text:
Ấy là do chỗ tôi giả định, khi viết Lũ, cũng như
trước đó viết Dòng đời, anh không coi việc trước tác nghệ
thuật như một mục đích tự thân mà chỉ là một phương
tiện minh hoạ một luận đề tư tưởng (...). Từ sự ghi nhận
đó, tôi thấy Lũ mới thật sự lôi cuốn và thật đáng quan
tâm vì nó khiến người đọc từ giả thế giới viễn mơ và
tưởng tượng trong văn nghệ để trở về chạm mặt không né
tránh với cái đời sống thực tế mà chúng ta đang buộc phải
sống – đó là cái chế độ chính trị do Đảng Cộng sản áp
đặt lên đất nước này từ bấy lâu nay...

Lữ Phương - Thư gửi Nguyễn Trung

Sài Gòn, ngày 27 tháng 12 năm 2012

Anh Nguyễn Trung thân mến,
Trong thời gian trị bệnh tôi đã đọc xong Lũ1 của anh, nay
cột sống đã bớt đau và tay không còn bị dính vào đường
truyền kháng sinh nữa, tôi rị mọ "gõ" những dòng sau đây
để đáp lại thịnh tình "mời đọc" của anh.
Và như lời anh dặn từ những dòng đầu, dĩ nhiên tôi đã
đọc tác phẩm đó như một sáng tác hư cấu. Không phải chỉ
chú ý về sự trùng tên nhân vật với những người ngoài
đời mà là toàn bộ diễn biến của câu chuyện. Nhưng phải
nói thật rằng, tuy có hấp dẫn vì một số tình tiết, tôi
thấy tính chất gọi là "giống thật" (mà những nhà phê
bình văn học hay đưa ra để đánh giá một tác phẩm theo
trường phái hiện thực) của cuốn tiểu thuyết này là không
cao lắm, vì hầu hết việc tạo ra tính cách và ngôn ngữ của
các nhân vật, dàn dựng tình huống để các nhân vật tiếp
xúc, cách thắt và mở nút cho câu chuyện phát triển… nhiều
chỗ đã bị các thủ pháp cường điệu làm cho thiếu tự
nhiên, nếu không nói là hơi giả tạo. Có thể phân tích nhiều
chi tiết để chứng minh, nhưng tôi nghĩ nếu đi sâu hơn thì
sẽ làm cho việc tìm hiểu trọng tâm vấn đề hiện thực do
tác phẩm đặt ra – và ở đây là cái thông điệp chính trị
cổ vũ cho cuộc chiến đấu thay đổi xã hội – không được
quan tâm đúng mức.
Ấy là do chỗ tôi giả định, khi viết Lũ, cũng như trước
đó viết Dòng đời, anh không coi việc trước tác nghệ thuật
như một mục đích tự thân mà chỉ là một phương tiện minh
hoạ một luận đề tư tưởng, nên nếu có nói gì thêm về
tính chất hư cấu đó của cuốn tiểu thuyết tôi chỉ muốn
ghi nhận những thuận lợi do hình thức thể hiện đó mang
đến: nó cho phép nhiều quan niệm khác nhau (thể hiện nơi các
nhân vật thuộc nhiều thế hệ, nhiều chỗ đứng xã hội và
nhiều màu cờ), cọ sát, bổ sung, phát triển, phản biện, (cả
đi sâu vào mặt nội tâm, tình cảm con người), nhờ đó luận
đề tư tưởng đó của anh được bộc lộ rõ ràng, nhiều
mặt, sắc bén, có phát triển và có chiều sâu hơn cả những
gì đã trình bày trong các bài chính luận.
Từ sự ghi nhận đó, tôi thấy Lũ mới thật sự lôi cuốn và
thật đáng quan tâm vì nó khiến người đọc từ giả thế
giới viễn mơ và tưởng tượng trong văn nghệ để trở về
chạm mặt không né tránh với cái đời sống thực tế mà
chúng ta đang buộc phải sống – đó là cái chế độ chính
trị do Đảng Cộng sản áp đặt lên đất nước này từ bấy
lâu nay, nếu chưng cất lại có thể quy về hai điểm mấu
chốt như sau:
• Từ ngày chiến thắng các thế lực xâm lược phương Tây,
đường lối xây dựng mà Đảng Cộng sản Việt Nam đem ra vận
dụng đã không dẫn đến đâu ngoài tình trạng đổ vỡ toàn
diện, không những bất lực, thối nát, phản dân chủ, phản
nhân dân, phản nhân quyền mà còn đẩy đất nước vào vòng
phụ thuộc chủ nghĩa bành trướng của Trung Quốc.
• Để thoát khỏi sự bế tắc nguy hiểm đó, Việt Nam cần
phải có một cuộc thay đổi triệt để, cụ thể là phải từ
bỏ mọi thứ ý thức hệ mang danh "chủ nghĩa xã hội" bất
lực, chuyên chế, coi sự chuyển hướng đó là điều kiện
tiên quyết để thực hiện cuộc hoà giải dân tộc, từ đó
hình thành đường lối phát triển dân chủ đa nguyên, hy vọng
đem lại được tự chủ và phú cường cho đất nước.
Đặt vào quá trình chuyển biến chính trị ở Việt Nam, những
khẳng định có tính chất khái quát và đương nhiên trên đây
đã mang ý nghĩa phủ định cao nhất đối với tính chính đáng
của chế độ đương quyền. Tuy vậy, khi theo dõi lịch sử
của vấn đề, tôi thấy đó không phải là một cái gì thật
mới lắm, vì đã có nhiều người phát biểu từ lâu, nên tôi
cho rằng những nhận định ấy không thật sự làm nên sự
riêng biệt về tư duy của anh. Tính chất riêng biệt đó theo
tôi đã biểu hiện qua thái độ trí thức của một người
hoạt động cách mạng lâu năm, đau đớn trước những sai lầm
trầm trọng do Đảng của mình gây ra, vẫn kêu gọi mọi
người "bám trụ", không phải để bảo vệ Đảng chống
lại các thế lực gọi là "thù địch" mà là tiến hành
một cuộc đấu tranh cải tổ Đảng để hiện thực hoá những
nhận định nói trên – cụ thể là từ trong nội bộ, chuyển
hoá một đảng cộng sản với tư cách là một "đảng ý
thức hệ" thành một "đảng dân tộc". Qua sự diễn giải
rải rác đây đó trong cuốn tiểu thuyết, tôi thấy có mấy lý
do đáng chú ý được nêu ra như sau:
• Từ nguồn gốc xuất hiện của mình, Đảng cộng sản Việt
Nam đã có một thời biết đặt quyền lợi của dân tộc lên
trên hết, nhờ đó Đảng đã huy động được sức mạnh của
dân tộc làm nên những chuyện thần kỳ là đánh đuổi được
hết đế quốc này đến đế quốc khác. Ngày nay sở dĩ hư
hỏng là do Đảng đã vì lợi ích riêng (quyền lực vật chất
lẫn độc quyền ý thức hệ) mà phản bội lại quá khứ,
phản bội lại lý tưởng trước đây của mình. "Tha hoá"
là khái niệm được nhắc lại khá nhiều lần để chỉ tình
trạng suy thoái về lý tưởng đó.
• Trước sự phức tạp và nguy hiểm của tình hình, kịch
bản chủ động tự cải tổ, "tự diễn biến hoà bình"
phải là một chọn lựa tất yếu để Đảng tự cứu và cứu
đất nước. Không can đảm và chủ động nhận ra thực chất
của vấn đề là như vậy, Đảng sẽ tự "quỵ sụm", từ
đó kéo sự đổ vỡ của dân tộc: xấu nhất là khả năng
dẫn tới một cuộc xung đột nội chiến không kiểm soát
được giữa nhiều thế lực tranh giành quyền lực với nhau,
tạo cơ hội cho các ngoại bang xen vào lợi dụng, đặc biệt
là chủ nghĩa Đại Hán bành trướng ở phương Bắc đang trên
đường trở thành đế quốc.
• Cuộc cải tổ của Đảng lần này như vậy không mang ý
nghĩa của hai chữ "đổi mới" mòn sáo, mà là một cuộc
phản tỉnh tập thể quyết liệt để từ sự chọn lựa có
nội dung "tự hoá thân" đó thực hiện một "cuộc cách
mạng từ bên trên" do một đảng cầm quyền chủ xướng và
lãnh đạo. Cuộc chuyển đổi có ý thức về quyền lực này
đã có tiền lệ trên thế giới, từng xảy ra đây đó (Myanmar
gần đây), riêng trong thế giới cộng sản thì chất lượng
lại khác hẳn với những gì đã diễn ra (thí dụ như ở Liên
Xô trước đây): không phải là cuộc vận động cho một
đường lối để có "chủ nghĩa xã hội nhiều hơn" mà là
để từ bỏ bản thân cái thứ "chủ nghĩa xã hội" bất
lực đó.
• Thực chất của cuộc vận động, tuy đề xuất cho Đảng
Cộng sản thực hiện bằng những phân tích thiệt hơn, nhưng
đó không phải là sự thỉnh cầu hoặc xin xỏ mà là một
cuộc đấu tranh không khoan nhượng về các nguyên tắc xây
dựng đất nước, bằng phương pháp bất bạo động với
nhiều hình thức gây áp lực từ thấp đến cao, âm thầm đến
quyết liệt, từ việc gieo ý thức tự cường cho người dân
vượt qua sợ hãi để đảm nhận trách nhiệm với cộng
đồng, đến cổ vũ những hoạt động độc lập trong xã hội
công dân về kinh tế, văn hoá trong đó có tính đến những
cuộc biểu tình chính trị quy mô của đông đảo quần chúng…
Đọc đi đọc lại nhiều chương trong Lũ, đặc biệt các
chương tranh luận về chính trị, hoặc qua bộc lộ tâm sự
của một số nhân vật, tôi thấy được rõ hơn cái hậu
trường tâm lý của những bài chính luận của anh – gần đây
nhất trong loạt bài "Viễn tưởng". Sự suy tưởng về vận
mệnh của đất nước không thuần là sự thao tác logic của lý
trí mà còn được thúc đẩy bằng một tình cảm tha thiết
với con người, không phải chỉ là sự giãi bày nỗi dằn vặt
của một chiến sĩ cách mạng thấy lý tưởng bị phản bội,
mà còn là mong ước của một trí thức hiện đại, không tìm
cách đổ lỗi cho người khác để có thể yên tâm hạ cánh an
toàn mà sẵn sàng thừa nhận trách nhiệm của mình trước cái
thực tại do mình góp phần tạo nên trong quá khứ, và hơn thế
nữa khi nhìn lại mọi trải nghiệm cay đắng đã qua vẫn hy
vọng sự tổng kết của mình có được khả năng tác động
vào đời sống thực tế, căn cứ vào đó mời gọi mọi
người quan tâm cùng nhau tìm ra các giải pháp hợp lý nhất,
tiết kiệm thời gian và xương máu nhất để thay đổi thực
tại và mở ra một thời kỳ mới cho đất nước.
Với sự thận trọng của một người biện luận chấp nhận
nhìn sự việc từ nhiều phía, nhất là trong những vấn đề
chính trị, tư tưởng phức tạp, anh không coi ý kiến của mình
là duy nhất đúng mà chỉ quan niệm như là những cái chưa thể
từ bỏ vì chưa tìm thấy cái khác thuyết phục hơn. Và đối
với những khác biệt với mình, kể cả những lý sự ngang
ngược của những kẻ nắm quyền bính trong tay, anh vẫn chủ
trương nhẫn nhịn đối thoại. Trong tình trạng bạo lực tràn
ngập khắp nơi, trong đời sống lẫn trong các lĩnh vực tinh
thần, tôi hiểu được nỗi ưu tư về cuộc "cách mạng từ
bên trên" mà anh đề xuất như giải pháp chủ động để
tránh diễn lại những đau thương đã chia cắt dân tộc. Cũng
như nhiều anh em khác đã đọc anh, tôi ngưỡng mộ thái độ
kiên trì của anh trong những đề xuất đầy tính chất lý
tưởng và nhân bản. Đặc biệt đối với những ý kiến về
hoà giải, tôi nghĩ phía bên này lẫn phía bên kia cần lắng
nghe anh. Nếu mọi người không chịu quên đi mọi hận thù, sai
trái trong quá khứ, nhận thức ra được những yếu kém của
cộng đồng và của bản thân để cùng hợp tác với nhau trong
việc chống lại lạc hậu nghèo nàn, độc tài thối nát, thì
không thể nào tạo ra được hợp lực dân tộc, ngăn cản
được nguy cơ xâm lược và thống trị cận kề của chủ
nghĩa thực dân Bắc Kinh.
Anh Nguyễn Trung thân mến,
Qua cách tiếp cận một số bài viết của anh, nếu những gì
tóm lược trên đây được xem là phù hợp với tính cách văn
hoá cùng với các luận đề mà anh đã trình bày thì, ngoài
việc chia sẻ tinh thần tranh nhiệm và thái độ trung thực của
anh, tôi cũng xin bày tỏ nhiều sự tán đồng xét theo cách
đặt vấn đề và nhận thức thực trạng mà anh nêu ra: không
nhìn được thực trạng từ gốc rễ mục ruỗng của nó (mà
bây giờ đã trở thành một sự thực đương nhiên không đòi
hỏi quá nhiều công sức để chứng minh) thì những giải pháp
đề xuất sẽ không tránh khỏi loay hoay chắp vá và bế tắc.
Nhưng xin được nói thêm rằng tôi chỉ bày tỏ sự tán đồng
ấy về việc thừa nhận tính chất trầm trọng của thực
trạng và sự cần thiết phải đi tìm một giải pháp triệt
để, còn trong sự phân tích cụ thể tìm nguyên nhân của thực
trạng đó, tôi có nhiều suy nghĩ riêng và căn cứ vào đó xin
đưa ra một số gợi ý để thảo luận.
Tôi nhận thấy các vấn đề anh đặt ra và đề xuất cho cuộc
canh tân chính trị đưa đất nước thoát khỏi cuộc khủng
hoảng hiện nay tuy hết sức phức tạp, nhiều mặt, nhưng tất
cả đều xoay quanh hiện tượng gọi là "tha hoá" của Đảng
Cộng sản như hai cánh của một bản lề: có một đảng cộng
sản trước đây tốt đẹp, lý tưởng, nhưng vì đảng cộng
sản ấy hiện nay đã hư hỏng, suy đồi nên mới gây ra nông
nỗi, và vì thế mới phải đặt vấn đề tự cải tổ, giả
định có thể kéo nó về những phẩm chất tốt đẹp ngày xưa
để thực hiện cải tổ. Trong "Viễn tưởng" khi nói về
hiện tượng suy đồi này anh có nêu ra hai lý do, chung quy đều
lấy môi trường hoạt động mới của Đảng để giải thích,
và môi trường đó là thời kỳ hậu chiến với đầy dẫy khó
khăn không vượt được, từ đó anh phân liệt Đảng thành hai
thực thể đối lập nhau: một đảng của hôm qua và một
đảng của hôm nay, và cái cần cải tổ là Đảng hôm nay, lấy
Đảng hôm qua làm chuẩn mực đạo đức.
Tôi thấy cách đặt vấn đề như vậy không khác bao nhiêu với
cách sinh hoạt truyền thống của Đảng: trước tình hình và
nhiệm vụ mới Đảng phải tự nâng mình lên mọi mặt để
đảm nhận sứ mạng lãnh đạo mà biện pháp chủ yếu là khai
thông nhận thức thông qua thảo luận, phê bình và tự phê
bình. Thực chất của vấn đề là như vậy và chúng ta đều
biết những cuộc vận động thay đổi về nhận thức của
Đảng đã mang đến kết quả như thế nào, cao nhất cũng chỉ
trong lĩnh vực kinh tế, còn trong chính trị thì vẫn giữ nguyên
sự chuyên chính như một nguyên lý bất dịch.
Trong khi đó, sự diễn giải của anh lại hoàn toàn ngược
lại: ngoài việc chấp nhận tác động bên ngoài vào Đảng như
một áp lực thay đổi, anh còn đẩy những ý tưởng về thay
đổi của mình đến chỗ phá nát hoàn toàn cái ý thức hệ
làm nên tính chính danh của Đảng cùng với cả một guồng máy
bạo lực để giữ cho được tính chính danh đó, dù nó đã
tả tơi từ lâu trước nhiều cơn gió: anh đưa vào Đảng một
điều tối kị là cái tinh thần làm nên một thể chế dân
chủ đa nguyên và khuyến cáo Đảng phải tự hoá thân thành
một đảng khác hẳn, với một sứ mạng cùng những phương
thức hành động thủ tiêu hoàn cái bí quyết để Đảng duy
trì lâu dài sự tồn tại của mình là tinh thần chống dân
chủ quyết liệt và cực đoan. Nhưng như chính anh đã tự mình
phân tích nhiều lần, với một đảng chính trị mà cương lĩnh
cách mạng chỉ còn là những lời lẽ đầu môi, và với tư
cách là một tổ chức mà giờ đây chỉ ràng buộc nhau trong
thực tế bằng quyền lợi của một thứ băng nhóm, nếu có
điều gì tốt đẹp còn lại thì chỉ tồn tại nơi những cá
nhân đơn lẻ, một đảng như vậy thì lấy phẩm chất ở đâu
để nhận lãnh sứ mạng làm một cuộc cách mạng mới cho
đất nước hôm nay, khó khăn hơn trước đây rất nhiều.
Tôi có cảm giác như anh biết rõ rằng cuộc cách mạng mà anh
đề xuất cho Đảng chắc chắn không có cơ sở thực tế để
thành công mà vẫn kiên trì (kể cả trong trường hợp bị xem
là phản động), cho rằng đó là giải pháp tốt nhất, hợp lý
nhất, và vì vậy mà cũng hiểu được tại sao sau đó anh không
ngớt đặt ra cho mình những câu hỏi không mấy tự tin lắm
như mình có là "ảo tưởng" không, có là "hoang tưởng"
không, lặp đi lặp lại nhiều lần khiến cho người đọc anh
cảm thấy trong anh đang có một sự giằng xé giữa lý tưởng
và thực tế và sự giằng xé ấy ít có triển vọng dung hợp
được với nhau. Theo tôi thì nếu có điều đó thì cũng dễ
hiểu: tuy đối lập về quan điểm canh tân nhưng anh chưa thoát
ra khỏi cái đất đứng truyền thống của Đảng, truyền
thống ấy cho rằng, không bằng cách này thì bằng cách khác,
chỉ có từ bên trên nhìn xuồng, Đảng mới cứu được thế
gian.
Có lần tôi cũng từng nghĩ ngợi lao lung về chuyện biến chất
của Đảng theo quan điểm truyền thống đó và đã nương theo
một ông kịch tác gia cộng sản người Đức tên là B. Bretch
phát biểu một cách rất âu yếm và nhẹ nhàng (không ác liệt
như anh hiện nay đâu), rằng "xin Đảng đừng bỏ chúng tôi
để đi theo con đường đúng nhất của mình vì nếu không có
chúng tôi thì đó là con đường xấu nhất", vậy mà đã bị
Đảng đánh cho một trận ngóc đầu lên không nổi, nên kinh
nghiệm đã cho tôi thấy không thể đứng từ tư thế của
Đảng để đặt vấn đề cứu vớt thế gian được nữa. Tôi
cho rằng nếu có làm được một chút gì tích cực để thực
hiện được điều đó thì Đảng đã làm rồi, rõ rệt nhất
là trong thời kỳ đấu tranh cho độc lập dân tộc, còn khi
bước vào thời xây dựng thì như người ta nói, mọi sự đều
quá tồi tệ, tồi tệ đến không thể nào tưởng tượng
được. Như bây giờ làm sao tưởng tượng được một đảng
ra đời vì mục đích giải phóng dân tộc và coi việc chọn
lựa một ý thức hệ nào đó như cái "cần thiết" để
chống xâm lược mà lại viện đến sự chọn lựa ý thức hệ
ấy để thoả hiệp với bọn xâm lược! Làm sao có thể nói
khác điều mà một nhân vật trong Lũ của anh đã nói, rằng
với sự sa đoạ tệ hại đến như vậy thì cái đảng một
thời yêu nước, nay dù "ý thức hay vô ý thức" cũng đã
nghiễm nhiên trở thành cái đảng đang bị lãnh đạo bởi
những kẻ bị con vi khuẩn Lê Chiêu Thống tấn công vào nội
tạng rồi!
Ngay cái chuyện về ý thức hệ cứu đời mà Đảng chọn lựa
và cho là bách chiến bách thắng trong sứ mệnh đi giải phóng
thế gian khỏi mọi lầm than áp bức cũng vậy: cái lý tưởng
gọi là "xã hội chủ nghĩa" quyết khước từ mọi xấu xa
của bọn tư bản chỉ biết thờ phụng đồng tiền ô trọc,
mà những nhà lý luận của Đảng luôn cho rằng phải kiên trì
tìm đường "tiến lên", trong thực tế, như nhiều nhà
nghiên cứu đã nhận xét, với cái cách tiến lên như vậy
Đảng sẽ dẫn dắt nhân dân đi về đâu ngoài cái mà chính
người khai sinh ra học thuyết cộng sản đã chống lại: một
thứ chủ nghĩa tư bản thời sơ kỳ bị xem là cực kỳ dã man,
tàn ác? Và làm sao với một đảng vẫn không ngớt thề thốt
là quyết trung thành với sứ mạng xả thân vì người khác, vì
nhân dân, tổ quốc, nhưng trong hành động thì lại mặc nhiên
đi theo một thứ chủ nghĩa cơ hội thấp kém, lấy quyền lợi
và quyền lực của bè phái làm lý do sinh tồn, một đảng như
vậy thì làm sao còn đủ tư cách chính trị để được khuyến
cáo thực hiện một cuộc cách mạng chống lại bản thân nó?
Anh Nguyễn Trung thân mến,
Vấn đề biến chất (mà một nhân vật trong Lũ cho là "phản
bội") của Đảng Cộng sản theo tôi cần được nhìn qua một
lăng kính khách quan hơn khái niệm tha hoá mang tính đạo đức:
đó là sự chuyển động của bản thân tổ chức chính trị
này trong quá trình trượt dài xuống cái dốc suy đồi không
thể cưỡng lại mà lịch sử đã dành cho nó. Nếu nhận xét
này là phù hợp thực tế thì điều cần xét lại trước tiên
phải chính là cái học thuyết mà Đảng theo đuổi chứ không
phải là cái gì khác. Do có quan tâm tìm hiểu chút ít vấn đề
này, tôi có đầy đủ lí lẽ để khẳng định rằng học
thuyết ấy không phải là một cái gì tuyệt hảo như những
nhà lý luận của Đảng đã thuyết giáo mà chỉ là một thứ
lý luận triết học-chính trị bất toàn và không tưởng ngay
từ những nguyên lý. Nó ra đời trong một hoàn cảnh nhất
định trong lịch sử phát triển của xã hội hiện đại và
chỉ có ý nghĩa chống lại những sự tàn khốc của chủ nghĩa
tư bản thời nguyên sơ chứ không phải là quy luật có tính
khoa học về sự sinh thành tất yếu của tương lai. Chính vì
vậy mà khi đem ra áp dụng để xây dựng tương lai, bằng bạo
lực và chuyên chính, nó đã tạo điều kiện làm phát sinh
những mô hình dị dạng ngày càng quái đản mà không nhà
nghiên cứu nào về chủ nghĩa cộng sản không biết: từ chủ
nghĩa Marx tư biện biến thành chủ nghĩa "Mác-Lênin" thực
tế, rồi sau đó là chủ nghĩa Stalin, cuối cùng ở châu Á là
