markdown:
[Hiếu và tình trong ca dao dân ca người Việt](./viewtopic.php?f=120&t=1049&sid=a02313fa76cd09a34c010253b71fa593)
Sách tư liệu tham khảo liên quan đến họ Trương
[Trả lời](./posting.php?mode=reply&f=120&t=1049&sid=a02313fa76cd09a34c010253b71fa593)
1 bài viết • Trang
**1**trên **1**
-
[Trương Quang Thông](./memberlist.php?mode=viewprofile&u=61&sid=a02313fa76cd09a34c010253b71fa593)
- Quản lý Nội dung
**Bài viết:**871 **Ngày tham gia:**T.Tư Tháng 3 02, 2011 11:49 pm **Họ tên đầy đủ:**Trương Quang Thông **Địa chỉ:**Phường Thống Nhất- TP Biên Hòa- Đồng Nai **Họ Trương quê gốc ở:**Quảng Ngãi **Điện thoại:**0903989432 **Yahoo:**denro_bium **Đến từ:**Thành phố Biên Hòa, tỉnh Đồng Nai
-
**Liên hệ:**
[Hiếu và tình trong ca dao dân ca người Việt](#p1914)
Khi đặt vấn đề Hiếu – Tình, chúng tôi muốn đề cập đến hai khái niệm thuộc về hai phạm trù khác nhau. Hiếu là một chuẩn mực đạo đức hằng thường được Nho giáo đặc biệt đề cao. Hiếu của Nho giáo được xây dựng trên nền tảng triết lý tôn ty, nhằm hướng đến sự trói buộc người dân vào bổn phận làm con. Còn Tình, ở đây là tình cảm lứa đôi, là biểu hiện của cảm xúc, xuất phát từ bản năng. Nó độc lập với lý trí, không bị chi phối bởi lý lẽ.
Trong một điều kiện xã hội quá xem trọng những đức hạnh có ảnh hưởng đến lợi ích cộng đồng và nâng chúng lên thành chuẩn mực đạo đức của xã hội như xã hội phong kiến Việt Nam thì Hiếu là một trong những phẩm chất được đề cao nhất. Ngược lại, những vấn đề về cá nhân như Tình yêu lứa đôi là vấn đề cấm kỵ, không được phép bàn tới. Nhưng tình cảm, tình yêu là một nhu cầu sinh lý tự nhiên, khi bộc phát mãnh liệt nó khó có thể chấp nhận sự gò ép theo một khuôn khổ được giới hạn bởi những quy định của đạo lý. Khi đó, sự “xung đột” giữa lý trí bổn phận và tình cảm cá nhân xảy ra, đẩy những người đang yêu rơi vào tâm trạng tiêu cực. Khi gặp gỡ nhau, họ mượn lời ca tiếng hát để tỏ bày và cũng là để giải thích cho những hành động có liên quan đến tình thế khó khăn mà họ đang phải đương đầu để người yêu hiểu được nỗi lòng. Mặc nhiên, ca dao dân ca phản ánh đời sống tình cảm đa dạng của người dân nói chung, ở đây là những diễn biến phức tạp của mối quan hệ Hiếu – Tình nói riêng. Nguyên nhân dẫn đến tính bi kịch và sự phức tạp của mối quan hệ Hiếu – Tình một phần là do sự cứng nhắc, thiên về lý trí của triết lý hiếu kính và sự vận dụng áp đặt dưới hình thức luật tục của các nhà cầm quyền phong kiến Việt Nam.
1. Chữ Hiếu trong kinh điển
Theo quan niệm của Nho giáo, Hiếu là một khái niệm đạo đức nền tảng, là cái gốc của mọi vấn đề về đạo đức, chính trị. Hiếu ảnh hưởng rất lớn đến sự thịnh suy của xã hội. Tuy nhiên, trong khuôn khổ một bài viết tập trung vào mối quan hệ giữa những người thân trong gia đình và đặt đối sánh với chữ Tình, chúng tôi chỉ xin đề cập đến những nét nghĩa trong phạm vi luân lý.
Khổng Tử và Mạnh Tử giải thích nghĩa của Hiếu theo nhiều cách khác nhau, nhưng cơ bản vẫn thể hiện thống nhất hai nội dung. Một, dựa trên nền tảng tôn ty luận, Nho giáo xem cha mẹ là một bậc tôn trưởng, người con luôn phải chú tâm cư xử theo đúng những quy định của Lễ đối với bậc trên. Trong một lần trả lời Phàn Trì, Khổng Tử nêu một cách cụ thể cách thực thi đạo Hiếu: “Sinh, sự chi dĩ lễ; tử, táng chi dĩ lễ; tế chi dĩ lễ”(1). Khi cha mẹ còn sống, người con phải kính dưỡng cha mẹ theo Lễ một cách chu đáo; khi cha mẹ chết, con phải theo Lễ mà chôn cất, cúng tế; khi thờ phụng lấy lễ mà tế tự cho nghiêm cẩn. Trong cư xử hàng ngày phải lấy nết thuận tùng làm đầu, dù phải chịu thiệt thòi hay lao khổ cũng không một lời oán thán (Sự phụ mẫu cơ gián. Kiến chí bất tùng, hựu kính, bất vi. Lao nhi bất oán”)(2). Nội dung thứ hai là hệ quả của nội dung thứ nhất. Nội dung này nêu ra mục đích và chỉ rõ những việc người con phải làm theo đạo Hiếu. Người con luôn phải thờ kính và phụng dưỡng cha mẹ chu đáo là để báo đáp công lao dưỡng dục như trời biển của cha mẹ, nếu làm ngược lại, bị xem là bất hiếu. Mạnh Tử chỉ rõ năm điều bất hiếu: thứ nhất, lười biếng, không làm lụng để nuôi cha mẹ; thứ hai, cờ bạc, rượu chè quên đi việc phụng dưỡng cha mẹ; thứ ba, ham mê tiền tài, chú tâm vào vợ con không lo phụng dưỡng cha mẹ; thứ tư, chạy theo dục vọng cá nhân làm cha mẹ xấu hổ; ham vũ lực, gây sự đánh nhau làm cho cha mẹ nguy khốn là điều bất hiếu thứ năm. (Thế tục sở vị bất hiếu giả ngũ! Nọa kỳ tứ chi, bất cố phụ mẫu chi dưỡng; nhất bất hiếu giã. Bác, dịch, háo ẩm tửu, bất cố phụ mẫu chi dưỡng; nhị bất hiếu giã. Háo hóa tài, tư thê tử, bất cố phụ mẫu chi dưỡng; tam bất hiếu giã. Tùng nhĩ mục chi dục, dĩ vi phụ mẫu lục; tứ bất hiếu giã. Háo dũng, đấu ngận, dĩ nguy phụ mẫu; ngũ bất hiếu giã)(3). Từ năm điều này, Trình Di, đời Tống, đã phát triển thành tám điều, trình bày trong Minh đạo gia huấn(4), một trong những quyển sách “giáo khoa” quan trọng được dùng giảng dạy trong hệ thống giáo dục Việt Nam thời phong kiến. Nó có vai trò không nhỏ trong việc truyền bá tư tưởng Nho giáo ở Việt Nam.
Qua nội dung của năm điều bất hiếu, chúng ta thấy, mặc dù Mạnh Tử chỉ rõ năm điều cụ thể mà người con không nên làm để tránh phạm vào tội bất hiếu, nhưng thực chất ý nghĩa cốt lõi mà Mạnh Tử hướng đến là khuyên dạy người con kiềm nén mọi ham muốn cá nhân, tập trung trí, lực vào việc giữ gìn sự an vui cho cha mẹ, tránh cho cha mẹ mọi sự phiền luỵ, nhằm báo đáp công sinh dưỡng của cha mẹ. Đây là giá trị luân lý rất được Nho giáo nguyên thủy đề cao. Kinh thi có lần nhắc đến công lao cha mẹ một cách bi thiết: “Ai ai phụ mẫu. Sinh ngã cù lao”(5). Với tinh thần đó, Nho giáo hướng mọi hành xử của người con vào mục đích bảo toàn chữ Hiếu, trọn đạo làm con. Xem lại năm điều bất hiếu, điều thứ ba đề cập đến hai giềng mối cơ bản phụ – tử và phu – phụ, muốn trọn chữ Hiếu người con phải xem nhẹ mối quan hệ phu – phụ, để toàn tâm, toàn ý phụng dưỡng và kính trọng cha mẹ. Thậm chí, theo quan niệm của Nho giáo mục đích cuối cùng của việc gây dựng mối quan hệ “phu – phụ” cũng nhằm vào sự bền chặt của mối quan hệ “phụ – tử”, đưa đến sự toàn vẹn của chữ Hiếu. Mạnh Tử bảo rằng: Sinh ra con trai muốn cho con lập gia thất. Sinh con gái, muốn cho con có gia đình. Đó là tâm nguyện của cha mẹ, tất cả các bậc cha mẹ đều ước muốn như vậy (Trượng phu sinh, nhi nguyện vị chi hữu thất; nữ tử sinh, nhi nguyện vị chi hữu gia. Phụ mẫu chi tâm; nhơn giai hữu chi)(6). Việc lập thành gia thất vừa thuận theo lẽ tự nhiên, bảo tồn giống nòi, vừa là tâm nguyện duy trì dòng tộc, giữ gìn sự thờ tự cho cha mẹ (bổn phận của người con trai). Đây là một trong những điều đại hiếu. Không làm được điều đó, người con phạm vào tội đại bất hiếu. Mạnh Tử, theo lời Kinh lễ tổng kết: “Bất hiếu hữu tam, vô hậu vi đại.” (Bất hiếu có ba tội, trong đó, không có con nối dõi là tội lớn nhất)(7). Điều này quan trọng đến nỗi nó có thể được phép vượt qua cả Lễ như trường hợp của vua Thuấn. Vua chưa trình qua cha mẹ mà đã tự ý lập gia thất là vì vua đang ở trong tình thế bị hối thúc bởi nhiệm vụ duy trì dòng tộc. Hơn nữa, cha mẹ của vua không đảm đương được trách nhiệm làm chủ hôn sự của con (cha ngu đần, mẹ ác độc). Tuy nhiên, đây chỉ là một trường hợp mang tính cá biệt. Thực tế, tinh thần chung của Nho giáo, cơ sở triết lý hiếu kính vẫn dựa trên nền tảng của Lễ để giữ cho các giềng mối trong gia đình luôn bền chặt. Việc hôn sự của con cái phải để cho cha mẹ, là bậc trên quyết định. Việc này vừa có ý nghĩa con cái tỏ lòng tôn kính của mình với cha mẹ vừa giữ một nề nếp trật tự trên dưới từ trong gia đình. Đồng thời, qua phép hành xử này thể hiện nghĩa tri thâm ân dưỡng dục của cha mẹ mà người con luôn phải khắc ghi. Con cái không được tự ý cậy nhờ mai mối, hay lén lút khoét vách nhìn nhau, vượt tường dắt díu nhau tự tình. Vì làm như thế thì cả cha mẹ và người trong nước đều tỏ ý khinh miệt. (Bất đãi phụ mẫu chi mạng, môi chước chi ngôn, toàn huyệt khích tương khuy, du tường tương tùng, tắc phụ mẫu, quốc nhơn giai tiện chi).(8) Vượt quyền cha mẹ, làm cha mẹ buồn là hành động của những đứa con bất hiếu. Bất hiếu là một trong những hành vi bị xếp vào loại đại ác trong cổ luật Trung Quốc và Việt Nam. Giới hạn trong mối quan hệ với chữ Tình, chữ Hiếu được vận dụng để xây dựng nên những điều luật nhằm ngăn cấm sự kết giao vượt Lễ của đôi bên nam nữ.
2. Hiếu trong quan hệ với Tình biểu hiện qua cổ luật Việt Nam
Với quan niệm xem gia đình là gốc của xã hội, kết hợp với triết lý tôn ty của Nho giáo, nhà cầm quyền phong kiến Việt Nam cho rằng chuyện hôn sự của đôi lứa liên quan mật thiết đến những mối quan hệ khác và có ảnh hưởng đến sự vinh nhục của một gia đình, sinh ra tác hại cho xã hội. Vì thế, triết lý Hiếu thuận mà Nho giáo xuất xướng được vận dụng làm cơ sở lý thuyết để lập ra những điều luật về hôn nhân. Những người đứng đầu nhà nước cũng dựa vào đó để đưa ra những lời giáo huấn, kết hợp với những định lệ của các làng xã do các nhà nho lập ra nhằm vươn tới một mục đích chung là đôn đốc nhân luân, hướng phong tục theo chính đạo. Từ mục đích này, nhà cầm quyền với sự hỗ trợ tích cực của các nhà nho bảo thủ, khái niệm Hiếu kính của Nho giáo trở thành những giáo điều thấm dần vào đời sống tinh thần người dân Việt, giúp hình thành nên một phần nhân cách của người Việt.
Cổ luật có một số điều dành đặc quyền cho cha mẹ, tôn trưởng trong việc cưới gả như điều 314, Lê triều hình luật quy định: “Kẻ cưới vợ nhưng không đủ sính lễ để đưa đến nhà cha mẹ đàng gái, (nếu cha mẹ chết cả thì đến nhà người trưởng tộc hay trưởng làng) để xin cưới, còn thành thân cẩu thả thì bị biếm một tư, phải nộp tiền tạ (xin lỗi) xử theo luật sang hèn (nếu cha mẹ chết cả thì nộp cho trưởng tộc hay trưởng làng), người con gái bị đánh 50 roi”(9). Như vậy, điều luật đã gián tiếp khẳng định hai hành vi hợp pháp: cưới hỏi phải có đủ lễ nghi; hôn sự phải được trình qua bậc trên và phải được sự chấp thuận của họ. Nếu vi phạm, hai bên trai gái đều bị phạt tội. Còn Luật Gia Long, chương Hôn nhân khẳng định quyền chủ hôn là do cha mẹ, ông bà hay những người khác trong dòng họ, thuộc bậc trên, tuyệt nhiên con cái không được tự mình làm chủ: “Cưới gả đều do ông bà cha mẹ làm chủ hôn. Nếu không có ông bà cha mẹ thì do những người thân thuộc khác làm chủ hôn”(10).
Qua các điều luật chúng ta thấy, những thủ tục lễ nghi được luật hóa lâu dần trở thành phong tục bắt buộc để hôn sự của đôi bạn trẻ được xã hội thừa nhận. Sự chặt chẽ và khắt khe của luật lệ đã gieo tâm trạng lo lắng và hạn chế sự tự do yêu đương, chọn bạn đời của các chàng trai, các cô gái. Bài ca dao sau phản ánh điều đó:
Gặp nhau giữa quãng đường này
Xóm làng thì ngái, mẹ thầy thì xa
Lấy ai định liệu cho ta?
Mặt lại nhìn mặt, tay đà cầm tay(11).
Đôi trai gái, khi trao gởi tình cảm cho nhau, sau những xúc cảm nhất thời, họ bừng tỉnh, rơi vào tâm trạng lo lắng. Họ lo lắng cho kết cục mối duyên này sẽ đi đến đâu khi mà họ không có đủ các điều kiện để hoàn tất thủ tục kết hôn theo yêu cầu của xã hội, cuộc hôn nhân của họ được xem là “hợp pháp”. Sự lo lắng của họ không hề thái quá vì những việc đó không đơn thuần chỉ là thủ tục mà đó là những chuẩn mực đạo đức. Cả hai mặt, với bổn phận làm con và trách nhiệm của một công dân họ phải biết giữ Lễ, sống chừng mực khuôn phép, không được buông thả theo cảm xúc. Sống khuôn phép theo những quy định của Lễ là đạo lý hằng thường, đây là cơ sở để xã hội đánh giá nhân cách của một người.
Cùng với luật lệ, những lời giáo huấn của các vua luôn được rao giảng nhắc nhở mọi người hành xử theo lễ nghi, giữ gìn phong tục thuần hậu đã làm cho đạo lý Nho giáo trở thành những giáo điều ăn sâu vào tâm thức của người dân. Vua Lê Thánh Tông ban bố hai mươi bốn điều huấn dụ, trong đó điều thứ mười tám có nội dung ngăn cấm trai gái gần gũi theo quan niệm “nam nữ thọ thọ bất thân”. Vua nhắc nhở: “Các viên phủ huyện đều chiếu theo địa phận sở tại, cắm thẻ bài răn cấm trai gái không được tắm cùng một bến, để tỏ sự phân biệt về lễ phép”(12). Điều mười chín tiếp theo lại thúc đẩy việc truyền bá, giáo hóa nội dung của các điều huấn được ban, đảm bảo một sự thấm nhuần lễ giáo phong kiến đến mọi cá nhân. Vua dụ rằng: “Xã thôn nên chọn một, hai người tuổi cao, đạo đức học lực khá, phẩm hạnh tốt, làm người đứng đầu, cứ những ngày nhàn rỗi, đưa nhân dân đến đình quán, công sở hội họp, giảng giải lời cáo dụ, để cùng nhau trông vào đấy mà làm điều lành, cùng tiến tới phong tục tốt đẹp”(13). Sau này, vua Minh Mạng có mười điều huấn, trong đó có điều thứ tám với nội dung Răn giữ lòng dâm, tiểu mục thứ nhất có nhắc đến: “Trong sự giao tế giữa nam nữ, tình dục rất dễ mê hoặc, nếu không dùng lễ đề phòng, thì đầu mối của nó tuy rất nhỏ mà cái họa gây ra lại rất lớn…”(14) Vua Minh Mạng nhấn mạnh vào tác hại do sự quan hệ phóng túng của nam nữ gây ra. Cho thấy việc yêu đương, tự tình, lập thành gia thất không phải là những lề thói cho phép luông tuồng, cần thiết phải được điển hóa để nâng chúng lên thành chuẩn mực buộc mọi người phải phục tùng tuyệt đối. Insun Yu, khi nghiên cứu về pháp luật triều Lê đã nhận xét: “Quan niệm Nho giáo về mối quan hệ vợ chồng đã được đề cao đến tột bậc về phương diện pháp lý đối với người Việt Nam”(15).
Trở lại vấn đề về sự băn khoăn, lo lắng của đôi bạn trẻ, theo những quy định của luật tục thì họ đã “Mặt lại nhìn mặt, tay đà cầm tay” là một hành động phá cách, vượt Lễ, vi phạm những điều cấm răn. Vì thế, họ mang tâm trạng hoang mang, lo sợ. Tâm trạng này bàng bạc trong ca dao dân ca vì chính sự cứng ngắt thái quá của luật tục khó có thể dung hợp với sự bộc phát bản năng của tình cảm đã đưa tới những bi kịch mà người con phải mượn lời ca tiếng hát để giãi bày.
3. Chữ Hiếu trong ca dao dân ca
Khi khảo sát 12.487 bài ca dao trong Kho tàng ca dao người Việt do Nguyễn Xuân Kính chủ biên, nhà xuất bản Văn hóa – Thông tin ấn hành năm 2001, chúng tôi nhận thấy về cơ bản chữ Hiếu trong ca dao dân ca vẫn dựa trên nền ý nghĩa của chữ Hiếu Nho giáo. Tri thâm ân dưỡng dục của cha mẹ để đáp đền, thuận ý cha mẹ để tỏ sự hiếu kính, làm cho cha mẹ vui lòng là bổn phận của người con hiếu thảo. Bài ca dao mà người Việt Nam nào cũng nằm lòng đã thâu tóm nội dung đó:
