nhiều nhà khoa học âm thầm nghiên cứu để tìm câu trả lời thấu đáo. Tuy nhiên, người Do Thái lại “bác bỏ” điều nay, cho rằng sở dĩ người Do Thái thành công là do điều kiện, hoàn cảnh bắt buộc họ phải nỗ lực, sáng tạo và vươn lên không ngừng để thích nghi với hoàn cảnh. Vậy thực, hư câu chuyện này ra sao?
3. Nếu như có “gien” Do Thái như vậy thì “gien” này được “lưu giữ” và phát triển ra sao từ thời “Cụ Tổ” của người Do Thái đến nay và trong hoàn cảnh họ bị ly tán, tha phương cầu thực?
Người Do Thái hiện nay đều coi Thủy tổ của mình là ông Abraham (và cũng là của người Hồi giáo – Người Hồi giáo gọi là Ibrahim) ra đời cách đây khoảng 4000 năm, và Nhà Tiên tri Moses, ra đời cách đây khoảng 3600 năm. Ông Mosses đã dẫn dắt các nô lệ người Do Thái chạy trốn khỏi Ai Cập và đến khu vực Bắc Israel hiện nay, thống nhất 12 bộ lạc khác để lập ra nhà nước Do Thái. Hiện nay Israel là quốc gia Do Thái duy nhất trên thế giới, người dân đa phần là người Do Thái và quốc đạo là Đạo Do Thái. Để dễ hình dung, nếu có một nước khác có đặc trưng tương tự như Israel, chẳng hạn Trung Quốc, thì đặc trưng nước đó sẽ là: Người Trung Quốc, nước Trung Quốc, Đạo Trung Quốc. Nhưng trên thực tế ta thấy: người Hán, nước Trung Quốc và Đạo Khổng.
4. Tại khu vực hiện gồm phía Bắc Ai Cập, lãnh thổ Israel, Palestine, Gioóc-đa-ni hiện nay, khu vực phía Nam Syria, và phía Đông Bắc Iraq vốn trước đây là khu vực tranh chấp quyết liệt giữa bộ lạc Do Thái với các bộ lạc khác trong khu vực, cũng như giữa các đế chế lân bang với nhau như Roma, Assyria, Babilon, Ottoman… nhằm kiểm soát khu vực đồng bằng ven biển Israel và khu đồi cao Jerusalem để cho được gần với Đức Chúa trời. Sau sự kiện Ngôi đền thứ nhất của người Do Thái bị đốt năm 586 trước Công Nguyên thì mục tiêu xâm lược là để chiếm miền đất thánh Jerusalem, nơi cả 3 tôn giáo (Do Thái, Thiên chúa, Hồi giáo) đều coi là đất thiêng của mình.
Vậy tại sao trong khi hầu hết các bộ tộc du mục khác bị đồng hóa, hoặc bị tuyệt diệt, nhưng người Do Thái lại “thoát” được nạn này (tuy rằng người Do Thái cũng trải qua nạn diệt chủng Holocaust và một số cuộc truy sát tập thể trong quá khứ)? Vậy họ đã “thoát” bằng cách nào?
5. Tại sao người Do Thái lại có truyền thống hiếu học và tỷ lệ biết chữ rất cao so với những dân du mục cùng thời? Tại sao người Do Thái lại đi tiên phong trong rất nhiều lĩnh vực như khoa học tự nhiên, luật, khoa học chính trị, công nghiệp giải trí…?
Từ hàng ngàn năm trước công nguyên trẻ em Do Thái hầu hết biết đọc biết viết, và khi lưu lạc ở châu Âu, người Do Thái cũng có tỷ lệ biết đọc, biết viết cao hơn người bản địa. Cần nhớ, trước thời kỳ Phục Hưng cả châu Âu chìm đắm trong u muội, tỷ lệ mù chữ lên tới 80-90% dân số. Đến những năm 1930 của thế kỷ trước, người Do Thái gần như độc quyền trong lĩnh vực nghiên cứu năng lượng nguyên tử, thậm chí thời kỳ đó người ta còn gọi ngành khoa học này là “ngành khoa học Do Thái”.
Nhìn rộng hơn, không chỉ người Do Thái quan tâm đến chuyện học hành của con cái, mà người Đông Á, kể cả Việt Nam, cũng vậy và có thể kể ra không ít các tấm gương thành công đáng ngưỡng mộ. Nhiều gia đình sẵn sàng bán nhà, bán cửa để đầu tư chuyện học hành của con cái. Tuy nhiên đạt đến đỉnh cao trí tuệ như Albert Einstein, Karl Marx, Noam Chomski và rất nhiều nhà khoa học đoạt giải Nobel gốc Do Thái lại là một câu chuyện hoàn toàn khác. Tại sao người Do Thái làm được chuyện đó?
6. Trên thế giới đã từng có dân tộc nào bị trục xuất, sống lưu vong trên hai ngàn năm mà vẫn giữ được bản sắc, tiếng nói, chữ viết và tập tục của mình như người Do Thái không?
7. Các giáo sĩ (Rabbi), Hội đồng giáo sĩ và những người Do Thái chính thống là những người có địa vị và tiếng nói quan trọng trong xã hội. Vậy họ có vai trò ra sao trong việc duy trì tập tục, bản sắc và “nòi giống” Do Thái?
8. Tại sao mô hình Kibbudz của người Do Thái lại thành công và có sức sống kỳ diệu ở Israel, trong khi mô hình này lại không thành công hoặc không thể thành công ở các quốc gia khác. Cốt lõi tạo nên thành công của các Kibbudz là gì?
9. Khi người Do Thái được thực hiện giấc mơ “Phục quốc” năm 1948, hàng trăm ngàn người Do Thái từ trên 70 quốc gia khác nhau trên khắp thế giới đổ về mảnh đất Israel, họ đã sát cánh cùng nhau bắt tay xây dựng và bảo vệ đất nước. Tiếp đó, sau các biến động ở Liên Xô và châu Âu trong những năm 1989-1990, 1,5 triệu người Do Thái (tức trên 1/4 dân số) trở về “cố quốc”. Mỹ, Australia, Canada cũng là quốc gia của những người nhập cư, nhưng chưa từng chứng kiến lượng lớn người nhập cư đổ về (tính theo tỷ lệ dân số) trong một thời gian ngắn đến vậy. Tuy đến từ nhiều xứ sở khác nhau, nhưng hầu hết những người Do Thái không bị gặp các rào cản ngôn ngữ và nhanh chóng hội nhập vào xã hội mới. Chuyện này thực hư thế nào và được thực hiện ra sao?
Còn rất nhiều các câu hỏi khác nữa. Vấn đề đặt ra là mô hình Israel và bài học thành công của người Do Thái (tạm bỏ qua một bên các khiếm khuyết và một số “thói hư, tật xấu” của người Do Thái) có thể học được không và áp dụng ở quy mô nào (gia đình, dòng họ, công ty, thiết chế, đất nước…)?
**Israel: Cường quốc nông nghiệp giữa sa mạc**
Do điều kiện tự nhiên, sa mạc chiếm đến 60% tổng số 20.000 km2 diện tích, nên đất đai canh tác còn lại của Israel rất ít và chủ yếu nằm ở khu vực đồng bằng ven biển. Tuy nhiên, điều này không ngăn cản Israel trở thành nước có nền nông nghiệp phát triển nhất thế giới, chủ yếu nhờ đi tiên phong trong nghiên cứu khoa học và ứng dụng các thành tựu khoa học-công nghệ vào sản xuất nông nghiệp.
Đi thăm các cơ sở nông nghiệp Israel mới thấy trình độ công nghiệp hóa nông nghiệp và khả năng lập kế hoạch sản xuất, dự báo thị trường của Israel đạt đến trình độ rất cao. Có lẽ dùng từ “nông dân” đối với họ là không chính xác, mà là công nhân nông nghiệp. Ngoài ra, đó là sự kết hợp chặt chẽ giữa 4 “Nhà”, gồm: (i) Nhà nước; (ii) Nhà khoa học; (iii) Nhà buôn; và (iv) Nhà nông. “Nhà nông” ở đây cần được hiểu là người bỏ vốn đầu tư, tham gia trực tiếp hoặc gián tiếp vào quá trình sản xuất nông nghiệp.
Đất đai ở Israel được nhà nước quản lý rất chặt chẽ. Nhà ở của dân thì xây trên các triền núi đá, khó cải tạo thành đất nông nghiệp, còn đất đồng bằng tuyệt đối sử dụng cho trồng trọt và canh tác. Thậm chí đất hoang mạc, nhưng tương đối bằng phẳng có thể cải tạo thành đất nông nghiệp thì cũng không được làm nhà ở trên đó.
Israel đi tiên phong trên thế giới trong lĩnh vực cải tạo đất hoang mạc, sa mạc thành đất nông nghiệp trù phú. Quy trình như sau (để đơn giản hóa): (i) San bằng đất hoang mạc, sỏi đá; (ii) Phủ lên đó 1 lớp đất dày, ít nhất là 1/2 m; (iii) Trồng các loại cỏ hoặc cây dại không cần tưới nước khoảng từ 3-5 năm, để biến đất chết thành đất màu; (iv) Sau quá trình cải tạo này, đất hoang mạc biến thành đất nông nghiệp và được giao cho các chủ đất (nhà đầu tư) để tiến hành sản xuất.
Về mặt sinh thái, bước vào thế kỷ 21, Israel là nước duy nhất trên thế giới đã mở rộng được diện tích rừng và quỹ đất nông nghiệp.
Tuy là nước nhỏ, có 8 triệu dân, nhưng Israel lại có hệ thống đường dẫn nước tái sử dụng dài nhất thế giới. Toàn bộ lượng nước thải được dẫn trở lại các trung tâm xử lý, lọc lại, sau đó được dẫn ngược trở lại theo các đường ống để sử dụng tưới tiêu cho nông nghiệp.
Hệ thống ống dẫn nước tưới được dẫn đến từng khoảnh vườn, tới từng cây và việc tưới được vi tính hóa qua hệ thống điều khiển ở trung tâm về thời gian tưới, lượng nước tưới sao cho phù hợp nhất với thời tiết, độ sinh trưởng của từng loại cây. Cũng từ trung tâm, các kỹ sư nông nghiệp sử dụng luôn đường ống dẫn nước để dẫn phân bón hoặc chất dinh dưỡng cần cho cây theo định kỳ.
Tại đầu từng khoảnh vườn, có bảng ghi chi tiết vườn trồng cây gì, giống nào, từ khi nào… Nhìn chung các cây trồng (cam, bưỏi, cà chua, ớt.. ) là những loại cây trồng có năng suất cao, đã được lai ghép cho phù hợp với điều kiện thổ nhưỡng Israel là chịu nắng, chịu khô, chịu sâu bệnh nhưng lại cho năng suất cao và chất lượng quả, trái cây tốt.
Mỗi cây cam hoặc bưởi trông thấp như vậy nhưng lại rất sai quả và có thể cho đến vài tạ quả/cây khi đến mùa thu hoạch. Với lợi thế là trồng cây quả nhiệt đới có chất lượng cao, ổn định, hệ thống kiểm định chất lượng chặt chẽ, ở ngay sát châu Âu và cung cấp những hoa quả nhiệt đới “trái vụ” khi châu Âu bước vào mùa đông nên hoa quả Israel có rất nhiều lợi thế về giá và thị trường.
Đây có lẽ chính là mô hình đầu tư, sản xuất, phát triển và kinh doanh nông nghiệp mà một nước nông nghiệp như chúng ta cần học hỏi và để làm giàu tại ngay chính mảnh đất quê hương mình. Nếu so với Israel, có lẽ đất đai miền Trung Việt Nam còn màu mỡ và có các điều kiện tự nhiên để sản xuất tốt hơn nhiều. Ngay một nước có nền nông nghiệp phát triển nhất ở khu vực như Thái Lan cũng có hàng ngàn thực tập sinh lao động trong các trang trại, mà thực chất là lao động xuất khẩu.