chủ nghĩa Mao... càng về sau càng hoang đường, hung bạo.
Ở Việt Nam, điều này là quá rõ ràng: cái mà những nhà lý
luận của Đảng gọi là "xã hội chủ nghĩa ", sang tận
phương Tây để tiếp nhận, sau khi đi lòng vòng rồi biểu
hiện ra dưới hình thái cuối cùng của nó để quy định toàn
bộ đường lối của Đảng Cộng sản của Việt Nam bấy lâu
nay khi đã cướp được chính quyền, thực chất chỉ là thứ
chủ nghĩa Mao sản xuất từ Trung Quốc, chứ không phải là cái
gì khác; sản phẩm này đã được du nhập vào Việt Nam trong
một giai đoạn rất cụ thể mà nhiều đảng viên thuộc thế
hệ cũ đã biết và ngày nay những ai đi tìm hiểu lịch sử
một cách khách quan cũng đã biết: đó là vào đầu những năm
50 của thế kỷ trước, khi cuộc chiến đấu chống thực dân
Pháp của Việt Nam đang đi vào giai đoạn quyết định thì đã
được Đảng cộng sản Trung Quốc của Mao Trạch Đông giúp
đỡ và giành được thắng lợi. Tất cả tai hoạ của Việt
Nam đã bắt đầu từ đây nhưng do nhu cầu bức thiết của
cuộc tranh đấu giành độc lập vào lúc này nên Việt Nam
đương nhiên coi sự giúp đỡ đó là tốt đẹp, có thể vận
dụng vào việc xây dựng đất nước trong hoà bình. Không nên
hiểu rằng hoàn toàn nhờ vào Trung Quốc chúng ta mới giành
được độc lập từ tay thực dân, nhưng nếu không chú ý
đến (hoặc cố ý bỏ qua) cái mốc thời gian quan trọng đó
để nhận ra tác động to lớn của mô hình cộng sản mao-ít
đối với Việt Nam, chúng ta sẽ không thể nào giải thích
được sự suy đồi, mang đặc trưng Trung Quốc, diễn ra rất
sớm ngay từ những năm Đảng Cộng sản Việt Nam mới vừa lên
cầm quyền ở miền Bắc sau 1954 và cứ thế mà lặp đi lặp
lại đến cả hơn nửa thế kỷ về sau khi đất nước đã
thống nhất.
Cái cơ chế nội tại của sự suy đồi của Đảng Cộng sản
như vậy càng ngày càng rõ. Với những người cộng sản yêu
nước còn mơ màng đến cái lý tưởng ban đầu thì sự
"phản bội" đó của Đảng có thể là một bi kịch, nhưng
với đa số quần chúng là nạn nhân của nó thì đó là một
thể nghiệm sai lầm không có tiền đồ. Cái chế độ độc
tài mang màu sắc Stalin-Mao về xây dựng đã tỏ ra hoàn toàn
bất lực trong phát triển, bị nhân dân phản ứng vì vậy cũng
đã bị chính những người cộng sản có tinh thần thực tế
làm áp lực loại bỏ từng phần để dần dà thay thế bằng
một mô hình khác. Và thật oái oăm, cái phải thay thế ấy
lại được chính Đảng Cộng sản nuôi dưỡng để hình thành
ngay trong lòng chế độ thù địch với nó, và đó là chủ
nghĩa tư bản – dù trong thực tế có rừng rú, dã man, chưa
được cải cách, bị một nhà nước chuyên chế, thối nát
thừa nhận có lợi cho mình, thì đó vẫn là chủ nghĩa tư bản
với những biện pháp cứu chữa có hiệu lực cho một phương
thức quản lý quan liêu, áp đặt từ trên xuống. Đây cũng là
phương thức giải quyết những khó khăn mà nhiều nước cộng
sản đã buộc phải thực hiện. Cứ thử nhìn từ Lenin cho
đến Gorbachev, từ Mao Trạch Đông đến Đặng Tiểu Bình, từ
Lê Duẩn cho đến Nguyễn Văn Linh (Nguyễn Văn Linh 1986, không
phải 1990), chúng ta sẽ thấy rõ sự việc đã diễn ra như thế
nào. Những nhà lý luận của Đảng gọi những chính sách đó
là mượn đường tạo cơ sở vật chất để "tiến lên",
nhưng rõ ràng ngoài ý thức của mình, cái cách "tiến lên"
như vậy lại chính là cái cách tự "đổi màu" một cách
quái dị nhất. Trước những xoay sở để tự cứu đó, dù
muốn hay không, Đảng Cộng sản sẽ tiếp tục lún sâu vào quá
trình biến chất ngày càng trầm trọng hơn. Cái vốn "yêu
nước" có được trong thời chống thực dân nay cũng đang đi
đến hồi cạn kiệt, không giúp đỡ được Đảng bao nhiêu
trong việc duy trì tính chính danh ý thức hệ của mình. Khẩu
hiệu "yêu nước là yêu chủ nghĩa xã hội", bảo bối một
thời của những nhà lý luận chính thống, nay bị xem là ngôn
ngữ của một vở hài kịch vô duyên và trơ trẽn: không có
chủ nghĩa xã hội mà cũng chẳng còn yêu nước nữa. Tất cả
đã ung thối hết rồi!
Nhưng vấn đề đặt ra là chừng nào những chuyển động từng
phần tích tụ trong quá khứ có thể tạo ra chất lượng đủ
để chuyển sang một hình thái xã hội mới, thì chúng ta chưa
biết được. Diễn biến hoà bình theo kiểu "nòng nọc đứt
đuôi", "đảo chánh cung đình" hay những cuộc bạo loạn
mang tên một loài hoa nào đó? Đã có nhiều tiên đoán và đề
xuất, nhưng do hàng loạt những yếu tố chưa thể lường
trước về nhiều mặt (về lực lượng, đường lối, giai
tầng lãnh đạo, sự can thiệp của nước ngoài …) một kịch
bản tốt nhất nhưng có đầy đủ tính hiện thực để khả
thi vẫn chưa được hình dung thật rõ ràng.
Tình hình có vẻ như ngày càng phức tạp và khó lường. Với
một quá khứ máu lửa bao trùm lên cả một thế kỷ đã qua,
nhất là giữa những người Việt Nam với nhau, thì trả thù,
chia rẽ, hỗn loạn, độc tài, thối nát ... tất cả đều có
thể diễn lại như một cái vòng oan nghiệt: bất cứ giải
pháp đề xuất nào mà không quan tâm đầy đủ cái di sản
nặng nề ấy sẽ không tránh khỏi rơi vào những tính toán
đơn giản và mộng tưởng. Mọi việc lại càng trở nên trầm
trọng hơn do những ứng xử dường như mất hết lý trí của
một thể chế chỉ biết dựa vào vào súng đạn và còng số 8
để nắm chặt quyền lực. Ngoài những chính sách tuỳ tiện,
ban hành chỉ để cướp đoạt của cải cho các nhóm bè cánh,
cộng với những thủ đoạn trấn áp tràn lan bất chấp pháp
luật và lẽ phải thông thường, tác dụng chỉ gây thêm oán
ghét, tức giận đưa đến những chống đối manh động, những
người lãnh đạo Đảng, để bảo vệ vị thế cô lập trong
bất lực và thối nát của hệ thống, còn ngang nhiên chà đạp
lên quyền lợi thiêng liêng của tổ quốc, thách thức lòng yêu
nước của nhân dân bằng những thoả hiệp quỵ luỵ vô cùng
nhục nhã trước cuộc xâm lấn ngày càng hung hãn của chủ
nghĩa Đại Hán Trung Quốc đang chuyển hoá thành chủ nghĩa đế
quốc.
Trước thực tế ấy, đọc những nhận định của anh về
cuộc khủng hoảng hiện nay, tôi không thể không liên tưởng
đến tình hình những năm cuối thế kỷ 19 và đầu thể kỷ
20: nhà nước của dân tộc bị biến thành tôi tớ của bọn
xâm lược, nhân dân sống dưới sự kìm kẹp của chủ nghĩa
ngu dân, các cuộc đối kháng được nhen nhúm lên nhưng vẫn
chưa vượt khỏi những phản ứng cục bộ để hình thành một
đại chiến lược tổng thể. Hoàn cảnh ngày nay tuy có khác
nhưng thực tế rất u ám về mọi mặt. Nguy cơ mất nước đã
cận kề.
Anh Nguyễn Trung thân mến,
Cũng như anh tôi không bi quan.
Ý chí thiết tha muốn thay đổi thực trạng từ nền tảng là
điều tôi hoàn toàn chia sẻ với anh. Vấn đề quan trọng nhất
là tạo ra nội lực cho Việt Nam trong phát triển, hội nhập
thế giới văn minh và ngăn chặn được mưu toan bành trướng
của chủ nghĩa thực dân Trung Quốc, tổng kết đó được mọi
người đồng thuận và cũng đã được nhấn mạnh một cách
đặc biệt trong các bài viết của anh. Các mục tiêu cần đạt
được để hình thành một thể chế dân chủ cho tương lai –
nhà nước pháp quyền, kinh tế thị trường, xã hội công dân
– mà anh và nhiều bạn bè hay nói tới là những điều kiện
thiết yếu. Sự chuyển động tích cực của những đảng viên
cộng sản trong cuộc đấu tranh dân chủ hoá đất nước, nếu
đưa đến một cuộc cải tổ kiểu Gorbachev là điều đáng mong
ước trên con đường đi tới các mục tiêu chung cuộc. Vấn
đề đặt ra để thảo luận ở đây chỉ là vấn đề tìm
đường và những gì tôi góp ý với anh cũng chỉ đặt ra trong
giới hạn đó: xoay vấn đề "tha hoá" của Đảng Cộng
sản, từ khẳng định về sự suy thoái phẩm chất có tính
chất nội tại và chủ quan sang phương diện lý luận và lịch
sử của hiện tượng, mục đích là để rọi sáng thêm thực
trạng cùng với những đề xuất chấn chỉnh đi kèm theo đó,
một cách khách quan và thực tế hơn.
Trong viễn cảnh đã xác định, tôi muốn tạm gác lại những
giải pháp ở hai cực đối lập nhau mà theo tôi hiện nay chưa
chứng tỏ được triển vọng: một là kêu gọi "giải thể"
chế độ cộng sản bằng bạo lực (vũ trang hoặc chính trị)
và hai là vận động cho một giải pháp "diễn biến hoà
bình" theo kịch bản tự hoá thân do chính Đảng Cộng sản
thực hiện. Xét trong tình thế hiện tại tôi muốn nghiêng
nhiều hơn về phương hướng dựa vào những gì đã tồn tại
trong thực tế để giải quyết vấn đề một cách thích hợp,
theo đó có thể vận dụng lại phương châm "từng bước"
và "từng phần" mà ông Lê Duẩn đã đề ra qua kinh nghiệm
thời chống Mỹ, vì tôi thấy thực tế cho phép thực hiện
phương châm ấy như một khả năng hiện thực. Khả năng này
đã bộc lộ ngay trong quá trình "tha hoá" của Đảng Cộng
sản mà theo tôi nên coi đó như một sự suy đồi khách quan và
tất yếu.
Theo cách lý giải này tôi nghĩ chúng ta không nên chỉ tập trung
chú ý đến mặt tiêu cực, đáng trách, đáng tiếc của sự
"phản bội" của Đảng vì nếu phân tích đến cùng thì
thấy chính trong quá trình suy đồi đó, Đảng đã buộc phải
từ bỏ dần dần cương lĩnh nguyên thuỷ của mình bằng cách
sử dụng những biện pháp của chủ nghĩa tư bản để bổ sung
những kế hoạch đã bị thực tế chống trả do được thiết
kế theo lý luận về "chủ nghĩa xã hội" giáo điều, không
tưởng. Phương thức mệnh danh "lùi bước" này xuất hiện
ở Liên Xô với Chính sách kinh tế mới (NEP) của Lenin, về sau
trở thành truyền thống để các đảng cộng sản cầm quyền
noi theo và đem ra áp dụng trong những trường hợp gặp khủng
hoảng về phát triển. Sau khi hệ thống xã hội chủ nghĩa sụp
đổ, kinh nghiệm ấy đã được hai nước cùng "phe" còn
lại, là Việt Nam và Trung Quốc, vận dụng mạnh bạo hơn: trong
khi vẫn cương quyết theo Lenin duy trì nền chuyên chính của
Đảng trong lĩnh vực chính trị thì về mặt kinh tế đã tiến
tới bỏ dần phương thức kế hoạch hoá, cuối cùng chuyển
hẳn sang cơ chế thị trường để hội nhập thế giới tư
bản toàn cầu. Tuy vẫn nắm giữ một số cơ sở kinh tế nhà
nước coi như là chủ bài để có thể chủ động trong điều
tiết vĩ mô, đồng thời dựa vào những biện pháp độc tôn
về ý thức hệ và chính trị để "định hướng" cho mọi
hoạt động, nhưng trong thực tế, một số nhân tố tự do mang
tính chất tư bản chủ nghĩa cũng đã phát triển, ngoài dự
tính của Đảng, và dần dà trở thành phổ biến, làm đảo
lộn cái trật tự xã hội đã được an bài về cấu trúc lẫn
ý thức.
Tôi cho rằng cái mà chúng ta thường gọi là chế độ "toàn
trị" (totalitarianism) ngày nay đã đi đến chỗ biến dạng khá
nhiều đến nỗi nhiều nhà quan sát đã đặt cho hình thái mới
này những tên gọi như "hậu toàn trị" (post-totalitarianism)
hoặc "chuyên chế" (authorianism) hàm ý cho rằng khái niệm
"toàn trị cộng sản" chỉ tồn tại một cách đúng nghĩa
dưới thời Stalin ở Liên Xô, còn những hình thái sau đó chỉ
là những biến thái bị pha loãng. Điều này rất dễ thấy ở
Việt Nam và Trung Quốc. Cả hai đều mệnh danh "xã hội chủ
nghĩa" nhưng nội dung của mấy chữ này chỉ áp dụng vào
việc biện minh cho quyền lãnh đạo độc tôn của Đảng và
những cuộc trấn áp các xu hướng bị gọi một cách hồ đồ
là "các thế lực thù địch", còn trong thực tế, nhất là
trong hoạt động kinh tế, có nhiều chuyện chẳng còn chút nội
dung nào gọi là "xã hội chủ nghĩa" nữa, dù đó chỉ là
thứ xã hội chủ nghĩa giả mạo kiểu Stalin và Mao. Nhiều lĩnh
vực khác cũng được nới lỏng, trong nhiều trường hợp đi
đến chỗ vô chính phủ, hỗn loạn. Từ trạng thái mới phát
sinh này, một cái tên mới cũng đã xuất hiện, gọi đó là
một thứ "chủ nghĩa tư bản phi tự do" (illiberal capitalism).
Nhưng dĩ nhiên những cái gọi là "phi tự do" ở đây cũng
chỉ giới hạn trong các quy định liên hệ đến những hoạt
động chính trị trực tiếp (như lập tổ chức đối lập,
biểu tình chống xâm lược Trung Quốc…) chứ không gộp vào
đó những chuyện đi lại, làm ăn, học hành… của dân chúng.
Xét trên tổng thể thì vẫn có thể gọi đó là một chế độ
độc tài dưới quyền thống trị của một đảng thiểu số
tập hợp nhau dưới một hình thức tổ chức khép kín với
nhân dân và được một vị cộng sản về hưu gọi đó là
một thứ "vua tập thể" kiểu phong kiến, kỳ quái và lạc
hậu. Nhưng dù vậy cũng cần phải ghi nhận rằng sự độc tài
ấy đã mất dần tính chất gọi là "toàn diện và tuyệt
đối": việc quản lý xã hội không còn bị đồng hoá với
việc kiểm soát đời sống của từng cá nhân, từ đầu cho
đến chân như trước đây. Kết quả của phương thức thống
trị đó đã mở ra cho người dân chút ít không khí để thở
cho nên họ cũng đã tìm cách thoát ra khỏi sự "lãnh đạo
của Đảng" để tạo cho mình một cuộc đời độc lập, tự
chủ. Và đó chính là cơ sở để cho cái thực thể mà những
nhà lý luận chính trị gọi là "xã hội công dân", trước
đây bị triệt tiêu nay đã có điều kiện để phục hồi,
một trong các yếu tố nền tảng để hình thành thể chế dân
chủ tương lai. Ở Việt Nam, thực thể xã hội này chưa phát
triển đầy đủ nên chưa đủ sức tác động trực tiếp đến
những vấn đề lớn về đường lối, nhưng dù vậy chính ở
trong môi trường này, những hạt giống dân quyền và tự do
đã có cơ hội nẩy mầm, trong kinh tế, văn hoá rồi dần dà
lan sang chính trị, rất khó đè nén như trước đây.
Rõ ràng là nếu loại trừ phương pháp lật đổ bằng bạo
lực, tất cả những ai muốn chuyển đổi chế độ bằng con
đường hoà bình, không đổ máu đều buộc phải dựa vào
những nhân tố thuận lợi đã có sẵn từ hiện trạng để
định ra những dự án tranh đấu. Không có thẩm quyền và khả
năng để bàn về những dự án này, chỉ xét về mặt lý
thuyết, tôi cho rằng tất cả đều phải dựa vào những điều
kiện nội tại nói trên để tìm ra những phương thức hoạt
động thích hợp, và phương thức đó không có gì khác hơn là
giành lấy dân chủ bằng cách từng bước đẩy lùi những mặt
tiêu cực của cái mô hình cộng sản đã biến thể này. Mục
tiêu được đặt ra, theo tôi, sẽ không phải là chống bất
cứ thứ "chủ nghĩa xã hội" nào nữa mà là những chính
sách độc tài nhân danh những chiêu bài "chủ nghĩa xã hội"
để lừa dối đảng viên, lừa dối nhân dân, nhất là dựa
vào sự "tương đồng ý thức hệ" để thoả hiệp với
chủ nghĩa bành trướng Đại Hán. Việc phê phán sự "tha
hoá" cũng không phải là đả kích việc Đảng chấp nhận
những phương pháp tư bản chủ nghĩa để phát triển kinh tế
mà là tìm cách đẩy lùi những mặt tiêu cực trong cạnh tranh
và bóc lột của thứ chủ nghĩa tư bản được gọi là rừng
rú và dã man này.
Tính chất đa nguyên trong tư tưởng biểu hiện thành một thể
chế đa đảng dựa trên pháp luật cũng là tất yếu. Theo tinh
thần cải cách đó thì một đảng cộng sản theo chủ nghĩa
"Mác-Lênin" phải được thừa nhận ngang hàng với một
đảng mácxít theo xu hướng canh tân hoặc một đảng cộng sản
đã hoá thân như anh hình dung… miễn là tất cả phải từ bỏ
sự độc tôn quyền lực để chấp nhận thử thách trong các
cuộc tuyển chọn của nhân dân: những sai lầm mà Đảng Cộng
sản đã đem đến cho đất nước không phải là lý thuyết
hoặc cương lĩnh "tiến lên" này nọ mà là cái niềm tin
thực hiện lý thuyết và cương lĩnh ấy bằng sự chuyên chế
của một đảng duy nhất. Điều này cũng giải thích tại sao
Việt Nam từ lâu đã nói tới chuyện "nhà nước pháp
quyền", nhưng lạm quyền và lộng quyền vẫn tiếp tục hoành
hành chỉ vì cái đuôi độc tài mạo danh "xã hội chủ
nghĩa" đi kèm theo vẫn chưa được chặt đi. Hội nhập vào
cuộc vận hành của thế giới, Đảng Cộng sản buộc phải
chấp nhận nguyên lý pháp quyền phổ biến, nhưng vẫn dùng
những thủ đoạn tầm thường về những "quy định" dưới
luật đặt ra để từ khước thực hiện, vì thế cuộc đấu
tranh kiểm soát quyền lực bằng luật pháp phải được phát
khởi quyết liệt để chống lại.
Kinh nghiệm cho biết Đảng Cộng sản do mù quáng ngạo mạn tự
cho mình là người duy nhất nắm chắc chân lý nên rất giáo
điều và bảo thủ, tuy vậy trong những trường hợp thất bại
hiển nhiên, Đảng cũng chấp nhận những thay đổi quan trọng,
nhất là do những phản ứng quyết liệt từ dưới lên trên,
như lịch sử Đảng đã từng ghi nhận. Hiện nay hiện tượng
đó cũng đang diễn lại: những cuộc đấu tranh của các tầng
lớp xã hội dưới rất nhiều hình thức khác nhau, liên tục
nổ ra, đã tạo nên những áp lực làm phá sản khá nhiều
chính sách làm mất lòng dân do guồng máy quan liêu từ trên áp
xuống. Xã hội công dân rõ ràng là đang trỗi dậy trở lại
và sẽ giữ vai trò quyết định trong những biến động xã
hội trong tương lai. Những người cộng sản đương quyền
không thể thờ ơ trước những phản ứng đó của dư luận,
của lòng người, và chắc chắn sẽ buộc những người lãnh
đạo Đảng phải chấp nhận thay đổi nhiều hơn. Trong những
tác động quan trọng để làm chuyển biến tình hình là những
tiếng nói quyết liệt, kiên trì, không thể dập tắt của trí
thức và truyền thông, những tiếng nói đó đang trở thành
chủ đạo, trùm lấp, tác động vào nội bộ Đảng rất mạnh
và cũng đang là phương tiện huy động sức mạnh của quần
chúng vào những cuộc vận động bền bỉ cho sự nghiệp dân
chủ hoá đất nước.
Anh Nguyễn Trung thân mến,
Đã đến lúc tôi phải chấm dứt và xin thú thật với anh tôi
đã rất chật vật để viết những dòng phúc đáp này gửi
anh, phần vì sức khoẻ chưa khá lắm, phần vì cái luận đề
hóc búa do những bài viết của anh gợi ra – từ tinh thần hư
cấu của một cuốn tiểu thuyết không ngờ lại dẫn chúng ta
đến một cuộc bàn luận về chính trị quá gay go và phức
tạp đến như vậy. Tôi không biết anh sẽ tiếp nhận như thế
nào về nội dung của những điều tôi đã trình bày, nhưng
cũng giống như anh, tôi chỉ biết nói rằng tôi đã nghĩ như
vậy vì tôi chưa tìm thấy một cách nghĩ nào khác. Thẳng thắn
đem ra trao đổi, nếu có gì tương hợp thì thật hân hạnh còn
nếu có khiếm khuyết thì mong được anh thông cảm và tha lỗi!
Nhân một mùa Tết lại sắp trở về trên quê hương, xin chân
thành gửi đến anh và gia quyến những lời chúc tốt đẹp
nhất.
Thân mến
LP
[1] Xem Nguyễn Trung, Lũ:
Tập I: http://www.viet-studies.info/NguyenTrung/Lu_T1_Final.pdf
TậP II: http://www.viet-studies.info/NguyenTrung/Lu_T2_Final.pdf
Nguồn: Bài đã đăng trên Thời
Đại Mới số 26 và Viet-Studies 9.1.2013, tác giả gửi cho
Diễn Đàn
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(https://danluan.org/tin-tuc/20130111/lu-phuong-thu-gui-nguyen-trung), một
số đường liên kết và hình ảnh có thể sai lệch. Mời độc
giả ghé thăm Dân Luận để xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận
có thể bị chặn tường lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng
dẫn cách vượt tường lửa tại đây
(http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét

