text:
Nửa cuối thế kỉ XIX, Việt Nam nói riêng và phương Đông nói chung, đứng trước thực tế mới, đó là khả năng xâm lược của phương Tây. Nhật Bản và Việt Nam, trong hoàn cảnh đó, cùng đều xuất hiện những nhà cải cách mà tiêu biểu là Fukuzawa Yukichi (1835-1901) và Nguyễn Trường Tộ (1830?-1871). Và với xuất phát điểm gần nhau nhưng hai nước đồng văn, đồng chủng này, sau mấy chục năm, đứng ở hai cực phát triển và lạc hậu, điều gì tạo nên những kết quả như vậy, chắc sâu xa trong đó phần nào là kết quả của những cách nghĩ khác nhau mà biểu hiện rất rõ là ở những nhà cải cách.
Bài viết không so sánh hơn, kém mà mục đích nhằm chỉ ra những cách nghĩ khác, và từ đấy, mong muốn góp phần giải thích sự trì trệ của Việt Nam có lí do hay không trong tư duy, trong hành động lịch sử của mình. Nhưng trong phạm vi hẹp, lại rút gọn vào một vài điểm, là cách tiếp nhận cái gì, nhận thức cái gì khi hai nhà tư tưởng Việt Nam và Nhật tiếp xúc với phương Tây.
Khỏi phải khẳng định Nguyễn Trường Tộ là người yêu nước, rất yêu nước, càng không cần thiết xác quyết ông là người sắc sảo, thông kim bác cổ, nhìn ra được những vấn đề mới, có tính đột phá, so với những nhận thức có tính quen thuộc với những trí thức đương thời, bởi những điều đó hiển thị hiển nhiên trong các văn bản mà ông để lại. Nguyễn Trường Tộ tìm hiểu và có những ý kiến trên rất nhiều vấn đề, hầu như khi nói đến một vấn đề gì đó ông cũng nói đến phương Tây. Nếu thống kê số lượng những vấn đề mà Nguyễn Trường Tộ đề cập, rất cụ thể và biểu hiện đã được suy nghĩ, thì sẽ thấy năng lực tư duy và nhu cầu mạnh mẽ hướng đến một thay đổi cho đất nước.
Điều kiện thực tế, sự chế định của thực tế lịch sử như đất nước đang đứng trước nguy cơ còn mất, hoàn cảnh bản thân là người thiên chúa giáo không dễ được triều đình tin cậy và phần nào đó tính chất của điều trần nhằm thuyết phục những việc trước mắt đã quy định ít nhiều nội dung điều trần, nhưng từ suy nghĩ vụ việc cụ thể đến dự liệu các khả năng tương lai đất nước, đều thể hiện tầm nhìn, tính hệ thống, khả năng nhận thức trước thực tế mới của Nguyễn Trường Tộ.
Cái chúng tôi nói đến là cách nghĩ của hai ông phương Đông trước thực tế phương Tây, những cái gì ông quan tâm và quan tâm vì lí do gì, vì nhu cầu gấp gáp trước mắt, tính thực tế, đáp ứng thực tế hay lí do lựa chọn, tính mục đích hay tầm vóc của các tiếp nhận. Trước một hiện tượng dị kỉ, dị biệt thì chủ thể tiếp nhận phản ứng ra sao? Phê phán hay tiếp nhận ngay, băn khoăn tìm hiểu hay ngay lập tức lấy, bỏ, hay tìm cái gì trong cái khác đó để rút ra cái có lợi hay không lợi cho mục đích của mình.
Nguyễn Trường Tộ đề nghị, điều trần, luận thuyết mà không hoạt động xã hội, ông hướng đến bề trên để thuyết phục thay đổi mà không tạo ra phản ứng cộng hưởng từ xã hội, không hoạt động xã hội như Fukuzawa. Nguyễn Trường Tộ hướng đến thuyết phục bề trên và không khai dân trí, không hướng đến chủ thể của xã hội mới, con người, dân quyền, nhân quyền.
Những điểm nhận thức dưới đây phác thảo về hai cách nhìn đó.
1. Cách hiểu “thế” và “lực” có được do kĩ thuật và cách hiểu văn minh
Nói đến nhận thức về phương Tây, Fukuzawa và Nguyễn Trường Tộ, có điểm chung là rải ra trên từng mặt, từng điểm, từng bộ phận, về số lượng những điều được quan tâm là khá đa dạng, nhiều chỗ quan tâm giống nhau, cách nhưng nhìn tổng quát thì lại khác nhau. Cách thức, mong đất nước đuổi kịp, sánh vai phương Tây là như nhau, phê phán nền giáo dục Nho giáo cũng có chỗ giống nhau, và đều cùng có chống Nho giáo, thiên mệnh. Đi sâu vào chi tiết có thể cho thấy rõ hơn đặc điểm của các cách nghĩ khác và giống nhau.
Trong các cuộc tranh luận gay gắt nửa cuối thể kỉ XIX, bao gồm các vấn đề duy tân hay thủ cựu, chính đạo hay tà thuyết, chiến hay hòa thì Nguyễn Trường Tộ là người tiêu biểu cho đề xuất cải cách, duy tân.
Vậy duy tân thì phương Tây – được xem như một định hướng giá trị – sẽ được hiểu như thế nào, bao gồm cắt nghĩa, giải thích về những ưu việt của họ. Và quan trọng hơn, là cách lựa chọn học cái gì để đổi mới và mục đích hướng tới để làm gì, “phú quốc, cường binh” (hướng đến nước giàu, binh mạnh hơn là hướng đến phát triển xã hội và thể chế dân chủ) hay tìm hiểu cái cốt lõi để thay đổi căn bản cái “cơ sở kinh tế xã hội tạo nên chế độ chuyên chế”[1].
Nguyễn Trường Tộ nhìn phương Tây theo các cách nhìn sự vật vốn đã có trong truyền thống tư duy phương Đông và từng bộ phận của phương Tây được tháo rời để kết hợp với các yếu tố bản địa. Ông không cho thấy cái gì khác khi nhận xét: “Trộm nghĩ việc trong thiên hạ chỉ có “thế” mà thôi. Chữ “ thế” là nói bao gồm cả thiên thời nhân sự. Cho nên người biết rõ “thế” thì không trái thời, không mất thời, không hại người, không hỏng việc” (Di thảo số 1)[2]. Thiên hạ, cái khái niệm gốc Hán này, đến bấy giờ, đứng trước một đối tượng mới là phương Tây được dùng lại, và Đông hay Tây, hai nền văn minh cách biệt, đều được xem tất tật như nhau và “chỉ có “thế” mà thôi”.
Cách nhìn “tung hoành, phân hợp” cũng như vậy, chúng cũng được thiên di từ cái phương Đông sang cái phương Tây: “Hiện nay tôi muốn đi qua kinh đô nước Anh. Nhân nước Anh có mở đại hội cách trí, họ thường sai người đi các nước đến các đầu phố phỏng vấn về tình hình người phương Tây giao tế với các nước khác như thế nào (Việc này có tương quan đến đại thế tung hoành, phân hợp của các nước)” (Di thảo số 4). Trong một bài khác, bài Trần tình, cho biết rằng cái thế tung hoành, phân hợp được Nguyễn Trường Tộ thực sự lưu tâm hàng đầu: “…không môn nào tôi không khảo cứu, nhất là để ý nghiên cứu về sự thế dọc ngang, tan hợp trong thiên hạ”(Di thảo số 3). Thế giới được gọi là thiên hạ, được nhìn theo cách tan hợp, tung hoành. Như thế trong tư duy của Nguyễn Trường Tộ đã sẵn một cách nhìn cho mọi đối tượng mặc dù giữa chúng có sự khác biệt rất lớn.
Trong Thoát Á luận Fukuzawa có một khẳng định biểu hiện suy nghĩ về sự khác biệt có tính đối lập, không chấp nhận chung sống hay dung hợp của hai hệ thống cũ – mới: “Nền văn minh hiện đại không thể song song tồn tại được cùng với truyền thống Nhật Bản” và cái cản trở sự thâm nhập của nền văn minh này nằm ngay trong cơ cấu quyền lực và cách tư duy của bộ máy chính phủ cũ kĩ, già nua, loại bộ máy mà Nguyễn Trường Tộ ngày đêm điều trần và đặt tất cả niềm tin, hy vọng (Di thảo số 13). Nguyễn Trường Tộ không nhìn thấy vai trò xã hội, và không thấy xã hội chuyên chế tập trung quyền lực vào bộ máy của nó, xã hội hiện đại là tam quyền phân lập, đối lập với cái ông theo đuổi. Ngôi vua và chức quan được coi là bản vị: “ngôi vua là quý, chức quan là trọng” (Di thảo số 13). Có thể xã hội Việt Nam thời Nguyễn Trường Tộ chưa thành yếu tố quan trọng, chỉ có quan hệ nhà nước với thần dân, và vì vậy chưa thôi thúc tư duy của ông về xã hội.
Nhìn nhận phương Tây theo cách nhìn tung hoành, mặt khác cũng dùng tung hoành như một biện pháp: “ Trong tờ bẩm trước, tôi có nói nên dùng chước tung hoành, là muốn thi hành trong tình thế thơi thả, chớ không thể tung ra thi hành trong tình thế cấp bách. Nhưng khi đã đến nước họ rồi, thì hãy xem cơ hội có thể làm được thì làm, không thì thôi” (Di thảo số 30). Nhưng đó là những cách vốn được hình thành sẵn trong mục đích tìm cách đối phó với đối phương, nó được tính đến khi cần một cách thuyết phục đối phương trong cuộc bảo vệ đất nước. Và như vậy, có thể phần nào tâm lí cấp bách không có lí do nhường chỗ cho một ý thức tìm hiểu một cách sâu xa hơn những cái cốt lõi làm nên sức mạnh phương Tây.
Sức mạnh mà phương Tây có được, trong nhận thức chung, không riêng gì Nguyễn Trường Tộ, đều cho rằng từ kĩ thuật, từ các khẩu hiệu kiểu: “Hòa hồn Dương tài” (Tinh thần Nhật và kĩ thuật Tây Âu), “Trung thể Tây dụng” (Thể chất Trung Hoa và công dụng phương Tây), “Đông đạo Tây khí” (Đạo lý phương Đông và thực hành phương Tây). Nhưng ngay Fukuzawa cũng đã cho thấy ông nhìn tính ưu việt của phương Tây là văn minh, không đơn thuần là kỹ thuật.
Nguyễn Trường Tộ nhìn nhận sức mạnh phương Tây – chủ yếu hay quan trọng nhất – là do sức mạnh kĩ xảo, chế tạo khí cụ và do bắt chước phương Đông mà phát triển lên: “Người Tây vì loạn lạc đã lâu nay muốn trị yên nên đã bắt chước phương pháp đó chế súng điểu thương, để chống lại, và những thứ kỳ xảo khác đều lấy phương Đông làm kiểu mẫu. Về sau, việc học thuật, việc chế tạo những khí cụ ngày càng được tinh vi. Học huật được tinh vi thì sinh ra kĩ xảo. Kỹ xảo đến cực điểm thì trở nên mạnh và đã làm thay đổi hẳn cái hèn kém mông muội trước kia. Cho đến thời Minh bước tiến Âu Tây ngày một lên cao vùn vụt, đến nỗi không có chỗ để thử cái tài dũng của họ nữa” (Di thảo số 5). Cách hiểu và giải thích này về sự phát triển của phương Tây cũng có thể chi phối khá nhiều đến cách mà ông hướng đến cải cách cho đất nước, và còn có thể cản trở sự băn khoăn tìm hiểu các nguyên nhân sâu xa về xã hội, về thể chế tạo nên sự phát triển đó.
Không chỉ nói cái sức mạnh phương Tây nằm ở kỹ thuật, kĩ xảo mà ông còn diễn giải rằng nó có nguồn gốc đầy tự hào ở phương Đông, và phương Tây do biết cách học phương Đông mà phát triển: “ các nước phương Đông là ông tổ của trăm nghề,…những cái khôn khéo của người phương Tây ngày nay chính là lượm lặt được cái dư thừa của phương Đông mình ngày xưa” (Di thảo số 5). Nguyễn Trường Tộ lại giải thích sự tụt hậu của phương Đông so với phương Tây do bản tính an nhàn, không thích đổi mới, tự mãn, tự túc của người phương Đông. Lời giải thích sắc sảo này cũng chỉ mới nói đến nguyên nhân trực tiếp từ chủ thể nhận thức mà các nguyên nhân khác, như sự hỗ trợ có tính quyết định đến con người từ thể chế xã hội, nguồn gốc giáo dục,.. chưa thành yếu tố để đưa ra nhận thức.
Nếu như Nguyễn Trường Tộ nhìn sức mạnh phương Tây từ sức mạnh vũ khí, kĩ thuật thì Fukuzawa lại khác, ông nhìn phương tây là “sức mạnh của nền văn minh” và “chúng ta không thể nào chống lại sức mạnh dữ dội của nó” (Thoát Á luận). Văn minh là gì, nội dung của nó được ông cắt nghĩa cụ thể: “Văn minh, trong nghĩa rộng không chỉ là những tiện nghi hàng ngày đáp ứng nhu cầu của con người mà còn là việc hoàn thiện các kiến thức và trau dồi đạo đức để nâng cuộc sống của con người lên một tầm cao mới [….]. [Như vậy] văn minh bao gồm cả những tiện nghi vật chất và ý thức. Cuối cùng, văn minh có nghĩa là sự tiến bộ cả về kiến thức và đạo đức của con người”[3]. Cách giải thích nội dung khái niệm văn minh, cách lí giải khái niệm, cách tìm hiểu tổng thể như thế về sự tiến bộ xã hội, tiến bộ về mặt xã hội, là điều không thấy Nguyễn Trường Tộ quan tâm. Đây là chỗ khác nhau khá căn bản trong cách nghĩ của hai ông khi tiếp nhận, phân tích phương Tây và cái cốt lõi làm nên sức mạnh của nó. Độc lập dân tộc đặt cùng, đặt trước hay đặt sau tiến bộ xã hội là câu chuyện về sau của những nhà cải cách Việt Nam, Nguyễn Trường Tộ hình như chưa đặt vấn đề như vậy.
Fukuzawa nhìn phương Tây thuộc một nền văn minh khác, trong đó ông nhìn nó với cơ cấu xã hội và sự phát triển của các lý thuyết: “Trong văn minh phương Tây, cơ cấu xã hội bao gồm nhiều lý thuyết khác nhau, phát triển đồng thời, tiệm cận dần đến nhau và cuối cùng hợp nhất thành một nền văn minh. Chính quá trình này hình thành nên sự tự do và độc lập” và đi đến cách tiếp thu có hệ thống những gì phương Tây đã có: “Chúng ta cần làm những gì mà người phương Tây đã làm“[4]. Nhìn thấy xã hội, nhìn thấy cái cơ cấu xã hội “bao gồm nhiều lý thuyết khác nhau” là cách nhìn mới, cách quan tâm lý thuyết cũng là cách mà chúng ta không thấy trong các văn bản Nguyễn Trường Tộ để lại.
Cách tiếp nhận hệ thống, hướng đến nhận thức, giải thích đối tượng từ tính lí thuyết, nó không chỉ là sự nhận thức và lựa chọn theo hướng thêm, bớt, lấy bỏ các bộ phận tách rời.
Từ những nhận thức mà Fukuzawa đã có, ông được nhận xét rằng: “ông đã tìm hiểu được những nền tảng căn bản của xã hội hiện đại đang phát triển ở phương Tây”. Hiểu biết cái nền tảng[5] chứ không phải con số cộng lại của tất cả các hiểu biết từ nhiều lĩnh vực. Fukuzawa nói rằng: “Những điều viết về các ngành hóa học, vật lí, về máy móc, điện năng, hơi nước, in ấn hay các ngành công nghiệp thì không phải hỏi chi li từng chút một. Tôi không phải chuyên gia về ngành đó…”. Trong khi đó Nguyễn Trường Tộ thì quan tâm không ít những kĩ thuật của nhiều ngành để có thể làm theo được, cũng cách quan tâm chi tiết kiểu này chúng ta thấy trong Tây hành nhật kí của Phạm Phú Thứ. Cái cách quan tâm cũng thể hiện cách nghĩ của hai người. Fukuzawa hướng tới tự do, bình đẳng, cá nhân độc lập và quốc gia độc lập, phát triển xã hội dân sự. Đó cũng là nền tảng của một nhà nước hiện đại.
Từ chỗ nhìn ra những cơ sở tư tưởng làm nên sức mạnh nền văn minh phương Tây, Fukuzawa hướng đến một mục đích đầy bản lĩnh là cùng phát triển theo nền văn minh ấy, cùng nỗ lực xây dựng và hưởng thành quả của nền văn minh ấy (Thoát Á luận).
Nhận thức được những cái căn bản làm nên nền văn minh, trong một bức thư viết cho người bạn ở quê nhà, ông nói rằng điều cấp thiết nhất là đào tạo tài năng trẻ chứ không phải là mua sắm vũ khí và giáo dục là hoạt động mà ông lựa chọn. Nhưng giáo dục cũng không phải là sự kế thừa cái cũ, tiếp thu cái mới mà phải đoạn tuyệt hẳn nền giáo dục cũ, cha đẻ và là thủ phạm của mọi lạc hậu, trì trệ.
Cách nhận thức về cái cốt lõi của sức mạnh phương Tây và thái độ, cách thức tiếp nhận nó ảnh hưởng có tính quyết định đến các hành động, hoạt động cụ thể của hai ông, Nguyễn Trường Tộ không mệt mỏi điều trần với triều đình, hướng về triều đình để thuyết phục, còn Fukuzawa lại đòi hỏi hủy bỏ chính phủ đương thời vì nó không thể chấp nhận nền văn minh, ông hướng đến những hoạt động hình thành xã hội hiện đại, hình thành nhà nước hiện đại- đó là cuộc cách mạng, không chỉ là duy tân hay cải cách.
Nguyễn Trường Tộ cũng nói đến luật pháp với việc phân quyền kết án cho các quan, nhà vua chỉ có quyền ân xá, không có quyền kết án. Nhưng xuất phát của yêu cầu luật pháp này cũng nhằm cho dân chúng thấy “đạo công bằng”, “đạo nhân ái” (Tế cấp bát điều) mà không được nhìn từ cơ cấu quyền lực xã hội.
2. Cách nhìn nhận các thể chế chính trị – thái độ trước cái khác, cái dị kỉ trong nhận thức
Chúng ta không có cùng loại văn bản để xem xét, vì văn bản của Nguyễn Trường Tộ mà chúng ta dùng là điều trần, trong khi văn bản Fukuzawa lại là tự truyện, hồi kí, luận thuyết. Mỗi loại văn bản hướng theo một mục đích khác nhau. Nhưng dẫu vậy, nội dung của các yếu tố, các phần chúng ta sẽ sử dụng cũng cho phép nói đến một cách lựa chọn, hay một thái độ.
