text:
On the net
Hình ảnh đám tang Đơn Dương tại nhà thờ ở San Jose, California
Hình ảnh tang lễ diễn viên Đơn Dương
Đơn Dương, diễn viên điện ảnh nổi tiếng của Việt Nam vừa qua đời hôm 8-12-2011 tại San Jose vì tai biến mạch máu não, hưởng dương 54 tuổi
Tang lễ cầu cho linh hồn Giuse Bùi Đơn Dương được cử hành sáng 13-12-2011 tại nhà thờ St. Francis of Assisi
Những vành khăn tang bên quan tài. Từ phải: Bà Vũ Xuân Xanh, hiền thê; con trai Bùi Vũ Linh, con cả Bùi Vũ Long
Linh mục chủ tế Thất Sơn Nguyễn xông hương quan tài
Trong số vòng hoa phúng điếu có hoa của đạo diễn Việt Linh và diễn viên Minh Trang
Tang quyến chờ đợi quan tài được đưa lên xe tang sau thánh lễ
Di ảnh của Đơn Dương giữa nước Thánh, nến, nhang và hoa trong thánh đường giờ tang lễ
Bà Vũ Xuân Xanh ôm di ảnh chồng khóc thương sầu thảm
Diễn viên Đơn Dương được hoả táng. Tro cốt sẽ được mang về Sài Gòn đặt cạnh song thân
Tuần báo Việt Tribune ở San Jose có nhiều bài viết tưởng nhớ diễn viên Đơn Dương
© 2011 Buivanphu
Theo blog buivanphu

markdown:
On the net
Hình ảnh đám tang Đơn Dương tại nhà thờ ở San Jose, California
**Hình ảnh tang lễ diễn viên Đơn Dương**
Đơn Dương, diễn viên điện ảnh nổi tiếng của Việt Nam vừa qua đời hôm 8-12-2011 tại San Jose vì tai biến mạch máu não, hưởng dương 54 tuổi
Tang lễ cầu cho linh hồn Giuse Bùi Đơn Dương được cử hành sáng 13-12-2011 tại nhà thờ St. Francis of Assisi
Những vành khăn tang bên quan tài. Từ phải: Bà Vũ Xuân Xanh, hiền thê; con trai Bùi Vũ Linh, con cả Bùi Vũ Long
Linh mục chủ tế Thất Sơn Nguyễn xông hương quan tài
Trong số vòng hoa phúng điếu có hoa của đạo diễn Việt Linh và diễn viên Minh Trang
Tang quyến chờ đợi quan tài được đưa lên xe tang sau thánh lễ
Di ảnh của Đơn Dương giữa nước Thánh, nến, nhang và hoa trong thánh đường giờ tang lễ
Bà Vũ Xuân Xanh ôm di ảnh chồng khóc thương sầu thảm
Diễn viên Đơn Dương được hoả táng. Tro cốt sẽ được mang về Sài Gòn đặt cạnh song thân
Tuần báo Việt Tribune ở San Jose có nhiều bài viết tưởng nhớ diễn viên Đơn Dương
© 2011 Buivanphu
Theo blog buivanphu

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

WARC-Truncated: length

Content-Type: text/html; charset=UTF-8

Connection: close

Vary: Cookie

Link: <http://wp.me/p1Fp4Z-YM>; rel=shortlink

Content-Encoding: gzip


text:
Acer spicatum
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Acer spicatum là một loài thực vật có hoa trong họ Bồ hòn. Loài này được Lam. mô tả khoa học đầu tiên năm 1786.[1]
Hình ảnh[sửa | sửa mã nguồn]
Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ The Plant List (2010). “Acer spicatum”. Truy cập ngày 13 tháng 6 năm 2013.
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- Phương tiện liên quan tới Acer spicatum tại Wikimedia Commons
- Dữ liệu liên quan tới Acer spicatum tại Wikispecies
- Vườn thực vật hoàng gia Kew; Đại học Harvard; Australian Plant Name Index (biên tập). “Acer spicatum”. International Plant Names Index. Truy cập ngày 13 tháng 6 năm 2013.

markdown:
*Acer spicatum*
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
|Acer spicatum
|
|![]()
[Tình trạng bảo tồn](/wiki/T%C3%ACnh_tr%E1%BA%A1ng_b%E1%BA%A3o_t%E1%BB%93n) ![ Status TNC G5.svg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/50/Status_TNC_G5.svg/220px-Status_TNC_G5.svg.png)
An toàn (
[TNC](/w/index.php?title=NatureServe_conservation_status&action=edit&redlink=1)) [Phân loại khoa học](/wiki/Ph%C3%A2n_lo%E1%BA%A1i_sinh_h%E1%BB%8Dc) [Giới](/wiki/Gi%E1%BB%9Bi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *regnum*) [Plantae](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt) [Angiospermae](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt_c%C3%B3_hoa) [Eudicots](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt_hai_l%C3%A1_m%E1%BA%A7m_th%E1%BA%ADt_s%E1%BB%B1) [Bộ](/wiki/B%E1%BB%99_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *ordo*) [Sapindales](/wiki/B%E1%BB%99_B%E1%BB%93_h%C3%B2n) [Họ](/wiki/H%E1%BB%8D_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *familia*) [Sapindaceae](/wiki/H%E1%BB%8D_B%E1%BB%93_h%C3%B2n) [Chi](/wiki/Chi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *genus*) [Acer](/wiki/Acer) [Loài](/wiki/Lo%C3%A0i)( *species*) **A. spicatum** [Danh pháp hai phần](/wiki/Danh_ph%C3%A1p_hai_ph%E1%BA%A7n) *Acer spicatum* [Lam.](/wiki/Jean-Baptiste_Lamarck), 1786 ![ Acer spicatum range map.svg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/61/Acer_spicatum_range_map.svg/272px-Acer_spicatum_range_map.svg.png)
![ Acer spicatum range map.svg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/61/Acer_spicatum_range_map.svg/272px-Acer_spicatum_range_map.svg.png)
* là một loài Acer spicatum* [thực vật có hoa](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt_c%C3%B3_hoa)trong [họ Bồ hòn](/wiki/H%E1%BB%8D_B%E1%BB%93_h%C3%B2n). Loài này được Lam. mô tả khoa học đầu tiên năm 1786. [[1]](#cite_note-1)
## Hình ảnh[
[sửa](/w/index.php?title=Acer_spicatum&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Acer_spicatum&action=edit§ion=1)]
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Acer_spicatum&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Acer_spicatum&action=edit§ion=2)] **The Plant List (2010).** [^](#cite_ref-1) [“](http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/kew-2616481). Truy cập ngày 13 tháng 6 năm 2013. *Acer spicatum*”
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Acer_spicatum&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Acer_spicatum&action=edit§ion=3)]
Phương tiện liên quan tới
[Acer spicatum](//commons.wikimedia.org/wiki/Category:Acer_spicatum)tại [Wikimedia Commons](/wiki/Wikimedia_Commons)
Dữ liệu liên quan tới
[Acer spicatum](//species.wikimedia.org/wiki/Acer_spicatum)tại [Wikispecies](/wiki/Wikispecies) [Vườn thực vật hoàng gia Kew](/wiki/V%C6%B0%E1%BB%9Dn_th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt_ho%C3%A0ng_gia_Kew); [Đại học Harvard](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Harvard); [Australian Plant Name Index](/wiki/Australian_Plant_Name_Index)(biên tập). [“Acer spicatum”](http://www.ipni.org/ipni/idPlantNameSearch.do?id=781514-1). *. Truy cập ngày 13 tháng 6 năm 2013.* [International Plant Names Index](/wiki/International_Plant_Names_Index)

X-Content-Type-Options: nosniff

Content-language: vi

X-UA-Compatible: IE=Edge

Vary: Accept-Encoding,Cookie

Via: 1.1 varnish, 1.1 varnish

Accept-Ranges: bytes

X-Cache: cp1065 miss (0), cp1068 frontend miss (0)

Cache-Control: private, s-maxage=0, max-age=0, must-revalidate

Set-Cookie: WMF-Last-Access=30-Jul-2015;Path=/;HttpOnly;Expires=Mon, 31 Aug 2015 00:00:00 GMT


text:
Hyppa
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Hyppa là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.
Các loài[sửa | sửa mã nguồn]
- Hyppa brunneicrista Smith, 1902
- Hyppa contrasta McDunnough, 1946
- Hyppa indistincta Smith, 1894
- Hyppa potamus J.T. Troubridge & Lafontaine, 2004
- Hyppa rectilinea Esper, 1788
- Hyppa xylinoides Guenée in Boisduval & Guenée, 1852 (đồng nghĩa: Hyppa ancocisconensis Morrison, 1875)
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- Natural History Museum Lepidoptera genus database
- Hyppa at funet
- Troubridge, J.T. & Lafontaine, J.D. (2004). "Revision of the genus Hyppa (Lepidoptera: Noctuidae) with description of a new species." The Canadian Entomologist 136: 299-311.
Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]
Phương tiện liên quan tới Hyppa tại Wikimedia Commons

markdown:
*Hyppa*
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
|Hyppa
|
|![]()
[Phân loại khoa học](/wiki/Ph%C3%A2n_lo%E1%BA%A1i_sinh_h%E1%BB%8Dc) [Giới](/wiki/Gi%E1%BB%9Bi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *regnum*) [Animalia](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt) [Ngành](/wiki/Ng%C3%A0nh_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *phylum*) [Arthropoda](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_Ch%C3%A2n_kh%E1%BB%9Bp) [Lớp](/wiki/L%E1%BB%9Bp_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *class*) [Insecta](/wiki/C%C3%B4n_tr%C3%B9ng) [Bộ](/wiki/B%E1%BB%99_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *ordo*) [Lepidoptera](/wiki/B%E1%BB%99_C%C3%A1nh_v%E1%BA%A9y) [Họ](/wiki/H%E1%BB%8D_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *familia*) [Noctuidae](/wiki/Noctuidae) [Chi](/wiki/Chi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *genus*) **Hyppa**
Duponchel, [1845]
* là một chi Hyppa* [bướm đêm](/wiki/B%C6%B0%E1%BB%9Bm_%C4%91%C3%AAm)thuộc họ [Noctuidae](/wiki/Noctuidae).
## Các loài[
[sửa](/w/index.php?title=Hyppa&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Hyppa&action=edit§ion=1)] *Smith, 1902* [Hyppa brunneicrista](/wiki/Hyppa_brunneicrista) *McDunnough, 1946* [Hyppa contrasta](/wiki/Hyppa_contrasta) *Smith, 1894* [Hyppa indistincta](/wiki/Hyppa_indistincta) *J.T. Troubridge & Lafontaine, 2004* [Hyppa potamus](/w/index.php?title=Hyppa_potamus&action=edit&redlink=1) *Esper, 1788* [Hyppa rectilinea](/wiki/Hyppa_rectilinea) *Guenée in Boisduval & Guenée, 1852 (đồng nghĩa:* [Hyppa xylinoides](/wiki/Hyppa_xylinoides) *Hyppa ancocisconensis*Morrison, 1875)
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Hyppa&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Hyppa&action=edit§ion=2)] [Natural History Museum Lepidoptera genus database](http://www.nhm.ac.uk/jdsml/research-curation/projects/butmoth/GenusList3.dsml?searchPageURL=index.dsml&SUPERFAMIL=&FAMILYqtype=starts+with&FAMILY=noctuidae&SUBFAMILYqtype=starts+with&SUBFAMILY=&TRIBEqtype=starts+with&TRIBE=&SUBTRIBEqtype=starts+with&SUBTRIBE=&GENUSqtype=starts+with&GENUS=&AUTHORqtype=starts+with&AUTHOR=&YEARqtype=equals&YEAR=&sort=GENUS) [Hyppa at funet](http://www.nic.funet.fi/pub/sci/bio/life/insecta/lepidoptera/ditrysia/noctuoidea/noctuidae/xyleninae/hyppa/index.html)
- Troubridge, J.T. & Lafontaine, J.D. (2004). "Revision of the genus
*Hyppa*(Lepidoptera: Noctuidae) with description of a new species." *The Canadian Entomologist*136: 299-311.
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Hyppa&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Hyppa&action=edit§ion=3)]
Phương tiện liên quan tới
[Hyppa](//commons.wikimedia.org/wiki/Category:Hyppa) tại [Wikimedia Commons](/wiki/Wikimedia_Commons)

X-Cache: cp1053 miss (0), cp1068 frontend miss (0)