markdown:
trước đó viết Dòng đời, anh không coi việc trước tác nghệ
thuật như một mục đích tự thân mà chỉ là một phương
tiện minh hoạ một luận đề tư tưởng (...). Từ sự ghi nhận
đó, tôi thấy Lũ mới thật sự lôi cuốn và thật đáng quan
tâm vì nó khiến người đọc từ giả thế giới viễn mơ và
tưởng tượng trong văn nghệ để trở về chạm mặt không né
tránh với cái đời sống thực tế mà chúng ta đang buộc phải
sống – đó là cái chế độ chính trị do Đảng Cộng sản áp
đặt lên đất nước này từ bấy lâu nay...

Lữ Phương - Thư gửi Nguyễn Trung

Sài Gòn, ngày 27 tháng 12 năm 2012

Anh Nguyễn Trung thân mến,
Trong thời gian trị bệnh tôi đã đọc xong Lũ1 của anh, nay
cột sống đã bớt đau và tay không còn bị dính vào đường
truyền kháng sinh nữa, tôi rị mọ "gõ" những dòng sau đây
để đáp lại thịnh tình "mời đọc" của anh.
Và như lời anh dặn từ những dòng đầu, dĩ nhiên tôi đã
đọc tác phẩm đó như một sáng tác hư cấu. Không phải chỉ
chú ý về sự trùng tên nhân vật với những người ngoài
đời mà là toàn bộ diễn biến của câu chuyện. Nhưng phải
nói thật rằng, tuy có hấp dẫn vì một số tình tiết, tôi
thấy tính chất gọi là "giống thật" (mà những nhà phê
bình văn học hay đưa ra để đánh giá một tác phẩm theo
trường phái hiện thực) của cuốn tiểu thuyết này là không
cao lắm, vì hầu hết việc tạo ra tính cách và ngôn ngữ của
các nhân vật, dàn dựng tình huống để các nhân vật tiếp
xúc, cách thắt và mở nút cho câu chuyện phát triển… nhiều
chỗ đã bị các thủ pháp cường điệu làm cho thiếu tự
nhiên, nếu không nói là hơi giả tạo. Có thể phân tích nhiều
chi tiết để chứng minh, nhưng tôi nghĩ nếu đi sâu hơn thì
sẽ làm cho việc tìm hiểu trọng tâm vấn đề hiện thực do
tác phẩm đặt ra – và ở đây là cái thông điệp chính trị
cổ vũ cho cuộc chiến đấu thay đổi xã hội – không được
quan tâm đúng mức.
Ấy là do chỗ tôi giả định, khi viết Lũ, cũng như trước
đó viết Dòng đời, anh không coi việc trước tác nghệ thuật
như một mục đích tự thân mà chỉ là một phương tiện minh
hoạ một luận đề tư tưởng, nên nếu có nói gì thêm về
tính chất hư cấu đó của cuốn tiểu thuyết tôi chỉ muốn
ghi nhận những thuận lợi do hình thức thể hiện đó mang
đến: nó cho phép nhiều quan niệm khác nhau (thể hiện nơi các
nhân vật thuộc nhiều thế hệ, nhiều chỗ đứng xã hội và
nhiều màu cờ), cọ sát, bổ sung, phát triển, phản biện, (cả
đi sâu vào mặt nội tâm, tình cảm con người), nhờ đó luận
đề tư tưởng đó của anh được bộc lộ rõ ràng, nhiều
mặt, sắc bén, có phát triển và có chiều sâu hơn cả những
gì đã trình bày trong các bài chính luận.
Từ sự ghi nhận đó, tôi thấy Lũ mới thật sự lôi cuốn và
thật đáng quan tâm vì nó khiến người đọc từ giả thế
giới viễn mơ và tưởng tượng trong văn nghệ để trở về
chạm mặt không né tránh với cái đời sống thực tế mà
chúng ta đang buộc phải sống – đó là cái chế độ chính
trị do Đảng Cộng sản áp đặt lên đất nước này từ bấy
lâu nay, nếu chưng cất lại có thể quy về hai điểm mấu
chốt như sau:
• Từ ngày chiến thắng các thế lực xâm lược phương Tây,
đường lối xây dựng mà Đảng Cộng sản Việt Nam đem ra vận
dụng đã không dẫn đến đâu ngoài tình trạng đổ vỡ toàn
diện, không những bất lực, thối nát, phản dân chủ, phản
nhân dân, phản nhân quyền mà còn đẩy đất nước vào vòng
phụ thuộc chủ nghĩa bành trướng của Trung Quốc.
• Để thoát khỏi sự bế tắc nguy hiểm đó, Việt Nam cần
phải có một cuộc thay đổi triệt để, cụ thể là phải từ
bỏ mọi thứ ý thức hệ mang danh "chủ nghĩa xã hội" bất
lực, chuyên chế, coi sự chuyển hướng đó là điều kiện
tiên quyết để thực hiện cuộc hoà giải dân tộc, từ đó
hình thành đường lối phát triển dân chủ đa nguyên, hy vọng
đem lại được tự chủ và phú cường cho đất nước.
Đặt vào quá trình chuyển biến chính trị ở Việt Nam, những
khẳng định có tính chất khái quát và đương nhiên trên đây
đã mang ý nghĩa phủ định cao nhất đối với tính chính đáng
của chế độ đương quyền. Tuy vậy, khi theo dõi lịch sử
của vấn đề, tôi thấy đó không phải là một cái gì thật
mới lắm, vì đã có nhiều người phát biểu từ lâu, nên tôi
cho rằng những nhận định ấy không thật sự làm nên sự
riêng biệt về tư duy của anh. Tính chất riêng biệt đó theo
tôi đã biểu hiện qua thái độ trí thức của một người
hoạt động cách mạng lâu năm, đau đớn trước những sai lầm
trầm trọng do Đảng của mình gây ra, vẫn kêu gọi mọi
người "bám trụ", không phải để bảo vệ Đảng chống
lại các thế lực gọi là "thù địch" mà là tiến hành
một cuộc đấu tranh cải tổ Đảng để hiện thực hoá những
nhận định nói trên – cụ thể là từ trong nội bộ, chuyển
hoá một đảng cộng sản với tư cách là một "đảng ý
thức hệ" thành một "đảng dân tộc". Qua sự diễn giải
rải rác đây đó trong cuốn tiểu thuyết, tôi thấy có mấy lý
do đáng chú ý được nêu ra như sau:
• Từ nguồn gốc xuất hiện của mình, Đảng cộng sản Việt
Nam đã có một thời biết đặt quyền lợi của dân tộc lên
trên hết, nhờ đó Đảng đã huy động được sức mạnh của
dân tộc làm nên những chuyện thần kỳ là đánh đuổi được
hết đế quốc này đến đế quốc khác. Ngày nay sở dĩ hư
hỏng là do Đảng đã vì lợi ích riêng (quyền lực vật chất
lẫn độc quyền ý thức hệ) mà phản bội lại quá khứ,
phản bội lại lý tưởng trước đây của mình. "Tha hoá"
là khái niệm được nhắc lại khá nhiều lần để chỉ tình
trạng suy thoái về lý tưởng đó.
• Trước sự phức tạp và nguy hiểm của tình hình, kịch
bản chủ động tự cải tổ, "tự diễn biến hoà bình"
phải là một chọn lựa tất yếu để Đảng tự cứu và cứu
đất nước. Không can đảm và chủ động nhận ra thực chất
của vấn đề là như vậy, Đảng sẽ tự "quỵ sụm", từ
đó kéo sự đổ vỡ của dân tộc: xấu nhất là khả năng
dẫn tới một cuộc xung đột nội chiến không kiểm soát
được giữa nhiều thế lực tranh giành quyền lực với nhau,
tạo cơ hội cho các ngoại bang xen vào lợi dụng, đặc biệt
là chủ nghĩa Đại Hán bành trướng ở phương Bắc đang trên
đường trở thành đế quốc.
• Cuộc cải tổ của Đảng lần này như vậy không mang ý
nghĩa của hai chữ "đổi mới" mòn sáo, mà là một cuộc
phản tỉnh tập thể quyết liệt để từ sự chọn lựa có
nội dung "tự hoá thân" đó thực hiện một "cuộc cách
mạng từ bên trên" do một đảng cầm quyền chủ xướng và
lãnh đạo. Cuộc chuyển đổi có ý thức về quyền lực này
đã có tiền lệ trên thế giới, từng xảy ra đây đó (Myanmar
gần đây), riêng trong thế giới cộng sản thì chất lượng
lại khác hẳn với những gì đã diễn ra (thí dụ như ở Liên
Xô trước đây): không phải là cuộc vận động cho một
đường lối để có "chủ nghĩa xã hội nhiều hơn" mà là
để từ bỏ bản thân cái thứ "chủ nghĩa xã hội" bất
lực đó.
• Thực chất của cuộc vận động, tuy đề xuất cho Đảng
Cộng sản thực hiện bằng những phân tích thiệt hơn, nhưng
đó không phải là sự thỉnh cầu hoặc xin xỏ mà là một
cuộc đấu tranh không khoan nhượng về các nguyên tắc xây
dựng đất nước, bằng phương pháp bất bạo động với
nhiều hình thức gây áp lực từ thấp đến cao, âm thầm đến
quyết liệt, từ việc gieo ý thức tự cường cho người dân
vượt qua sợ hãi để đảm nhận trách nhiệm với cộng
đồng, đến cổ vũ những hoạt động độc lập trong xã hội
công dân về kinh tế, văn hoá trong đó có tính đến những
cuộc biểu tình chính trị quy mô của đông đảo quần chúng…
Đọc đi đọc lại nhiều chương trong Lũ, đặc biệt các
chương tranh luận về chính trị, hoặc qua bộc lộ tâm sự
của một số nhân vật, tôi thấy được rõ hơn cái hậu
trường tâm lý của những bài chính luận của anh – gần đây
nhất trong loạt bài "Viễn tưởng". Sự suy tưởng về vận
mệnh của đất nước không thuần là sự thao tác logic của lý
trí mà còn được thúc đẩy bằng một tình cảm tha thiết
với con người, không phải chỉ là sự giãi bày nỗi dằn vặt
của một chiến sĩ cách mạng thấy lý tưởng bị phản bội,
mà còn là mong ước của một trí thức hiện đại, không tìm
cách đổ lỗi cho người khác để có thể yên tâm hạ cánh an
toàn mà sẵn sàng thừa nhận trách nhiệm của mình trước cái
thực tại do mình góp phần tạo nên trong quá khứ, và hơn thế
nữa khi nhìn lại mọi trải nghiệm cay đắng đã qua vẫn hy
vọng sự tổng kết của mình có được khả năng tác động
vào đời sống thực tế, căn cứ vào đó mời gọi mọi
người quan tâm cùng nhau tìm ra các giải pháp hợp lý nhất,
tiết kiệm thời gian và xương máu nhất để thay đổi thực
tại và mở ra một thời kỳ mới cho đất nước.
Với sự thận trọng của một người biện luận chấp nhận
nhìn sự việc từ nhiều phía, nhất là trong những vấn đề
chính trị, tư tưởng phức tạp, anh không coi ý kiến của mình
là duy nhất đúng mà chỉ quan niệm như là những cái chưa thể
từ bỏ vì chưa tìm thấy cái khác thuyết phục hơn. Và đối
với những khác biệt với mình, kể cả những lý sự ngang
ngược của những kẻ nắm quyền bính trong tay, anh vẫn chủ
trương nhẫn nhịn đối thoại. Trong tình trạng bạo lực tràn
ngập khắp nơi, trong đời sống lẫn trong các lĩnh vực tinh
thần, tôi hiểu được nỗi ưu tư về cuộc "cách mạng từ
bên trên" mà anh đề xuất như giải pháp chủ động để
tránh diễn lại những đau thương đã chia cắt dân tộc. Cũng
như nhiều anh em khác đã đọc anh, tôi ngưỡng mộ thái độ
kiên trì của anh trong những đề xuất đầy tính chất lý
tưởng và nhân bản. Đặc biệt đối với những ý kiến về
hoà giải, tôi nghĩ phía bên này lẫn phía bên kia cần lắng
nghe anh. Nếu mọi người không chịu quên đi mọi hận thù, sai
trái trong quá khứ, nhận thức ra được những yếu kém của
cộng đồng và của bản thân để cùng hợp tác với nhau trong
việc chống lại lạc hậu nghèo nàn, độc tài thối nát, thì
không thể nào tạo ra được hợp lực dân tộc, ngăn cản
được nguy cơ xâm lược và thống trị cận kề của chủ
nghĩa thực dân Bắc Kinh.
Anh Nguyễn Trung thân mến,
Qua cách tiếp cận một số bài viết của anh, nếu những gì
tóm lược trên đây được xem là phù hợp với tính cách văn
hoá cùng với các luận đề mà anh đã trình bày thì, ngoài
việc chia sẻ tinh thần tranh nhiệm và thái độ trung thực của
anh, tôi cũng xin bày tỏ nhiều sự tán đồng xét theo cách
đặt vấn đề và nhận thức thực trạng mà anh nêu ra: không
nhìn được thực trạng từ gốc rễ mục ruỗng của nó (mà
bây giờ đã trở thành một sự thực đương nhiên không đòi
hỏi quá nhiều công sức để chứng minh) thì những giải pháp
đề xuất sẽ không tránh khỏi loay hoay chắp vá và bế tắc.
Nhưng xin được nói thêm rằng tôi chỉ bày tỏ sự tán đồng
ấy về việc thừa nhận tính chất trầm trọng của thực
trạng và sự cần thiết phải đi tìm một giải pháp triệt
để, còn trong sự phân tích cụ thể tìm nguyên nhân của thực
trạng đó, tôi có nhiều suy nghĩ riêng và căn cứ vào đó xin
đưa ra một số gợi ý để thảo luận.
Tôi nhận thấy các vấn đề anh đặt ra và đề xuất cho cuộc
canh tân chính trị đưa đất nước thoát khỏi cuộc khủng
hoảng hiện nay tuy hết sức phức tạp, nhiều mặt, nhưng tất
cả đều xoay quanh hiện tượng gọi là "tha hoá" của Đảng
Cộng sản như hai cánh của một bản lề: có một đảng cộng
sản trước đây tốt đẹp, lý tưởng, nhưng vì đảng cộng
sản ấy hiện nay đã hư hỏng, suy đồi nên mới gây ra nông
nỗi, và vì thế mới phải đặt vấn đề tự cải tổ, giả
định có thể kéo nó về những phẩm chất tốt đẹp ngày xưa
để thực hiện cải tổ. Trong "Viễn tưởng" khi nói về
hiện tượng suy đồi này anh có nêu ra hai lý do, chung quy đều
lấy môi trường hoạt động mới của Đảng để giải thích,
và môi trường đó là thời kỳ hậu chiến với đầy dẫy khó
khăn không vượt được, từ đó anh phân liệt Đảng thành hai
thực thể đối lập nhau: một đảng của hôm qua và một
đảng của hôm nay, và cái cần cải tổ là Đảng hôm nay, lấy
Đảng hôm qua làm chuẩn mực đạo đức.
Tôi thấy cách đặt vấn đề như vậy không khác bao nhiêu với
cách sinh hoạt truyền thống của Đảng: trước tình hình và
nhiệm vụ mới Đảng phải tự nâng mình lên mọi mặt để
đảm nhận sứ mạng lãnh đạo mà biện pháp chủ yếu là khai
thông nhận thức thông qua thảo luận, phê bình và tự phê
bình. Thực chất của vấn đề là như vậy và chúng ta đều
biết những cuộc vận động thay đổi về nhận thức của
Đảng đã mang đến kết quả như thế nào, cao nhất cũng chỉ
trong lĩnh vực kinh tế, còn trong chính trị thì vẫn giữ nguyên
sự chuyên chính như một nguyên lý bất dịch.
Trong khi đó, sự diễn giải của anh lại hoàn toàn ngược
lại: ngoài việc chấp nhận tác động bên ngoài vào Đảng như
một áp lực thay đổi, anh còn đẩy những ý tưởng về thay
đổi của mình đến chỗ phá nát hoàn toàn cái ý thức hệ
làm nên tính chính danh của Đảng cùng với cả một guồng máy