Việc nói về việc hiểu được chính trị, xã hội phương Tây của hai ông đã có những khác biệt trong cách nghĩ và cách tìm hiểu một đối tượng mới.
Nguyễn Trường Tộ luôn nói mọi cứ như đã rõ ràng, không thấy có nào chỗ nói như Fukuzawa rằng không biết đã hiểu đúng hay sai, cách tìm hiểu để khỏi sai khi tiếp xúc với một đối tượng cơ cấu quyền lực, xã hội, chính trị mới hoàn toàn. Nhiều điều chúng ta thấy Nguyễn Trường Tộ giải thích cái lợi và không nói cái sâu xa của nó.
Nguyễn Trường Tộ nhìn nhận các Viện Thứ dân và Viện Công hầu ở các khía cạnh thế lực, quyền lực và sử dụng sự hiểu biết này để toan tính mọi việc: “Còn sự thế nước Pháp thì Viện Công hầu và Viện Thứ dân thế lực ngang nhau. Trong khi đó Viện Công hầu thì mong có chuyện để lập công, còn Viện Thứ dân thì lấy việc dàn xếp cho yên nước để làm công. Cho nên hai bên đi đến khiên chế nhau để đi đến chỗ giải quyết thỏa đáng” (Di thảo số 35). Việc họ “khiên chế nhau” để “giải quyết thỏa đáng” là một đánh giá, một thông tin tích cực, nhưng không thấy ông nói gì thêm về nó như một mẫu hình cần thiết để tiếp tục tìm hiểu.
Trong một di thảo khác, Nguyễn Trường Tộ còn giải thích và bày kế: “Vì nước họ có hai đảng: Một là Viện Công hầu, một là Viện Thứ dân; Viện Công hầu thì hay đợ bỡ ý vua, còn Viện Thứ dân thì cho việc ấy là ức hiếp người ta…Nay ta muốn mưu việc cũng phải ngầm thông với Viện này mới được…” (Di thảo số 4). Cách nhìn thông một vài biểu hiện cụ thể “đợ bỡ” hay “ức hiếp” như vậy có thể chỉ cho thấy hành vi cụ thể rồi kết luận cho cả tổ chức mà không cho phép hướng đến hiểu tính chất, chức năng, mục đích của loại tổ chức này.
Nguyễn Trường Tộ còn “tính kế” (chữ Nguyễn Trường Tộ thường dùng) cụ thể là thông qua con trai của Viện trưởng Viện Thứ dân để gặp vị Viện trưởng này để tác động nhờ “chống cãi với Viện Công hầu để bàn bạc châm chước cho ta”, “ám thông mọi việc với Viện Thứ dân”. Như vậy việc tìm hiểu tổ chức này để hiểu “thế lực” và tìm cách quan hệ chính trị ngầm. Mục đích tìm này có thể dẫn đến sử dụng nó với nhu cầu trước mắt và không hướng đến hiểu sâu xa hơn cái tổ chức này từ lí do xã hội, chính trị của nó. Văn bản với mấy câu ngắn trong di thảo không cho ta hiểu gì thêm về các suy nghĩ của Nguyễn Trường Tộ, nhưng cũng cho thấy ông nhìn hiện tượng khác Fukuzawa. Nguyễn Trường Tộ ráo riết tìm hiểu cho mục đích cụ thể và trước mắt của triều đình, phục vụ cho triều đình, điều mà ông nỗ lực, và như vậy, thì có thể ông không hướng đến nó như một nhân tố tích cực cho phát triển xã hội – là cái mà Fukuzawa cho là mục đích.
Cái khác khá quan trọng là Nguyễn Trường Tộ sẵn sàng có lời giải thích ngay, không băn khoăn về sự hiểu của mình xác đáng đến đâu.
Fukuzawa lại khác, ông nói cách ông vừa đọc, vừa tra từ điển nhưng hay nhất là hỏi người bản địa, sau khi đã tra cứu sách vở mà chưa tìm ra, và nhất là tìm nhân vật tầm cỡ để dốc sức tìm hiểu, hỏi han, ghi chép[6]. Cách làm việc này là cách khoa học, tránh hiểu sai do chủ quan, tuy vậy có nhiều chuyện như ông tự thú: “Về chính trị,… tôi đã được gặp nhiều người và nghe nhiều chuyện, nhưng do không nắm được căn nguyên, nguồn gốc sự việc, nên có nghe cũng không hiểu hết”[7]. Ông kể cụ thể liên quan đến việc đi đến nhận thức đối với một đối tượng xa lạ, khác cái truyền thống: “…Lại có một thứ người ta gọi là Bank (Ngân hàng), lại nẩy sinh ra vấn đề cần tìm hiểu xem dòng lưu chuyển chi thu tiền tệ như thế nào? Họ đang tiến hành xây dựng Luật bưu chính viến thông thì phải biết luật đó được đưa ra với mục đích gì?… Luật trưng quân tựu trung lấy mục đích gì làm căn bản? Những chuyện đó tôi hoàn toàn không hiểu. Cả về Luật bầu cử là thế nào, nghị viện là cơ quan gì thì họ chỉ cười, vì tôi hỏi điều mà mọi người đã biết rõ. Nhưng đằng này tôi không hiểu và cũng không biết suy đoán ra sao.
Về các đảng phái thì hình như có Đảng Bảo thủ, Đảng Tự do. Hai đảng này luôn cạnh tranh gay gắt, không bên nào chịu thua kém bên nào. Thế nghĩa là thế nào? Tại sao trong một xã hội yên bình như vậy mà các chính trị gia lại phải ra sức tranh cãi với nhau? Thật không thể hiểu nổi. Thế này thì gay go quá. Họ đang làm gì thế không biết? Mà lạ thay, những người là kẻ thù của nhau lại cùng ăn, cùng uống trên một bàn tiệc. Thật không thể hiểu được. Cho đển khi hiểu được cũng phải vất vả. Mối liên hệ giữa chuyện này với chuyện kia, dần dần tôi cũng hiểu ra từng chút, từng chút một, sau đó xâu chuỗi thành một câu chuyện đầy đủ và tạm cắt nghĩa cũng phải mất đến năm, mười ngày. Đó là điều lớn nhất của tôi trong chuyến đi châu Âu”[8]. Nếu thống kê hàng loạt cái quan tâm của Fukuzawa thì thấy mọi cái nhìn theo hệ thống, và nhiều cái Fukuzawa quan tâm thì bị Nguyễn Trường Tộ bỏ qua như ngân hàng, dòng lưu chuyển chi thu tiền tệ, Luật bưu chính viễn thông, Luật trưng quân, Luật bầu cử, nghị viện – những cái có tính cơ bản của cơ cấu xã hội hiện đại.
Chưa nói cái mà Fukuzawa quan tâm là cái gì, nó quan yếu hay không – đó là cách quan tâm, cách tư duy, mà thái độ của ông trước cái khác, cái không có trong truyền thống tư duy, không phải là ngay lập tức tìm cách giải thích hay gạt bỏ, mà ông tìm hiểu để hiểu cho ra, là phải trải qua một quá trình băn khoăn, suy nghĩ, tra cứu, tìm người giải đáp.
Thái độ băn khoăn tìm hiểu này chúng ta không thấy trong các thông tin từ Nguyễn Trường Tộ, cũng không thấy trong các ghi chép của Phạm Phú Thứ trong Tây hành nhật kí. Tất nhiên ở Nguyễn Trường Tộ thì loại văn thuyết phục của điều trần có cần thiết phải trưng ra cái băn khoăn vừa nói? Và chúng ta cũng không thấy trong cả các văn bản Trương Vĩnh Ký, một người cùng sang Pháp với Phạm Phú Thứ. Cái khuyết thiếu mang tính chất chung này phải chăng có cùng loại tư duy để ta có thể dùng để giải thích cho trường hợp Nguyễn Trường Tộ, hay do một lí do nào đó những người cùng thời Nguyễn Trường Tộ không viết ra?
Nguyễn Trường Tộ không thay đổi chế độ chính trị – cái cần nhất của công cuộc cải cách. Chúng ta thấy ông quan tâm đến các thiết chế nhà nước. Ông đề nghị thành lập bộ Nông nghiệp, bộ Ngoại giao mà trước đây chỉ có 6 bộ: bộ Binh, Hình, Lại, Lễ, Công, Hộ. Như vậy cái cách thêm vào chứ không phải thay đổi chính phủ, vì nó không cùng tồn tại với nền văn minh mới, như Fukuzawa.
Một cái mới thuộc loại cải cách, mang tính phân quyền là đề nghị Tòa án độc lập với nhà vua, nhà vua chỉ có quyền ân xá, không có quyền kết án. Sự phân quyền này có ý hướng “một nhà nước pháp quyền” nhưng lí do của nó mà ông nói đến thì không phải như vậy. Ông giải thích việc thực hiện luật như thế “để cho dân chúng thấy đạo công bằng” và vua thì “ để tỏ đạo nhân ái”. Ở đây có một sự thêm, bớt, sự cộng vào giữa cái cũ và cái mới dù giữa chúng có sự bất tương hợp, hay triệt tiêu nhau giữa Luật của nhà nước Pháp quyền và Nhà nước quân chủ nho giáo: “Bất luận quan hay dân, mọi người đều phải học luật nước và những luật mới bổ sung thêm từ Gia Long đến nay. Ai giỏi luật sẽ được làm quan. Vì luật bao gồm cả kỷ cương, uy quyền, chính lệnh của quốc gia, trong đó có tam cương ngũ thường cho đến việc hành chánh của 6 Bộ đều đầy đủ. Quan dùng luật để trị, dân theo luật để giữ gìn. Bất cứ hình phạt nào trong nước đều không vượt ra ngoài. Bộ hình xử đoán các vụ kiện thì chỉ có thăng trật chứ không bị biếm truất. Dù vua, triều đình cũng không giáng chức họ được một bậc. Như vậy là để giúp cho các vị này được thong dong trong việc chấp hành luật pháp không bị một bó buộc nào cả. Phàm những tội ngũ hình đều do các vị này xử. Vua cũng không được đoán phạt một người nào theo ý mình mà không có các chữ ký của các quan trong Bộ ấy. Làm thế để cho dân chúng thấy rõ đạo công bằng. Vả lại vua không dự vào những việc ngũ hình để tỏ đạo nhân ái. Như chế độ xưa vua có “tam hào”(ba lần tha). Bởi vì có tội phải giết thì đó là quốc dân giết” (Di thảo số 27). Cái sâu xa của tam quyền phân lập được giải thích theo hướng cho vua và vì vua, và để cho quan xử được “không bị bó buộc”. Ông còn liên hệ về sự gần gũi giữa nó với cái đã có trong chế độ quân chủ nho giáo. Bộ máy hành pháp vẫn không tách khỏi bộ máy nhà nước, không tồn tại độc lập. Bản thân việc đề nghị một nội dung xử án và trách nhiệm quyền hạn kiểu như vậy đã là quá mới và mạnh mẽ, nhưng chưa thấy biểu hiện của sự tiếp nhận nguyên gốc cái tam quyền phân lập và giải thích ý nghĩa xã hội, chính trị sâu xa cũng như mục đích của nó.
Cách giải thích một việc xa lạ với tư duy truyền thống, lại liên hệ, kéo nó về với cái truyền thống như kiểu này không chỉ xảy ra một lần trong các văn bản Nguyễn Trường Tộ, và cũng đã thấy rất quen thuộc trong các văn bản khác của người Việt chúng ta. Nhưng có lẽ đó không chỉ là một cách làm để sao đạt được mục đích thuyết phục vua, ở đây cũng đã thể hiện cách hiểu của Nguyễn Trường Tộ.
Phân quyền cũng được thể hiện trong đề nghị giao việc cho các quan, phải chăng bởi nhằm giảm bớt sự tập quyền của chế độ quân chủ: “Vua các nước thường giao việc nước cho quan đại thần để chu du các nước, mở rộng kiến văn, mà không phải bận tâm việc trong nước nữa” (Di thảo số 13). Nói chuyện vua “giao việc” để gợi ý một cách làm đáng học để “không phải bận tâm”, nhưng ông có nhằm vào cái nguyên tắc lập pháp trong sự “giao việc” này không. Lý do giao việc như vậy được Nguyễn Trường Tộ giải nghĩa là để chu du các nước, để mở rộng kiến văn – đây là cách để hấp dẫn vua hay là ông hiểu như thế thật.
Fukuzawa quan niệm phải “tiến hành đại cải cách chính phủ” có quy mô, “rồi cải cách chính trị”, “đặc biệt tiến hành các hoạt động đổi mới nhân tâm và cách suy nghĩ” (Thoát Á luận). Như vậy các quá trình cải cách tuân thủ theo các bước được hình dung cụ thể, đó là phải cải cách chính phủ, tiếp theo là thay đổi chính trị, đổi mới xã hội, như thế khác với cách làm, cách thay các bộ phận trên một tổng thể cũ như ở Nguyễn Trường Tộ.
3. Các cách tư duy từ khái niệm cũ, mới – thay đổi hệ khái niệm trước một thực tế nhận thức khác
Các khái niệm của hệ hình tư duy cũ không thể đáp ứng những nội dung mới, nhưng chúng ta thấy điều này không trở thành mối quan tâm của rất nhiều nhà cải cách, họ sử dụng khái niệm mới thuộc kỹ thuật một cách mau lẹ như là những cái đó đại diện cho cái mới, cho cái hiện đại quan trong nhất.
Không chỉ với Nguyễn Trường Tộ mà ở Phạm Phú Thứ, Trương Vĩnh Ký cũng thế, dường như không thấy các khái niệm xã hội mới xuất hiện, nhưng các khái niệm kỹ thuật lại được nhắc đến nhiều (Quang học, cơ học, hóa học, thực vật học, đại số học, hình học – Di thảo số 58).
Trong khi đó Nguyễn Trường Tộ dùng lại hàng loạt khái niệm cũ, có khi để chỉ nội dung mới: tam cương, ngũ thường, tam hào (Di thảo số 27- Tế cấp bát điều) (khi nói đến Khoa luật học), Đại học sĩ, tham tri (khi nói về quan phương Tây- Di thảo số 27), hiếu nghĩa (khi nói về Khoa luật học), nhân nghĩa, thiên đạo, hà đồ, kim, mộc thủy thổ (Khi bàn về những tình thế lớn trong thiên hạ). Fukuzawa thì khác, ông phê phán Âm dương, Ngũ hành: “Các sĩ phu hai nước Trung Quốc và Triều Tiên mê tín hủ lậu không biết đến khoa học là gì thì học giả phương Tây nghĩ Nhật Bản chúng ta cũng chỉ là một nước Âm dương, Ngũ hành” (Thoát Á luận). Và ông phê phán nền giáo dục Nho giáo và các khái niệm của nó: “Giữa thời buổi văn minh mới mẻ và đầy khí thế ngày nay mà khi bàn luận về giáo dục thì họ thường lên tiếng giữ gìn nền giáo dục Nho học (Hán học), bàn về giáo lý của trường học thì họ chỉ trích dẫn những lời giáo huấn “Nhân, Nghĩa, Lễ, Trí” (Thoát Á luận).
Khái niệm đảng của Nguyễn Trường Tộ khác khái niệm đảng của Fukuzawa, đó là một nhóm người nào đấy chứ không phải một tổ chức xã hội có tuyên ngôn chính trị và có lí do xã hội của nó. Khái niệm đảng của Nguyễn Trường Tộ cũng vẫn nằm trong nghĩa bè đảng: “học giả nước ta ngày nay phần nhiều cứ viện xưa chống nay, nói quấy làm rối loạn chính trị, đàm luận xì xào, để chia bè lập đảng mà bài báng triều đình”, “Vì nước họ có hai đảng: Một là Viện công hầu, một là Viện Thứ dân; Viện Công hầu thì hay đợ bỡ ý vua, còn Viện Thứ dân thì cho việc ấy là ức hiếp người ta” (Di thảo số 5).
Fukuzawa đã hiểu đảng là một tổ chức chính trị xã hội: “Về các đảng phái thì hình như có các Đảng Bảo thủ, Đảng Tự do. Hai đảng này luôn cạnh tranh gay gắt, không bên nào chịu thua bên nào”. Ông tìm hiểu tại sao lại có các đảng, lại có chuyện tranh cãi nhau, dần dần hiểu ra và cho đó là nhận thức lớn nhất trong chuyến đi châu Âu[9]. Đảng là một yếu tố mới của xã hội hiện đại, nó không có trong truyền thống, hiểu vai trò của nó, nhận thức được về nó, xem đó là nhận thức lớn nhất có nghĩa là phân loại được những cái gì là căn bản.
Nguyễn Trường Tộ không băn khoăn, không quan tâm cái gì là quan trọng trong các tổ chức nhà nước, tổ chức xã hội, các mối liên hệ của xã hội hiện đại. Các khái niệm then chốt như tự do, bình đẳng, nhân quyền không được ông nói đến. Một loạt khái niệm kinh tế, chính trị, xã hội mà Fukuzawa rất chú ý tìm hiểu nhưng không thấy trong các di thảo Nguyễn Trường Tộ như: ngân hàng, bệnh viện, luật bưu chính viễn thông, kinh tế chính trị.
Không quan tâm đến các khái niệm xã hội, các thiết chế xã hội thì không hướng đến xã hội mà hoạt động báo chí, thành lập trường học, nâng cao dân trí như Fukuzawa. Nguyễn Trường Tộ cũng nói đến chuyện ra báo nhưng nội dung công báo phục vụ cho nhà nước, nói đến học các môn thực dụng mà không nói đến đào tạo chủ thể tư duy mới, lực lượng nhận thức của một xã hội mới.
Việc sử dụng khái niệm cũ mới liên quan đến cách hiểu văn minh, xã hội phương Tây, cách hiểu duy tân, hiện đại hóa và đồng thời ảnh hưởng quyết định đến cách hành xử.
Kim Mã Thượng, tháng 9 năm 2011
Nguyễn Đức Mậu (vanhoanghean)
Tham khảo:
[1] Trần Đình Hượu: Lịch sử tư tưởng Việt Nam cuối thể kỉ XIX và đầu thế kỉ XX (Đề cương chi tiết). vanhoanghean.com.vn
[2] Các trích dẫn di thảo đều theo sách: Nguyễn Trường Tộ, con người và di thảo, Trương Bá Cần, Nxb Tp.Hồ Chí Minh, 2002
[3] Dẫn theo Nishikawa Shunsaku: Nhà canh tân giáo dục Nhật Bản thời Minh Trị (http://khoavanhoc-ngonngu.edu.vn/home/index.php)
[4] Nguồn: Chân dung những nhà cải cách giáo dục tiêu biểu trên thế giới, NXB Thế giới, 2004
[5] Fukuzawa Yukichi. Phúc ông tự truyện, Nxb Thế giới, Hà Nội 2005, tr 196.
[6], [7], [8] , [9] Fukuzawa Yukichi. Phúc Ông tự truyện, Nxb Thế giới, H. 2005, tr195.; tr 190; tr.197; tr 196-197.
_________________

