markdown:
# Kiểm tra kết nối của Chrome với trang web
Bạn có thể xem chi tiết về trang web, hoạt động kết nối với trang web và lịch sử truy cập của bạn. Chrome sẽ cảnh báo bạn nếu không thể thiết lập kết nối an toàn với trang web.
- Mở trang web trong Google Chrome.
- Trong thanh địa chỉ ở trên cùng bên trái, nhấp vào biểu tượng khóa
hoặc biểu tượng trang
.
- Nhấp vào tab
**Kết nối**.
- Tùy vào trang web, bạn sẽ thấy hai hoặc ba phần thông tin và bản tóm tắt về các sự cố quan trọng đáng chú ý hàng đầu.
Dưới đây là ý nghĩa của mỗi biểu tượng và cách xử lý lỗi.
#### Thông tin nhận dạng trang web
Các biểu tượng này cho bạn biết trang web có sử dụng chứng chỉ TSL (Bảo mật tầng truyền tải) hoặc SSL (Lớp cổng bảo mật) để chứng minh rằng đó chính là trang web được xác nhận với Chrome hay không. Bạn có thể biết trang web là trang web thực hay không nếu trang web có chứng chỉ TSL/SSL hợp lệ. Chứng chỉ không hợp lệ có thể cho biết người nào đó đang cố giả mạo kết nối của bạn với trang web.
[Biểu tượng khóa màu xanh lục] ![](//lh3.googleusercontent.com/a1hhbAjPhcvLPRCmFd1xqNEkMfZjiLwwM-3fJo4I-VTUyFfTPDdlk-5RMZ3RT84x8BA=h22)
Chứng chỉ của trang web là hợp lệ và thông tin nhận dạng của trang web đã được bên thứ ba đáng tin cậy xác minh.
[Biểu tượng dấu chấm than màu cam] ![](//lh3.googleusercontent.com/uoVVepvim3-9e1vAhEjoUufm5n64oW05J5LIRds7HhnWwPoqUhI7Pz3hLuoG0dx5tg=h22)
Trang web chưa cung cấp chứng chỉ cho trình duyệt. Điều này là bình thường đối với các trang web HTTP thông thường vì chứng chỉ thường chỉ được cung cấp nếu trang web sử dụng SSL. Tìm biểu tượng trang web
trên thanh địa chỉ.
[Biểu tượng khóa có hình tam giác cảnh báo màu vàng] ![](//lh3.googleusercontent.com/yC4W0aBW6zywVLgVeJcemh7WaM40HhcY-1a6YW5P432CNaVGErZ3ccOAP9gC5sHcOQKR=h22)
Google Chrome có thể xem chứng chỉ của trang web, tuy nhiên có thể xảy ra một số vấn đề sau:
- Trang web sử dụng thiết lập bảo mật yếu (chữ ký SHA-1) vì vậy kết nối của bạn có thể không được đảm bảo là riêng tư.
- Trang web có nội dung giao thức truyền siêu văn bản (HTTP) không an toàn trong trang (HTTPS) an toàn.
Tiến hành một cách thận trọng. Đây là các sai lầm thường gặp trong cấu hình của trang web. Tuy nhiên, điều đó không đảm bảo rằng kết nối của bạn an toàn.
[Biểu tượng khóa màu đỏ] ![](//lh3.googleusercontent.com/LtJZXTk5UmYXYW838NBnUB_5sg3_Y1avb2RMOWYtzuY4z68DqhvvibK2yKLxUk9sU3LX=h22)
Google Chrome biết đã xảy ra sự cố với chứng chỉ của trang web. Hãy tiến hành một cách thận trọng vì một ai đó trên mạng của bạn (chẳng hạn như một ai đó dùng chung kết nối wi-fi của bạn) có thể đang can thiệp vào trang web. Nếu bạn tiết lộ bất cứ thông tin gì trên trang web, người trên mạng sẽ có thể đọc được thông tin đó.
#### Thông tin kết nối
Các biểu tượng này cho bạn biết liệu Chrome có kết nối an toàn với trang web bạn đang truy cập hay không.
[Biểu tượng khóa màu xanh lục] ![](//lh3.googleusercontent.com/a1hhbAjPhcvLPRCmFd1xqNEkMfZjiLwwM-3fJo4I-VTUyFfTPDdlk-5RMZ3RT84x8BA=h22)
Google Chrome đã thiết lập kết nối an toàn với trang web bạn đang xem.
[Biểu tượng dấu chấm than màu cam] ![](//lh3.googleusercontent.com/uoVVepvim3-9e1vAhEjoUufm5n64oW05J5LIRds7HhnWwPoqUhI7Pz3hLuoG0dx5tg=h22)
Kết nối của bạn với trang web chưa được mã hóa. Điều này là bình thường đối với các trang web HTTP thông thường. Tìm biểu tượng trang web
trên thanh địa chỉ.
[Biểu tượng khóa có hình tam giác cảnh báo màu vàng] ![](//lh3.googleusercontent.com/yC4W0aBW6zywVLgVeJcemh7WaM40HhcY-1a6YW5P432CNaVGErZ3ccOAP9gC5sHcOQKR=h22)
Kết nối của bạn với trang web đã được mã hóa nhưng Google Chrome đã tìm thấy nội dung nào đó có thể là quảng cáo hoặc hình ảnh không mong muốn trên trang. Chúng tôi khuyên bạn không nhập thông tin cá nhân hoặc thông tin riêng tư trên trang này.
[Biểu tượng khóa màu đỏ] ![](//lh3.googleusercontent.com/LtJZXTk5UmYXYW838NBnUB_5sg3_Y1avb2RMOWYtzuY4z68DqhvvibK2yKLxUk9sU3LX=h22)
Kết nối của bạn với trang web đã được mã hóa nhưng Google Chrome đã phát hiện thấy tập lệnh hỗn hợp. Hãy thận trọng nếu bạn đang nhập thông tin cá nhân trên trang này.
Tập lệnh hỗn hợp sẽ xuất hiện khi một trang được phân phối qua HTTPS tải nội dung qua HTTP. Tập lệnh hỗn hợp có thể là kẽ hở để người khác thao túng trang. Đây có thể là tập lệnh hoặc video của bên thứ ba được nhúng trên trang.
#### Lịch sử truy cập
Phần này cho biết trước đây bạn đã từng truy cập trang web chưa.
[Biểu tượng thông tin màu đen hoặc xanh lam] ![](//lh3.googleusercontent.com/3Pxlj-pTHwxqyCCxc7VQs1ZkTPwhP_G-0kEowYlI8u4vVIPWw7VQ42cswfZC1hlscSBR=h22)
Nhìn vào bên cạnh biểu tượng này để xem trước đây bạn đã truy cập vào trang hay chưa và thời gian truy cập.
### "Kết nối của bạn không phải là kết nối riêng tư"
Nếu bạn thấy thông báo lỗi SSL cho biết "Kết nối của bạn không phải là kết nối riêng tư", việc đó có nghĩa là kết nối Internet hoặc máy tính của bạn đang chặn Chrome tải trang một cách an toàn.
[Tìm hiểu cách khắc phục sự cố cảnh báo SSL](/chrome/answer/6098869#troubleshoot).

P3P: CP="This is not a P3P policy! See http://www.google.com/support/accounts/bin/answer.py?hl=en&answer=151657 for more info."