Công cha như núi Thái Sơn
Nghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra
Một lòng thờ mẹ kính cha
Cho tròn chữ hiếu mới là đạo con.
Bài ca dao giải thích rõ lý do của sự hiếu kính và chỉ ra cách hành xử theo Hiếu cho người con. Nội dung tập trung vào lý trí, nhắc nhở người con về bổn phận, về đạo làm người. Đây là nét nghĩa hiếu kính của Nho giáo được người dân vận dụng xuyên suốt để dạy dỗ con cái, nhắc nhở nhau trong cách cư xử với bậc sinh thành. Nội dung này đã giúp người dân lý giải, gọi tên chính xác những hành vi thờ cha kính mẹ mà trước nay họ đã làm nhưng chỉ theo tập quán, và xuất phát từ tình cảm. Chúng ta biết vốn trong truyền thống người Việt đã tồn tại một chữ Hiếu xuất phát từ tình yêu thương cha mẹ hòa lẫn với triết lý hiếu kính của Phật giáo:
Tu đâu cho bằng tu nhà
Thờ cha kính mẹ mới là chân tu.
Không triết lý viễn vông, không hành xử vô bổ, người con chứng tỏ sự kính yêu cha mẹ bằng những việc làm cụ thể, thường nhật:
Tôm càng lột vỏ để đuôi
Giã gạo cho trắng mà nuôi mẹ già.
(Một bài khác ghi: Tôm rằn bóc vỏ bỏ đuôi/ Gạo nhe giã trắng mà nuôi mẹ già.)
Hay
Mẹ già ở tấm lều tranh
Sớm thăm tối viếng mới đành dạ con.
Những hành động trên đã cho thấy chữ Hiếu ở đây mang ý nghĩa của một sự quan tâm, một tình thương sâu sắc không phải chỉ là bổn phận. Người con chọn những món ăn ngon nhất cho mẹ, thăm nom chăm sóc mẹ già thường xuyên để cho mẹ không thấy cô quạnh không vì một lý lẽ nào cả mà vì Tình mẫu tử. Tình cảm đó trở nên thiêng liêng khi người con đã siêu hình hóa sự tồn tại của nó bằng hành động cầu xin Trời, Phật kéo dài tuổi thọ cho cha mẹ để người con có thêm thời gian được thương yêu và yêu thương cha mẹ.
Mỗi đêm mỗi thắp đèn Trời
Cầu cho cha mẹ sống đời với con.
Đối với người con, được sống với cha mẹ, được chăm sóc và nhìn thấy cha mẹ vui vẻ là mong ước vô bờ. Đây chính là gốc nghĩa sâu xa chữ Hiếu của người Việt. Nó có sự khác biệt so với chữ Hiếu của Nho giáo, vốn xuất phát từ bổn phận, bị chi phối bởi Lễ và mục đích cuối cùng là tạo dựng một uy tín cá nhân để làm những việc lớn hơn. Người Việt chỉ mượn vỏ ngôn ngữ chữ Hán là Hiếu và một phần nội dung phù hợp với tâm thức dân tộc để chuẩn hóa ý nghĩa Hiếu kính của riêng họ, để cùng nhắc nhở nhau và răn dạy thế hệ sau. Những thế hệ sau, tiếp thu triết lý Hiếu kính như một chuẩn mực đạo đức cao đẹp nhất mà họ luôn phải bảo toàn, dù đôi khi phải kiềm nén, thậm chí hy sinh những nhu cầu cá nhân trong đó có sự say đắm của tình yêu đôi lứa.
4. Chữ Hiếu trong mối quan hệ với chữ Tình
Khi người con đến tuổi yêu đương, sự rạo rực của con tim, sự thôi thúc của tình cảm đẩy người con đến những ham muốn vượt qua sự ràng buộc về mặt lý trí của đạo lý. Nhưng thực tế, những đạo lý ấy đã là những chuẩn mực hằng thường mang tính truyền thống, ý thức về trách nhiệm với những người xung quanh đã kiềm giữ người con trong trạng thái dao động giữa lý trí và tình cảm, tạo một sự giằng co giữa Hiếu và Tình. Chữ Hiếu chiếm lấy tâm trí người con và chữ Tình cũng là một mối vấn vương khó gỡ bỏ. Người con thổ lộ:
Bây giờ buôn bán theo ai
Nặng đầu chữ hiếu, nhẹ vai chữ tình
Hiếu tình buồn bực trong mình
Sợ thầy hãi mẹ làm thinh vui cười.
Lời bộc bạch đã cho thấy sự xuất hiện của chữ Tình đã làm lung lay vị trí độc tôn của chữ Hiếu, đặt sự Hiếu kính của người con trước một thử thách. Tuy nhiên, chữ Hiếu với sức mạnh của lý trí kết hợp với “tình thâm” như người con đã từng nói: “Phụ mẫu tình thâm, phu thê ngãi trọng”, vẫn có đủ khả năng để khống chế hành vi của người con “Sợ thầy hãi mẹ làm thinh vui cười.”
Thực ra, người con không cần quá lo lắng. Nếu đạo lý quy định cho người con bổn phận phải hiếu kính với cha mẹ, thì ngược lại đối với cha mẹ, ngoài trách nhiệm nuôi dạy con nên người, cha mẹ còn phải lo việc lập thành gia thất của con và đó cũng là sở nguyện của cha mẹ mà Mạnh Tử đã đề cập. Trong ca dao, các bậc sinh thành luôn tâm niệm:
Nuôi con những tưởng về sau
Trao duyên phải lứa, gieo cầu phải nơi.
Nếu con cái có thể chọn được nơi duyên vừa ý đẹp thì với những bậc sinh thành luôn sống vì con, không quá xem trọng những ràng buộc khắt khe của tục lệ sẽ có những cách giải quyết hợp tình hợp lý. Họ luôn hiểu và thông cảm cho con vì họ hiểu tình cảm là một thứ khó kiểm soát, không thể bức ép con phải kiềm nén:
Sinh con ai nỡ sinh lòng
Sinh con ai chẳng vun trồng cho con.
Về phía người con, trong chữ Hiếu bao hàm cả nội dung quy định bổn phận của họ là phải lập gia thất:
Thờ cha, kính mẹ đã đành
Theo đôi, theo lứa mới thành thất gia.
Về mặt đạo lý, để trọn đạo Hiếu thảo với cha mẹ, bên cạnh những việc chăm sóc, phụng dưỡng cha mẹ…hàng ngày, người con còn phải lo nghĩ đến việc lập gia đình. Lập gia thất chính là bổn phận duy trì nòi giống, tiếp nối sự thừa tự và để thỏa ý nguyện của cha mẹ. Một anh con trai không ngần ngại khi đưa ra mục đích của mình “Anh lấy em về thờ kính mẹ cha.” Chuyện hôn nhân lứa đôi không đơn giản là một thủ tục tác hợp tình duyên mà là một đạo lý gắn với tinh thần vì người khác, cha mẹ, gia đình, dòng họ... Ở đây có sự gặp gỡ, hòa hợp giữa hai bổn phận, bổn phận của cha mẹ là sinh, giáo, dưỡng dục và lập thành gia thất cho con và bổn phận làm tròn đạo Hiếu của người con. Cả hai, nếu ý thức đầy đủ về vị trí và bổn phận của mình sẽ mang đến một sự hòa mục trong gia đình, tạo nên sự ổn định, bền vững cho xã hội, theo quan niệm của Nho giáo. Như vậy, việc trai lớn lấy vợ, gái lớn theo chồng không chỉ là vấn đề tình cảm riêng tư mà còn là việc thực thi trách nhiệm của cá nhân với gia đình và xã hội. Chính vì tính hệ trọng này mà luật pháp và tục lệ phải can thiệp. Đồng thời, đối với những bậc sinh thành thì con trẻ chưa đủ trí khôn, kinh nghiệm để tự quyết chuyện hệ trọng này. Nếu mắc một sai lầm, sẽ gây ra một hậu quả nghiêm trọng, khó có thể khắc phục. Các bậc cha mẹ bảo rằng:
Mực văng vô giấy khó chùi
Vợ chồng, chồng vợ việc đời trăm năm.
Vì vậy, người con nên để cho cha mẹ định liệu dù đã thương nhau. Một cô gái bảo rằng:
Em thương anh không dám thị thiềng
Núp cây iếng (ẩn nấp) bóng chờ quyền mẹ cha.
Để cho cha mẹ định liệu chuyện “đời trăm năm” là một phần ý nghĩa của chữ Hiếu, vừa tuân thủ lễ giáo vừa tri thâm ân cúc dục. Trong hai ý nghĩa đó thì ý nghĩa thứ hai, báo đáp công sinh dưỡng như trời biển của cha mẹ là lý do xuyên suốt, thể hiện nhất quán trong những hành động mang tính chất hiếu thuận của người con. Họ luôn tự nhắc nhở:
Công sanh dục bằng công tạo hóa
Có cha mẹ sau mới có chồng
Em nhớ khi dìu dắt ẵm bồng
Cho nên ngày nay, dẫu thiên lao vạn khổ, em cũng vui lòng chẳng than.
Cô gái phân định rõ ràng sự trọng khinh giữa hai mối quan hệ, phụ (mẫu) – tử, phu – phụ. Cô xem trọng mối quan hệ phụ (mẫu) – tử hơn mối quan hệ phu – phụ vì một lý do cha mẹ là những người trước đây đã phải cực khổ nuôi dạy cô thành người thì ngày nay, cô phải đáp đền công lao đó. Đây là đạo lý làm người không chỉ giới hạn trong ý nghĩa của chữ Hiếu mà nó còn là hành động cụ thể của Nghĩa, nghĩa tri ân. Hiếu, Nghĩa lồng trong một hành vi càng cho thấy ý nghĩa nhân văn cao cả của những hành xử mang tính tri thâm ân cha mẹ của người con. Theo chúng tôi, lý do này giúp chúng ta hiểu được phần nào lý do tại sao người con luôn tự giác hy sinh những nhu cầu cá nhân, tình cảm riêng tư để giữ tròn đạo Hiếu.
Chúng tôi thống kê được có 69 trường hợp chữ Hiếu được đặt trọng hơn chữ Tình trong 336 bài có nội dung liên quan đến Hiếu – Tình. Người con trai kiên quyết bảo rằng:
Chỉ kim thương cha mẹ không thương
Dứt đạo cang thường, anh cam bụng chịu
Thôi thôi buông áo anh ra về, em bận bịu làm chi.
Người con trai chấp nhận rời bỏ tình riêng để giữ tròn đạo Hiếu vì anh tin chắc đó là một hành động đúng, đúng theo những gì anh được dạy bảo, đúng theo những gì xã hội quy định. Quan trọng hơn hết, trong người con trai ý thức vì người khác đã mách bảo anh xem nhẹ những ham muốn cá nhân. Nếu vì những ham muốn cá nhân mà chạy theo tình riêng thì không chắc anh đã cảm thấy vui vẻ hạnh phúc. Diễn biến tâm trạng của 20 trường hợp chàng trai, cô gái chọn theo Tình, tạm xa Hiếu đã chứng minh điều đó. Một cô gái đã thổ lộ nỗi lòng lo lắng và đầy vẻ hối hận:
Nhớ hồi mẹ đẻ thiếp ra
Nhai cơm sún nước, lớn mà chừng ni
Nghe lời chàng bỏ mẹ ra đi
Thất hiếu với phụ mẫu có hề chi không huơ (hở) chàng?
Tâm trạng ray rứt, hoang mang đeo bám cô gái vì cô hồ nghi mình đã phạm vào một tội rất lớn, tội bất hiếu. Trong một phút nông nổi, cô đã quên mất công lao dưỡng dục của cha mẹ để chạy theo tiếng gọi của con tim. Điều quan trọng hơn là cô đã bước qua những định lệ của xã hội, vượt qua lễ giáo, sự mạo hiểm này làm cô cảm thấy bất an. Bất an vì cô có thể bị mọi người khinh miệt bởi hành động chệch khỏi phạm vi đạo lý cho phép. Cô vốn biết rằng định kiến xã hội luôn xem hiếu kính là phẩm chất cao đẹp nhất trong nhân cách của một người.
Làm người trước liệu hiếu thân
Cảm ơn cha mẹ ân cần nuôi con...
Ngay bản thân các cô khi chọn người bạn đời vẫn chỉ chú ý đến phẩm chất hiếu thảo của đối tượng. Một cô gái đã thẳng thừng bảo với một chàng trai rằng:
Thương chi mà khiến em thương
Trăm câu hiếu hạnh chưa vấn vương câu nào!
Cô đã chủ động từ chối tình cảm của chàng chỉ vì chàng không phải là người con hiếu thảo. Cô gái không quan tâm đến điều kiện vật chất, gia thế..., chỉ có mỗi nết Hiếu là tiêu chuẩn duy nhất mà cô gái yêu cầu người con trai phải có. Cô gái không ngần ngại nói với chàng trai:
Ở sao cho trọn đạo sinh thành
Thì em mới dám kết duyên lành với anh.
Việc một cô gái vi phạm đạo lý là cô tự đánh mất bản thân, tự hạ thấp mình trong con mắt của dư luận trong đó có cả chính cô thì sớm muộn sự thương yêu, quý trọng của người con trai dành cho cô cũng mai một. Cô thực sự rơi vào tình trạng chông vênh khi buông lỏng sợi dây đạo lý.
Qua diễn biến tâm trạng của những người đang yêu khi đứng trước sự chọn lựa Hiếu – Tình mà chúng tôi đã phân tích, chúng ta thấy được, theo truyền thống, chữ Hiếu đã có một vai trò quan trọng trong hệ tư tưởng của người dân Việt. Nó chiếm lĩnh ý thức hành xử và là thước đo phẩm hạnh của một người trong quan niệm của xã hội. Trong mối quan hệ với Tình, Hiếu là điểm quy chiếu cho mọi diễn biến về tình cảm, cũng như về hành vi của các chàng trai, cô gái khi vướng vào tình yêu. Muốn tròn chữ Hiếu phải lập gia thất, lập gia thất phải có sự thuận tình của cha mẹ. Đó là một tập tục mà người con hiếu thảo nào cũng phải tuân theo. Người con biết sống hiếu kính với cha mẹ luôn là chọn lựa hàng đầu để tiến đến mối quan hệ vợ chồng của các bạn trẻ. Chuyện tình duyên đôi lứa chịu sự chi phối và kiểm soát của Hiếu. Đối với chữ Tình, chữ Hiếu có một uy lực mãnh liệt nhiều lần nó xô ngã chữ Tình. Người con sẵn sàng từ bỏ tình riêng một cách cam chịu để bảo toàn chữ Hiếu như trên chúng tôi đã giới thiệu. Sự cam chịu của người con cùng với sự hỗ trợ của luật pháp và một số tục lệ của làng xã đã tạo điều kiện cho một số bậc sinh thành lạm dụng quyền hạn, tự cho phép mình khẳng định:
Áo mặc sao qua khỏi đầu
Làm sao mày cũng chẳng hầu khỏi ta.
Từ quan niệm độc đoán như vậy, họ đã tiến đến những hành động bất nhân, bất nhẫn như: ép duyên, gả bán con,... làm lỡ duyên con, mất đi ý nghĩa tốt đẹp của sự thảo cha hiếu mẹ. Trường hợp này khá phổ biến qua những lời than oán của “nạn nhân”. Chúng tôi tìm thấy có 35 bài chuyển tải nội dung liên quan. Một cô gái đã miêu tả tình trạng của mình:
Mẹ em tham gạo tham gà
Bắt em để bán cho nhà giàu sang
Chồng em thì thấp một gang
Vắt mũi chưa sạch ra đàng đánh nhau.
Lời của cô đã phản ánh một tệ nạn đau lòng diễn ra khá phổ biến trong xã hội phong kiến. Một số bậc sinh thành đã vì đồng tiền biến hôn nhân của con trẻ thành một cuộc gả bán, trao đổi, mặc cho cảnh tình của con ra sao. Lấy chồng mà chẳng đáng tấm chồng, phải chịu đựng cuộc sống vợ chồng không tình, không nghĩa và cũng không chắc đã đúng danh phận. Nhưng đau lòng hơn, xót xa hơn và cũng phẫn uất hơn khi người con phải về sống với một kẻ vũ phu, làm dâu một gia tộc bất lương vì một sự sai lầm của cha mẹ, họ hàng:
Bác mẹ em tham vội tham vàng
Hang hùm lại ngỡ hang vàng gả con.
Sống trong một gia đình như thế không biết thân phận của cô gái sẽ ra sao!
Trong khi đó, người con vì chữ Hiếu đã không dám cãi lời cha mẹ, không một mảy may suy tính cho bản thân. Người con gái ngậm ngùi cho thân phận bị động, phụ thuộc vào cha mẹ dù tình đã trao gởi cho người mình thương:
Chàng thương thiếp thì thiếp thương trả
Biết thầy mẹ ở nhà gả bán nơi nao.
Cứ như thế, họ cam phận sống trong tâm trạng đau buồn vì nhớ thương cố nhân, phẫn uất vì bị ép duyên nhưng không dám bộc lộ... Tệ hại nhất là đôi khi họ phải nổi loạn, vượt qua lễ giáo dù bản thân họ hoàn toàn không muốn. Ở những tình huống này nếu chúng ta nhìn về mặt hiện tượng, như là một sự chống đối lễ giáo. Nhưng nếu đi sâu vào bản chất thì vấn đề không hẳn như vậy. Theo thực tế khảo sát và những phân tích ở trên, chúng tôi xin phép được kết luận sự chống đối của người con phần lớn nhằm vào những trường hợp thái quá, thiếu nhân tính của những bậc cha mẹ không có từ tâm và những định lệ hủ bại của một số địa phương, như cách họ phản ánh:
Hai đứa ta chẳng quản giàu nghèo
Ngặt vì cha mẹ cứ theo cựu truyền.
Sự bức ép, tính chất phi nhân văn đã đẩy người con vào tình huống “phản kháng”. Một đôi lần người con bỏ ngoài tai những lời khuyên bảo của cha mẹ, tự cho phép mình nghe theo tiếng gọi của tình yêu:
Mẹ cha nói rứa mặc người
Đôi ta thương chắc lâu dài thì hơn.
Nhưng đó chỉ là những phản ứng nhất thời, số lượng không nhiều (6 bài), còn lại họ đều phải nghe theo cha mẹ. Hiếu với cha mẹ vẫn là một đạo lý cao nhất đối với những chuẩn mực luân lý của người Việt. Một cô gái đã tự nhận:
Lạy mẹ cha con đà lỗi đạo
Biết ngày nào trả thảo mẹ cha.