Có điều ít người để ý là trong khi thực tập sinh Việt Nam chăm chỉ làm lụng, tiết kiệm từng đồng gửi về cho gia đình, vợ con, thì khá nhiều “lao động” Thái là các “tình báo” nông nghiệp. Họ là các kỹ sư, con cái các chủ nông trại Thái, những người nuôi chí làm giàu bằng nghề nông và sử dụng thời gian lao động tại Israel như một hình thức “khổ nhục kế”, âm thầm tìm hiểu quy trình sản xuất, kinh doanh, quản lý… để tìm đường khởi nghiệp làm giàu cho mình và cho nước Thái sau này.
Vậy ta nên và sẽ làm gì? Xin nhường câu trả lời cho các bạn trẻ.
**Kinh Do Thái, lối sống, bản sắc, và tiếng Hebrew**
Có ba câu chuyện ngồi ngẫm lại thấy khá hay và cũng phần nào liên quan đến chủ đề sắp bàn dưới đây.
CÂU CHUYỆN 1: Công việc đã xong, nhưng rủi một cái là không thể bay về được vì là ngày Thứ 7 nên hãng hàng không Israel El Al không làm việc. Nhưng lại có cái may là nhờ đó hiểu được thêm về kỳ nghỉ cuối tuần Thứ 6 và Thứ 7 (lễ Sabbath, người Do Thái đi làm từ Chủ nhật đến hết Thứ 5) của người Do Thái. Khi đi trên đường, đặc biệt ngày Thứ 7, thấy đường phố vắng ngắt và gặp không ít đàn ông Do Thái chính thống (Jewish Orthodox) mặc bộ đồ đen, đầu cũng đội mũ đen rộng vành, đứng trên vỉa hè, hai tay cầm quyển Kinh thánh Do Thái đọc lẩm nhẩm hàng tiếng đồng hồ với động tác hết sức thành kính và giữa trời nắng chang chang, trong khi đầu gật tới gật lui. Điều này không chỉ gây cho tôi sự ngạc nhiên thích thú, mà còn gợi ra rất nhiều điều.
CÂU CHUYỆN 2: Trước đó, khi chia tay Đại sứ Dan Stav, người tháp tùng trong suốt chuyến đi, tôi có nói rằng “Khi tôi mới đến nơi, ông Đại sứ có nói Bộ Ngoại giao Israel có khoảng 1000 nhà ngoại giao. Giờ đây khi đã xong các cuộc tiếp xúc tôi chỉ đồng ý một nửa. Các ông không chỉ có 1000 nhà ngoại giao, mà đó còn là 1000 Giáo sư nữa”. Dan ngửa mặt cười ha hả. Quả thực, hiếm có nước nào, kể cả các cường quốc, lại có nhiều nhà ngoại giao nắm giữ các vị trí chủ chốt nhưng lại có trình độ khá đều tay, am hiểu sâu chuyên môn và có thể trình bày vấn đề mạch lạc như một giáo sư đại học. Không chỉ rành chuyên môn, họ còn thể hiện tác phong hết sức chuyên nghiệp, động tác mạnh mẽ, dứt khoát.
CÂU CHUYỆN 3: Khi vào phòng làm việc với Lãnh đạo Bộ Ngoại giao và Bộ Quốc Phòng của họ, tôi hơi ngạc nhiên khi thấy phòng khách bày biện khá đơn giản, không rõ chỗ ngồi của chủ và khách. Bèn hỏi cô lễ tân là ngồi thế nào, cô để “Sếp” cô ngồi đâu. Câu trả lời là: Các ông ngồi thế nào thì tùy và chỉ cần để một chỗ cho ông ấy ngồi là OK. Sau này mới thấy rõ hơn, trừ một số cuộc gặp phải tuân thủ một số nghi lễ ngoại giao bắt buộc, việc ngồi tự do (free sitting) tạo không khí thảo luận thoải mái và bình đẳng giữa chủ và khách, càng ngạc nhiên hơn khi đây cũng chính là cách người Israel ngồi khi thảo luận nội bộ!
Quay trở lại Phần 1, tôi thấy rằng các câu trả lời về nguyên nhân thành công của người Do Thái, sự cố kết của dân tộc này đều khởi nguồn từ 3 yếu tố chính (i) cuốn Kinh Do Thái (Jewish Bible), (ii) cách thức duy trì Đạo, bản sắc và lối sống Do Thái; và (iii) tiếng Hebrew. Các vấn đề khác như “gien” và tố chất thông minh của người Do Thái; tính hiếu học, ham hiểu biết và sáng tạo; cách duy trì và tổ chức cuộc sống, đời sống xã hội một cách văn minh, lành mạnh của họ đều bắt nguồn từ 3 yếu tố trên. Và cũng thật trớ trêu, đây lại là nguyên nhân chính khiến họ bị xua đuổi, miệt thị, truy sát trong hơn 20 thế kỷ qua. Tôi cũng nghiệm thấy rất ít dân tộc, quốc gia có thể học được theo họ, trừ phi anh cũng trở thành… người Do thái như họ!
Ta hãy đi từng vấn đề một:
*Thứ nhất,*Israel là đất nước duy nhất trên thế giới được định hình bởi 4 yếu tố mang đậm chất Do Thái là: (i) Dân tộc Do Thái, (ii) Đạo Do Thái, (iii) văn hóa Do Thái, và (iv) Đất nước Do Thái.
Trong các tôn giáo trên thế giới, Đạo Do Thái được ghi nhận là đạo có tuổi đời lâu thứ hai trên thế giới (ra đời cách đây khoảng 3000 năm), sau Đạo Hindu (ra đời cách đây khoảng 4000 năm). Tuy nhiên, do Hindu là đạo đa thần, nên Do Thái giáo có thể xem là đạo độc thần (Monotheistic) ra đời sớm nhất thế giới. Đạo Độc thần là đạo chỉ thờ 1 vị chúa/thần/hoặc thánh duy nhất. Đạo Do Thái chỉ thờ duy nhất Chúa trời, nên trên bàn thờ trong nhà thờ Do Thái họ trang trí đơn giản, không thờ người hoặc động vật. Họ cho rằng, người là người, dứt khoát không thể là chúa hay thánh được và chỉ có một Đức Chúa trời duy nhất. Phải chăng điều này làm cho người Do Thái cũng như sinh hoạt tôn giáo của họ “dân chủ” hơn do không bị phân tán, mất bớt quyền lực qua các nhân vật trung gian?
Một điều rất đặc biệt là trong cuốn Kinh Torah (gồm 5 tập, ghi lại các lời của Nhà tiên tri Moses) có ghi người Do Thái được Đức chúa trời chọn (the Chosen People) để truyền đạt thông điệp của Chúa cho các dân tộc khác, dẫn dắt và khai sáng các dân tộc khác. Người Do Thái rất tin vào điều này, tin vào “sứ mạng” được Chúa giao phó. Đây có lẽ là động lực lớn nhất khiến người Do Thái luôn tìm cách đạt đến đỉnh cao của khoa học, phấn đấu đủ tầm trí tuệ “dẫn dắt” nhân loại như họ nghĩ đã được “Chúa lựa chọn”. Do đó, điểm nổi bật nhất ở người Do Thái là họ thấy mục đích cao nhất của cuộc sống là sáng tạo, chứ không chỉ là kiếm tiền, và kiếm tiền cũng như sự giàu có của họ thực ra là hệ quả của các lao động sáng tạo chứ không phải mục đích mà họ theo đuổi.
*Thứ hai,*trong bất kỳ tôn giáo nào, tính “Giáo điều” đều tồn tại, duy chỉ khác nhau về mức độ. “Giáo điều” là những điều được ghi trong kinh/kinh thánh hoặc được các Bề trên giảng và được coi mặc nhiên đúng, không bàn cãi. Tuy nhiên, bản kinh Torah của người Do Thái lại rất gợi mở để mọi người suy nghĩ, khám phá. Trong 5 cuốn Kinh Torah thì có đến 4 cuốn nói về luật và 1 cuốn về các vấn đề trong cuộc sống, sinh hoạt hàng ngày. Torah ghi các vấn đề trong cuộc sống, đặt ra các câu hỏi, gợi mở để suy nghĩ, nhưng lại không chỉ có một câu trả lời, mà có nhiều câu trả lời tùy thuộc bối cảnh khác nhau, và thậm chí còn để khoảng trống để mọi người cho trí tưởng tượng bay bổng với các hỏi và câu trả lời. Trong bữa cơm gia đình cuối ngày, hoặc trong ngày Sabbath, các thành viên trong gia đình, trong cộng đồng đọc và tranh luận các điều ghi trong kinh thánh, và có thể chính điều này làm tăng thêm năng lực trí tuệ, làm cho họ rất giỏi về luật. *Thứ ba,*các bạn Israel cho biết, cuốn Kinh Torah giống như một cuốn sách khoa học hơn là một cuốn kinh với các “Giáo điều”. Chẳng hạn, trong Kinh Torah ghi rõ ngày Thứ 7 là ngày Chúa nghỉ ngơi, nên tất cả mọi người Israel, kể cả các nô lệ và súc vật không được làm việc trong những ngày này. Ngày lễ Thứ 7 của họ gọi là ngày lễ Do Thái (Sabbath) được xem là ngày “nghỉ tuyệt đối”, theo đó Chúa khuyên các thành viên trong gia đình dành thời gian này bên nhau, cùng trò chuyện, đi chơi, vợ chồng “yêu” nhau, gia đình cùng nhau đi đến nhà thờ (Synagogue). Trong ngày này, mọi người không được bật lửa (vì thời xa xưa, bật lửa có nghĩa là phải vào bếp nấu nướng, tức vẫn “đi làm”) và ăn đồ ăn được chuẩn bị từ hôm trước. Thậm chí thang máy trong các cao ốc cũng để “chế độ Sabath”, tức người Do Thái không dùng tay bấm nút (biểu hiện của “làm việc”), mà để thang tự chạy automatic và mở cửa trước từng tầng một từ tầng thấp nhất đến tầng cao nhất của tòa nhà. Ngày Chủ nhật là ngày làm việc đầu tiên của họ, và điều ngạc nhiên là theo cách gọi trong Kinh thánh Do Thái các ngày làm việc trong tuần theo tuần tự là các ngày “sáng tạo”, chứ không phải ngày “đi làm”.
Chỉ bấy nhiêu thôi cũng gợi ra một số điều thú vị:
- Ngày thứ 7 nghỉ tuyệt đối để lấy sức lao động cho các ngày khác trong tuần và đây có thể là nguồn cảm hứng cho việc đấu tranh đòi quyền của người lao động sau này;
- Lễ Sabbath tạo sự gắn kết giữa các thành viên trong gia đình (khi cả nhà cùng ngồi ăn quay quần bên nhau), và giữa các thành viên trong cộng đồng (khi hàng xóm cùng kéo nhau đến nhà thờ);
- Là cơ sở của việc đấu tranh giành quyền bình đẳng phụ nữ (không lao động trong ngày Sabbath) sau này, cũng như quyền của động vật;
- Vợ chồng “sản xuất” em bé trong ngày nghỉ khi tinh thần thoải mái thì đứa trẻ sau này cũng sẽ thông tuệ hơn.
**Người Do Thái coi trọng chuyện học hành**
Người Do Thái rất chú trọng đến chuyện học hành và chữ nghĩa của con cái. Cuốn Kinh Talmud từ cách đây trên 2000 năm đã yêu cầu các ông bố, bà mẹ phải dạy cho con cái biết đọc, biết viết từ năm lên 6 tuổi. Điều này, cũng như một số giáo lý khác trong kinh Talmud, được người Do Thái thực hiện hết sức nghiêm túc (sẽ nói kỹ sau), một phần vì thấy đúng, một phần vì sợ bị cộng đồng xa lánh. Do đó, từ cách đây trên 2000 năm người Do Thái cơ bản xóa được nạn mù chữ, với trên 90% người dân biết đọc, biết viết.
Đối với cuộc sống của con người hiện đại thời nay, điều này là quá sức bình thường. Tuy nhiên, đặt trong bối cảnh người Do Thái là những người du mục, nông dân, thậm chí tha phương cầu thực mà vẫn giữ được truyền thống này, trong bối cảnh tới trên 90% dân châu Âu và các sắc dân khác ở Bắc Phi, Trung Đông ở xung quanh thời đó mù chữ thì đây quả là điều phi thường. Không chỉ thời nay người Do Thái mới được trọng dụng và phát huy vai trò, mà vào thời cực thịnh của Đạo Hồi (thế kỷ IX-XIII) sau Công nguyên, người Do Thái được người Hồi giáo tin dùng và đóng vai trò nổi trội là các thương gia biết tính toán, “ăn nên, làm ra” với hệ thống buôn bán kéo dài từ Trung Đông, qua Nam Á và Đông Nam Á, thậm chí tới Thượng Hải.
