text:
Hồi ký Văn Quang: Ngày tháng chưa quên
Chuyện “Văn nghệ và phú lít”
Trong thời kỳ đó tôi viết một phóng sự tếu, diễn tả về cái tài bắt chước đủ thứ giọng người của nghệ sĩ Trần Văn Trạch rất ăn khách nổi tiếng trên các sân khấu và lồng tiếng trong nhiều phim. Sơ lược truyện đó tôi tóm tắt một đoạn ngắn bạn đọc cho vui.
“Thằng nhà báo viết một vở kịch vớ vẩn chọc quê một toán cảnh sát (thời Tây gọi là phú lít) bắt nhầm một anh nghệ sĩ chuyên đóng kịch, đêm cuối năm hết tiền bèn đóng cửa nằm nhà. Buồn tình anh nghệ sĩ giả tiếng năm người ngồi đánh phé, một canh phé trong tưởng tượng rất lớn, ăn thua cả trăm triệu đồng.
Thầy phú lít đi tuần ngang qua đó, nghe có tiếng sát phạt trong phòng liền báo tin cho cả trung đội đến bao vây. Nhưng khi vào căn phòng nhỏ như cái tổ chim chỉ thấy mỗi mình anh nghệ sĩ ngồi trên bàn, cỗ bài còn đó song tiền nong và người chơi bài thì chẳng thấy đâu. Cả toán sục sạo tìm kiếm khắp mọi xó xỉnh cũng chẳng thấy gì. Tra hỏi kiểu nào anh chàng nghệ sĩ chỉ vào cái mồm, một mực khai rằng anh ta đánh bài một mình, thua được một vài trăm triệu là ít đấy.
Thầy phú lít tức quá bèn lôi anh nghệ sĩ về bót cùng tang vật là một cỗ bài cũ mèm. Anh nghệ sĩ tỉnh bơ nằm ngủ trong bót. Đến đêm anh ta buồn tình lại đóng kịch giả một sòng bài lớn hơn ngay trong nhà giam của bót phú lít. Ông trưởng ty nghe tiếng sát phạt lấy làm lạ bèn rình xem. Nhưng khi nhận ra anh nghệ sĩ này vốn là một tay chuyên nghề đóng kịch và lồng tiếng trong phim thì biết ngay là bị hố to, ông ta vội vàng mở khóa và xin lỗi anh nghệ sĩ vì sự lầm lẫn của đàn em. Nhưng anh nghệ sĩ tuyên bố là sẽ kiện cả cái ty cảnh sát này về tội bắt người không tang chứng. Làm tội ông trưởng chi phải năn nỉ mãi anh nghệ sĩ mới chịu không kiện nữa với điều kiện là trong ba ngày Tết này, mỗi bữa phải mang đủ cơm rượu đến tận phòng cung phụng anh ta mới bỏ qua…”
Trong thời kỳ đó tôi viết một phóng sự tếu, diễn tả về cái tài bắt chước đủ thứ giọng người của nghệ sĩ Trần Văn Trạch rất ăn khách nổi tiếng trên các sân khấu và lồng tiếng trong nhiều phim. Sơ lược truyện đó tôi tóm tắt một đoạn ngắn bạn đọc cho vui.
“Thằng nhà báo viết một vở kịch vớ vẩn chọc quê một toán cảnh sát (thời Tây gọi là phú lít) bắt nhầm một anh nghệ sĩ chuyên đóng kịch, đêm cuối năm hết tiền bèn đóng cửa nằm nhà. Buồn tình anh nghệ sĩ giả tiếng năm người ngồi đánh phé, một canh phé trong tưởng tượng rất lớn, ăn thua cả trăm triệu đồng.
Thầy phú lít đi tuần ngang qua đó, nghe có tiếng sát phạt trong phòng liền báo tin cho cả trung đội đến bao vây. Nhưng khi vào căn phòng nhỏ như cái tổ chim chỉ thấy mỗi mình anh nghệ sĩ ngồi trên bàn, cỗ bài còn đó song tiền nong và người chơi bài thì chẳng thấy đâu. Cả toán sục sạo tìm kiếm khắp mọi xó xỉnh cũng chẳng thấy gì. Tra hỏi kiểu nào anh chàng nghệ sĩ chỉ vào cái mồm, một mực khai rằng anh ta đánh bài một mình, thua được một vài trăm triệu là ít đấy.