Vì ý nghĩa thiêng liêng của chữ Hiếu mà người con luôn tìm cách làm sao để dung hòa Hiếu – Tình, mang đến một sự hoàn hảo vừa trọn đạo Hiếu vừa thỏa Tình riêng. Giải pháp trước tiên được đưa ra là chờ sự đồng ý của cha mẹ trong chuyện tình duyên dù “tình trong như đã”, chắc chắn cha mẹ sẽ cảm thấy vui lòng và bản thân họ cũng thấy an tâm. Cô gái vừa tỏ ý mình vừa muốn nhắc nhở chàng trai:
Phụ mẫu sơ sanh, hãy để người định
Trong việc vợ chồng chờ lịnh mẹ cha.
Cô đã đưa ra sự trì hoãn một cách ý nhị, nhưng không thiếu sự thông minh, vừa dè dặt giữ ý vừa dứt khoát trong thái độ tuân thủ lễ giáo, trong hôn sự phải chờ cha mẹ quyết. Cô đã bảo toàn cả Hiếu, Hạnh và được cả sự tôn trọng, quý mến của người con trai vì anh cũng biết rõ:
Đợi lịnh mẹ cha, anh đây cũng biết vậy
Nhưng em phải hứa chắc một lời anh sẽ cậy mai dong.
Cả người con trai lẫn người con gái đều hiểu rằng, họ phải chờ theo sự quyết định của cha mẹ trong chuyện tình duyên vì đó là một trong những hành động vừa theo đạo lý vừa chứng tỏ tình yêu thương tôn kính cha mẹ. Tuy nhiên, người con trai vẫn còn sự hoài nghi về mặt tình cảm. Anh cần một sự đảm bảo bằng lời hứa của người con gái thì mới an lòng. Lời hứa là biểu hiện cụ thể của tình cảm mà cô gái dành cho anh. Nó là một lợi thế trong những tình huống chữ Hiếu tạo áp lực, kéo người con gái rời xa chữ Tình. Điều này cho thấy trong chừng mực nào đó vị thế của chữ Tình phần nào cân bằng với chữ Hiếu. Nó là một điều kiện cần, quyết định của cha mẹ và những thủ tục hôn lễ là điều kiện đủ để đôi lứa tiến đến hôn nhân. Một cuộc hôn nhân được xem là hoàn hảo khi nó thỏa mãn cả hai điều kiện trên.
Ơn thầy bằng núi, nghĩa mẹ tày non
Hai ta là đạo làm con
Muốn duyên vừa ý đẹp phải cúi luồn mẹ cha.
Người con chọn một sự nhún nhường khôn ngoan, đảm bảo thỏa cái chung, đạt được cái riêng, đưa đến một kết quả trọn vẹn, mỹ mãn. Đây cũng chính là kết cục mà các cặp đôi đang yêu luôn mơ ước. Nó là một mơ ước bình thường nhưng không dễ trở thành hiện thực trong một xã hội mà mọi ham muốn, quyền lợi cá nhân đều bị gạt ra ngoài những ưu tiên của xã hội. Vì thế, đôi khi nhún nhường cũng chưa giải quyết được vấn đề, họ nài nỉ, kể cả van lạy: “Cha mẹ không thương thì miệng bẩm chân quỳ”. Nếu cần phải chịu đánh mắng họ cũng chấp nhận:
Cho dầu thầy mẹ không ưng
Đèn chai nhỏ nhựa em cùng lăn vô.
Họ cố mọi cách để có thể được cha mẹ thừa nhận mối tình của họ. Bằng những cách đó họ có thể giữ trọn đạo Hiếu mà không phụ bỏ Tình riêng.
Từ những giải pháp mà người con tiến hành để dung hòa Hiếu – Tình giúp chúng ta hiểu rằng: Hiếu là một lý lẽ bất biến, Tình muốn dung hợp với Hiếu phải tự uốn mình cho khớp với cái khung mà Hiếu đã đặt ra. Chính cái khung Hiếu đã có tác dụng hai mặt. Một mặt, nó khống chế ham muốn cá nhân, không thừa nhận nhu cầu tự do yêu đương, chọn bạn đời của các chàng trai, cô gái. Mặt khác, nó là cái phanh hãm sự tuột dốc nguy hiểm của cỗ xe tình yêu đang quá say đắm, mất kiểm soát, như lời xác nhận của một cô gái:
Chỉ còn đương (đang) nối trong cuồn
Em còn phụ mẫu, luông tuồng sao nên.
Không phải vô cớ, hay quá phóng đại khi vua Minh Mạng nhấn mạnh tác hại của sự luông tuồng trong quan hệ nam nữ như vậy. Chúng ta thử suy gẫm về hành động của công chúa Mỵ Châu “Trái tim lầm chỗ để trên đầu” hay sự vượt Lễ của công chúa Tiên Dung đã làm vua cha tức giận.
Xét về mặt hành xử, chúng ta thấy lý lẽ hiếu kính dạy cho người con cách hành xử biết cân nhắc suy xét trên nền tảng đạo đức vì người khác, vì niềm vui của cha mẹ, vì danh dự của gia đình... Nó uốn nắn hành vi của người con theo một sự lễ phép, trên dưới nhất định tạo nên sự nề nếp của gia đình. Điều này hẳn có ảnh hưởng không nhỏ đến diện mạo văn hóa chung của một dân tộc.
Kết luận
Nho giáo được du nhập vào đất Việt từ hơn hai ngàn năm trước. Với khoảng một ngàn năm được chủ động tiếp nhận và hơn năm trăm năm được xem là chính đạo, được nhà nước phong kiến Việt Nam tích cực phổ biến khắp thôn xóm làng quê, trên mọi lĩnh vực: chính trị, luật pháp, giáo dục… đã đưa đến một kết quả như Phan Ngọc đúc kết: Nho giáo đã làm thành một thành tố trong tâm thức con người không thể thoát ly khỏi nó dễ dàng như cởi một cái áo khoác(16). Theo diễn tiến chung, chữ Hiếu của Nho giáo đã trở thành một đạo lý hằng thường chi phối phép tắc ứng xử của người con và là một trong những phẩm chất cơ bản hình thành nên nhân cách của một người. Nó trở thành thước đo phẩm hạnh của xã hội đối với một cá nhân. Có thể nói, ý thức về bổn phận với cha mẹ là nền tảng xây dựng ý thức vì người khác bắt đầu từ trong gia đình ra đến ngoài xã hội của mỗi công dân. Vì thế, xã hội phong kiến quan niệm, nếu một người con biết sống hiếu thảo với cha mẹ, tất sẽ là một công dân có trách nhiệm với xã hội. Vả chăng, muốn xây dựng một xã hội phồn vinh, yên bình, mọi người đều phải quan tâm đến việc trau dồi nết Hiếu cho bản thân cũng như cả xã hội. Nhiều năm trước Phan Ngọc đã đưa ra vấn đề cho chúng ta suy ngẫm: “Nếu xã hội làm ngơ trước những đứa con bất hiếu, những học trò láo xược với thầy cô thì làm sao xây dựng được những con người sống có trách nhiệm?”(17)
Trong ca dao dân ca, ở thế đối sánh Hiếu - Tình, Hiếu đại diện cho cái chung, được đem cân nhắc với cái riêng là Tình, cái riêng tất yếu bị xem nhẹ hơn. Chữ Tình phải chấp nhận thế bị động để chữ Hiếu điều khiển, dẫn dắt. Chữ Tình thường phải nhận lấy sự thiệt thòi, hy sinh để bảo toàn chữ Hiếu. Trong những cuộc tình kết thúc có hậu luôn là sự dung hòa, đảm bảo thỏa Hiếu trước vẹn Tình sau. Ở những trường hợp khác, buộc phải chọn lựa giữa Hiếu và Tình, chữ Hiếu đã tạo nên những tâm trạng phức tạp cho người con. Khi thì họ cảm thấy vui vẻ, hãnh diện vì đã thực thi bổn phận người con, làm cho cha mẹ vui lòng bằng cách chọn Hiếu, quên Tình; khi thì oán trách chữ Hiếu vì nó đã đẩy họ vào tâm trạng day dứt cả đời bởi hành động chạy theo Tình quên đi bổn phận làm con, phạm vào tội bất hiếu; hay một tâm trạng hồi hộp lo sợ, khi phải lén lút trao duyên…Vấn đề dù ở tâm trạng nào thì chữ Hiếu Nho giáo vẫn là một chuẩn mực đạo lý làm người luôn được họ trân trọng vì gốc nghĩa vốn có của nó phù hợp với tình cảm và tâm thức người Việt, trong phạm vi luân lý. Nó chứa đựng ý nghĩa nhân văn của nhân loại, chỉ có những sự lạm dụng thái quá, giá trị ngoại biên mới đáng bị chỉ trích, cần tẩy bỏ.
Nguyễn Thị Kim Phượng, Tạp chí ĐH Sài Gòn, Bình luận văn học, niên giám 2012.
________________
(1), (2) Đoàn Trung Còn (2006), Luận ngữ, Thuận Hóa. Huế, tr.16; 58.
(3), (7) Đoàn Trung Còn (2006), Mạnh Tử ¬- Hạ, Thuận Hóa. Huế, tr.64; 34.
(4) Đoàn Trung Còn (dịch nghĩa), Minh đạo gia huấn, Thanh Niên, tr. 82.
(5) Khổng Tử (2004), Kinh thi, tập 2, Văn học, tr. 299.
(6), (8) Đoàn Trung Còn (2006), Mạnh Tử ¬- Thượng, Thuận Hóa, Huế, tr. 188.
(9) Nguyễn Q. Thắng, Nguyễn Văn Tài (Phiên âm, dịch nghĩa), Lê triều hình luật, Văn hóa –Thông tin. H. Tr. 173.
(10) Nguyễn Văn Thành-Vũ Trinh-Trần Hựu(1998), Hoàng Việt luật lệ, tập III. Văn hóa- Thông tin, tr.319.
(11) Nguyễn Xuân Kính (chủ biên), Phan Đăng Nhật, Phan Đăng Tài, Nguyễn Thúy Loan, Đặng Diệu Trang (2001), Kho tàng ca dao người Việt, tập I, II, Văn hóa - Thông tin, H.
Tất cả các bài ca dao trong bài viết được trích từ tài liệu này.
(12), (13), (14) Lê Hữu Mục (phiên âm, dịch nghĩa ) (1971), Huấn Địch thập điều, Quốc vụ khanh đặc trách văn hóa, Sài Gòn, tr.82;124.
(15) Insun Yu (1994) Luật và xã hội Việt Nam thế kỷ XVII – XVIII, Khoa học xã hội, H. tr. 113.
(16), (17) Phan Ngọc (2000), Bản sắc văn hóa Việt Nam, Văn hoá – Thông tin, tr. 159; 74.
Trong một điều kiện xã hội quá xem trọng những đức hạnh có ảnh hưởng đến lợi ích cộng đồng và nâng chúng lên thành chuẩn mực đạo đức của xã hội như xã hội phong kiến Việt Nam thì Hiếu là một trong những phẩm chất được đề cao nhất. Ngược lại, những vấn đề về cá nhân như Tình yêu lứa đôi là vấn đề cấm kỵ, không được phép bàn tới. Nhưng tình cảm, tình yêu là một nhu cầu sinh lý tự nhiên, khi bộc phát mãnh liệt nó khó có thể chấp nhận sự gò ép theo một khuôn khổ được giới hạn bởi những quy định của đạo lý. Khi đó, sự “xung đột” giữa lý trí bổn phận và tình cảm cá nhân xảy ra, đẩy những người đang yêu rơi vào tâm trạng tiêu cực. Khi gặp gỡ nhau, họ mượn lời ca tiếng hát để tỏ bày và cũng là để giải thích cho những hành động có liên quan đến tình thế khó khăn mà họ đang phải đương đầu để người yêu hiểu được nỗi lòng. Mặc nhiên, ca dao dân ca phản ánh đời sống tình cảm đa dạng của người dân nói chung, ở đây là những diễn biến phức tạp của mối quan hệ Hiếu – Tình nói riêng. Nguyên nhân dẫn đến tính bi kịch và sự phức tạp của mối quan hệ Hiếu – Tình một phần là do sự cứng nhắc, thiên về lý trí của triết lý hiếu kính và sự vận dụng áp đặt dưới hình thức luật tục của các nhà cầm quyền phong kiến Việt Nam.
1. Chữ Hiếu trong kinh điển
Theo quan niệm của Nho giáo, Hiếu là một khái niệm đạo đức nền tảng, là cái gốc của mọi vấn đề về đạo đức, chính trị. Hiếu ảnh hưởng rất lớn đến sự thịnh suy của xã hội. Tuy nhiên, trong khuôn khổ một bài viết tập trung vào mối quan hệ giữa những người thân trong gia đình và đặt đối sánh với chữ Tình, chúng tôi chỉ xin đề cập đến những nét nghĩa trong phạm vi luân lý.
Khổng Tử và Mạnh Tử giải thích nghĩa của Hiếu theo nhiều cách khác nhau, nhưng cơ bản vẫn thể hiện thống nhất hai nội dung. Một, dựa trên nền tảng tôn ty luận, Nho giáo xem cha mẹ là một bậc tôn trưởng, người con luôn phải chú tâm cư xử theo đúng những quy định của Lễ đối với bậc trên. Trong một lần trả lời Phàn Trì, Khổng Tử nêu một cách cụ thể cách thực thi đạo Hiếu: “Sinh, sự chi dĩ lễ; tử, táng chi dĩ lễ; tế chi dĩ lễ”(1). Khi cha mẹ còn sống, người con phải kính dưỡng cha mẹ theo Lễ một cách chu đáo; khi cha mẹ chết, con phải theo Lễ mà chôn cất, cúng tế; khi thờ phụng lấy lễ mà tế tự cho nghiêm cẩn. Trong cư xử hàng ngày phải lấy nết thuận tùng làm đầu, dù phải chịu thiệt thòi hay lao khổ cũng không một lời oán thán (Sự phụ mẫu cơ gián. Kiến chí bất tùng, hựu kính, bất vi. Lao nhi bất oán”)(2). Nội dung thứ hai là hệ quả của nội dung thứ nhất. Nội dung này nêu ra mục đích và chỉ rõ những việc người con phải làm theo đạo Hiếu. Người con luôn phải thờ kính và phụng dưỡng cha mẹ chu đáo là để báo đáp công lao dưỡng dục như trời biển của cha mẹ, nếu làm ngược lại, bị xem là bất hiếu. Mạnh Tử chỉ rõ năm điều bất hiếu: thứ nhất, lười biếng, không làm lụng để nuôi cha mẹ; thứ hai, cờ bạc, rượu chè quên đi việc phụng dưỡng cha mẹ; thứ ba, ham mê tiền tài, chú tâm vào vợ con không lo phụng dưỡng cha mẹ; thứ tư, chạy theo dục vọng cá nhân làm cha mẹ xấu hổ; ham vũ lực, gây sự đánh nhau làm cho cha mẹ nguy khốn là điều bất hiếu thứ năm. (Thế tục sở vị bất hiếu giả ngũ! Nọa kỳ tứ chi, bất cố phụ mẫu chi dưỡng; nhất bất hiếu giã. Bác, dịch, háo ẩm tửu, bất cố phụ mẫu chi dưỡng; nhị bất hiếu giã. Háo hóa tài, tư thê tử, bất cố phụ mẫu chi dưỡng; tam bất hiếu giã. Tùng nhĩ mục chi dục, dĩ vi phụ mẫu lục; tứ bất hiếu giã. Háo dũng, đấu ngận, dĩ nguy phụ mẫu; ngũ bất hiếu giã)(3). Từ năm điều này, Trình Di, đời Tống, đã phát triển thành tám điều, trình bày trong Minh đạo gia huấn(4), một trong những quyển sách “giáo khoa” quan trọng được dùng giảng dạy trong hệ thống giáo dục Việt Nam thời phong kiến. Nó có vai trò không nhỏ trong việc truyền bá tư tưởng Nho giáo ở Việt Nam.
Qua nội dung của năm điều bất hiếu, chúng ta thấy, mặc dù Mạnh Tử chỉ rõ năm điều cụ thể mà người con không nên làm để tránh phạm vào tội bất hiếu, nhưng thực chất ý nghĩa cốt lõi mà Mạnh Tử hướng đến là khuyên dạy người con kiềm nén mọi ham muốn cá nhân, tập trung trí, lực vào việc giữ gìn sự an vui cho cha mẹ, tránh cho cha mẹ mọi sự phiền luỵ, nhằm báo đáp công sinh dưỡng của cha mẹ. Đây là giá trị luân lý rất được Nho giáo nguyên thủy đề cao. Kinh thi có lần nhắc đến công lao cha mẹ một cách bi thiết: “Ai ai phụ mẫu. Sinh ngã cù lao”(5). Với tinh thần đó, Nho giáo hướng mọi hành xử của người con vào mục đích bảo toàn chữ Hiếu, trọn đạo làm con. Xem lại năm điều bất hiếu, điều thứ ba đề cập đến hai giềng mối cơ bản phụ – tử và phu – phụ, muốn trọn chữ Hiếu người con phải xem nhẹ mối quan hệ phu – phụ, để toàn tâm, toàn ý phụng dưỡng và kính trọng cha mẹ. Thậm chí, theo quan niệm của Nho giáo mục đích cuối cùng của việc gây dựng mối quan hệ “phu – phụ” cũng nhằm vào sự bền chặt của mối quan hệ “phụ – tử”, đưa đến sự toàn vẹn của chữ Hiếu. Mạnh Tử bảo rằng: Sinh ra con trai muốn cho con lập gia thất. Sinh con gái, muốn cho con có gia đình. Đó là tâm nguyện của cha mẹ, tất cả các bậc cha mẹ đều ước muốn như vậy (Trượng phu sinh, nhi nguyện vị chi hữu thất; nữ tử sinh, nhi nguyện vị chi hữu gia. Phụ mẫu chi tâm; nhơn giai hữu chi)(6). Việc lập thành gia thất vừa thuận theo lẽ tự nhiên, bảo tồn giống nòi, vừa là tâm nguyện duy trì dòng tộc, giữ gìn sự thờ tự cho cha mẹ (bổn phận của người con trai). Đây là một trong những điều đại hiếu. Không làm được điều đó, người con phạm vào tội đại bất hiếu. Mạnh Tử, theo lời Kinh lễ tổng kết: “Bất hiếu hữu tam, vô hậu vi đại.” (Bất hiếu có ba tội, trong đó, không có con nối dõi là tội lớn nhất)(7). Điều này quan trọng đến nỗi nó có thể được phép vượt qua cả Lễ như trường hợp của vua Thuấn. Vua chưa trình qua cha mẹ mà đã tự ý lập gia thất là vì vua đang ở trong tình thế bị hối thúc bởi nhiệm vụ duy trì dòng tộc. Hơn nữa, cha mẹ của vua không đảm đương được trách nhiệm làm chủ hôn sự của con (cha ngu đần, mẹ ác độc). Tuy nhiên, đây chỉ là một trường hợp mang tính cá biệt. Thực tế, tinh thần chung của Nho giáo, cơ sở triết lý hiếu kính vẫn dựa trên nền tảng của Lễ để giữ cho các giềng mối trong gia đình luôn bền chặt. Việc hôn sự của con cái phải để cho cha mẹ, là bậc trên quyết định. Việc này vừa có ý nghĩa con cái tỏ lòng tôn kính của mình với cha mẹ vừa giữ một nề nếp trật tự trên dưới từ trong gia đình. Đồng thời, qua phép hành xử này thể hiện nghĩa tri thâm ân dưỡng dục của cha mẹ mà người con luôn phải khắc ghi. Con cái không được tự ý cậy nhờ mai mối, hay lén lút khoét vách nhìn nhau, vượt tường dắt díu nhau tự tình. Vì làm như thế thì cả cha mẹ và người trong nước đều tỏ ý khinh miệt. (Bất đãi phụ mẫu chi mạng, môi chước chi ngôn, toàn huyệt khích tương khuy, du tường tương tùng, tắc phụ mẫu, quốc nhơn giai tiện chi).(8) Vượt quyền cha mẹ, làm cha mẹ buồn là hành động của những đứa con bất hiếu. Bất hiếu là một trong những hành vi bị xếp vào loại đại ác trong cổ luật Trung Quốc và Việt Nam. Giới hạn trong mối quan hệ với chữ Tình, chữ Hiếu được vận dụng để xây dựng nên những điều luật nhằm ngăn cấm sự kết giao vượt Lễ của đôi bên nam nữ.