text:
Năm chí tuyến
Năm chí tuyến (Nước Anh gọi là: tropical year) là độ dài thời gian mà Mặt Trời (được quan sát từ Trái Đất) trở lại đúng vị trí trên đường hoàng đạo (đường của nó giữa các ngôi sao trên bầu trời). Năm chí tuyến còn có nhiều tên gọi khác: năm hồi quy, năm phân chí hay năm trôpic. Độ dài chính xác của khoảng thời gian này phụ thuộc vào điểm được chọn trên hoàng đạo: nếu bắt đầu từ điểm xuân phân ở bán cầu bắc, là một trong bốn điểm chính trên hoàng đạo, thì ta có khái niệm năm xuân phân; còn nếu lấy trung bình của tất cả các điểm trên hoàng đạo thì ta có khái niệm năm chí tuyến trung bình.
Trên Trái Đất, chúng ta nhận biết được sự tiến triển của năm chí tuyến từ sự chuyển động rất chậm của Mặt Trời từ phía nam lên phía bắc và sự quay trở lại. Đường bắc chí tuyến (chí tuyến chòm sao Con Cua) và nam chí tuyến (chí tuyến chòm sao Ma Kết) là các vĩ độ cực bắc và cực nam mà Mặt Trời đạt đến trong chu trình của nó. Vị trí của Mặt Trời có thể được đo bằng sự thay đổi mỗi ngày tại thời điểm giữa trưa của độ dài bóng cột đồng hồ mặt trời (một cột hay que thẳng đứng). Đây là phương pháp "tự nhiên" nhất để tính độ dài của năm với ý nghĩa "sự thay đổi của độ chiếu sáng sinh ra các mùa".
Vì điểm xuân phân lùi lại dọc theo hoàng đạo do tuế sai của trục Trái Đất nên một năm chí tuyến là ngắn hơn năm thiên văn (năm 2000, sự chênh lệch là 20,409 phút; năm 1900 là 20,400 phút).
Mục lục
Các phân biệt cụ thể[sửa | sửa mã nguồn]
Chuyển động của Trái Đất trên quỹ đạo của nó (và như vậy là chuyển động biểu kiến của Mặt Trời giữa các ngôi sao) là không hoàn toàn đều vì sự nhiễu động trọng trường gây ra bởi Mặt Trăng và các hành tinh. Vì thế thời gian giữa hai sự trôi qua kế tiếp của một điểm cụ thể trên hoàng đạo sẽ biến đổi.
Thêm nữa, vận tốc của Trái Đất trên quỹ đạo của nó biến đổi do quỹ đạo của nó là một hình elíp chứ không phải đường tròn. Ngoài ra, vị trí của điểm phân trên quỹ đạo cũng thay đổi do tuế sai. Kết quả là (giải thích dưới đây) độ dài của năm chí tuyến phụ thuộc vào điểm cụ thể mà ta chọn trên hoàng đạo mà Mặt Trời trở lại.
Vì vậy các nhà thiên văn học đã định nghĩa năm chí tuyến trung bình, là trung bình của tất cả các điểm trên hoàng đạo; nó có độ dài khoảng 365,242 2 ngày SI. Bên cạnh đó, các năm chí tuyến đã được định nghĩa cho các điểm cụ thể trên hoàng đạo: cụ thể là năm xuân phân, được bắt đầu và kết thúc khi Mặt Trời xuất hiện hai lần kế tiếp ở điểm xuân phân. Nó có độ dài khoảng 365,242 4 ngày.
Sự phức tạp bổ sung: Chúng ta có thể đo thời gian hoặc là như "ngày có độ dài cố định": ngày SI bằng 86.400 giây SI, được xác định bởi các đồng hồ nguyên tử, hay ngày động học được xác định bởi chuyển động của Mặt Trăng và các hành tinh; hay trong ý nghĩa của ngày "tự nhiên", xác định bằng sự tự quay của Trái Đất trong mối liên quan tương hỗ với Mặt Trời. Độ dài của ngày tự nhiên trung bình là dài hơn một chút so với ngày đo bằng các đồng hồ (hay ngược lại, ngày đồng hồ là ngắn hơn một chút so với ngày đo bằng Mặt Trời). Cần phải sử dụng ngày tự nhiên trung bình vì ngày tự nhiên "tức thời" biến đổi một cách tuần tự theo thời gian, như phương trình thời gian đã chỉ ra.
Như đã được giải thích trong Sai số trong tính toán năm chí tuyến [1], việc sử dụng giá trị của "năm chí tuyến trung bình" để dẫn chiếu tới năm xuân phân được định nghĩa ở trên, thực sự là tạo ra sai số. Thuật ngữ "năm chí tuyến" trong ý nghĩa thiên văn chỉ dẫn chiếu đến năm chí tuyến trung bình kiểu Newcomb có độ dài 365,242 2 ngày SI. Năm xuân phân dài 365,242 4 ngày tự nhiên cũng là quan trọng vì nó là cơ sở của phần lớn các loại lịch dựa theo Mặt Trời, nhưng nó không phải là "năm chí tuyến" đối với các nhà thiên văn học ngày nay.
Số lượng ngày tự nhiên trong năm xuân phân dao động trong khoảng 365,242 4 và 365,242 3 trong vài thiên niên kỷ và sẽ rất gần với 365,242 4 trong vài thiên niên kỷ nữa. Sự ổn định dài hạn này là sự ngẫu nhiên thuần túy, vì trong kỷ nguyên của chúng ta sự chậm lại của sự tự quay, gia tốc của chuyển động trung bình trên quỹ đạo, và hiệu ứng tại điểm phân của các thay đổi cụ thể xảy ra trong quỹ đạo Trái Đất gần như có thể loại bỏ.
Trong sự tương phản, năm chí tuyến trung bình, được đo bằng ngày SI, là ngắn hơn. Nó đã bằng 365,242 3 ngày SI tại khoảng năm 200 và hiện nay nó gần bằng 365,242 2 ngày SI.
Giá trị trung bình hiện tại[sửa | sửa mã nguồn]
Vào kỷ nguyên J2000 (1 tháng 1 2000, 12h TT), năm chí tuyến trung bình là:
365,242 189 670 ngày SI.
Vì sự thay đổi trong tỷ lệ tuế sai và trong quỹ đạo của Trái Đất, nên tồn tại sự thay đổi đều đều của độ dài năm chí tuyến. Nó có thể biểu diễn theo đa thức của thời gian; hệ số tuyến tính là:
−0,000 000 061 62 × a ngày (Hệ số a trong năm Julius từ 2000), hay khoảng 5 ms/năm, nó có nghĩa là 2.000 năm trước thì năm chí tuyến là dài hơn bây giờ 10 giây.
Ghi chú: Công thức này cũng như các công thức dưới đây sử dụng ngày bằng chính xác 86.400 giây SI. Hệ số a được đo trong năm Julius (365,25 ngày) từ kỷ nguyên (2000). Thang đo thời gian là Thời gian Trái Đất hay TT (trước đây là Thời gian thiên văn hay ET) dựa trên các đồng hồ nguyên tử; nó không phải là Thời gian vũ trụ tức UT, là cái tuân theo sự tự quay không dự đoán trước được của Trái Đất. Sai số (nhỏ nhưng tính được) (gọi là ΔT) là thích hợp cho các ứng dụng dẫn chiếu đến thời gian và ngày được quan sát từ Trái Đất, như các loại lịch và nghiên cứu về các quan sát thuộc về lịch sử thiên văn như nhật thực.
Các độ dài khác nhau[sửa | sửa mã nguồn]
Như đã đề cập trên đây có một số lựa chọn để tính độ dài năm chí tuyến, phụ thuộc vào điểm tham chiếu được chọn. Lý do của nó là trong khi tuế sai của điểm phân là gần đều thì vận tốc biểu kiến của Mặt Trời lại không như vậy. Khi Trái Đất gần với điểm cận nhật trên quỹ đạo của nó (hiện nay khoảng ngày 3–4 tháng 1), nó (và như vậy là Mặt Trời được xét từ Trái Đất) chuyển động nhanh hơn trung bình; vì thế thời gian cần đạt được khi nó gần trong khu vực của điểm này là nhỏ hơn một cách tương đối, và "năm chí tuyến" được đo cho điểm này sẽ dài hơn trung bình. Đây là trường hợp nếu ta đo thời gian để Mặt Trời trở lại điểm đông chí đối với bán cầu bắc (khoảng ngày 21–22 tháng 12), là điểm rất gần với điểm cận nhật.
Ngược lại, điểm hạ chí của bán cầu bắc hiện tại là gần với điểm viễn nhật, khi đó Trái Đất chuyển động chậm hơn trung bình. Vì thế thời gian nó cần đạt được gần điểm này là lớn hơn trung bình: vì thế năm chí tuyến được đo ở điểm này là ngắn hơn trung bình. Các điểm phân là trung gian và hiện tại các năm chí tuyến được đo ở các điểm này rất gần với giá trị của năm chí tuyến trung bình như đã đề cập trên đây. Vì điểm phân thực hiện được đủ chu kỳ trong tương quan với điểm cận nhật (trong khoảng 21.000 năm), độ dài của năm chí tuyến như đã được định nghĩa với dẫn chiếu tới điểm cụ thể trên hoàng đạo dao động xung quanh năm chí tuyến trung bình.
Giá trị hiện tại và sự thay đổi hàng năm của thời gian để trở lại các điểm chính trên hoàng đạo là [1] (tên gọi các điểm này là đối với bắc bán cầu):
- Xuân phân: 365,242 374 04 + 0,000 000 103 38 × a ngày
- Hạ chí: 365,241 626 03 + 0,000 000 006 50 × a ngày
- Thu phân: 365,242 017 67 − 0,000 000 231 50 × a ngày
- Đông chí: 365,242 740 49 − 0,000 000 124 46 × a ngày
Lưu ý rằng trung bình của bốn cái này là 365,242 2 ngày SI (năm chí tuyến trung bình). Con số này hiện nay là đang nhỏ hơn một chút, có nghĩa là năm đang ngắn hơn (khi được đo theo giây). Hiện nay, ngày thực sự là đang chậm hơn và dài hơn một chút (đo theo giây). Vì thế số ngày thực sự của năm cũng đang bị giảm đi.
Sai biệt giữa các dạng khác nhau của năm là tương đối nhỏ đối với chuyển động hiện tại trên quỹ đạo của Trái Đất. Tuy nhiên, trên Sao Hỏa thì sai số giữa các dạng khác nhau của năm theo độ lớn là nhiều hơn: năm xuân phân = 668,590 7 ngày Sao Hỏa, năm hạ chí = 668,588 0 ngày, năm thu phân = 668,594 0 ngày, năm đông chí = 668,595 8 ngày, với năm chí tuyến là 668,592 1 ngày 1. Điều này xảy ra bởi độ lệch tâm quỹ đạo lớn hơn của Sao Hỏa. Cũng cần phải lưu ý rằng quỹ đạo Trái Đất phải trải qua các chu kỳ tăng và giảm độ lệch tâm theo thang độ thời gian khoảng 100.000 năm (chu kỳ Milankovitch), và độ lệch tâm của nó có thể đạt tới khoảng 0,06 vì thế trong tương lai xa Trái Đất sẽ có các giá trị lệch nhau nhiều hơn cho các năm phân (xuân phân/thu phân) và năm chí (đông chí/hạ chí).
Năm trên lịch[sửa | sửa mã nguồn]
Sự phân biệt này cần thiết để nghiên cứu lịch. Lễ hội chuyển động chính của Thiên chúa giáo là lễ Phục Sinh. Có vài phương pháp khác nhau để tính ngày Phục Sinh đã được sử dụng trong thời kỳ ban đầu của Thiên chúa giáo, nhưng cuối cùng quy tắc thống nhất đã được chấp nhận là lễ Phục Sinh sẽ được kỷ niệm vào ngày chủ nhật đầu tiên sau ngày trăng tròn trong/sau ngày xuân phân, và ngày được thiết lập là ngày 21 tháng 3. Nhà thờ vì vậy đã chọn nó làm khách thể để giữ ngày xuân phân vào/gần ngày 21 tháng 3, và năm theo lịch cần được đồng bộ với năm chí tuyến như đã được đo bằng trung bình khoảng thời gian giữa hai kỳ xuân phân. Từ khoảng năm 1000 thì năm chí tuyến trung bình (được đo theo ngày SI) đã trở thành ngắn hơn đáng kể so với trung bình khoảng cách hai xuân phân (đo theo ngày thực tế), vì vậy khoảng cách giữa hai xuân phân kế tiếp được đo theo ngày SI trở nên dài hơn đáng kể.
Hiện nay lịch Gregory hiện tại có năm trung bình là:
365 + 97/400 = 365,242 5 ngày.
Mặc dù nó rất gần với năm xuân phân (phù hợp với mục đích của cải cách lịch Gregory năm 1582), nó là hơi dài hơn, và không phải là xấp xỉ tối ưu khi xem xét với các phân số liệt kê dưới đây. Lưu ý rằng phép tính xấp xỉ 365 + 8/33 được sử dụng trong lịch Iran là có lẽ tốt hơn và 365 + 8/33 đã được xem xét bởi Roma và nước Anh như là một hướng khác của cải cách lịch tôn giáo Gregory năm 1582.
Xấp xỉ[sửa | sửa mã nguồn]
Phần thập phân của năm xuân phân như nêu trên đây đã cho ta các tiếp cận khác nhau để lấy giá trị trung bình giữa các xuân phân kế tiếp (tức là phần của ngày). Các tiếp cận này có thể sử dụng để thêm vào giữa các năm thường có 365 ngày bằng năm nhuận có 366 ngày sao cho giữ năm trên lịch đồng bộ với điểm xuân phân:
- 365 (Không thêm ngày)
- 365 + 1/4 (chu kỳ Julius; 1 trong 4)
- 365 + 7/29 (6 × chu kỳ Julius + 1 trong 5 hay 7 trong 29)
- 365 + 97/400 (chu kỳ Gregory)
- 365 + 8/33 (chu kỳ Khayyam; 7 × 1 trong 4 + 1 trong 5 hay 8 trong 33)
- 365 + 143/590 (17 × chu kỳ Khayyam + 7 trong 29) v.v.
Lưu ý: Là 590 năm bởi vì độ dài năm sẽ thay đổi, cần thiết phải có sự hoãn lại bằng một nội chu kỳ 7 trong 29.
Thêm nữa, các tính toán hiện đại chỉ ra rằng năm xuân phân nằm giữa 365,242 3 và 365,242 4 ngày theo lịch (có nghĩa là ngày Mặt Trời được đo trong UT) trong bốn thiên niên kỷ gần đây và sẽ là 365,242 4 ngày trong vài thiên niên kỷ tiếp theo. Có điều này vì sự ngẫu nhiên của sự triệt tiêu của các yếu tố ảnh hưởng tới độ lớn của năm chí tuyến theo các phép đo cụ thể nào đó trong kỷ nguyên hiện tại.
Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- [1] Derived from: Jean Meeus (1991), Astronomical Algorithms, Ch.26 p. 166; Willmann-Bell, Richmond, VA. ISBN 0-943396-35-2; based on the VSOP-87 planetary ephemeris.
- Jean Meeus and Denis Savoie, "The history of the tropical year", Journal of the British Astronomical Association 102 (1992) 40–42.2