Vậy trong điều kiện bị chiếm đóng và lưu lạc, họ duy trì được chữ viết và tiếng nói của mình ra sao trong hàng ngàn năm mà không bị mai một? Câu trả lời chính là sự sùng đạo và cuốn kinh Do Thái viết bằng tiếng Hebrew.
Hầu hết những người Do Thái mà tôi gặp, dù là người Chính thống hay người Do Thái bình thường, đều nói rằng khi gặp nạn, vật đầu tiên và cũng là vật quý giá nhất mà người Do Thái đem theo đầu tiên đó chính là CUỐN KINH THÁNH, chứ không phải bất cứ vật dụng nào khác. Cuốn Kinh thánh Do Thái (Hebrew Bible) đối với họ vừa là đức tin, vừa là lịch sử, vừa là nguồn tri thức, vừa giúp họ giữ được bản sắc, vừa giúp họ có tương lai:
*Một là*, sự sùng đạo, khiến người Do Thái phải đọc kinh liên tục, đọc thuộc làu, đọc ở trong nhà, đọc ngoài đường, đọc ở nhà thờ… giúp người Do Thái giữ được tiếng nói, nhận diện được ngôn ngữ đặc trưng của mình và được truyền từ đời này qua đời khác. *Hai là*, khi lưu lạc sang các xứ khác nhau, ngữ âm của họ có bị thay đổi do phát âm theo thổ ngữ địa phương, nhưng cơ bản họ vẫn hiểu được nhau dù lang bạt hàng ngàn năm, và tới tận 73 quốc gia và lãnh thổ khác nhau. Điều đó giải thích tại sao người Do Thái từ “tứ xứ” đổ về, nhưng đã nhanh chóng gắn kết với nhau ngay sau khi Israel được tái lập năm 1948. *Ba là*, không chỉ thạo tiếng Hebrew, mà người Do Thái còn thạo tiếng bản địa nơi họ sinh sống. Như vậy trên thực tế, người Do Thái sử dụng thông thạo hai ngoại ngữ từ rất sớm. Khoa học đã chứng minh, những người hoặc nhóm cộng đồng sử dụng được trên 1 ngoại ngữ thường có chỉ số IQ lớn hơn nhóm, hoặc người sử dụng ít ngôn ngữ hơn. Không chỉ vậy, kinh thánh không chỉ là phương tiện duy trì ngôn ngữ, mà còn giúp họ mở mang các kiến thức luật, kinh tế và khoa học thông thường ở trong đó. *Bốn là*, niềm ao ước tột cùng trở về Jerusalem cũng được ghi trong Kinh thánh. Thời cổ đại, dù muốn đi đâu, làm ăn gì, thì người Do Thái cũng quy ước về quần tụ tại Jerusalem để hành lễ ít nhất là 4 lần 1 năm. Đến nay, truyền thống đó vẫn được duy trì và người Do Thái ở Israel thường về Jerusalem mỗi năm một lần, còn người Do Thái ở khắp nơi trên thế giới thì về ít nhất 1 lần trong đời. Kinh Thánh Do Thái ra đời trong bối cảnh người dân Do Thái đã từng mất tổ quốc, mất Jerusalem trong một thời kỳ dài từ hàng trăm năm trước đó. Do đó, Kinh Thánh nhắc nhở người Do Thái rất kỹ về điều này. Truyền thống có từ cả ngàn năm nay và đến nay vẫn được duy trì trong cộng đồng Do Thái, là khi gặp nhau, hoặc khi viết thư, họ thường nói đến việc “sớm hẹn gặp nhau tại Jerusalem”, “hẹn gặp tại Jerusalem vào năm tới”. Do đó, ước nguyện trở về Jerusalem, lấy lại Jerusalem luôn cháy bóng trong mỗi người Do Thái và họ không bao giờ quên điều này khi tha hương. **Đạo Do Thái và việc duy trì nòi giống**
Việc thực hiện nghiêm ngặt các phong tục tập quán của Do Thái giáo giúp người Do Thái sàng lọc gien “xấu”, lấy và nhân giống gien “tốt”. Thực ra, không chỉ người Do Thái làm vậy, mà các dân tộc khác như ngoài Hoa và Việt Nam cũng có những vần thơ để chọn người xứng đôi, vừa lứa như “Trai anh hùng, gái thuyền quyên”, “Nữ tuệ tam tài nguyên thị đối” (Gái giỏi trai tài nom thật đối), v.v…. Chắc chắn đây không chỉ là chuyện “tâm đầu, ý hợp” của trai gái, mà còn liên quan đến việc duy trì nòi giống sau này.
Nếu như người Đông Á chỉ dừng lại ở mức “khuyên răn” thì người Do Thái đã “luật hóa” và “hệ thống hóa” được việc chọn lọc có chủ đích thay cho việc chọn lọc tự nhiên, vô thức để “hoàn thiện” và “phát triển” gien của mình:
*Một là*, trong Đạo Do thái, Giáo sĩ (các Rabbis) là những người được chọn từ những người thông minh nhất. Các Rabbis là người diễn giải Kinh thánh có uy tín và trọng lượng nhất, duy trì các giá trị “chính thống” và được xã hội hết sức trọng vọng. Tuy là thầy tu, nhưng các Rabbis vẫn có con như những người bình thường, và thậm chí có rất nhiều con. Do có uy tín cao trong xã hội, nên họ dễ dàng chọn hôn thê và hôn thê được họ ưu tiên chọn thường là con cái của các học giả (scholars), rồi sau đó mới đến con các nhà buôn. *Hai là*, không chỉ các Rabbis chọn như vậy, kinh thánh Do Thái thậm chí còn khuyên mọi người là nếu có tiền của thì hãy tìm cách cho con cái của mình lấy con gái của các học giả. Kinh thánh khuyến khích người Do Thái sinh nhiều con, cho rằng sinh 13 con thì sẽ có nhiều may mắn. Nhưng trên thực tế lại có các “phanh hãm” đối với người nghèo, người ít học là sinh ra con cái nhưng phải đảm bảo các điều kiện kinh tế và tài chính. Chính điều này làm cho người nghèo, người ở tầng lớp thấp không “sinh tràn lan”, mà sinh có trách nhiệm và số người này chiếm tỷ lệ ngày một ít đi trong so sánh tương đối với những người có “gien” tốt, hoặc có điều kiện vật chất tốt hơn. Trải qua hàng ngàn năm chọn lọc có điều kiện như vậy nên việc có được nhiều gien tốt trong người Do Thái là điều dễ hiểu. *Ba là*, trong quan niệm Do Thái chính thống, và ngay tại các khu vực người Do thái chính thống sinh sống hiện nay tại Israel, phụ nữ, con gái không bao giờ được “bén mảng” đến Nhà thờ. Trái lại, đàn ông dù bận công việc đến mấy cũng tìm cách đến nhà thờ vào lúc 6h chiều hàng ngày để làm lễ trước khi về nhà. Tuy nhiên, phụ nữ Do Thái lại được xem là có “quyền năng” tuyệt đối trong việc duy trì nòi giống. Con của một phụ nữ Do Thái đương nhiên được coi là người Do Thái, còn con của người đàn ông Do Thái với một phụ nữ không phải Do Thái thì chỉ được coi là người Israel (nếu như sống ở Isael), chứ không được coi là người Do Thái. Thời xa xưa, việc gia đình người Do Thái có một cô con gái lấy chồng không phải người Do Thái bị coi là “nỗi nhục” của cả gia đình và dòng họ, và người bố “từ con” bằng cách đào một nấm mộ giả coi như đứa con mình dứt ruột đẻ ra đã chết.
Nhiều nhà thần học mà tôi có điều kiện tiếp xúc cho rằng Đạo Do Thái hiện là một trong số ít tôn giáo “giữ” được “kỷ cương” khá tốt. Tuy nhiên vẫn còn có nhiều ý kiến khác nhau xung quanh câu chuyện này và cần nghiên cứu sâu hơn mới có câu trả lời thỏa đáng. Quả thực, bất kỳ tôn giáo lớn hoặc quan trọng nào đều đứng trước 3 thách thức lớn trong quá trình phát triển, đó là:
- Duy trì được sự thống nhất, giữa các dòng, nhánh, xu hướng khác nhau trong cùng một tôn giáo, duy trì một đức tin chung trong thể thống nhất. Ví dụ, sự phân liệt rõ nhất thể hiện ở Đạo Hồi hiện nay với các dòng Shia, Suni, rồi nhánh Wahabis thuộc Suni, nhánh Alewite, Druze thuộc dòng Shia…, mà dòng, nhánh nào cũng cho mình mới là “chính thống”, còn những dòng, nhánh khác là “ngoại đạo”, cần bị loại bỏ để làm “trong sạch” Đạo Hồi;
- “Đồng hành” cùng xã hội hiện đại, nhưng vẫn duy trì các giá trị, các nguyên tắc “cốt lõi” (tức tính chất “chính thống”, mặc dù việc diễn giải và tự nhận các tính chất này còn nhiều điều phải bàn);
- Tránh việc tạo ra một tầng lớp “tăng lữ” mới, với các đặc quyền, đặc lợi, hủy hoại chính tôn giáo của mình.
- Ngay khi ra đời, Do Thái giáo đã không có “vấn nạn”, đưa đến sự kình chống nhau sâu sắc giữa các dòng tu. Đạo Hồi chẳng hạn, ngay sau khi Nhà tiên tri Mohamed qua đời, sự giằng xé giữa những người cho rằng cần phải chọn người thừa kế hoặc có dòng màu trực hệ để “hướng đạo” hạy chọn những người có khả năng nhất trong việc kế thừa và phát triển di sản của Mohamed đã đưa đến việc phân chia Hồi giáo thành 2 nhánh lớn là Shia và Suni. Do Thái giáo cũng có những dòng hết sức cực đoan, thậm chí không công nhận Nhà nước Israel, nhưng họ vẫn hợp tác, và không đi đến chỗ đối đầu nhau bằng bạo lực. Những người có tác dụng giữ sự hòa hợp và thống nhất Đạo Do Thái là các giáo sĩ và Hội đồng giáo sĩ.
- Trong hệ thống luật dân sự của Israel, còn có luật Do Thái Halakha tương tự như luật Sharia của Hồi giáo mà một số nước như Arab Saudi, Brunei… áp dụng. Halakha bao gồm 613 điều răn (commandments) với hệ thống tòa án riêng, và các “bản án” tôn giáo đối với người có đạo thậm chí còn đáng sợ và nghiêm khắc hơn các bản án dân sự. Luật Halakha tồn tại trong mọi ngóc ngách của đời sống xã hội, can thiệp sâu và điều chỉnh rất nhiều quy tắc, tập tục của đời sống xã hội. Nếu không tuân theo Halakha, các Rabbis có quyền rút “Phép thông công” (excommunicate) – tương đương với một bản án tử hình – và điều này cũng đồng nghĩa với việc khi qua đời, linh hồn người chịu hình phạt đó không được bay lên Thiên đàng.
- Người theo Đạo chính thống Orthodox tin và tự chọn cho mình lối sống theo các giá trị truyền thống và nguyên tắc nguyên thủy. Tuy nhiên, họ không tìm cách áp đặt lối sống của mình hay kỳ thị những người thế tục. Bản thân các Giáo sĩ (Rabbis) và những người Orthodox không được hưởng đặc quyền, đặc lợi, họ thỏa mãn với cuộc sống thanh bạch của mình. Trong đạo Hồi chẳng hạn, những người Wahabbis cũng có cuộc sống thanh bạch, khắc khổ, nhưng điều nguy hại là họ lại tìm cách áp đặt lối sống của mình lên những dòng, nhánh khác.