Strict-Transport-Security: max-age=31536000; includeSubdomains

Server: support-content-ui

X-Frame-Options: SAMEORIGIN

Set-Cookie: NID=69=ni0pjDBKWGNwSVMwqPjizHoXj_Gv2oJO0wXkUuPtq03RctUNEux6lqcKuTKwWC3lbOvFnmuID3gM_wGEpY06EOTxpWS5o7ZA88u1knvGk3MXxqxi6r7azAjh77tMGwP3; expires=Fri, 29-Jan-2016 02:11:21 GMT; path=/; domain=.google.com; HttpOnly


markdown:
# Xã Hudson, Quận McLean, Illinois
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
(đổi hướng từ
[Hudson, Quận McLean, Illinois](/w/index.php?title=Hudson,_Qu%E1%BA%ADn_McLean,_Illinois&redirect=no))
|Xã Hudson
|
Hudson Township
|—
|![ Vị trí trong Quận McLean, Illinois](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2f/Map_highlighting_Hudson_Township%2C_McLean_County%2C_Illinois.svg/250px-Map_highlighting_Hudson_Township%2C_McLean_County%2C_Illinois.svg.png)
![ Vị trí trong Quận McLean, Illinois](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2f/Map_highlighting_Hudson_Township%2C_McLean_County%2C_Illinois.svg/250px-Map_highlighting_Hudson_Township%2C_McLean_County%2C_Illinois.svg.png)
Vị trí trong
[Quận McLean](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_McLean,_Illinois), [Illinois](/wiki/Illinois) ![ Vị trí quận McLean trong tiểu bang Illinois ở Hoa Kỷ](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/11/Map_of_Illinois_highlighting_McLean_County.svg/250px-Map_of_Illinois_highlighting_McLean_County.svg.png)
![ Vị trí quận McLean trong tiểu bang Illinois ở Hoa Kỷ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/11/Map_of_Illinois_highlighting_McLean_County.svg/250px-Map_of_Illinois_highlighting_McLean_County.svg.png)
Vị trí quận McLean trong tiểu bang Illinois ở Hoa Kỷ
[Quốc gia](/wiki/Qu%E1%BB%91c_gia) [Hoa Kỳ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [Tiểu bang](/wiki/Ti%E1%BB%83u_bang_Hoa_K%E1%BB%B3) [Illinois](/wiki/Illinois) [Quận](/w/index.php?title=Danh_d%C3%A1ch_c%C3%A1c_qu%E1%BA%ADn_%E1%BB%9F_Illinois&action=edit&redlink=1) [Quận McLean](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_McLean,_Illinois) [Múi giờ](/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D) [CST](/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D_mi%E1%BB%81n_Trung_(B%E1%BA%AFc_M%E1%BB%B9))( [UTC-6](/wiki/Gi%E1%BB%9D_Ph%E1%BB%91i_h%E1%BB%A3p_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF)) [DST](/wiki/Quy_%C6%B0%E1%BB%9Bc_gi%E1%BB%9D_m%C3%B9a_h%C3%A8)) **CDT**( [UTC-5](/wiki/Gi%E1%BB%9D_Ph%E1%BB%91i_h%E1%BB%A3p_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF)) **Xã Hudson** ( [tiếng Anh](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Anh): *Hudson Township*) là một [xã](/wiki/X%C3%A3_c%E1%BB%A7a_Hoa_K%E1%BB%B3) thuộc [quận McLean](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_McLean,_Illinois), tiểu bang [Illinois](/wiki/Illinois), [Hoa Kỳ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3). Năm 2010, dân số của xã này là 2.571 người. [[1]](#cite_note-1)
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=X%C3%A3_Hudson,_Qu%E1%BA%ADn_McLean,_Illinois&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=X%C3%A3_Hudson,_Qu%E1%BA%ADn_McLean,_Illinois&action=edit§ion=1)] [^](#cite_ref-1) [“2010 Census Gazetteer Files”](http://www.census.gov/geo/www/gazetteer/gazetteer2010.html). [Cục Thống kê Dân số Hoa Kỳ](/wiki/C%E1%BB%A5c_Th%E1%BB%91ng_k%C3%AA_D%C3%A2n_s%E1%BB%91_Hoa_K%E1%BB%B3). Truy cập ngày 7 tháng 10 năm 2012.

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

Content-Type: text/html; charset=UTF-8

Connection: close

X-Content-Type-Options: nosniff

Content-language: vi

X-UA-Compatible: IE=Edge

Vary: Accept-Encoding,Cookie

Content-Encoding: gzip

Via: 1.1 varnish, 1.1 varnish

Accept-Ranges: bytes

X-Cache: cp1054 miss (0), cp1068 frontend miss (0)

Cache-Control: private, s-maxage=0, max-age=0, must-revalidate

Set-Cookie: WMF-Last-Access=30-Jul-2015;Path=/;HttpOnly;Expires=Mon, 31 Aug 2015 00:00:00 GMT


markdown:
# Plescuta
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|Plescuta|
|— Xã —|
|
|![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/73/Flag_of_Romania.svg/22px-Flag_of_Romania.svg.png)
[România](/wiki/Rom%C3%A2nia) [Hạt](/w/index.php?title=H%E1%BA%A1t_c%E1%BB%A7a_Rom%C3%A2nia&action=edit&redlink=1) [Arad](/wiki/Arad_(h%E1%BA%A1t)) [Q15044300](//www.wikidata.org/wiki/Q15044300)[*] [Múi giờ](/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D) [EET](/wiki/Gi%E1%BB%9D_%C4%90%C3%B4ng_%C3%82u)( [UTC+2](/wiki/Gi%E1%BB%9D_Ph%E1%BB%91i_h%E1%BB%A3p_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF)) [DST](/wiki/Quy_%C6%B0%E1%BB%9Bc_gi%E1%BB%9D_m%C3%B9a_h%C3%A8)) [EEST](/wiki/Gi%E1%BB%9D_m%C3%B9a_h%C3%A8_%C4%90%C3%B4ng_%C3%82u)( [UTC+3](/wiki/Gi%E1%BB%9D_Ph%E1%BB%91i_h%E1%BB%A3p_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF)) **Plescuta** là một [xã](/wiki/Ph%C3%A2n_c%E1%BA%A5p_h%C3%A0nh_ch%C3%ADnh_Rom%C3%A2nia) thuộc hạt [Arad](/wiki/Arad_(h%E1%BA%A1t)), [România](/wiki/Rom%C3%A2nia). Dân số thời điểm năm 2002 là 1496 người. [[1]](#cite_note-1)
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Plescuta&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Plescuta&action=edit§ion=1)] [^](#cite_ref-1) [“Communes of Romania”](http://www.statoids.com/yro.html)(bằng tiếng Anh). statoids.com. Truy cập ngày 14 tháng 6 năm 2012.
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Plescuta&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Plescuta&action=edit§ion=2)]
## Xem thêm[
[sửa](/w/index.php?title=Plescuta&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Plescuta&action=edit§ion=3)] [“Geonames Database”](http://geonames.nga.mil/ggmagaz/). [Cơ quan Tình báo Địa không gian Quốc gia](/w/index.php?title=C%C6%A1_quan_T%C3%ACnh_b%C3%A1o_%C4%90%E1%BB%8Ba_kh%C3%B4ng_gian_Qu%E1%BB%91c_gia&action=edit&redlink=1). Truy cập ngày 11 tháng 5 năm 2011.

X-Cache: cp1065 miss (0), cp1068 frontend miss (0)