bạo lực để giữ cho được tính chính danh đó, dù nó đã
tả tơi từ lâu trước nhiều cơn gió: anh đưa vào Đảng một
điều tối kị là cái tinh thần làm nên một thể chế dân
chủ đa nguyên và khuyến cáo Đảng phải tự hoá thân thành
một đảng khác hẳn, với một sứ mạng cùng những phương
thức hành động thủ tiêu hoàn cái bí quyết để Đảng duy
trì lâu dài sự tồn tại của mình là tinh thần chống dân
chủ quyết liệt và cực đoan. Nhưng như chính anh đã tự mình
phân tích nhiều lần, với một đảng chính trị mà cương lĩnh
cách mạng chỉ còn là những lời lẽ đầu môi, và với tư
cách là một tổ chức mà giờ đây chỉ ràng buộc nhau trong
thực tế bằng quyền lợi của một thứ băng nhóm, nếu có
điều gì tốt đẹp còn lại thì chỉ tồn tại nơi những cá
nhân đơn lẻ, một đảng như vậy thì lấy phẩm chất ở đâu
để nhận lãnh sứ mạng làm một cuộc cách mạng mới cho
đất nước hôm nay, khó khăn hơn trước đây rất nhiều.
Tôi có cảm giác như anh biết rõ rằng cuộc cách mạng mà anh
đề xuất cho Đảng chắc chắn không có cơ sở thực tế để
thành công mà vẫn kiên trì (kể cả trong trường hợp bị xem
là phản động), cho rằng đó là giải pháp tốt nhất, hợp lý
nhất, và vì vậy mà cũng hiểu được tại sao sau đó anh không
ngớt đặt ra cho mình những câu hỏi không mấy tự tin lắm
như mình có là "ảo tưởng" không, có là "hoang tưởng"
không, lặp đi lặp lại nhiều lần khiến cho người đọc anh
cảm thấy trong anh đang có một sự giằng xé giữa lý tưởng
và thực tế và sự giằng xé ấy ít có triển vọng dung hợp
được với nhau. Theo tôi thì nếu có điều đó thì cũng dễ
hiểu: tuy đối lập về quan điểm canh tân nhưng anh chưa thoát
ra khỏi cái đất đứng truyền thống của Đảng, truyền
thống ấy cho rằng, không bằng cách này thì bằng cách khác,
chỉ có từ bên trên nhìn xuồng, Đảng mới cứu được thế
gian.
Có lần tôi cũng từng nghĩ ngợi lao lung về chuyện biến chất
của Đảng theo quan điểm truyền thống đó và đã nương theo
một ông kịch tác gia cộng sản người Đức tên là B. Bretch
phát biểu một cách rất âu yếm và nhẹ nhàng (không ác liệt
như anh hiện nay đâu), rằng "xin Đảng đừng bỏ chúng tôi
để đi theo con đường đúng nhất của mình vì nếu không có
chúng tôi thì đó là con đường xấu nhất", vậy mà đã bị
Đảng đánh cho một trận ngóc đầu lên không nổi, nên kinh
nghiệm đã cho tôi thấy không thể đứng từ tư thế của
Đảng để đặt vấn đề cứu vớt thế gian được nữa. Tôi
cho rằng nếu có làm được một chút gì tích cực để thực
hiện được điều đó thì Đảng đã làm rồi, rõ rệt nhất
là trong thời kỳ đấu tranh cho độc lập dân tộc, còn khi
bước vào thời xây dựng thì như người ta nói, mọi sự đều
quá tồi tệ, tồi tệ đến không thể nào tưởng tượng
được. Như bây giờ làm sao tưởng tượng được một đảng
ra đời vì mục đích giải phóng dân tộc và coi việc chọn
lựa một ý thức hệ nào đó như cái "cần thiết" để
chống xâm lược mà lại viện đến sự chọn lựa ý thức hệ
ấy để thoả hiệp với bọn xâm lược! Làm sao có thể nói
khác điều mà một nhân vật trong Lũ của anh đã nói, rằng
với sự sa đoạ tệ hại đến như vậy thì cái đảng một
thời yêu nước, nay dù "ý thức hay vô ý thức" cũng đã
nghiễm nhiên trở thành cái đảng đang bị lãnh đạo bởi
những kẻ bị con vi khuẩn Lê Chiêu Thống tấn công vào nội
tạng rồi!
Ngay cái chuyện về ý thức hệ cứu đời mà Đảng chọn lựa
và cho là bách chiến bách thắng trong sứ mệnh đi giải phóng
thế gian khỏi mọi lầm than áp bức cũng vậy: cái lý tưởng
gọi là "xã hội chủ nghĩa" quyết khước từ mọi xấu xa
của bọn tư bản chỉ biết thờ phụng đồng tiền ô trọc,
mà những nhà lý luận của Đảng luôn cho rằng phải kiên trì
tìm đường "tiến lên", trong thực tế, như nhiều nhà
nghiên cứu đã nhận xét, với cái cách tiến lên như vậy
Đảng sẽ dẫn dắt nhân dân đi về đâu ngoài cái mà chính
người khai sinh ra học thuyết cộng sản đã chống lại: một
thứ chủ nghĩa tư bản thời sơ kỳ bị xem là cực kỳ dã man,
tàn ác? Và làm sao với một đảng vẫn không ngớt thề thốt
là quyết trung thành với sứ mạng xả thân vì người khác, vì
nhân dân, tổ quốc, nhưng trong hành động thì lại mặc nhiên
đi theo một thứ chủ nghĩa cơ hội thấp kém, lấy quyền lợi
và quyền lực của bè phái làm lý do sinh tồn, một đảng như
vậy thì làm sao còn đủ tư cách chính trị để được khuyến
cáo thực hiện một cuộc cách mạng chống lại bản thân nó?
Anh Nguyễn Trung thân mến,
Vấn đề biến chất (mà một nhân vật trong Lũ cho là "phản
bội") của Đảng Cộng sản theo tôi cần được nhìn qua một
lăng kính khách quan hơn khái niệm tha hoá mang tính đạo đức:
đó là sự chuyển động của bản thân tổ chức chính trị
này trong quá trình trượt dài xuống cái dốc suy đồi không
thể cưỡng lại mà lịch sử đã dành cho nó. Nếu nhận xét
này là phù hợp thực tế thì điều cần xét lại trước tiên
phải chính là cái học thuyết mà Đảng theo đuổi chứ không
phải là cái gì khác. Do có quan tâm tìm hiểu chút ít vấn đề
này, tôi có đầy đủ lí lẽ để khẳng định rằng học
thuyết ấy không phải là một cái gì tuyệt hảo như những
nhà lý luận của Đảng đã thuyết giáo mà chỉ là một thứ
lý luận triết học-chính trị bất toàn và không tưởng ngay
từ những nguyên lý. Nó ra đời trong một hoàn cảnh nhất
định trong lịch sử phát triển của xã hội hiện đại và
chỉ có ý nghĩa chống lại những sự tàn khốc của chủ nghĩa
tư bản thời nguyên sơ chứ không phải là quy luật có tính
khoa học về sự sinh thành tất yếu của tương lai. Chính vì
vậy mà khi đem ra áp dụng để xây dựng tương lai, bằng bạo
lực và chuyên chính, nó đã tạo điều kiện làm phát sinh
những mô hình dị dạng ngày càng quái đản mà không nhà
nghiên cứu nào về chủ nghĩa cộng sản không biết: từ chủ
nghĩa Marx tư biện biến thành chủ nghĩa "Mác-Lênin" thực
tế, rồi sau đó là chủ nghĩa Stalin, cuối cùng ở châu Á là
chủ nghĩa Mao... càng về sau càng hoang đường, hung bạo.
Ở Việt Nam, điều này là quá rõ ràng: cái mà những nhà lý
luận của Đảng gọi là "xã hội chủ nghĩa ", sang tận
phương Tây để tiếp nhận, sau khi đi lòng vòng rồi biểu
hiện ra dưới hình thái cuối cùng của nó để quy định toàn
bộ đường lối của Đảng Cộng sản của Việt Nam bấy lâu
nay khi đã cướp được chính quyền, thực chất chỉ là thứ
chủ nghĩa Mao sản xuất từ Trung Quốc, chứ không phải là cái
gì khác; sản phẩm này đã được du nhập vào Việt Nam trong
một giai đoạn rất cụ thể mà nhiều đảng viên thuộc thế
hệ cũ đã biết và ngày nay những ai đi tìm hiểu lịch sử
một cách khách quan cũng đã biết: đó là vào đầu những năm
50 của thế kỷ trước, khi cuộc chiến đấu chống thực dân
Pháp của Việt Nam đang đi vào giai đoạn quyết định thì đã
được Đảng cộng sản Trung Quốc của Mao Trạch Đông giúp
đỡ và giành được thắng lợi. Tất cả tai hoạ của Việt
Nam đã bắt đầu từ đây nhưng do nhu cầu bức thiết của
cuộc tranh đấu giành độc lập vào lúc này nên Việt Nam
đương nhiên coi sự giúp đỡ đó là tốt đẹp, có thể vận
dụng vào việc xây dựng đất nước trong hoà bình. Không nên
hiểu rằng hoàn toàn nhờ vào Trung Quốc chúng ta mới giành
được độc lập từ tay thực dân, nhưng nếu không chú ý
đến (hoặc cố ý bỏ qua) cái mốc thời gian quan trọng đó
để nhận ra tác động to lớn của mô hình cộng sản mao-ít
đối với Việt Nam, chúng ta sẽ không thể nào giải thích
được sự suy đồi, mang đặc trưng Trung Quốc, diễn ra rất
sớm ngay từ những năm Đảng Cộng sản Việt Nam mới vừa lên
cầm quyền ở miền Bắc sau 1954 và cứ thế mà lặp đi lặp
lại đến cả hơn nửa thế kỷ về sau khi đất nước đã
thống nhất.
Cái cơ chế nội tại của sự suy đồi của Đảng Cộng sản
như vậy càng ngày càng rõ. Với những người cộng sản yêu
nước còn mơ màng đến cái lý tưởng ban đầu thì sự
"phản bội" đó của Đảng có thể là một bi kịch, nhưng
với đa số quần chúng là nạn nhân của nó thì đó là một
thể nghiệm sai lầm không có tiền đồ. Cái chế độ độc
tài mang màu sắc Stalin-Mao về xây dựng đã tỏ ra hoàn toàn
bất lực trong phát triển, bị nhân dân phản ứng vì vậy cũng
đã bị chính những người cộng sản có tinh thần thực tế
làm áp lực loại bỏ từng phần để dần dà thay thế bằng
một mô hình khác. Và thật oái oăm, cái phải thay thế ấy
lại được chính Đảng Cộng sản nuôi dưỡng để hình thành
ngay trong lòng chế độ thù địch với nó, và đó là chủ
nghĩa tư bản – dù trong thực tế có rừng rú, dã man, chưa
được cải cách, bị một nhà nước chuyên chế, thối nát
thừa nhận có lợi cho mình, thì đó vẫn là chủ nghĩa tư bản
với những biện pháp cứu chữa có hiệu lực cho một phương
thức quản lý quan liêu, áp đặt từ trên xuống. Đây cũng là
phương thức giải quyết những khó khăn mà nhiều nước cộng
sản đã buộc phải thực hiện. Cứ thử nhìn từ Lenin cho
đến Gorbachev, từ Mao Trạch Đông đến Đặng Tiểu Bình, từ
Lê Duẩn cho đến Nguyễn Văn Linh (Nguyễn Văn Linh 1986, không
phải 1990), chúng ta sẽ thấy rõ sự việc đã diễn ra như thế
nào. Những nhà lý luận của Đảng gọi những chính sách đó
là mượn đường tạo cơ sở vật chất để "tiến lên",
nhưng rõ ràng ngoài ý thức của mình, cái cách "tiến lên"
như vậy lại chính là cái cách tự "đổi màu" một cách
quái dị nhất. Trước những xoay sở để tự cứu đó, dù
muốn hay không, Đảng Cộng sản sẽ tiếp tục lún sâu vào quá
trình biến chất ngày càng trầm trọng hơn. Cái vốn "yêu
nước" có được trong thời chống thực dân nay cũng đang đi
đến hồi cạn kiệt, không giúp đỡ được Đảng bao nhiêu
trong việc duy trì tính chính danh ý thức hệ của mình. Khẩu
hiệu "yêu nước là yêu chủ nghĩa xã hội", bảo bối một
thời của những nhà lý luận chính thống, nay bị xem là ngôn
ngữ của một vở hài kịch vô duyên và trơ trẽn: không có
chủ nghĩa xã hội mà cũng chẳng còn yêu nước nữa. Tất cả
đã ung thối hết rồi!
Nhưng vấn đề đặt ra là chừng nào những chuyển động từng
phần tích tụ trong quá khứ có thể tạo ra chất lượng đủ
để chuyển sang một hình thái xã hội mới, thì chúng ta chưa
biết được. Diễn biến hoà bình theo kiểu "nòng nọc đứt
đuôi", "đảo chánh cung đình" hay những cuộc bạo loạn
mang tên một loài hoa nào đó? Đã có nhiều tiên đoán và đề
xuất, nhưng do hàng loạt những yếu tố chưa thể lường
trước về nhiều mặt (về lực lượng, đường lối, giai
tầng lãnh đạo, sự can thiệp của nước ngoài …) một kịch
bản tốt nhất nhưng có đầy đủ tính hiện thực để khả
thi vẫn chưa được hình dung thật rõ ràng.
Tình hình có vẻ như ngày càng phức tạp và khó lường. Với
một quá khứ máu lửa bao trùm lên cả một thế kỷ đã qua,
nhất là giữa những người Việt Nam với nhau, thì trả thù,
chia rẽ, hỗn loạn, độc tài, thối nát ... tất cả đều có
thể diễn lại như một cái vòng oan nghiệt: bất cứ giải
pháp đề xuất nào mà không quan tâm đầy đủ cái di sản
nặng nề ấy sẽ không tránh khỏi rơi vào những tính toán
đơn giản và mộng tưởng. Mọi việc lại càng trở nên trầm
trọng hơn do những ứng xử dường như mất hết lý trí của
một thể chế chỉ biết dựa vào vào súng đạn và còng số 8
để nắm chặt quyền lực. Ngoài những chính sách tuỳ tiện,
ban hành chỉ để cướp đoạt của cải cho các nhóm bè cánh,
cộng với những thủ đoạn trấn áp tràn lan bất chấp pháp
luật và lẽ phải thông thường, tác dụng chỉ gây thêm oán
ghét, tức giận đưa đến những chống đối manh động, những
người lãnh đạo Đảng, để bảo vệ vị thế cô lập trong
bất lực và thối nát của hệ thống, còn ngang nhiên chà đạp
lên quyền lợi thiêng liêng của tổ quốc, thách thức lòng yêu
nước của nhân dân bằng những thoả hiệp quỵ luỵ vô cùng
nhục nhã trước cuộc xâm lấn ngày càng hung hãn của chủ
nghĩa Đại Hán Trung Quốc đang chuyển hoá thành chủ nghĩa đế
quốc.
Trước thực tế ấy, đọc những nhận định của anh về
cuộc khủng hoảng hiện nay, tôi không thể không liên tưởng
đến tình hình những năm cuối thế kỷ 19 và đầu thể kỷ
20: nhà nước của dân tộc bị biến thành tôi tớ của bọn
xâm lược, nhân dân sống dưới sự kìm kẹp của chủ nghĩa
ngu dân, các cuộc đối kháng được nhen nhúm lên nhưng vẫn
chưa vượt khỏi những phản ứng cục bộ để hình thành một
đại chiến lược tổng thể. Hoàn cảnh ngày nay tuy có khác
nhưng thực tế rất u ám về mọi mặt. Nguy cơ mất nước đã
cận kề.
Anh Nguyễn Trung thân mến,
Cũng như anh tôi không bi quan.
Ý chí thiết tha muốn thay đổi thực trạng từ nền tảng là
điều tôi hoàn toàn chia sẻ với anh. Vấn đề quan trọng nhất
là tạo ra nội lực cho Việt Nam trong phát triển, hội nhập
thế giới văn minh và ngăn chặn được mưu toan bành trướng
của chủ nghĩa thực dân Trung Quốc, tổng kết đó được mọi
người đồng thuận và cũng đã được nhấn mạnh một cách