markdown:
*Nửa cuối thế kỉ XIX, Việt Nam nói riêng và phương Đông nói chung, đứng trước thực tế mới, đó là khả năng xâm lược của phương Tây. Nhật Bản và Việt Nam, trong hoàn cảnh đó, cùng đều xuất hiện những nhà cải cách mà tiêu biểu là Fukuzawa Yukichi (1835-1901) và Nguyễn Trường Tộ (1830?-1871). Và với xuất phát điểm gần nhau nhưng hai nước đồng văn, đồng chủng này, sau mấy chục năm, đứng ở hai cực phát triển và lạc hậu, điều gì tạo nên những kết quả như vậy, chắc sâu xa trong đó phần nào là kết quả của những cách nghĩ khác nhau mà biểu hiện rất rõ là ở những nhà cải cách.*
Bài viết không so sánh hơn, kém mà mục đích nhằm chỉ ra những cách nghĩ khác, và từ đấy, mong muốn góp phần giải thích sự trì trệ của Việt Nam có lí do hay không trong tư duy, trong hành động lịch sử của mình. Nhưng trong phạm vi hẹp, lại rút gọn vào một vài điểm, là cách tiếp nhận cái gì, nhận thức cái gì khi hai nhà tư tưởng Việt Nam và Nhật tiếp xúc với phương Tây.
Khỏi phải khẳng định Nguyễn Trường Tộ là người yêu nước, rất yêu nước, càng không cần thiết xác quyết ông là người sắc sảo, thông kim bác cổ, nhìn ra được những vấn đề mới, có tính đột phá, so với những nhận thức có tính quen thuộc với những trí thức đương thời, bởi những điều đó hiển thị hiển nhiên trong các văn bản mà ông để lại. Nguyễn Trường Tộ tìm hiểu và có những ý kiến trên rất nhiều vấn đề, hầu như khi nói đến một vấn đề gì đó ông cũng nói đến phương Tây. Nếu thống kê số lượng những vấn đề mà Nguyễn Trường Tộ đề cập, rất cụ thể và biểu hiện đã được suy nghĩ, thì sẽ thấy năng lực tư duy và nhu cầu mạnh mẽ hướng đến một thay đổi cho đất nước.
Điều kiện thực tế, sự chế định của thực tế lịch sử như đất nước đang đứng trước nguy cơ còn mất, hoàn cảnh bản thân là người thiên chúa giáo không dễ được triều đình tin cậy và phần nào đó tính chất của điều trần nhằm thuyết phục những việc trước mắt đã quy định ít nhiều nội dung điều trần, nhưng từ suy nghĩ vụ việc cụ thể đến dự liệu các khả năng tương lai đất nước, đều thể hiện tầm nhìn, tính hệ thống, khả năng nhận thức trước thực tế mới của Nguyễn Trường Tộ.
Cái chúng tôi nói đến là cách nghĩ của hai ông phương Đông trước thực tế phương Tây, những cái gì ông quan tâm và quan tâm vì lí do gì, vì nhu cầu gấp gáp trước mắt, tính thực tế, đáp ứng thực tế hay lí do lựa chọn, tính mục đích hay tầm vóc của các tiếp nhận. Trước một hiện tượng dị kỉ, dị biệt thì chủ thể tiếp nhận phản ứng ra sao? Phê phán hay tiếp nhận ngay, băn khoăn tìm hiểu hay ngay lập tức lấy, bỏ, hay tìm cái gì trong cái khác đó để rút ra cái có lợi hay không lợi cho mục đích của mình.
Nguyễn Trường Tộ đề nghị, điều trần, luận thuyết mà không hoạt động xã hội, ông hướng đến bề trên để thuyết phục thay đổi mà không tạo ra phản ứng cộng hưởng từ xã hội, không hoạt động xã hội như Fukuzawa. Nguyễn Trường Tộ hướng đến thuyết phục bề trên và không khai dân trí, không hướng đến chủ thể của xã hội mới, con người, dân quyền, nhân quyền.
Những điểm nhận thức dưới đây phác thảo về hai cách nhìn đó.
**1. Cách hiểu “thế” và “lực” có được do kĩ thuật và cách hiểu văn minh**
Nói đến nhận thức về phương Tây, Fukuzawa và Nguyễn Trường Tộ, có điểm chung là rải ra trên từng mặt, từng điểm, từng bộ phận, về số lượng những điều được quan tâm là khá đa dạng, nhiều chỗ quan tâm giống nhau, cách nhưng nhìn tổng quát thì lại khác nhau. Cách thức, mong đất nước đuổi kịp, sánh vai phương Tây là như nhau, phê phán nền giáo dục Nho giáo cũng có chỗ giống nhau, và đều cùng có chống Nho giáo, thiên mệnh. Đi sâu vào chi tiết có thể cho thấy rõ hơn đặc điểm của các cách nghĩ khác và giống nhau.
Trong các cuộc tranh luận gay gắt nửa cuối thể kỉ XIX, bao gồm các vấn đề duy tân hay thủ cựu, chính đạo hay tà thuyết, chiến hay hòa thì Nguyễn Trường Tộ là người tiêu biểu cho đề xuất cải cách, duy tân.
Vậy duy tân thì phương Tây – được xem như một định hướng giá trị – sẽ được hiểu như thế nào, bao gồm cắt nghĩa, giải thích về những ưu việt của họ. Và quan trọng hơn, là cách lựa chọn học cái gì để đổi mới và mục đích hướng tới để làm gì, “phú quốc, cường binh” (hướng đến nước giàu, binh mạnh hơn là hướng đến phát triển xã hội và thể chế dân chủ) hay tìm hiểu cái cốt lõi để thay đổi căn bản cái “
*cơ sở kinh tế xã hội tạo nên chế độ chuyên chế*” [1]. [Nguyễn Trường Tộ nhìn phương Tây theo các cách nhìn sự vật vốn đã có trong truyền thống tư duy phương Đông và từng bộ phận của phương Tây được tháo rời để kết hợp với các yếu tố bản địa. Ông không cho thấy cái gì khác khi nhận xét: “](http://lamhong.org/wp-content/uploads/2015/09/nguyen_truong_to_500.png) *Trộm nghĩ việc trong thiên hạ chỉ có “thế” mà thôi. Chữ “ thế” là nói bao gồm cả thiên thời nhân sự. Cho nên người biết rõ “thế” thì không trái thời, không mất thời, không hại người, không hỏng việc*” (Di thảo số 1) [2]. Thiên hạ, cái khái niệm gốc Hán này, đến bấy giờ, đứng trước một đối tượng mới là phương Tây được dùng lại, và Đông hay Tây, hai nền văn minh cách biệt, đều được xem tất tật như nhau và “chỉ có “thế” mà thôi”.
Cách nhìn “tung hoành, phân hợp” cũng như vậy, chúng cũng được thiên di từ cái phương Đông sang cái phương Tây: “
*Hiện nay tôi muốn đi qua kinh đô nước Anh. Nhân nước Anh có mở đại hội cách trí, họ thường sai người đi các nước đến các đầu phố phỏng vấn về tình hình người phương Tây giao tế với các nước khác như thế nào (Việc này có tương quan đến đại thế tung hoành, phân hợp của các nước)*” (Di thảo số 4). Trong một bài khác, bài Trần tình, cho biết rằng cái thế tung hoành, phân hợp được Nguyễn Trường Tộ thực sự lưu tâm hàng đầu: “ *…không môn nào tôi không khảo cứu, nhất là để ý nghiên cứu về sự thế dọc ngang, tan hợp trong thiên hạ*”(Di thảo số 3). Thế giới được gọi là thiên hạ, được nhìn theo cách tan hợp, tung hoành. Như thế trong tư duy của Nguyễn Trường Tộ đã sẵn một cách nhìn cho mọi đối tượng mặc dù giữa chúng có sự khác biệt rất lớn.
Trong
**Thoát Á luận** Fukuzawa có một khẳng định biểu hiện suy nghĩ về sự khác biệt có tính đối lập, không chấp nhận chung sống hay dung hợp của hai hệ thống cũ – mới: “ *Nền văn minh hiện đại không thể song song tồn tại được cùng với truyền thống Nhật Bản*” và cái cản trở sự thâm nhập của nền văn minh này nằm ngay trong cơ cấu quyền lực và cách tư duy của bộ máy chính phủ cũ kĩ, già nua, loại bộ máy mà Nguyễn Trường Tộ ngày đêm điều trần và đặt tất cả niềm tin, hy vọng (Di thảo số 13). Nguyễn Trường Tộ không nhìn thấy vai trò xã hội, và không thấy xã hội chuyên chế tập trung quyền lực vào bộ máy của nó, xã hội hiện đại là tam quyền phân lập, đối lập với cái ông theo đuổi. Ngôi vua và chức quan được coi là bản vị: “ *ngôi vua là quý, chức quan là trọng*” (Di thảo số 13). Có thể xã hội Việt Nam thời Nguyễn Trường Tộ chưa thành yếu tố quan trọng, chỉ có quan hệ nhà nước với thần dân, và vì vậy chưa thôi thúc tư duy của ông về xã hội.
Nhìn nhận phương Tây theo cách nhìn tung hoành, mặt khác cũng dùng tung hoành như một biện pháp: “
*Trong tờ bẩm trước, tôi có nói nên dùng chước tung hoành, là muốn thi hành trong tình thế thơi thả, chớ không thể tung ra thi hành trong tình thế cấp bách. Nhưng khi đã đến nước họ rồi, thì hãy xem cơ hội có thể làm được thì làm, không thì thôi*” (Di thảo số 30). Nhưng đó là những cách vốn được hình thành sẵn trong mục đích tìm cách đối phó với đối phương, nó được tính đến khi cần một cách thuyết phục đối phương trong cuộc bảo vệ đất nước. Và như vậy, có thể phần nào tâm lí cấp bách không có lí do nhường chỗ cho một ý thức tìm hiểu một cách sâu xa hơn những cái cốt lõi làm nên sức mạnh phương Tây.
Sức mạnh mà phương Tây có được, trong nhận thức chung, không riêng gì Nguyễn Trường Tộ, đều cho rằng từ kĩ thuật, từ các khẩu hiệu kiểu: “
*Hòa hồn Dương tài*” (Tinh thần Nhật và kĩ thuật Tây Âu), “ *Trung thể Tây dụng*” (Thể chất Trung Hoa và công dụng phương Tây), “ *Đông đạo Tây khí*” (Đạo lý phương Đông và thực hành phương Tây). Nhưng ngay Fukuzawa cũng đã cho thấy ông nhìn tính ưu việt của phương Tây là văn minh, không đơn thuần là kỹ thuật.
Nguyễn Trường Tộ nhìn nhận sức mạnh phương Tây – chủ yếu hay quan trọng nhất – là do sức mạnh kĩ xảo, chế tạo khí cụ và do bắt chước phương Đông mà phát triển lên: “
*Người Tây vì loạn lạc đã lâu nay muốn trị yên nên đã bắt chước phương pháp đó chế súng điểu thương, để chống lại, và những thứ kỳ xảo khác đều lấy phương Đông làm kiểu mẫu. Về sau, việc học thuật, việc chế tạo những khí cụ ngày càng được tinh vi. Học huật được tinh vi thì sinh ra kĩ xảo. Kỹ xảo đến cực điểm thì trở nên mạnh và đã làm thay đổi hẳn cái hèn kém mông muội trước kia. Cho đến thời Minh bước tiến Âu Tây ngày một lên cao vùn vụt, đến nỗi không có chỗ để thử cái tài dũng của họ nữa*” (Di thảo số 5). Cách hiểu và giải thích này về sự phát triển của phương Tây cũng có thể chi phối khá nhiều đến cách mà ông hướng đến cải cách cho đất nước, và còn có thể cản trở sự băn khoăn tìm hiểu các nguyên nhân sâu xa về xã hội, về thể chế tạo nên sự phát triển đó.
Không chỉ nói cái sức mạnh phương Tây nằm ở kỹ thuật, kĩ xảo mà ông còn diễn giải rằng nó có nguồn gốc đầy tự hào ở phương Đông, và phương Tây do biết cách học phương Đông mà phát triển: “
*các nước phương Đông là ông tổ của trăm nghề,…những cái khôn khéo của người phương Tây ngày nay chính là lượm lặt được cái dư thừa của phương Đông mình ngày xưa*” (Di thảo số 5). Nguyễn Trường Tộ lại giải thích sự tụt hậu của phương Đông so với phương Tây do bản tính an nhàn, không thích đổi mới, tự mãn, tự túc của người phương Đông. Lời giải thích sắc sảo này cũng chỉ mới nói đến nguyên nhân trực tiếp từ chủ thể nhận thức mà các nguyên nhân khác, như sự hỗ trợ có tính quyết định đến con người từ thể chế xã hội, nguồn gốc giáo dục,.. chưa thành yếu tố để đưa ra nhận thức.
Nếu như Nguyễn Trường Tộ nhìn sức mạnh phương Tây từ sức mạnh vũ khí, kĩ thuật thì Fukuzawa lại khác, ông nhìn phương tây là “
*sức mạnh của nền văn minh*” và “ *chúng ta không thể nào chống lại sức mạnh dữ dội của nó*” (Thoát Á luận). Văn minh là gì, nội dung của nó được ông cắt nghĩa cụ thể: “ *Văn minh, trong nghĩa rộng không chỉ là những tiện nghi hàng ngày đáp ứng nhu cầu của con người mà còn là việc hoàn thiện các kiến thức và trau dồi đạo đức để nâng cuộc sống của con người lên một tầm cao mới [….]. [Như vậy] văn minh bao gồm cả những tiện nghi vật chất và ý thức. Cuối cùng, văn minh có nghĩa là sự tiến bộ cả về kiến thức và đạo đức của con người*” [3]. Cách giải thích nội dung khái niệm văn minh, cách lí giải khái niệm, cách tìm hiểu tổng thể như thế về sự tiến bộ xã hội, tiến bộ về mặt xã hội, là điều không thấy Nguyễn Trường Tộ quan tâm. Đây là chỗ khác nhau khá căn bản trong cách nghĩ của hai ông khi tiếp nhận, phân tích phương Tây và cái cốt lõi làm nên sức mạnh của nó. Độc lập dân tộc đặt cùng, đặt trước hay đặt sau tiến bộ xã hội là câu chuyện về sau của những nhà cải cách Việt Nam, Nguyễn Trường Tộ hình như chưa đặt vấn đề như vậy.
Fukuzawa nhìn phương Tây thuộc một nền văn minh khác, trong đó ông nhìn nó với cơ cấu xã hội và sự phát triển của các lý thuyết: “
*Trong văn minh phương Tây, cơ cấu xã hội bao gồm nhiều lý thuyết khác nhau, phát triển đồng thời, tiệm cận dần đến nhau và cuối cùng hợp nhất thành một nền văn minh. Chính quá trình này hình thành nên sự tự do và độc lập*” và đi đến cách tiếp thu có hệ thống những gì phương Tây đã có: “ *Chúng ta cần làm những gì mà người phương Tây đã làm*“ [4]. Nhìn thấy xã hội, nhìn thấy cái cơ cấu xã hội “bao gồm nhiều lý thuyết khác nhau” là cách nhìn mới, cách quan tâm lý thuyết cũng là cách mà chúng ta không thấy trong các văn bản Nguyễn Trường Tộ để lại.
Cách tiếp nhận hệ thống, hướng đến nhận thức, giải thích đối tượng từ tính lí thuyết, nó không chỉ là sự nhận thức và lựa chọn theo hướng thêm, bớt, lấy bỏ các bộ phận tách rời.
Từ những nhận thức mà Fukuzawa đã có, ông được nhận xét rằng: “
*ông đã tìm hiểu được những nền tảng căn bản của xã hội hiện đại đang phát triển ở phương Tây*”. Hiểu biết cái nền tảng [5] chứ không phải con số cộng lại của tất cả các hiểu biết từ nhiều lĩnh vực. Fukuzawa nói rằng: “ *Những điều viết về các ngành hóa học, vật lí, về máy móc, điện năng, hơi nước, in ấn hay các ngành công nghiệp thì không phải hỏi chi li từng chút một. Tôi không phải chuyên gia về ngành đó…*”. Trong khi đó Nguyễn Trường Tộ thì quan tâm không ít những kĩ thuật của nhiều ngành để có thể làm theo được, cũng cách quan tâm chi tiết kiểu này chúng ta thấy trong Tây hành nhật kí của Phạm Phú Thứ. Cái cách quan tâm cũng thể hiện cách nghĩ của hai người. Fukuzawa hướng tới tự do, bình đẳng, cá nhân độc lập và quốc gia độc lập, phát triển xã hội dân sự. Đó cũng là nền tảng của một nhà nước hiện đại.
Từ chỗ nhìn ra những cơ sở tư tưởng làm nên sức mạnh nền văn minh phương Tây, Fukuzawa hướng đến một mục đích đầy bản lĩnh là cùng phát triển theo nền văn minh ấy, cùng nỗ lực xây dựng và hưởng thành quả của nền văn minh ấy (
*Thoát Á luận*).
Nhận thức được những cái căn bản làm nên nền văn minh, trong một bức thư viết cho người bạn ở quê nhà, ông nói rằng điều cấp thiết nhất là đào tạo tài năng trẻ chứ không phải là mua sắm vũ khí và giáo dục là hoạt động mà ông lựa chọn. Nhưng giáo dục cũng không phải là sự kế thừa cái cũ, tiếp thu cái mới mà phải đoạn tuyệt hẳn nền giáo dục cũ, cha đẻ và là thủ phạm của mọi lạc hậu, trì trệ.
Cách nhận thức về cái cốt lõi của sức mạnh phương Tây và thái độ, cách thức tiếp nhận nó ảnh hưởng có tính quyết định đến các hành động, hoạt động cụ thể của hai ông, Nguyễn Trường Tộ không mệt mỏi điều trần với triều đình, hướng về triều đình để thuyết phục, còn Fukuzawa lại đòi hỏi hủy bỏ chính phủ đương thời vì nó không thể chấp nhận nền văn minh, ông hướng đến những hoạt động hình thành xã hội hiện đại, hình thành nhà nước hiện đại- đó là cuộc cách mạng, không chỉ là duy tân hay cải cách.
Nguyễn Trường Tộ cũng nói đến luật pháp với việc phân quyền kết án cho các quan, nhà vua chỉ có quyền ân xá, không có quyền kết án. Nhưng xuất phát của yêu cầu luật pháp này cũng nhằm cho dân chúng thấy “
*đạo công bằng*”, “ *đạo nhân ái*” (Tế cấp bát điều) mà không được nhìn từ cơ cấu quyền lực xã hội. **2. Cách nhìn nhận các thể chế chính trị – thái độ trước cái khác, cái dị kỉ trong nhận thức**
Chúng ta không có cùng loại văn bản để xem xét, vì văn bản của Nguyễn Trường Tộ mà chúng ta dùng là điều trần, trong khi văn bản Fukuzawa lại là tự truyện, hồi kí, luận thuyết. Mỗi loại văn bản hướng theo một mục đích khác nhau. Nhưng dẫu vậy, nội dung của các yếu tố, các phần chúng ta sẽ sử dụng cũng cho phép nói đến một cách lựa chọn, hay một thái độ.