markdown:
# Red (bài hát của Taylor Swift)
|"Red"|
|
|![]()
[Taylor Swift](/wiki/Taylor_Swift)
từ album
[Red](/wiki/Red_(album_c%E1%BB%A7a_Taylor_Swift)) [Tải kỹ thuật số](/wiki/T%E1%BA%A3i_l%C3%AAn_v%C3%A0_t%E1%BA%A3i_xu%E1%BB%91ng) [Nashville, Tennessee](/wiki/Nashville,_Tennessee)) [Thể loại](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i_nh%E1%BA%A1c) [Pop đồng quê](/w/index.php?title=Pop_%C4%91%E1%BB%93ng_qu%C3%AA&action=edit&redlink=1), [pop rock](/wiki/Pop_rock) [Hãng đĩa](/wiki/H%C3%A3ng_%C4%91%C4%A9a_ghi_%C3%A2m) [Big Machine](/wiki/Big_Machine_Records) [Sáng tác](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_vi%E1%BA%BFt_b%C3%A0i_h%C3%A1t) [Sản xuất](/wiki/Nh%C3%A0_s%E1%BA%A3n_xu%E1%BA%A5t_%C3%A2m_nh%E1%BA%A1c) [Dann Huff](/w/index.php?title=Dann_Huff&action=edit&redlink=1), [Nathan Chapman](/w/index.php?title=Nathan_Chapman_(nh%C3%A0_s%E1%BA%A3n_xu%E1%BA%A5t_thu_%C3%A2m)&action=edit&redlink=1), Taylor Swift
"
**Red**" là một bài hát của nữ ca sĩ-nhạc sĩ người Mỹ [Taylor Swift](/wiki/Taylor_Swift). Bài hát được phát hành vào ngày 2 tháng 10 năm 2012 bởi hãng thu âm [Big Machine](/wiki/Big_Machine_Records) dưới dạng tải kỹ thuật số. Đây là một trong những đĩa đơn quảng bá cho album phòng thu thứ tư của Swift, * (2012). Bài hát đạt vị trí #6 trên bảng xếp hạng Red* [của Mỹ và #2 trên bảng xếp hạng](/wiki/Billboard_Hot_100) *Billboard*Hot 100 [Hot Country Songs](/wiki/Hot_Country_Songs). Ngoài ra, bài hát còn lọt vào tốp 5 tại Canada và được xếp hạng tại Úc, Pháp, Ireland, New Zealand, Tây Ban Nha và Liên hiệp Anh.
## Đánh giá chuyên môn[
[sửa](/w/index.php?title=Red_(b%C3%A0i_h%C3%A1t_c%E1%BB%A7a_Taylor_Swift)&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Red_(b%C3%A0i_h%C3%A1t_c%E1%BB%A7a_Taylor_Swift)&action=edit§ion=1)]
Bài hát được đánh giá tích cực từ các nhà phê bình âm nhạc, hầu hết ca ngợi phần ca từ mạnh mẽ do Swift sáng tác, tuy nhiên họ lại chỉ tích về việc Swift sử dụng
[autotune](/w/index.php?title=Autotune&action=edit&redlink=1) (dụng cụ trợ âm) trong một phần của bài hát và không chấp nhận việc Swift sử dụng quá nhiều thể loại nhạc trong một ca khúc. [[1]](#cite_note-1) [[2]](#cite_note-2) [[3]](#cite_note-3)
## Biểu diễn trực tiếp[
[sửa](/w/index.php?title=Red_(b%C3%A0i_h%C3%A1t_c%E1%BB%A7a_Taylor_Swift)&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Red_(b%C3%A0i_h%C3%A1t_c%E1%BB%A7a_Taylor_Swift)&action=edit§ion=2)]
Taylor Swift biểu diễn bài hát trực tiếp lần đầu tiên trên BBC Radio Teen Awards vào ngày 7 tháng 10 năm 2012, được tổ chức tại
[Wembley Arena](/w/index.php?title=Wembley_Arena&action=edit&redlink=1), [London](/wiki/Lu%C3%A2n_%C4%90%C3%B4n).
## Xếp hạng[
[sửa](/w/index.php?title=Red_(b%C3%A0i_h%C3%A1t_c%E1%BB%A7a_Taylor_Swift)&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Red_(b%C3%A0i_h%C3%A1t_c%E1%BB%A7a_Taylor_Swift)&action=edit§ion=3)]
|Bảng xếp hạng (2012)||Vị trí cao nhất|
|Úc (
|[Canadian Hot 100](/wiki/Canadian_Hot_100)) [[5]](#cite_note-sc_Canada_Taylor_Swift-5) [SNEP](/wiki/SNEP)) [[6]](#cite_note-sc_France_Taylor_Swift-6) [IRMA](/wiki/Irish_Singles_Chart)) [[7]](#cite_note-sc_Ireland_.7B.7B.7Bartist.7D.7D.7D-7) [RIANZ](/wiki/Hi%E1%BB%87p_h%E1%BB%99i_C%C3%B4ng_nghi%E1%BB%87p_ghi_%C3%A2m_New_Zealand)) [[8]](#cite_note-sc_New_Zealand_Taylor_Swift-8) [PROMUSICAE](/wiki/PROMUSICAE)) [[9]](#cite_note-sc_Spain_Taylor_Swift-9) [Official Charts Company](/wiki/UK_Singles_Chart)) [[10]](#cite_note-uk-10) [Billboard](/wiki/Billboard) [Hot 100](/wiki/Billboard_Hot_100) [[11]](#cite_note-sc_Billboardhot100_Taylor_Swift-11) [Country Songs](/wiki/Hot_Country_Songs)( *)* [Billboard](/wiki/Billboard) [[12]](#cite_note-sc_Billboardcountrysongs_Taylor_Swift-12)
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Red_(b%C3%A0i_h%C3%A1t_c%E1%BB%A7a_Taylor_Swift)&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Red_(b%C3%A0i_h%C3%A1t_c%E1%BB%A7a_Taylor_Swift)&action=edit§ion=4)] **Hogan, Marc (2 tháng 10 năm 2012).** [^](#cite_ref-1) [“Hear Taylor Swift's Maserati-Themed 'Red' Title Track”](http://www.spin.com/articles/taylor-swift-red-listen). *Spin*. Truy cập ngày 2 tháng 10 năm 2012. **Smith, Grady (2 tháng 10 năm 2012).** [^](#cite_ref-2) [“Taylor Swift explains her personal rainbow of emotions on 'Red'”](http://music-mix.ew.com/2012/10/02/taylor-swift-red/). *Entertainment Weekly*. Truy cập ngày 2 tháng 10 năm 2012. **Macatee, Rebecca (2 tháng 10 năm 2012).** [^](#cite_ref-3) [“Listen: Taylor Swift Debuts New Single "Red"; Donates Concert Tickets to Internet-Pranked School”](http://www.eonline.com/news/350586/listen-taylor-swift-debuts-new-single-red-donates-concert-tickets-to-internet-pranked-school). *E! Online*. Truy cập ngày 2 tháng 10 năm 2012. [^](#cite_ref-sc_Australia_Taylor_Swift_4-0) ["Australian-charts.com - Taylor Swift - Red"](http://www.australian-charts.com/showitem.asp?interpret=Taylor+Swift&titel=Red&cat=s). [ARIA Top 50 Singles](/wiki/ARIA_Charts). Hung Medien. Truy cập 9 tháng 10 năm 2012. **"** [^](#cite_ref-sc_Canada_Taylor_Swift_5-0) [Taylor Swift Album & Song Chart History"](http://www.billboard.com/artist/371422/Taylor+Swift/chart?f=793) [Canadian Hot 100](/wiki/Canadian_Hot_100)của Taylor Swift. Truy cập 11 tháng 10 năm 2012. **"** [^](#cite_ref-sc_France_Taylor_Swift_6-0) [Lescharts.com - Taylor Swift - Red"](http://www.lescharts.com/showitem.asp?interpret=Taylor+Swift&titel=Red&cat=s)(bằng tiếng Pháp). [Les classement single](/wiki/French_Singles_Chart). Hung Medien. Truy cập 16 tháng 10 năm 2012. **"** [^](#cite_ref-sc_Ireland_.7B.7B.7Bartist.7D.7D.7D_7-0) [Chart Track"](http://www.chart-track.co.uk/index.jsp?c=p%2Fmusicvideo%2Fmusic%2Farchive%2Findex_test.jsp&ct=240001&arch=t&lyr=2012&year=2012&week=40). [Irish Singles Chart](/wiki/Irish_Singles_Chart). GfK. Truy cập 10 tháng 10 năm 2012. **"** [^](#cite_ref-sc_New_Zealand_Taylor_Swift_8-0) [Charts.org.nz - Taylor Swift - Red"](http://www.charts.org.nz/showitem.asp?interpret=Taylor+Swift&titel=Red&cat=s). [Top 40 Singles](/wiki/Recording_Industry_Association_of_New_Zealand#B.E1.BA.A3ng_x.E1.BA.BFp_h.E1.BA.A1ng_theo_doanh_s.E1.BB.91). Hung Medien. Truy cập 9 tháng 10 năm 2012. **"** [^](#cite_ref-sc_Spain_Taylor_Swift_9-0) [Spanishcharts.com - Taylor Swift - Red"](http://www.spanishcharts.com/showitem.asp?interpret=Taylor+Swift&titel=Red&cat=s) [Canciones Top 50](/wiki/Productores_de_M%C3%BAsica_de_Espa%C3%B1a#Charts). Hung Medien. Truy cập 10 tháng 10 năm 2012. **"** [^](#cite_ref-uk_10-0) [Archive Chart: 2012-10-13"](http://www.theofficialcharts.com/archive-chart/_/1/2012-10-13) [UK Singles Chart](/wiki/UK_Singles_Chart). [The Official Charts Company](/wiki/The_Official_Charts_Company). Truy cập 13 tháng 10 năm 2012. **"** [^](#cite_ref-sc_Billboardhot100_Taylor_Swift_11-0) [Taylor Swift Album & Song Chart History"](http://www.billboard.com/artist/371422/Taylor+Swift/chart?f=379) [Billboard](/wiki/B%E1%BA%A3ng_x%E1%BA%BFp_h%E1%BA%A1ng_Billboard) [Hot 100](/wiki/Billboard_Hot_100)của Taylor Swift. Truy cập 10 tháng 10 năm 2012. **"** [^](#cite_ref-sc_Billboardcountrysongs_Taylor_Swift_12-0) [Taylor Swift Album & Song Chart History"](http://www.billboard.com/artist/371422/Taylor+Swift/chart?f=357) [Billboard](/wiki/B%E1%BA%A3ng_x%E1%BA%BFp_h%E1%BA%A1ng_Billboard) [Country Songs](/wiki/Hot_Country_Songs)của Taylor Swift. Truy cập 11 tháng 10 năm 2012.