markdown:
# Năm chí tuyến
**Năm chí tuyến** ( [Nước Anh](/wiki/Anh) gọi là: *tropical year*) là độ dài thời gian mà [Mặt Trời](/wiki/M%E1%BA%B7t_Tr%E1%BB%9Di) (được quan sát từ [Trái Đất](/wiki/Tr%C3%A1i_%C4%90%E1%BA%A5t)) trở lại đúng vị trí trên đường [hoàng đạo](/wiki/Ho%C3%A0ng_%C4%90%E1%BA%A1o) (đường của nó giữa các ngôi sao trên [bầu trời](/wiki/B%E1%BA%A7u_tr%E1%BB%9Di)). Năm chí tuyến còn có nhiều tên gọi khác: **năm hồi quy**, **năm phân chí** hay **năm trôpic**. Độ dài chính xác của khoảng thời gian này phụ thuộc vào điểm được chọn trên hoàng đạo: nếu bắt đầu từ điểm [xuân phân](/wiki/Xu%C3%A2n_ph%C3%A2n) ở bán cầu bắc, là một trong bốn điểm chính trên hoàng đạo, thì ta có khái niệm **năm xuân phân**; còn nếu lấy trung bình của tất cả các điểm trên hoàng đạo thì ta có khái niệm **năm chí tuyến trung bình**.
Trên Trái Đất, chúng ta nhận biết được sự tiến triển của
[năm](/wiki/N%C4%83m) [chí tuyến](/w/index.php?title=Ch%C3%AD_tuy%E1%BA%BFn&action=edit&redlink=1) từ sự chuyển động rất chậm của Mặt Trời từ phía nam lên phía bắc và sự quay trở lại. Đường [bắc chí tuyến](/wiki/Ch%C3%AD_tuy%E1%BA%BFn_B%E1%BA%AFc) (chí tuyến chòm sao [Con Cua](/w/index.php?title=Con_Cua&action=edit&redlink=1)) và [nam chí tuyến](/wiki/Ch%C3%AD_tuy%E1%BA%BFn_Nam) (chí tuyến chòm sao [Ma Kết](/wiki/Ma_K%E1%BA%BFt)) là các [vĩ độ](/wiki/V%C4%A9_%C4%91%E1%BB%99) cực bắc và cực nam mà Mặt Trời đạt đến trong chu trình của nó. Vị trí của Mặt Trời có thể được đo bằng sự thay đổi mỗi ngày tại thời điểm giữa trưa của độ dài bóng [cột đồng hồ mặt trời](/w/index.php?title=C%E1%BB%99t_%C4%91%E1%BB%93ng_h%E1%BB%93_m%E1%BA%B7t_tr%E1%BB%9Di&action=edit&redlink=1) (một cột hay que thẳng đứng). Đây là phương pháp "tự nhiên" nhất để tính độ dài của năm với ý nghĩa "sự thay đổi của độ chiếu sáng sinh ra các [mùa](/wiki/M%C3%B9a)".
Vì điểm xuân phân lùi lại dọc theo hoàng đạo do
[tuế sai](/wiki/Ti%E1%BA%BFn_%C4%91%E1%BB%99ng) của trục Trái Đất nên một năm chí tuyến là ngắn hơn [năm thiên văn](/wiki/N%C4%83m_thi%C3%AAn_v%C4%83n) (năm [2000](/wiki/2000), sự chênh lệch là 20,409 phút; năm [1900](/wiki/1900) là 20,400 phút).
## Mục lục
## Các phân biệt cụ thể[
[sửa](/w/index.php?title=N%C4%83m_ch%C3%AD_tuy%E1%BA%BFn&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=N%C4%83m_ch%C3%AD_tuy%E1%BA%BFn&action=edit§ion=1)]
Chuyển động của Trái Đất trên
[quỹ đạo](/wiki/Qu%E1%BB%B9_%C4%91%E1%BA%A1o) của nó (và như vậy là chuyển động biểu kiến của Mặt Trời giữa các ngôi sao) là không hoàn toàn đều vì sự [nhiễu động](/w/index.php?title=Nhi%E1%BB%85u_%C4%91%E1%BB%99ng&action=edit&redlink=1) [trọng trường](/wiki/T%C6%B0%C6%A1ng_t%C3%A1c_h%E1%BA%A5p_d%E1%BA%ABn) gây ra bởi [Mặt Trăng](/wiki/M%E1%BA%B7t_Tr%C4%83ng) và các [hành tinh](/wiki/H%C3%A0nh_tinh). Vì thế thời gian giữa hai sự trôi qua kế tiếp của một điểm cụ thể trên hoàng đạo sẽ biến đổi.
Thêm nữa, vận tốc của Trái Đất trên quỹ đạo của nó biến đổi do quỹ đạo của nó là một hình elíp chứ không phải đường tròn. Ngoài ra, vị trí của điểm phân trên quỹ đạo cũng thay đổi do tuế sai. Kết quả là (giải thích dưới đây) độ dài của năm chí tuyến phụ thuộc vào điểm cụ thể mà ta chọn trên hoàng đạo mà Mặt Trời trở lại.
Vì vậy các nhà thiên văn học đã định nghĩa
*năm chí tuyến trung bình*, là trung bình của tất cả các điểm trên hoàng đạo; nó có độ dài khoảng 365,242 2 [ngày](/wiki/Ng%C3%A0y) [SI](/wiki/SI). Bên cạnh đó, các năm chí tuyến đã được định nghĩa cho các điểm cụ thể trên hoàng đạo: cụ thể là **năm xuân phân**, được bắt đầu và kết thúc khi Mặt Trời xuất hiện hai lần kế tiếp ở điểm xuân phân. Nó có độ dài khoảng 365,242 4 ngày.
Sự phức tạp bổ sung: Chúng ta có thể đo thời gian hoặc là như "ngày có độ dài cố định": ngày SI bằng 86.400
[giây](/wiki/Gi%C3%A2y) SI, được xác định bởi các đồng hồ nguyên tử, hay ngày động học được xác định bởi chuyển động của Mặt Trăng và các hành tinh; hay trong ý nghĩa của ngày "tự nhiên", xác định bằng sự tự quay của Trái Đất trong mối liên quan tương hỗ với Mặt Trời. Độ dài của ngày tự nhiên trung bình là dài hơn một chút so với ngày đo bằng các đồng hồ (hay ngược lại, ngày đồng hồ là ngắn hơn một chút so với ngày đo bằng Mặt Trời). Cần phải sử dụng ngày tự nhiên trung bình vì ngày tự nhiên "tức thời" biến đổi một cách tuần tự theo thời gian, như [phương trình thời gian](/w/index.php?title=Ph%C6%B0%C6%A1ng_tr%C3%ACnh_th%E1%BB%9Di_gian&action=edit&redlink=1) đã chỉ ra.
Như đã được giải thích trong
*Sai số trong tính toán năm chí tuyến* [[1]](http://www.hermetic.ch/cal_stud/cassidy/err_trop.htm), việc sử dụng giá trị của "năm chí tuyến trung bình" để dẫn chiếu tới năm xuân phân được định nghĩa ở trên, thực sự là tạo ra sai số. Thuật ngữ "năm chí tuyến" trong ý nghĩa thiên văn chỉ dẫn chiếu đến năm chí tuyến trung bình kiểu Newcomb có độ dài 365,242 2 ngày SI. Năm xuân phân dài 365,242 4 ngày tự nhiên cũng là quan trọng vì nó là cơ sở của phần lớn các loại lịch dựa theo Mặt Trời, nhưng nó không phải là "năm chí tuyến" đối với các nhà thiên văn học ngày nay.
Số lượng ngày tự nhiên trong năm xuân phân dao động trong khoảng 365,242 4 và 365,242 3 trong vài thiên niên kỷ và sẽ rất gần với 365,242 4 trong vài thiên niên kỷ nữa. Sự ổn định dài hạn này là sự ngẫu nhiên thuần túy, vì trong kỷ nguyên của chúng ta sự chậm lại của sự tự quay,
[gia tốc](/wiki/Gia_t%E1%BB%91c) của chuyển động trung bình trên quỹ đạo, và hiệu ứng tại điểm phân của các thay đổi cụ thể xảy ra trong quỹ đạo Trái Đất gần như có thể loại bỏ.
Trong sự tương phản, năm chí tuyến trung bình, được đo bằng ngày SI, là ngắn hơn. Nó đã bằng 365,242 3 ngày SI tại khoảng năm
[200](/wiki/200) và hiện nay nó gần bằng 365,242 2 ngày SI.
## Giá trị trung bình hiện tại[
[sửa](/w/index.php?title=N%C4%83m_ch%C3%AD_tuy%E1%BA%BFn&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=N%C4%83m_ch%C3%AD_tuy%E1%BA%BFn&action=edit§ion=2)]
Vào
[kỷ nguyên J2000](/w/index.php?title=K%E1%BB%B7_nguy%C3%AAn_J2000&action=edit&redlink=1) (1 tháng 1 2000, 12h [TT](/w/index.php?title=TT&action=edit&redlink=1)), năm chí tuyến trung bình là:
365,242 189 670 ngày
[SI](/wiki/SI).
Vì sự thay đổi trong tỷ lệ tuế sai và trong quỹ đạo của Trái Đất, nên tồn tại sự thay đổi đều đều của độ dài năm chí tuyến. Nó có thể biểu diễn theo đa thức của thời gian; hệ số tuyến tính là:
−0,000 000 061 62 × a ngày (Hệ số a trong
[năm Julius](/wiki/N%C4%83m_Julius_(thi%C3%AAn_v%C4%83n)) từ 2000), hay khoảng 5 ms/năm, nó có nghĩa là 2.000 năm trước thì năm chí tuyến là dài hơn bây giờ 10 giây.
Ghi chú: Công thức này cũng như các công thức dưới đây sử dụng ngày bằng chính xác 86.400 giây SI. Hệ số a được đo trong năm Julius (365,25 ngày) từ kỷ nguyên (2000). Thang đo thời gian là
[Thời gian Trái Đất](/w/index.php?title=Th%E1%BB%9Di_gian_Tr%C3%A1i_%C4%90%E1%BA%A5t&action=edit&redlink=1) hay [TT](/w/index.php?title=TT&action=edit&redlink=1) (trước đây là [Thời gian thiên văn](/w/index.php?title=Th%E1%BB%9Di_gian_thi%C3%AAn_v%C4%83n&action=edit&redlink=1) hay [ET](/w/index.php?title=ET&action=edit&redlink=1)) dựa trên các đồng hồ nguyên tử; nó không phải là [Thời gian vũ trụ](/w/index.php?title=Th%E1%BB%9Di_gian_v%C5%A9_tr%E1%BB%A5&action=edit&redlink=1) tức [UT](/w/index.php?title=UT&action=edit&redlink=1), là cái tuân theo sự tự quay không dự đoán trước được của Trái Đất. Sai số (nhỏ nhưng tính được) (gọi là [ΔT](/w/index.php?title=%CE%94T&action=edit&redlink=1)) là thích hợp cho các ứng dụng dẫn chiếu đến thời gian và ngày được quan sát từ Trái Đất, như các loại [lịch](/wiki/L%E1%BB%8Bch) và nghiên cứu về các quan sát thuộc về [lịch sử](/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD) [thiên văn](/wiki/Thi%C3%AAn_v%C4%83n_h%E1%BB%8Dc) như [nhật thực](/wiki/Nh%E1%BA%ADt_th%E1%BB%B1c).
## Các độ dài khác nhau[
[sửa](/w/index.php?title=N%C4%83m_ch%C3%AD_tuy%E1%BA%BFn&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=N%C4%83m_ch%C3%AD_tuy%E1%BA%BFn&action=edit§ion=3)]
Như đã đề cập trên đây có một số lựa chọn để tính độ dài năm chí tuyến, phụ thuộc vào điểm tham chiếu được chọn. Lý do của nó là trong khi tuế sai của điểm phân là gần đều thì vận tốc biểu kiến của Mặt Trời lại không như vậy. Khi Trái Đất gần với
[điểm cận nhật](/wiki/C%E1%BB%A7ng_%C4%91i%E1%BB%83m_qu%E1%BB%B9_%C4%91%E1%BA%A1o#C.E1.BA.ADn_.C4.91i.E1.BB.83m_qu.E1.BB.B9_.C4.91.E1.BA.A1o) trên quỹ đạo của nó (hiện nay khoảng ngày 3–4 tháng 1), nó (và như vậy là Mặt Trời được xét từ Trái Đất) chuyển động nhanh hơn trung bình; vì thế thời gian cần đạt được khi nó gần trong khu vực của điểm này là nhỏ hơn một cách tương đối, và "năm chí tuyến" được đo cho điểm này sẽ dài hơn trung bình. Đây là trường hợp nếu ta đo thời gian để Mặt Trời trở lại điểm [đông chí](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_ch%C3%AD) đối với bán cầu bắc (khoảng ngày 21–22 tháng 12), là điểm rất gần với điểm cận nhật.
Ngược lại, điểm
[hạ chí](/wiki/H%E1%BA%A1_ch%C3%AD) của bán cầu bắc hiện tại là gần với điểm [viễn nhật](/wiki/C%E1%BB%A7ng_%C4%91i%E1%BB%83m_qu%E1%BB%B9_%C4%91%E1%BA%A1o#Vi.E1.BB.85n_.C4.91i.E1.BB.83m_qu.E1.BB.B9_.C4.91.E1.BA.A1o), khi đó Trái Đất chuyển động chậm hơn trung bình. Vì thế thời gian nó cần đạt được gần điểm này là lớn hơn trung bình: vì thế năm chí tuyến được đo ở điểm này là ngắn hơn trung bình. Các [điểm phân](/wiki/%C4%90i%E1%BB%83m_ph%C3%A2n) là trung gian và hiện tại các năm chí tuyến được đo ở các điểm này rất gần với giá trị của năm chí tuyến trung bình như đã đề cập trên đây. Vì điểm phân thực hiện được đủ chu kỳ trong tương quan với điểm cận nhật (trong khoảng 21.000 năm), độ dài của năm chí tuyến như đã được định nghĩa với dẫn chiếu tới điểm cụ thể trên hoàng đạo dao động xung quanh năm chí tuyến trung bình.
Giá trị hiện tại và sự thay đổi hàng năm của thời gian để trở lại các điểm chính trên hoàng đạo là [1] (tên gọi các điểm này là đối với bắc bán cầu):
- Xuân phân: 365,242 374 04 + 0,000 000 103 38 × a ngày
- Hạ chí: 365,241 626 03 + 0,000 000 006 50 × a ngày
- Thu phân: 365,242 017 67 − 0,000 000 231 50 × a ngày
- Đông chí: 365,242 740 49 − 0,000 000 124 46 × a ngày
Lưu ý rằng trung bình của bốn cái này là 365,242 2 ngày SI (năm chí tuyến trung bình). Con số này hiện nay là đang nhỏ hơn một chút, có nghĩa là năm đang ngắn hơn (khi được đo theo giây). Hiện nay, ngày thực sự là đang chậm hơn và dài hơn một chút (đo theo giây). Vì thế số ngày thực sự của năm cũng đang bị giảm đi.
Sai biệt giữa các dạng khác nhau của năm là tương đối nhỏ đối với chuyển động hiện tại trên quỹ đạo của Trái Đất. Tuy nhiên, trên
[Sao Hỏa](/wiki/Sao_H%E1%BB%8Fa) thì sai số giữa các dạng khác nhau của năm theo độ lớn là nhiều hơn: năm xuân phân = 668,590 7 [ngày Sao Hỏa](/w/index.php?title=Ng%C3%A0y_Sao_H%E1%BB%8Fa&action=edit&redlink=1), năm hạ chí = 668,588 0 ngày, năm thu phân = 668,594 0 ngày, năm đông chí = 668,595 8 ngày, với năm chí tuyến là 668,592 1 ngày [1](http://pweb.jps.net/~tgangale/mars/facts/factsi.htm). Điều này xảy ra bởi [độ lệch tâm](/wiki/%C4%90%E1%BB%99_l%E1%BB%87ch_t%C3%A2m) quỹ đạo lớn hơn của Sao Hỏa. Cũng cần phải lưu ý rằng quỹ đạo Trái Đất phải trải qua các chu kỳ tăng và giảm độ lệch tâm theo thang độ thời gian khoảng 100.000 năm ( [chu kỳ Milankovitch](/wiki/Chu_k%E1%BB%B3_Milankovitch)), và độ lệch tâm của nó có thể đạt tới khoảng 0,06 vì thế trong tương lai xa Trái Đất sẽ có các giá trị lệch nhau nhiều hơn cho các năm phân (xuân phân/thu phân) và năm chí (đông chí/hạ chí).
## Năm trên lịch[
[sửa](/w/index.php?title=N%C4%83m_ch%C3%AD_tuy%E1%BA%BFn&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=N%C4%83m_ch%C3%AD_tuy%E1%BA%BFn&action=edit§ion=4)]
Sự phân biệt này cần thiết để nghiên cứu lịch. Lễ hội chuyển động chính của Thiên chúa giáo là
[lễ Phục Sinh](/wiki/L%E1%BB%85_Ph%E1%BB%A5c_Sinh). Có vài phương pháp khác nhau để [tính ngày Phục Sinh](/w/index.php?title=T%C3%ADnh_ng%C3%A0y_Ph%E1%BB%A5c_Sinh&action=edit&redlink=1) đã được sử dụng trong thời kỳ ban đầu của Thiên chúa giáo, nhưng cuối cùng quy tắc thống nhất đã được chấp nhận là lễ Phục Sinh sẽ được kỷ niệm vào ngày chủ nhật đầu tiên sau ngày [trăng tròn](/wiki/Tr%C4%83ng_tr%C3%B2n) trong/sau ngày xuân phân, và ngày được thiết lập là ngày [21 tháng 3](/wiki/21_th%C3%A1ng_3). Nhà thờ vì vậy đã chọn nó làm khách thể để giữ ngày xuân phân vào/gần ngày 21 tháng 3, và năm theo lịch cần được đồng bộ với năm chí tuyến như đã được đo bằng trung bình khoảng thời gian giữa hai kỳ xuân phân. Từ khoảng năm [1000](/wiki/1000) thì năm chí tuyến trung bình (được đo theo ngày SI) đã trở thành ngắn hơn đáng kể so với trung bình khoảng cách hai xuân phân (đo theo ngày thực tế), vì vậy khoảng cách giữa hai xuân phân kế tiếp được đo theo ngày SI trở nên dài hơn đáng kể.
Hiện nay
[lịch Gregory](/wiki/L%E1%BB%8Bch_Gregory) hiện tại có năm trung bình là:
365 + 97/400 = 365,242 5 ngày.
Mặc dù nó rất gần với năm xuân phân (phù hợp với mục đích của cải cách lịch Gregory năm
[1582](/wiki/1582)), nó là hơi dài hơn, và không phải là xấp xỉ tối ưu khi xem xét với các phân số liệt kê dưới đây. Lưu ý rằng phép tính xấp xỉ 365 + 8/33 được sử dụng trong [lịch Iran](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_Iran&action=edit&redlink=1) là có lẽ tốt hơn và 365 + 8/33 đã được xem xét bởi [Roma](/wiki/Roma) và nước [Anh](/wiki/Anh) như là một hướng khác của cải cách lịch tôn giáo Gregory năm [1582](/wiki/1582).
## Xấp xỉ[
[sửa](/w/index.php?title=N%C4%83m_ch%C3%AD_tuy%E1%BA%BFn&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=N%C4%83m_ch%C3%AD_tuy%E1%BA%BFn&action=edit§ion=5)]
Phần thập phân của năm xuân phân như nêu trên đây đã cho ta các tiếp cận khác nhau để lấy giá trị trung bình giữa các xuân phân kế tiếp (tức là phần của ngày). Các tiếp cận này có thể sử dụng để thêm vào giữa các năm thường có 365 ngày bằng
[năm nhuận](/wiki/N%C4%83m_nhu%E1%BA%ADn) có 366 ngày sao cho giữ năm trên lịch đồng bộ với điểm xuân phân:
- 365 (Không thêm ngày)
- 365 + 1/4 (chu kỳ Julius; 1 trong 4)
- 365 + 7/29 (6 × chu kỳ Julius + 1 trong 5 hay 7 trong 29)
- 365 + 97/400 (chu kỳ Gregory)
- 365 + 8/33 (chu kỳ Khayyam; 7 × 1 trong 4 + 1 trong 5 hay 8 trong 33)
- 365 + 143/590 (17 × chu kỳ Khayyam + 7 trong 29) v.v.
Lưu ý: Là 590 năm bởi vì độ dài năm sẽ thay đổi, cần thiết phải có sự hoãn lại bằng một nội chu kỳ 7 trong 29.
Thêm nữa, các tính toán hiện đại chỉ ra rằng năm xuân phân nằm giữa 365,242 3 và 365,242 4 ngày theo lịch (có nghĩa là ngày Mặt Trời được đo trong UT) trong bốn thiên niên kỷ gần đây và sẽ là 365,242 4 ngày trong vài thiên niên kỷ tiếp theo. Có điều này vì sự ngẫu nhiên của sự triệt tiêu của các yếu tố ảnh hưởng tới độ lớn của năm chí tuyến theo các phép đo cụ thể nào đó trong kỷ nguyên hiện tại.
## Xem thêm[
[sửa](/w/index.php?title=N%C4%83m_ch%C3%AD_tuy%E1%BA%BFn&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=N%C4%83m_ch%C3%AD_tuy%E1%BA%BFn&action=edit§ion=6)]
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=N%C4%83m_ch%C3%AD_tuy%E1%BA%BFn&veaction=edit&vesection=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=N%C4%83m_ch%C3%AD_tuy%E1%BA%BFn&action=edit§ion=7)]
- [1] Derived from:
[Jean Meeus](/w/index.php?title=Jean_Meeus&action=edit&redlink=1)(1991), Astronomical Algorithms, Ch.26 p. 166; Willmann-Bell, Richmond, VA. [ISBN 0-943396-35-2](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0943396352); based on the VSOP-87 planetary ephemeris.
- Jean Meeus and Denis Savoie, "The history of the tropical year", Journal of the British Astronomical Association 102 (1992) 40–42.
[2](http://adsbit.harvard.edu/cgi-bin/nph-iarticle_query?1992JBAA..102...40M)