Việc nói về việc hiểu được chính trị, xã hội phương Tây của hai ông đã có những khác biệt trong cách nghĩ và cách tìm hiểu một đối tượng mới.
Nguyễn Trường Tộ luôn nói mọi cứ như đã rõ ràng, không thấy có nào chỗ nói như Fukuzawa rằng không biết đã hiểu đúng hay sai, cách tìm hiểu để khỏi sai khi tiếp xúc với một đối tượng cơ cấu quyền lực, xã hội, chính trị mới hoàn toàn. Nhiều điều chúng ta thấy Nguyễn Trường Tộ giải thích cái lợi và không nói cái sâu xa của nó.
Nguyễn Trường Tộ nhìn nhận các Viện Thứ dân và Viện Công hầu ở các khía cạnh thế lực, quyền lực và sử dụng sự hiểu biết này để toan tính mọi việc: “
*Còn sự thế nước Pháp thì Viện Công hầu và Viện Thứ dân thế lực ngang nhau. Trong khi đó Viện Công hầu thì mong có chuyện để lập công, còn Viện Thứ dân thì lấy việc dàn xếp cho yên nước để làm công. Cho nên hai bên đi đến khiên chế nhau để đi đến chỗ giải quyết thỏa đáng*” (Di thảo số 35). Việc họ “khiên chế nhau” để “giải quyết thỏa đáng” là một đánh giá, một thông tin tích cực, nhưng không thấy ông nói gì thêm về nó như một mẫu hình cần thiết để tiếp tục tìm hiểu.
Trong một di thảo khác, Nguyễn Trường Tộ còn giải thích và bày kế: “
*Vì nước họ có hai đảng: Một là Viện Công hầu, một là Viện Thứ dân; Viện Công hầu thì hay đợ bỡ ý vua, còn Viện Thứ dân thì cho việc ấy là ức hiếp người ta…Nay ta muốn mưu việc cũng phải ngầm thông với Viện này mới được…*” (Di thảo số 4). Cách nhìn thông một vài biểu hiện cụ thể “đợ bỡ” hay “ức hiếp” như vậy có thể chỉ cho thấy hành vi cụ thể rồi kết luận cho cả tổ chức mà không cho phép hướng đến hiểu tính chất, chức năng, mục đích của loại tổ chức này.
Nguyễn Trường Tộ còn “tính kế” (chữ Nguyễn Trường Tộ thường dùng) cụ thể là thông qua con trai của Viện trưởng Viện Thứ dân để gặp vị Viện trưởng này để tác động nhờ “
*chống cãi với Viện Công hầu để bàn bạc châm chước cho ta*”, “ *ám thông mọi việc với Viện Thứ dân*”. Như vậy việc tìm hiểu tổ chức này để hiểu “thế lực” và tìm cách quan hệ chính trị ngầm. Mục đích tìm này có thể dẫn đến sử dụng nó với nhu cầu trước mắt và không hướng đến hiểu sâu xa hơn cái tổ chức này từ lí do xã hội, chính trị của nó. Văn bản với mấy câu ngắn trong di thảo không cho ta hiểu gì thêm về các suy nghĩ của Nguyễn Trường Tộ, nhưng cũng cho thấy ông nhìn hiện tượng khác Fukuzawa. Nguyễn Trường Tộ ráo riết tìm hiểu cho mục đích cụ thể và trước mắt của triều đình, phục vụ cho triều đình, điều mà ông nỗ lực, và như vậy, thì có thể ông không hướng đến nó như một nhân tố tích cực cho phát triển xã hội – là cái mà Fukuzawa cho là mục đích.
Cái khác khá quan trọng là Nguyễn Trường Tộ sẵn sàng có lời giải thích ngay, không băn khoăn về sự hiểu của mình xác đáng đến đâu.
Fukuzawa lại khác, ông nói cách ông vừa đọc, vừa tra từ điển nhưng hay nhất là hỏi người bản địa, sau khi đã tra cứu sách vở mà chưa tìm ra, và nhất là tìm nhân vật tầm cỡ để dốc sức tìm hiểu, hỏi han, ghi chép
[6]. Cách làm việc này là cách khoa học, tránh hiểu sai do chủ quan, tuy vậy có nhiều chuyện như ông tự thú: “ *Về chính trị,… tôi đã được gặp nhiều người và nghe nhiều chuyện, nhưng do không nắm được căn nguyên, nguồn gốc sự việc, nên có nghe cũng không hiểu hết*” [7]. Ông kể cụ thể liên quan đến việc đi đến nhận thức đối với một đối tượng xa lạ, khác cái truyền thống: “ *…Lại có một thứ người ta gọi là Bank (Ngân hàng), lại nẩy sinh ra vấn đề cần tìm hiểu xem dòng lưu chuyển chi thu tiền tệ như thế nào? Họ đang tiến hành xây dựng Luật bưu chính viến thông thì phải biết luật đó được đưa ra với mục đích gì?… Luật trưng quân tựu trung lấy mục đích gì làm căn bản? Những chuyện đó tôi hoàn toàn không hiểu. Cả về Luật bầu cử là thế nào, nghị viện là cơ quan gì thì họ chỉ cười, vì tôi hỏi điều mà mọi người đã biết rõ. Nhưng đằng này tôi không hiểu và cũng không biết suy đoán ra sao.* *Về các đảng phái thì hình như có Đảng Bảo thủ, Đảng Tự do. Hai đảng này luôn cạnh tranh gay gắt, không bên nào chịu thua kém bên nào. Thế nghĩa là thế nào? Tại sao trong một xã hội yên bình như vậy mà các chính trị gia lại phải ra sức tranh cãi với nhau? Thật không thể hiểu nổi. Thế này thì gay go quá. Họ đang làm gì thế không biết? Mà lạ thay, những người là kẻ thù của nhau lại cùng ăn, cùng uống trên một bàn tiệc. Thật không thể hiểu được. Cho đển khi hiểu được cũng phải vất vả. Mối liên hệ giữa chuyện này với chuyện kia, dần dần tôi cũng hiểu ra từng chút, từng chút một, sau đó xâu chuỗi thành một câu chuyện đầy đủ và tạm cắt nghĩa cũng phải mất đến năm, mười ngày. Đó là điều lớn nhất của tôi trong chuyến đi châu Âu*” [8]. Nếu thống kê hàng loạt cái quan tâm của Fukuzawa thì thấy mọi cái nhìn theo hệ thống, và nhiều cái Fukuzawa quan tâm thì bị Nguyễn Trường Tộ bỏ qua như ngân hàng, dòng lưu chuyển chi thu tiền tệ, Luật bưu chính viễn thông, Luật trưng quân, Luật bầu cử, nghị viện – những cái có tính cơ bản của cơ cấu xã hội hiện đại.
Chưa nói cái mà Fukuzawa quan tâm là cái gì, nó quan yếu hay không – đó là cách quan tâm, cách tư duy, mà thái độ của ông trước cái khác, cái không có trong truyền thống tư duy, không phải là ngay lập tức tìm cách giải thích hay gạt bỏ, mà ông tìm hiểu để hiểu cho ra, là phải trải qua một quá trình băn khoăn, suy nghĩ, tra cứu, tìm người giải đáp.
Thái độ băn khoăn tìm hiểu này chúng ta không thấy trong các thông tin từ Nguyễn Trường Tộ, cũng không thấy trong các ghi chép của Phạm Phú Thứ trong Tây hành nhật kí. Tất nhiên ở Nguyễn Trường Tộ thì loại văn thuyết phục của điều trần có cần thiết phải trưng ra cái băn khoăn vừa nói? Và chúng ta cũng không thấy trong cả các văn bản Trương Vĩnh Ký, một người cùng sang Pháp với Phạm Phú Thứ. Cái khuyết thiếu mang tính chất chung này phải chăng có cùng loại tư duy để ta có thể dùng để giải thích cho trường hợp Nguyễn Trường Tộ, hay do một lí do nào đó những người cùng thời Nguyễn Trường Tộ không viết ra?
Nguyễn Trường Tộ không thay đổi chế độ chính trị – cái cần nhất của công cuộc cải cách. Chúng ta thấy ông quan tâm đến các thiết chế nhà nước. Ông đề nghị thành lập bộ Nông nghiệp, bộ Ngoại giao mà trước đây chỉ có 6 bộ: bộ Binh, Hình, Lại, Lễ, Công, Hộ. Như vậy cái cách thêm vào chứ không phải thay đổi chính phủ, vì nó không cùng tồn tại với nền văn minh mới, như Fukuzawa.
Một cái mới thuộc loại cải cách, mang tính phân quyền là đề nghị Tòa án độc lập với nhà vua, nhà vua chỉ có quyền ân xá, không có quyền kết án. Sự phân quyền này có ý hướng “
**một nhà nước pháp quyền”** nhưng lí do của nó mà ông nói đến thì không phải như vậy. Ông giải thích việc thực hiện luật như thế “ *để cho dân chúng thấy đạo công bằng*” và vua thì “ *để tỏ đạo nhân ái*”. Ở đây có một sự thêm, bớt, sự cộng vào giữa cái cũ và cái mới dù giữa chúng có sự bất tương hợp, hay triệt tiêu nhau giữa Luật của nhà nước Pháp quyền và Nhà nước quân chủ nho giáo: “ *Bất luận quan hay dân, mọi người đều phải học luật nước và những luật mới bổ sung thêm từ Gia Long đến nay. Ai giỏi luật sẽ được làm quan. Vì luật bao gồm cả kỷ cương, uy quyền, chính lệnh của quốc gia, trong đó có tam cương ngũ thường cho đến việc hành chánh của 6 Bộ đều đầy đủ. Quan dùng luật để trị, dân theo luật để giữ gìn. Bất cứ hình phạt nào trong nước đều không vượt ra ngoài. Bộ hình xử đoán các vụ kiện thì chỉ có thăng trật chứ không bị biếm truất. Dù vua, triều đình cũng không giáng chức họ được một bậc. Như vậy là để giúp cho các vị này được thong dong trong việc chấp hành luật pháp không bị một bó buộc nào cả. Phàm những tội ngũ hình đều do các vị này xử. Vua cũng không được đoán phạt một người nào theo ý mình mà không có các chữ ký của các quan trong Bộ ấy. Làm thế để cho dân chúng thấy rõ đạo công bằng. Vả lại vua không dự vào những việc ngũ hình để tỏ đạo nhân ái. Như chế độ xưa vua có “tam hào”(ba lần tha). Bởi vì có tội phải giết thì đó là quốc dân giết*” (Di thảo số 27). Cái sâu xa của tam quyền phân lập được giải thích theo hướng cho vua và vì vua, và để cho quan xử được “không bị bó buộc”. Ông còn liên hệ về sự gần gũi giữa nó với cái đã có trong chế độ quân chủ nho giáo. Bộ máy hành pháp vẫn không tách khỏi bộ máy nhà nước, không tồn tại độc lập. Bản thân việc đề nghị một nội dung xử án và trách nhiệm quyền hạn kiểu như vậy đã là quá mới và mạnh mẽ, nhưng chưa thấy biểu hiện của sự tiếp nhận nguyên gốc cái tam quyền phân lập và giải thích ý nghĩa xã hội, chính trị sâu xa cũng như mục đích của nó.
Cách giải thích một việc xa lạ với tư duy truyền thống, lại liên hệ, kéo nó về với cái truyền thống như kiểu này không chỉ xảy ra một lần trong các văn bản Nguyễn Trường Tộ, và cũng đã thấy rất quen thuộc trong các văn bản khác của người Việt chúng ta. Nhưng có lẽ đó không chỉ là một cách làm để sao đạt được mục đích thuyết phục vua, ở đây cũng đã thể hiện cách hiểu của Nguyễn Trường Tộ.
Phân quyền cũng được thể hiện trong đề nghị giao việc cho các quan, phải chăng bởi nhằm giảm bớt sự tập quyền của chế độ quân chủ: “
*Vua các nước thường giao việc nước cho quan đại thần để chu du các nước, mở rộng kiến văn, mà không phải bận tâm việc trong nước nữa*” (Di thảo số 13). Nói chuyện vua “giao việc” để gợi ý một cách làm đáng học để “không phải bận tâm”, nhưng ông có nhằm vào cái nguyên tắc lập pháp trong sự “giao việc” này không. Lý do giao việc như vậy được Nguyễn Trường Tộ giải nghĩa là để chu du các nước, để mở rộng kiến văn – đây là cách để hấp dẫn vua hay là ông hiểu như thế thật.
Fukuzawa quan niệm phải “
*tiến hành đại cải cách chính phủ*” có quy mô, “ *rồi cải cách chính trị*”, “ *đặc biệt tiến hành các hoạt động đổi mới nhân tâm và cách suy nghĩ*” (Thoát Á luận). Như vậy các quá trình cải cách tuân thủ theo các bước được hình dung cụ thể, đó là phải cải cách chính phủ, tiếp theo là thay đổi chính trị, đổi mới xã hội, như thế khác với cách làm, cách thay các bộ phận trên một tổng thể cũ như ở Nguyễn Trường Tộ. **3. Các cách tư duy từ khái niệm cũ, mới – thay đổi hệ khái niệm trước một thực tế nhận thức khác**
Các khái niệm của hệ hình tư duy cũ không thể đáp ứng những nội dung mới, nhưng chúng ta thấy điều này không trở thành mối quan tâm của rất nhiều nhà cải cách, họ sử dụng khái niệm mới thuộc kỹ thuật một cách mau lẹ như là những cái đó đại diện cho cái mới, cho cái hiện đại quan trong nhất.
Không chỉ với Nguyễn Trường Tộ mà ở Phạm Phú Thứ, Trương Vĩnh Ký cũng thế, dường như không thấy các khái niệm xã hội mới xuất hiện, nhưng các khái niệm kỹ thuật lại được nhắc đến nhiều (Quang học, cơ học, hóa học, thực vật học, đại số học, hình học – Di thảo số 58).
Trong khi đó Nguyễn Trường Tộ dùng lại hàng loạt khái niệm cũ, có khi để chỉ nội dung mới: t
*am cương, ngũ thường, tam hào* (Di thảo số 27- Tế cấp bát điều) (khi nói đến Khoa luật học), *Đại học sĩ, tham tri *(khi nói về quan phương Tây- Di thảo số 27), hiếu nghĩa (khi nói về Khoa luật học), nhân nghĩa, thiên đạo, hà đồ, kim, mộc thủy thổ (Khi bàn về những tình thế lớn trong thiên hạ). Fukuzawa thì khác, ông phê phán Âm dương, Ngũ hành: “ *Các sĩ phu hai nước Trung Quốc và Triều Tiên mê tín hủ lậu không biết đến khoa học là gì thì học giả phương Tây nghĩ Nhật Bản chúng ta cũng chỉ là một nước Âm dương, Ngũ hành*” (Thoát Á luận). Và ông phê phán nền giáo dục Nho giáo và các khái niệm của nó: “ *Giữa thời buổi văn minh mới mẻ và đầy khí thế ngày nay mà khi bàn luận về giáo dục thì họ thường lên tiếng giữ gìn nền giáo dục Nho học (Hán học), bàn về giáo lý của trường học thì họ chỉ trích dẫn những lời giáo huấn “Nhân, Nghĩa, Lễ, Trí*” (Thoát Á luận).
Khái niệm đảng của Nguyễn Trường Tộ khác khái niệm đảng của Fukuzawa, đó là một nhóm người nào đấy chứ không phải một tổ chức xã hội có tuyên ngôn chính trị và có lí do xã hội của nó. Khái niệm đảng của Nguyễn Trường Tộ cũng vẫn nằm trong nghĩa bè đảng: “
*học giả nước ta ngày nay phần nhiều cứ viện xưa chống nay, nói quấy làm rối loạn chính trị, đàm luận xì xào, để chia bè lập đảng mà bài báng triều đình*”, “ *Vì nước họ có hai đảng: Một là Viện công hầu, một là Viện Thứ dân; Viện Công hầu thì hay đợ bỡ ý vua, còn Viện Thứ dân thì cho việc ấy là ức hiếp người ta*” (Di thảo số 5).
Fukuzawa đã hiểu đảng là một tổ chức chính trị xã hội: “
*Về các đảng phái thì hình như có các Đảng Bảo thủ, Đảng Tự do. Hai đảng này luôn cạnh tranh gay gắt, không bên nào chịu thua bên nào*”. Ông tìm hiểu tại sao lại có các đảng, lại có chuyện tranh cãi nhau, dần dần hiểu ra và cho đó là nhận thức lớn nhất trong chuyến đi châu Âu [9]. Đảng là một yếu tố mới của xã hội hiện đại, nó không có trong truyền thống, hiểu vai trò của nó, nhận thức được về nó, xem đó là nhận thức lớn nhất có nghĩa là phân loại được những cái gì là căn bản.
Nguyễn Trường Tộ không băn khoăn, không quan tâm cái gì là quan trọng trong các tổ chức nhà nước, tổ chức xã hội, các mối liên hệ của xã hội hiện đại. Các khái niệm then chốt như tự do, bình đẳng, nhân quyền không được ông nói đến. Một loạt khái niệm kinh tế, chính trị, xã hội mà Fukuzawa rất chú ý tìm hiểu nhưng không thấy trong các di thảo Nguyễn Trường Tộ như: ngân hàng, bệnh viện, luật bưu chính viễn thông, kinh tế chính trị.
Không quan tâm đến các khái niệm xã hội, các thiết chế xã hội thì không hướng đến xã hội mà hoạt động báo chí, thành lập trường học, nâng cao dân trí như Fukuzawa. Nguyễn Trường Tộ cũng nói đến chuyện ra báo nhưng nội dung công báo phục vụ cho nhà nước, nói đến học các môn thực dụng mà không nói đến đào tạo chủ thể tư duy mới, lực lượng nhận thức của một xã hội mới.
Việc sử dụng khái niệm cũ mới liên quan đến cách hiểu văn minh, xã hội phương Tây, cách hiểu duy tân, hiện đại hóa và đồng thời ảnh hưởng quyết định đến cách hành xử.
*Kim Mã Thượng, tháng 9 năm 2011* **Nguyễn Đức Mậu ** *(vanhoanghean)* **Tham khảo**: [1] Trần Đình Hượu: Lịch sử tư tưởng Việt Nam cuối thể kỉ XIX và đầu thế kỉ XX (Đề cương chi tiết). vanhoanghean.com.vn
[2] Các trích dẫn di thảo đều theo sách: Nguyễn Trường Tộ, con người và di thảo, Trương Bá Cần, Nxb Tp.Hồ Chí Minh, 2002 [3] Dẫn theo Nishikawa Shunsaku: Nhà canh tân giáo dục Nhật Bản thời Minh Trị ( [http://khoavanhoc-ngonngu.edu.vn/home/index.php](http://khoavanhoc-ngonngu.edu.vn/home/index.php))
[4] Nguồn: Chân dung những nhà cải cách giáo dục tiêu biểu trên thế giới, NXB Thế giới, 2004
[5] Fukuzawa Yukichi. Phúc ông tự truyện, Nxb Thế giới, Hà Nội 2005, tr 196.
[6], [7], [8] , [9] Fukuzawa Yukichi. Phúc Ông tự truyện, Nxb Thế giới, H. 2005, tr195.; tr 190; tr.197; tr 196-197.
_________________