X-Cache: cp1055 miss (0), cp1068 frontend miss (0)


markdown:
# Sparta
**Sparta** nằm trong vùng đồng bằng [Laconia](/w/index.php?title=Laconia&action=edit&redlink=1) là [thành bang](/wiki/Th%C3%A0nh_bang) [Hy Lạp](/wiki/Hy_L%E1%BA%A1p) nổi tiếng nhất bán đảo [Peloponnesus](/wiki/Peloponnesus), người Dorian đến định cư ở đây vào khoảng năm 110 trước công nguyên. Xứ Sparta theo [chủ nghĩa quân phiệt](/wiki/Ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_qu%C3%A2n_phi%E1%BB%87t) và thành bang này chẳng khác gì một trại lính, với những chiến binh hết sức tinh nhuệ. [[1]](#cite_note-1) Ngày xưa, Nhà nước quân phiệt khắt khe Sparta là một trong hai [2] [cường quốc](/wiki/C%C6%B0%E1%BB%9Dng_qu%E1%BB%91c)hùng mạnh nhất trên lục địa Hy Lạp, cùng với Nhà nước [dân chủ](/wiki/D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7)Athena. Trải qua nhiều cuộc [[3]](#cite_note-3) [chiến tranh](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh)và bị hủy diệt nhiều lần, các di tích ở đây không được tìm thấy nhiều.
Khi
[đại quân Ba Tư](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Ba_T%C6%B0) [xâm lược](/wiki/X%C3%A2m_l%C6%B0%E1%BB%A3c) Hy Lạp, thành bang này nổi tiếng với cuộc tranh đấu và hy sinh của vua [Leonidas I](/wiki/Leonidas_I) và cả thảy 298 chiến binh của ông trong trận đánh tại [Thermopylae](/wiki/Tr%E1%BA%ADn_Thermopylae) (480 trước Công Nguyên). Hiện tại Sparta là một đơn vị hành chính nhỏ, thủ phủ của vùng [4] [Laconia](/w/index.php?title=Laconia&action=edit&redlink=1), [Hi Lạp](/wiki/Hy_L%E1%BA%A1p).
## Mục lục
## Lịch sử[
[sửa](/w/index.php?title=Sparta&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Sparta&action=edit§ion=1)]
Cùng với các thành bang khác ở Hy Lạp , Sparta có hai nhà vua cùng cai trị trong suốt lịch sử tồn tại, cả hai đều thuộc dòng dõi
[Heracles](/wiki/Heracles). Hai vị vua này thống lĩnh ba quân trên trận tiền và chăm lo các vấn đề tôn giáo. Nhà nước Sparta là một sự kết tinh giữa các yếu tố của [chế độ quân chủ](/wiki/Ch%E1%BA%BF_%C4%91%E1%BB%99_qu%C3%A2n_ch%E1%BB%A7) và [dân chủ](/wiki/D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7) dưới sự lãnh đạo của một nhóm [chính trị đầu sỏ](/wiki/Ch%C3%ADnh_tr%E1%BB%8B_%C4%91%E1%BA%A7u_s%E1%BB%8F). Rất ít người phải thực hiện công việc của quần chúng. [[5]](#cite_note-WaldemarHeckel113-5) [Plato](/wiki/Platon) kể rằng sau khi trở về từ cuộc chiến tranh muời năm ở thành [Troia](/wiki/Troia), người Dorian giành lấy quyền cai trị vùng đất Messene, Argos và **Lacedaemon** (sau này là thành bang Sparta). Thành Troia bị tiêu diệt khoảng năm 1250 trước công nguyên. Ba nhà nước này hợp thành liên minh của người [Dorian](/w/index.php?title=Dorian&action=edit&redlink=1) nhưng sau này, chỉ có Sparta giữ nguyên thể chế ban đầu đó. Về sau, Sparta chinh phục nhiều vùng đất khác, bao gồm cả vùng Messene.
Vào thế kỷ 18
[trước công nguyên](/wiki/C%C3%B4ng_Nguy%C3%AAn), các thành bang ở Hi Lạp lớn mạnh đến mức không còn đủ đất đai cho dân số ngày một gia tăng. Họ chỉ còn cách là tiến ra biển. Từ khoảng năm 750 trước công nguyên người Hy Lạp bắt đầu một tiến trình kéo dài 250 năm nhằm mở rộng, thiết lập thuộc địa về mọi hướng. Về hướng Đông, bờ [biển Aegea](/wiki/Bi%E1%BB%83n_Aegea) thuộc [Tiểu Á](/wiki/Ti%E1%BB%83u_%C3%81) được chiếm làm thuộc địa đầu tiên, tiếp theo là [Kypros](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_S%C3%ADp), những vùng ven biển của [Thrace](/wiki/Thracia), vùng biển [Marmara](/wiki/Marmara) và vùng phía nam [Biển Đen](/wiki/Bi%E1%BB%83n_%C4%90en). Cuối cùng thuộc địa của Hy Lạp mở tới tận phía Đông Bắc vùng Ukraina ngày nay. Về phía Tây, Albania, [Sicilia](/wiki/Sicilia) và Nam Ý được thiết lập thuộc địa, sau đó là vùng ven biển phía Nam của Pháp, [Corse](/wiki/Corse), và kết thúc ở Đông Bắc Tây Ban Nha. Những thuộc địa của Hy Lạp cũng được lập tại [Ai cập](/wiki/Ai_C%E1%BA%ADp) và [Libya](/wiki/Libya). [Siracusa](/wiki/Siracusa), [Napoli](/wiki/Napoli), [Marseille](/wiki/Marseille) và [Istanbul](/wiki/Istanbul) ngày nay đã bắt đầu từ những thuộc địa của Hy Lạp là [Syracusa](/w/index.php?title=Syracusa&action=edit&redlink=1), [Neapolis](/w/index.php?title=Neapolis&action=edit&redlink=1), [Massilia](/w/index.php?title=Massilia&action=edit&redlink=1) và [Byzantium](/wiki/Byzantium).
Vào thế kỷ thứ 6 trước công nguyên Hy Lạp đã trở thành một khu vực văn hóa và ngôn ngữ rộng lớn hơn nhiều so với diện tích địa lý của Hy Lạp hiện nay. Những vùng đất thuộc địa của Hy Lạp không bị kiểm soát về mặt chính trị vẫn duy trì những kết nối tôn giáo và thương mại với những thành phố thiết lập ra chúng. Người Hy Lạp tổ chức thành những xã hội độc lập cả ở quê nhà và bên ngoài. Thành phố (polis) trở thành đơn vị chính quyền cơ bản của Hy Lạp.
### Cuộc chiến tranh Hy Lạp - Ba Tư[
[sửa](/w/index.php?title=Sparta&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Sparta&action=edit§ion=2)]
Khi
[Hoàng đế](/wiki/Ho%C3%A0ng_%C4%91%E1%BA%BF) [Cyrus Đại Đế](/wiki/Cyrus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF) dấy lên lập [Đế quốc Ba Tư](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Ba_T%C6%B0), ông làm vua xứ [Lydia](/w/index.php?title=Lydia&action=edit&redlink=1) là [Kroisos](/wiki/Kroisos) lo sợ. Vua Kroisos đã thành lập liên minh với người Sparta để đánh vua nước Ba Tư. Nhưng rồi cuộc chiến Lydia - Ba Tư kết thúc với thất bại của vua xứ Lydia và sự thất thủ của kinh đô Sardis về tay vua nước Ba Tư, không những thế vua xứ Lydia còn bị bắt sống vào năm 547 trước Công Nguyên. [6] Người Sparta rất đau buồn trước sự xấu số của Kroisos. [[7]](#cite_note-7) Sau khi Cyrus Đại Đế thắng trận, các thành bang Hy Lạp ven biển cũng rơi vào tay của ông. Nhưng xứ Sparta cử một nhóm người Sparta bơi thuyền đến bờ biển [[8]](#cite_note-8) [châu Á](/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%81), theo suy nghĩ của nhà [sử học](/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD) [Herodotos](/wiki/Herodotos), hẳn là để họ theo dõi vua Ba Tư. Trên đường đến [Phocaea](/w/index.php?title=Phocaea&action=edit&redlink=1), họ phái những người xuất sắc nhất trong số họ đến [Sardis Lacrines](/w/index.php?title=Sardis_Lacrines&action=edit&redlink=1)để - trên danh nghĩa người Sparta - cấm chỉ nhà vua được quyền gây chiến tranh với toàn dân Hy Lạp. Phái bộ sứ thần Sparta nói xong, Cyrus Đại Đế giận dữ hỏi những người Hy Lạp ở gần ông: [[9]](#cite_note-Herodotos46-9)
|“||
|Bọn Sparta gồm những ai ? Bọn chúng có bao nhiêu tên, mà dám vô lễ đến thế ? |”|
|
|
—Cyrus Đại Đế
Những người Hy Lạp xung quanh trả lời. Nhà vua sau đó đe dọa phái bộ sứ thần Sparta, ông nói:
*"...Quả nhân mà còn ở đây thì bọn Sparta sẽ chịu những tai họa đủ để chúng phải lo sợ..."* Sau đó, ông giao một viên tướng cai quản thành [Sardis](/w/index.php?title=Sardis&action=edit&redlink=1), còn ông thì bỏ về. Khi Hoàng đế Ba Tư là [9] [Xerxes I](/wiki/Xerxes_I_c%E1%BB%A7a_Ba_T%C6%B0)xua đại quân chinh phạt Hy Lạp, vua xứ Sparta là [Leonidas I](/wiki/Leonidas_I)thân chinh thống lĩnh ba quân kháng chiến trong [trận Thermopylae](/wiki/Tr%E1%BA%ADn_Thermopylae)vào năm 480 trước Công Nguyên. Ông chỉ có 298 chiến binh đánh "rợ Á" trong trận chiến này, nhưng ông sẵn sàng hy sinh, làm gương cho ba quân. Sau một cuộc đấu tranh anh dũng, vua Leonidas I hy sinh cùng với nhiều vị danh tướng thành Sparta. Cũng theo Herodotos, toàn quân Sparta vẫn chiến đấu khốc liệt, đẩy lui quân Ba Tư và giữ được thi hài của vua Leonidas I. [[10]](#cite_note-10) Sau thất bại cuối cùng của quân Sparta, vua nước Ba Tư lấy được thi hài của Leonidas, và "hành quyết" ông. [[11]](#cite_note-11) Tuy thất trận nhưng đây là một trận đánh vinh quang của các chiến binh Sparta. [[12]](#cite_note-12) Cuối cùng, Hải quân các thành bang Hy Lạp do Đô đốc Sparta là [[4]](#cite_note-Hollandxvi-4) [Eurybiades](/w/index.php?title=Eurybiades&action=edit&redlink=1)chỉ huy đại phá tan tác quân Ba Tư do vua Xerxes I thân chinh thống lĩnh trong trận thủy chiến tại [Salamis](/wiki/Tr%E1%BA%ADn_Salamis)vào năm 480 trước Công Nguyên. Với thất bại này, Xerxes I phải chạy tháo thân về nước, nhưng để lại cận tướng [[13]](#cite_note-13) [Mardonius](/w/index.php?title=Mardonius&action=edit&redlink=1)ở Hy Lạp. Sau khi Mardonius đốt cháy thành Athena, ông ta chinh phạt vùng Plataea làm nhân dân ở đây phải cầu cứu người Sparta, người Sparta nhận lời và danh tướng [Pausanias](/w/index.php?title=Pausanias&action=edit&redlink=1)kéo những chiến binh tinh nhuệ nhất thành Sparta đến đánh. Trong trận chiến ở [Plataea](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%ADn_Plataea&action=edit&redlink=1), nhờ vào tài năng tác chiến và binh khí thượng hạng của mình, kết hợp với lòng quyết tâm trả thù cho Leonidas I, quân Sparta đại thắng và tiêu diệt được cả Mardonius. [[14]](#cite_note-14) Không những thế, trong trận thủy chiến tại [[15]](#cite_note-15) [Mycale](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%ADn_Mycale&action=edit&redlink=1), Hải quân Sparta do vua [Leotychides](/w/index.php?title=Leotychides&action=edit&redlink=1)thân chinh thống lĩnh đập tan nát Hải quân Ba Tư. [[16]](#cite_note-16)
### Những năm tháng hoàng kim và suy sụp[
[sửa](/w/index.php?title=Sparta&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Sparta&action=edit§ion=3)]
Trong cuộc
[chiến tranh Peloponnesus](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Peloponnesus), lực lượng hải quân Sparta non trẻ đã đánh tan tác quân [Athena](/wiki/Athena), làm chấm dứt vai trò [liệt cường](/wiki/C%C6%B0%E1%BB%9Dng_qu%E1%BB%91c) của Athena thời đó và đưa thành bang nhà trở thành một liệt cường quân sự số một tại Hy Lạp. Nhưng rồi, vào năm 371 trước Công Nguyên, với chiến thuật " [17] [đánh dọc sườn](/w/index.php?title=%C4%90%C3%A1nh_d%E1%BB%8Dc_s%C6%B0%E1%BB%9Dn&action=edit&redlink=1)", danh tướng xứ [Thebes](/wiki/Thebes)là [Epaminondas](/w/index.php?title=Epaminondas&action=edit&redlink=1)đánh tan tác quân Sparta trong [trận Leuctra](/wiki/Tr%E1%BA%ADn_Leuctra). [[18]](#cite_note-18) Như vậy là đúng 180 năm sau khi danh tướng Pausanias đại phá tan tành quân Ba Tư của thống soái Mardonius trong trận Plataea, các chiến binh Sparta đã phải nếm mùi thất bại, tại cái nơi chỉ cách Plataea có 5 dặm. Quân Thebes phát huy thế thượng phong, xâm lược Lacedaemon, lấy mất vùng Messene. Từ một liệt cường bá chủ Hy lạp, Sparta suy sụp thành một liệt cường hạng trung bình. [[19]](#cite_note-19) [[20]](#cite_note-20)
Trong cuộc
[Chiến tranh Thần thánh lần thứ ba](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_Th%E1%BA%A7n_th%C3%A1nh_l%E1%BA%A7n_th%E1%BB%A9_ba&action=edit&redlink=1) (356 - 346 trước Công Nguyên), vua [Archidamos III](/w/index.php?title=Archidamos_III&action=edit&redlink=1) thân chinh cầm đầu đại quân Sparta đi đánh vùng Megalopolis, nhằm lấy lại vùng Messene cũng như đưa thành bang nhà trở thành liệt cường thống trị vùng Peloponnesus như năm xưa. Ông kéo đại binh đến Arcadia, và cắt đường của người Argos đến Megalopolis. Sau đó, ông xuất binh đánh tan tác người Argos. Đại quân Thebes kéo rốc đến hợp binh với người Arcadia và người Argos, và dù đông hơn hẳn quân Sparta, do kỷ luật yếu kém nên quân Thebes bại trận. Người Argos và Arcadia phải tháo chạy về thành. Sau khi tàn phá Arcadia cho đã đời, người Sparta rút về nước. Quân Sparta bị quân Thebes đánh bại trong hai trận chiến, nhưng rồi trong trận đánh cuối cùng họ đánh thắng được quân Thebes. Cuộc chiến trở nên bế tắc để rồi người Sparta và Megalopolis phải tái lập hòa bình với nhau. Mùa Thu năm 338 trước Công Nguyên, vua xứ [Macedonia](/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Macedonia) là [Philippos II](/wiki/Philippos_II_c%E1%BB%A7a_Macedonia) thân chinh xuất binh đánh Peloponnesus. Ông giáng cho người Thebes một đòn sấm sét trong trận đánh ở [Chaeronea](/wiki/Tr%E1%BA%ADn_Chaeronea), trong khi người Sparta vẫn giữ thái độ trung lập. Toàn bộ vùng Peloponnesus phải thần phục Philippos II, nhưng do tự hào với truyền thống lịch sử của mình, người Sparta cương quyết không chịu khuất phục vua xứ Macedonia. Sau đó, Philippos II có đến xâm phạm vùng Laconia nhưng ông chẳng dám đánh trận với người Sparta, song với việc người Sparta không tham gia liên minh với ông, họ đã bị cô lập một cách hiểm nguy. [21] [[22]](#cite_note-22)
Vào năm 336 trước Công Nguyên,
[Alexandros Đại Đế](/wiki/Alexandros_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF) nối chí vua cha Philippos II, lên đường chinh phạt Ba Tư. Trong lúc vị vua trẻ tuổi đang thân chinh thống lĩnh các chiến binh tinh nhuệ Macedonia chinh chiến ở [Á châu](/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%81), người Sparta tiến hành khiêu chiến. Vua [Agis III](/w/index.php?title=Agis_III&action=edit&redlink=1) dan díu với Triều đình Ba Tư, đồng thời ông đánh tan nát một đạo quân Macedonia do Corrhagus chỉ huy, buộc quan Tổng đốc quân sự xứ [Thrace](/wiki/Thracia) là [Antipatros](/wiki/Antipatros) phải kéo đại quân ra đánh. Hai đoàn quân giáp chiến ác liệt với nhau vào năm 331 trước Công Nguyên tại vùng Megalopolis. Vua Agis III chiến đấu anh dũng và tiêu diệt được nhiều binh sĩ Macedonia, nhưng rồi quân Macedonia đại thắng, Agis III trận vong cùng với biết bao binh sĩ Sparta. Khi Antipatros báo tin chiến thắng cho Alexandros Đại Đế, vua không hài lòng với chiến thắng này, nhưng dù sao đây cũng là một thất bại quyết định của quân Sparta. [[23]](#cite_note-23)
## Xã hội[
[sửa](/w/index.php?title=Sparta&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Sparta&action=edit§ion=4)]
Thành Sparta bị núi non vây quanh, không có lối trổ ra biển nên nhân dân Sparta không phải là dân đi biển, chỉ còn một cách duy nhất là phải gây hấn với những thành bang chung quanh, sau một chuỗi những xung đột kéo dài hơn trăm năm, kết quả là họ gồm thu được một vùng đất rộng lớn cho cư dân canh tác.
Dân số những vùng ấy đông gấp nhiều lần dân số Sparta, chắc chắn rồi một ngày nào đó sẽ xảy ra một trận phục thù khủng khiếp. Vả lại, thành bang nổi tiếng là thiếu thốn tài nguyên nghiêm trọng.
Thế nên xứ Sparta đã hình thành một xã hội hướng về thuật [24] [chiến tranh](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh). Nhân dân Sparta phải mạnh mẽ hơn, cứng rắn hơn, hung hãn hơn những người láng giềng. Chỉ có cách này thì họ mới tiếp tục sống còn và ổn định. Khác với thành bang Athena láng giềng, người Sparta không gầy dựng nhiều công trình đồ sộ. [[5]](#cite_note-WaldemarHeckel113-5)