2. Hiếu trong quan hệ với Tình biểu hiện qua cổ luật Việt Nam
Với quan niệm xem gia đình là gốc của xã hội, kết hợp với triết lý tôn ty của Nho giáo, nhà cầm quyền phong kiến Việt Nam cho rằng chuyện hôn sự của đôi lứa liên quan mật thiết đến những mối quan hệ khác và có ảnh hưởng đến sự vinh nhục của một gia đình, sinh ra tác hại cho xã hội. Vì thế, triết lý Hiếu thuận mà Nho giáo xuất xướng được vận dụng làm cơ sở lý thuyết để lập ra những điều luật về hôn nhân. Những người đứng đầu nhà nước cũng dựa vào đó để đưa ra những lời giáo huấn, kết hợp với những định lệ của các làng xã do các nhà nho lập ra nhằm vươn tới một mục đích chung là đôn đốc nhân luân, hướng phong tục theo chính đạo. Từ mục đích này, nhà cầm quyền với sự hỗ trợ tích cực của các nhà nho bảo thủ, khái niệm Hiếu kính của Nho giáo trở thành những giáo điều thấm dần vào đời sống tinh thần người dân Việt, giúp hình thành nên một phần nhân cách của người Việt.
Cổ luật có một số điều dành đặc quyền cho cha mẹ, tôn trưởng trong việc cưới gả như điều 314, Lê triều hình luật quy định: “Kẻ cưới vợ nhưng không đủ sính lễ để đưa đến nhà cha mẹ đàng gái, (nếu cha mẹ chết cả thì đến nhà người trưởng tộc hay trưởng làng) để xin cưới, còn thành thân cẩu thả thì bị biếm một tư, phải nộp tiền tạ (xin lỗi) xử theo luật sang hèn (nếu cha mẹ chết cả thì nộp cho trưởng tộc hay trưởng làng), người con gái bị đánh 50 roi”(9). Như vậy, điều luật đã gián tiếp khẳng định hai hành vi hợp pháp: cưới hỏi phải có đủ lễ nghi; hôn sự phải được trình qua bậc trên và phải được sự chấp thuận của họ. Nếu vi phạm, hai bên trai gái đều bị phạt tội. Còn Luật Gia Long, chương Hôn nhân khẳng định quyền chủ hôn là do cha mẹ, ông bà hay những người khác trong dòng họ, thuộc bậc trên, tuyệt nhiên con cái không được tự mình làm chủ: “Cưới gả đều do ông bà cha mẹ làm chủ hôn. Nếu không có ông bà cha mẹ thì do những người thân thuộc khác làm chủ hôn”(10).
Qua các điều luật chúng ta thấy, những thủ tục lễ nghi được luật hóa lâu dần trở thành phong tục bắt buộc để hôn sự của đôi bạn trẻ được xã hội thừa nhận. Sự chặt chẽ và khắt khe của luật lệ đã gieo tâm trạng lo lắng và hạn chế sự tự do yêu đương, chọn bạn đời của các chàng trai, các cô gái. Bài ca dao sau phản ánh điều đó:
Gặp nhau giữa quãng đường này
Xóm làng thì ngái, mẹ thầy thì xa
Lấy ai định liệu cho ta?
Mặt lại nhìn mặt, tay đà cầm tay(11).
Đôi trai gái, khi trao gởi tình cảm cho nhau, sau những xúc cảm nhất thời, họ bừng tỉnh, rơi vào tâm trạng lo lắng. Họ lo lắng cho kết cục mối duyên này sẽ đi đến đâu khi mà họ không có đủ các điều kiện để hoàn tất thủ tục kết hôn theo yêu cầu của xã hội, cuộc hôn nhân của họ được xem là “hợp pháp”. Sự lo lắng của họ không hề thái quá vì những việc đó không đơn thuần chỉ là thủ tục mà đó là những chuẩn mực đạo đức. Cả hai mặt, với bổn phận làm con và trách nhiệm của một công dân họ phải biết giữ Lễ, sống chừng mực khuôn phép, không được buông thả theo cảm xúc. Sống khuôn phép theo những quy định của Lễ là đạo lý hằng thường, đây là cơ sở để xã hội đánh giá nhân cách của một người.
Cùng với luật lệ, những lời giáo huấn của các vua luôn được rao giảng nhắc nhở mọi người hành xử theo lễ nghi, giữ gìn phong tục thuần hậu đã làm cho đạo lý Nho giáo trở thành những giáo điều ăn sâu vào tâm thức của người dân. Vua Lê Thánh Tông ban bố hai mươi bốn điều huấn dụ, trong đó điều thứ mười tám có nội dung ngăn cấm trai gái gần gũi theo quan niệm “nam nữ thọ thọ bất thân”. Vua nhắc nhở: “Các viên phủ huyện đều chiếu theo địa phận sở tại, cắm thẻ bài răn cấm trai gái không được tắm cùng một bến, để tỏ sự phân biệt về lễ phép”(12). Điều mười chín tiếp theo lại thúc đẩy việc truyền bá, giáo hóa nội dung của các điều huấn được ban, đảm bảo một sự thấm nhuần lễ giáo phong kiến đến mọi cá nhân. Vua dụ rằng: “Xã thôn nên chọn một, hai người tuổi cao, đạo đức học lực khá, phẩm hạnh tốt, làm người đứng đầu, cứ những ngày nhàn rỗi, đưa nhân dân đến đình quán, công sở hội họp, giảng giải lời cáo dụ, để cùng nhau trông vào đấy mà làm điều lành, cùng tiến tới phong tục tốt đẹp”(13). Sau này, vua Minh Mạng có mười điều huấn, trong đó có điều thứ tám với nội dung Răn giữ lòng dâm, tiểu mục thứ nhất có nhắc đến: “Trong sự giao tế giữa nam nữ, tình dục rất dễ mê hoặc, nếu không dùng lễ đề phòng, thì đầu mối của nó tuy rất nhỏ mà cái họa gây ra lại rất lớn…”(14) Vua Minh Mạng nhấn mạnh vào tác hại do sự quan hệ phóng túng của nam nữ gây ra. Cho thấy việc yêu đương, tự tình, lập thành gia thất không phải là những lề thói cho phép luông tuồng, cần thiết phải được điển hóa để nâng chúng lên thành chuẩn mực buộc mọi người phải phục tùng tuyệt đối. Insun Yu, khi nghiên cứu về pháp luật triều Lê đã nhận xét: “Quan niệm Nho giáo về mối quan hệ vợ chồng đã được đề cao đến tột bậc về phương diện pháp lý đối với người Việt Nam”(15).
Trở lại vấn đề về sự băn khoăn, lo lắng của đôi bạn trẻ, theo những quy định của luật tục thì họ đã “Mặt lại nhìn mặt, tay đà cầm tay” là một hành động phá cách, vượt Lễ, vi phạm những điều cấm răn. Vì thế, họ mang tâm trạng hoang mang, lo sợ. Tâm trạng này bàng bạc trong ca dao dân ca vì chính sự cứng ngắt thái quá của luật tục khó có thể dung hợp với sự bộc phát bản năng của tình cảm đã đưa tới những bi kịch mà người con phải mượn lời ca tiếng hát để giãi bày.
3. Chữ Hiếu trong ca dao dân ca
Khi khảo sát 12.487 bài ca dao trong Kho tàng ca dao người Việt do Nguyễn Xuân Kính chủ biên, nhà xuất bản Văn hóa – Thông tin ấn hành năm 2001, chúng tôi nhận thấy về cơ bản chữ Hiếu trong ca dao dân ca vẫn dựa trên nền ý nghĩa của chữ Hiếu Nho giáo. Tri thâm ân dưỡng dục của cha mẹ để đáp đền, thuận ý cha mẹ để tỏ sự hiếu kính, làm cho cha mẹ vui lòng là bổn phận của người con hiếu thảo. Bài ca dao mà người Việt Nam nào cũng nằm lòng đã thâu tóm nội dung đó:
Công cha như núi Thái Sơn
Nghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra
Một lòng thờ mẹ kính cha
Cho tròn chữ hiếu mới là đạo con.
Bài ca dao giải thích rõ lý do của sự hiếu kính và chỉ ra cách hành xử theo Hiếu cho người con. Nội dung tập trung vào lý trí, nhắc nhở người con về bổn phận, về đạo làm người. Đây là nét nghĩa hiếu kính của Nho giáo được người dân vận dụng xuyên suốt để dạy dỗ con cái, nhắc nhở nhau trong cách cư xử với bậc sinh thành. Nội dung này đã giúp người dân lý giải, gọi tên chính xác những hành vi thờ cha kính mẹ mà trước nay họ đã làm nhưng chỉ theo tập quán, và xuất phát từ tình cảm. Chúng ta biết vốn trong truyền thống người Việt đã tồn tại một chữ Hiếu xuất phát từ tình yêu thương cha mẹ hòa lẫn với triết lý hiếu kính của Phật giáo:
Tu đâu cho bằng tu nhà
Thờ cha kính mẹ mới là chân tu.
Không triết lý viễn vông, không hành xử vô bổ, người con chứng tỏ sự kính yêu cha mẹ bằng những việc làm cụ thể, thường nhật:
Tôm càng lột vỏ để đuôi
Giã gạo cho trắng mà nuôi mẹ già.
(Một bài khác ghi: Tôm rằn bóc vỏ bỏ đuôi/ Gạo nhe giã trắng mà nuôi mẹ già.)
Hay
Mẹ già ở tấm lều tranh
Sớm thăm tối viếng mới đành dạ con.
Những hành động trên đã cho thấy chữ Hiếu ở đây mang ý nghĩa của một sự quan tâm, một tình thương sâu sắc không phải chỉ là bổn phận. Người con chọn những món ăn ngon nhất cho mẹ, thăm nom chăm sóc mẹ già thường xuyên để cho mẹ không thấy cô quạnh không vì một lý lẽ nào cả mà vì Tình mẫu tử. Tình cảm đó trở nên thiêng liêng khi người con đã siêu hình hóa sự tồn tại của nó bằng hành động cầu xin Trời, Phật kéo dài tuổi thọ cho cha mẹ để người con có thêm thời gian được thương yêu và yêu thương cha mẹ.
Mỗi đêm mỗi thắp đèn Trời
Cầu cho cha mẹ sống đời với con.
Đối với người con, được sống với cha mẹ, được chăm sóc và nhìn thấy cha mẹ vui vẻ là mong ước vô bờ. Đây chính là gốc nghĩa sâu xa chữ Hiếu của người Việt. Nó có sự khác biệt so với chữ Hiếu của Nho giáo, vốn xuất phát từ bổn phận, bị chi phối bởi Lễ và mục đích cuối cùng là tạo dựng một uy tín cá nhân để làm những việc lớn hơn. Người Việt chỉ mượn vỏ ngôn ngữ chữ Hán là Hiếu và một phần nội dung phù hợp với tâm thức dân tộc để chuẩn hóa ý nghĩa Hiếu kính của riêng họ, để cùng nhắc nhở nhau và răn dạy thế hệ sau. Những thế hệ sau, tiếp thu triết lý Hiếu kính như một chuẩn mực đạo đức cao đẹp nhất mà họ luôn phải bảo toàn, dù đôi khi phải kiềm nén, thậm chí hy sinh những nhu cầu cá nhân trong đó có sự say đắm của tình yêu đôi lứa.
4. Chữ Hiếu trong mối quan hệ với chữ Tình
Khi người con đến tuổi yêu đương, sự rạo rực của con tim, sự thôi thúc của tình cảm đẩy người con đến những ham muốn vượt qua sự ràng buộc về mặt lý trí của đạo lý. Nhưng thực tế, những đạo lý ấy đã là những chuẩn mực hằng thường mang tính truyền thống, ý thức về trách nhiệm với những người xung quanh đã kiềm giữ người con trong trạng thái dao động giữa lý trí và tình cảm, tạo một sự giằng co giữa Hiếu và Tình. Chữ Hiếu chiếm lấy tâm trí người con và chữ Tình cũng là một mối vấn vương khó gỡ bỏ. Người con thổ lộ:
Bây giờ buôn bán theo ai
Nặng đầu chữ hiếu, nhẹ vai chữ tình
Hiếu tình buồn bực trong mình
Sợ thầy hãi mẹ làm thinh vui cười.
Lời bộc bạch đã cho thấy sự xuất hiện của chữ Tình đã làm lung lay vị trí độc tôn của chữ Hiếu, đặt sự Hiếu kính của người con trước một thử thách. Tuy nhiên, chữ Hiếu với sức mạnh của lý trí kết hợp với “tình thâm” như người con đã từng nói: “Phụ mẫu tình thâm, phu thê ngãi trọng”, vẫn có đủ khả năng để khống chế hành vi của người con “Sợ thầy hãi mẹ làm thinh vui cười.”
Thực ra, người con không cần quá lo lắng. Nếu đạo lý quy định cho người con bổn phận phải hiếu kính với cha mẹ, thì ngược lại đối với cha mẹ, ngoài trách nhiệm nuôi dạy con nên người, cha mẹ còn phải lo việc lập thành gia thất của con và đó cũng là sở nguyện của cha mẹ mà Mạnh Tử đã đề cập. Trong ca dao, các bậc sinh thành luôn tâm niệm:
Nuôi con những tưởng về sau
Trao duyên phải lứa, gieo cầu phải nơi.
Nếu con cái có thể chọn được nơi duyên vừa ý đẹp thì với những bậc sinh thành luôn sống vì con, không quá xem trọng những ràng buộc khắt khe của tục lệ sẽ có những cách giải quyết hợp tình hợp lý. Họ luôn hiểu và thông cảm cho con vì họ hiểu tình cảm là một thứ khó kiểm soát, không thể bức ép con phải kiềm nén:
Sinh con ai nỡ sinh lòng
Sinh con ai chẳng vun trồng cho con.
Về phía người con, trong chữ Hiếu bao hàm cả nội dung quy định bổn phận của họ là phải lập gia thất:
Thờ cha, kính mẹ đã đành
Theo đôi, theo lứa mới thành thất gia.
Về mặt đạo lý, để trọn đạo Hiếu thảo với cha mẹ, bên cạnh những việc chăm sóc, phụng dưỡng cha mẹ…hàng ngày, người con còn phải lo nghĩ đến việc lập gia đình. Lập gia thất chính là bổn phận duy trì nòi giống, tiếp nối sự thừa tự và để thỏa ý nguyện của cha mẹ. Một anh con trai không ngần ngại khi đưa ra mục đích của mình “Anh lấy em về thờ kính mẹ cha.” Chuyện hôn nhân lứa đôi không đơn giản là một thủ tục tác hợp tình duyên mà là một đạo lý gắn với tinh thần vì người khác, cha mẹ, gia đình, dòng họ... Ở đây có sự gặp gỡ, hòa hợp giữa hai bổn phận, bổn phận của cha mẹ là sinh, giáo, dưỡng dục và lập thành gia thất cho con và bổn phận làm tròn đạo Hiếu của người con. Cả hai, nếu ý thức đầy đủ về vị trí và bổn phận của mình sẽ mang đến một sự hòa mục trong gia đình, tạo nên sự ổn định, bền vững cho xã hội, theo quan niệm của Nho giáo. Như vậy, việc trai lớn lấy vợ, gái lớn theo chồng không chỉ là vấn đề tình cảm riêng tư mà còn là việc thực thi trách nhiệm của cá nhân với gia đình và xã hội. Chính vì tính hệ trọng này mà luật pháp và tục lệ phải can thiệp. Đồng thời, đối với những bậc sinh thành thì con trẻ chưa đủ trí khôn, kinh nghiệm để tự quyết chuyện hệ trọng này. Nếu mắc một sai lầm, sẽ gây ra một hậu quả nghiêm trọng, khó có thể khắc phục. Các bậc cha mẹ bảo rằng:
Mực văng vô giấy khó chùi
Vợ chồng, chồng vợ việc đời trăm năm.
Vì vậy, người con nên để cho cha mẹ định liệu dù đã thương nhau. Một cô gái bảo rằng:
Em thương anh không dám thị thiềng
Núp cây iếng (ẩn nấp) bóng chờ quyền mẹ cha.
Để cho cha mẹ định liệu chuyện “đời trăm năm” là một phần ý nghĩa của chữ Hiếu, vừa tuân thủ lễ giáo vừa tri thâm ân cúc dục. Trong hai ý nghĩa đó thì ý nghĩa thứ hai, báo đáp công sinh dưỡng như trời biển của cha mẹ là lý do xuyên suốt, thể hiện nhất quán trong những hành động mang tính chất hiếu thuận của người con. Họ luôn tự nhắc nhở:
Công sanh dục bằng công tạo hóa
Có cha mẹ sau mới có chồng
Em nhớ khi dìu dắt ẵm bồng
Cho nên ngày nay, dẫu thiên lao vạn khổ, em cũng vui lòng chẳng than.
Cô gái phân định rõ ràng sự trọng khinh giữa hai mối quan hệ, phụ (mẫu) – tử, phu – phụ. Cô xem trọng mối quan hệ phụ (mẫu) – tử hơn mối quan hệ phu – phụ vì một lý do cha mẹ là những người trước đây đã phải cực khổ nuôi dạy cô thành người thì ngày nay, cô phải đáp đền công lao đó. Đây là đạo lý làm người không chỉ giới hạn trong ý nghĩa của chữ Hiếu mà nó còn là hành động cụ thể của Nghĩa, nghĩa tri ân. Hiếu, Nghĩa lồng trong một hành vi càng cho thấy ý nghĩa nhân văn cao cả của những hành xử mang tính tri thâm ân cha mẹ của người con. Theo chúng tôi, lý do này giúp chúng ta hiểu được phần nào lý do tại sao người con luôn tự giác hy sinh những nhu cầu cá nhân, tình cảm riêng tư để giữ tròn đạo Hiếu.
Chúng tôi thống kê được có 69 trường hợp chữ Hiếu được đặt trọng hơn chữ Tình trong 336 bài có nội dung liên quan đến Hiếu – Tình. Người con trai kiên quyết bảo rằng:
Chỉ kim thương cha mẹ không thương