WARC-Truncated: length

WARC-Identified-Payload-Type: text/html

Server: cloudflare-nginx

Set-Cookie: __cfduid=df631ab6f234c80c675d8d4a00f225bc71513149468; expires=Thu, 13-Dec-18 07:17:48 GMT; path=/; domain=.lamhong.org; HttpOnly

Vary: Accept-Encoding,User-Agent


text:
Quyل؛؟t tâm thل»±c hiل»‡n thل؛¯ng lل»£i Nghل»‹ quyل؛؟t ؤگل؛،i hل»™i ؤگل؛£ng bل»™ tل»‰nh Lل؛،ng Sئ،n lل؛§n thل»© XVI, nhiل»‡m kل»³ 2015 - 2020
Ngày 16/3/2017, ؤ‘ل»“ng chí Phùng Xuân Nhل؛،, ل»¦y viên TW ؤگل؛£ng, Bل»™ trئ°ل»ںng Bل»™ Giáo dل»¥c và ؤگào tل؛،o cùng ؤگoàn công tác cل»§a Bل»™ ؤ‘ã có buل»•i làm viل»‡c vل»›i UBND tل»‰nh vل»پ tình hình thل»±c hiل»‡n Nghل»‹ quyل؛؟t sل»‘ 29-NQ/TW cل»§a Ban Chل؛¥p hành Trung ئ°ئ،ng (khóa XI) vل»پ “ؤگل»•i mل»›i cؤƒn bل؛£n, toàn diل»‡n giáo dل»¥c và ؤ‘ào tل؛،o, ؤ‘áp ل»©ng yêu cل؛§u công nghiل»‡p hóa, hiل»‡n ؤ‘ل؛،i hóa trong ؤ‘iل»پu kiل»‡n kinh tل؛؟ thل»‹ trئ°ل»ng ؤ‘ل»‹nh hئ°ل»›ng xã hل»™i chل»§ nghؤ©a và hل»™i nhل؛p quل»‘c tل؛؟”.
Tiل؛؟p và làm viل»‡c vل»›i ؤگoàn có ؤ‘ل»“ng chí Phل؛،m Ngل»چc Thئ°ل»ںng, Phó Bí thئ° Tل»‰nh ل»§y, Chل»§ tل»‹ch UBND tل»‰nh; ؤ‘ل»“ng chí Hل»“ Tiل؛؟n Thiل»‡u, Phó Chل»§ tل»‹ch UBND tل»‰nh cùng lãnh ؤ‘ل؛،o các sل»ں, ban, ngành cل»§a tل»‰nh.
Các ؤ‘ل؛،i biل»ƒu tل؛،i buل»•i làm viل»‡c
Tل؛،i buل»•i làm viل»‡c, lãnh ؤ‘ل؛،o tل»‰nh ؤ‘ã báo cáo tình hình thل»±c hiل»‡n Nghل»‹ quyل؛؟t sل»‘ 29-NQ/TW vل»›i Bل»™ trئ°ل»ںng và ؤگoàn công tác. Theo ؤ‘ó, công tác tuyên truyل»پn ؤ‘ئ°ل»£c chل»‰ ؤ‘ل؛،o ؤ‘ل؛©y mل؛،nh, tؤƒng cئ°ل»ng phân cل؛¥p quل؛£n lý giáo dل»¥c theo ؤ‘úng chل»©c nؤƒng, nhiل»‡m vل»¥, quyل»پn hل؛،n; mل؛،ng lئ°ل»›i trئ°ل»ng, lل»›p ؤ‘ئ°ل»£c duy trì, cل»§ng cل»‘, ؤ‘áp ل»©ng nhu cل؛§u hل»چc tل؛p cل»§a nhân dân; quy mô và chل؛¥t lئ°ل»£ng ؤ‘ل»™i ngإ© cán bل»™ quل؛£n lý, giáo viên tiل؛؟p tل»¥c ؤ‘ئ°ل»£c kiل»‡n toàn theo hئ°ل»›ng ؤ‘ل»§ vل»پ sل»‘ lئ°ل»£ng, ؤ‘ل»“ng bل»™ vل»پ cئ، cل؛¥u, chuل؛©n hóa vل»پ trình ؤ‘ل»™; cئ، sل»ں vل؛t chل؛¥t, trang thiل؛؟t bل»‹ trئ°ل»ng hل»چc ؤ‘ئ°ل»£c tؤƒng cئ°ل»ng; thل»±c hiل»‡n có hiل»‡u quل؛£ viل»‡c ؤ‘ل»•i mل»›i phئ°ئ،ng pháp dل؛،y hل»چc, ؤ‘ل»•i mل»›i thi, kiل»ƒm tra ؤ‘ánh giá; ؤ‘ل؛؟n tháng 01/2017, toàn tل»‰nh có 161 trئ°ل»ng hل»چc ؤ‘ل؛،t chuل؛©n quل»‘c gia.
ؤگل»“ng chí Phل؛،m Ngل»چc Thئ°ل»ںng, Phó Bí thئ° Tل»‰nh ل»§y, Chل»§ tل»‹ch UBND tل»‰nh phát biل»ƒu tل؛،i buل»•i làm viل»‡c
Phát biل»ƒu tل؛،i buل»•i làm viل»‡c, ؤ‘ل»“ng chí Phل؛،m Ngل»چc Thئ°ل»ںng, Phó Bí thئ° Tل»‰nh ل»§y, Chل»§ tل»‹ch UBND tل»‰nh nhل؛¥n mل؛،nh, thل»i gian tل»›i, tل»‰nh sل؛½ tiل؛؟p tل»¥c chل»‰ ؤ‘ل؛،o rà soát, quy hoل؛،ch lل؛،i mل؛،ng lئ°ل»›i trئ°ل»ng, lل»›p, nhل؛¥t là các ؤ‘iل»ƒm trئ°ل»ng lل؛»; tل؛p trung nâng cao chل؛¥t lئ°ل»£ng ؤ‘ل»™i ngإ© giáo viên, ؤ‘ل؛·c biل»‡t là ؤ‘ل»™i ngإ© giل؛£ng viên trئ°ل»ng Cao ؤ‘ل؛³ng Sئ° phل؛،m; tؤƒng cئ°ل»ng mô hình liên kل؛؟t, nâng cao chل؛¥t lئ°ل»£ng giáo dل»¥c; có cئ، chل؛؟, chính sách hل»— trل»£, phát triل»ƒn giáo dل»¥c ngoài công lل؛p; tل»• chل»©c, sل؛¯p xل؛؟p ؤ‘ل»™i ngإ© cán bل»™, nhân viên linh hoل؛،t, phù hل»£p vل»›i thل»±c tل؛؟.
ؤگل»“ng chí cإ©ng kiل؛؟n nghل»‹ Bل»™ tham mئ°u, ؤ‘ل»پ xuل؛¥t vل»›i Chính phل»§ tل»«ng bئ°ل»›c chuyل»ƒn ؤ‘ل»•i mô hình giáo dل»¥c tل»« phل»¥c vل»¥ công ích, an sinh xã hل»™i sang mô hình dل»‹ch vل»¥; tل»•ng hل»£p biên chل؛؟ giáo viên cل»§a các tل»‰nh; tل؛،o ؤ‘iل»پu kiل»‡n cho tل»‰nh tham gia các chئ°ئ،ng trình, dل»± án cل»§a Bل»™ vل»پ nâng cao chل؛¥t lئ°ل»£ng nguل»“n nhân lل»±c; quan tâm hل»— trل»£ thêm ngân sách cho tل»‰nh trong thل»±c hiل»‡n công tác giáo dل»¥c và ؤ‘ào tل؛،o.
ؤگل»“ng chí Bل»™ trئ°ل»ںng Bل»™ Giáo dل»¥c và ؤگào tل؛،o phát biل»ƒu kل؛؟t luل؛n
Phát biل»ƒu kل؛؟t luل؛n, ؤ‘ل»“ng chí Bل»™ trئ°ل»ںng Bل»™ Giáo dل»¥c và ؤگào tل؛،o ؤ‘ل»پ nghل»‹ tل»‰nh cؤƒn cل»© các quy chuل؛©n, chل»‰ ؤ‘ل؛،o tل»• chل»©c rà soát, quy hoل؛،ch mل؛،ng lئ°ل»›i trئ°ل»ng, lل»›p hل»چc theo lل»™ trình, kل؛؟ hoل؛،ch cل»¥ thل»ƒ, sát vل»›i tình hình ؤ‘ل»‹a phئ°ئ،ng, gل؛¯n vل»›i sل؛¯p xل؛؟p, tل»• chل»©c cán bل»™, giáo viên và ؤ‘iل»پu kiل»‡n cئ، sل»ں vل؛t chل؛¥t; coi trل»چng công tác tئ° vل؛¥n, hئ°ل»›ng nghiل»‡p trong các nhà trئ°ل»ng, nhل؛¥t là cل؛¥p THPT; ؤ‘ل؛©y mل؛،nh ل»©ng dل»¥ng tin hل»چc, nâng cao chل؛¥t lئ°ل»£ng dل؛،y và hل»چc ngoل؛،i ngل»¯; chú trل»چng công tác truyل»پn thông, biل»ƒu dئ°ئ،ng kل»‹p thل»i nhل»¯ng ؤ‘iل»ƒn hình trong dل؛،y và hل»چc; tؤƒng cئ°ل»ng kل»· cئ°ئ،ng, nل»پ nل؛؟p, dân chل»§ trong trئ°ل»ng hل»چc; chuل؛©n bل»‹ các ؤ‘iل»پu kiل»‡n tل»• chل»©c kل»³ thi THPT Quل»‘c gia, ؤ‘ل؛£m bل؛£o kل»³ thi diل»…n ra nghiêm túc, khách quan, minh bل؛،ch.
Trئ°ل»›c ؤ‘ó, ؤ‘ل»“ng chí Bل»™ Trئ°ل»ںng cùng ؤگoàn công tác ؤ‘ã ؤ‘i ؤ‘ã ؤ‘ل؛؟n thؤƒm Trئ°ل»ng Tiل»ƒu hل»چc, THCS xã Bình Trung, huyل»‡n Cao Lل»™c. Bل»™ trئ°ل»ںng ؤ‘ã tل؛·ng 5 bل»™ máy vi tính cho các trئ°ل»ng và trل»“ng cây lئ°u niل»‡m tل؛،i Trئ°ل»ng THCS xã Bình Trung./.
Bích Diل»‡p
0253.818.657 0918210111
Cل»”NG THÔNG TIN ؤگIل»†N Tل»¬ Tل»ˆNH Lل؛ NG Sئ N
Giل؛¥y phép sل»‘: 20/GP-TTؤگT ngày 12/3/2015 cل»§a Cل»¥c Phát thanh, truyل»پn hình và thông tin ؤ‘iل»‡n tل»
Cئ، quan thئ°ل»ng trل»±c: Vؤƒn phòng ل»¦y ban nhân dân tل»‰nh Lل؛،ng Sئ،n
Chل»‹u trách nhiل»‡m chính: Chánh Vؤƒn phòng ل»¦y ban nhân dân tل»‰nh
Trل»¥ sل»ں: ؤگئ°ل»ng Hùng Vئ°ئ،ng, phئ°ل»ng Chi Lؤƒng, thành phل»‘ Lل؛،ng Sئ،n.
ؤگiل»‡n thoل؛،i: (0205) 3.812.959; Fax: (0205) 3.814.302 Email: ubndls@langson.gov.vn
Ghi rõ nguل»“n “Cل»•ng TTؤگT tل»‰nh Lل؛،ng Sئ،n” hoل؛·c “www.langson.gov.vn” khi ؤ‘ؤƒng tل؛£i lل؛،i thông tin tل»« Cل»•ng TTؤگT tل»‰nh Lل؛،ng Sئ،n