Thầy phú lít tức quá bèn lôi anh nghệ sĩ về bót cùng tang vật là một cỗ bài cũ mèm. Anh nghệ sĩ tỉnh bơ nằm ngủ trong bót. Đến đêm anh ta buồn tình lại đóng kịch giả một sòng bài lớn hơn ngay trong nhà giam của bót phú lít. Ông trưởng ty nghe tiếng sát phạt lấy làm lạ bèn rình xem. Nhưng khi nhận ra anh nghệ sĩ này vốn là một tay chuyên nghề đóng kịch và lồng tiếng trong phim thì biết ngay là bị hố to, ông ta vội vàng mở khóa và xin lỗi anh nghệ sĩ vì sự lầm lẫn của đàn em. Nhưng anh nghệ sĩ tuyên bố là sẽ kiện cả cái ty cảnh sát này về tội bắt người không tang chứng. Làm tội ông trưởng chi phải năn nỉ mãi anh nghệ sĩ mới chịu không kiện nữa với điều kiện là trong ba ngày Tết này, mỗi bữa phải mang đủ cơm rượu đến tận phòng cung phụng anh ta mới bỏ qua…”
Sau khi tôi viết bài này một ông Trung Tá Quân Đội biệt phái sang cảnh sát đem trình với sếp lớn. Ông Cảnh sát trưởng tức tốc cho đàn em đến bắt tôi lên gặp. Ông hỏi lung tung cố tình hành hạ tôi suốt một tuần lễ liền, sáng 8 giờ lên phòng làm việc của Cảnh Sát Quận 3, 12 giờ về, 2 giờ chiều lại lên. Anh Phó Trưởng Phòng đích thân hỏi tội tôi. Gán cho tôi đủ thứ tội. Nhưng cuối cùng chẳng kiếm ra tội gì phạm pháp luật. Tôi cũng nói ngay “Tôi làm cái gì mà pháp luật không cấm, có thế thôi. Nhiệm vụ của các anh là tô sen vẽ hồng cho chế độ, còn tôi có ăn lương nhà nước đâu, tôi làm cho báo trả lương tôi viết cái gì cần viết và phải viết”. Anh Phó Phòng cay cú nhưng cũng chẳng làm gì được. Nhưng anh ta vẫn phê vào biên bản “Phạm tội vi phạm internet – Phạt 1 triệu đồng”. Tôi không hiểu tội vi phạm ineternet là thứ tội gì, chắc mấy ông luật sư cũng chẳng hiểu được cái lối làm chầy làm cối của mấy tay này. Nhưng có anh CA đèo tôi đi nộp phạt ở một ngân hàng nhà nước và có biên lai đàng hoàng. Tôi còn giữ cái biên lai khôi hài ấy suốt mấy năm.
Từ đó tôi bị theo dõi sát nút, bài vở thư từ qua internet cũng bị “phòng đặc biệt” của sở Cảnh Sát chuyên về vi tính chi nhận đầy đủ. Tôi không biết nên cứ phây phây làm việc của mình. Thế nên một lần khác tôi lại bị tóm.
Tôi bị tóm và tịch thu hết máy móc
Tôi thường thức dậy rất sớm vào internet đọc báo xem thư. Hôm ấy bỗng đường dây internet cứng đơ, không động đậy. Gọi điện thoại máy kêu bíp bíp rồi êm re luôn. Tôi chẳng hiểu tại sao. Khoảng 8 giờ sáng, bỗng một toán cảnh sát vài chục anh kéo đến xông vào nhà tôi trên chúng cư tôi đang ở. Họ hùng hổ như đi bắt cướp. Kéo nhau vào sục sạo khắp nhà, từ cái ngăn kéo tủ đến gầm giường. Có cái máy móc nào họ lôi ra hết, đóng vào thùng khuân xuống xe kể cả mấy cái máy computer, máy chụp hình, điện thoại. Cả xóm kéo nhau ra xem, họ tưởng tôi là tội phạm nặng lắm. Họ bắt tôi mang ra xe. May mà không còng tay, chỉ có hai cậu lực lưỡng ngồi sát hai bên đề phòng tôi nhảy xuống trốn.