|“||
|Ở một xứ sở như Sparta, nghệ thuật không có cửa mà vào... |”|
|
|
—Nhà
Khi vừa lên bảy, đứa bé trai thành Sparta sẽ bị bắt khỏi gia đình để đưa vào một loại câu lạc bộ quân sự, nơi huấn luyện nó chiến đấu và sinh hoạt theo kỷ luật sắt. Ngủ trên giường cứng lót
[sậy](/wiki/S%E1%BA%ADy), chỉ được phát một bộ quần áo mặc suốt cả năm, không được học hỏi hay thực hành bất kỳ một bộ môn [văn hoá](/wiki/V%C4%83n_h%C3%B3a) [nghệ thuật](/wiki/Ngh%E1%BB%87_thu%E1%BA%ADt) nào. Dân Sparta chỉ cho phép bọn nô lệ sản xuất ra những sản phẩm [tiểu thủ công](/w/index.php?title=Ti%E1%BB%83u_th%E1%BB%A7_c%C3%B4ng&action=edit&redlink=1) nào tối cần thiết cho sinh hoạt. Những kỹ năng duy nhất được dậy là kỹ năng quân sự. Đứa bé nào sinh ra mà bị dị tật hoặc yếu ớt sẽ bị bỏ cho chết đói trong hang động trên núi, một đứa bé như vậy theo quan điểm của người Sparta là không được phép sống. Đứa bé mới sinh ra được cho tắm bằng rượu [nho](/wiki/Nho) để có sức khỏe tốt, chúng lớn lên phóng khoáng nên không có đứa bé nào hay khóc và yếu đuối. Trẻ con ở Sparta không sợ bóng tối và rất dễ ăn uống. Sparta không cho phép bất kỳ hình thức [mậu dịch](/wiki/Th%C6%B0%C6%A1ng_m%E1%BA%A1i) hay [tiền tệ](/wiki/Ti%E1%BB%81n_t%E1%BB%87) nào, vì họ tin rằng tiền tệ gây ra chia rẽ và ích kỷ, làm suy yếu kỷ luật chiến binh. Nhà làm luật huyền thoại Sparta xưa là [Lycurgus](/w/index.php?title=Lycurgus&action=edit&redlink=1) đã cấm vàng và sự giàu có cá nhân. Nguồn thu nhập duy nhất là nông nghiệp, hầu hết những cánh đồng đều thuộc sở hữu [24] [Nhà nước](/wiki/Nh%C3%A0_n%C6%B0%E1%BB%9Bc).
Cuối cùng
**Sparta** đã xây dựng được binh chủng bộ binh được mệnh danh là hùng mạnh nhất thế giới thời bấy giờ. Họ đánh đâu thắng đó, vinh quang nối tiếp vinh quang, trong thời kỳ cực thịnh của mình, Sparta được coi là thành bang hùng mạnh nhất trong toàn thể [Đại Hy Lạp](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_Hy_L%E1%BA%A1p&action=edit&redlink=1). Những chiến binh Sparta tinh nhuệ luôn gây cho quân thù phải khiếp sợ, kể cả khi họ sống sót lẫn họ hy sinh, giống như những người [lính ném lựu đạn](/wiki/L%C3%ADnh_n%C3%A9m_l%E1%BB%B1u_%C4%91%E1%BA%A1n) của vị [vua](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_vua_ch%C3%BAa_Ph%E1%BB%95&action=edit&redlink=1) - chiến binh [Friedrich II Đại Đế](/wiki/Friedrich_II_c%E1%BB%A7a_Ph%E1%BB%95) [nước Phổ](/wiki/Ph%E1%BB%95_(qu%E1%BB%91c_gia)) và các cỗ [xe tăng](/wiki/Xe_t%C4%83ng) [Liên Xô](/wiki/Li%C3%AAn_X%C3%B4) về sau. Trong mọi cuộc chiến tranh chống lại [26] [Đế quốc Ba Tư](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Ba_T%C6%B0)của người [Hy Lạp](/wiki/Hy_L%E1%BA%A1p), Sparta bao giờ cũng được chọn làm minh chủ của liên minh Hy Lạp. Sau đại thắng trong cuộc [Chiến tranh Peloponnesus](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Peloponnesus)(431 - 404 trước Công Nguyên), thành bang Sparta vươn lên làm liệt cường bá chủ của toàn thể Hy Lạp. Nhưng sau khi quân Sparta bị quân Thebes đánh tan nát trong trận đánh tại Leuctra (371 trước Công Nguyên) thì Sparta không còn xưng hùng xưng bá được nữa. [[24]](#cite_note-Heckel14Wade-24)
## Sparta trong nghệ thuật[
[sửa](/w/index.php?title=Sparta&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Sparta&action=edit§ion=5)]
Ở
[thế kỷ thứ XIX](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_19), khi Hy Lạp bị vua [Thổ Nhĩ Kỳ](/wiki/Th%E1%BB%95_Nh%C4%A9_K%E1%BB%B3) đô hộ, nhà thơ [Anh](/wiki/Anh) [Lord Byron](/wiki/Lord_Byron), đã viết nên bài thơ về cuộc kháng chiến của vua Leonidas I và 300 chiến binh tinh nhuệ thành Sparta, để kêu gọi nhân dân Hy Lạp vùng lên phá tan xiềng xích nô lệ. Dù Sparta được coi là một thành bang khắc nghiệt tàn bạo, trận chiến này thường mang lại cảm xúc về độc lập tự do ở phương Tây, như nhà [tiểu thuyết](/wiki/Ti%E1%BB%83u_thuy%E1%BA%BFt) [William Golding](/wiki/William_Golding) có nói. Song, bên cạnh nhà văn Pháp [Montaigne](/w/index.php?title=Montaigne&action=edit&redlink=1) và bao thế hệ yêu chuộng tự do sau này, [Đức Quốc Xã](/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c_Qu%E1%BB%91c_X%C3%A3) cũng rất đề cao hình ảnh các chiến binh thành Sparta trong trận Thermopylae. Quốc trưởng [Adolf Hitler](/wiki/Adolf_Hitler) coi họ là biểu tượng đích thực của một chủng tộc bá chủ, luôn luôn đề cao chiến tranh đích đáng. Vào ngày [6 tháng 1](/wiki/6_th%C3%A1ng_1) năm [1943](/wiki/1943), khi [trận Stalingrad](/wiki/Tr%E1%BA%ADn_Stalingrad) lên tới đỉnh điểm ác liệt, Hitler ví von đạo quân Đức thứ sau với 300 chiến binh Sparta, nhưng rồi tướng Đức đầu hàng, làm ông thất vọng vì Quân đội Đức đã không thể làm nên một trận Thermopylae mới. [[4]](#cite_note-Hollandxvi-4) Bộ phim [27] *, ra đời mùa hè năm 2007, được chuyển thể từ truyện tranh dài của* [300](/wiki/300_(phim)) [Frank Miller](/w/index.php?title=Frank_Miller&action=edit&redlink=1)miêu tả cuộc chiến không cân sức giữa 300 chiến binh dũng mãnh Sparta, dưới sự thống soái của đích thân vua [Leonidas I](/wiki/Leonidas_I), với 1 triệu quân [của *]* [cần dẫn nguồn](/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c) [Đế quốc Ba Tư](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Ba_T%C6%B0)cổ đại. Trung thành với nguyên tác truyện tranh, bộ phim là tiếng nói ca ngợi tự do và là khúc tráng ca của lòng yêu nước . [[28]](#cite_note-28)
Trò chơi
* được xây dựng trên hình ảnh thế giới của những năm 500 đến 300 trước công nguyên, cho phép người chơi lựa chọn 3 đội quân với sức mạnh và các khả năng hoàn toàn khác nhau, bao gồm đội quân Sparta là những chiến binh oai hùng có sức khỏe phi thường và luôn sẵn sàng lao vào đánh giáp lá cà khốc liệt; đội quân của Ba Tư với tài điều khiển mãnh thú trên chiến trận như Sparta: Ancient Wars* [voi](/wiki/Voi), [lạc đà](/wiki/L%E1%BA%A1c_%C4%91%C3%A0), [ngựa](/wiki/Ng%E1%BB%B1a); và phe còn lại là những dũng sỹ châu Phi đến từ [Ai Cập](/wiki/Ai_C%E1%BA%ADp) [[29]](#cite_note-29)
Các vua Sparta:
- Triều
[Lelegids](/w/index.php?title=Lelegids&action=edit&redlink=1):
- Triều
[Lacedaemonids](/w/index.php?title=Lacedaemonids&action=edit&redlink=1):
- Triều
[Atreids](/w/index.php?title=Atreids&action=edit&redlink=1):
- Nhà