đặc biệt trong các bài viết của anh. Các mục tiêu cần đạt
được để hình thành một thể chế dân chủ cho tương lai –
nhà nước pháp quyền, kinh tế thị trường, xã hội công dân
– mà anh và nhiều bạn bè hay nói tới là những điều kiện
thiết yếu. Sự chuyển động tích cực của những đảng viên
cộng sản trong cuộc đấu tranh dân chủ hoá đất nước, nếu
đưa đến một cuộc cải tổ kiểu Gorbachev là điều đáng mong
ước trên con đường đi tới các mục tiêu chung cuộc. Vấn
đề đặt ra để thảo luận ở đây chỉ là vấn đề tìm
đường và những gì tôi góp ý với anh cũng chỉ đặt ra trong
giới hạn đó: xoay vấn đề "tha hoá" của Đảng Cộng
sản, từ khẳng định về sự suy thoái phẩm chất có tính
chất nội tại và chủ quan sang phương diện lý luận và lịch
sử của hiện tượng, mục đích là để rọi sáng thêm thực
trạng cùng với những đề xuất chấn chỉnh đi kèm theo đó,
một cách khách quan và thực tế hơn.
Trong viễn cảnh đã xác định, tôi muốn tạm gác lại những
giải pháp ở hai cực đối lập nhau mà theo tôi hiện nay chưa
chứng tỏ được triển vọng: một là kêu gọi "giải thể"
chế độ cộng sản bằng bạo lực (vũ trang hoặc chính trị)
và hai là vận động cho một giải pháp "diễn biến hoà
bình" theo kịch bản tự hoá thân do chính Đảng Cộng sản
thực hiện. Xét trong tình thế hiện tại tôi muốn nghiêng
nhiều hơn về phương hướng dựa vào những gì đã tồn tại
trong thực tế để giải quyết vấn đề một cách thích hợp,
theo đó có thể vận dụng lại phương châm "từng bước"
và "từng phần" mà ông Lê Duẩn đã đề ra qua kinh nghiệm
thời chống Mỹ, vì tôi thấy thực tế cho phép thực hiện
phương châm ấy như một khả năng hiện thực. Khả năng này
đã bộc lộ ngay trong quá trình "tha hoá" của Đảng Cộng
sản mà theo tôi nên coi đó như một sự suy đồi khách quan và
tất yếu.
Theo cách lý giải này tôi nghĩ chúng ta không nên chỉ tập trung
chú ý đến mặt tiêu cực, đáng trách, đáng tiếc của sự
"phản bội" của Đảng vì nếu phân tích đến cùng thì
thấy chính trong quá trình suy đồi đó, Đảng đã buộc phải
từ bỏ dần dần cương lĩnh nguyên thuỷ của mình bằng cách
sử dụng những biện pháp của chủ nghĩa tư bản để bổ sung
những kế hoạch đã bị thực tế chống trả do được thiết
kế theo lý luận về "chủ nghĩa xã hội" giáo điều, không
tưởng. Phương thức mệnh danh "lùi bước" này xuất hiện
ở Liên Xô với Chính sách kinh tế mới (NEP) của Lenin, về sau
trở thành truyền thống để các đảng cộng sản cầm quyền
noi theo và đem ra áp dụng trong những trường hợp gặp khủng
hoảng về phát triển. Sau khi hệ thống xã hội chủ nghĩa sụp
đổ, kinh nghiệm ấy đã được hai nước cùng "phe" còn
lại, là Việt Nam và Trung Quốc, vận dụng mạnh bạo hơn: trong
khi vẫn cương quyết theo Lenin duy trì nền chuyên chính của
Đảng trong lĩnh vực chính trị thì về mặt kinh tế đã tiến
tới bỏ dần phương thức kế hoạch hoá, cuối cùng chuyển
hẳn sang cơ chế thị trường để hội nhập thế giới tư
bản toàn cầu. Tuy vẫn nắm giữ một số cơ sở kinh tế nhà
nước coi như là chủ bài để có thể chủ động trong điều
tiết vĩ mô, đồng thời dựa vào những biện pháp độc tôn
về ý thức hệ và chính trị để "định hướng" cho mọi
hoạt động, nhưng trong thực tế, một số nhân tố tự do mang
tính chất tư bản chủ nghĩa cũng đã phát triển, ngoài dự
tính của Đảng, và dần dà trở thành phổ biến, làm đảo
lộn cái trật tự xã hội đã được an bài về cấu trúc lẫn
ý thức.
Tôi cho rằng cái mà chúng ta thường gọi là chế độ "toàn
trị" (totalitarianism) ngày nay đã đi đến chỗ biến dạng khá
nhiều đến nỗi nhiều nhà quan sát đã đặt cho hình thái mới
này những tên gọi như "hậu toàn trị" (post-totalitarianism)
hoặc "chuyên chế" (authorianism) hàm ý cho rằng khái niệm
"toàn trị cộng sản" chỉ tồn tại một cách đúng nghĩa
dưới thời Stalin ở Liên Xô, còn những hình thái sau đó chỉ
là những biến thái bị pha loãng. Điều này rất dễ thấy ở
Việt Nam và Trung Quốc. Cả hai đều mệnh danh "xã hội chủ
nghĩa" nhưng nội dung của mấy chữ này chỉ áp dụng vào
việc biện minh cho quyền lãnh đạo độc tôn của Đảng và
những cuộc trấn áp các xu hướng bị gọi một cách hồ đồ
là "các thế lực thù địch", còn trong thực tế, nhất là
trong hoạt động kinh tế, có nhiều chuyện chẳng còn chút nội
dung nào gọi là "xã hội chủ nghĩa" nữa, dù đó chỉ là
thứ xã hội chủ nghĩa giả mạo kiểu Stalin và Mao. Nhiều lĩnh
vực khác cũng được nới lỏng, trong nhiều trường hợp đi
đến chỗ vô chính phủ, hỗn loạn. Từ trạng thái mới phát
sinh này, một cái tên mới cũng đã xuất hiện, gọi đó là
một thứ "chủ nghĩa tư bản phi tự do" (illiberal capitalism).
Nhưng dĩ nhiên những cái gọi là "phi tự do" ở đây cũng
chỉ giới hạn trong các quy định liên hệ đến những hoạt
động chính trị trực tiếp (như lập tổ chức đối lập,
biểu tình chống xâm lược Trung Quốc…) chứ không gộp vào
đó những chuyện đi lại, làm ăn, học hành… của dân chúng.
Xét trên tổng thể thì vẫn có thể gọi đó là một chế độ
độc tài dưới quyền thống trị của một đảng thiểu số
tập hợp nhau dưới một hình thức tổ chức khép kín với
nhân dân và được một vị cộng sản về hưu gọi đó là
một thứ "vua tập thể" kiểu phong kiến, kỳ quái và lạc
hậu. Nhưng dù vậy cũng cần phải ghi nhận rằng sự độc tài
ấy đã mất dần tính chất gọi là "toàn diện và tuyệt
đối": việc quản lý xã hội không còn bị đồng hoá với
việc kiểm soát đời sống của từng cá nhân, từ đầu cho
đến chân như trước đây. Kết quả của phương thức thống
trị đó đã mở ra cho người dân chút ít không khí để thở
cho nên họ cũng đã tìm cách thoát ra khỏi sự "lãnh đạo
của Đảng" để tạo cho mình một cuộc đời độc lập, tự
chủ. Và đó chính là cơ sở để cho cái thực thể mà những
nhà lý luận chính trị gọi là "xã hội công dân", trước
đây bị triệt tiêu nay đã có điều kiện để phục hồi,
một trong các yếu tố nền tảng để hình thành thể chế dân
chủ tương lai. Ở Việt Nam, thực thể xã hội này chưa phát
triển đầy đủ nên chưa đủ sức tác động trực tiếp đến
những vấn đề lớn về đường lối, nhưng dù vậy chính ở
trong môi trường này, những hạt giống dân quyền và tự do
đã có cơ hội nẩy mầm, trong kinh tế, văn hoá rồi dần dà
lan sang chính trị, rất khó đè nén như trước đây.
Rõ ràng là nếu loại trừ phương pháp lật đổ bằng bạo
lực, tất cả những ai muốn chuyển đổi chế độ bằng con
đường hoà bình, không đổ máu đều buộc phải dựa vào
những nhân tố thuận lợi đã có sẵn từ hiện trạng để
định ra những dự án tranh đấu. Không có thẩm quyền và khả
năng để bàn về những dự án này, chỉ xét về mặt lý
thuyết, tôi cho rằng tất cả đều phải dựa vào những điều
kiện nội tại nói trên để tìm ra những phương thức hoạt
động thích hợp, và phương thức đó không có gì khác hơn là
giành lấy dân chủ bằng cách từng bước đẩy lùi những mặt
tiêu cực của cái mô hình cộng sản đã biến thể này. Mục
tiêu được đặt ra, theo tôi, sẽ không phải là chống bất
cứ thứ "chủ nghĩa xã hội" nào nữa mà là những chính
sách độc tài nhân danh những chiêu bài "chủ nghĩa xã hội"
để lừa dối đảng viên, lừa dối nhân dân, nhất là dựa
vào sự "tương đồng ý thức hệ" để thoả hiệp với
chủ nghĩa bành trướng Đại Hán. Việc phê phán sự "tha
hoá" cũng không phải là đả kích việc Đảng chấp nhận
những phương pháp tư bản chủ nghĩa để phát triển kinh tế
mà là tìm cách đẩy lùi những mặt tiêu cực trong cạnh tranh
và bóc lột của thứ chủ nghĩa tư bản được gọi là rừng
rú và dã man này.
Tính chất đa nguyên trong tư tưởng biểu hiện thành một thể
chế đa đảng dựa trên pháp luật cũng là tất yếu. Theo tinh
thần cải cách đó thì một đảng cộng sản theo chủ nghĩa
"Mác-Lênin" phải được thừa nhận ngang hàng với một
đảng mácxít theo xu hướng canh tân hoặc một đảng cộng sản
đã hoá thân như anh hình dung… miễn là tất cả phải từ bỏ
sự độc tôn quyền lực để chấp nhận thử thách trong các
cuộc tuyển chọn của nhân dân: những sai lầm mà Đảng Cộng
sản đã đem đến cho đất nước không phải là lý thuyết
hoặc cương lĩnh "tiến lên" này nọ mà là cái niềm tin
thực hiện lý thuyết và cương lĩnh ấy bằng sự chuyên chế
của một đảng duy nhất. Điều này cũng giải thích tại sao
Việt Nam từ lâu đã nói tới chuyện "nhà nước pháp
quyền", nhưng lạm quyền và lộng quyền vẫn tiếp tục hoành
hành chỉ vì cái đuôi độc tài mạo danh "xã hội chủ
nghĩa" đi kèm theo vẫn chưa được chặt đi. Hội nhập vào
cuộc vận hành của thế giới, Đảng Cộng sản buộc phải
chấp nhận nguyên lý pháp quyền phổ biến, nhưng vẫn dùng
những thủ đoạn tầm thường về những "quy định" dưới
luật đặt ra để từ khước thực hiện, vì thế cuộc đấu
tranh kiểm soát quyền lực bằng luật pháp phải được phát
khởi quyết liệt để chống lại.
Kinh nghiệm cho biết Đảng Cộng sản do mù quáng ngạo mạn tự
cho mình là người duy nhất nắm chắc chân lý nên rất giáo
điều và bảo thủ, tuy vậy trong những trường hợp thất bại
hiển nhiên, Đảng cũng chấp nhận những thay đổi quan trọng,
nhất là do những phản ứng quyết liệt từ dưới lên trên,
như lịch sử Đảng đã từng ghi nhận. Hiện nay hiện tượng
đó cũng đang diễn lại: những cuộc đấu tranh của các tầng
lớp xã hội dưới rất nhiều hình thức khác nhau, liên tục
nổ ra, đã tạo nên những áp lực làm phá sản khá nhiều
chính sách làm mất lòng dân do guồng máy quan liêu từ trên áp
xuống. Xã hội công dân rõ ràng là đang trỗi dậy trở lại
và sẽ giữ vai trò quyết định trong những biến động xã
hội trong tương lai. Những người cộng sản đương quyền
không thể thờ ơ trước những phản ứng đó của dư luận,
của lòng người, và chắc chắn sẽ buộc những người lãnh
đạo Đảng phải chấp nhận thay đổi nhiều hơn. Trong những
tác động quan trọng để làm chuyển biến tình hình là những
tiếng nói quyết liệt, kiên trì, không thể dập tắt của trí
thức và truyền thông, những tiếng nói đó đang trở thành
chủ đạo, trùm lấp, tác động vào nội bộ Đảng rất mạnh
và cũng đang là phương tiện huy động sức mạnh của quần
chúng vào những cuộc vận động bền bỉ cho sự nghiệp dân
chủ hoá đất nước.
Anh Nguyễn Trung thân mến,
Đã đến lúc tôi phải chấm dứt và xin thú thật với anh tôi
đã rất chật vật để viết những dòng phúc đáp này gửi
anh, phần vì sức khoẻ chưa khá lắm, phần vì cái luận đề
hóc búa do những bài viết của anh gợi ra – từ tinh thần hư
cấu của một cuốn tiểu thuyết không ngờ lại dẫn chúng ta
đến một cuộc bàn luận về chính trị quá gay go và phức
tạp đến như vậy. Tôi không biết anh sẽ tiếp nhận như thế
nào về nội dung của những điều tôi đã trình bày, nhưng
cũng giống như anh, tôi chỉ biết nói rằng tôi đã nghĩ như
vậy vì tôi chưa tìm thấy một cách nghĩ nào khác. Thẳng thắn
đem ra trao đổi, nếu có gì tương hợp thì thật hân hạnh còn
nếu có khiếm khuyết thì mong được anh thông cảm và tha lỗi!
Nhân một mùa Tết lại sắp trở về trên quê hương, xin chân
thành gửi đến anh và gia quyến những lời chúc tốt đẹp
nhất.
Thân mến
LP
[1] Xem Nguyễn Trung, Lũ:
Tập I:
[http://www.viet-studies.info/NguyenTrung/Lu_T1_Final.pdf](http://www.viet-studies.info/NguyenTrung/Lu_T1_Final.pdf)
TậP II:
[http://www.viet-studies.info/NguyenTrung/Lu_T2_Final.pdf](http://www.viet-studies.info/NguyenTrung/Lu_T2_Final.pdf)
Nguồn: Bài đã đăng trên Thời
Đại Mới số 26 và Viet-Studies 9.1.2013, tác giả gửi cho
Diễn Đàn
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(
[https://danluan.org/tin-tuc/20130111/lu-phuong-thu-gui-nguyen-trung](https://danluan.org/tin-tuc/20130111/lu-phuong-thu-gui-nguyen-trung)), một
số đường liên kết và hình ảnh có thể sai lệch. Mời độc
giả ghé thăm Dân Luận để xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận
có thể bị chặn tường lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng
dẫn cách vượt tường lửa tại đây
(
[http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm](http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm)) hoặc ở đây
(
[http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en](http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en))
hoặc ở đây (
[http://danluan.org/node/244](http://danluan.org/node/244)).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(
[http://danluan.wordpress.com](http://danluan.wordpress.com)) và Blogspot ( [http://danluanvn.blogspot.com](http://danluanvn.blogspot.com)),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)
[danluan.org](http://danluan.org)để
gửi bài viết cho Dân Luận!
## Không có nhận xét nào:
## Đăng nhận xét