X-Cache: cp1066 miss (0), cp1068 frontend miss (0)


text:
Những người khốn khổ
hững người khốn khổ (Les Misérables) là tiểu thuyết của văn hào Pháp Victor Hugo, được xuất bản năm 1862. Tác phẩm được đánh giá là một trong những tiểu thuyết nổi tiếng nhất của nền văn học thế giới thế kỷ 19.
Những người khốn khổ là câu chuyện về xã hội nước Pháp trong khoảng hơn 20 năm đầu thế kỷ 19 kể từ thời điểm Napoléon I lên ngôi và vài thập niên sau đó. Nhân vật chính của tiểu thuyết là Jean Valjean, một cựu tù khổ sai tìm cách chuộc lại những lỗi lầm gây ra thời trai trẻ. Bộ tiểu thuyết không chỉ nói tới bản chất của cái tốt, cái xấu, của luật pháp, mà tác phẩm còn là cuốn bách khoa thư đồ sộ về lịch sử, kiến trúc của Paris, nền chính trị, triết lý, luật pháp, công lý, tín ngưỡng của nước Pháp nửa đầu thế kỷ 19. Chính nhà văn Victor Hugo cũng đã viết cho người biên tập rằng: "Tôi có niềm tin rằng đây sẽ là một trong những tác phẩm đỉnh cao, nếu không nói là tác phẩm lớn nhất, trong sự nghiệp cầm bút của mình"[1].
Những người khốn khổ cũng nổi tiếng vì đã được chuyển thể nhiều lần thành các vở kịch, bộ phim, trong đó nổi tiếng nhất phải kể tới vở nhạc kịch cùng tên, thường được gọi tắt là "Les Mis" (viết tắt từ Les Misérables).
Les Misérables bản dịch đầu tiên tại Việt Nam của Nguyễn Văn Vĩnh xuất bản năm 1926, với tên "Những kẻ khốn nạn", của nhà Trung Bắc Tân Văn ở Hà Nội in song ngữ dài 10 tập khoảng 3000 trang. Phần lớn các bản dịch sau này là rút gọn.
Mục lục
Nội dung[sửa | sửa mã nguồn]
Bản thân Những người khốn khổ có rất nhiều câu chuyện, nhân vật với những cuộc đời khác nhau, nhưng sợi dây nối những mảnh đời riêng biệt này lại là câu chuyện về Jean Valjean (Giăng Van-giăng), người cựu tù khổ sai, người đang cố gắng sống vì một xã hội tốt đẹp nhưng lại không thể thoát khỏi quá khứ của mình. Sau 19 năm ngồi tù với số tù 24601 vì ăn cắp một mẩu bánh mì cho con của người chị gái, người nông dân Jean Valjean được thả. Tuy nhiên anh phải mang theo giấy thông hành vàng, dấu hiệu cho thấy người mang nó từng phạm tội, vì vậy Jean bị chủ quán trọ từ chối và buộc phải ngủ ngoài đường. May cho anh là Giám mục Myriel, một người nổi tiếng hay làm từ thiện đã cho Jean Valjean một chỗ nương náu. Khi mọi người đã ngủ, Jean lại ăn cắp mấy thứ đồ bạc của Giám mục và chạy trốn, anh bị bắt lại sau đó nhưng lại được ông Myriel cứu thoát khi nói với cảnh sát rằng đó là đồ ông tặng cho Valjean. Khi chia tay vị Giám mục già nói với Jean Valjean rằng anh nhất định phải trở thành một người lương thiện và làm nhiều việc tốt cho mọi người.
8 năm sau Valjean, nay mang tên ông Madeleine, đã trở thành một chủ xưởng giàu có và là thị trưởng thành phố nhỏ nơi ông sinh sống, Valjean phải mang tên giả để tránh sự phát hiện của thanh tra Javert (Gia-ve) vẫn đang truy tìm ông ráo riết. Tuy nhiên số phận buộc Valjean phải để lộ danh tính của mình khi một người đàn ông khác bị nhầm là Jean Valjean và bị bắt đưa ra tòa. Cùng lúc này, Valjean gặp Fantine (Phăng-tin), một cô gái đang hấp hối sau khi bị đuổi việc khỏi công xưởng của ông và buộc phải làm nghề mại dâm để có tiền nuôi con gái Cosette (Cô-dét), em đang phải sống với gia đình nhà Thénardier (Tê-nác-đi-ê) độc ác. Trước khi Fantine chết, Valjean hứa với cô sẽ chăm sóc Cosette cẩn thận, ông trả tiền cho lão chủ quán trọ Thénardier để giải phóng cho Cosette và cùng em chạy trốn lên Paris khỏi sự truy đuổi của Javert. Ở Paris, hai người trú trong một nhà tu kín mà Javert không được quyền khám xét, vì vậy họ tạm thoát khỏi sự truy lùng gắt gao của viên thanh tra.
9 năm sau, sau cái chết của tướng Lamarque, người duy nhất trong giới lãnh đạo Pháp có cảm tình với giai cấp lao động, nhóm sinh viên đứng đầu là Enjolras tức giận với chế độ đã chuẩn bị cho một cuộc cách mạng vào đêm ngày mùng 5, rạng sáng mùng 6 tháng 6 năm 1832. Cuộc cách mạng cũng có sự tham gia của những người nghèo khổ, trong đó có cậu bé lang thang Gavroche (Ga-vơ-rốt). Một trong những người tham gia cách mạng là Marius Pontmercy, một sinh viên bị gia đình xa lánh vì quan điểm tự do của mình, anh đã đem lòng yêu Cosette, bây giờ đã trở thành một thiếu nữ hết sức xinh đẹp. Gia đình nhà Thénardier cũng đã chuyển tới Paris, trở thành những kẻ lang thang trộm cắp, sau khi thỏa thuận với Javert về việc giao nộp Vanjean cho hắn, bọn họ đã tìm cách đột nhập nhà của Valjean trong khi Marius đang đến thăm Cosette. Tuy nhiên con gái của Thénardier là Éponine cũng đã đem lòng yêu người sinh viên và cô đã thuyết phục bọn chúng rời khỏi đó.
Ngày hôm sau cuộc cách mạng nổ ra, những sinh viên bắt đầu dựng chiến lũy trên những con phố hẹp ở Paris. Javert đã trà trộn vào hàng ngũ sinh viên nhưng bị Gavroche phát hiện và Enjolras (Ăng-giô-rát) đã bắt giữ hắn. Khi biết người yêu của Cosette cũng tham gia nổi dậy, Valjean đã gia nhập với họ, bởi vì ông muốn bảo vệ Marius. Ông đã xin Enjolras thả Javert. Éponine cũng đứng vào hàng ngũ khởi nghĩa để bảo vệ Marius và cô đã chết hạnh phúc trên tay Marius sau khi hứng một viên đạn thay anh. Trong trận chiến tiếp theo, Valjean cứu sống Javert khỏi tay những người sinh viên và để viên thanh tra đi. Ông cũng cứu được Marius khi đó đã bị thương, nhưng tất cả những người khác, kể cả Enjolras và Gavroche đều đã bị giết. Valjean vác theo Marius chạy trốn theo những đường cống ngầm ở Paris, khi ra đến miệng cống ông chạm trán Javert, ông cố gắng thuyết phục Javert cho mình thời gian để trả Marius về gia đình của anh. Javert đồng ý đề nghị của Jean và nhận ra rằng ông ta đang bị kẹt giữa niềm tin vào luật pháp và niềm tin vào lòng tốt của con người mà Valjean đã cho viên thanh tra thấy, Javert cũng hiểu rằng ông không bao giờ có thể nộp Valjean cho chính quyền được nữa. Không thể chịu đựng nổi tình trạng khó xử này, Javert nhảy xuống sông Seine tự vẫn.
Marius và Cosette cưới nhau. Trước lễ cưới, Valjean đã kể hết cho Marius về quá khứ của mình. Ông quyết định bỏ đi mà không hề cho Cosette hay biết. Trong lễ cưới, vợ chồng Thénardier cải trang và trà trộn thành những người quý tộc để trộm cắp. Tuy nhiên, bọn chúng bị Marius phát hiện và yêu cầu rời khỏi lễ cưới. Gia đình Thénardier vô tình tiết lộ về việc Valjean đang "ở ẩn" trong một thánh đường và yêu cầu Marius phải cho chúng một khoản tiền nếu muốn việc này không đến tai cảnh sát. Mãi sau đó khi Valjean đã hấp hối, Marius mới nhận ra được lòng tốt của ông và chạy đến nhà Valjean cùng Cosette. Valjean chỉ còn kịp tiết lộ cho hai người về quá khứ của mình và rằng ông chi là người cha nuôi của Cosette trong giờ phút cuối cùng của cuộc đời. Ông cũng đã có niềm hạnh phúc khi ở bên là đứa con gái nuôi yêu quý và con rể. Ông nói với họ rằng ông rất yêu quý họ, sau đó Valjean qua đời.
Nhân vật[sửa | sửa mã nguồn]
- Jean Valjean (hay ông Madeleine): Một anh thanh niên nghèo phải ăn cắp bánh mỳ về cho gia đình đang chết đói. Anh bị kết án khổ sai và chỉ được thả sau 19 năm ngồi tù nhưng phải mang giấy thông hành màu vàng của người đã từng có tiền án. Cuộc đời Valjean thay đổi sau khi gặp Giám mục Myriel, anh hủy giấy thông hành và quyết định làm lại cuộc đời. Valjean có người con gái nuôi là Cosette.
- Linh mục Myriel (hay quý ngài Bienvenue): Một linh mục già tốt bụng, người đã giúp cho Valjean nhận ra ý nghĩa đích thực của cuộc đời và làm lại nó.
- Javert: Viên thanh tra cảnh sát bị ám ảnh bởi việc phải bắt bằng được Valjean nhưng luôn vồ hụt con mồi. Cuối cùng thì Valjean cũng có cơ hội giết ông ta nhưng lại thả cho Javert đi. Sau đó Javert đồng ý để Valjean trốn thoát, không chịu nổi việc một kẻ phạm tội lại làm ơn với mình và bản thân lại thả tên tội phạm đã truy lùng bấy lâu, Javert tự tử.
- Fantine: Công nhân trong công xưởng của ông Madeleine nhưng bị đốc công đuổi việc một cách vô lý. Cô phải hành nghề mại dâm, bán răng, bán tóc để có tiền nuôi con gái Cosette. Cuối cùng Fantine chết vì bệnh lao mà chưa kịp nhìn thấy mặt con.
- Eponine: Con gái của Thenardier. Cô yêu say đắm Marius. Sau khi chuyển một bức thư của Marius cho Cosette, cô bị bắn chết. Trong vở nhạc kịch, Eponine là người đã đưa Jean Valjean lên thiên đường.
- Cosette: Con gái của Fantine, cô được Jean Valjean nuôi dưỡng sau khi mẹ chết. Cô yêu Marius Pontmercy và cưới anh ở cuối tiểu thuyết.
- Marius Pontmercy: Anh sinh viên tham gia khởi nghĩa, người yêu và sau đó là chồng của Cosette.
- Vợ chồng nhà Thénardier: Gia đình chủ quán trọ độc ác, nơi Cosette sống khi còn nhỏ.
- Gavroche: Con trai của Thenardiers, tham gia và chết trong cuộc khởi nghĩa ngày 5 tháng 6 năm 1832.
- Enjolras: Lãnh đạo của nhóm "Những người bạn của ABC" ("bị áp bức"), một nhóm cánh tả đại diện cho các khuynh hướng cộng sản, cộng hòa dân chủ, bình đẳng (làm phẳng),...tham gia cuộc khởi nghĩa ngày 5 tháng 6 năm 1832.
Quá trình sáng tác[sửa | sửa mã nguồn]
Bối cảnh ra đời[sửa | sửa mã nguồn]