- Khác với các Đạo giáo khác là tìm mọi cách truyền đạo để mở rộng thành viên, càng nhiều càng tốt. Tuy nhiên, để trở thành một người Do Thái rất khó, phải có căn cứ, bằng chứng xác nhận tới ít nhất 4 đời trước đó và quy theo mẫu hệ. Họ cho rằng, đã là “thiên sứ nhà trời”, “được chúa chọn” thì chỉ có ít người được hưởng vinh dự, chứ đâu có thể kết nạp tràn lan, cứ vào đến synagogue (nhà thờ Do Thái) là trở thành Do Thái ngay được.
**Tản mạn thay lời kết: Chuyện ăn uống và tố chất của người Do Thái**
Đồ ăn Kosher (Kosher food) là đồ ăn được chế biến và ăn theo kiểu Do Thái. Đối với người Do Thái Chính thống, việc sử dụng Kosher là điều gần như bắt buộc, còn đối với người thế tục thì tùy lựa chọn. Các canteen phục vụ tai các cơ quan chính phủ Israel như Bộ Ngoại giao hay Bộ Quốc phòng nghiễm nhiên là các nhà hàng phục đồ ăn Kosher. Đồ ăn Kosher hiện ngày càng trở nên phổ biến tại Israel và trên khắp thế giới và không chỉ người Do thái chính thống mới dùng. Hiện nay, có 100.000 loại thực phẩm Kosher khác nhau được bán trên phạm vi toàn thế giới.
Vậy Kosher là gì và ăn như thế nào? Trong Halakha quy định rất rõ, chi tiết và khá phức tạp, nhưng chung quy lại có một số điểm chính:
Về các thức ăn Kosher:
- Một số con vật ăn được: chỉ ăn những con vật có móng chẻ, ăn cỏ và nhai thức ăn lại như bò, dê, cừu. Các con vật không ăn được là lợn, ngựa, và lạc đà. Lợn tuy có móng chẻ nhưng không nhai lại, còn ngựa, lạc đà tuy ăn cỏ nhưng không có móng chẻ.
- Ăn các loài có cánh như gà, vịt, ngỗng, bồ câu… Không ăn các loài chim ăn thịt như diều hâu, chim ưng, đại bàng.
- Ăn các loài cá có vây và vẩy như các hồi, cá ngừ, cá trích… Không ăn các con cá không vảy như lươn, các trê, cá tầm, tôm, tép, nghêu sò, ốc hến, các loài bò sát, côn trùng.
- Các thức ăn trung tính như trái cây, nước trái cây, ngũ cốc, trứng gà vịt, mật ong, rượu vang, chè, café.
- Chỉ uống sữa và các vật phẩm chế biến từ sữa của các con vật Kosher như bò, dê, cừu. Chỉ được dùng sữa và các vật phẩm chế từ sữa 6 tiếng sau khi dùng thịt, hoặc 30 phút trước khi ăn thịt chứ không được ăn, uống đồng thời. Đồ chế biến sữa và thịt, kể cả chậu rửa bát nhất thiết phải dùng riêng.
- Lúa mì, gạo, và một số loại rau, củ nhất định thì ăn được. Không ăn, uống nước trái cây hoặc đồ chế biến từ các loại loại quả như cam, quýt, bưởi… dưới 3 tuổi.
- Không ăn nội tạng động vật hay gia cầm; không ăn phần phía sau của con thú và không ăn thịt, cá đồng thời.
- Khi ăn thịt phải lấy hết sạch máu và người chế biến phải học cách giết con vật sao cho con vật chết nhanh nhất, không đau đớn, nhưng lại ra được hết tiết. Thậm chỉ còn phải rửa sạch và ngâm miếng thịt trong nước 30 phút trước khi chế biến để ra hết máu,
- Các nhà hàng Kosher nhất thiết phải do đầu bếp Do thái chính thống trực tiếp nấu nướng và bị phạt rất nặng, kể cả tước giấy phép kinh doanh, hành nghề nếu vi phạm.
Theo tôi, đây không chỉ là đồ ăn kiêng của người Do Thái, mà THỰC CHẤT KOSHER LÀ ĐỒ ĂN, CÁCH ĂN THÔNG MINH, KHOA HỌC, THẬM CHÍ LÀ LÝ TƯỞNG không chỉ của người Do Thái, mà của con người nói chung. Nếu chỉ khuyên nhủ thông thường sẽ ít người theo, nhưng khi khoa học được “phủ” một lớp màu tôn giáo thì Kosher đã trở nên thành món ăn kỳ ảo, mê hoặc và quyến rũ.
Tạm cắt nghĩa một số thứ:
- Theo người Do Thái, con vật cũng như con người đều có linh hồn. Nếu làm cho con vật chết đau đớn thì nó sẽ oán trách và cả người thịt lẫn người ăn nó đều bị “quở phạt”. Do đó, giết nhanh để con vật mau chóng được hóa kiếp lên thiên đàng.
- Khi con vật cắt được tiết nghĩa là con vật còn tươi, chứ không phải ăn đồ ôi. Thú tính và sự ngu muội của con vật nằm ở “dòng máu”, và ăn thú vật hay gia cầm có tiết sẽ làm con người lâu dần nhiễm “thú tính” và đầu óc trở nên trì độn, còn nòi giống đi đến chỗ thoái hóa.
- Thịt ăn cùng với cá không còn tác dụng bổ dưỡng nữa, mà triệt tiêu lẫn nhau. Còn trái cây trong 3 năm đầu thường chứa nhiều chất, độc tố có hại cho cơ thể.
- Uống sữa sau khi ăn thịt không tốt cho sức khỏe vì bản thân thịt nhiều chất đạm, lâu tiêu lại có thêm chất bổ dưỡng khác nữa làm cho cơ thể không thể hấp thụ nổi và dễ sinh bệnh.
- Trong điều kiện thiên nhiên hết sức khắc nghiệt của vùng Bắc Phi – Trung Đông, việc ăn uống tốt giúp người Do Thái chống chọi tốt hơn với khí hậu khắc nghiệt, làm cho không chỉ thể trạng khỏe khoắn mà trí tuệ của họ cũng hơn người. Các cụ nhà ta chả nói bệnh vào từ mồm đó sao?
Có lẽ chính vì vậy mà cách đây từ trên 3.000 năm Nhà tiên tri Moses của người Do Thái đã lường trước điều này khi ông, ngay từ khi đó, đã hình dung ra rằng nếu người Do Thái làm theo các lời răn dạy của ông thì họ sẽ trở thành đối tượng bị săn đuổi và tận diệt của nhiều sắc dân khác và vì vậy đã chuẩn bị cho họ hành trang đầy đủ trong cả ngàn năm thiên di trước khi “trở về Jerusalem”. Điều ngạc ngạc nhiên là người Do Thái không than thân, trách phận mà họ coi đó là “sự thử thách” của Chúa trời đối với dân tộc Do Thái!
*TS. Hoàng Anh Tuấn là Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chiến lược và Ngoại giao, Bộ Ngoại giao Việt Nam. Bài viết tổng hợp những ghi chép đăng lần đầu trên trang Facebook của tác giả về chuyến công tác tới Israel gần đây, thể hiện quan điểm cá nhân, không phải quan điểm của cơ quan nơi tác giả công tác.*
### Có thể bạn quan tâm:
[Tìm hiểu Israel và dân tộc Do Thái](http://nghiencuuquocte.org/2014/10/09/tim-hieu-israel-va-dan-toc-do-thai/) [Lý giải thành công của các chính trị gia dân túy](http://nghiencuuquocte.org/2016/03/31/ly-giai-thanh-cong-cua-cac-chinh-tri-gia-dan-tuy/) [Giải pháp ‘một nhà nước’ cho Israel và Palestine là gì?](http://nghiencuuquocte.org/2016/01/07/giai-phap-mot-nha-nuoc-israel-palestine/) [Vì sao người Do Thái giỏi làm kinh tế?](http://nghiencuuquocte.org/2015/10/12/vi-sao-nguoi-do-thai-gioi-lam-kinh-te/) [Lịch sử thăng trầm 4000 năm của người Do Thái (P.5)](http://nghiencuuquocte.org/2015/10/24/lich-su-do-thai-p-5/) [Lịch sử thăng trầm 4000 năm của người Do Thái (P.2)](http://nghiencuuquocte.org/2015/10/21/lich-su-do-thai-p-2/) [Lịch sử thăng trầm 4000 năm của người Do Thái (P.7)](http://nghiencuuquocte.org/2015/10/27/lich-su-do-thai-p-7/) [Lịch sử thăng trầm 4000 năm của người Do Thái (P.6)](http://nghiencuuquocte.org/2015/10/25/lich-su-do-thai-p-6/) [Lịch sử thăng trầm 4000 năm của người Do Thái (P.4)](http://nghiencuuquocte.org/2015/10/23/lich-su-do-thai-p-4/) [Lịch sử thăng trầm 4000 năm của người Do Thái (P.1)](http://nghiencuuquocte.org/2015/10/20/lich-su-do-thai-p1/)
### Có thể bạn quan tâm:
[Tìm hiểu Israel và dân tộc Do Thái](http://nghiencuuquocte.org/2014/10/09/tim-hieu-israel-va-dan-toc-do-thai/) [Lý giải thành công của các chính trị gia dân túy](http://nghiencuuquocte.org/2016/03/31/ly-giai-thanh-cong-cua-cac-chinh-tri-gia-dan-tuy/) [Giải pháp ‘một nhà nước’ cho Israel và Palestine là gì?](http://nghiencuuquocte.org/2016/01/07/giai-phap-mot-nha-nuoc-israel-palestine/) [Vì sao người Do Thái giỏi làm kinh tế?](http://nghiencuuquocte.org/2015/10/12/vi-sao-nguoi-do-thai-gioi-lam-kinh-te/) [Lịch sử thăng trầm 4000 năm của người Do Thái (P.5)](http://nghiencuuquocte.org/2015/10/24/lich-su-do-thai-p-5/) [Lịch sử thăng trầm 4000 năm của người Do Thái (P.2)](http://nghiencuuquocte.org/2015/10/21/lich-su-do-thai-p-2/) [Lịch sử thăng trầm 4000 năm của người Do Thái (P.7)](http://nghiencuuquocte.org/2015/10/27/lich-su-do-thai-p-7/) [Lịch sử thăng trầm 4000 năm của người Do Thái (P.6)](http://nghiencuuquocte.org/2015/10/25/lich-su-do-thai-p-6/) [Lịch sử thăng trầm 4000 năm của người Do Thái (P.4)](http://nghiencuuquocte.org/2015/10/23/lich-su-do-thai-p-4/) [Lịch sử thăng trầm 4000 năm của người Do Thái (P.1)](http://nghiencuuquocte.org/2015/10/20/lich-su-do-thai-p1/)
### Có thể bạn quan tâm:
[Tìm hiểu Israel và dân tộc Do Thái](http://nghiencuuquocte.org/2014/10/09/tim-hieu-israel-va-dan-toc-do-thai/) [Lý giải thành công của các chính trị gia dân túy](http://nghiencuuquocte.org/2016/03/31/ly-giai-thanh-cong-cua-cac-chinh-tri-gia-dan-tuy/) [Giải pháp ‘một nhà nước’ cho Israel và Palestine là gì?](http://nghiencuuquocte.org/2016/01/07/giai-phap-mot-nha-nuoc-israel-palestine/) [Vì sao người Do Thái giỏi làm kinh tế?](http://nghiencuuquocte.org/2015/10/12/vi-sao-nguoi-do-thai-gioi-lam-kinh-te/) [Lịch sử thăng trầm 4000 năm của người Do Thái (P.5)](http://nghiencuuquocte.org/2015/10/24/lich-su-do-thai-p-5/) [Lịch sử thăng trầm 4000 năm của người Do Thái (P.2)](http://nghiencuuquocte.org/2015/10/21/lich-su-do-thai-p-2/) [Lịch sử thăng trầm 4000 năm của người Do Thái (P.7)](http://nghiencuuquocte.org/2015/10/27/lich-su-do-thai-p-7/) [Lịch sử thăng trầm 4000 năm của người Do Thái (P.6)](http://nghiencuuquocte.org/2015/10/25/lich-su-do-thai-p-6/) [Lịch sử thăng trầm 4000 năm của người Do Thái (P.4)](http://nghiencuuquocte.org/2015/10/23/lich-su-do-thai-p-4/) [Lịch sử thăng trầm 4000 năm của người Do Thái (P.1)](http://nghiencuuquocte.org/2015/10/20/lich-su-do-thai-p1/)