[Heraclids](/w/index.php?title=Heraclids&action=edit&redlink=1): [Aristodemos](/w/index.php?title=Aristodemos&action=edit&redlink=1), con trai của [Aristomachus](/w/index.php?title=Aristomachus&action=edit&redlink=1)và là chồng của [Argeia](/w/index.php?title=Argeia&action=edit&redlink=1) [Theras](/w/index.php?title=Theras&action=edit&redlink=1)(nhiếp chính), con trai của [Autesion](/w/index.php?title=Autesion&action=edit&redlink=1)và là anh trai của [Aristodemos](/w/index.php?title=Aristodemos&action=edit&redlink=1), chồng của [Argeia](/w/index.php?title=Argeia&action=edit&redlink=1), người gốc [Theban](/w/index.php?title=Theban&action=edit&redlink=1), là nhiếp chính cho hai cháu trai, [Eurysthenes](/wiki/Eurysthenes)và [Procles](/w/index.php?title=Procles&action=edit&redlink=1) [Eurysthenes](/wiki/Eurysthenes)? - 930 TCN [Agis](/w/index.php?title=Agis&action=edit&redlink=1)I, 930 - 900 TCN [Echestratus](/w/index.php?title=Echestratus&action=edit&redlink=1), 900 - 870 TCN [Labotas](/w/index.php?title=Labotas&action=edit&redlink=1), 870 - c.840 TCN [Doryssus](/w/index.php?title=Doryssus&action=edit&redlink=1), 840 - c.820 TCN [Agesilaus](/w/index.php?title=Agesilaus&action=edit&redlink=1)I, 820 - c.790 TCN [Archelaus](/w/index.php?title=Archelaus&action=edit&redlink=1), 790 - c.760 TCN [Teleclus](/wiki/Teleclus), 760 - c.758 TCN [Alcamenes](/w/index.php?title=Alcamenes&action=edit&redlink=1), 758 - c.741 TCN [Polydorus](/w/index.php?title=Polydorus&action=edit&redlink=1), 741 - c.665 TCN [Eurycrates](/wiki/Eurycrates), 665 - c.640 TCN [Anaxander](/w/index.php?title=Anaxander&action=edit&redlink=1), 640 - c.615 TCN [Eurycratides](/wiki/Eurycratides), 615 - 590 TCN [Lindius](/w/index.php?title=Lindius&action=edit&redlink=1), 590 - 560 TCN [Anaxandridas](/w/index.php?title=Anaxandridas&action=edit&redlink=1)II, 560 - c.520 TCN [Cleomenes](/w/index.php?title=Cleomenes&action=edit&redlink=1)I, 520 - 490 TCN [Leonidas](/wiki/Leonidas_I)I, 490 - 480 TCN [Pleistarchus](/w/index.php?title=Pleistarchus&action=edit&redlink=1), 480 - c.459 TCN [Pleistoanax](/w/index.php?title=Pleistoanax&action=edit&redlink=1), 459 - 409 TCN [Pausanias](/w/index.php?title=Pausanias&action=edit&redlink=1)409 - 395 TCN [Agesipolis](/w/index.php?title=Agesipolis&action=edit&redlink=1)I, 395 - 380 TCN [Cleombrotus I](/wiki/Cleombrotus_I),380 - 371 TCN [Agesipolis II](/w/index.php?title=Agesipolis_II&action=edit&redlink=1), 371 - 370 TCN [Cleomenes II](/w/index.php?title=Cleomenes_II&action=edit&redlink=1), 370 - 309 TCN [Areus I](/w/index.php?title=Areus_I&action=edit&redlink=1), 309 - 265 TCN [Acrotatus II](/wiki/Acrotatus_II), 265 - 262 TCN [Areus II](/w/index.php?title=Areus_II&action=edit&redlink=1), 262 - 254 TCN [Leonidas II](/w/index.php?title=Leonidas_II&action=edit&redlink=1), 254 - 242 TCN [Cleombrotus II](/w/index.php?title=Cleombrotus_II&action=edit&redlink=1), 242 - 241 TCN [Leonidas II](/w/index.php?title=Leonidas_II&action=edit&redlink=1), 241 - 235 TCN [Cleomenes III](/wiki/Cleomenes_III), 235 - 222 TCN
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Sparta&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Sparta&action=edit§ion=6)] **Manoj Sharma,** [^](#cite_ref-1) *History of World Civilization*, trang 189 **Manoj Sharma,** [^](#cite_ref-2) *History of World Civilization*, trang 190 [^](#cite_ref-3) [Tom Holland](/w/index.php?title=Tom_Holland&action=edit&redlink=1), *Persian Fire: The First World Empire and the Battle for the West*, trang XIV
- ^
**a** **ă** **â** [Tom Holland](/w/index.php?title=Tom_Holland&action=edit&redlink=1), *Persian Fire: The First World Empire and the Battle for the West*, trang XVI
- ^
**a** [Philip De Souza, Waldemar Heckel, Lloyd Llewellyn-Jones,](#cite_ref-WaldemarHeckel113_5-1) **ă** *The Greeks at war: from Athens to Alexander*, tran 113 **Herodotus, George Rawlinson,** [^](#cite_ref-6) *The Histories*, trang 22 **Herodotus, George Rawlinson,** [^](#cite_ref-7) *The Histories*, trang 28 **Herodotus, George Rawlinson,** [^](#cite_ref-8) *The Histories*, trang 27
- ^
**a** **ă** [Herodotus](/wiki/Herodotos), George Rawlinson, *Histories*, trang 46 **Herodotus, George Rawlinson,** [^](#cite_ref-10) *The Histories*, trang 314 **Herodotus, George Rawlinson,** [^](#cite_ref-11) *The Histories*, trang 315 **Herodotus, George Rawlinson,** [^](#cite_ref-12) *The Histories*, trang 318 **William Shepherd, Peter Dennis,** [^](#cite_ref-13) *Salamis 480 BC*, các trang 18-21. **Herodotus, George Rawlinson,** [^](#cite_ref-14) *The Histories*, trang 379 **Louise Park, Timothy Love,** [^](#cite_ref-15) *The Spartan Hoplites* **Mark Henderson Munn,** [^](#cite_ref-16) *The Mother of the Gods, Athens, and the tyranny of Asia: a study of sovereignty in ancient religion*, các trang 276-277. **Richard A. Gabriel, Donald W. Boose,** [^](#cite_ref-17) *The great battles of antiquity: a strategic and tactical guide to great battles that shaped the development of war*, trang 150 [^](#cite_ref-18) [Christopher Duffy](/wiki/Christopher_Duffy), *Frederick the Great: A Military Life*, trang 309 **Jay Luvaas,** [^](#cite_ref-19) *Frederick the Great on the Art of War*, trang 211 **Tom Holland,** [^](#cite_ref-20) *Persian Fire: The First World Empire and the Battle for the West*, trang 371 **James R. Ashley,** [^](#cite_ref-21) *The Macedonian Empire: The Era of Warfare Under Philip II and Alexander the Great, 359-323 B.C.*, trang 159 **Paul Cartledge, Antony Spawforth,** [^](#cite_ref-22) *Hellenistic and Roman Sparta: a tale of two cities*, các trang 17-18. **Waldemar Heckel,** [^](#cite_ref-23) *The Wars of Alexander the Great: 336-323 BC*, trang 48
- ^
**a** **ă** [Waldemar Heckel,](#cite_ref-Heckel14Wade_24-2) **â** *The Wars of Alexander the Great: 336-323 BC*, trang 14 [^](#cite_ref-25) [Giles MacDonogh](/w/index.php?title=Giles_MacDonogh&action=edit&redlink=1), *Frederick the Great: A Life in Deed and Letters*, trang 325 **Christopher Duffy,** [^](#cite_ref-26) *Red storm on the Reich: the Soviet march on Germany, 1945*, trang 60 **Tom Holland,** [^](#cite_ref-27) *Persian Fire: The First World Empire and the Battle for the West*, trang XVII [^](#cite_ref-28) [Xem "bom tấn đầu mùa hè Hollywood" - phim 300: Khúc tráng ca của lòng yêu nước](http://web.archive.org/web/20071011081017/http://www1.thanhnien.com.vn/Vanhoa/2007/4/4/187607.tno) [^](#cite_ref-29) [Sparta: Chiến trường cổ đại](http://gamethu.vnexpress.net/News/Sap-choi/2006/09/3B9AD683/)
## Tài liệu tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Sparta&veaction=edit&vesection=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Sparta&action=edit§ion=7)]
|
|![]()
[Sparta](//commons.wikimedia.org/wiki/Category:Sparta?uselang=vi) [Christopher Duffy](/wiki/Christopher_Duffy), [, Routledge, 1988.](http://books.google.com.vn/books?id=-PMNAAAAQAAJ&printsec=frontcover&dq=%22spartan#v=onepage&q=%22spartan&f=false) *Frederick the Great: A Military Life* [ISBN 0415002761](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0415002761).
- Jay Luvaas,
[, Da Capo Press, 1999.](http://books.google.com.vn/books?id=iS4vE33il3gC&pg=PA211&dq=spartans#v=onepage&q=spartans&f=false) *Frederick the Great on the Art of War* [ISBN 0306809087](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0306809087).
- Manoj Sharma,
[, Anmol Publications PVT. LTD., 2005.](http://books.google.com.vn/books?id=lyv5p0wp9BkC&pg=PA189&dq=%22sparta#v=onepage&q=%22sparta&f=false) *History of World Civilization* [ISBN 8126122404](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/8126122404). [Herodotus](/wiki/Herodotos), George Rawlinson, [, Digireads.com Publishing, 2009.](http://books.google.com.vn/books?id=YTCrx1KB3HQC&pg=PA46&dq=%22Spartans#v=onepage&q=%22Spartans&f=false) *The Histories* [ISBN 1420933051](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/1420933051).