markdown:
Ngày 16/3/2017, ؤ‘ل»“ng chí Phùng Xuân Nhل؛،, ل»¦y viên TW ؤگل؛£ng, Bل»™ trئ°ل»ںng Bل»™ Giáo dل»¥c và ؤگào tل؛،o cùng ؤگoàn công tác cل»§a Bل»™ ؤ‘ã có buل»•i làm viل»‡c vل»›i UBND tل»‰nh vل»پ tình hình thل»±c hiل»‡n Nghل»‹ quyل؛؟t sل»‘ 29-NQ/TW cل»§a Ban Chل؛¥p hành Trung ئ°ئ،ng (khóa XI) vل»پ “ؤگل»•i mل»›i cؤƒn bل؛£n, toàn diل»‡n giáo dل»¥c và ؤ‘ào tل؛،o, ؤ‘áp ل»©ng yêu cل؛§u công nghiل»‡p hóa, hiل»‡n ؤ‘ل؛،i hóa trong ؤ‘iل»پu kiل»‡n kinh tل؛؟ thل»‹ trئ°ل»ng ؤ‘ل»‹nh hئ°ل»›ng xã hل»™i chل»§ nghؤ©a và hل»™i nhل؛p quل»‘c tل؛؟”.
Tiل؛؟p và làm viل»‡c vل»›i ؤگoàn có ؤ‘ل»“ng chí Phل؛،m Ngل»چc Thئ°ل»ںng, Phó Bí thئ° Tل»‰nh ل»§y, Chل»§ tل»‹ch UBND tل»‰nh; ؤ‘ل»“ng chí Hل»“ Tiل؛؟n Thiل»‡u, Phó Chل»§ tل»‹ch UBND tل»‰nh cùng lãnh ؤ‘ل؛،o các sل»ں, ban, ngành cل»§a tل»‰nh.
*Các ؤ‘ل؛،i biل»ƒu tل؛،i buل»•i làm viل»‡c*
Tل؛،i buل»•i làm viل»‡c, lãnh ؤ‘ل؛،o tل»‰nh ؤ‘ã báo cáo tình hình thل»±c hiل»‡n Nghل»‹ quyل؛؟t sل»‘ 29-NQ/TW vل»›i Bل»™ trئ°ل»ںng và ؤگoàn công tác. Theo ؤ‘ó, công tác tuyên truyل»پn ؤ‘ئ°ل»£c chل»‰ ؤ‘ل؛،o ؤ‘ل؛©y mل؛،nh, tؤƒng cئ°ل»ng phân cل؛¥p quل؛£n lý giáo dل»¥c theo ؤ‘úng chل»©c nؤƒng, nhiل»‡m vل»¥, quyل»پn hل؛،n; mل؛،ng lئ°ل»›i trئ°ل»ng, lل»›p ؤ‘ئ°ل»£c duy trì, cل»§ng cل»‘, ؤ‘áp ل»©ng nhu cل؛§u hل»چc tل؛p cل»§a nhân dân; quy mô và chل؛¥t lئ°ل»£ng ؤ‘ل»™i ngإ© cán bل»™ quل؛£n lý, giáo viên tiل؛؟p tل»¥c ؤ‘ئ°ل»£c kiل»‡n toàn theo hئ°ل»›ng ؤ‘ل»§ vل»پ sل»‘ lئ°ل»£ng, ؤ‘ل»“ng bل»™ vل»پ cئ، cل؛¥u, chuل؛©n hóa vل»پ trình ؤ‘ل»™; cئ، sل»ں vل؛t chل؛¥t, trang thiل؛؟t bل»‹ trئ°ل»ng hل»چc ؤ‘ئ°ل»£c tؤƒng cئ°ل»ng; thل»±c hiل»‡n có hiل»‡u quل؛£ viل»‡c ؤ‘ل»•i mل»›i phئ°ئ،ng pháp dل؛،y hل»چc, ؤ‘ل»•i mل»›i thi, kiل»ƒm tra ؤ‘ánh giá; ؤ‘ل؛؟n tháng 01/2017, toàn tل»‰nh có 161 trئ°ل»ng hل»چc ؤ‘ل؛،t chuل؛©n quل»‘c gia.
*ؤگل»“ng chí Phل؛،m Ngل»چc Thئ°ل»ںng, Phó Bí thئ° Tل»‰nh ل»§y, Chل»§ tل»‹ch UBND tل»‰nh phát biل»ƒu tل؛،i buل»•i làm viل»‡c*
Phát biل»ƒu tل؛،i buل»•i làm viل»‡c, ؤ‘ل»“ng chí Phل؛،m Ngل»چc Thئ°ل»ںng, Phó Bí thئ° Tل»‰nh ل»§y, Chل»§ tل»‹ch UBND tل»‰nh nhل؛¥n mل؛،nh, thل»i gian tل»›i, tل»‰nh sل؛½ tiل؛؟p tل»¥c chل»‰ ؤ‘ل؛،o rà soát, quy hoل؛،ch lل؛،i mل؛،ng lئ°ل»›i trئ°ل»ng, lل»›p, nhل؛¥t là các ؤ‘iل»ƒm trئ°ل»ng lل؛»; tل؛p trung nâng cao chل؛¥t lئ°ل»£ng ؤ‘ل»™i ngإ© giáo viên, ؤ‘ل؛·c biل»‡t là ؤ‘ل»™i ngإ© giل؛£ng viên trئ°ل»ng Cao ؤ‘ل؛³ng Sئ° phل؛،m; tؤƒng cئ°ل»ng mô hình liên kل؛؟t, nâng cao chل؛¥t lئ°ل»£ng giáo dل»¥c; có cئ، chل؛؟, chính sách hل»— trل»£, phát triل»ƒn giáo dل»¥c ngoài công lل؛p; tل»• chل»©c, sل؛¯p xل؛؟p ؤ‘ل»™i ngإ© cán bل»™, nhân viên linh hoل؛،t, phù hل»£p vل»›i thل»±c tل؛؟.
ؤگل»“ng chí cإ©ng kiل؛؟n nghل»‹ Bل»™ tham mئ°u, ؤ‘ل»پ xuل؛¥t vل»›i Chính phل»§ tل»«ng bئ°ل»›c chuyل»ƒn ؤ‘ل»•i mô hình giáo dل»¥c tل»« phل»¥c vل»¥ công ích, an sinh xã hل»™i sang mô hình dل»‹ch vل»¥; tل»•ng hل»£p biên chل؛؟ giáo viên cل»§a các tل»‰nh; tل؛،o ؤ‘iل»پu kiل»‡n cho tل»‰nh tham gia các chئ°ئ،ng trình, dل»± án cل»§a Bل»™ vل»پ nâng cao chل؛¥t lئ°ل»£ng nguل»“n nhân lل»±c; quan tâm hل»— trل»£ thêm ngân sách cho tل»‰nh trong thل»±c hiل»‡n công tác giáo dل»¥c và ؤ‘ào tل؛،o.
*ؤگل»“ng chí Bل»™ trئ°ل»ںng Bل»™ Giáo dل»¥c và ؤگào tل؛،o phát biل»ƒu kل؛؟t luل؛n*
Phát biل»ƒu kل؛؟t luل؛n, ؤ‘ل»“ng chí Bل»™ trئ°ل»ںng Bل»™ Giáo dل»¥c và ؤگào tل؛،o ؤ‘ل»پ nghل»‹ tل»‰nh cؤƒn cل»© các quy chuل؛©n, chل»‰ ؤ‘ل؛،o tل»• chل»©c rà soát, quy hoل؛،ch mل؛،ng lئ°ل»›i trئ°ل»ng, lل»›p hل»چc theo lل»™ trình, kل؛؟ hoل؛،ch cل»¥ thل»ƒ, sát vل»›i tình hình ؤ‘ل»‹a phئ°ئ،ng, gل؛¯n vل»›i sل؛¯p xل؛؟p, tل»• chل»©c cán bل»™, giáo viên và ؤ‘iل»پu kiل»‡n cئ، sل»ں vل؛t chل؛¥t; coi trل»چng công tác tئ° vل؛¥n, hئ°ل»›ng nghiل»‡p trong các nhà trئ°ل»ng, nhل؛¥t là cل؛¥p THPT; ؤ‘ل؛©y mل؛،nh ل»©ng dل»¥ng tin hل»چc, nâng cao chل؛¥t lئ°ل»£ng dل؛،y và hل»چc ngoل؛،i ngل»¯; chú trل»چng công tác truyل»پn thông, biل»ƒu dئ°ئ،ng kل»‹p thل»i nhل»¯ng ؤ‘iل»ƒn hình trong dل؛،y và hل»چc; tؤƒng cئ°ل»ng kل»· cئ°ئ،ng, nل»پ nل؛؟p, dân chل»§ trong trئ°ل»ng hل»چc; chuل؛©n bل»‹ các ؤ‘iل»پu kiل»‡n tل»• chل»©c kل»³ thi THPT Quل»‘c gia, ؤ‘ل؛£m bل؛£o kل»³ thi diل»…n ra nghiêm túc, khách quan, minh bل؛،ch.
Trئ°ل»›c ؤ‘ó, ؤ‘ل»“ng chí Bل»™ Trئ°ل»ںng cùng ؤگoàn công tác ؤ‘ã ؤ‘i ؤ‘ã ؤ‘ل؛؟n thؤƒm Trئ°ل»ng Tiل»ƒu hل»چc, THCS xã Bình Trung, huyل»‡n Cao Lل»™c. Bل»™ trئ°ل»ںng ؤ‘ã tل؛·ng 5 bل»™ máy vi tính cho các trئ°ل»ng và trل»“ng cây lئ°u niل»‡m tل؛،i Trئ°ل»ng THCS xã Bình Trung./.
**Bích Diل»‡p**

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

WARC-Identified-Payload-Type: application/xhtml+xml

Server: Apache/2.2.15 (CentOS)

Connection: close

Cache-Control: post-check=0, pre-check=0

Set-Cookie: SESSf3e0c0639ba058174b93c6f78c76a4ff=6e8s7ccuu8g6qleppaq64bgnp7; expires=Fri, 05-Jan-2018 17:43:04 GMT; path=/; domain=.langson.gov.vn

Vary: Accept-Encoding

Content-Type: text/html; charset=utf-8


text:
THANH TOÁN COD
TRONG NỘI THÀNH
Thanh toán trực tiếp khi nhận hàng
Thời gian đổi hàng lên đến 7 ngày
- Văn Phòng Chính TP.HCM:0904 743535 - 0909 001487 - 02862753535
- Văn Phòng đại diện Đà Nẵng:090143 1116 - 090447 25 25
- Văn Phòng đại diện Hà Nội: 0901 371116 - 0904 990033
@2007-2015 All Right Reserved by Muatot.vn
Đã đăng ký với Cục Thương mại điện tử và Công nghệ thông tin – Bộ Công Thương

Server: nginx

Cache-Control: private


text:
Trang chủ
Tìm kiếm
Trợ giúp
LUẬN ÁN TIẾN SĨ - Cơ sở dữ liệu toàn văn
> Nghiên cứu quá trình và thiết bị tầng sôi, ứng dụng cho sấy bảo quản ngô hạt 2000
Nghiên cứu quá trình và thiết bị tầng sôi, ứng dụng cho sấy bảo quản ngô hạt, 2000
Luận án
Thông tin
Nội dung
Mã kho
LA00.0015.3
Tên luận án
Nghiên cứu quá trình và thiết bị tầng sôi, ứng dụng cho sấy bảo quản ngô hạt
Phụ đề
LATS Kỹ thuật: 2.10.08
Tác giả
Phạm Công Dũng
Khu vực
Hà Nội
Nơi xuất bản
Đại học Bách khoa Hà Nội
Năm xuất bản
2000
Ngôn ngữ
Tiếng Việt
Từ khóa
Ngô, Bảo quản, Sấy, Thiết bị
Tóm tắt
Nghiên cứu nhằm xác định chiều cao lớp hạt thích hợp, vận tốc sôi tối thiểu và vận tốc làm việc hợp lí cho ngô hạt, chọn mô hình mô tả quá trình dẫn ẩm và thoát ẩm trong hạt ngô và xây dựng công thức thực nghiệm để xác định thời gian sấy ngô. Đề xuất một
Bánh xe lăn, phím mũi tên, PgUp, PgDn, Home, End
để di chuyển trang.
Phím +, ‒ trên bàn phím số
để phóng to/thu nhỏ trang.
x

Cache-Control: no-cache, must-revalidate

Pragma: no-cache

Set-Cookie: VeridianSessionID=;


text:
Trang chủ
Tìm kiếm
Trợ giúp
LUẬN ÁN TIẾN SĨ - Cơ sở dữ liệu toàn văn
> Nghiên cứu một số biện pháp bảo vệ thực vật trong sản xuất cây giống cây có múi ở đồng bằng sông Cửu Long 2000
Nghiên cứu một số biện pháp bảo vệ thực vật trong sản xuất cây giống cây có múi ở đồng bằng sông Cửu Long, 2000
Luận án
Thông tin
Nội dung
Mã kho
LA00.0207.3
Tên luận án
Nghiên cứu một số biện pháp bảo vệ thực vật trong sản xuất cây giống cây có múi ở đồng bằng sông Cửu Long
Phụ đề
LATS Nông nghiệp: 4.01.16
Tác giả
Lê Thị Thu Hồng
Khu vực
Hà Nội
Nơi xuất bản
Viện Khoa học KT Việt Nam
Năm xuất bản
2000
Ngôn ngữ
Tiếng Việt
Từ khóa
Cây có múi, Cây ăn quả, Bảo vệ thực vật, Giống, Đồng bằng sông Cửu Long
Tóm tắt
Đóng góp cơ sở khoa học và phương pháp luận để xây dựng chính sách quản lí cây giống cây có múi theo chương trình cây giống có chứng thực và thiết lập hệ thống vườn ươm cây giống cây có múi cải tiến. Đóng góp phương pháp nghiên cứu và ứng dụng kết quả của
Bánh xe lăn, phím mũi tên, PgUp, PgDn, Home, End
để di chuyển trang.
Phím +, ‒ trên bàn phím số
để phóng to/thu nhỏ trang.
x


text:
Trang chủ
Tìm kiếm
Trợ giúp
LUẬN ÁN TIẾN SĨ - Cơ sở dữ liệu toàn văn
> Vấn đề bản thể luận trong một số trào lưu triết học Phương Tây hiện đại 2000
Vấn đề bản thể luận trong một số trào lưu triết học Phương Tây hiện đại, 2000
Luận án
Thông tin
Nội dung
Mã kho
LA00.0232.3
Tên luận án
Vấn đề bản thể luận trong một số trào lưu triết học Phương Tây hiện đại
Phụ đề
LATS Triết học: 5.01.01
Tác giả
Đỗ Minh Hợp
Khu vực
H
Nơi xuất bản
Viện Triết học
Năm xuất bản
2000
Ngôn ngữ
Tiếng Việt
Từ khóa
Bản thể luận, Triết học phương Tây, Triết học hiện đại, Trào lưu
Tóm tắt
Góp phần tiếp tục khảo cứu một cách có phê phán và trình bày một cách có hệ thống lịch sử hình thành và phát triển của bản thể luận trong triết học Phương Tây hiện đại (trong các trào lưu hiện tượng học, chủ nghĩa hiện sinh)
Bánh xe lăn, phím mũi tên, PgUp, PgDn, Home, End
để di chuyển trang.
Phím +, ‒ trên bàn phím số
để phóng to/thu nhỏ trang.
x


text:
Trang chủ
Tìm kiếm
Trợ giúp
LUẬN ÁN TIẾN SĨ - Cơ sở dữ liệu toàn văn
> Nghiên cứu xây dựng và sử dụng phần mềm dạy học cho chương trình động học và động lực học lớp 10 trung học phổ thông 2000
Nghiên cứu xây dựng và sử dụng phần mềm dạy học cho chương trình động học và động lực học lớp 10 trung học phổ thông, 2000
Luận án
Thông tin
Nội dung
Mã kho
LA00.0320.3
Tên luận án
Nghiên cứu xây dựng và sử dụng phần mềm dạy học cho chương trình động học và động lực học lớp 10 trung học phổ thông
Phụ đề
LATS Giáo dục: 5.07.02
Tác giả
Phan Gia Anh Vũ
Khu vực
Vinh
Nơi xuất bản
Đại học Sư phạm Vinh
Năm xuất bản
2000
Ngôn ngữ
Tiếng Việt
Từ khóa
Tin học, Phần mềm máy tính, Vật lí, Giảng dạy, Lớp 10
Tóm tắt
Làm sáng tỏ thêm cơ sở lý luận của việc đưa máy tính vào giáo dục phổ thông. Tham gia vào việc phát triển và việt hóa toàn bộ phần mềm PAKMA và thiết kế thêm 12 modun phần mềm và hai mô hình dùng với PAKMA trong các thí nghiệm động học và động lực học. Đề
Bánh xe lăn, phím mũi tên, PgUp, PgDn, Home, End
để di chuyển trang.
Phím +, ‒ trên bàn phím số
để phóng to/thu nhỏ trang.
x


text:
Ở người trưởng thành tuyến này chỉ nặng 20g.Bệnh phình to tuyến tiền liệt là bệnh rất phổ biến ở người cao tuổi , một số có thể bị to đến 50-200g .Bệnh có thể gây ra biến chứng nguy hiểm như bí tiểu , tiểu buốt , tiểu nhiều lần , tia nước tiểu yếu , gây nhiễm trùng niệu đạo , suy giảm chức năng gan thận … còn có thể gây ung thư tuyến tiền liệt.
NHỮNG LÝ DO KHIẾN PYGEUM ĐƯỢC TIN DÙNG TẠI CHÂU ÂU -MỘT GIẢI PHÁP HỮU HIỆU CHO BỆNH NHÂN PHÌ ĐẠI TUYẾN TIỀN LIỆT LÀNH TÍNH (BPH)
PYGEUM được các nhà y học Pháp , Mỹ xác định đây là cây thuốc có hiệu lực cao trong điều trị bệnh viêm và phình to tuyến tiền liệt.
Cây Pygeum mọc ở miền nam Châu Phi, được ghi vào Dược điển Mỹ 2009. Cây này có các hoạt tính như: kháng cholinergic, ức chế các prostaglandin và có tác dụng chống viêm, tăng cường chức phận tiết dịch của tuyến tiền liệt và ức chế một số nội tiết tố, do vậy ngăn ngừa và hạn chế quá trình phình to của tuyến tiền liệt.
“Dược thảo toàn thư” của Andrew Chevallier là một cuốn sách nói về các loại thảo dược trên thế giới, đã ghi rõ: “Các cuộc thử nghiệm được thực hiện ở Pháp vào năm 1960 cho thấy chất chiết xuất của cây Pygeum có tác dụng rất khả quan trong việc chữa các bệnh về tuyến tiền liệt. Đặc biệt là chất chiết xuất kích thích hoạt động của các tuyến và làm giảm nồng độ cholesterol trong cơ thể.
Tại Pháp, cây Pygeum đã hỗ trợ chữa thành công 81% bệnh nhân phì đại tuyến tiền liệt. Các chất chiết xuất của vỏ cây Pygeum là phương thuốc tiên phong chữa chứng phình to tuyến tiền liệt.
Thuốc sắc từ vỏ cây có thể làm giảm sự trầm trọng của tình trạng sưng viêm tuyến tiền liệt. Dùng kết hợp với những loài thực vật khác, cây Pygeum có thể rất có giá trị trong việc chữa trị ung thư tuyến tiền liệt”.