Server: GSE


text:
Tổng kho lưu trữ
Tàng thư các của lão cạo
Trang
Trang chủ
54 Dân tộc
Tư liệu
Xem theo chủ đề
Hải chiến Hoàng Sa
Biên giới TN & CPC
Gõ tìm nội dung có liên quan
Thứ Năm, 18 tháng 8, 2016
Giọng hát độc đáo Miên Đức Thắng và ... với dòng nhạc quê hương
Gửi email bài đăng này
BlogThis!
Chia sẻ lên Twitter
Chia sẻ lên Facebook
Chia sẻ lên Pinterest
Chủ đề:
Nhân vật
,
Văn nghệ
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét
Bài đăng Mới hơn
Bài đăng Cũ hơn
Trang chủ
Đăng ký:
Đăng Nhận xét (Atom)
Tìm kiếm ở đây:
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét

markdown:
Tổng kho lưu trữ
Tàng thư các của lão cạo
Trang
Trang chủ
54 Dân tộc
Tư liệu
Xem theo chủ đề
Hải chiến Hoàng Sa
Biên giới TN & CPC
Gõ tìm nội dung có liên quan
Thứ Năm, 18 tháng 8, 2016
Giọng hát độc đáo Miên Đức Thắng và ... với dòng nhạc quê hương
Gửi email bài đăng này
BlogThis!
Chia sẻ lên Twitter
Chia sẻ lên Facebook
Chia sẻ lên Pinterest
Chủ đề:
Nhân vật
,
Văn nghệ
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét
Bài đăng Mới hơn
Bài đăng Cũ hơn
Trang chủ
Đăng ký:
Đăng Nhận xét (Atom)
Tìm kiếm ở đây:
## Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

WARC-Identified-Payload-Type: application/xhtml+xml

X-Content-Type-Options: nosniff

Cache-Control: private, max-age=0

X-XSS-Protection: 1; mode=block

Content-Type: text/html; charset=UTF-8


text:
Mật ong được xem là món quà thiên nhiên ban tặng với những công dụng …Xem thêm
Mật ong có tác dụng gì với trẻ sơ sinh
Mật ong được xem là món quà thiên nhiên ban tặng với những công dụng tuyệt vời về cả sức khỏe và sắc đẹp. Không những thế mật ong còn rất ngon, được nhiều bạn nhỏ ưa thích, tuy nhiên mật ong có tác dụng gì với trẻ sơ sinh? …Xem thêm

markdown:
Mật ong được xem là món quà thiên nhiên ban tặng với những công dụng …
[Xem thêm](/mat-ong-co-tac-dung-gi-voi-tre-sinh/)
Mật ong được xem là món quà thiên nhiên ban tặng với những công dụng …
“Chào Forny,em là Nguyễn Hồng Vân, ở tp.HCM. Em có mụn trứng cá từ hồi …
Thật thiếu tự tin khi ra khỏi phòng với những nốt mụn xấu xí, Nhất …
Mật ong được xem là món quà thiên nhiên ban tặng với những công dụng tuyệt vời về cả sức khỏe và sắc đẹp. Không những thế mật ong còn rất ngon, được nhiều bạn nhỏ ưa thích, tuy nhiên mật ong có tác dụng gì với trẻ sơ sinh? …
Chế độ ăn uống đối với người bị đau dạ dày rất quan trọng, nếu không có những chế độ phù hợp khiến bệnh nặng thêm, thậm chí gây ra những tác dụng phụ ảnh hưởng đến tính mạng. Vậy đau dạ dày kiêng ăn hoa quả nào, cùng tìm …
Hiện nay trên thị trường có rất nhiều loại thuốc trị đau dạ dày, và không thể không kể đến thuốc đau dạ dày Hpmax. Vậy thuốc Hpmax có tốt không, sản phẩm này có bán tại đâu? và giá thành của sản phẩm này là bao nhiêu, cùng tìm hiểu …

WARC-Truncated: length

WARC-Identified-Payload-Type: text/html

Server: Apache

Link: <https://tuvandaday.com/wp-json/>; rel="https://api.w.org/", <https://tuvandaday.com/>; rel=shortlink