Quan tâm sâu sắc tới mối quan hệ giữa công lý xã hội và phẩm giá con người, từ năm 1829 Victor Hugo đã viết tiểu thuyết Le Dernier Jour d'un condamné (nghĩa là "Ngày cuối cùng của một tử tù"), một tác phẩm độc thoại và bào chữa chống lại án tử hình. Tiếp đó năm 1834 ông viết tác phẩm Claude Gueux cũng về mối quan hệ giữa công lý và con người. Năm 1845, ông bắt đầu viết một phần của tiểu thuyết mà Hugo dự định đặt tên là Les Misères (Những cảnh khốn cùng). Ông ngừng viết tiểu thuyết này vào tháng 2 năm 1848 nhưng cùng thời kỳ đó lại viết một tác phẩm khác có tên Discours sur la misère (Chuyên khảo về sự khốn cùng - 1849).
Trong thời gian phải đi tị nạn, sau khi hoàn thành tác phẩm Contemplations năm 1856 và la Légende des siècles năm 1859, Victor Hugo bắt đầu viết hoàn chỉnh tiểu thuyết Les Miserables và xuất bản nó vào năm 1862.
Động cơ[sửa | sửa mã nguồn]
Những người khốn khổ vừa là một tiểu thuyết hiện thực, vừa là một tiểu thuyết sử thi, tiểu thuyết xã hội và cũng là một bài ca về tình yêu.
Trên khía cạnh hiện thực, tiểu thuyết[2], Những người khốn khổ đã miêu tả cả một thế giới của những con người nghèo khổ, đó là bức tranh cực kỳ chân thực về cuộc sống ở nước Pháp nói chung và ở Paris nghèo khổ nói riêng vào nửa đầu thế kỷ 19.
Trên khía cạnh là một tiểu thuyết sử thi, tác phẩm đã miêu tả ít nhất ba bức tranh chân thực của lịch sử nước Pháp, đó là trận Waterloo, cuộc nổi dậy của những người cộng hòa ở Paris năm 1832 và cuộc chạy trốn trong cống ngầm của Jean Valjean. Tính sử thi của tiểu thuyết cũng thể hiện qua việc miêu tả những xung đột bên trong tâm hồn con người, đó là sự xung đột giữa cái thiện và cái ác bên trong Jean Valjean, đó cũng là sự xung đột trong suy nghĩ của Javert trước sự tôn trọng luật pháp và sự tôn trọng đạo lý con người.
Những người khốn khổ cũng là tác phẩm ca ngợi tình yêu: Tình yêu đối với các con chiên của linh mục Myriel, tình yêu tuyệt vọng của Fantine và Éponine, tình phụ tử của Jean Valjean với Cosette. Bên cạnh đó, Những người khốn khổ cũng là một trong những tác phẩm hay nhất của văn học Pháp khi thể hiện tình yêu tổ quốc. Trong tâm trạng của một người tị nạn, Victor Hugo đã ghi lại từ trí nhớ và trái tim mình những cảnh vật nước Pháp mà ông yêu quý, đặc biệt là những hình ảnh về Paris, phông nền chính cho cả tác phẩm. Để nuôi dưỡng Cossette, Fantine đã chọn cách kiếm được nhiều tiền nhất có thể: làm điếm, những nhân vật này không chỉ là sản phẩm của thuần túy trí tưởng tượng. Ông là nhà văn có ham muốn tình dục mạnh mẽ và biết thỏa mãn nhu cầu của mình bằng rất nhiều cuộc tình với những phụ nữ khác nhau.[3]
Tuy nhiên động cơ chính của Hugo khi viết tác phẩm là muốn biến nó thành một bản biện hộ xã hội. "Nếu những người bất hạnh và những kẻ tội phạm bị coi là giống nhau, thì đó là lỗi của ai?". Theo Victor Hugo, đó là lỗi của sự khốn cùng, sự thờ ơ của một chế độ chỉ biết trấn áp mà không biết thương xót. Là người theo chủ nghĩa lý tưởng, Victor Hugo tin rằng sự dạy dỗ, kèm cặp và tôn trọng từng cá nhân là những vũ khí duy nhất của xã hội để tránh cho những người bất hạnh trở thành tội phạm. Những ý tưởng đó có thể tóm tắt bằng lời tựa của Victor Hugo trong Những người khốn khổ:
"Khi pháp luật và phong hoá còn đầy đoạ con người, còn dựng nên những địa ngục ở giữa xã hội văn minh và đem một thứ định mệnh nhân tạo chồng thêm lên thiên mệnh; khi ba vấn đề lớn của thời đại là sự tha hoá của đàn ông vì bán sức lao động, sự sa đoạ của đàn bà vì miếng cơm manh áo, sự cằn cỗi của trẻ nhỏ vì tối tăm thất học còn chưa được giải quyết; khi ở một số nơi đời sống còn ngạt thở; nói khác đi và trên quan điểm rộng hơn, khi trên mặt đất, dốt nát và đau khổ còn tồn tại thì những quyển sách như loại này còn có thể có ích."
Đón nhận của độc giả[sửa | sửa mã nguồn]
Phản ứng của giới phê bình là khác nhau, nhiều người cho rằng tác phẩm chỉ ở mức bình thường, số khác cho rằng tác phẩm rất cảm động, số nữa lại cho tác phẩm quá ưu ái với những người cách mạng[4]. Anh em Goncourt biểu lộ sự thất vọng khi cho rằng tác phẩm quá hời hợt và giả dối[5]. Gustave Flaubert thì cho rằng chẳng tìm đâu ra chân lý hay tầm quan trọng từ Những người khốn khổ[6]. Charles Baudelaire thì tuy ca ngợi tiểu thuyết của Victor Hugo[7] trên báo chí nhưng ý kiến cá nhân của ông đây lại là một tiểu thuyết rất dở.
Tuy vậy, cuốn sách vẫn thu hút được rất đông độc giả và được dịch sang nhiều thứ tiếng khác ngay từ khi mới xuất bản.
Nhìn chung trong bối cảnh xã hội Pháp lúc bấy giờ khi chủ nghĩa tư bản trong giai đoạn chưa được điều chỉnh, các cuộc nổi dậy là tất yếu xảy ra. Trong Những người khốn khổ, Hugo đã giành tình thương cảm cho những người Cách mạng nhưng không hoàn toàn tán thành đường lối của họ. Nhân vật trung tâm của tác phẩm là Jean Valjean, qua nhân vật này ông muốn cải tạo xã hội nhân bản hơn qua xây dựng những mẫu người lý tưởng. Vì thế tác phẩm mang màu sắc vừa hiện thực vừa lãng mạn, trái ngược với văn của Honoré de Balzac, Stendhal, Charles Dickens, Lev Nikolayevich Tolstoy, Nikolai Vasilyevich Gogol mang màu sắc hiện thực phê phán và có thể có phần bi quan về xã hội (chính xác hơn phê phán để tạo động lực thay đổi) hay văn học cách mạng (Ruồi trâu,...). Tác phẩm đậm chất nhân đạo chủ nghĩa và hướng đến cải tạo xã hội mang màu sắc lãng mạn, khác với trào lưu lãng mạn phổ biến khác như trào lưu theo François-René de Chateaubriand hay Novalis thoát ly thực tại hay hoài cổ.
Theo quan điểm mácxít, trên cuốn Từ điển Văn học:
Chuyển thể[sửa | sửa mã nguồn]
Những người khốn khổ là tác phẩm rất nổi tiếng và đã được chuyển thể rất nhiều lần một phần hoặc toàn bộ tiểu thuyết ra các ngôn ngữ khác (một trong những bản dịch tiếng Việt là "Những người cùng khổ" và "Những người khốn nạn"), thành các tác phẩm sân khấu và điện ảnh.
Điện ảnh[sửa | sửa mã nguồn]
- 1907, On the barricade, đạo diễn Alice Guy Blaché
- 1907, Le Chemineau
- 1909, Les Misérables, đạo diễn J. Stuart Blackton
- 1911, Les Misérables, đạo diễn Albert Capellani
- 1913, Les Misérables, đạo diễn Albert Capellani
- 1913, The Bishop's Candlesticks, đạo diễn Herbert Brenon
- 1917, Les Misérables, đạo diễn Frank Lloyd
- 1922, Les Misérables
- 1923, Aa Mujo, đạo diễn Kiyohiko Ushihara và Yoshinobu Ikeda
- 1925, Les Misérables, đạo diễn Henri Fescourt
- 1929, The Bishop's Candlesticks, đạo diễn Norman McKinnell, chuyển thể điện ảnh có tiếng đầu tiên của tác phẩm
- 1929, Aa mujo, đạo diễn Seika Shiba
- 1931, Jean Valjean, đạo diễn Tomu Uchida
- 1934, Les Misérables, đạo diễn Raymond Bernard
- 1935, Les Misérables, đạo diễn Richard Boleslawski
- 1937, Gavrosh, đạo diễn Tatyana Lukashevich
- 1938, Kyojinden, đạo diễn Mansaku Itami
- 1943, Los Miserables, đạo diễn Renando A. Rovero
- 1944, El Boassa, đạo diễn Kamal Selim
- 1947, I Miserabili, đạo diễn Riccardo Freda
- 1949, Les Nouveaux Misérables, đạo diễn Henri Verneuil
- 1950, Re mizeraburu: Kami to Akuma, đạo diễn Daisuke Ito
- 1950, Ezai Padum Pado, đạo diễn K. Ramnoth
- 1952, Les Misérables, đạo diễn Lewis Milestone
- 1955, Kundan, đạo diễn Sohrab Modi
- 1958, Les Misérables, đạo diễn Jean-Paul Le Chanois, hiện xếp thứ 12 trong các phim Pháp ăn khách nhất nước Pháp (9.940.533 lượt vé vào xem)
- 1967, Les Misérables, đạo diễn Alan Bridges
- 1967, Os Miseráveis
- 1967, Sefiler
- 1972, Les Misérables, đạo diễn Marcel Bluwal
- 1973, Los Miserables, đạo diễn Antulio Jimnez Pons
- 1977, Cosette, hoạt hình
- 1978, Les Misérables, đạo diễn Glenn Jordan
- 1978, Al Boasa
- 1979, Jean Valjean Monogatari, đạo diễn Takashi Kuoka, hoạt hình Nhật Bản
- 1982, Les Misérables, đạo diễn Robert Hossein
- 1985, Les Misérables, phiên bản truyền hình của bộ phim năm 1982
- 1988, Les Misérables, hoạt hình Nhật Bản
- 1990, Les Misérables, đạo diễn Jean-Paul Rappeneau
- 1995, Les Misérables, đạo diễn Claude Lelouch (bối cảnh phim được chuyển về thế kỷ 20)
- 1998, Les Misérables, đạo diễn Bille August, có sự tham gia của Liam Neeson, Geoffrey Rush, Uma Thurman, Hans Matheson, và Claire Danes.
- 2000, Les Misérables, phim truyền hình, có sự tham gia của Gérard Depardieu, Christian Clavier, John Malkovich, Virginie Ledoyen...) (tiếng Pháp)
- 2007, Les Misérables: Shōjo Cosette, Japanese animated TV series by Nippon Animation
- 2012, Les Misérables, phim nhạc kịch Anh do Tom Hooper đạo diễn, Hugh Jackman đóng Jean Valjean, Russell Crowe đóng Javert, Eddie Redmayne đóng Marius, Anne Hathaway vai Fantine, Amanda Seyfried vai Cosette, Samantha Barks vai Éponine, Sacha Baron Cohen vai Thénardier, Helena Bonham Carter vai Madame Thénardier, bắt đầu công chiếu ngày 5 tháng 12 năm 2012.
Sân khấu[sửa | sửa mã nguồn]
Chuyển thể sân khấu nổi tiếng nhất của Những người khốn khổ có lẽ là vở nhạc kịch cùng tên do Claude-Michel Schönberg sáng tác. Đây có lẽ là vở nhạc kịch Pháp nổi tiếng nhất và là một trong những vở nhạc kịch nổi tiếng nhất thế giới. Vào ngày 8 tháng 10 năm 2006, vở diễn kỉ niệm tròn 21 năm ngày ra mắt lần đầu tiên. Những người khốn khổ đang giữ kỷ lục là vở nhạc kịch được diễn liên tục lâu nhất ở sân khấu West End, Luân Đôn[9].
Giai thoại[sửa | sửa mã nguồn]
- Chuyện kể lại rằng Victor Hugo vì muốn biết tiểu thuyết của mình bán có chạy hay không nên đã gửi cho người phát hành của mình một bức điện tín nhưng nội dung chỉ vỏn vẹn một dấu chấm hỏi "?". Ông đã nhận được câu trả lời - cũng là một bức điện tín - có nội dung là một dấu chấm cảm "!".[10]