Về đến ty cảnh sát, họ tống tôi vào một căn phòng hẹp vắng hoe. Một lát sau một anh khệnh khạng cầm tập hồ sơ vào. Anh ta bắt đầu cuộc hỏi cung. Lôi ra một đống bài tôi viết. Một anh chuyên viên lôi máy computer của tôi ra lục lọi tìm mói thứ kể cả hình ảnh và thư riêng. Sau đó anh in ra từng bài và bắt tôi ký tên xác nhận bài đó là của tôi. Tôi nhìn lướt qua rồi ký thì ký. Tôi vẫn tin là mình làm đúng pháp luật không cấm.
Đến 12 giờ trưa họ cho tôi về, chiều lại đến. Cứ như thế suốt một tuần, họ thay nhau hỏi cung, lúc nhẹ nhàng cười cợt, lúc kết tội rất căng. Đó là kiểu khủng bố tinh thần để làm mất tinh thần đối thủ. Có khi một anh CA từ Thành Phố được giới thiệu là “sếp lớn” xuống hỏi cung. Vẫn cái kiểu nửa mặn nửa nhạt đó, văn minh hơn một tí là cho tôi hút thuốc lá ba số 5, nhưng khi đứng lên, anh ta đi thẳng. Tôi lại phải móc túi trả tiền cà chầu cà phê và bao thuốc lá 3 số 5. Anh ta láu cá lắm, yêu cầu tôi nếu bạn bè nước ngoài hỏi thì phải nói được đối xử đàng hoàng. Bởi tin tôi bị cảnh sát tóm đã được một anh Thông Tín Viên của báo nước ngoài loan tin rồi. Nhiều báo đã đăng. Bạn bè và độc giả của tôi chú ý theo dõi tình hình. Anh ta bắt tôi viết cái e mail cho bạn bè là “được đổi xử tử tế đừng loan tin vội”.
Cuối cùng là Cảnh Sát yêu cầu tôi ngưng viết bài ra nước ngoài. Thật ra lúc đó có muốn viết cũng không viết được, mất hết computer và cắt hết internet lấy gì mà viết. Bạn bè tôi ở nước ngoài hỏi thăm và sẵn sàng yểm trợ. Nhưng còn đường internet lúc đó tôi thuê của VNN và hãng này cho tôi biết họ được lệnh không cho tôi thuê đường dây nữa. Với biết bao trở ngại, tôi đành thúc thủ suốt gần một năm, không viết lách gì được. Anh CA gộc bảo tôi có viết thì viết báo trong nước, anh ta sẵn sàng giới thiệu, báo nào cũng được. Tôi thẳng thắn trả lời “Tôi chỉ đá một chân, không thể viết báo trong nước được. Viết kiểu của tôi chẳng báo náo trong nước dám đăng đâu. Xin miễn”. Cho đến bây giờ cứ thấy tên tôi trong bất kỳ bài nào của ai, báo VN cũng gạch bỏ liền. Quả thật điều này không làm tôi phật ý mà ngược lại tôi còn khoái vì sao họ sợ mình đến thế?
Nhưng cái “nghiệp” đã bám vào thân, tôi không chịu nổi, lại tìm cách tự đứng dậy. Con cháu gửi tiền về mua computer và tìm một dịch vụ khác thuê đường dây internet. Tôi nhờ anh Hồng Dương ở Mỹ mua giùm cái máy chính hãng ở Mỹ bảo đảm hơn hàng VN nhiều khi là hàng giả của Tàu.
Nếu không viết mình sẽ bị đè bẹp gí, tội gì không viết khi còn viết được. Trước hết tôi không viết theo kiểu cũ đã bị “cấm”. Tôi trả lời thư độc giả qua mấy tờ báo, viết kiểu này thì “không có tội với nhà nước”.
Nghĩ là nghĩ thế thôi chứ khi muốn bắt tội thì họ có đủ cách đủ trò kết tội. Nhưng tôi cũng “uống thuốc liều rồi” cứ viết tới đâu thì tới. Già rồi nếu bị bắt bị nhốt chắc chỉ vài tháng là chết, tôi không sợ. Chắc họ cũng hiểu điều đó và nếu bắt tôi họ sẽ mang tiếng “đàn áp” bịt miệng những nhà văn nhà báo độc lập.