Connection: Upgrade, close


text:
Theo phân tích vào Quý I năm 2015, giá cho thuê nhà sài gòn giảm 3,4% so với cuối năm ngoái. Trong khi, mặt bằng bán lẻ lại tăng nhẹ 1,9 đến 2,2%, Nhận định của CBRE.
Thị trường BDS Thành phố HCM ở phân khúc căn hộ cho thuê có mức giá tương đối tốt.
Theo 3 tháng đầu 2015 giá thuê trung bình của chothuesaigon.com giảm 1,6% so với Quý 1/2015 và giảm 1,7% so với cùng kỳ. Thời điểm hiện tại giá thuê hạng B, A đã dần dần dừng ở khoảng 19,1lên đến 35,1 USD mỗi m2/tháng. Giá thuê văn phòng hạng A bị giảm 3,4% do chuẩn bị có tòa nhà VP mới xuất hiện thị trường Địa ốc khiến các chủ toà nhà có xu thế giảm giá cho thuê để khỏa lấp diện tích trống. hiện nay DT có thực thuê của văn phòng hạng A giảm còn 31,7%, thế còn hạng B giảm còn 20,7%.
Thị trường BĐS bán lẻ có khởi đầu tốt hơn văn phòng trong Quý 1/2015. Giá cho thuê mặt bằng bán lẻ đều tăng hơn ở cả 2 khu vực TT và ngoài TT nhờ vào tỷ lệ lấp đầy được tăng cường trở lại, giữ ở mức 75 cho đến 80%. Hiện nay giá thuê bình quân khối đế bán lẻ tại TP.HCM ước tính 15,3 đô la mỗi m2/tháng, tăng khoảng 2,2% so với thời gian trước trong khi trung tâm thương mại tổng hợp có giá 44,7 USD, tăng khoảng 1,9%.
Giá cho thuê văn phòng giảm bởi sức ép nguồn cung sắp tăng trong khi TTTM và khối đế bán lẻ lại tăng nhẹ nhờ lấy lợi từ sự khởi sắc của các ông chủ bán lẻ trong và ngoài nước.
Đầu xuân giá Cho thuê cửa hàng tại TPHCM khởi sắc do các nhà bán lẻ trong và ngoài nước đều hoạt động tích cực. Vincom Retail tăng quy mô chuỗi Vinmart +, gồm có các market nhỏ và cửa hàng tiện lợi, VinFashion liên tục lên kế hoạch thực hiện 2 thương hiệu mới VinPro (cửa hàng điện tử) và VinDS (TTTM tổng hợp) trong năm 2015.
Trường Phòng Nghiên cứu thị trường và Tư vấn PT của CBRE VN, Dương Thùy Dung nhấn mạnh giá cho thuê mặt bằng bán lẻ tại TP.HCM đã vực dậy… Bà Dung tiết lộ dù triển vọng của loại hình TM truyền thống vẫn khá tốt, các nhà QL TTTM cần phải lưu tâm tới những cạnh tranh đến từ hình thức TM online.

markdown:
Theo phân tích vào Quý I năm 2015, giá
[cho thuê nhà sài gòn](http://chothuesaigon.com/cho-thue-nha-rieng.htm) giảm 3,4% so với cuối năm ngoái. Trong khi, mặt bằng bán lẻ lại tăng nhẹ 1,9 đến 2,2%, Nhận định của CBRE.
Thị trường BDS Thành phố HCM ở phân khúc căn hộ cho thuê có mức giá tương đối tốt.
Theo 3 tháng đầu 2015 giá thuê trung bình của
[chothuesaigon.com](http://chothuesaigon.com/) giảm 1,6% so với Quý 1/2015 và giảm 1,7% so với cùng kỳ. Thời điểm hiện tại giá thuê hạng B, A đã dần dần dừng ở khoảng 19,1lên đến 35,1 USD mỗi m2/tháng. Giá thuê văn phòng hạng A bị giảm 3,4% do chuẩn bị có tòa nhà VP mới xuất hiện thị trường Địa ốc khiến các chủ toà nhà có xu thế giảm giá cho thuê để khỏa lấp diện tích trống. hiện nay DT có thực thuê của văn phòng hạng A giảm còn 31,7%, thế còn hạng B giảm còn 20,7%.
Thị trường BĐS bán lẻ có khởi đầu tốt hơn văn phòng trong Quý 1/2015. Giá cho thuê mặt bằng bán lẻ đều tăng hơn ở cả 2 khu vực TT và ngoài TT nhờ vào tỷ lệ lấp đầy được tăng cường trở lại, giữ ở mức 75 cho đến 80%. Hiện nay giá thuê bình quân khối đế bán lẻ tại TP.HCM ước tính 15,3 đô la mỗi m2/tháng, tăng khoảng 2,2% so với thời gian trước trong khi trung tâm thương mại tổng hợp có giá 44,7 USD, tăng khoảng 1,9%.
Giá cho thuê văn phòng giảm bởi sức ép nguồn cung sắp tăng trong khi TTTM và khối đế bán lẻ lại tăng nhẹ nhờ lấy lợi từ sự khởi sắc của các ông chủ bán lẻ trong và ngoài nước.
Đầu xuân giá
[Cho thuê cửa hàng tại TPHCM](http://chothuesaigon.com/cho-thue-cua-hang-ki-ot.htm) khởi sắc do các nhà bán lẻ trong và ngoài nước đều hoạt động tích cực. Vincom Retail tăng quy mô chuỗi Vinmart +, gồm có các market nhỏ và cửa hàng tiện lợi, VinFashion liên tục lên kế hoạch thực hiện 2 thương hiệu mới VinPro (cửa hàng điện tử) và VinDS (TTTM tổng hợp) trong năm 2015.
Trường Phòng Nghiên cứu thị trường và Tư vấn PT của CBRE VN, Dương Thùy Dung nhấn mạnh giá cho thuê mặt bằng bán lẻ tại TP.HCM đã

Server: cloudflare

Connection: close

Set-Cookie: wfvt_239127206=5a5e4f1bf148b; expires=Tue, 16-Jan-2018 19:44:35 GMT; path=/; secure; httponly


text:
Trước đó, UBND TP Đà Nẵng cũng đã quyết định chi 3,5 tỷ đồng để chuẩn bị dự trữ 25 tấn thịt lợn. Số thịt lợn trong chương trình bình ổn giá này sẽ được bán ở 11 điểm cố định và 2 xe lưu động, bắt đầu từ ngày 28/01/2011-10/02/2011 (tức từ 25 tháng Chạp năm Canh Dần đến mồng 8 tháng Giêng Tân Mão).
Các điểm bán thịt heo bình ổn sẽ được thông báo rộng rãi trên các phương tiện thông tin. Mức giá bình ổn được cam kết sẽ thấp hơn giá thị trường từ 15-20%.
Để thực hiện, Sở Công thương và các Sở, ban ngành liên quan đã thành lập Tổ kiểm tra liên ngành, thường xuyên kiểm tra giá, chất lượng các mặt hàng như gạo, đường, sữa, thép, gaz… trên địa bàn thành phố”, ông Lữ Bằng cho biết.

markdown:
**(VTC News) – Theo Sở Công Thương TP Đà Nẵng, để phục vụ nhu cầu mua sắm Tết của người dân thành phố, các DN đã chuẩn bị lượng hàng với trị hơn 400 tỷ đồng. Với 3,5 tỷ đồng để bình ổn giá thịt lợn, người dân có thể mua thịt với giá rẻ hơn thị trường đến 20%.**
|Tin liên quan|
| |
Hơn 400 tỷ đồng chuẩn bị hàng hóa phục vụ người dân TP Đà Nẵng trong dịp Tết Nguyên đán đã được các DN trên địa bàn TP Đà Nẵng chuẩn bị sẵn sàng. (Ảnh: Bửu Lân)
Trước đó, UBND TP Đà Nẵng cũng đã quyết định chi 3,5 tỷ đồng để chuẩn bị dự trữ 25 tấn thịt lợn. Số thịt lợn trong chương trình bình ổn giá này sẽ được bán ở 11 điểm cố định và 2 xe lưu động, bắt đầu từ ngày 28/01/2011-10/02/2011 (tức từ 25 tháng Chạp năm Canh Dần đến mồng 8 tháng Giêng Tân Mão).
Các điểm bán thịt heo bình ổn sẽ được thông báo rộng rãi trên các phương tiện thông tin. Mức giá bình ổn được cam kết sẽ thấp hơn giá thị trường từ 15-20%.
| |
Để thực hiện, Sở Công thương và các Sở, ban ngành liên quan đã thành lập Tổ kiểm tra liên ngành, thường xuyên kiểm tra giá, chất lượng các mặt hàng như gạo, đường, sữa, thép, gaz… trên địa bàn thành phố”, ông Lữ Bằng cho biết.
**Bửu Lân**

Server: nginx

Content-Type: text/html; charset=utf-8

Vary: Accept-Encoding

Pragma: no-cache

Cache-Control: public

X-Fastcgi-Cache: MISS


text:
(VTC News) - Sáng nay 7/5, vệ tinh viễn thám VNREDSat-1 của Việt Nam đã được phóng lên vũ trụ bằng tên lửa đẩy VEGA tại sân bay vũ trụ Kourou, Pháp.
Đồng hành với vệ tinh VNREDSat-1 của Việt Nam trong chuyến hành trình lên quỹ đạo vào hôm nay là vệ tinh Proba-V của Cơ quan Vũ trụ châu Âu (ESA) và vệ tinh ESTCube-1 của Estonia.
Vệ tinh VNREDSat-1, nặng 115 kg, có tổng mức đầu tư là 55,8 triệu euro, từ vốn vay viện trợ phát triển chính thức của chính phủ Pháp và 65 tỉ đồng vốn đối ứng của Chính phủ Việt Nam.
Arianespace, công ty phóng vệ tinh VNREDSat-1, cũng là đối tác đã phóng thành công hai vệ tinh viễn thông VINASAT-1 và VINASAT-2 của Việt Nam.
Sau khi được đưa vào quỹ đạo, vệ tinh VNREDSat-1 sẽ giúp Việt Nam chủ động cung cấp ảnh vệ tinh chất lượng và độ phân giải cao cho các bộ, địa phương có nhu cầu sử dụng dữ liệu ảnh vệ tinh phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.
Tùng Đinh
Đồng hành với vệ tinh VNREDSat-1 của Việt Nam trong chuyến hành trình lên quỹ đạo vào hôm nay là vệ tinh Proba-V của Cơ quan Vũ trụ châu Âu (ESA) và vệ tinh ESTCube-1 của Estonia.
Vệ tinh VNREDSat-1, nặng 115 kg, có tổng mức đầu tư là 55,8 triệu euro, từ vốn vay viện trợ phát triển chính thức của chính phủ Pháp và 65 tỉ đồng vốn đối ứng của Chính phủ Việt Nam.
Arianespace, công ty phóng vệ tinh VNREDSat-1, cũng là đối tác đã phóng thành công hai vệ tinh viễn thông VINASAT-1 và VINASAT-2 của Việt Nam.
Sau khi được đưa vào quỹ đạo, vệ tinh VNREDSat-1 sẽ giúp Việt Nam chủ động cung cấp ảnh vệ tinh chất lượng và độ phân giải cao cho các bộ, địa phương có nhu cầu sử dụng dữ liệu ảnh vệ tinh phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.
Video tên lửa VEGA đưa tên lửa VNREDSat-1 lên quỹ đạo
Tùng Đinh