markdown:
*Những người khốn khổ*
|
|![]()
|
|Thông tin trong bài này hoặc đoạn này không
Xin bạn hãy
[Những người khốn khổ (định hướng)](/wiki/Nh%E1%BB%AFng_ng%C6%B0%E1%BB%9Di_kh%E1%BB%91n_kh%E1%BB%95_(%C4%91%E1%BB%8Bnh_h%C6%B0%E1%BB%9Bng)).
|Những người khốn khổ (Les Misérables)|
|
|![]()
*Les Misérables*(1862) [Victor Hugo](/wiki/Victor_Hugo) [Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p) [tiếng Pháp](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Ph%C3%A1p) [tiểu thuyết](/wiki/Ti%E1%BB%83u_thuy%E1%BA%BFt) [A. Lacroix, Verboeckhoven & Ce.](/w/index.php?title=A._Lacroix,_Verboeckhoven_%26_Ce.&action=edit&redlink=1) [1862](/wiki/1862) * ( hững người khốn khổ* *) là* **Les Misérables** [tiểu thuyết](/wiki/Ti%E1%BB%83u_thuy%E1%BA%BFt)của văn hào [Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p) [Victor Hugo](/wiki/Victor_Hugo), được xuất bản năm [1862](/wiki/1862). Tác phẩm được đánh giá là một trong những tiểu thuyết nổi tiếng nhất của nền [văn học thế giới](/w/index.php?title=V%C4%83n_h%E1%BB%8Dc_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi&action=edit&redlink=1)thế kỷ 19. *Những người khốn khổ* là câu chuyện về xã hội nước Pháp trong khoảng hơn 20 năm đầu thế kỷ 19 kể từ thời điểm [Napoléon I](/wiki/Napol%C3%A9on_Bonaparte) lên ngôi và vài thập niên sau đó. Nhân vật chính của tiểu thuyết là [Jean Valjean](/wiki/Jean_Valjean), một cựu tù khổ sai tìm cách chuộc lại những lỗi lầm gây ra thời trai trẻ. Bộ tiểu thuyết không chỉ nói tới bản chất của cái tốt, cái xấu, của luật pháp, mà tác phẩm còn là cuốn bách khoa thư đồ sộ về [lịch sử](/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Ph%C3%A1p), [kiến trúc](/wiki/Ki%E1%BA%BFn_tr%C3%BAc) của [Paris](/wiki/Paris), nền [chính trị](/wiki/Ch%C3%ADnh_tr%E1%BB%8B), [triết lý](/wiki/Tri%E1%BA%BFt_h%E1%BB%8Dc), [luật pháp](/wiki/Lu%E1%BA%ADt_ph%C3%A1p), [công lý](/wiki/C%C3%B4ng_l%C3%BD), [tín ngưỡng](/wiki/T%C3%ADn_ng%C6%B0%E1%BB%A1ng) của nước Pháp nửa đầu thế kỷ 19. Chính nhà văn [Victor Hugo](/wiki/Victor_Hugo) cũng đã viết cho người biên tập rằng: "Tôi có niềm tin rằng đây sẽ là một trong những tác phẩm đỉnh cao, nếu không nói là tác phẩm lớn nhất, trong sự nghiệp cầm bút của mình" . [1] *Những người khốn khổ* cũng nổi tiếng vì đã được chuyển thể nhiều lần thành các vở kịch, bộ phim, trong đó nổi tiếng nhất phải kể tới vở nhạc kịch cùng tên, thường được gọi tắt là " *Les Mis*" (viết tắt từ *Les Misérables*).
Les Misérables bản dịch đầu tiên tại Việt Nam của
[Nguyễn Văn Vĩnh](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_V%C4%83n_V%C4%A9nh) xuất bản năm 1926, với tên "Những kẻ khốn nạn", của nhà Trung Bắc Tân Văn ở Hà Nội in song ngữ dài 10 tập khoảng 3000 trang. Phần lớn các bản dịch sau này là rút gọn.
## Mục lục
## Nội dung[
[sửa](/w/index.php?title=Nh%E1%BB%AFng_ng%C6%B0%E1%BB%9Di_kh%E1%BB%91n_kh%E1%BB%95&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nh%E1%BB%AFng_ng%C6%B0%E1%BB%9Di_kh%E1%BB%91n_kh%E1%BB%95&action=edit§ion=1)]
Bản thân
*Những người khốn khổ* có rất nhiều câu chuyện, nhân vật với những cuộc đời khác nhau, nhưng sợi dây nối những mảnh đời riêng biệt này lại là câu chuyện về Jean Valjean (Giăng Van-giăng), người cựu tù khổ sai, người đang cố gắng sống vì một xã hội tốt đẹp nhưng lại không thể thoát khỏi quá khứ của mình. Sau 19 năm ngồi tù với số tù 24601 vì ăn cắp một mẩu bánh mì cho con của người chị gái, người nông dân Jean Valjean được thả. Tuy nhiên anh phải mang theo giấy thông hành vàng, dấu hiệu cho thấy người mang nó từng phạm tội, vì vậy Jean bị chủ quán trọ từ chối và buộc phải ngủ ngoài đường. May cho anh là Giám mục Myriel, một người nổi tiếng hay làm từ thiện đã cho Jean Valjean một chỗ nương náu. Khi mọi người đã ngủ, Jean lại ăn cắp mấy thứ đồ bạc của Giám mục và chạy trốn, anh bị bắt lại sau đó nhưng lại được ông Myriel cứu thoát khi nói với cảnh sát rằng đó là đồ ông tặng cho Valjean. Khi chia tay vị Giám mục già nói với Jean Valjean rằng anh nhất định phải trở thành một người lương thiện và làm nhiều việc tốt cho mọi người.
8 năm sau Valjean, nay mang tên ông Madeleine, đã trở thành một chủ xưởng giàu có và là thị trưởng thành phố nhỏ nơi ông sinh sống, Valjean phải mang tên giả để tránh sự phát hiện của thanh tra
[Javert](/w/index.php?title=Javert&action=edit&redlink=1) (Gia-ve) vẫn đang truy tìm ông ráo riết. Tuy nhiên số phận buộc Valjean phải để lộ danh tính của mình khi một người đàn ông khác bị nhầm là Jean Valjean và bị bắt đưa ra tòa. Cùng lúc này, Valjean gặp [Fantine](/w/index.php?title=Fantine&action=edit&redlink=1) (Phăng-tin), một cô gái đang hấp hối sau khi bị đuổi việc khỏi công xưởng của ông và buộc phải làm nghề [mại dâm](/wiki/M%E1%BA%A1i_d%C3%A2m) để có tiền nuôi con gái [Cosette](/w/index.php?title=Cosette&action=edit&redlink=1) (Cô-dét), em đang phải sống với gia đình nhà [Thénardier](/w/index.php?title=Th%C3%A9nardier&action=edit&redlink=1) (Tê-nác-đi-ê) độc ác. Trước khi Fantine chết, Valjean hứa với cô sẽ chăm sóc Cosette cẩn thận, ông trả tiền cho lão chủ quán trọ Thénardier để giải phóng cho Cosette và cùng em chạy trốn lên Paris khỏi sự truy đuổi của Javert. Ở Paris, hai người trú trong một nhà tu kín mà Javert không được quyền khám xét, vì vậy họ tạm thoát khỏi sự truy lùng gắt gao của viên thanh tra.
9 năm sau, sau cái chết của tướng Lamarque, người duy nhất trong giới lãnh đạo Pháp có cảm tình với giai cấp lao động, nhóm sinh viên đứng đầu là Enjolras tức giận với chế độ đã chuẩn bị cho một cuộc cách mạng vào đêm ngày mùng 5, rạng sáng mùng 6 tháng 6 năm 1832. Cuộc cách mạng cũng có sự tham gia của những người nghèo khổ, trong đó có cậu bé lang thang
[Gavroche](/w/index.php?title=Gavroche&action=edit&redlink=1) (Ga-vơ-rốt). Một trong những người tham gia cách mạng là [Marius Pontmercy](/w/index.php?title=Marius_Pontmercy&action=edit&redlink=1), một [sinh viên](/wiki/Sinh_vi%C3%AAn) bị [gia đình](/wiki/Gia_%C4%91%C3%ACnh) xa lánh vì quan điểm [tự do](/wiki/Quy%E1%BB%81n_t%E1%BB%B1_do) của mình, anh đã đem lòng yêu Cosette, bây giờ đã trở thành một thiếu nữ hết sức xinh đẹp. Gia đình nhà Thénardier cũng đã chuyển tới Paris, trở thành những kẻ lang thang trộm cắp, sau khi thỏa thuận với Javert về việc giao nộp Vanjean cho hắn, bọn họ đã tìm cách đột nhập nhà của Valjean trong khi Marius đang đến thăm Cosette. Tuy nhiên con gái của Thénardier là [Éponine](/w/index.php?title=%C3%89ponine&action=edit&redlink=1) cũng đã đem lòng yêu người sinh viên và cô đã thuyết phục bọn chúng rời khỏi đó.
Ngày hôm sau cuộc cách mạng nổ ra, những sinh viên bắt đầu dựng chiến lũy trên những con phố hẹp ở Paris. Javert đã trà trộn vào hàng ngũ sinh viên nhưng bị Gavroche phát hiện và Enjolras (Ăng-giô-rát) đã bắt giữ hắn. Khi biết người yêu của Cosette cũng tham gia nổi dậy, Valjean đã gia nhập với họ, bởi vì ông muốn bảo vệ Marius. Ông đã xin Enjolras thả Javert. Éponine cũng đứng vào hàng ngũ khởi nghĩa để bảo vệ Marius và cô đã chết hạnh phúc trên tay Marius sau khi hứng một viên đạn thay anh. Trong trận chiến tiếp theo, Valjean cứu sống Javert khỏi tay những người sinh viên và để viên thanh tra đi. Ông cũng cứu được Marius khi đó đã bị thương, nhưng tất cả những người khác, kể cả Enjolras và Gavroche đều đã bị giết. Valjean vác theo Marius chạy trốn theo những đường cống ngầm ở Paris, khi ra đến miệng cống ông chạm trán Javert, ông cố gắng thuyết phục Javert cho mình thời gian để trả Marius về gia đình của anh. Javert đồng ý đề nghị của Jean và nhận ra rằng ông ta đang bị kẹt giữa niềm tin vào luật pháp và niềm tin vào lòng tốt của con người mà Valjean đã cho viên thanh tra thấy, Javert cũng hiểu rằng ông không bao giờ có thể nộp Valjean cho chính quyền được nữa. Không thể chịu đựng nổi tình trạng khó xử này, Javert nhảy xuống sông
[Seine](/wiki/S%C3%B4ng_Seine) tự vẫn.
Marius và Cosette cưới nhau. Trước lễ cưới, Valjean đã kể hết cho Marius về quá khứ của mình. Ông quyết định bỏ đi mà không hề cho Cosette hay biết. Trong lễ cưới, vợ chồng Thénardier cải trang và trà trộn thành những người quý tộc để trộm cắp. Tuy nhiên, bọn chúng bị Marius phát hiện và yêu cầu rời khỏi lễ cưới. Gia đình Thénardier vô tình tiết lộ về việc Valjean đang "ở ẩn" trong một thánh đường và yêu cầu Marius phải cho chúng một khoản tiền nếu muốn việc này không đến tai cảnh sát. Mãi sau đó khi Valjean đã hấp hối, Marius mới nhận ra được lòng tốt của ông và chạy đến nhà Valjean cùng Cosette. Valjean chỉ còn kịp tiết lộ cho hai người về quá khứ của mình và rằng ông chi là người cha nuôi của Cosette trong giờ phút cuối cùng của cuộc đời. Ông cũng đã có niềm hạnh phúc khi ở bên là đứa con gái nuôi yêu quý và con rể. Ông nói với họ rằng ông rất yêu quý họ, sau đó Valjean qua đời.
## Nhân vật[
[sửa](/w/index.php?title=Nh%E1%BB%AFng_ng%C6%B0%E1%BB%9Di_kh%E1%BB%91n_kh%E1%BB%95&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nh%E1%BB%AFng_ng%C6%B0%E1%BB%9Di_kh%E1%BB%91n_kh%E1%BB%95&action=edit§ion=2)] [Jean Valjean](/wiki/Jean_Valjean)(hay ông Madeleine): Một anh thanh niên nghèo phải ăn cắp bánh mỳ về cho gia đình đang chết đói. Anh bị kết án khổ sai và chỉ được thả sau 19 năm ngồi tù nhưng phải mang giấy thông hành màu vàng của người đã từng có tiền án. Cuộc đời Valjean thay đổi sau khi gặp Giám mục Myriel, anh hủy giấy thông hành và quyết định làm lại cuộc đời. Valjean có người con gái nuôi là Cosette. [Linh mục Myriel](/w/index.php?title=Linh_m%E1%BB%A5c_Myriel&action=edit&redlink=1)(hay quý ngài Bienvenue): Một linh mục già tốt bụng, người đã giúp cho Valjean nhận ra ý nghĩa đích thực của cuộc đời và làm lại nó. [Javert](/w/index.php?title=Javert&action=edit&redlink=1): Viên thanh tra cảnh sát bị ám ảnh bởi việc phải bắt bằng được Valjean nhưng luôn vồ hụt con mồi. Cuối cùng thì Valjean cũng có cơ hội giết ông ta nhưng lại thả cho Javert đi. Sau đó Javert đồng ý để Valjean trốn thoát, không chịu nổi việc một kẻ phạm tội lại làm ơn với mình và bản thân lại thả tên tội phạm đã truy lùng bấy lâu, Javert tự tử. [Fantine](/w/index.php?title=Fantine&action=edit&redlink=1): Công nhân trong công xưởng của ông Madeleine nhưng bị đốc công đuổi việc một cách vô lý. Cô phải hành nghề mại dâm, bán răng, bán tóc để có tiền nuôi con gái Cosette. Cuối cùng Fantine chết vì bệnh lao mà chưa kịp nhìn thấy mặt con. [Eponine](/w/index.php?title=Eponine&action=edit&redlink=1): Con gái của Thenardier. Cô yêu say đắm Marius. Sau khi chuyển một bức thư của Marius cho Cosette, cô bị bắn chết. Trong vở nhạc kịch, Eponine là người đã đưa Jean Valjean lên thiên đường. [Cosette](/w/index.php?title=Cosette&action=edit&redlink=1): Con gái của Fantine, cô được Jean Valjean nuôi dưỡng sau khi mẹ chết. Cô yêu Marius Pontmercy và cưới anh ở cuối tiểu thuyết. [Marius Pontmercy](/w/index.php?title=Marius_Pontmercy&action=edit&redlink=1): Anh sinh viên tham gia khởi nghĩa, người yêu và sau đó là chồng của Cosette.
- Vợ chồng nhà
[Thénardier](/w/index.php?title=Th%C3%A9nardier&action=edit&redlink=1): Gia đình chủ quán trọ độc ác, nơi Cosette sống khi còn nhỏ. [Gavroche](/w/index.php?title=Gavroche&action=edit&redlink=1): Con trai của Thenardiers, tham gia và chết trong cuộc khởi nghĩa ngày 5 tháng 6 năm 1832. [Enjolras](/w/index.php?title=Enjolras&action=edit&redlink=1): Lãnh đạo của nhóm "Những người bạn của ABC" ("bị áp bức"), một nhóm cánh tả đại diện cho các khuynh hướng cộng sản, cộng hòa dân chủ, bình đẳng (làm phẳng),...tham gia cuộc khởi nghĩa ngày 5 tháng 6 năm 1832.
## Quá trình sáng tác[
[sửa](/w/index.php?title=Nh%E1%BB%AFng_ng%C6%B0%E1%BB%9Di_kh%E1%BB%91n_kh%E1%BB%95&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nh%E1%BB%AFng_ng%C6%B0%E1%BB%9Di_kh%E1%BB%91n_kh%E1%BB%95&action=edit§ion=3)]
### Bối cảnh ra đời[
[sửa](/w/index.php?title=Nh%E1%BB%AFng_ng%C6%B0%E1%BB%9Di_kh%E1%BB%91n_kh%E1%BB%95&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nh%E1%BB%AFng_ng%C6%B0%E1%BB%9Di_kh%E1%BB%91n_kh%E1%BB%95&action=edit§ion=4)] ![ ](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a7/Eug%C3%A8ne_Delacroix_-_La_libert%C3%A9_guidant_le_peuple.jpg/220px-Eug%C3%A8ne_Delacroix_-_La_libert%C3%A9_guidant_le_peuple.jpg)
![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a7/Eug%C3%A8ne_Delacroix_-_La_libert%C3%A9_guidant_le_peuple.jpg/220px-Eug%C3%A8ne_Delacroix_-_La_libert%C3%A9_guidant_le_peuple.jpg)
*(tranh của* [Thần tự do dẫn dắt nhân dân](/wiki/Th%E1%BA%A7n_t%E1%BB%B1_do_d%E1%BA%ABn_d%E1%BA%AFt_nh%C3%A2n_d%C3%A2n) [Eugène Delacroix](/wiki/Eug%C3%A8ne_Delacroix), được coi là nguồn cảm hứng cho tác phẩm *Những người khốn khổ*
Quan tâm sâu sắc tới mối quan hệ giữa công lý xã hội và phẩm giá con người, từ năm 1829 Victor Hugo đã viết tiểu thuyết