Dứt đạo cang thường, anh cam bụng chịu
Thôi thôi buông áo anh ra về, em bận bịu làm chi.
Người con trai chấp nhận rời bỏ tình riêng để giữ tròn đạo Hiếu vì anh tin chắc đó là một hành động đúng, đúng theo những gì anh được dạy bảo, đúng theo những gì xã hội quy định. Quan trọng hơn hết, trong người con trai ý thức vì người khác đã mách bảo anh xem nhẹ những ham muốn cá nhân. Nếu vì những ham muốn cá nhân mà chạy theo tình riêng thì không chắc anh đã cảm thấy vui vẻ hạnh phúc. Diễn biến tâm trạng của 20 trường hợp chàng trai, cô gái chọn theo Tình, tạm xa Hiếu đã chứng minh điều đó. Một cô gái đã thổ lộ nỗi lòng lo lắng và đầy vẻ hối hận:
Nhớ hồi mẹ đẻ thiếp ra
Nhai cơm sún nước, lớn mà chừng ni
Nghe lời chàng bỏ mẹ ra đi
Thất hiếu với phụ mẫu có hề chi không huơ (hở) chàng?
Tâm trạng ray rứt, hoang mang đeo bám cô gái vì cô hồ nghi mình đã phạm vào một tội rất lớn, tội bất hiếu. Trong một phút nông nổi, cô đã quên mất công lao dưỡng dục của cha mẹ để chạy theo tiếng gọi của con tim. Điều quan trọng hơn là cô đã bước qua những định lệ của xã hội, vượt qua lễ giáo, sự mạo hiểm này làm cô cảm thấy bất an. Bất an vì cô có thể bị mọi người khinh miệt bởi hành động chệch khỏi phạm vi đạo lý cho phép. Cô vốn biết rằng định kiến xã hội luôn xem hiếu kính là phẩm chất cao đẹp nhất trong nhân cách của một người.
Làm người trước liệu hiếu thân
Cảm ơn cha mẹ ân cần nuôi con...
Ngay bản thân các cô khi chọn người bạn đời vẫn chỉ chú ý đến phẩm chất hiếu thảo của đối tượng. Một cô gái đã thẳng thừng bảo với một chàng trai rằng:
Thương chi mà khiến em thương
Trăm câu hiếu hạnh chưa vấn vương câu nào!
Cô đã chủ động từ chối tình cảm của chàng chỉ vì chàng không phải là người con hiếu thảo. Cô gái không quan tâm đến điều kiện vật chất, gia thế..., chỉ có mỗi nết Hiếu là tiêu chuẩn duy nhất mà cô gái yêu cầu người con trai phải có. Cô gái không ngần ngại nói với chàng trai:
Ở sao cho trọn đạo sinh thành
Thì em mới dám kết duyên lành với anh.
Việc một cô gái vi phạm đạo lý là cô tự đánh mất bản thân, tự hạ thấp mình trong con mắt của dư luận trong đó có cả chính cô thì sớm muộn sự thương yêu, quý trọng của người con trai dành cho cô cũng mai một. Cô thực sự rơi vào tình trạng chông vênh khi buông lỏng sợi dây đạo lý.
Qua diễn biến tâm trạng của những người đang yêu khi đứng trước sự chọn lựa Hiếu – Tình mà chúng tôi đã phân tích, chúng ta thấy được, theo truyền thống, chữ Hiếu đã có một vai trò quan trọng trong hệ tư tưởng của người dân Việt. Nó chiếm lĩnh ý thức hành xử và là thước đo phẩm hạnh của một người trong quan niệm của xã hội. Trong mối quan hệ với Tình, Hiếu là điểm quy chiếu cho mọi diễn biến về tình cảm, cũng như về hành vi của các chàng trai, cô gái khi vướng vào tình yêu. Muốn tròn chữ Hiếu phải lập gia thất, lập gia thất phải có sự thuận tình của cha mẹ. Đó là một tập tục mà người con hiếu thảo nào cũng phải tuân theo. Người con biết sống hiếu kính với cha mẹ luôn là chọn lựa hàng đầu để tiến đến mối quan hệ vợ chồng của các bạn trẻ. Chuyện tình duyên đôi lứa chịu sự chi phối và kiểm soát của Hiếu. Đối với chữ Tình, chữ Hiếu có một uy lực mãnh liệt nhiều lần nó xô ngã chữ Tình. Người con sẵn sàng từ bỏ tình riêng một cách cam chịu để bảo toàn chữ Hiếu như trên chúng tôi đã giới thiệu. Sự cam chịu của người con cùng với sự hỗ trợ của luật pháp và một số tục lệ của làng xã đã tạo điều kiện cho một số bậc sinh thành lạm dụng quyền hạn, tự cho phép mình khẳng định:
Áo mặc sao qua khỏi đầu
Làm sao mày cũng chẳng hầu khỏi ta.
Từ quan niệm độc đoán như vậy, họ đã tiến đến những hành động bất nhân, bất nhẫn như: ép duyên, gả bán con,... làm lỡ duyên con, mất đi ý nghĩa tốt đẹp của sự thảo cha hiếu mẹ. Trường hợp này khá phổ biến qua những lời than oán của “nạn nhân”. Chúng tôi tìm thấy có 35 bài chuyển tải nội dung liên quan. Một cô gái đã miêu tả tình trạng của mình:
Mẹ em tham gạo tham gà
Bắt em để bán cho nhà giàu sang
Chồng em thì thấp một gang
Vắt mũi chưa sạch ra đàng đánh nhau.
Lời của cô đã phản ánh một tệ nạn đau lòng diễn ra khá phổ biến trong xã hội phong kiến. Một số bậc sinh thành đã vì đồng tiền biến hôn nhân của con trẻ thành một cuộc gả bán, trao đổi, mặc cho cảnh tình của con ra sao. Lấy chồng mà chẳng đáng tấm chồng, phải chịu đựng cuộc sống vợ chồng không tình, không nghĩa và cũng không chắc đã đúng danh phận. Nhưng đau lòng hơn, xót xa hơn và cũng phẫn uất hơn khi người con phải về sống với một kẻ vũ phu, làm dâu một gia tộc bất lương vì một sự sai lầm của cha mẹ, họ hàng:
Bác mẹ em tham vội tham vàng
Hang hùm lại ngỡ hang vàng gả con.
Sống trong một gia đình như thế không biết thân phận của cô gái sẽ ra sao!
Trong khi đó, người con vì chữ Hiếu đã không dám cãi lời cha mẹ, không một mảy may suy tính cho bản thân. Người con gái ngậm ngùi cho thân phận bị động, phụ thuộc vào cha mẹ dù tình đã trao gởi cho người mình thương:
Chàng thương thiếp thì thiếp thương trả
Biết thầy mẹ ở nhà gả bán nơi nao.
Cứ như thế, họ cam phận sống trong tâm trạng đau buồn vì nhớ thương cố nhân, phẫn uất vì bị ép duyên nhưng không dám bộc lộ... Tệ hại nhất là đôi khi họ phải nổi loạn, vượt qua lễ giáo dù bản thân họ hoàn toàn không muốn. Ở những tình huống này nếu chúng ta nhìn về mặt hiện tượng, như là một sự chống đối lễ giáo. Nhưng nếu đi sâu vào bản chất thì vấn đề không hẳn như vậy. Theo thực tế khảo sát và những phân tích ở trên, chúng tôi xin phép được kết luận sự chống đối của người con phần lớn nhằm vào những trường hợp thái quá, thiếu nhân tính của những bậc cha mẹ không có từ tâm và những định lệ hủ bại của một số địa phương, như cách họ phản ánh:
Hai đứa ta chẳng quản giàu nghèo
Ngặt vì cha mẹ cứ theo cựu truyền.
Sự bức ép, tính chất phi nhân văn đã đẩy người con vào tình huống “phản kháng”. Một đôi lần người con bỏ ngoài tai những lời khuyên bảo của cha mẹ, tự cho phép mình nghe theo tiếng gọi của tình yêu:
Mẹ cha nói rứa mặc người
Đôi ta thương chắc lâu dài thì hơn.
Nhưng đó chỉ là những phản ứng nhất thời, số lượng không nhiều (6 bài), còn lại họ đều phải nghe theo cha mẹ. Hiếu với cha mẹ vẫn là một đạo lý cao nhất đối với những chuẩn mực luân lý của người Việt. Một cô gái đã tự nhận:
Lạy mẹ cha con đà lỗi đạo
Biết ngày nào trả thảo mẹ cha.
Vì ý nghĩa thiêng liêng của chữ Hiếu mà người con luôn tìm cách làm sao để dung hòa Hiếu – Tình, mang đến một sự hoàn hảo vừa trọn đạo Hiếu vừa thỏa Tình riêng. Giải pháp trước tiên được đưa ra là chờ sự đồng ý của cha mẹ trong chuyện tình duyên dù “tình trong như đã”, chắc chắn cha mẹ sẽ cảm thấy vui lòng và bản thân họ cũng thấy an tâm. Cô gái vừa tỏ ý mình vừa muốn nhắc nhở chàng trai:
Phụ mẫu sơ sanh, hãy để người định
Trong việc vợ chồng chờ lịnh mẹ cha.
Cô đã đưa ra sự trì hoãn một cách ý nhị, nhưng không thiếu sự thông minh, vừa dè dặt giữ ý vừa dứt khoát trong thái độ tuân thủ lễ giáo, trong hôn sự phải chờ cha mẹ quyết. Cô đã bảo toàn cả Hiếu, Hạnh và được cả sự tôn trọng, quý mến của người con trai vì anh cũng biết rõ:
Đợi lịnh mẹ cha, anh đây cũng biết vậy
Nhưng em phải hứa chắc một lời anh sẽ cậy mai dong.
Cả người con trai lẫn người con gái đều hiểu rằng, họ phải chờ theo sự quyết định của cha mẹ trong chuyện tình duyên vì đó là một trong những hành động vừa theo đạo lý vừa chứng tỏ tình yêu thương tôn kính cha mẹ. Tuy nhiên, người con trai vẫn còn sự hoài nghi về mặt tình cảm. Anh cần một sự đảm bảo bằng lời hứa của người con gái thì mới an lòng. Lời hứa là biểu hiện cụ thể của tình cảm mà cô gái dành cho anh. Nó là một lợi thế trong những tình huống chữ Hiếu tạo áp lực, kéo người con gái rời xa chữ Tình. Điều này cho thấy trong chừng mực nào đó vị thế của chữ Tình phần nào cân bằng với chữ Hiếu. Nó là một điều kiện cần, quyết định của cha mẹ và những thủ tục hôn lễ là điều kiện đủ để đôi lứa tiến đến hôn nhân. Một cuộc hôn nhân được xem là hoàn hảo khi nó thỏa mãn cả hai điều kiện trên.
Ơn thầy bằng núi, nghĩa mẹ tày non
Hai ta là đạo làm con
Muốn duyên vừa ý đẹp phải cúi luồn mẹ cha.
Người con chọn một sự nhún nhường khôn ngoan, đảm bảo thỏa cái chung, đạt được cái riêng, đưa đến một kết quả trọn vẹn, mỹ mãn. Đây cũng chính là kết cục mà các cặp đôi đang yêu luôn mơ ước. Nó là một mơ ước bình thường nhưng không dễ trở thành hiện thực trong một xã hội mà mọi ham muốn, quyền lợi cá nhân đều bị gạt ra ngoài những ưu tiên của xã hội. Vì thế, đôi khi nhún nhường cũng chưa giải quyết được vấn đề, họ nài nỉ, kể cả van lạy: “Cha mẹ không thương thì miệng bẩm chân quỳ”. Nếu cần phải chịu đánh mắng họ cũng chấp nhận:
Cho dầu thầy mẹ không ưng
Đèn chai nhỏ nhựa em cùng lăn vô.
Họ cố mọi cách để có thể được cha mẹ thừa nhận mối tình của họ. Bằng những cách đó họ có thể giữ trọn đạo Hiếu mà không phụ bỏ Tình riêng.
Từ những giải pháp mà người con tiến hành để dung hòa Hiếu – Tình giúp chúng ta hiểu rằng: Hiếu là một lý lẽ bất biến, Tình muốn dung hợp với Hiếu phải tự uốn mình cho khớp với cái khung mà Hiếu đã đặt ra. Chính cái khung Hiếu đã có tác dụng hai mặt. Một mặt, nó khống chế ham muốn cá nhân, không thừa nhận nhu cầu tự do yêu đương, chọn bạn đời của các chàng trai, cô gái. Mặt khác, nó là cái phanh hãm sự tuột dốc nguy hiểm của cỗ xe tình yêu đang quá say đắm, mất kiểm soát, như lời xác nhận của một cô gái:
Chỉ còn đương (đang) nối trong cuồn
Em còn phụ mẫu, luông tuồng sao nên.
Không phải vô cớ, hay quá phóng đại khi vua Minh Mạng nhấn mạnh tác hại của sự luông tuồng trong quan hệ nam nữ như vậy. Chúng ta thử suy gẫm về hành động của công chúa Mỵ Châu “Trái tim lầm chỗ để trên đầu” hay sự vượt Lễ của công chúa Tiên Dung đã làm vua cha tức giận.
Xét về mặt hành xử, chúng ta thấy lý lẽ hiếu kính dạy cho người con cách hành xử biết cân nhắc suy xét trên nền tảng đạo đức vì người khác, vì niềm vui của cha mẹ, vì danh dự của gia đình... Nó uốn nắn hành vi của người con theo một sự lễ phép, trên dưới nhất định tạo nên sự nề nếp của gia đình. Điều này hẳn có ảnh hưởng không nhỏ đến diện mạo văn hóa chung của một dân tộc.
Kết luận
Nho giáo được du nhập vào đất Việt từ hơn hai ngàn năm trước. Với khoảng một ngàn năm được chủ động tiếp nhận và hơn năm trăm năm được xem là chính đạo, được nhà nước phong kiến Việt Nam tích cực phổ biến khắp thôn xóm làng quê, trên mọi lĩnh vực: chính trị, luật pháp, giáo dục… đã đưa đến một kết quả như Phan Ngọc đúc kết: Nho giáo đã làm thành một thành tố trong tâm thức con người không thể thoát ly khỏi nó dễ dàng như cởi một cái áo khoác(16). Theo diễn tiến chung, chữ Hiếu của Nho giáo đã trở thành một đạo lý hằng thường chi phối phép tắc ứng xử của người con và là một trong những phẩm chất cơ bản hình thành nên nhân cách của một người. Nó trở thành thước đo phẩm hạnh của xã hội đối với một cá nhân. Có thể nói, ý thức về bổn phận với cha mẹ là nền tảng xây dựng ý thức vì người khác bắt đầu từ trong gia đình ra đến ngoài xã hội của mỗi công dân. Vì thế, xã hội phong kiến quan niệm, nếu một người con biết sống hiếu thảo với cha mẹ, tất sẽ là một công dân có trách nhiệm với xã hội. Vả chăng, muốn xây dựng một xã hội phồn vinh, yên bình, mọi người đều phải quan tâm đến việc trau dồi nết Hiếu cho bản thân cũng như cả xã hội. Nhiều năm trước Phan Ngọc đã đưa ra vấn đề cho chúng ta suy ngẫm: “Nếu xã hội làm ngơ trước những đứa con bất hiếu, những học trò láo xược với thầy cô thì làm sao xây dựng được những con người sống có trách nhiệm?”(17)
Trong ca dao dân ca, ở thế đối sánh Hiếu - Tình, Hiếu đại diện cho cái chung, được đem cân nhắc với cái riêng là Tình, cái riêng tất yếu bị xem nhẹ hơn. Chữ Tình phải chấp nhận thế bị động để chữ Hiếu điều khiển, dẫn dắt. Chữ Tình thường phải nhận lấy sự thiệt thòi, hy sinh để bảo toàn chữ Hiếu. Trong những cuộc tình kết thúc có hậu luôn là sự dung hòa, đảm bảo thỏa Hiếu trước vẹn Tình sau. Ở những trường hợp khác, buộc phải chọn lựa giữa Hiếu và Tình, chữ Hiếu đã tạo nên những tâm trạng phức tạp cho người con. Khi thì họ cảm thấy vui vẻ, hãnh diện vì đã thực thi bổn phận người con, làm cho cha mẹ vui lòng bằng cách chọn Hiếu, quên Tình; khi thì oán trách chữ Hiếu vì nó đã đẩy họ vào tâm trạng day dứt cả đời bởi hành động chạy theo Tình quên đi bổn phận làm con, phạm vào tội bất hiếu; hay một tâm trạng hồi hộp lo sợ, khi phải lén lút trao duyên…Vấn đề dù ở tâm trạng nào thì chữ Hiếu Nho giáo vẫn là một chuẩn mực đạo lý làm người luôn được họ trân trọng vì gốc nghĩa vốn có của nó phù hợp với tình cảm và tâm thức người Việt, trong phạm vi luân lý. Nó chứa đựng ý nghĩa nhân văn của nhân loại, chỉ có những sự lạm dụng thái quá, giá trị ngoại biên mới đáng bị chỉ trích, cần tẩy bỏ.
Nguyễn Thị Kim Phượng, Tạp chí ĐH Sài Gòn, Bình luận văn học, niên giám 2012.
________________
(1), (2) Đoàn Trung Còn (2006), Luận ngữ, Thuận Hóa. Huế, tr.16; 58.
(3), (7) Đoàn Trung Còn (2006), Mạnh Tử ¬- Hạ, Thuận Hóa. Huế, tr.64; 34.
(4) Đoàn Trung Còn (dịch nghĩa), Minh đạo gia huấn, Thanh Niên, tr. 82.
(5) Khổng Tử (2004), Kinh thi, tập 2, Văn học, tr. 299.
(6), (8) Đoàn Trung Còn (2006), Mạnh Tử ¬- Thượng, Thuận Hóa, Huế, tr. 188.
(9) Nguyễn Q. Thắng, Nguyễn Văn Tài (Phiên âm, dịch nghĩa), Lê triều hình luật, Văn hóa –Thông tin. H. Tr. 173.
(10) Nguyễn Văn Thành-Vũ Trinh-Trần Hựu(1998), Hoàng Việt luật lệ, tập III. Văn hóa- Thông tin, tr.319.
(11) Nguyễn Xuân Kính (chủ biên), Phan Đăng Nhật, Phan Đăng Tài, Nguyễn Thúy Loan, Đặng Diệu Trang (2001), Kho tàng ca dao người Việt, tập I, II, Văn hóa - Thông tin, H.
Tất cả các bài ca dao trong bài viết được trích từ tài liệu này.
(12), (13), (14) Lê Hữu Mục (phiên âm, dịch nghĩa ) (1971), Huấn Địch thập điều, Quốc vụ khanh đặc trách văn hóa, Sài Gòn, tr.82;124.
(15) Insun Yu (1994) Luật và xã hội Việt Nam thế kỷ XVII – XVIII, Khoa học xã hội, H. tr. 113.
(16), (17) Phan Ngọc (2000), Bản sắc văn hóa Việt Nam, Văn hoá – Thông tin, tr. 159; 74.
Cuộc đời chỉ là một giấc mộng !
[Trả lời](./posting.php?mode=reply&f=120&t=1049&sid=a02313fa76cd09a34c010253b71fa593)
1 bài viết • Trang
**1**trên **1**