markdown:
Ở người trưởng thành tuyến này chỉ nặng 20g.Bệnh phình to tuyến tiền liệt là bệnh rất phổ biến ở người cao tuổi , một số có thể bị to đến 50-200g .Bệnh có thể gây ra biến chứng nguy hiểm như bí tiểu , tiểu buốt , tiểu nhiều lần , tia nước tiểu yếu , gây nhiễm trùng niệu đạo , suy giảm chức năng gan thận … còn có thể gây ung thư tuyến tiền liệt.
NHỮNG LÝ DO KHIẾN PYGEUM ĐƯỢC TIN DÙNG TẠI CHÂU ÂU -MỘT GIẢI PHÁP HỮU HIỆU CHO BỆNH NHÂN PHÌ ĐẠI TUYẾN TIỀN LIỆT LÀNH TÍNH (BPH)
![](http://video.f50.bdpcdn.net/Assets/Media/2017/11/28/62/anh-2-.jpg)
PYGEUM được các nhà y học Pháp , Mỹ xác định đây là cây thuốc có hiệu lực cao trong điều trị bệnh viêm và phình to tuyến tiền liệt.
Cây Pygeum mọc ở miền nam Châu Phi, được ghi vào Dược điển Mỹ 2009. Cây này có các hoạt tính như: kháng cholinergic, ức chế các prostaglandin và có tác dụng chống viêm, tăng cường chức phận tiết dịch của tuyến tiền liệt và ức chế một số nội tiết tố, do vậy ngăn ngừa và hạn chế quá trình phình to của tuyến tiền liệt.
“Dược thảo toàn thư” của Andrew Chevallier là một cuốn sách nói về các loại thảo dược trên thế giới, đã ghi rõ: “Các cuộc thử nghiệm được thực hiện ở Pháp vào năm 1960 cho thấy chất chiết xuất của cây Pygeum có tác dụng rất khả quan trong việc chữa các bệnh về tuyến tiền liệt. Đặc biệt là chất chiết xuất kích thích hoạt động của các tuyến và làm giảm nồng độ cholesterol trong cơ thể.
Tại Pháp, cây Pygeum đã hỗ trợ chữa thành công 81% bệnh nhân phì đại tuyến tiền liệt. Các chất chiết xuất của vỏ cây Pygeum là phương thuốc tiên phong chữa chứng phình to tuyến tiền liệt.
Thuốc sắc từ vỏ cây có thể làm giảm sự trầm trọng của tình trạng sưng viêm tuyến tiền liệt. Dùng kết hợp với những loài thực vật khác, cây Pygeum có thể rất có giá trị trong việc chữa trị ung thư tuyến tiền liệt”.
| SẢN PHẨM : Thực phẩm bảo vệ sức khỏe: PYGEUM|
Trạng thái: Viên nén bao phim
Số XNCB: 22719/2015/ATTP-XNCB
![]()
THÀNH PHẦN CẤU TẠO
Mỗi viên nén bao phim chứa: Nguyên liệu: Cao vỏ cây Pygeum africanum 50 mg
Phụ liệu: Tinh bột sắn, lactose, magnesi stearat, HPMC vừa đủ 1 viên
THỜI HẠN SỬ DỤNG
03 năm kể từ ngày sản xuất. Ngày sản xuất và Hạn sử dụng ghi ở trên hộp.
CÔNG DỤNG: Hỗ trợ các liệu pháp điều trị phì đại và u xơ lành tính tuyến tiền liệt gây nên tình trạng khó tiểu tiện, tiểu nhiều lần ở nam giới.
Sản phẩm này không phải là thuốc và không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh.
- Đối tượng sử dụng:
Những người phình to tuyến tiền liệt, u xơ tuyến tiền liệt có tình trạng rối loạn đường tiểu.
- Hướng dẫn sử dụng:
Ngày 2 lần mỗi lần 1-2 viên với một cốc nước mỗi lần. Uống trước khi ăn 1 giờ hoặc sau khi ăn 1-2 giờ.Nên dùng thường xuyên ít nhất 3-6 tháng.
Bảo quản nơi khô, mát, tránh ánh nắng mặt trời trực tiếp.
Sản phẩm của:
CÔNG TY TNHH NANOGOLD
Địa chỉ: BT 15, đường Trung Văn, P Trung Văn, Q. Nam Từ Liêm - Hà Nội.
Điện thoại: 024.66862649


text:
Chỉ tìm trong tiêu đề
Được gửi bởi thành viên:
Dãn cách tên bằng dấu phẩy(,).
Mới hơn ngày:
Tìm kiếm hữu ích
Các chủ đề gần đây
Thêm...
Diễn đàn
Diễn đàn
Liên kết nhanh
Tìm kiếm diễn đàn
Có gì mới?
Thành viên
Thành viên
Liên kết nhanh
Thành viên đã đăng ký
Đang truy cập
Soi cầu
Chốt số hôm nay
Đăng nhập hoặc Đăng ký
Diễn đàn rao vặt, đăng tin rao vặt miễn phí
Trang chủ
Thành viên
>
dayrutnhuagiare
>
YÊU CẦU ĐĂNG BÀI ĐÚNG CHUYÊN MỤC KHÔNG VI PHẠM NỘI QUY TRÁNH BỊ BANNICK
Điểm thưởng dành cho dayrutnhuagiare
dayrutnhuagiare has not been awarded any trophies yet.
Xem tất cả thành tích có thể đạt được
Tên tài khoản hoặc địa chỉ Email:
Bạn đã có tài khoản rồi?
Bạn đã quên mật khẩu?
Tích vào đây để đăng ký
Vâng, Mật khẩu của tôi là:
Duy trì trạng thái đăng nhập
Diễn đàn rao vặt, đăng tin rao vặt miễn phí
Trang chủ
Thành viên
>
dayrutnhuagiare
>

Server: LiteSpeed

Accept-Ranges: bytes

Cache-control: private, max-age=0

Content-Type: text/html; charset=UTF-8


text:
MÓN CÁ:
Để làm mới hương vị cho các món cá thường ngày, bạn có thể tham khảo công thức cá sốt đậu này nhé! Cá sốt đậu đậm đà, phần sốt lại cay cay, đảm bảo rất đưa cơm và hấp dẫn luôn!
Cách làm món cá sốt đậu:
- Cắt đậu thành từng miếng vừa ăn. Đun 1 nồi nước trên bếp, cho một nhúm muối vào. Khi nước sôi, bạn thả đậu vào chần trong 2’ rồi vớt ra, để cho ráo nước.
- Sơ chế cá sạch sẽ, lau khô. Khứa các đường ngang dọc theo cả 2 mặt thân miếng cá, sau đó ướp với muối, gia vị, hành lá và gừng trong khoảng 10’ cho ngấm.
- Để làm phần sốt, bạn cho xì dầu, bột ngô, nước lọc (hoặc nước luộc gà) vào một tô lớn, trộn đều rồi để sang một bên.
- Trong chảo dầu nóng lớn, bạn cho gừng, hành lá và tỏi vào phi thơm. Thêm thịt xay vào đảo đều cho đến khi thịt vừa chín tới. Thêm nấm mèo đã xắt sợi và ớt xay vào.
- Đun trong vài phút, sau đó bạn thêm nước dùng gà và một ít đường vào. Khi hỗn hợp sôi, bạn thả cá vào rồi đun ở lửa to trong 4’, sau đó vặn lửa bé lại và đun tiếp trong 6’.
- Lật mặt miếng cá lại, thả đậu phụ vào rồi đun liu riu trong 6’ thì vớt cá ra để lên đĩa. Tiếp tục thêm phần sốt đã chuẩn bị vào rồi đun cho đến khi sốt sánh lại thì tắt bếp. Rưới sốt lên cá là hoàn thành.
Do món cá đã đậm vị rồi, đối với món đậu dồn thịt này, ta sẽ dùng đậu phụ thường và hấp lên thay vì dùng đậu rán như bình thường nhé! Khi chế biến, bạn luộc thêm cả cải thìa để bữa cơm có thêm chất xơ nhé!
Cách làm món đậu phụ dồn thịt hấp:
- Chần sơ đậu qua nước sôi cho đậu săn lại, sau đó cắt thành khối to, dùng dao và thìa nhẹ nhàng khoét lỗ ở 1 mặt miếng đậu.
- Ướp thịt xay với muối và tiêu trong 15’, sau đó dồn thịt nhẹ nhàng vào từng miếng đậu, chú ý không để đậu bị vỡ ra trong lúc dồn.
- Cho đậu lên đĩa, đặt vào xửng rồi hấp trong khoảng 15’, cho đến khi đậu và thịt chín.
- Luộc rau cải thìa cho vừa chín, sau đó vớt ra, xếp sẵn ra đĩa. Khi đậu chín, bạn xếp đậu vào đĩa rồi rưới xì dầu lên trên. Trang trí với hành lá, gừng và ớt bào sợi.
MÓN CANH:
Với món canh, bạn có thể nhặt nhạnh các nguyên liệu từ 2 món trên để nấu một bát canh hẹ với cà chua. Để cho tiện, bạn có thể thay sườn bằng thịt viên cũng sẽ rất ngon đấy!
Cách làm món canh hẹ đậu phụ:
- Ngâm rửa hẹ và cà chua cho thật sạch, cắt đậu phụ thành từng miếng vuông, cắt hẹ thành từng khúc, cắt cà chua thành múi cau.
- Đun sôi nước hầm xương rồi cho đậu hũ và cà chua vào, đun trong vài phút cho nước sôi lại. Nhanh tay cho hẹ vào, nêm nếm gia vị vừa ăn rồi tắt bếp.
Mách nhỏ: Bạn nên cho hẹ vào khi nước nóng và tắt bếp nhanh để hẹ được mềm và xanh đẹp nhé!
Để làm mới hương vị cho các món cá thường ngày, bạn có thể tham khảo công thức cá sốt đậu này nhé! Cá sốt đậu đậm đà, phần sốt lại cay cay, đảm bảo rất đưa cơm và hấp dẫn luôn!
- Cắt đậu thành từng miếng vừa ăn. Đun 1 nồi nước trên bếp, cho một nhúm muối vào. Khi nước sôi, bạn thả đậu vào chần trong 2’ rồi vớt ra, để cho ráo nước.
- Sơ chế cá sạch sẽ, lau khô. Khứa các đường ngang dọc theo cả 2 mặt thân miếng cá, sau đó ướp với muối, gia vị, hành lá và gừng trong khoảng 10’ cho ngấm.
- Để làm phần sốt, bạn cho xì dầu, bột ngô, nước lọc (hoặc nước luộc gà) vào một tô lớn, trộn đều rồi để sang một bên.
- Trong chảo dầu nóng lớn, bạn cho gừng, hành lá và tỏi vào phi thơm. Thêm thịt xay vào đảo đều cho đến khi thịt vừa chín tới. Thêm nấm mèo đã xắt sợi và ớt xay vào.
- Đun trong vài phút, sau đó bạn thêm nước dùng gà và một ít đường vào. Khi hỗn hợp sôi, bạn thả cá vào rồi đun ở lửa to trong 4’, sau đó vặn lửa bé lại và đun tiếp trong 6’.
- Lật mặt miếng cá lại, thả đậu phụ vào rồi đun liu riu trong 6’ thì vớt cá ra để lên đĩa. Tiếp tục thêm phần sốt đã chuẩn bị vào rồi đun cho đến khi sốt sánh lại thì tắt bếp. Rưới sốt lên cá là hoàn thành.
MÓN HẤP:
Do món cá đã đậm vị rồi, đối với món đậu dồn thịt này, ta sẽ dùng đậu phụ thường và hấp lên thay vì dùng đậu rán như bình thường nhé! Khi chế biến, bạn luộc thêm cả cải thìa để bữa cơm có thêm chất xơ nhé!
- Chần sơ đậu qua nước sôi cho đậu săn lại, sau đó cắt thành khối to, dùng dao và thìa nhẹ nhàng khoét lỗ ở 1 mặt miếng đậu.
- Ướp thịt xay với muối và tiêu trong 15’, sau đó dồn thịt nhẹ nhàng vào từng miếng đậu, chú ý không để đậu bị vỡ ra trong lúc dồn.
- Cho đậu lên đĩa, đặt vào xửng rồi hấp trong khoảng 15’, cho đến khi đậu và thịt chín.
- Luộc rau cải thìa cho vừa chín, sau đó vớt ra, xếp sẵn ra đĩa. Khi đậu chín, bạn xếp đậu vào đĩa rồi rưới xì dầu lên trên. Trang trí với hành lá, gừng và ớt bào sợi.
MÓN CANH:
Với món canh, bạn có thể nhặt nhạnh các nguyên liệu từ 2 món trên để nấu một bát canh hẹ với cà chua. Để cho tiện, bạn có thể thay sườn bằng thịt viên cũng sẽ rất ngon đấy!
- Ngâm rửa hẹ và cà chua cho thật sạch, cắt đậu phụ thành từng miếng vuông, cắt hẹ thành từng khúc, cắt cà chua thành múi cau.
- Đun sôi nước hầm xương rồi cho đậu hũ và cà chua vào, đun trong vài phút cho nước sôi lại. Nhanh tay cho hẹ vào, nêm nếm gia vị vừa ăn rồi tắt bếp.
Mách nhỏ: Bạn nên cho hẹ vào khi nước nóng và tắt bếp nhanh để hẹ được mềm và xanh đẹp nhé!
Source : kenh14[dot]vn
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét

markdown:
MÓN CÁ:
Để làm mới hương vị cho các món cá thường ngày, bạn có thể tham khảo công thức cá sốt đậu này nhé! Cá sốt đậu đậm đà, phần sốt lại cay cay, đảm bảo rất đưa cơm và hấp dẫn luôn!
Cách làm món cá sốt đậu:
Do món cá đã đậm vị rồi, đối với món đậu dồn thịt này, ta sẽ dùng đậu phụ thường và hấp lên thay vì dùng đậu rán như bình thường nhé! Khi chế biến, bạn luộc thêm cả cải thìa để bữa cơm có thêm chất xơ nhé!
Cách làm món đậu phụ dồn thịt hấp:
MÓN CANH:
Với món canh, bạn có thể nhặt nhạnh các nguyên liệu từ 2 món trên để nấu một bát canh hẹ với cà chua. Để cho tiện, bạn có thể thay sườn bằng thịt viên cũng sẽ rất ngon đấy!
Cách làm món canh hẹ đậu phụ:
Để làm mới hương vị cho các món cá thường ngày, bạn có thể tham khảo công thức cá sốt đậu này nhé! Cá sốt đậu đậm đà, phần sốt lại cay cay, đảm bảo rất đưa cơm và hấp dẫn luôn!
![ ](http://k14.vcmedia.vn/thumb_w/600/kftsA9wNGm0gwGKRZ8ACoyRW9w6z/Image/2015/03/thu-2-1-edit-77fcb.jpg)
*- Cắt đậu thành từng miếng vừa ăn. Đun 1 nồi nước trên bếp, cho một nhúm muối vào. Khi nước sôi, bạn thả đậu vào chần trong 2’ rồi vớt ra, để cho ráo nước.*
- Sơ chế cá sạch sẽ, lau khô. Khứa các đường ngang dọc theo cả 2 mặt thân miếng cá, sau đó ướp với muối, gia vị, hành lá và gừng trong khoảng 10’ cho ngấm.
- Để làm phần sốt, bạn cho xì dầu, bột ngô, nước lọc (hoặc nước luộc gà) vào một tô lớn, trộn đều rồi để sang một bên.
- Trong chảo dầu nóng lớn, bạn cho gừng, hành lá và tỏi vào phi thơm. Thêm thịt xay vào đảo đều cho đến khi thịt vừa chín tới. Thêm nấm mèo đã xắt sợi và ớt xay vào.
- Đun trong vài phút, sau đó bạn thêm nước dùng gà và một ít đường vào. Khi hỗn hợp sôi, bạn thả cá vào rồi đun ở lửa to trong 4’, sau đó vặn lửa bé lại và đun tiếp trong 6’.
- Lật mặt miếng cá lại, thả đậu phụ vào rồi đun liu riu trong 6’ thì vớt cá ra để lên đĩa. Tiếp tục thêm phần sốt đã chuẩn bị vào rồi đun cho đến khi sốt sánh lại thì tắt bếp. Rưới sốt lên cá là hoàn thành.
- Sơ chế cá sạch sẽ, lau khô. Khứa các đường ngang dọc theo cả 2 mặt thân miếng cá, sau đó ướp với muối, gia vị, hành lá và gừng trong khoảng 10’ cho ngấm.
- Để làm phần sốt, bạn cho xì dầu, bột ngô, nước lọc (hoặc nước luộc gà) vào một tô lớn, trộn đều rồi để sang một bên.
- Trong chảo dầu nóng lớn, bạn cho gừng, hành lá và tỏi vào phi thơm. Thêm thịt xay vào đảo đều cho đến khi thịt vừa chín tới. Thêm nấm mèo đã xắt sợi và ớt xay vào.
- Đun trong vài phút, sau đó bạn thêm nước dùng gà và một ít đường vào. Khi hỗn hợp sôi, bạn thả cá vào rồi đun ở lửa to trong 4’, sau đó vặn lửa bé lại và đun tiếp trong 6’.
- Lật mặt miếng cá lại, thả đậu phụ vào rồi đun liu riu trong 6’ thì vớt cá ra để lên đĩa. Tiếp tục thêm phần sốt đã chuẩn bị vào rồi đun cho đến khi sốt sánh lại thì tắt bếp. Rưới sốt lên cá là hoàn thành.
MÓN HẤP:
Do món cá đã đậm vị rồi, đối với món đậu dồn thịt này, ta sẽ dùng đậu phụ thường và hấp lên thay vì dùng đậu rán như bình thường nhé! Khi chế biến, bạn luộc thêm cả cải thìa để bữa cơm có thêm chất xơ nhé!
![ ](http://k14.vcmedia.vn/thumb_w/600/oIR8yoccccccccccccZPjUHu5lEQqW/Image/2015/03/thu-2-2-e0f42.jpg)
*- Chần sơ đậu qua nước sôi cho đậu săn lại, sau đó cắt thành khối to, dùng dao và thìa nhẹ nhàng khoét lỗ ở 1 mặt miếng đậu.*
- Ướp thịt xay với muối và tiêu trong 15’, sau đó dồn thịt nhẹ nhàng vào từng miếng đậu, chú ý không để đậu bị vỡ ra trong lúc dồn.
- Cho đậu lên đĩa, đặt vào xửng rồi hấp trong khoảng 15’, cho đến khi đậu và thịt chín.
- Luộc rau cải thìa cho vừa chín, sau đó vớt ra, xếp sẵn ra đĩa. Khi đậu chín, bạn xếp đậu vào đĩa rồi rưới xì dầu lên trên. Trang trí với hành lá, gừng và ớt bào sợi.
- Ướp thịt xay với muối và tiêu trong 15’, sau đó dồn thịt nhẹ nhàng vào từng miếng đậu, chú ý không để đậu bị vỡ ra trong lúc dồn.
- Cho đậu lên đĩa, đặt vào xửng rồi hấp trong khoảng 15’, cho đến khi đậu và thịt chín.
- Luộc rau cải thìa cho vừa chín, sau đó vớt ra, xếp sẵn ra đĩa. Khi đậu chín, bạn xếp đậu vào đĩa rồi rưới xì dầu lên trên. Trang trí với hành lá, gừng và ớt bào sợi.
MÓN CANH:
Với món canh, bạn có thể nhặt nhạnh các nguyên liệu từ 2 món trên để nấu một bát canh hẹ với cà chua. Để cho tiện, bạn có thể thay sườn bằng thịt viên cũng sẽ rất ngon đấy!
![ ](http://k14.vcmedia.vn/thumb_w/600/oIR8yoccccccccccccZPjUHu5lEQqW/Image/2015/03/thu-2-3-e0f42.jpg)
*- Ngâm rửa hẹ và cà chua cho thật sạch, cắt đậu phụ thành từng miếng vuông, cắt hẹ thành từng khúc, cắt cà chua thành múi cau.*
- Đun sôi nước hầm xương rồi cho đậu hũ và cà chua vào, đun trong vài phút cho nước sôi lại. Nhanh tay cho hẹ vào, nêm nếm gia vị vừa ăn rồi tắt bếp.
- Đun sôi nước hầm xương rồi cho đậu hũ và cà chua vào, đun trong vài phút cho nước sôi lại. Nhanh tay cho hẹ vào, nêm nếm gia vị vừa ăn rồi tắt bếp.
**Mách nhỏ: Bạn nên cho hẹ vào khi nước nóng và tắt bếp nhanh để hẹ được mềm và xanh đẹp nhé!**
| Đi chợ cần mua những gì: |(cho 3-4 người ăn)
Thịt:
- 300g thịt xay
- 1 con cá vược (hoặc cá lóc, cá quả)
- 200g sườn non
Rau củ:
- 1 bó rau cải thìa
- 1 quả cà chua
- 1 bó hẹ
- Gừng, hành lá, hành tím, tỏi, ớt
Khác:
- 4-5 tai nấm mèo
- 1 gói đậu phụ non
- 3 bìa đậu phụ
- Bột ngô
Source : kenh14[dot]vn
## Không có nhận xét nào:
## Đăng nhận xét