*Le Dernier Jour d'un condamné* (nghĩa là "Ngày cuối cùng của một tử tù"), một tác phẩm độc thoại và bào chữa chống lại án [tử hình](/wiki/T%E1%BB%AD_h%C3%ACnh). Tiếp đó năm 1834 ông viết tác phẩm *Claude Gueux* cũng về mối quan hệ giữa công lý và con người. Năm 1845, ông bắt đầu viết một phần của tiểu thuyết mà Hugo dự định đặt tên là *Les Misères* (Những cảnh khốn cùng). Ông ngừng viết tiểu thuyết này vào tháng 2 năm 1848 nhưng cùng thời kỳ đó lại viết một tác phẩm khác có tên *Discours sur la misère* (Chuyên khảo về sự khốn cùng - 1849).
Trong thời gian phải đi tị nạn, sau khi hoàn thành tác phẩm
*Contemplations* năm 1856 và *la Légende des siècles* năm 1859, Victor Hugo bắt đầu viết hoàn chỉnh tiểu thuyết *Les Miserables* và xuất bản nó vào năm 1862.
### Động cơ[
[sửa](/w/index.php?title=Nh%E1%BB%AFng_ng%C6%B0%E1%BB%9Di_kh%E1%BB%91n_kh%E1%BB%95&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nh%E1%BB%AFng_ng%C6%B0%E1%BB%9Di_kh%E1%BB%91n_kh%E1%BB%95&action=edit§ion=5)] *Những người khốn khổ* vừa là một tiểu thuyết hiện thực, vừa là một tiểu thuyết sử thi, tiểu thuyết xã hội và cũng là một bài ca về tình yêu.
Trên khía cạnh hiện thực, tiểu thuyết
, [2] *Những người khốn khổ*đã miêu tả cả một thế giới của những con người nghèo khổ, đó là bức tranh cực kỳ chân thực về cuộc sống ở nước Pháp nói chung và ở [Paris](/wiki/Paris)nghèo khổ nói riêng vào nửa đầu thế kỷ 19.
Trên khía cạnh là một tiểu thuyết sử thi, tác phẩm đã miêu tả ít nhất ba bức tranh chân thực của lịch sử nước Pháp, đó là
[trận Waterloo](/wiki/Tr%E1%BA%ADn_Waterloo), cuộc nổi dậy của những người cộng hòa ở Paris năm 1832 và cuộc chạy trốn trong cống ngầm của Jean Valjean. Tính sử thi của tiểu thuyết cũng thể hiện qua việc miêu tả những xung đột bên trong tâm hồn con người, đó là sự xung đột giữa cái thiện và cái ác bên trong Jean Valjean, đó cũng là sự xung đột trong suy nghĩ của Javert trước sự tôn trọng luật pháp và sự tôn trọng đạo lý con người. *Những người khốn khổ* cũng là tác phẩm ca ngợi tình yêu: Tình yêu đối với các con chiên của linh mục Myriel, tình yêu tuyệt vọng của Fantine và Éponine, tình phụ tử của Jean Valjean với Cosette. Bên cạnh đó, *Những người khốn khổ* cũng là một trong những tác phẩm hay nhất của văn học Pháp khi thể hiện tình yêu tổ quốc. Trong tâm trạng của một người tị nạn, Victor Hugo đã ghi lại từ trí nhớ và trái tim mình những cảnh vật nước Pháp mà ông yêu quý, đặc biệt là những hình ảnh về Paris, phông nền chính cho cả tác phẩm. Để nuôi dưỡng Cossette, Fantine đã chọn cách kiếm được nhiều tiền nhất có thể: làm điếm, những nhân vật này không chỉ là sản phẩm của thuần túy trí tưởng tượng. Ông là nhà văn có ham muốn tình dục mạnh mẽ và biết thỏa mãn nhu cầu của mình bằng rất nhiều cuộc tình với những phụ nữ khác nhau. [[3]](#cite_note-3)
Tuy nhiên động cơ chính của Hugo khi viết tác phẩm là muốn biến nó thành một bản biện hộ xã hội. "Nếu những người bất hạnh và những kẻ tội phạm bị coi là giống nhau, thì đó là lỗi của ai?". Theo Victor Hugo, đó là lỗi của sự khốn cùng, sự thờ ơ của một chế độ chỉ biết trấn áp mà không biết thương xót. Là người theo chủ nghĩa lý tưởng, Victor Hugo tin rằng sự dạy dỗ, kèm cặp và tôn trọng từng cá nhân là những vũ khí duy nhất của xã hội để tránh cho những người bất hạnh trở thành tội phạm. Những ý tưởng đó có thể tóm tắt bằng lời tựa của Victor Hugo trong
*Những người khốn khổ*:
"Khi pháp luật và phong hoá còn đầy đoạ con người, còn dựng nên những địa ngục ở giữa xã hội văn minh và đem một thứ định mệnh nhân tạo chồng thêm lên thiên mệnh; khi ba vấn đề lớn của thời đại là sự tha hoá của đàn ông vì bán sức lao động, sự sa đoạ của đàn bà vì miếng cơm manh áo, sự cằn cỗi của trẻ nhỏ vì tối tăm thất học còn chưa được giải quyết; khi ở một số nơi đời sống còn ngạt thở; nói khác đi và trên quan điểm rộng hơn, khi trên mặt đất, dốt nát và đau khổ còn tồn tại thì những quyển sách như loại này còn có thể có ích."
### Đón nhận của độc giả[
[sửa](/w/index.php?title=Nh%E1%BB%AFng_ng%C6%B0%E1%BB%9Di_kh%E1%BB%91n_kh%E1%BB%95&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nh%E1%BB%AFng_ng%C6%B0%E1%BB%9Di_kh%E1%BB%91n_kh%E1%BB%95&action=edit§ion=6)]
Phản ứng của giới phê bình là khác nhau, nhiều người cho rằng tác phẩm chỉ ở mức bình thường, số khác cho rằng tác phẩm rất cảm động, số nữa lại cho tác phẩm quá ưu ái với những người cách mạng
. Anh em [4] [Goncourt](/wiki/Goncourt)biểu lộ sự thất vọng khi cho rằng tác phẩm quá hời hợt và giả dối . [[5]](#cite_note-5) [Gustave Flaubert](/wiki/Gustave_Flaubert)thì cho rằng chẳng tìm đâu ra chân lý hay tầm quan trọng từ *Những người khốn khổ* . [[6]](#cite_note-6) [Charles Baudelaire](/wiki/Charles_Baudelaire)thì tuy ca ngợi tiểu thuyết của Victor Hugo trên báo chí nhưng ý kiến cá nhân của ông đây lại là một tiểu thuyết rất dở. [[7]](#cite_note-7)
Tuy vậy, cuốn sách vẫn thu hút được rất đông độc giả và được dịch sang nhiều thứ tiếng khác ngay từ khi mới xuất bản.
Nhìn chung trong bối cảnh xã hội Pháp lúc bấy giờ khi chủ nghĩa tư bản trong giai đoạn chưa được điều chỉnh, các cuộc nổi dậy là tất yếu xảy ra. Trong Những người khốn khổ, Hugo đã giành tình thương cảm cho những người Cách mạng nhưng không hoàn toàn tán thành đường lối của họ. Nhân vật trung tâm của tác phẩm là Jean Valjean, qua nhân vật này ông muốn cải tạo xã hội nhân bản hơn qua xây dựng những mẫu người lý tưởng. Vì thế tác phẩm mang màu sắc vừa hiện thực vừa lãng mạn, trái ngược với văn của
[Honoré de Balzac](/wiki/Honor%C3%A9_de_Balzac), [Stendhal](/wiki/Stendhal), [Charles Dickens](/wiki/Charles_Dickens), [Lev Nikolayevich Tolstoy](/wiki/Lev_Nikolayevich_Tolstoy), [Nikolai Vasilyevich Gogol](/wiki/Nikolai_Vasilyevich_Gogol) mang màu sắc hiện thực phê phán và có thể có phần bi quan về xã hội (chính xác hơn phê phán để tạo động lực thay đổi) hay văn học cách mạng ( [Ruồi trâu](/wiki/Ru%E1%BB%93i_tr%C3%A2u_(ti%E1%BB%83u_thuy%E1%BA%BFt)),...). Tác phẩm đậm chất nhân đạo chủ nghĩa và hướng đến cải tạo xã hội mang màu sắc lãng mạn, khác với trào lưu lãng mạn phổ biến khác như trào lưu theo [François-René de Chateaubriand](/wiki/Fran%C3%A7ois-Ren%C3%A9_de_Chateaubriand) hay [Novalis](/w/index.php?title=Novalis&action=edit&redlink=1) thoát ly thực tại hay hoài cổ.
Theo quan điểm mácxít, trên cuốn Từ điển Văn học:
|“||
|Những người khốn khổ là bức tranh rộng lớn về cuộc sống của những người lao động nghèo khổ ở Pháp trong thế kỷ XIX. Qua hàng loạt nhân vật, nhà văn biểu lộ tấm lòng thương yêu vô hạn đối với những nạn nhân đau khổ của xã hội tư sản. Dưới ngòi bút của ông, những con người bị xã hội vùi dập hiện ra với nhiều vẻ đẹp về tâm hồn và hình thức. Ông sử dụng phương pháp tương phản quen thuộc của |”|
## Chuyển thể[
[sửa](/w/index.php?title=Nh%E1%BB%AFng_ng%C6%B0%E1%BB%9Di_kh%E1%BB%91n_kh%E1%BB%95&veaction=edit&vesection=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nh%E1%BB%AFng_ng%C6%B0%E1%BB%9Di_kh%E1%BB%91n_kh%E1%BB%95&action=edit§ion=7)] *Những người khốn khổ* là tác phẩm rất nổi tiếng và đã được chuyển thể rất nhiều lần một phần hoặc toàn bộ tiểu thuyết ra các ngôn ngữ khác (một trong những bản dịch tiếng Việt là "Những người cùng khổ" và "Những người khốn nạn"), thành các tác phẩm sân khấu và điện ảnh.
### Điện ảnh[
[sửa](/w/index.php?title=Nh%E1%BB%AFng_ng%C6%B0%E1%BB%9Di_kh%E1%BB%91n_kh%E1%BB%95&veaction=edit&vesection=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nh%E1%BB%AFng_ng%C6%B0%E1%BB%9Di_kh%E1%BB%91n_kh%E1%BB%95&action=edit§ion=8)]
- 1907,
*On the barricade*, đạo diễn Alice Guy Blaché
- 1907,
*Le Chemineau*
- 1909,
*Les Misérables*, đạo diễn J. Stuart Blackton
- 1911,
*Les Misérables*, đạo diễn Albert Capellani
- 1913,
*Les Misérables*, đạo diễn Albert Capellani
- 1913,
*The Bishop's Candlesticks*, đạo diễn Herbert Brenon
- 1917,
*Les Misérables*, đạo diễn Frank Lloyd
- 1922,
*Les Misérables*
- 1923,
*Aa Mujo*, đạo diễn Kiyohiko Ushihara và Yoshinobu Ikeda
- 1925,
*Les Misérables*, đạo diễn Henri Fescourt
- 1929,
*The Bishop's Candlesticks*, đạo diễn Norman McKinnell, chuyển thể điện ảnh có tiếng đầu tiên của tác phẩm
- 1929,
*Aa mujo*, đạo diễn Seika Shiba
- 1931,
*Jean Valjean*, đạo diễn Tomu Uchida
- 1934,
*Les Misérables*, đạo diễn Raymond Bernard
- 1935,
*Les Misérables*, đạo diễn Richard Boleslawski
- 1937,
*Gavrosh*, đạo diễn Tatyana Lukashevich
- 1938,
*Kyojinden*, đạo diễn Mansaku Itami
- 1943,
*Los Miserables*, đạo diễn Renando A. Rovero
- 1944,
*El Boassa*, đạo diễn Kamal Selim
- 1947,
*I Miserabili*, đạo diễn Riccardo Freda
- 1949,
*Les Nouveaux Misérables*, đạo diễn Henri Verneuil
- 1950,
*Re mizeraburu: Kami to Akuma*, đạo diễn Daisuke Ito
- 1950,
*Ezai Padum Pado*, đạo diễn K. Ramnoth
- 1952,
*Les Misérables*, đạo diễn Lewis Milestone
- 1955,
*Kundan*, đạo diễn Sohrab Modi
- 1958,
*Les Misérables*, đạo diễn Jean-Paul Le Chanois, hiện xếp thứ 12 trong các phim Pháp ăn khách nhất nước Pháp (9.940.533 lượt vé vào xem)
- 1967,
*Les Misérables*, đạo diễn Alan Bridges
- 1967,
*Os Miseráveis*
- 1967,
*Sefiler*
- 1972,
*Les Misérables*, đạo diễn Marcel Bluwal
- 1973,
*Los Miserables*, đạo diễn Antulio Jimnez Pons
- 1977,
*Cosette*, hoạt hình
- 1978,
*Les Misérables*, đạo diễn Glenn Jordan
- 1978,
*Al Boasa*
- 1979,
*Jean Valjean Monogatari*, đạo diễn Takashi Kuoka, hoạt hình Nhật Bản
- 1982,
*Les Misérables*, đạo diễn Robert Hossein
- 1985,
*Les Misérables*, phiên bản truyền hình của bộ phim năm 1982
- 1988,
*Les Misérables*, hoạt hình Nhật Bản
- 1990,
*Les Misérables*, đạo diễn Jean-Paul Rappeneau
- 1995,
*Les Misérables*, đạo diễn [Claude Lelouch](/w/index.php?title=Claude_Lelouch&action=edit&redlink=1)(bối cảnh phim được chuyển về thế kỷ 20)
- 1998,
*Les Misérables*, đạo diễn Bille August, có sự tham gia của [Liam Neeson](/wiki/Liam_Neeson), [Geoffrey Rush](/w/index.php?title=Geoffrey_Rush&action=edit&redlink=1), [Uma Thurman](/wiki/Uma_Thurman), [Hans Matheson](/w/index.php?title=Hans_Matheson&action=edit&redlink=1), và [Claire Danes](/wiki/Claire_Danes).
- 2000,
*, phim truyền hình, có sự tham gia của* [Les Misérables](/wiki/Nh%E1%BB%AFng_ng%C6%B0%E1%BB%9Di_kh%E1%BB%91n_kh%E1%BB%95_(phim_truy%E1%BB%81n_h%C3%ACnh_2000)) [Gérard Depardieu](/wiki/G%C3%A9rard_Depardieu), [Christian Clavier](/w/index.php?title=Christian_Clavier&action=edit&redlink=1), [John Malkovich](/wiki/John_Malkovich), [Virginie Ledoyen](/wiki/Virginie_Ledoyen)...) (tiếng Pháp)
- 2007,
[Les Misérables: Shōjo Cosette](/w/index.php?title=Les_Mis%C3%A9rables:_Sh%C5%8Djo_Cosette&action=edit&redlink=1), Japanese animated TV series by Nippon Animation
- 2012,
*, phim nhạc kịch Anh do* [Les Misérables](/wiki/Nh%E1%BB%AFng_ng%C6%B0%E1%BB%9Di_kh%E1%BB%91n_kh%E1%BB%95_(phim_2012)) [Tom Hooper](/wiki/Tom_Hooper_(%C4%91%E1%BA%A1o_di%E1%BB%85n))đạo diễn, [Hugh Jackman](/wiki/Hugh_Jackman)đóng Jean Valjean, [Russell Crowe](/wiki/Russell_Crowe)đóng Javert, [Eddie Redmayne](/wiki/Eddie_Redmayne)đóng Marius, [Anne Hathaway](/wiki/Anne_Hathaway)vai Fantine, [Amanda Seyfried](/wiki/Amanda_Seyfried)vai Cosette, [Samantha Barks](/w/index.php?title=Samantha_Barks&action=edit&redlink=1)vai Éponine, [Sacha Baron Cohen](/w/index.php?title=Sacha_Baron_Cohen&action=edit&redlink=1)vai Thénardier, [Helena Bonham Carter](/w/index.php?title=Helena_Bonham_Carter&action=edit&redlink=1)vai Madame Thénardier, bắt đầu công chiếu ngày 5 tháng 12 năm 2012.
### Sân khấu[
[sửa](/w/index.php?title=Nh%E1%BB%AFng_ng%C6%B0%E1%BB%9Di_kh%E1%BB%91n_kh%E1%BB%95&veaction=edit&vesection=9) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nh%E1%BB%AFng_ng%C6%B0%E1%BB%9Di_kh%E1%BB%91n_kh%E1%BB%95&action=edit§ion=9)]
Chuyển thể sân khấu nổi tiếng nhất của
*Những người khốn khổ* có lẽ là [vở nhạc kịch cùng tên](/w/index.php?title=Nh%E1%BB%AFng_ng%C6%B0%E1%BB%9Di_kh%E1%BB%91n_kh%E1%BB%95_(nh%E1%BA%A1c_k%E1%BB%8Bch)&action=edit&redlink=1) do Claude-Michel Schönberg sáng tác. Đây có lẽ là vở [nhạc kịch](/wiki/Nh%E1%BA%A1c_k%E1%BB%8Bch) Pháp nổi tiếng nhất và là một trong những vở nhạc kịch nổi tiếng nhất thế giới. Vào ngày [8 tháng 10](/wiki/8_th%C3%A1ng_10) năm [2006](/wiki/2006), vở diễn kỉ niệm tròn 21 năm ngày ra mắt lần đầu tiên. *Những người khốn khổ* đang giữ kỷ lục là vở nhạc kịch được diễn liên tục lâu nhất ở sân khấu [West End](/wiki/West_End_c%E1%BB%A7a_Lu%C3%A2n_%C4%90%C3%B4n), [Luân Đôn](/wiki/Lu%C3%A2n_%C4%90%C3%B4n) . [9]
## Giai thoại[
[sửa](/w/index.php?title=Nh%E1%BB%AFng_ng%C6%B0%E1%BB%9Di_kh%E1%BB%91n_kh%E1%BB%95&veaction=edit&vesection=10) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nh%E1%BB%AFng_ng%C6%B0%E1%BB%9Di_kh%E1%BB%91n_kh%E1%BB%95&action=edit§ion=10)]
- Chuyện kể lại rằng
[Victor Hugo](/wiki/Victor_Hugo)vì muốn biết tiểu thuyết của mình bán có chạy hay không nên đã gửi cho người phát hành của mình một bức điện tín nhưng nội dung chỉ vỏn vẹn một dấu chấm hỏi "?". Ông đã nhận được câu trả lời - cũng là một bức điện tín - có nội dung là một dấu chấm cảm "!". [[10]](#cite_note-10)