Cache-Control: private, no-cache="set-cookie"

Set-Cookie: nv3c_P7hbi_sid=a02313fa76cd09a34c010253b71fa593; expires=Tue, 11-Dec-2018 16:49:33 GMT; path=/; domain=.hotruong.net; HttpOnly


markdown:
![ Thi thử IELTS 4 kỹ năng miễn phí - Trung tâm luyện thi IELTS Fighter](http://static.ielts-fighter.com/uploads/2017/10/12/Gif.gif)
![ Thi thử IELTS 4 kỹ năng miễn phí - Trung tâm luyện thi IELTS Fighter](http://static.ielts-fighter.com/uploads/2017/10/12/Gif.gif)
[IELTS là gì](http://ielts-fighter.com/tin-tuc/IELTS-la-gi-Tat-tan-tat-ve-ki-thi-IELTS_mt1464318919.html)? Học IELTS là học cái gì? Tại sao phải học IELTS?... chắc chắn đây sẽ là một loạt các câu hỏi chung ở nhiều bạn khi lần đầu tiên nghe thấy từ "IELTS". Ngay cả Cô trước đây cũng vậy, nghe thấy IELTS lạ lắm hỏi người này, người kia và tìm hiểu trên mạng để biết IELTS là gì? Vì vậy hiểu được ý của các em, cô đã viết bài viết " [IELTS là gì? Tất tật tần tật về kỳ thi IELTS](http://ielts-fighter.com/tin-tuc/IELTS-la-gi-Tat-tan-tat-ve-ki-thi-IELTS_mt1464318919.html)" để giúp cho các em đang muốn tìm hiểu về IELTS cũng như bắt đầu trên con đường chinh phục tiếng Anh IELTS được hiểu rõ hơn nhé! [IELTS là gì](http://ielts-fighter.com/tin-tuc/IELTS-la-gi-Tat-tan-tat-ve-ki-thi-IELTS_mt1464318919.html)? Học IELTS là học cái gì? Tại sao phải học IELTS?... chắc chắn đây sẽ là một loạt các câu hỏi chung ở nhiều bạn khi lần đầu tiên nghe thấy từ "IELTS". Ngay cả Cô trước đây cũng vậy, nghe thấy IELTS lạ lắm hỏi người này, người kia và tìm hiểu trên mạng để biết IELTS là gì? Vì vậy hiểu được ý của các em, cô đã viết bài viết " [IELTS là gì? Tất tật tần tật về kỳ thi IELTS](http://ielts-fighter.com/tin-tuc/IELTS-la-gi-Tat-tan-tat-ve-ki-thi-IELTS_mt1464318919.html)" để giúp cho các em đang muốn tìm hiểu về IELTS cũng như bắt đầu trên con đường chinh phục tiếng Anh IELTS được hiểu rõ hơn nhé!
|
|
** I. Khái niệm về IELTS** **IELTS là viết tắt của từ International English Language Testing System** (tạm dịch: Hệ thống kiểm tra tiếng Anh quốc tế) được sáng lấp bởi 3 tổ chức ESOL thuộc Đại học Cambridge, Hội đồng Anh và tổ chức giáo dục IDP (Úc) vào năm 1989.
Theo thống kê, có hơn 500 trung tâm tổ chức thi IELTS được thành lập tại hơn 120 quốc gia trên thế giới với hơn 1.000.000 thí sinh dự thi mỗi năm. Chính vì vậy, IELTS là kì thi tiếng Anh chuẩn hóa quốc tế uy tín nhất hiện này và cũng là điều kiện bắt buộc khi nhập cư, tìm việc hoặc du học tại các quốc gia nói tiếng Anh.
Hiện nay, trên thế giới có hơn 6.000 trường Đại Học và các tổ chức giáo dục tại hơn 100 quốc gia (trong đó có rất nhiều trường ĐH lớn ở Anh, Mỹ, Úc, New Zealand…) chấp nhận IELTS.
*Bảng điểm kì thi IELTS - ảnh học viên tại IELTS Fighter*
**Bài thi IELTS được chia thành 2 loại là: Academic (học thuật) hoặc General training module (đào tạo chung):** **Academic**là loại hình dành cho ai muốn đăng kí học tại các trường đại học, học viên hoặc các chương trình đào tạo sau đại học. **General**là loại hình dành cho ai muốn học nghề, xin việc hay định cư tại các quốc gia nói tiếng Anh.
Một bài thi IELTS gồm 4 phần nghe, nói, đọc, viết. Đối với 2 loại hình Academic và General sẽ thi chung 2 phần là nghe và nói trong khi phần đọc và viết sẽ có hình thức thi khác nhau tùy thuộc vào loại hình mà thí sinh dự thi. Chi tiết các kĩ năng của một bài thi như sau:
**Lưu ý:** Chứng chi IELTS có hiệu lực trong 2 năm kể từ ngày có kết quả.
**II. Tại sao nên học IELTS?**
IELTS sẽ đánh giá trình độ sử dụng tiếng Anh của một người qua đủ 4 kỹ năng nghe, nói, đọc, viết vì vậy khi học IELTS các bạn sẽ được rèn luyện toàn bộ tất cả các kỹ năng về tiếng Anh và còn có chứng chỉ IELTS được tất cả các quốc gia trên thế giới trong đó có Việt Nam công nhận là chứng chỉ uy tín.
**IELTS Fighter là đơn vị độc quyền chia sẻ kiến thức IELTS trên box học IELTS của báo VnExpress, các bạn xem chi tiết: Tại Đây**
**III. Cấu trúc đề thi IELTS **
Bài thi IELTS có 4 phần Listening, Reading, Writing, Speaking. Các ứng viên thi IELTS Academic và General Training sẽ có phần writing và reading sẽ khác một chút.
**1. Bài thi nghe (IELTS Listening)**
Bài thi Listening được chia thành 4 phần, kéo dài trong 40 phút. Thí sinh sẽ nghe tất cả các câu hỏi có độ khó tăng dần:
Phần 1: nói về các tình huống đời thường trong cuộc sống
Phần 2: nói về các tình huống hướng dẫn và giới thiệu 1 chủ đề quen thuộc
Phần 3: nói về các tình huống đối thoại giữa ít nhất là 2 người, đây là các cuộc thảo luận có tính chất học thuật hơn.
Phần 4: nói về 1 bài thuyết trình về 1 chủ đề học thuật
Bài nghe sẽ kéo dài trong 30 phút, thí sinh có 10 phút để điền vào phiếu đáp án và phiếu trả lời.
**2. Bài thi IELTS Speaking**
Tổng bài thi Speaking là khoảng 10-11 phút, trong đó sẽ được chia thành 3 phần bao gồm:
Phần 1: Trả lời một số câu hỏi chung xoay quanh về gia đình, cuộc sống, sở thích…
Phần 2: Thí sinh phải nêu ra một luận điểm về một vấn đề trong cuộc sống thông quá các yêu cầu được trình bày trong cue cards.
Phần 3: Giám khảo sẽ đặt câu hỏi cho thí sinh về các vấn đề mà thí sinh đã trình bày trong phần 2 ở trên.
**3. Bài thi IELTS Reading**
Bài thi Reading diễn ra trong vòng 60 phút, thí sinh có 40 câu hỏi cần phải trả lời trong thời gian trên. Trong khoảng thời gian đó, thí sinh phải đọc một đoạn văn dài khoảng 1500 từ về một vấn đề nào đó thường được trích từ một bài báo, tạp chí… và thường là một đề tài thảo luận.
Mỗi đoạn văn sẽ được chia thành các đoạn nhỏ tương đối đều nhau. Ở phần thi này có sự khác biệt giữa 2 loại hình thi là Academic và General đó là nội dung bài đọc. Trong khi bài đọc của academic khá giống với một bài văn luận thì dạng Gereral chủ yếu lại là một đoạn văn miêu tả hội thoại cuộc sống hằng ngày ở các nước nói tiếng Anh.
**4. Bài thi IELTS Writing**
Tổng thời gian của bài thi Writing là 60 phút, thí sinh được chia thành 2 phần bao gồm:
Phần 1: nhiệm vụ của thí sinh là viết một đoạn văn dài khoảng 150 từ mô tả và giải thích về các bảng biểu, số liệu, biểu đồ, bản đồ… mà đề bài đưa ra.
Phần 2: nhiệm vụ của thí sinh là phải viết một đoạn văn dài khoảng 250 từ để đưa ra một quản điểm, sự việc hay vấn đề nào đó. Bên cạnh đó, thí sinh cần đưa ra các quan điểm cá nhân hoặc trích dẫn kèm các tình huống, ví dụ… đẻ bảo vệ các quan điểm cá nhân đó.
Lưu ý: Thứ tự của 3 bài thi đầu tiên luôn là Listening, Reading và Writing sẽ được diễn ra và hoàn tất trong vòng một ngày thí sinh đã đăng ký thi IELTS trước đó. Phần thi Nói sẽ được diễn ra trong vòng 7 ngày trước hay sau các phần thi khác, bạn sẽ nhận được giấy thông báo lịch thi Speaking sau khi bạn đăng ký và có xác nhận tổ chức đăng ký thi.
**IV. Cách tính điểm cho phần thi IELTS**
Điểm của kì thi IELTS được chia theo thang điểm từ 1-9. Ứng với mỗi kĩ năng cũng được chia thành thang điểm tương tự, điểm tổng sẽ dựa vào điểm trung bình cộng của các kĩ năng trên và làm tròn về mức 0,5.
Đối với phần Listening và Reading:
*Phần nghe và đọc sẽ có tất cả 40 câu, ứng với số câu đúng sẽ được chia thành các thang điểm như sau:*
*Đối với phần thi Speaking và Writing:*
Đối với phần này, giám khảo sẽ dựa vào các tiêu chí chấm điểm ứng với từng kĩ năng để đưa ra mức điểm của bài thi
[IELTS Speaking](http://ielts-fighter.com/speaking) và bài thi [IELTS Writing](http://ielts-fighter.com/writing).
Các bạn có thể xem tiêu chí chấm điểm của phần Writing và Speaking tại đây
**V. Đánh giá khả năng tiếng Anh qua kết quả thi IELTS**
IELTS không có đậu - trượt, trên phiếu kết quả (giấy chứng nhận kết quả thi IELTS) ghi các thông tin gồm điểm thành phần từng kĩ năng và điểm tổng của toàn bộ kĩ năng. Thang điểm của IELTS được ghi là từ 1-9 và được làm tròn đến 0,5. Qua kết quả của thi IELTS người ta sẽ xếp loại như sau:
**0 điểm**: IELTS không có 0 điểm, 0 điểm tương ứng với việc thí sinh bỏ thi và không có thông tin nào để chấm bài. **1 điểm - không biết sử dụng tiếng Anh**: thí sinh không biết ứng dụng tiếng Anh trong cuộc sống (hoặc chỉ có thể biết một vài từ đơn lẻ). **2 điểm - lúc được, lúc không**: gặp khó khăn lớn trong việc viết và nói tiếng Anh. Không thể giáo tiếp thực sự trong cuộc sống ngoài việc sử dụng một vài từ đơn lẻ hoặc một vài cấu trúc ngữ pháp ngắn để trình bày, diễn đạt mục đích tại thời điểm nói - viết. **3 điểm - sử dụng tiếng Anh ở mức hạn chế**: Có thể sử dụng tiếng Anh giao tiếp trong một vài tình huống quen thuộc và thường gặp vấn đề trong quá trình giao tiếp thực sự. **4 điểm - hạn chế**: có thể sử dụng thành thạo tiếng Anh giao tiếp thành thạo trong các tình huống cụ thể và gặp vấn đề khi có quá trình giao tiếp phức tạp. **5 điểm - bình thường**: có thể sử dụng một phần ngôn ngữ và nắm được trong phần lớn các tình huống mặc dù thường xuyên mắc lỗi. Có thể sử dụng tốt ngôn ngữ trong lĩnh vực riêng quen thuộc của mình. **6 điểm - khá**: tuy có những chỗ không tốt, không chính xác và hiệu quả nhưng nhìn chung là sử dụng ngôn ngữ thành thạo. Có thể sử dụng tốt trong các tình huống phức tạp và đặc biệt là trong các tình huống quen thuộc. **7 điểm - tốt**: nắm vững ngôn ngữ nhưng đôi khi không có thực sự chính xác, không phù hợp, không hiểu trong tình huống nói. Nói chung là có hiểu các lí lẽ tinh vi và sử dụng tốt ngôn ngữ phức tạp. **8 điểm - rất tốt**: hoàn toàn nắm vững ngôn ngữ, chỉ mắc một số lỗi như không chính xác và không phù hợp. Nhưng những lỗi này chưa thành hệ thống. Trong tình huống không quen thuộc có thể sẽ không hiểu và có thể sử dụng tốt với những chủ đề tranh luận phức tạp, tinh vi. **9 điểm - thông thạo**: có thể sử dụng ngôn ngữ hoàn toàn đầy đủ.
Với những chia sẻ trên đây, hi vọng sẽ giúp các bạn hiểu
[IELTS là gì](http://ielts-fighter.com/tin-tuc/IELTS-la-gi-Tat-tan-tat-ve-ki-thi-IELTS_mt1464318919.html) **?** Cách thức thi từng kỹ năng reading, listening, writing, speaking và cách tính điểm cho bài thi IELTS của bạn.
*Ngoài ra, các bạn có thể cần xem thêm các thông tin về kỳ thi IELTS: *
**Hiện tại, IELTS Fighter là đối tác chính thức của IDP nên các bạn muốn đăng ký thi IELTS tại IDP có thể đăng ký trực tiếp tại các cơ sở của IELTS Fighter trên toàn Việt Nam, đặc biệt các bạn sẽ được ưu đãi giảm phí thi IELTS 4.750.000đ => 4.500.000đ. Các bạn Đăng ký TẠI ĐÂY**