markdown:
**(VTC News) - Sáng nay 7/5, vệ tinh viễn thám VNREDSat-1 của Việt Nam đã được phóng lên vũ trụ bằng tên lửa đẩy VEGA tại sân bay vũ trụ Kourou, Pháp.**
Vệ tinh VNREDSat-1, nặng 115 kg, có tổng mức đầu tư là 55,8 triệu euro, từ vốn vay viện trợ phát triển chính thức của chính phủ Pháp và 65 tỉ đồng vốn đối ứng của Chính phủ Việt Nam.
Arianespace, công ty phóng vệ tinh VNREDSat-1, cũng là đối tác đã phóng thành công hai vệ tinh viễn thông VINASAT-1 và VINASAT-2 của Việt Nam.
Sau khi được đưa vào quỹ đạo, vệ tinh VNREDSat-1 sẽ giúp Việt Nam chủ động cung cấp ảnh vệ tinh chất lượng và độ phân giải cao cho các bộ, địa phương có nhu cầu sử dụng dữ liệu ảnh vệ tinh phục vụ phát triển kinh tế -
[xã hội](http://vtc.vn/xa-hoi.2.0.html). *Video tên lửa VEGA đưa tên lửa VNREDSat-1 lên quỹ đạo* **Tùng Đinh**


text:
Đăng nhập & Đăng ký
5giay - Mạng thương mại điện tử
Trang chủ
Tìm kiếm bài viết theo id
Trình duyệt của bạn không hỗ trợ iframe.
Login with Facebook
Đăng nhập:
Vâng, Mật khẩu của tôi là:
Bạn đã quên mật khẩu?
Duy trì đăng nhập
Chưa có tài khoản?
Đăng ký
5giay - Mạng thương mại điện tử
Trang chủ
Tình hình diễn đàn
toan6383
,
luon.bi.baned
,
modemwifi2017
,
TrangVoHoi
,
107H1207
,
FiveStar
,
CÔNG TY ANH PHẠM
,
thanhapache
,
peTrang
,
pé_Mèo_1991
,
batphuxeanhpham
,
Lexar
,
Chuột R8-Chuyên Game
,
dac_san_ha_tien
,
notooth
,
phuongktat
,
anytui
,
jeansxuatkhau
,
Smart Tech Store
,
hongkdvpro
,
tamtay05
,
khoale994
,
Chuột Game
Tổng: 649 (Thành viên: 25, Khách: 605, Robots: 19)
5Giay
5Giay
Liên kết nhanh
Bài viết của tôi
Chuyển đến box
Bài viết gần đây
Sản phẩm nổi bật
Điện thoại
iPhone 7
iPhone 7 Plus
iPhone 6s
iPhone 6
iPhone 6 Plus
iPhone 6s Plus
SamSung Galaxy S7
SamSung Galaxy S7 Edge
SamSung Galaxy Note 5
Sony Xperia Z3
LG G4
HTC One M9
Laptop
Macbook
Macbook Pro
Macbook Air
Macbook Pro 2016
Laptop Dell
Dell Inspiron
Laptop Acer
Laptop Asus
Laptop cũ giá rẻ
Laptop HP
Laptop Lenovo
Laptop Sony
Xe máy
Honda Winner 150
Honda SH
Honda Air Blade
Honda Vision
Honda Lead
Honda SH Mode
Moto
Xipo 110
Yamaha Exciter
Yamaha Luvias
Exciter 150
Xe Vespa
SOHOT
PR News
HARAPAGE
Làm web rẻ
Menu
Tìm kiếm
Chỉ tìm trong tiêu đề
Được gửi bởi thành viên:
Dãn cách tên bằng dấu phẩy(,).
Mới hơn ngày:
Tìm kiếm hữu ích
Bài viết gần đây
Thêm...

Vary: Accept-Encoding,User-Agent

Set-Cookie: 5s_session=b99f1687772d75b19b828b153a9ac494; path=/; domain=www.5giay.vn; secure; httponly

X-Frame-Options: SAMEORIGIN

Server: Nhat Nguyet Websphere 12.3 build 3.456.234.2600


text:
Bán gấp lô L34 Hướng bắc, đường nhựa 25m, gần chợ, liền kề khu sinh thái Ecolakes, siêu thị GS Hàn Quốc, TTTM, trường học, khu dân cư hiện hữu…
DT : 150m2 ( 5×30) 2 lô liền kề nhau
Giá : 285 tr/nền.
Cơ sở hạ tầng đã hoàn thiện, đầy đủ tiện ích dịch vụ, có thể xây dựng ngay để ở hoặc kinh doanh buôn bán (không bắt buộc thời gian xây dựng). Tính thanh khoản cao.
Liên hệ: Ms Lưu Luyến: 0933. 311.898
Chuyên sản phẩm đất nền Mỹ Phước Bình Dương

markdown:
**Bán gấp lô L34** **** *Hướng bắc, đường nhựa 25m, gần chợ, liền kề khu sinh thái* [Ecolakes](https://www.binhduongland.vn/ecolakes), siêu thị GS Hàn Quốc, TTTM, trường học, khu dân cư hiện hữu… *DT : 150m2 ( 5×30) 2 lô liền kề nhau* *Giá :* *285 tr/nền.* *Cơ sở hạ tầng đã hoàn thiện, đầy đủ tiện ích dịch vụ, có thể xây dựng ngay để ở hoặc kinh doanh buôn bán (không bắt buộc thời gian xây dựng). Tính thanh khoản cao.*
Liên hệ: Ms Lưu Luyến: 0933. 311.898
Chuyên sản phẩm đất nền

Cache-Control: max-age=0, private, no-store, no-cache, must-revalidate

Link: <https://www.binhduongland.vn/wp-json/>; rel="https://api.w.org/", <https://www.binhduongland.vn/?p=1273>; rel=shortlink


text:
Về việc đăng ký thành viên Hỗ trợ đăng bài PR MIỄN PHÍ Việc Làm Nhà Hàng Khách Sạn
Bài thuốc trị mụn từ giân gian
Thảo luận trong 'Rao vặt linh tinh'
Về việc đăng ký thành viên Hỗ trợ đăng bài PR MIỄN PHÍ Việc Làm Nhà Hàng Khách Sạn
Thảo luận trong 'Rao vặt linh tinh'

markdown:
**Về việc đăng ký thành viên** **Hỗ trợ đăng bài PR MIỄN PHÍ** **Việc Làm Nhà Hàng Khách Sạn**
# Bài thuốc trị mụn từ giân gian
Thảo luận trong '
[Rao vặt linh tinh](forums/rao-vat-linh-tinh.736.html)'
**Về việc đăng ký thành viên** **Hỗ trợ đăng bài PR MIỄN PHÍ** **Việc Làm Nhà Hàng Khách Sạn**
Thảo luận trong '
[Rao vặt linh tinh](forums/rao-vat-linh-tinh.736.html)'

Set-Cookie: xf_session=096d9b2a0cb0324d9cc4a6c0ecc56ed5; path=/; secure; httponly


text:
GNO - Nhiều tin tức
về Đại hội đại biểu Phật giáo TP lần thứ IX, lễ khánh thành Việt Nam Quốc Tự và nhiều bài viết hay có trên Giác
Ngộ số 923, ra ngày 17-11, phục vụ đến quý bạn đọc.
Trên trang 3 - xã luận
số này, bài “Đoàn kết Tăng đoàn, ổn định
nhân sự & phát triển Giáo hội” (HT.Thích Trí Quảng), vị giáo phẩm đứng đầu Giáo hội TP.HCM nhận định về tình hình Phật giáo và những thách thức cho BTS Phật giáo TP trong vấn đề quản lý Tăng Ni, điều hành các hoạt động Phật sự, bởi nơi đây ngoài những thuận lợi khác, luôn thu hút đông đảo Tăng Ni các tỉnh thành khác đến lưu trú với nhiều mục đích khác nhau.
Bìa Giác Ngộ số 923 - Mỹ thuật: HS.Nhuận Thường
Giáo hội và luật tín
ngưỡng, tôn giáo 2016 - KỲ 2: Thông
thoáng nhưng cần thận trọng (Bảo Thiên), bài viết trên Sự kiện - Vấn đề số này giới thiệu về Luật Tín ngưỡng tôn giáo
2016. Với toàn bộ nội dung được thể hiện qua 9 chương, 8 mục và 68 điều, Luật
Tín ngưỡng, tôn giáo 2016 có ý nghĩa quan trọng nhằm thể chế hóa các quy định mới
của Hiến pháp năm 2013 quy định về quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo.
Kinh nghiệm hoằng
pháp - bài giảng tại Học viện Phật giáo TP. HCM, ngày 24-9-2017 của HT.Thích
Trí Quảng chia sẻ với Tăng Ni sinh; Suy ngẫm về Chánh ngữ (Trương Hoàng
Minh) đăng trên Phật học.
Dịch giả Diệu Liên – Lý Thu Linh giới thiệu bài viết trên
trang Văn hóa “Ăn vừa đủ để giữ thân tâm khỏe mạnh” của tác giả Nichiko Niwano (Chủ
tịch tu viện Rissho Kosei - Nhật Bản, Chủ tịch danh dự của Tổ chức Tôn giáo vì
Hòa bình).
Tổ Tư vấn Giác Ngộ
trả lời câu hỏi của ban đọc về sự khác biệt về Phật giáo giữa hai miền Nam - Bắc,
bài Tùy duyên trong bất biến sẽ trả
lời rốt ráo về sự khác biệt này.
Cúng cho người trì giới
được phước nhiều hơn (Quảng Tánh) trên Suy
nghiệm lời Phật; Đức tin mầu nhiệm
(Thanh Phương) trên Sống đạo; Người trẻ sống chậm (Trần Trọng Hiếu) chuyển ngữ trên Tuổi trẻ & Phật giáo; Ican
- Tổ chức thân Phật giáo nhận giải Nobel Hòa bình 2017 trên Phật giáo nước ngoài; Bà cố tôi - truyện ngắn Y Nguyên; Bão lụt & từ thiện (Chúc Thiệu -
Nhã An tổng hợp) trên Xã hội… và còn
nhiều bài viết, tin tức thời sự trên các chuyên trang khác.
Kính mời bạn đọc đón
theo dõi!
Liên hệ mua và đặt báo: Phòng Phát hành Báo Giác Ngộ, 85 Nguyễn Đình Chiểu, P.6,
Q.3, TP.HCM - ĐT: (028) 393 00675 - 393 06982 - DĐ: 0932059528.
Giác Ngộ online
Ý kiến của bạn:

Cache-Control: private


text:
Thông tin chi tiết
Thú bông thỏ nằm mặc áo Thái Lan
Thú bông là người bạn thân thiết của bất kì em nhỏ nào, là một phần của tuổi thơ. Ngoài ra, thú bông còn có tác dụng trang trí cho ngôi nhà của bạn thêm sinh động hơn rất nhiều. Thú bông thỏ mặc áo với hình chú thỏ ngộ nghĩnh, được làm từ chất vải bông cao cấp, mềm mại, sẽ là món quà yêu thương dành tặng các bé.
Thú bông thỏ nằm mặc áo xinh xắn
Thông tin về thú bông thỏ mặc áo
Thú bông được làm bằng chất liệu bông tự nhiên cao cấp, mềm mịn, không bị xù và tưa lông khi bé chơi lâu, dễ dàng giặt sấy.
Với chất liệu bông xoắn 3 chiều và lớp lông cao cấp: mịn, khó rụng đảm bảo sẽ đem lại cảm giác vô cùng thoải mái khi ôm nàng.
Phần bông phía trong giữ được độ đàn hồi cao, không xẹp.
Chất liệu bông cao cấp, an toàn cho bé
Màu sắc hài hòa, bền đẹp như trong phim hoạt hình mang lại cảm giác thích thú cho các bé khi chơi.
Thỏ bông mặc áo xinh xắn kèm phụ kiện đính nơ điệu đà cho thêm thích thú khi chơi
Họa tiết xinh xắn, bắt mắt
Dành cho bé từ 12 tháng tuổi trở lên
Xuất xứ: Made in Thái Lan
Đường may chắc chắn, tỉ mỉ
Thông tin thương hiệu
Gọi mua hàng: 1800.6608 - (miễn phí)
Câu hỏi thường gặp
- Chào chị Nguyễn Thanh Huyền, chị vui lòng liên hệ qua email: contact@kidsplaza.vn chị nhé
30-10-2017 15:35:32-
- làm đại lý
01-10-2017 15:57:56-
- Hợp Tác Bán Hàng TMĐT
03-08-2017 09:24:40-

markdown:
### Thông tin chi tiết
**Thú bông thỏ nằm mặc áo Thái Lan**
Thú bông là người bạn thân thiết của bất kì em nhỏ nào, là một phần của tuổi thơ. Ngoài ra,
[thú bông](http://www.kidsplaza.vn/bup-be-thu-nhoi-bong.html) còn có tác dụng trang trí cho ngôi nhà của bạn thêm sinh động hơn rất nhiều. Thú bông thỏ mặc áo với hình chú thỏ ngộ nghĩnh, được làm từ chất vải bông cao cấp, mềm mại, sẽ là món quà yêu thương dành tặng các bé. *Thú bông thỏ nằm mặc áo xinh xắn*
**Thông tin về thú bông thỏ mặc áo**
Thú bông được làm bằng chất liệu bông tự nhiên cao cấp, mềm mịn,
**không bị xù và tưa lông**khi bé chơi lâu, dễ dàng giặt sấy.
Với chất liệu bông xoắn 3 chiều và
**lớp lông cao cấp**: mịn, khó rụng đảm bảo sẽ đem lại cảm giác vô cùng thoải mái khi ôm nàng.
Phần bông phía trong giữ được độ đàn hồi cao, không xẹp.
*Chất liệu bông cao cấp, an toàn cho bé*
Màu sắc
**hài hòa, bền đẹp**như trong phim hoạt hình mang lại cảm giác thích thú cho các bé khi chơi.
Thỏ bông mặc áo xinh xắn kèm phụ kiện đính nơ điệu đà cho thêm thích thú khi chơi
*Họa tiết xinh xắn, bắt mắt*
Dành cho bé từ
**12 tháng tuổi trở lên**
Xuất xứ: Made in Thái Lan
*Đường may chắc chắn, tỉ mỉ*
### Thông tin thương hiệu
![ Chính hãng](http://k.r.worldssl.net/media/wysiwyg/80x80/150x150/hang_chinh_hang.png)
Gọi mua hàng:
** - 1800.6608** *(miễn phí)* [Câu hỏi thường gặp](#)
-
[Chào chị Nguyễn Thanh Huyền, chị vui lòng liên hệ qua email: contact@kidsplaza.vn chị nhé](#)
30-10-2017 15:35:32-
-
[làm đại lý](#)
01-10-2017 15:57:56-
-
[Hợp Tác Bán Hàng TMĐT](#)
03-08-2017 09:24:40-
![ loading](http://k.r.worldssl.net/skin/frontend/kidsplaza/2015/images/loading.gif)
[click](#ajaxcart)

Server: Apache/2.4.6 (CentOS) OpenSSL/1.0.1e-fips PHP/7.0.21

Cache-Control: max-age=0, no-cache, no-store, must-revalidate

Set-Cookie: is_logged_in=0; expires=Tue, 23-Jan-2018 18:50:07 GMT; Max-Age=604800; path=/; domain=.kidsplaza.vn


text:
Trang chủ
|
Dịch vụ
|
Catalog
|
Thanh toán
|
Liên Hệ
Giỏ hàng
(0)
Gioi thieu
Hình ảnh hoạt động
Sơ đồ tổ chức
Lịch sử hình thành
Giới thiệu công ty
Danh muc
Vật liệu mài mòn
Dụng cụ cầm tay
Dụng cụ dùng điện
Dụng cụ đo chính xác
Thiết bị ngành hàn
Điện và thiết bị điện
Bảo hộ lao động
Vệ sinh công nghiệp
Vận chuyển nâng đỡ
Bảo quản đóng gói
Sản phẩm hóa chất
Dụng cụ dùng khí nén
Thiết bị viễn thông
Thiết bị y tế
Xem tất cả
Nha san xuat
3M
Advance
AEG
Agilent
AGP
Aikyo
Alspec
AMP
Amtek
Apech
Asak
Asaki
Barker
BDS
Xem tất cả
Tin tuc
Nha san xuat
Dang nhap
Nhà sản xuất
» Stanley
Dĩa cắt gỗ (3)
Bộ giũa (1)
Dụng cụ dùng pin (12)
Cần nối (6)
Cần mở thường (5)
Cần tự động (8)
Đầu típ 6 góc (44)
Búa cao su, nhựa (6)
Búa gò (6)
Búa nhổ đinh (9)
Búa đầu tròn (7)
Mỏ lếch răng (13)
Mỏ lếch thường (13)
Chìa lục giác đơn (1)
Bộ chìa lục giác (11)
Cưa gỗ (32)
Cưa sắt (14)
Dao (29)
Dao cắt ống (5)
Kéo (14)
Lưỡi cưa (7)
Mũi đục gỗ (11)
Mũi đục sắt, bê tông (7)
Bộ khóa (21)
Bộ khẩu (14)
Bộ đột lỗ (4)
Kiềm bấm cos (2)
Kiềm cắt (21)
Kiềm cộng lực (7)
Kiềm chết (7)
Kiềm mỏ quạ (7)
Kiềm mở phe (6)
Kiềm mũi nhọn (16)
Kiềm rút đinh (4)
Kiềm tuốt dây (2)
Kiềm đa năng (1)
Kiềm điện (9)
Tuốc nơ vít 2 cạnh (33)
Tuốc nơ vít 4 cạnh (31)
Tuốc nơ vít tổ hợp (23)
Tuốc nơ vít đầu hoa thị (1)
Máy vặn ốc (1)
Máy mài (1)
Máy bào (1)
Máy cắt góc đa năng (1)
Máy cắt gạch, đá (2)
Máy cắt sắt (3)
Máy chà nhám (2)
Máy cưa lọng (1)
Máy cưa đĩa (1)
Máy khoan bê tông (7)
Máy khoan búa (6)
Máy khoan tốc độ cao (2)
Máy mài góc (15)
Máy mài khuôn (1)
Máy đánh bóng (1)
Máy đục bê tông (1)
Súng dán keo (2)
Súng thổi hơi nóng (3)
Các loại máy khác (2)
Bật mực (7)
Thước cuộn (42)
Thước vuông (9)
Máy hút bụi (4)
Máy phun nước (2)
Thùng đựng dụng cụ (11)
Các loại khác (16)
Thước thủy thường (37)
Thước thủy chính xác (1)
Máy đo khoảng cách (3)
Thước lăn đường (4)
Mảnh dao (24)
Hệ mét (68)
Dưỡng đo độ dày (1)
Các máy khác (2)
Bộ đục (3)
Cọ cán bầu (3)
Máy cưa kiếm (1)
Kiềm cách điện VDE (12)
Máy đục, búa hơi (1)
Vật tư khác (2)
Cảo chữ C (4)
Êtô thường (7)
Cảo chữ F (4)
CÔNG TY THIẾT BỊ CÔNG NGHIỆP GTG
2/64C Đất Thánh, P.6, Q.Tân Bình, TP HCM
Điện thoại: 028 3868 6666
Fax: 028 3868 6688
Giấy ĐKKD số: 0303059482 tại TP HCM
CHÍNH SÁCH BÁN HÀNG
- Chính sách bảo mật thông tin
- Chính sách vận chuyển
- Quy trình giao hàng
- Chính sách đổi trả hàng
HỖ TRỢ KHÁCH HÀNG
- Hướng dẫn mua hàng
- Hướng dẫn thanh toán
- Các hình thức mua hàng
- Sơ đồ đường đi
Trụ sở tại Hà Nội:
Địa chỉ: 71 Hoàng Cầu, P. Ô Chợ Dừa, Quận Đống Đa
Điện thoại: 024 3901 6666 - Fax: 024 3910 6666
Tắt [X]
Dụng cụ cầm tay
Chìa lục giác
|
Búa rìu
|
Cảo
|
Cờ lê mỏ lếch
|
Dụng cụ cắt
|
Dụng cụ dùng pin
|
Dụng cụ tổng hợp
|
Êtô
|
Kiềm
|
Ống đếu
|
Tuốt nơ vít
Dụng cụ dùng điện
Máy bào
|
Máy cắt
|
Máy chà nhám
|
Máy cưa
|
Máy đánh bóng
|
Máy đục bê tông
|
Máy khoan
|
Máy mài
|
Súng thổi hơi nóng
Thiết bị điện
Ampe kìm
|
Đo điện trở cách điện
|
Đồng hồ vạn năng
Dụng cụ đo chính xác
Máy đo khoảng cách
|
Dụng cụ cân bằng laser
|
Máy đo nhiệt độ
|
Máy đo độ ẩm
|
Thước kẹp caliper
|
Thước panme
Bảo hộ lao động
Bình chữa cháy
|
Nón | mặt nạ
|
Quạt công nghiệp
|
Thang
|
Quần áo bảo hộ
|
Găng tay bảo hộ
|
Giày ủng bảo hộ
Vận chuyển bảo quản
Con đội
|
Palăng | tời
|
Xe đẩy
|
Thùng đựng dụng cụ
Trang chủ
|
Dịch vụ
|
Catalog
|
Tin tức
|
Liên hệ
Đang online :130 - Tổng truy cập : 191,122,666
+ + + + + + + +
Dụng cụ cầm tay nhập khẩu
Dụng cụ điện cầm tay
Dụng cụ đo chính xác

Cache-Control: no-store, no-cache, must-revalidate, post-check=0, pre-check=0

Content-Type: text/html