Server: GSE


text:
Với bàn thắng ngay ở phút thứ 2 trong trận đấu với Leicester City, tiền đạo Alexandre Lacazette đã lập kỷ lục ở Premier League. Đó thực sự là sự khởi đầu như mơ của tiền đạo người Pháp. (đọc thêm)
Mọi hành động sử dụng nội dung đăng tải trên Báo điện tử Dân trí tại địa chỉ www.dantri.com.vn
phải có sự đồng ý bằng văn bản của Báo điện tử Dân trí.
Đơn vị quảng cáo:
Hotline: 0942.86.11.33
Email: quangcao@admicro.vn
Website: www.admicro.vn

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

WARC-Identified-Payload-Type: application/xhtml+xml

Connection: close

Cache-Control: private

Content-Type: text/html; charset=utf-8


text:
Vẽ tranh rồng tuyệt đẹp chỉ bằng một nét cọ (đọc thêm)
Mọi hành động sử dụng nội dung đăng tải trên Báo điện tử Dân trí tại địa chỉ www.dantri.com.vn
phải có sự đồng ý bằng văn bản của Báo điện tử Dân trí.
Đơn vị quảng cáo:
Hotline: 0942.86.11.33
Email: quangcao@admicro.vn
Website: www.admicro.vn


text:
Đất Bình Dương giá rẻ nhất hiện nay
Đất Bình Dương giá rẻ 139 triệu / nền 110m2
* Đất sổ đỏ, thổ cư 100%, bao sổ
* Đường nhựa 25m, 35m
* Hệ thống cơ sở hạ tầng , đường nhựa, vỉa hè lát gạch, điện, nước đã hoàn thiện và đi vào hoạt động
* Dân cư tập trung đông
* Khu công nghiệp hiện hữu, tập trung nhiều công nhân tiện kinh doanh nhà trọ hay buôn bán
* Mua xong xây dựng ngay, bao giấy phép xây dựng
Đất Bình Dương giá rẻ có sổ đỏ mua sang tên và xây dựng ngay
* Có xe đưa đón khách đi tham quan dự án
* Có xe đưa đón khách đi tham quan dự án
Mọi thông tin liên hệ: Hotline 0903.77.18.28 Ms Minh Hải để được tư vấn hỗ trợ 24/24

markdown:
**Đất Bình Dương giá rẻ nhất hiện nay** **139 triệu / nền 110m2** [Đất Bình Dương giá rẻ](http://www.vatgia.com/raovat/2590/6686524/dat-binh-duong-gia-re-nhat-hien-nay.html)
* Đất sổ đỏ, thổ cư 100%, bao sổ
* Đường nhựa 25m, 35m
* Hệ thống cơ sở hạ tầng , đường nhựa, vỉa hè lát gạch, điện, nước đã hoàn thiện và đi vào hoạt động
* Dân cư tập trung đông
* Khu công nghiệp hiện hữu, tập trung nhiều công nhân tiện kinh doanh nhà trọ hay buôn bán
* Mua xong xây dựng ngay, bao giấy phép xây dựng
**có sổ đỏ mua sang tên và xây dựng ngay** [Đất Bình Dương giá rẻ](http://www.vatgia.com/raovat/2590/6686524/dat-binh-duong-gia-re-nhat-hien-nay.html)
* Có xe đưa đón khách đi tham quan dự án
**Mọi thông tin liên hệ: Hotline 0903.77.18.28 Ms Minh Hải để được tư vấn hỗ trợ 24/24**

WARC-Identified-Payload-Type: text/html

X-Content-Type-Options: nosniff

Cache-Control: private, max-age=0

X-XSS-Protection: 1; mode=block

Content-Type: text/html; charset=UTF-8


text:
Danh mục
- Tâm lý giáo dục (154)
- IELTS (103)
- TOEIC (74)
- Lớp 05 (48)
- TOEFL (42)
- Từ vựng - Ngữ pháp (42)
- Lớp 03 (42)
- LT Đại học (42)
- Nấu ăn (42)
- Lớp 04 (41)
- Lớp 12 (38)
- Lớp 09 (37)
- Giao tiếp - Đàm thoại (37)
- Lớp 08 (36)
- Lớp 10 (36)
- Lớp 06 (34)
- Phật giáo (34)
- Thể loại khác (32)
- Hoa (31)
- Lớp 02 (31)
- Lớp 07 (30)
- Lớp 11 (30)
- Nghe nói - Đọc viết (28)
- Dành cho thiếu nhi (24)
- Truyện bằng tranh (21)
- Giáo Trình (16)
- Chuyên ngành - Chuyên đề (16)
- Lớp 01 (15)
- Lịch sử (15)
- Kinh nghiệm kinh doanh (15)
- Truyện bằng chữ (13)
- Sách tham khảo (12)
- Anh Văn (11)
- Marketing, quảng cáo (10)
- Cấp I (10)
- Ngành Công nghệ thông tin (9)
- Mầm non (9)
- Tiểu thuyết (9)
- Truyện ngắn, vừa (8)
- Y học thường thức (8)
- GRE - GMAT - SAT - KET - PET - FCE - CPE - ABC (7)
- Quản trị kinh doanh (7)
- Thương mại (7)
- Thiền (7)
- Chủ đề khác (6)
- Hàn (6)
- Pháp (5)
- Nhân sự & việc làm (5)
- Phóng sự, ký, tùy bút, nhật ký, tự truyện, hồi ký (5)
- Văn hóa (5)
NXB: Tổng Hợp TP.HCM
- Trang chủ
- NXB: Tổng Hợp TP.HCM
Tác giả: Nguyễn Thành Yến NXB: Tổng Hợp TP.HCM Hình thức: Bìa mềm
(0)67.500 VNĐ 75.000 VNĐ
Tác giả: Nhiều Tác Giả NXB: Tổng Hợp TP.HCM Hình thức: Bìa mềm
(0)57.000 VNĐ
NXB: Tổng Hợp TP.HCM Hình thức: Bìa mềm
(0)133.200 VNĐ 148.000 VNĐ
NXB: Tổng Hợp TP.HCM Hình thức: Bìa mềm
(0)133.200 VNĐ 148.000 VNĐ
(0)178.200 VNĐ 198.000 VNĐ
(0)163.800 VNĐ 182.000 VNĐ
(0)178.200 VNĐ 198.000 VNĐ
Tác giả: Sở Giáo Dục Và Đào Tạo TP.HCM NXB: Tổng hợp TP.HCM Hình thức: Bìa mềm
(0)40.000 VNĐ
Tác giả: Sở Giáo Dục Và Đào Tạo TP.HCM NXB: Tổng Hợp TP.HCM Hình thức: Bìa mềm
(0)35.000 VNĐ
Tác giả: Sở Giáo Dục Và Đào Tạo TP.HCM NXB: Tổng Hợp TP.HCM Hình thức: Bìa mềm
(0)35.000 VNĐ
Tác giả: Joanna Le May NXB: Tổng Hợp TP.HCM Hình thức: Bìa Mềm
(0)79.200 VNĐ 88.000 VNĐ
Tác giả: Thành Yến NXB: Tổng Hợp TP.HCM Hình thức: Bìa Mềm
(0)60.000 VNĐ
Tác giả: Nhân Văn Group NXB: Tổng Hợp TP.HCM Hình thức: Bìa Mềm
(0)42.000 VNĐ