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

WARC-Truncated: length

WARC-Identified-Payload-Type: text/html

Content-Type: text/html; charset=UTF-8

Connection: close

Cache-Control: no-store, no-cache, must-revalidate, post-check=0, pre-check=0

Pragma: no-cache


markdown:
##
[Bán lẹ 0961370809 giá 500000 ](http://ik.simsothantai.net/2017/08/ban-le-0961370809-gia-500000.html)
Chọn sim số đẹp giá rẻ đã và đang là nhu cầu của nhiều người sử dụng điện thoại di động, Nó sẽ phục vụ tốt cho công việc kinh doanh, quan hệ bạn bè, xã hội hàng ngày. Người buôn bán có sim số đẹp sẽ có được nhiều lợi thế hơn so với đối thủ, nếu quý khách hàng đang cần mua
0963175185 …………….giá bán……………. 1000000
0963606065 …………….giá bán……………. 1000000
0978270895 …………….giá bán……………. 1500000
0935519800 …………….giá bán……………. 600000
0964149567 …………….giá bán……………. 1000000
0969385112 …………….giá bán……………. 700000
0972292001 …………….giá bán……………. 1200000
0928572006 …………….giá bán……………. 800000
0977171060 …………….giá bán……………. 600000
0945285283 …………….giá bán……………. 1200000
0967525030 …………….giá bán……………. 1400000
0963172539 …………….giá bán……………. 600000
0908437938 …………….giá bán……………. 2400000
0943312020 …………….giá bán……………. 1200000
0943196288 …………….giá bán……………. 900000
0923758333 …………….giá bán……………. 1400000
0938333741 …………….giá bán……………. 1200000
0902231115 …………….giá bán……………. 1400000
0937851000 …………….giá bán……………. 1300000
0948280203 …………….giá bán……………. 800000
Coi tiếp :
ĐT: 0912.855.663- 0835899999- 0903966896-0905188999 - ĐC: 105-107 Đường Số 11, Phường 11, Quận Gò Vấp, TPHCM
0963586200 …………….giá bán……………. 450000
0969956858 …………….giá bán……………. 450000
0937343100 …………….giá bán……………. 500000
0997118500 …………….giá bán……………. 400000
0973125552 …………….giá bán……………. 450000
0963328533 …………….giá bán……………. 400000
0966184104 …………….giá bán……………. 500000
0937111612 …………….giá bán……………. 400000
0984605848 …………….giá bán……………. 400000
0979099400 …………….giá bán……………. 500000
0938662241 …………….giá bán……………. 500000
0963580557 …………….giá bán……………. 400000
0919884600 …………….giá bán……………. 500000
0963589677 …………….giá bán……………. 500000
0925200703 …………….giá bán……………. 400000
0938424010 …………….giá bán……………. 500000
0977333516 …………….giá bán……………. 500000
0938224553 …………….giá bán……………. 500000
0938997112 …………….giá bán……………. 500000
0943445707 …………….giá bán……………. 400000
Bạn tìm thêm :
ĐT: 0912.855.663- 0835899999- 0903966896-0905188999 - ĐC: 105-107 Đường Số 11, Phường 11, Quận Gò Vấp, TPHCM
0902468614 …………….giá bán……………. 300000
0977043301 …………….giá bán……………. 300000
0932109445 …………….giá bán……………. 300000
0926122407 …………….giá bán……………. 300000
0924035481 …………….giá bán……………. 300000
0968694790 …………….giá bán……………. 300000
0977245411 …………….giá bán……………. 350000
0966380463 …………….giá bán……………. 300000
0938681937 …………….giá bán……………. 300000
0977186810 …………….giá bán……………. 300000
0924146937 …………….giá bán……………. 300000
0902831320 …………….giá bán……………. 300000
0924002190 …………….giá bán……………. 300000
0926122892 …………….giá bán……………. 300000
0982041808 …………….giá bán……………. 350000
0902974401 …………….giá bán……………. 300000
0932705443 …………….giá bán……………. 300000
0919177235 …………….giá bán……………. 300000
0932028254 …………….giá bán……………. 300000
0919122904 …………….giá bán……………. 300000
[Sim Mobifone số đẹp đầu 089 giá rẻ](http://www.ydlhyyj.com/sim-mobifone-so-dep-dau-089-gia-re.html)để phục vụ mục đích nào đó hãy nhanh chóng chọn cho mình một số đẹp vừa ý. Dưới đây là một ít sim đẹp giá tốt để quý khách hàng lựa chọn.
0963175185 …………….giá bán……………. 1000000
0963606065 …………….giá bán……………. 1000000
0978270895 …………….giá bán……………. 1500000
0935519800 …………….giá bán……………. 600000
0964149567 …………….giá bán……………. 1000000
0969385112 …………….giá bán……………. 700000
0972292001 …………….giá bán……………. 1200000
0928572006 …………….giá bán……………. 800000
0977171060 …………….giá bán……………. 600000
0945285283 …………….giá bán……………. 1200000
0967525030 …………….giá bán……………. 1400000
0963172539 …………….giá bán……………. 600000
0908437938 …………….giá bán……………. 2400000
0943312020 …………….giá bán……………. 1200000
0943196288 …………….giá bán……………. 900000
0923758333 …………….giá bán……………. 1400000
0938333741 …………….giá bán……………. 1200000
0902231115 …………….giá bán……………. 1400000
0937851000 …………….giá bán……………. 1300000
0948280203 …………….giá bán……………. 800000
Coi tiếp :
[http://28.banmuasimsodep.net/](http://28.banmuasimsodep.net/)
ĐT: 0912.855.663- 0835899999- 0903966896-0905188999 - ĐC: 105-107 Đường Số 11, Phường 11, Quận Gò Vấp, TPHCM
0963586200 …………….giá bán……………. 450000
0969956858 …………….giá bán……………. 450000
0937343100 …………….giá bán……………. 500000
0997118500 …………….giá bán……………. 400000
0973125552 …………….giá bán……………. 450000
0963328533 …………….giá bán……………. 400000
0966184104 …………….giá bán……………. 500000
0937111612 …………….giá bán……………. 400000
0984605848 …………….giá bán……………. 400000
0979099400 …………….giá bán……………. 500000
0938662241 …………….giá bán……………. 500000
0963580557 …………….giá bán……………. 400000
0919884600 …………….giá bán……………. 500000
0963589677 …………….giá bán……………. 500000
0925200703 …………….giá bán……………. 400000
0938424010 …………….giá bán……………. 500000
0977333516 …………….giá bán……………. 500000
0938224553 …………….giá bán……………. 500000
0938997112 …………….giá bán……………. 500000
0943445707 …………….giá bán……………. 400000
Bạn tìm thêm :
[http://simmobifonedenho.simsomobi.com/](http://simmobifonedenho.simsomobi.com/)
ĐT: 0912.855.663- 0835899999- 0903966896-0905188999 - ĐC: 105-107 Đường Số 11, Phường 11, Quận Gò Vấp, TPHCM
0902468614 …………….giá bán……………. 300000
0977043301 …………….giá bán……………. 300000
0932109445 …………….giá bán……………. 300000
0926122407 …………….giá bán……………. 300000
0924035481 …………….giá bán……………. 300000
0968694790 …………….giá bán……………. 300000
0977245411 …………….giá bán……………. 350000
0966380463 …………….giá bán……………. 300000
0938681937 …………….giá bán……………. 300000
0977186810 …………….giá bán……………. 300000
0924146937 …………….giá bán……………. 300000
0902831320 …………….giá bán……………. 300000
0924002190 …………….giá bán……………. 300000
0926122892 …………….giá bán……………. 300000
0982041808 …………….giá bán……………. 350000
0902974401 …………….giá bán……………. 300000
0932705443 …………….giá bán……………. 300000
0919177235 …………….giá bán……………. 300000
0932028254 …………….giá bán……………. 300000
0919122904 …………….giá bán……………. 300000
## 0 nhận xét:
## Đăng nhận xét