X-Cache: cp1052 miss (0), cp1068 frontend miss (0)


text:
Ovaro
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Ovaro là một đô thị ở tỉnh Udine trong vùng Friuli-Venezia Giulia thuộc Ý, có cự ly khoảng 120 km về phía tây bắc của Trieste và khoảng 50 km về phía tây bắc của Udine. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 2.166 người và diện tích là 57,8 km².[1]
Đô thị Ovaro có các frazioni (đơn vị cấp dưới, chủ yếu là các làng) Agrons, Cella, Chialina, Clavais, Cludinico, Entrampo, Lenzone, Liariis, Luincis, Luint, Mione, Muina, và Ovasta.
Ovaro giáp các đô thị: Ampezzo, Comeglians, Lauco, Prato Carnico, Ravascletto, Raveo, Sauris, Socchieve, Sutrio.
Biến động dân số[sửa | sửa mã nguồn]

markdown:
# Ovaro
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
|
Thị trưởng Độ cao |525 m
|Diện tích |57,8 km²
|Dân số | - Tổng số (Tháng 12 năm 2004)
||2166
|| - Mật độ
||37/km²
|Múi giờ Tọa độ |ovaresi
||0433
|Mã bưu điện |33025
||Agrons, Cella, Chialina, Clavais, Cludinico, Entrampo, Lenzone, Liariis, Luincis, Luint, Mione, Muina, Ovasta
|Website: **Ovaro** là một đô thị ở [tỉnh Udine](/wiki/Udine_(t%E1%BB%89nh)) trong vùng [Friuli-Venezia Giulia](/wiki/Friuli%E2%80%93Venezia_Giulia) thuộc [Ý](/wiki/%C3%9D), có cự ly khoảng 120 km về phía tây bắc của [Trieste](/wiki/Trieste) và khoảng 50 km về phía tây bắc của [Udine](/wiki/Udine). Tại thời điểm ngày [31 tháng 12](/wiki/31_th%C3%A1ng_12) năm [2004](/wiki/2004), đô thị này có dân số 2.166 người và diện tích là 57,8 km². [[1]](#cite_note-istat-1)
Đô thị Ovaro có các
* (đơn vị cấp dưới, chủ yếu là các làng) Agrons, Cella, Chialina, Clavais, Cludinico, Entrampo, Lenzone, Liariis, Luincis, Luint, Mione, Muina, và Ovasta. frazioni*
Ovaro giáp các đô thị:
[Ampezzo](/wiki/Ampezzo), [Comeglians](/wiki/Comeglians), [Lauco](/wiki/Lauco), [Prato Carnico](/wiki/Prato_Carnico), [Ravascletto](/wiki/Ravascletto), [Raveo](/wiki/Raveo), [Sauris](/wiki/Sauris), [Socchieve](/wiki/Socchieve), [Sutrio](/wiki/Sutrio).

X-Cache: cp1055 miss (0), cp1068 frontend miss (0)


text:
Scooba, Mississippi
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Scooba là một thành phố thuộc quận Kemper, tiểu bang Mississippi, Hoa Kỳ. Năm 2010, dân số của thành phố này là 732 người.[1]
Dân số[sửa | sửa mã nguồn]
- Dân số năm 2000: 632 người.
- Dân số năm 2010: 732 người.
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ “Mississippi: largest cities and towns and statistics of their population”. World Gazetteer. Bản gốc lưu trữ ngày 23 tháng 4 năm 2013. Truy cập ngày 27 tháng 1 năm 2013.

markdown:
# Scooba, Mississippi
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|Scooba, Mississippi|
|—
|![ Vị trí trong Quận Kemper, Mississippi](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2a/Kemper_County_Mississippi_Incorporated_and_Unincorporated_areas_Scooba_Highlighted.svg/250px-Kemper_County_Mississippi_Incorporated_and_Unincorporated_areas_Scooba_Highlighted.svg.png)
![ Vị trí trong Quận Kemper, Mississippi](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2a/Kemper_County_Mississippi_Incorporated_and_Unincorporated_areas_Scooba_Highlighted.svg/250px-Kemper_County_Mississippi_Incorporated_and_Unincorporated_areas_Scooba_Highlighted.svg.png)
Vị trí trong
[Quận Kemper](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_Kemper,_Mississippi), [Mississippi](/wiki/Mississippi) ![ Vị trí bang Mississippi ở Hoa Kỳ](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/22/Mississippi_in_United_States.svg/250px-Mississippi_in_United_States.svg.png)
![ Vị trí bang Mississippi ở Hoa Kỳ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/22/Mississippi_in_United_States.svg/250px-Mississippi_in_United_States.svg.png)
Vị trí bang Mississippi ở Hoa Kỳ
[32°49′48″B 88°28′48″T / 32,83°B 88,48°T](//tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=Scooba%2C_Mississippi¶ms=32_49_48_N_88_28_48_W_type:city(732)_region:US-MS) [Quốc gia](/wiki/Qu%E1%BB%91c_gia) [Hoa Kỳ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [Tiểu bang](/wiki/Ti%E1%BB%83u_bang_Hoa_K%E1%BB%B3) [Mississippi](/wiki/Mississippi) [Quận](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_c%C3%A1c_qu%E1%BA%ADn_%E1%BB%9F_Mississippi&action=edit&redlink=1) [Quận Kemper](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_Kemper,_Mississippi) [Múi giờ](/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D) [CST](/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D_mi%E1%BB%81n_Trung_(B%E1%BA%AFc_M%E1%BB%B9))( [UTC-6](/wiki/Gi%E1%BB%9D_Ph%E1%BB%91i_h%E1%BB%A3p_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF)) [DST](/wiki/Quy_%C6%B0%E1%BB%9Bc_gi%E1%BB%9D_m%C3%B9a_h%C3%A8)) **CDT**( [UTC-5](/wiki/Gi%E1%BB%9D_Ph%E1%BB%91i_h%E1%BB%A3p_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF)) **Scooba** là một [thành phố](/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_t%E1%BA%A1i_Hoa_K%E1%BB%B3) thuộc [quận Kemper](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_Kemper,_Mississippi), tiểu bang [Mississippi](/wiki/Mississippi), [Hoa Kỳ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3). Năm 2010, dân số của thành phố này là 732 người. [[1]](#cite_note-1)
## Dân số[
[sửa](/w/index.php?title=Scooba,_Mississippi&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Scooba,_Mississippi&action=edit§ion=1)]
- Dân số năm 2000: 632 người.
- Dân số năm 2010: 732 người.
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Scooba,_Mississippi&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Scooba,_Mississippi&action=edit§ion=2)] [^](#cite_ref-1) [“Mississippi: largest cities and towns and statistics of their population”](http://archive.is/eYtJE). World Gazetteer. [Bản gốc](http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=gamelan&geo=-3780&srt=pnan&col=abcdefghinoq&msz=1500&pt=c&va=x)lưu trữ ngày 23 tháng 4 năm 2013. Truy cập ngày 27 tháng 1 năm 2013.