markdown:
### Danh mục
[Tâm lý giáo dục (154)](/products/field/5251.Tong-Hop-TPHCM.html?category=18) [IELTS (103)](/products/field/5251.Tong-Hop-TPHCM.html?category=346) [TOEIC (74)](/products/field/5251.Tong-Hop-TPHCM.html?category=345) [Lớp 05 (48)](/products/field/5251.Tong-Hop-TPHCM.html?category=110) [TOEFL (42)](/products/field/5251.Tong-Hop-TPHCM.html?category=344) [Từ vựng - Ngữ pháp (42)](/products/field/5251.Tong-Hop-TPHCM.html?category=349) [Lớp 03 (42)](/products/field/5251.Tong-Hop-TPHCM.html?category=108) [LT Đại học (42)](/products/field/5251.Tong-Hop-TPHCM.html?category=105) [Nấu ăn (42)](/products/field/5251.Tong-Hop-TPHCM.html?category=98) [Lớp 04 (41)](/products/field/5251.Tong-Hop-TPHCM.html?category=109) [Lớp 12 (38)](/products/field/5251.Tong-Hop-TPHCM.html?category=115) [Lớp 09 (37)](/products/field/5251.Tong-Hop-TPHCM.html?category=113) [Giao tiếp - Đàm thoại (37)](/products/field/5251.Tong-Hop-TPHCM.html?category=347) [Lớp 08 (36)](/products/field/5251.Tong-Hop-TPHCM.html?category=112) [Lớp 10 (36)](/products/field/5251.Tong-Hop-TPHCM.html?category=104) [Lớp 06 (34)](/products/field/5251.Tong-Hop-TPHCM.html?category=103) [Phật giáo (34)](/products/field/5251.Tong-Hop-TPHCM.html?category=140) [Thể loại khác (32)](/products/field/5251.Tong-Hop-TPHCM.html?category=353) [Hoa (31)](/products/field/5251.Tong-Hop-TPHCM.html?category=92) [Lớp 02 (31)](/products/field/5251.Tong-Hop-TPHCM.html?category=107) [Lớp 07 (30)](/products/field/5251.Tong-Hop-TPHCM.html?category=111) [Lớp 11 (30)](/products/field/5251.Tong-Hop-TPHCM.html?category=114) [Nghe nói - Đọc viết (28)](/products/field/5251.Tong-Hop-TPHCM.html?category=348) [Dành cho thiếu nhi (24)](/products/field/5251.Tong-Hop-TPHCM.html?category=358) [Truyện bằng tranh (21)](/products/field/5251.Tong-Hop-TPHCM.html?category=124) [Giáo Trình (16)](/products/field/5251.Tong-Hop-TPHCM.html?category=357) [Chuyên ngành - Chuyên đề (16)](/products/field/5251.Tong-Hop-TPHCM.html?category=355) [Lớp 01 (15)](/products/field/5251.Tong-Hop-TPHCM.html?category=102) [Lịch sử (15)](/products/field/5251.Tong-Hop-TPHCM.html?category=45) [Kinh nghiệm kinh doanh (15)](/products/field/5251.Tong-Hop-TPHCM.html?category=67) [Truyện bằng chữ (13)](/products/field/5251.Tong-Hop-TPHCM.html?category=123) [Sách tham khảo (12)](/products/field/5251.Tong-Hop-TPHCM.html?category=17) [Anh Văn (11)](/products/field/5251.Tong-Hop-TPHCM.html?category=343) [Marketing, quảng cáo (10)](/products/field/5251.Tong-Hop-TPHCM.html?category=65) [Cấp I (10)](/products/field/5251.Tong-Hop-TPHCM.html?category=246) [Ngành Công nghệ thông tin (9)](/products/field/5251.Tong-Hop-TPHCM.html?category=206) [Mầm non (9)](/products/field/5251.Tong-Hop-TPHCM.html?category=368) [Tiểu thuyết (9)](/products/field/5251.Tong-Hop-TPHCM.html?category=170) [Truyện ngắn, vừa (8)](/products/field/5251.Tong-Hop-TPHCM.html?category=193) [Y học thường thức (8)](/products/field/5251.Tong-Hop-TPHCM.html?category=189) [GRE - GMAT - SAT - KET - PET - FCE - CPE - ABC (7)](/products/field/5251.Tong-Hop-TPHCM.html?category=356) [Quản trị kinh doanh (7)](/products/field/5251.Tong-Hop-TPHCM.html?category=61) [Thương mại (7)](/products/field/5251.Tong-Hop-TPHCM.html?category=367) [Thiền (7)](/products/field/5251.Tong-Hop-TPHCM.html?category=511) [Chủ đề khác (6)](/products/field/5251.Tong-Hop-TPHCM.html?category=125) [Hàn (6)](/products/field/5251.Tong-Hop-TPHCM.html?category=91) [Pháp (5)](/products/field/5251.Tong-Hop-TPHCM.html?category=93) [Nhân sự & việc làm (5)](/products/field/5251.Tong-Hop-TPHCM.html?category=409) [Phóng sự, ký, tùy bút, nhật ký, tự truyện, hồi ký (5)](/products/field/5251.Tong-Hop-TPHCM.html?category=172) [Văn hóa (5)](/products/field/5251.Tong-Hop-TPHCM.html?category=166)
# NXB: Tổng Hợp TP.HCM
[Trang chủ](http://davibooks.vn)
- NXB: Tổng Hợp TP.HCM
Tác giả:
[Nguyễn Thành Yến](/products/field/8162.Nguyen-Thanh-Yen.html)NXB: [Tổng Hợp TP.HCM](/products/field/5251.Tong-Hop-TPHCM.html)Hình thức: [Bìa mềm](/products/field/11887.Bia-mem.html) ![](http://davibooks.vn/layouts/fontpage/images/stars/stars0.gif)
Tác giả:
[Nhiều Tác Giả](/products/field/7691.Nhieu-Tac-Giả.html)NXB: [Tổng Hợp TP.HCM](/products/field/5251.Tong-Hop-TPHCM.html)Hình thức: [Bìa mềm](/products/field/11887.Bia-mem.html) ![](http://davibooks.vn/layouts/fontpage/images/stars/stars0.gif)
NXB:
[Tổng Hợp TP.HCM](/products/field/5251.Tong-Hop-TPHCM.html)Hình thức: [Bìa mềm](/products/field/11887.Bia-mem.html) ![](http://davibooks.vn/layouts/fontpage/images/stars/stars0.gif)
NXB:
[Tổng Hợp TP.HCM](/products/field/5251.Tong-Hop-TPHCM.html)Hình thức: [Bìa mềm](/products/field/11887.Bia-mem.html) ![](http://davibooks.vn/layouts/fontpage/images/stars/stars0.gif)
![](http://davibooks.vn/layouts/fontpage/images/stars/stars0.gif)
![](http://davibooks.vn/layouts/fontpage/images/stars/stars0.gif)
![](http://davibooks.vn/layouts/fontpage/images/stars/stars0.gif)
Tác giả:
[Sở Giáo Dục Và Đào Tạo TP.HCM](/products/field/8576.So-Giao-Duc-Va-dao-Tao-TPHCM.html)NXB: [Tổng hợp TP.HCM](/products/field/5251.Tong-hop-TPHCM.html)Hình thức: [Bìa mềm](/products/field/11887.Bia-mem.html) ![](http://davibooks.vn/layouts/fontpage/images/stars/stars0.gif)
Tác giả:
[Sở Giáo Dục Và Đào Tạo TP.HCM](/products/field/8576.So-Giao-Duc-Va-dao-Tao-TPHCM.html)NXB: [Tổng Hợp TP.HCM](/products/field/5251.Tong-Hop-TPHCM.html)Hình thức: [Bìa mềm](/products/field/11887.Bia-mem.html) ![](http://davibooks.vn/layouts/fontpage/images/stars/stars0.gif)
Tác giả:
[Sở Giáo Dục Và Đào Tạo TP.HCM](/products/field/8576.So-Giao-Duc-Va-dao-Tao-TPHCM.html)NXB: [Tổng Hợp TP.HCM](/products/field/5251.Tong-Hop-TPHCM.html)Hình thức: [Bìa mềm](/products/field/11887.Bia-mem.html) ![](http://davibooks.vn/layouts/fontpage/images/stars/stars0.gif)
Tác giả:
[Joanna Le May](/products/field/18744.Joanna-Le-May-.html)NXB: [Tổng Hợp TP.HCM](/products/field/5251.Tong-Hop-TPHCM.html)Hình thức: [Bìa Mềm](/products/field/11887.Bia-Mem.html) ![](http://davibooks.vn/layouts/fontpage/images/stars/stars0.gif)
Tác giả:
[Thành Yến](/products/field/1618.Thanh-Yen.html)NXB: [Tổng Hợp TP.HCM](/products/field/5251.Tong-Hop-TPHCM.html)Hình thức: [Bìa Mềm](/products/field/11887.Bia-Mem.html) ![](http://davibooks.vn/layouts/fontpage/images/stars/stars0.gif)
Tác giả:
[Nhân Văn Group](/products/field/9938.Nhan-Van-Group.html)NXB: [Tổng Hợp TP.HCM](/products/field/5251.Tong-Hop-TPHCM.html)Hình thức: [Bìa Mềm](/products/field/11887.Bia-Mem.html) ![](http://davibooks.vn/layouts/fontpage/images/stars/stars0.gif)

Pragma: no-cache

Cache-Control: no-store, no-cache, must-revalidate, post-check=0, pre-check=0

Set-Cookie: SITE_VISITOR=1; expires=Fri, 15-Dec-2017 08:14:34 GMT; path=/; domain=.davibooks.vn

Vary: Accept-Encoding,User-Agent


text:
- Trang chủ
- Sách
- Thiếu nhi
- Truyện bằng tranh
- Ivy + Bean - Rạch Giời Rơi Xuống (Tập 1)
Ivy + Bean - Rạch Giời Rơi Xuống (Tập 1)
Sản phẩm liên quan
Mô tả sản phẩm
Khi mới gặp nhau, cả Ivy và Bean đều nghĩ ngay là chúng không bao giờ là bạn. Nhưng đế khi Bean bày trò trêu chọ chị mình và phải đi trốn thì A lê hấp! Ivy đã đến giải cứu thần kỳ của mình, khuôn mặt sơn trắng bệch và ... Chúng có gặp rắc rối to hay không? Có thể lắm. Chúng có vui không? Chắc chắn rồi!
Hấp dẫn đến từng chi tiết, khắc họa rõ ràng mà tinh tế chân dung hai cô nhóc tính nết khác nhau một trời một vực.(booklist)
Người đọc buộc phải dõi theo hai cô nhóc tinh nghịch lắm trò này từ đầu đến cuối và hăng hái đoán già đoán non những trò nghịch ngợm quỷ quái của chúng. (Kirkus)
Mọi đọc giả nhí đều say mê cuốn sách này (School library Journal)
* * *
Sách cũng có bán tại DAVIBOOKS - SÁCH ĐẤT VIỆT, chi nhánh:
- 225 Nguyễn Tri Phương, P.9, Q.5, TP.HCM (08.62 65 20 39)
- 23-25 Hoàng Hoa Thám, P.13, Q.Tân Bình, TP.HCM (08.62 97 23 56)
- Chợ Chùa, Nghĩa Hành, Quảng Ngãi (055.3 861 881)
Davibooks trân trọng giới thiệu!
Nhận xét sản phẩm

markdown:
[Trang chủ](http://davibooks.vn) [Sách](/products/store/1.Sach.html) [Thiếu nhi](/products/category/21.Thieu-nhi.html) [Truyện bằng tranh](/products/category/124.Truyen-bang-tranh.html)
- Ivy + Bean - Rạch Giời Rơi Xuống (Tập 1)
# Ivy + Bean - Rạch Giời Rơi Xuống (Tập 1)
![Ivy + Bean - Rạch Giời Rơi Xuống (Tập 1) Ivy + Bean - Rạch Giời Rơi Xuống (Tập 1)](/stores/uploads/a/ivy1__86944.jpg)
[Sophie Blackall](/products/field/3134.Sophie-Blackall.html)- [Annie Barrows](/products/field/3133.Annie-Barrows.html)NXB: [Âm nhạc](/products/field/1892.am-nhac.html)Hình thức: [Bìa mềm](/products/field/11887.Bia-mem.html)
### Sản phẩm liên quan
### Mô tả sản phẩm
Khi mới gặp nhau, cả Ivy và Bean đều nghĩ ngay là chúng không bao giờ là bạn. Nhưng đế khi Bean bày trò trêu chọ chị mình và phải đi trốn thì A lê hấp! Ivy đã đến giải cứu thần kỳ của mình, khuôn mặt sơn trắng bệch và ... Chúng có gặp rắc rối to hay không? Có thể lắm. Chúng có vui không? Chắc chắn rồi!
Hấp dẫn đến từng chi tiết, khắc họa rõ ràng mà tinh tế chân dung hai cô nhóc tính nết khác nhau một trời một vực.(booklist)
Người đọc buộc phải dõi theo hai cô nhóc tinh nghịch lắm trò này từ đầu đến cuối và hăng hái đoán già đoán non những trò nghịch ngợm quỷ quái của chúng. (Kirkus)
Mọi đọc giả nhí đều say mê cuốn sách này (School library Journal)
* * *
Sách cũng có bán tại
**DAVIBOOKS - SÁCH ĐẤT VIỆT**, chi nhánh:
- 225 Nguyễn Tri Phương, P.9, Q.5, TP.HCM (08.62 65 20 39)
- 23-25 Hoàng Hoa Thám, P.13, Q.Tân Bình, TP.HCM (08.62 97 23 56)
- Chợ Chùa, Nghĩa Hành, Quảng Ngãi (055.3 861 881)
**Davibooks trân trọng giới thiệu!**
### Thông tin sản phẩm
### Sách giảm giá
![](http://davibooks.vn/layouts/fontpage/images/stars/stars0.gif)
![](http://davibooks.vn/layouts/fontpage/images/stars/stars0.gif)
## Nhận xét sản phẩm

Set-Cookie: SITE_VISITOR=1; expires=Fri, 15-Dec-2017 08:18:32 GMT; path=/; domain=.davibooks.vn


text:
Đèn lồng Hội An
Đèn kéo quân
Đèn tường
Đèn trần
Đèn ngủ
Đèn bàn
Đèn hoa sen
Đèn hoa đăng
Đèn bện dây
Đèn trang trí
Quà tặng
Xem lịch sử xem hàng
>
Đèn Lồng
Đèn mành tre lục ...
Đèn lồng kéo quân...
Đèn hoa sen nhí
Đèn sắt hình trụ
Đèn sắt bánh ú
Đèn sắt lồng chim
Đèn sắt bầu
Đèn sắt hình thoi
Đèn sắt
Đèn nến để bàn DN...