WARC-Identified-Payload-Type: application/xhtml+xml

Server: GSE

X-Content-Type-Options: nosniff

Cache-Control: private, max-age=0

X-XSS-Protection: 1; mode=block


markdown:
[Doremon chế đây](/t91-topic)
Trang
**1**trong tổng số **1**trang • [Share](#)•
[Doremon chế đây](/t91-topic#253)
Em luôn ở trong tâm trí em
Chính là anh
I'm your
Chờ em trong đêm
Tau thích mi
take me your heart
Chính là anh
I'm your
Chờ em trong đêm
Tau thích mi
take me your heart
[Re: Doremon chế đây](/t91-topic#884) **s d0rem0n cke laj c0a ca? paj` my l0ve???????????????????** **tiff_kut3_baby_96**
- Rìu Vàng
- Tổng số bài gửi : 262
Join date : 01/06/2011
Age : 21
Đến từ : gIa dInk cassiOpia
-
[Re: Doremon chế đây](/t91-topic#1001)
hài vãi kứt:))
)
)
)
)
) nói dối- phương mi:))
)
)
)
![ Smile](https://illiweb.com/fa/i/smiles/icon_smile.gif)
![ Smile](https://illiweb.com/fa/i/smiles/icon_smile.gif)
![ Smile](https://illiweb.com/fa/i/smiles/icon_smile.gif)
![ Smile](https://illiweb.com/fa/i/smiles/icon_smile.gif)
![ Smile](https://illiweb.com/fa/i/smiles/icon_smile.gif)
![ Smile](https://illiweb.com/fa/i/smiles/icon_smile.gif)
![ Smile](https://illiweb.com/fa/i/smiles/icon_smile.gif)
![ Smile](https://illiweb.com/fa/i/smiles/icon_smile.gif)
**namnho96**
- Búa Đá Đôi
- Tổng số bài gửi : 47
Join date : 14/06/2011
Age : 21
Đến từ : thiên đường
-
**Sponsored content**
-
[Similar topics](javascript:ShowHideLayer('ptrafic_open','ptrafic_close');) ![ -](https://illiweb.com/fa/empty.gif)
![ -](https://illiweb.com/fa/empty.gif)
»
»
»
»
»
[Chart móc hình Doremon](http://danmoc.1fr1.net/viewtopic?t=3450&topic_name)
»
[[Đoremon chế] Cuộc thi đạo nhạc](http://conan.forum-viet.net/viewtopic?t=1564&topic_name)
»
[Đôrêmon chế](http://daovien.forumpro.fr/viewtopic?t=8897&topic_name)
»
[Sản Phẩm Áo Dài](http://danmoc.1fr1.net/viewtopic?t=1466&topic_name)
»
[[Thông Tin] Lịch sử của Doraemon](http://conan.forum-viet.net/viewtopic?t=206&topic_name)
Trang
**1**trong tổng số **1**trang
Bạn
**Permissions in this forum:** **không có quyền**trả lời bài viết

P3P: CP="IDC DSP COR ADM DEVi TAIi PSA PSD IVAi IVDi CONi HIS OUR IND CNT"

Cache-Control: no-cache

Vary: User-Agent

Content-Type: text/html; charset=utf-8


markdown:
Là một trong những kĩ thuật in ấn hiện đại nhất hiện nay, in offset được nhiều xưởng in sử dụng để giúp cho việc thực hiện nhiều ấn phẩm in ấn chuyên nghiệp trở nên có được chất lượng đẳng cấp nhất.
*với kĩ thuật in offset chính là một trong những phương cách in ấn được nhiều doanh nghiệp lựa chọn.* [In hộp giấy](http://www.inhopmypham.com/2015/10/bi-quyet-chon-cong-ty-tu-van-in-hop.html)
![ vn 12](http://inhopbanh.com/wp-content/uploads/2015/09/vn-121.jpg)
Tầm quan trọng của dịch vụ in hộp giấy
![ vn 12](http://inhopbanh.com/wp-content/uploads/2015/09/vn-121.jpg)
* cần thiết cho nhiều doanh nghiệp sản xuất kinh doanh sản phẩm. Chúng được phổ biến vài năm trở lại đây và ngày càng trở nên đa dạng, nhận được nhiều sự ủng hộ của cộng đồng bởi nhiều lí do như sang trọng lịch sự, đựng được nhiều loại sản phẩm, giá thành rẻ, thiết kế đẹp và an toàn với môi trường cũng như sức khỏe của con người.* [In hộp giấy](http://inhopbanh.com/2015/10/05/the-nao-la-dich-vu-in-hop-giay-gia-re/)
Hiện nay, các mẫu in hộp giấy được sử dụng cho nhiều lĩnh vực khác nhau, từ hộp bánh, hộp trà, hộp bánh kem sinh nhật, cho đến những sản phẩm gia dụng như hộp đựng giày, hộp đựng vật dụng… Tính phổ quát của chúng ngày càng cao cùng với đó là yêu cầu về một sản phẩm thực sự đẳng cấp cũng theo đó mà ngày càng khắt khe hơn.
Để thực hiện được một mẫu hộp giấy với công nghệ in offset, trước hết bạn cần phải liên hệ xưởng in để được tư vấn thiết kế về mẫu mã sản phẩm. Có rất nhiều kiểu thiết kế hộp giấy khác nhau, từ hình vuông, hình chữ nhật, cho đến những kiểu hộp giấy lục giác, trụ tròn…một thiết kế sáng tạo sẽ nhận được sự đánh giá cao của khách hàng, cùng với đó là khả năng khách hàng chọn lựa sản phẩm đó cũng cao hơn.
In offset hộp giấy là cách thực hiện mẫu in trên tấm offset trước khi in trên chất liệu thật. Việc in ấn theo hình thức này đảm bảo được độ bền cao nhất cho sản phẩm, giúp sản phẩm có được tiêu chuẩn chất lượng cao hơn nhờ lớp giấy in đã bị hạn chế thấm nước đến mức tối đa. Bên cạnh việc tăng tuổi thọ cho sản phẩm, thì in hộp giấy với kĩ thuật in offset còn giúp cho sản phẩm lên màu đẹp hơn, bắt mắt hơn.
### Xưởng in hộp giấy giá rẻ, chất lượng cao tại HCM
Hiện nay, tại HCM có rất nhiều xưởng in ấn hộp giấy chất lượng cao, tạo điều kiện thuận lợi cho nhiều doanh nghiệp có được những ấn phẩm in chất lượng phục vụ tốt công việc kinh doanh bán hàng của mình. Cùng với đó, thì dịch vụ của những
*này cũng ngày càng tốt hơn, vừa đáp ứng được các tiêu chuẩn chất lượng, vừa là nơi giúp doanh nghiệp yên tâm hơn với những mẫu thiết kế in hộp giấy ngày càng sáng tạo và độc đáo hơn. xưởng in giá rẻ *
Để có được những thông tin mới nhất về công nghệ in offset hộp giấy cũng như lựa chọn được cho mình một mẫu thiết kế hộp giấy thực sự ấn tượng, quý khách có thể liên hệ
*và sẽ được tư vấn về quy trình, cách thức và giá cả của dịch vụ in đỉnh cao này. Những ấn phẩm in ấn chất lượng và hợp xu hướng nhất sẽ được chúng tôi phục vụ cho quý khách, giúp nâng tầm thương hiệu trên thị trường và trở thành sản phẩm marketing hoàn hảo nhất cho thương hiệu. In Việt Nhật *

Server: nginx/1.4.6 (Ubuntu)


markdown:
# ÁO LỚP ĐẸP
## ÁO LỚP ĐẸP, AO LOP DEP, ÁO LỚP ĐẸP 2013
Nhu cầu của con người về ăn mặc ngày càng đa dạng và phong phú. Với những thế hệ của bố mẹ ông bà chúng ta về trước thì khái niệm ăn mặc chỉ có vỏn vẹn 4 chữ “ ăn no mặc ấm”. Nhưng đến với thế kỷ 21 này 4 chữ “ ăn no mặc ấm” đã phần nào được thay thế bằng “ ăn ngon mặc đẹp”. Ăn ngon mặc đẹp được thể hiện ở rất nhiều chỗ và trong số đó có chiếc áo
[đồng phục lớp](http://k14.vn/category/dong-phuc-lop). Và mẫu áo thun đồng phục lớp chính là sự lựa chọn của rất nhiều lớp khác nhau.
Các bạn tham khảo một số mẫu
**Áo Lớp Đẹp** tại K14:
|
|
## A. Bạn nên xem thêm:
Việc
[làm áo lớp](http://k14.vn/) nếu không khéo léo thì dễ dẫn đến mâu thuẫn không đáng có giữa các thành viên trong lớp đấy vì vậy nhiều chuyện xảy ra xung quanh chuyện [in áo đồng phục lớp](http://k14.vn/mau-ao/category/ao-dong-phuc) của các bạn học sinh. Năm mới sắp đến các teen đang “rục rịch” với kế hoạch [làm áo đồng phục lớp](http://k14.vn/). Đối với các teen cuối cấp thì điều đó càng có ý nghĩa khi [áo lớp](http://k14.vn/ao-lop-2013/) vì đây kỷ niệm ý nghĩa của thời học trò. Tuy nhiên để thiết kế đồng phục lớp một cách tốt nhất thì các bạn lại gặp không ít rắc rối. Mất đoàn kết vì các bạn mỗi người một ý. Hồng Nhung (lớp 12, THPT ĐK, tỉnh Đồng Nai) tâm sự: “Chỉ thống nhất màu mau **ao lop dep** thôi lớp mình cũng đã mất hơn 3 tuần. Trong lớp có bạn yêu cầu làm áo thun cổ bẻ, bạn khác thì thích làm cổ tròn. Đến cô chủ nhiệm và lớp trưởng can thiệp cũng vô ích. Sau đành phải bỏ dở việc làm **áo lớp đẹp** thì năm cuối cấp rồi mà lại không có gì làm kỷ niệm”.
K14 — Đồng phục lớp uy tín nhất —
[, Ao lop dep nhat](http://k14.vn/mau-ao/chi-tiet/ao-lop-dep-nhat-2012) [mẫu áo lớp đẹp](http://k14.vn/mau-ao), Áo lớp đẹp, **áo lớp đẹp 2013**. Tại K14 mọi mẫu áo được thiết kế miễn phí và hỗ trợ tới mức tối đa về thiết kế cho khách hàng vì vậy Bạn sẽ luôn yên tâm khi giao việc thiết kế mẫu áo cho K14 và đặc biệt là với đội ngũ thiết kế chuyên nghiệp của K14 các bạn sẽ có được những chiếc **áo lớp đẹp nhất**và hàng ngàn mẫu **áo lớp đẹp**bạn có thể tham khảo tại web của K14. **Đồng phục K14 chúc các bạn có một mẫu áo lớp đẹp, có những kỉ niệm khó quên trong đời học sinh !**
* ———————————————————————————————————————–*
Phút đăng ký để có một mẫu áo lớp đẹp – kỷ niệm học trò đẹp
*Thiết kế miễn phí và không cần đặt cọc – Sau khi nhận mẫu thiết kế bạn mới phải đặt hàng.* ![ ](http://data.himmag.com/him/2011/issue-40/style/cover/nhay1.png)
![ ](http://data.himmag.com/him/2011/issue-40/style/cover/nhay1.png)
*Bạn sẽ yêu những chiếc áo kỷ niệm đẹp được thiết kế độc đáo theo xu hướng mới nhất của chúng tôi, bởi một niềm đam mê và nhiệt huyết mà chúng tôi dành trọn trong từng tác phẩm thiết kế.* ![ ](http://data.himmag.com/him/2011/issue-40/style/cover/nhay2.png)

Server: nginx

Vary: Accept-Encoding

Link: <http://k14.vn/?p=1736>; rel=shortlink


markdown:
[clip nong](http://kenhvideo.com/clip-nong_g28.html)
Đây là top 5 những bộ phim hoạt hình đáng yêu và bá đạo nhất khiến người xem nhớ mãi
Thời gian : 19:14 08-03-2016
Tags :
[phim hoạt hình](http://kenhvideo.com/tim-kiem/phim-ho%E1%BA%A1t-h%C3%ACnh.html) , [ bá đạo](http://kenhvideo.com/tim-kiem/b%C3%A1-%C4%91%E1%BA%A1o.html)
[](http://kenhvideo.com/bong-mat-voi-nguoi-dep-nhay-lac-sexy-trong-phong_11935.html)
![ Bỏng mắt với người đẹp nhảy lắc sexy trong phòng](http://media.kenhvideo.com/public/media/media/thumb/17-05-2013/sexy_small.jpg)
[Bỏng mắt với người đẹp nhảy...](http://kenhvideo.com/bong-mat-voi-nguoi-dep-nhay-lac-sexy-trong-phong_11935.html)
22581 0
[](http://kenhvideo.com/nong-nguoi-voi-vu-dao-cuc-sexy_22180.html)
![ Nóng người với vũ đạo cực sexy](http://media.kenhvideo.com/public/media/media/thumb/04-10-2013/0_(3)_small.jpg)
[Nóng người với vũ đạo cực sexy](http://kenhvideo.com/nong-nguoi-voi-vu-dao-cuc-sexy_22180.html)
21433 0
[](http://kenhvideo.com/bieu-dien-xe-mo-to-hay-nhat_21315.html)
![ Biểu diễn xe mô tô hay nhất ](http://media.kenhvideo.com/public/media/media/thumb/11-09-2013/Untitled18_small.png)
[Biểu diễn xe mô tô hay nhất ](http://kenhvideo.com/bieu-dien-xe-mo-to-hay-nhat_21315.html)
21385 0
[](http://kenhvideo.com/nhay-hip-hop-dong-doi-cuc-dinh_17338.html)
![ Nhảy Hip Hop đồng đội cực đỉnh](http://media.kenhvideo.com/public/media/media/thumb/25-08-2013/Untitled5_small.png)
[Nhảy Hip Hop đồng đội cực đỉnh](http://kenhvideo.com/nhay-hip-hop-dong-doi-cuc-dinh_17338.html)
19258 0
[](http://kenhvideo.com/bieu-dien-xe-dap-dinh-cao_12638.html)
[Biểu diễn xe đạp đỉnh cao](http://kenhvideo.com/bieu-dien-xe-dap-dinh-cao_12638.html)
17518 0
[](http://kenhvideo.com/mua-cot-sieu-hot_10560.html)
![ Múa cột siêu hot](http://media.kenhvideo.com/public/media/media/thumb/12-04-2013/mua_cot_small.jpg)
[Múa cột siêu hot](http://kenhvideo.com/mua-cot-sieu-hot_10560.html)
13439 0

X-Cache: MISS

Server: cloudflare-nginx

Content-Type: text/html


markdown:
[LƯU Ý KHI QUYẾT TOÁN THUẾ VÀ LẬP BÁO CÁO TÀI CHÍNH NĂM 2015 (PHẦN 2)](http://ketoankimi.vn/nhung-luu-y-khi-quyet-toan-thue-va-lap-bao-cao-tai-chinh-nam-2015-phan-2.html)
Những lưu ý khi quyết toán thuế và lập báo cáo tài chính năm 2015 ( phần 2) Tại bài viết phần 1 KIMI training đã giới thiệu những văn bản qui phạm pháp luật mới nhất mà kế toán cần nắm vững để áp dụng đúng trong kê khai và quyết toán thuế GTGT […]

Server: Apache