X-Cache: cp1052 hit (1), cp1068 frontend miss (0)


markdown:
Trợ giúp
Thể loại:Nhà vật lý Ấn Độ
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới:
menu
,
tìm kiếm
Wikimedia Commons có thêm thể loại hình ảnh và phương tiện truyền tải về
Nhà vật lý Ấn Độ
Các trang trong thể loại “Nhà vật lý Ấn Độ”
4 trang sau nằm trong thể loại này, trên tổng số 4 trang.
B
Satyendra Nath Bose
C
Chandrasekhara Venkata Raman
J
Jagadish Chandra Bose
S
Subrahmanyan Chandrasekhar
Lấy từ “
https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Thể_loại:Nhà_vật_lý_Ấn_Độ&oldid=10705193
”
Thể loại
:
Nhà khoa học Ấn Độ
Nhà vật lý theo quốc gia
Trình đơn chuyển hướng
Công cụ cá nhân
Mở tài khoản
Đăng nhập
Không gian tên
Thể loại
Thảo luận
Biến thể
Các hiển thị
Đọc
Sửa đổi
Sửa mã nguồn
Xem lịch sử
Khác
Tìm kiếm
Xem nhanh
Trang Chính
Nội dung chọn lọc
Tin tức
Bài viết ngẫu nhiên
Thay đổi gần đây
Quyên góp
Tương tác
Hướng dẫn
Giới thiệu Wikipedia
Cộng đồng
Thảo luận chung
Giúp sử dụng
Công cụ
Các liên kết đến đây
Thay đổi liên quan
Các trang đặc biệt
Liên kết thường trực
Thông tin trang
Khoản mục Wikidata
In/xuất ra
Tạo một quyển sách
Tải về dưới dạng PDF
Bản để in ra
Ngôn ngữ khác
العربية
Беларуская
Brezhoneg
Български
Čeština
Ελληνικά
English
Español
Euskara
فارسی
Français
Galego
한국어
Italiano
עברית
Latina
Latviešu
Македонски
മലയാളം
मराठी
Nederlands
日本語
Norsk nynorsk
Polski
Português
Română
Русский
Slovenčina
Slovenščina
Српски / srpski
Suomi
Svenska
தமிழ்
Türkçe
Українська
中文
Sửa liên kết
Trang này được sửa đổi lần cuối lúc 15:45 ngày 13 tháng 3 năm 2013.
Văn bản được phát hành theo
Giấy phép Creative Commons Ghi công/Chia sẻ tương tự
; có thể áp dụng điều khoản bổ sung. Xem
Điều khoản Sử dụng
để biết thêm chi tiết.
Wikipedia® là thương hiệu đã đăng ký của
Wikimedia Foundation, Inc.
, một tổ chức phi lợi nhuận.
Quy định quyền riêng tư
Giới thiệu Wikipedia
Lời phủ nhận
Nhà phát triển
Phiên bản di động

X-Cache: cp1067 miss (0), cp1068 frontend miss (0)