Server: nginx

LCache: BYPASS

Set-Cookie: ECS[display]=grid; expires=Thu, 21-Dec-2017 00:13:13 GMT; Max-Age=576000

Vary: Accept-Encoding


text:
Latest topics
» Quy định post bài trên diễn đàn
by Admin Fri Nov 04, 2016 2:12 pm
» MU cực hot cho điện thoại. Vào chiến nàooo
by giakhanhlk Sun Oct 02, 2016 3:39 pm
» Tam quốc 3d online lậu cho android
by giakhanhlk Sun Oct 02, 2016 3:34 pm
» GunZ Việt Nam – Đẳng Cấp Game Đối Kháng Đỉnh Cao
by lenguyen12345 Mon Sep 19, 2016 4:52 pm
» Hack Game Anh hùng Truyền thuyết Pro Cho Android M
by giakhanhlk Sun Sep 18, 2016 6:09 pm
» Hack Game Chiến Dịch Huyền Thoại Cho Android Miễn
by giakhanhlk Sun Sep 18, 2016 5:52 pm
» Minecraft - Pocket Edition v0.15.8.0 Mod
by giakhanhlk Fri Sep 16, 2016 10:50 am
» Chiến Dịch Huyền Thoại v2.1.6
by giakhanhlk Fri Sep 16, 2016 10:48 am
» Chiến thần Dota v1.5.2 Mod
by giakhanhlk Fri Sep 16, 2016 10:46 am
» MUTHIÊNNỮ.VN,Mu Open Ngày 30/7/2016,Miễn Phí Đồ Fu
by tnspam1 Wed Jul 27, 2016 8:51 pm
by Admin Fri Nov 04, 2016 2:12 pm
» MU cực hot cho điện thoại. Vào chiến nàooo
by giakhanhlk Sun Oct 02, 2016 3:39 pm
» Tam quốc 3d online lậu cho android
by giakhanhlk Sun Oct 02, 2016 3:34 pm
» GunZ Việt Nam – Đẳng Cấp Game Đối Kháng Đỉnh Cao
by lenguyen12345 Mon Sep 19, 2016 4:52 pm
» Hack Game Anh hùng Truyền thuyết Pro Cho Android M
by giakhanhlk Sun Sep 18, 2016 6:09 pm
» Hack Game Chiến Dịch Huyền Thoại Cho Android Miễn
by giakhanhlk Sun Sep 18, 2016 5:52 pm
» Minecraft - Pocket Edition v0.15.8.0 Mod
by giakhanhlk Fri Sep 16, 2016 10:50 am
» Chiến Dịch Huyền Thoại v2.1.6
by giakhanhlk Fri Sep 16, 2016 10:48 am
» Chiến thần Dota v1.5.2 Mod
by giakhanhlk Fri Sep 16, 2016 10:46 am
» MUTHIÊNNỮ.VN,Mu Open Ngày 30/7/2016,Miễn Phí Đồ Fu
by tnspam1 Wed Jul 27, 2016 8:51 pm
Most Viewed Topics
Most active topics
Kiếm Thế PHUCHOKIEM.NET -Open 9/3 - Hỗ Trợ VK3
Trang 1 trong tổng số 1 trang • Share •
- kenhgamemoiThành viên
- Bài gửi : 59
Điểm số : 167
Yêu thích : 0
-
KIẾM THẾ PHỤC HỔ KIẾM
Máy Chủ Tình Nghĩa
ALPHATEST : 10h00 NGÀY 06/03/2015
OPEN CHÍNH THỨC : 10h30 NGÀY 09/03/2015
Máy Chủ Tình Nghĩa
ALPHATEST : 10h00 NGÀY 06/03/2015
OPEN CHÍNH THỨC : 10h30 NGÀY 09/03/2015
THÔNG TIN SEVER:
Trang chủ: http://phuchokiem.net/ (phuchokiem.net)
Đăng Ký: http://id.phuchokiem.net/taikhoan
Diễn đàn: http://diendan.phuchokiem.net/forum/index.php
Tải Game: http://id.phuchokiem.net/taigame/
Yahoo Hỗ Trợ: hotro_phuchokiem
MỘT GÓC CỦA HOẠT ĐỘNG ĐẠI CHIẾN QUÂN MÔNG CỔ - ĐỒNG RỚT NHƯ MƯA - NHẶT KHÔNG KỊP
Đại Chiến Quân Mông Cổ 2 lần/Ngày: 06 Tướng MC: 30v đồng, Lính MC: 5000đ, 1vđ, 2vđ VÀ RẤT NHIỀU VẬT PHẨM CÓ GIÁ TRỊ ĐẶC BIỆT LÀ CHÂN KHÍ ĐƠN NÂNG CẤP LINH THÚ---> VÀO LÚC 14H30 VÀ 20H TỐI ANH EM CHÚ Ý ONL ĐẦY ĐỦ ĐỂ THAM GIA NHÉ
Đại Chiến Quân Mông Cổ 2 lần/Ngày: 06 Tướng MC: 30v đồng, Lính MC: 5000đ, 1vđ, 2vđ VÀ RẤT NHIỀU VẬT PHẨM CÓ GIÁ TRỊ ĐẶC BIỆT LÀ CHÂN KHÍ ĐƠN NÂNG CẤP LINH THÚ---> VÀO LÚC 14H30 VÀ 20H TỐI ANH EM CHÚ Ý ONL ĐẦY ĐỦ ĐỂ THAM GIA NHÉ
- EXP: x1000 VNG
- Max Level: 200 - 255
- Chuyển Sinh: Chuyển Sinh 4 Lần Max Set Bá Vương
- Đại Chiến Quân Mông Cổ 2 lần/Ngày: 06 Tướng MC: 30v đồng, Lính MC: 5000đ, 1vđ, 2vđ
- Hỗ Trợ Tân Thủ: Cứ Mỗi 5 Ngày Tăng 1 Lần, Mỗi Lần Thêm 20% Đảm Bảo AE Vào Sau Có Thể Theo Kịp.
- Train Quái Tần Lăng, Map 115: 5, 10, 15, 20 đồng/quái
- Chức Năng Vip: Giới Hạn 10 lần/ngày.Đảm Bảo Tính Cân Bằng Trong Game. Phù Hợp Với Người Chơi Ko Có Nhiều Thời Gian Cày Cuốc.
- Du Long: Giới Hạn 500 lần/ngày
- Hòa Thị Bích: Bán Ở Khu Đồng Khóa
- Tinh Lực/Hoạt Lực: 30 Bình/Ngày (Trung và Tiểu) - Đại KHÔNG GIỚI HẠN
- Tu Luyện Đơn: 50 Bình/Ngày
- Trứng Du Long: 2 Trứng/Ngày (Sử dụng nhận 500.000.000 , 1.000.000.000 hoặc 1.500.000.000 Điểm Kinh Nghiệm)
- Bạch Hổ Đường, Săn Boss: 3 lần/Ngày (Rớt Du Long Danh Vọng,Đồng, Đá Nâng Cấp Trang Bị, Các Loại Vật Phẩm Giá Trị..)
- Tiêu Dao Cốc: 3 lần/Ngày (Đồng,Mảnh Ghép, ...)
- Tần Lăng: 2 giờ/Ngày (NL Đổi Đồng, Vật phẩm thăng cấp trang bị)
- Phần Thưởng Thăng Cấp: Nhận Hòa Thị Bích + Mảnh Ghép Ấn
ĐUA TOP VÕ LÂM - THỦ LĨNH ALPHATEST
- Top 1: 300v Đồng Thường
- Top 2: 250v Đồng Thường
- Top 3: 200v Đồng Thường
- Top 4: 150v Đồng Thường
- Top 5: 100v Đồng Thường
- Top 6: 50v Đồng Thường
HỖ TRỢ TÂN THỦ CỰC KHỦNG
- Thăng Cấp 120
- 500 Hoà Thị Bích (Khoá)
- Set đồ 9x 4% +16
- Mảnh Ghép Trang Bị : 40 Mảnh Mỗi Loại (Đủ Ghép Set Bạch Ngân
)
- 1000 Vạn Đồng Khóa
- 2 Ức Bạc Khóa
- 1 Rương Mật Tịch (Cao)
- Thú Cưỡi Tân Thủ ( 40 Loại)- Ko Thể Nâng Cấp
- 3 Túi 20 ô (Khoá)
- 02 Bộ Vật Phẩm TDC, TĐLT và 800 NHHT (Làm NV 110)
- 100 Mảnh Ghép Mặt Nạ
- 100 Mảnh Ghép Ấn
- 5 Tinh Thánh Hỏa( Ép Ngoại Trang)
PHI PHONG SIÊU THẦN – ĐẠI THÁNH – NGOẠI TRANG FULL VNG
QUAN ẤN TỐNG KIM – THÚ CƯỠI TRUYỀN THUYẾT
PHI PHONG - TRANG BỊ MỚI LẠ ĐẸP MẮT
CHI TIẾT PHẦN THƯỞNG HOẠT ĐỘNG
Kiem the lau , kiem the private, kiếm thế lậu, kiếm thế private
Tạo một tài khoản hoặc đăng nhập để trả lời
Bạn cần phải là một thành viên trả lời.
Tạo một tài khoản
Tham gia cộng đồng của chúng tôi bằng cách tạo một tài khoản mới. Dễ thôi!
Tạo tài khoản mới
Đăng nhập
Bạn đã có sẵn một tài khoản? Không có vấn đề, đăng nhập tại đây.
Đăng nhập
Trang 1 trong tổng số 1 trang
Permissions in this forum:Bạn không có quyền trả lời bài viết

markdown:
Latest topics
»
by
»
by
»
by
»
by
»
by
»
by
»
by
»
by
»
by
»
by
[Quy định post bài trên diễn đàn](/t7-topic#594)
by
[Fri Nov 04, 2016 2:12 pm](/u1) **Admin**
»
[MU cực hot cho điện thoại. Vào chiến nàooo](/t344-topic#591)
by
[Sun Oct 02, 2016 3:39 pm](/u147) **giakhanhlk**
»
[Tam quốc 3d online lậu cho android](/t343-topic#589)
by
[Sun Oct 02, 2016 3:34 pm](/u147) **giakhanhlk**
»
[GunZ Việt Nam – Đẳng Cấp Game Đối Kháng Đỉnh Cao](/t342-topic#587)
by
[Mon Sep 19, 2016 4:52 pm](/u149) **lenguyen12345**
»
[Hack Game Anh hùng Truyền thuyết Pro Cho Android M](/t341-topic#584)
by
[Sun Sep 18, 2016 6:09 pm](/u147) **giakhanhlk**
»
[Hack Game Chiến Dịch Huyền Thoại Cho Android Miễn](/t340-topic#582)
by
[Sun Sep 18, 2016 5:52 pm](/u147) **giakhanhlk**
»
[Minecraft - Pocket Edition v0.15.8.0 Mod](/t339-topic#581)
by
[Fri Sep 16, 2016 10:50 am](/u147) **giakhanhlk**
»
[Chiến Dịch Huyền Thoại v2.1.6](/t338-topic#580)
by
[Fri Sep 16, 2016 10:48 am](/u147) **giakhanhlk**
»
[Chiến thần Dota v1.5.2 Mod](/t337-topic#579)
by
[Fri Sep 16, 2016 10:46 am](/u147) **giakhanhlk**
»
[MUTHIÊNNỮ.VN,Mu Open Ngày 30/7/2016,Miễn Phí Đồ Fu](/t336-topic#555)
by
[Wed Jul 27, 2016 8:51 pm](/u128) **tnspam1**
Most Viewed Topics
Most active topics
[Kiếm Thế PHUCHOKIEM.NET -Open 9/3 - Hỗ Trợ VK3](/t192-topic)
Trang
**1**trong tổng số **1**trang • [Share](https://www.addthis.com/bookmark.php?v=250&pub=forumotion)• **kenhgamemoi**Thành viên
- Bài gửi : 59
Điểm số : 167
Yêu thích : 0
**KIẾM THẾ PHỤC HỔ KIẾM** **Máy Chủ Tình Nghĩa** **ALPHATEST : 10h00 NGÀY 06/03/2015** **OPEN CHÍNH THỨC : 10h30 NGÀY 09/03/2015** **THÔNG TIN SEVER:** **Trang chủ:** [http://phuchokiem.net/](http://phuchokiem.net/)(phuchokiem.net) **Đăng Ký:** [http://id.phuchokiem.net/taikhoan](http://id.phuchokiem.net/taikhoan) **Diễn đàn:** [http://diendan.phuchokiem.net/forum/index.php](http://diendan.phuchokiem.net/forum/index.php) **Tải Game:** [http://id.phuchokiem.net/taigame/](http://id.phuchokiem.net/taigame/) **Yahoo Hỗ Trợ:**hotro_phuchokiem **MỘT GÓC CỦA HOẠT ĐỘNG ĐẠI CHIẾN QUÂN MÔNG CỔ - ĐỒNG RỚT NHƯ MƯA - NHẶT KHÔNG KỊP** **Đại Chiến Quân Mông Cổ 2 lần/Ngày: 06 Tướng MC: 30v đồng, Lính MC: 5000đ, 1vđ, 2vđ VÀ RẤT NHIỀU VẬT PHẨM CÓ GIÁ TRỊ ĐẶC BIỆT LÀ CHÂN KHÍ ĐƠN NÂNG CẤP LINH THÚ---> VÀO LÚC 14H30 VÀ 20H TỐI ANH EM CHÚ Ý ONL ĐẦY ĐỦ ĐỂ THAM GIA NHÉ** ![ ](http://upanh123.com/images/2015/03/05/a946f8b2dcda7b4547d01ba246a2cf78.jpg)
![ ](http://upanh123.com/images/2015/03/05/5bd698b55c74379670c12cc775c3e07f.jpg)
![ ](http://upanh123.com/images/2015/03/05/88e02a64d01e386ad069011e52afbf73.jpg)
![ ](http://upanh123.com/images/2015/03/05/5a9b8bf4818480435d8d4e7a437629fb.jpg)
![ ](http://upanh123.com/images/2015/03/05/1fa3584605848babbc068a7cbf484d31.jpg)
![ ](http://upanh123.com/images/2015/03/05/f7fe4a740a11d84909bd631ea260f39d.jpg)
![ ](http://upanh123.com/images/2015/03/05/e4114a1fa7a427bba11a96c372e8614f.jpg)
![ ](http://upanh123.com/images/2015/03/06/6769ad4d7490bfe76b979ddeb4130dbf.jpg)
![ ](http://upanh123.com/images/2015/03/06/b941250694d9cea51bb3e33c4fce2fd8.jpg)
**EXP:**x1000 VNG **Max Level:**200 - 255 **Chuyển Sinh:**Chuyển Sinh 4 Lần Max Set Bá Vương **Đại Chiến Quân Mông Cổ 2 lần/Ngày:**06 Tướng MC: 30v đồng, Lính MC: 5000đ, 1vđ, 2vđ **Hỗ Trợ Tân Thủ:**Cứ Mỗi 5 Ngày Tăng 1 Lần, Mỗi Lần Thêm 20% Đảm Bảo AE Vào Sau Có Thể Theo Kịp. **Train Quái Tần Lăng, Map 115:**5, 10, 15, 20 đồng/quái **Chức Năng Vip:**Giới Hạn 10 lần/ngày.Đảm Bảo Tính Cân Bằng Trong Game. Phù Hợp Với Người Chơi Ko Có Nhiều Thời Gian Cày Cuốc. **Du Long:**Giới Hạn 500 lần/ngày **Hòa Thị Bích:**Bán Ở Khu Đồng Khóa **Tinh Lực/Hoạt Lực:**30 Bình/Ngày (Trung và Tiểu) - Đại KHÔNG GIỚI HẠN **Tu Luyện Đơn:**50 Bình/Ngày **Trứng Du Long:**2 Trứng/Ngày (Sử dụng nhận 500.000.000 , 1.000.000.000 hoặc 1.500.000.000 Điểm Kinh Nghiệm) **Bạch Hổ Đường, Săn Boss:**3 lần/Ngày (Rớt Du Long Danh Vọng,Đồng, Đá Nâng Cấp Trang Bị, Các Loại Vật Phẩm Giá Trị..) **Tiêu Dao Cốc:**3 lần/Ngày (Đồng,Mảnh Ghép, ...) **Tần Lăng:**2 giờ/Ngày (NL Đổi Đồng, Vật phẩm thăng cấp trang bị) **Phần Thưởng Thăng Cấp:**Nhận Hòa Thị Bích + Mảnh Ghép Ấn **ĐUA TOP VÕ LÂM - THỦ LĨNH ALPHATEST** **Top 1: 300v Đồng Thường** **Top 2: 250v Đồng Thường** **Top 3: 200v Đồng Thường** **Top 4: 150v Đồng Thường** **Top 5: 100v Đồng Thường** **Top 6: 50v Đồng Thường** **HỖ TRỢ TÂN THỦ CỰC KHỦNG** **Thăng Cấp 120** **500 Hoà Thị Bích (Khoá)** **Set đồ 9x 4% +16** **Mảnh Ghép Trang Bị : 40 Mảnh Mỗi Loại (Đủ Ghép Set Bạch Ngân**
)
**1000 Vạn Đồng Khóa** **2 Ức Bạc Khóa** **1 Rương Mật Tịch (Cao)** **Thú Cưỡi Tân Thủ ( 40 Loại)- Ko Thể Nâng Cấp**
**3 Túi 20 ô (Khoá)** **02 Bộ Vật Phẩm TDC, TĐLT và 800 NHHT (Làm NV 110)** **100 Mảnh Ghép Mặt Nạ** **100 Mảnh Ghép Ấn** **5 Tinh Thánh Hỏa( Ép Ngoại Trang)** **PHI PHONG SIÊU THẦN – ĐẠI THÁNH – NGOẠI TRANG FULL VNG** ![ ](http://upanh123.com/images/2014/10/12/NgoaiTrang1.png)
**QUAN ẤN TỐNG KIM – THÚ CƯỠI TRUYỀN THUYẾT** ![ ](http://upanh123.com/images/2014/12/26/1464656590465947692194533066927n.png)
**PHI PHONG - TRANG BỊ MỚI LẠ ĐẸP MẮT** ![ ](http://up.vn-hello.com/images/SSKSKSKS.png)
**CHI TIẾT PHẦN THƯỞNG HOẠT ĐỘNG** ![ ](http://up.vn-hello.com/images/chitietphanthuongvmWg.png)
[Kiem the lau , kiem the private, kiếm thế lậu, kiếm thế private](http://phuchokiem.net/)
## Tạo một tài khoản hoặc đăng nhập để trả lời
Bạn cần phải là một thành viên trả lời.
### Tạo một tài khoản
Tham gia cộng đồng của chúng tôi bằng cách tạo một tài khoản mới. Dễ thôi!
[Tạo tài khoản mới](/register)
### Đăng nhập
Bạn đã có sẵn một tài khoản? Không có vấn đề, đăng nhập tại đây.
[Đăng nhập](/login)
Trang
**1**trong tổng số **1**trang
Bạn
**Permissions in this forum:** **không có quyền**trả lời bài viết

WARC-Truncated: length

P3P: CP="IDC DSP COR ADM DEVi TAIi PSA PSD IVAi IVDi CONi HIS OUR IND CNT"

Cache-Control: no-cache

Vary: User-Agent