Server: GSE

X-Content-Type-Options: nosniff

X-XSS-Protection: 1; mode=block


text:
Trong nhiều cơ quan, không ít người làm việc kém nhưng lại giỏi chiều lãnh đạo. Có người mới phàn nàn rằng, năng lực và bằng cấp cũng không bằng "bằng lòng", Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa, giáo dục, thanh thiếu niên và nhi đồng QH Lê Như Tiến trao đổi.
>> ‘Không tin 9 năm nữa, lương công chức nuôi được cả nhà’
>> Xem người Mỹ lọc công chức
>> Khi sếp 'hi sinh' thu nhập
Trả lương theo vị trí, hiệu quả
>> Xem người Mỹ lọc công chức
>> Khi sếp 'hi sinh' thu nhập
Trả lương theo vị trí, hiệu quả
Chương trình tổng thể cải cách hành chính 10 năm tới nêu đến năm 2020, lương của công chức sẽ đảm bảo cho họ và gia đình sống ở mức trung bình khá. Theo ông, mục tiêu này có khả thi?
- Quan điểm của tôi là trả lương phải xứng đáng với giá trị lao động.
Tình trạng hiện nay là lương được trả chưa tương xứng. Có hai tình huống xảy ra:
Thứ nhất, phần lớn trường hợp là lương trả cho người lao động còn thấp như nhiều người đã lên tiếng. Thứ hai là vẫn còn một bộ phận mà công sức làm việc bỏ ra chưa xứng đáng với đồng lương nhận về. Có người chỉ làm việc ở mức 15 - 20% hiệu quả. Nghĩa là họ cũng có mặt 8 tiếng ở cơ quan nhưng chỉ làm những công việc cần tới 1 - 2 tiếng là xong.
Nhìn chung, phải cải cách tiền lương để lương phản ánh đúng hiệu quả và giá trị người lao động. Biện pháp kèm theo là loại khỏi bộ máy những người làm việc chểnh mảng. Thay đổi tư duy trả lương theo bằng cấp thành trả lương theo vị trí và hiệu quả công việc.
Chuyện trả lương theo hiệu quả công việc vốn đã được nói nhiều nhưng chưa thực hiện được là bao. Vậy ông có đề xuất gì?
- Tôi chỉ nêu ví dụ là có những chuyên viên tham mưu phải chuẩn hóa vị trí công việc cho họ. Chẳng hạn, theo quý, theo tháng, họ đã xây dựng được bao nhiêu văn bản phục vụ cho công tác chỉ đạo điều hành, tham mưu được bao nhiêu sáng kiến. Tất cả cần phải lượng hóa và cá nhân hóa công việc. Lãnh đạo giao đích danh công việc và ghi nhận thành quả của từng người.
Không nên duy trì cách làm như lâu nay là tập thể hóa công việc. Lãnh đạo không định ra được đầu việc cụ thể cho từng người mà chỉ đánh giá theo công sức lao động chung. Một việc được giao chung cho cả phòng nhưng thực tế trong cả phòng đó chỉ có một người duy nhất thực hiện công việc đó, những người khác không cần làm gì. Kết quả là thiệt thòi.
Ai làm việc tốt thì sếp sẽ thường xuyên giao việc và họ phải làm nhiều việc hơn những người còn lại.
Trong khi đó, tiền lương không được định giá theo công việc mà vẫn theo bằng cấp, số năm công tác. Thậm chí, thâm niên càng cao, lương càng tăng trong khi công sức bỏ ra chưa chắc đã bằng người khác.
Loại bỏ sản phẩm thừa
Về lâu dài, nếu không khắc phục tình trạng này sẽ kéo theo những hệ lụy gì, thưa ông?
- Người ta sẽ chán nản. Lương là một trong các động lực để thúc đẩy người ta phải làm việc. Nhưng cứ nhìn thực tế ở nhiều cơ quan, người không được việc thì ngồi chơi, người làm tốt thì bị giao thêm nhiều việc. Và dù có làm nhiều đến mấy, nhưng vì không phải con ông cháu cha, không cánh hẩu với các sếp nên chế độ đãi ngộ vẫn không cải thiện, thậm chí còn không bằng người khác. Đó là một sự bất công.
Nếu động lực về lương không được kích hoạt thì người lao động sẽ chán nản, trì trệ, hiệu quả lao động kém.
Vừa rồi nhiều công chức nhà nước đã bỏ ra ngoài. Không chỉ vì những nơi đó trả lương cao hơn mà còn do môi trường công tác và thăng tiến là bình đẳng.
Trong khi đó, trong môi trường nhà nước, không ít người làm việc kém nhưng lại giỏi quà cáp, biếu xén, hay chiều chuộng lãnh đạo, biết cách lấy lòng và làm vừa lòng lãnh đạo.
Cho nên nhiều người mới phàn nàn rằng, trong thời buổi hiện nay, năng lực và bằng cấp cũng không bằng "bằng lòng". Đã được sếp "bằng lòng" rồi thì chuyện năng lực, bằng cấp thế nào cũng không cần xét đến.
Nếu những hiện tượng trên vẫn còn được duy trì thì chuyện nâng lương tối thiểu có cải thiện được tình hình không thưa ông?
- Trước khi cải cách tiền lương, phải xem lại khâu biên chế và tổ chức thì cải cách mới đạt hiệu quả đồng bộ. Ví dụ để hoàn thành khối lượng công việc như vậy đáng lẽ chỉ cần ba người là đủ. Nhưng thực tế, phòng ban lại phình ra tới hơn chục người.
Phải sắp xếp lại tổ chức bộ máy, loại bỏ những người không còn cần cho bộ máy. Những sản phẩm thừa không những không có tác động gì đến quá trình phát triển mà còn cản trở sự phát triển.
Tuy nhiên, việc cắt giảm biên chế vẫn chưa đạt mục tiêu và Bộ trưởng Nội vụ đã nói tại kỳ họp Quốc hội vừa qua là từ nay đến năm 2014 sẽ cố gắng nâng mức lương tối thiểu để đáp ứng nhu cầu tối thiểu?
- Sáp nhập bộ máy không làm giảm mà còn tăng thêm số lượng người. Do đó, tôi cho rằng Chính phủ phải báo cáo với QH về kết quả giảm đầu mối, sáp nhập. Nêu các hạn chế, khó khăn để QH đánh giá xem xét và ban hành nghị quyết sau mấy năm thực hiện.
Trước mắt, trong tình hình ngân sách hạn hẹp và nền kinh tế còn khó khăn thì việc trả lương tối thiểu cho nhu cầu tối thiểu chỉ là giải pháp trước mắt. Bởi nhu cầu trong cuộc sống phải là nhu cầu tái tạo sức lao động. Xã hội càng phát triển thì nhu cầu càng cao. Nếu tiền lương vẫn chỉ để đáp ứng nhu cầu sống tối thiểu thì không cải thiện được tình hình và không tạo được động lực cho người lao động.
Còn theo lộ trình mỗi năm tăng thêm vài trăm nghìn đồng để cho lương vẫn lẽo đẽo theo tăng giá thì rõ ràng hiệu quả cải cách không bao nhiêu, chỉ là những giải pháp và phản ứng tình thế khi giá tăng cao quá nên anh mới nhích tiền lên chứ không trả theo đúng giá trị lao động. Do đó, nếu không thực hiện các giải pháp đồng bộ về con người thì rồi sẽ vẫn tái diễn tình trạng lách luật, tìm cách để tiêu cực, tham nhũng, chảy máu chất xám.
Lê Nhung
Kết quả khảo sát tuần trước:
Nguồn:http://vietnamnet.vn/vn/chinh-tri/50468/bang-cap-thua--bang-long-.html
Đăng nhận xét

markdown:
#
**Trong** ** nhiều cơ quan, không ít người làm việc kém nhưng lại giỏi chiều lãnh đạo. Có người mới phàn nàn
rằng, năng lực và bằng cấp cũng không bằng "bằng
lòng", Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa, giáo dục, thanh thiếu niên và nhi đồng QH Lê Như Tiến trao đổi.** **Trong** **nhiều cơ quan, không ít người làm việc kém nhưng lại giỏi chiều lãnh đạo. Có người mới phàn nàn rằng, năng lực và bằng cấp cũng không bằng "bằng lòng", Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa, giáo dục, thanh thiếu niên và nhi đồng QH Lê Như Tiến trao đổi.**
[>> ‘Không tin 9 năm nữa, lương công chức nuôi được cả nhà’](http://vietnamnet.vn/vn/chinh-tri/48674/-khong-tin-9-nam-nua--luong-cong-chuc-nuoi-duoc-ca-nha-.html) [>> Xem người Mỹ lọc công chức](http://vietnamnet.vn/vn/chinh-tri/49353/xem-nguoi-my-loc-cong-chuc.html)
[>> Khi sếp 'hi sinh' thu nhập](http://vietnamnet.vn/vn/chinh-tri/48512/khi-sep--hi-sinh--thu-nhap.html) **Trả lương theo vị trí, hiệu quả** [Chương trình tổng thể](http://vietnamnet.vn/vn/chinh-tri/47862/9-nam-nua--luong-cong-chuc-co-the-nuoi-ca-nha.html)cải cách hành chính 10 năm tới nêu đến năm 2020, lương của công chức sẽ đảm bảo cho họ và gia đình sống ở mức trung bình khá. Theo ông, mục tiêu này có khả thi?
- Quan điểm của tôi là trả lương phải xứng đáng với giá trị lao động.
Tình trạng hiện nay là lương được trả chưa tương xứng. Có hai tình huống xảy ra:
Thứ nhất, phần lớn trường hợp là lương trả cho người lao động còn thấp như nhiều người đã lên tiếng. Thứ hai là vẫn còn một bộ phận mà công sức làm việc bỏ ra chưa xứng đáng với đồng lương nhận về. Có người chỉ làm việc ở mức 15 - 20% hiệu quả. Nghĩa là họ cũng có mặt 8 tiếng ở cơ quan nhưng chỉ làm những công việc cần tới 1 - 2 tiếng là xong.
Nhìn chung, phải cải cách tiền lương để lương phản ánh đúng hiệu quả và giá trị người lao động. Biện pháp kèm theo là loại khỏi bộ máy những người làm việc chểnh mảng. Thay đổi tư duy trả lương theo bằng cấp thành trả lương theo vị trí và hiệu quả công việc.
*Chuyện trả lương theo hiệu quả công việc vốn đã được nói nhiều nhưng chưa thực hiện được là bao. Vậy ông có đề xuất gì?*
- Tôi chỉ nêu ví dụ là có những chuyên viên tham mưu phải chuẩn hóa vị trí công việc cho họ. Chẳng hạn, theo quý, theo tháng, họ đã xây dựng được bao nhiêu văn bản phục vụ cho công tác chỉ đạo điều hành, tham mưu được bao nhiêu sáng kiến. Tất cả cần phải lượng hóa và cá nhân hóa công việc. Lãnh đạo giao đích danh công việc và ghi nhận thành quả của từng người.
Không nên duy trì cách làm như lâu nay là tập thể hóa công việc. Lãnh đạo không định ra được đầu việc cụ thể cho từng người mà chỉ đánh giá theo công sức lao động chung. Một việc được giao chung cho cả phòng nhưng thực tế trong cả phòng đó chỉ có một người duy nhất thực hiện công việc đó, những người khác không cần làm gì. Kết quả là thiệt thòi.
Ai làm việc tốt thì sếp sẽ thường xuyên giao việc và họ phải làm nhiều việc hơn những người còn lại.
Trong khi đó, tiền lương không được định giá theo công việc mà vẫn theo bằng cấp, số năm công tác. Thậm chí, thâm niên càng cao, lương càng tăng trong khi công sức bỏ ra chưa chắc đã bằng người khác.
**Loại bỏ sản phẩm thừa** *Về lâu dài, nếu không khắc phục tình trạng này sẽ kéo theo những hệ lụy gì, thưa ông?*
- Người ta sẽ chán nản. Lương là một trong các động lực để thúc đẩy người ta phải làm việc. Nhưng cứ nhìn thực tế ở nhiều cơ quan, người không được việc thì ngồi chơi, người làm tốt thì bị giao thêm nhiều việc. Và dù có làm nhiều đến mấy, nhưng vì không phải con ông cháu cha, không
[cánh hẩu](http://vietnamnet.vn/vn/chinh-tri/7493/cong-chuc-dut-ao--quan-chuc-lan-lon-buon-vui.html)với các sếp nên chế độ đãi ngộ vẫn không cải thiện, thậm chí còn không bằng người khác. Đó là một sự bất công.
Nếu động lực về lương không được kích hoạt thì người lao động sẽ chán nản, trì trệ, hiệu quả lao động kém.
Vừa rồi nhiều công chức nhà nước đã
[bỏ ra ngoài](http://vietnamnet.vn/vn/chinh-tri/7226/vi-sao-toi-dut-ao-ra-di-.html). Không chỉ vì những nơi đó trả lương cao hơn mà còn do môi trường công tác và thăng tiến là bình đẳng.
Trong khi đó, trong môi trường nhà nước, không ít người làm việc kém nhưng lại giỏi quà cáp, biếu xén, hay chiều chuộng lãnh đạo, biết cách lấy lòng và làm vừa lòng lãnh đạo.
Cho nên nhiều người mới phàn nàn rằng, trong thời buổi hiện nay, năng lực và bằng cấp cũng không bằng "bằng lòng". Đã được sếp "bằng lòng" rồi thì chuyện năng lực, bằng cấp thế nào cũng không cần xét đến.
*Nếu những hiện tượng trên vẫn còn được duy trì thì chuyện nâng lương tối thiểu có cải thiện được tình hình không thưa ông?*
- Trước khi cải cách tiền lương, phải xem lại khâu
[biên chế và tổ chức](http://vietnamnet.vn/vn/chinh-tri/48674/-khong-tin-9-nam-nua--luong-cong-chuc-nuoi-duoc-ca-nha-.html)thì cải cách mới đạt hiệu quả đồng bộ. Ví dụ để hoàn thành khối lượng công việc như vậy đáng lẽ chỉ cần ba người là đủ. Nhưng thực tế, phòng ban lại phình ra tới hơn chục người.
Phải sắp xếp lại tổ chức bộ máy, loại bỏ những người không còn cần cho bộ máy. Những sản phẩm thừa không những không có tác động gì đến quá trình phát triển mà còn cản trở sự phát triển.
*Tuy nhiên, việc cắt giảm biên chế vẫn chưa đạt mục tiêu và Bộ trưởng Nội vụ đã nói tại kỳ họp Quốc hội vừa qua là từ nay đến năm 2014 sẽ cố gắng nâng mức lương tối thiểu để đáp ứng*
[nhu cầu tối thiểu](http://vietnamnet.vn/vn/chinh-tri/45802/2012--2014--luong-toi-thieu-dap-ung-nhu-cau-toi-thieu.html)?
- Sáp nhập bộ máy không làm giảm mà còn tăng thêm số lượng người. Do đó, tôi cho rằng Chính phủ phải báo cáo với QH về kết quả giảm đầu mối, sáp nhập. Nêu các hạn chế, khó khăn để QH đánh giá xem xét và ban hành nghị quyết sau mấy năm thực hiện.
Trước mắt, trong tình hình ngân sách hạn hẹp và nền kinh tế còn khó khăn thì việc trả lương tối thiểu cho nhu cầu tối thiểu chỉ là giải pháp trước mắt. Bởi nhu cầu trong cuộc sống phải là nhu cầu tái tạo sức lao động. Xã hội càng phát triển thì nhu cầu càng cao. Nếu tiền lương vẫn chỉ để đáp ứng nhu cầu sống tối thiểu thì không cải thiện được tình hình và không tạo được động lực cho người lao động.
Còn theo lộ trình mỗi năm tăng thêm vài trăm nghìn đồng để cho lương vẫn lẽo đẽo theo tăng giá thì rõ ràng hiệu quả cải cách không bao nhiêu, chỉ là những giải pháp và phản ứng tình thế khi giá tăng cao quá nên anh mới nhích tiền lên chứ không trả theo đúng
[giá trị lao động](http://vietnamnet.vn/vn/chinh-tri/46962/luong-phai-duoc-coi-la-gia-ca-suc-lao-dong.html). Do đó, nếu không thực hiện các giải pháp đồng bộ về con người thì rồi sẽ vẫn tái diễn tình trạng lách luật, tìm cách để tiêu cực, tham nhũng, chảy máu chất xám.
**Lê Nhung**
*Kết quả khảo sát tuần trước:* **Nguồn:** ** *http://vietnamnet.vn/vn/chinh-tri/50468/bang-cap-thua--bang-long-.html*
## Đăng nhận xét