Rồi dần dà, tôi lại viết theo lối cũ nhưng khác đi một tí là “Văn Quang – Viết từ Sài Gòn”. Song nhiều báo nước ngoài vẫn lấy cái tiêu đề cũ “lẩm Cẩm Sài Gòn Thiên Hạ Sự”. Thôi thì tiêu đề nào cũng được, miễn là có bài của tôi.
Tại sao tôi muốn sống ở Lộc Ninh
Để có thể sống thoải mái hơn hàng ngày tránh tiếng ồn ào của thành phố và có thể ra khỏi “tầm ngắm” của CA thành phố, tôi về vùng quê, tính kiếm mua một ngôi nhà nhỏ vừa là nơi an dưỡng lúc tuổi đã về chiều. Tôi đã đi Long Khánh, Bình Dương và Lộc Ninh vài lần. May được bà Thụy Vũ vốn là bạn già của bà xã tôi giới thiệu cho một căn nhà giá cả tương đối rẻ hơn những nơi khác.
Căn nhà này cách thị xã Lộc Ninh khoảng 4 cây số. Đó là một làng quê, có một thời trồng hạt tiêu một vốn bốn lời nên dân ở đây xúm vào phá vườn trồng tiêu. Nhưng gặp anh Tàu chơi ác, nó không mua tiêu nữa nên rớt giá ầm ầm. Đang từ 100đ/1kg còn 70 rồi 50 rồi chẳng ai hỏi mua nữa. Thế là người dân bị một vố đau. Trồng tiêu lỗ bán không đủ vốn. Vườn tiêu xơ xác nằm đợi chết. Một ông trong làng có con học ở Sài Gòn muốn bán ngay khu đất nhà mình. Tôi vào xem, cái nhà của người chủ chỉ là căn nhà nhỏ, vách ván, mái tranh. Khu vườn khá rộng đúng 5.600m2. Chiều ngang 30m chiều dài gần 200m. Cuối cùng là một con suối chảy ngang. Tất cả nằm trong vùng thấp, xa hơn là dẫy núi, có nhiều khe nước chảy dài xuống cánh rừng.
Ở đây đã có đường nhựa và đèn điện vào tận nhà và có đường dây internet. Rất thuận tiện cho công việc của tôi.
Ông chủ nhà muốn bán nên không nói thách. Ông cho giá bán là 200 triệu VNĐ (thời giá lúc đó khoảng 13 ngàn USD). Tôi trả đúng 170 ngàn (bằng 10 ngàn USD). Dùng dằng mãi tới khi tôi ra nhà bà Thụy Vũ nghỉ trưa thì ông gọi điện thoại bằng lòng bán. Chúng tôi thỏa thuấn trả tiền bằng USD tại Sài Gòn.
May nhờ có cô hàng xóm lám ở cơ quan thuế vụ nên rất nhanh. Chỉ ít ngày sau chúng tôi hoàn thành mọi thủ tục sang tên đất và nhà. Việc đầu tiên của tôi là phá căn nhà cũ đi làm căn nhà mới cũng nhỏ thôi. Chỉ cần có hai phòng và một phòng khách chung với phòng làm việc. Mẫu thiết kế nhà tôi tự vẽ lấy theo ý mình và thuê đám thợ ngay tại địa phương xây dựng, rẻ hơn thợ nơi khác rất nhiều. Xây ngôi nhà xong chỉ mất hơn 10 ngàn USD (100 USD hồi đó được 17 triệu tiền VN). Tôi viết nhiều cho báo nước ngoài và các con các cháu ở Mỹ gửi về cho cùng với số vốn của bà xã tôi nên tôi cứ tà tà đào ao thả cá, nhổ hết tiêu trồng măng cụt Thái, bán rất có giá. Cuộc đời tưởng được bình an dưỡng già. Tôi có hai ông hàng xóm ở sát cạnh nhà và cũng cỡ tuổi tôi thường qua lại coi như tri kỷ. Nhưng ba năm sau, ông hàng xóm chúng tôi họi là ông Ba Tân bỗng bị đột quỵ, thời kỳ đó Lộc Ninh chưa có bệnh viện, mang ra bệnh viện của lính Biên Phòng, bác sĩ chẳng biết thật hay rởm cấp cứu xong cho về nhà. Chỉ 10 phút sau ông lăn quay ra chết.
Đám tang ông Ba Tân được chừng gần 1 năm thì ông hàng xóm Ba Tỵ cũng lại bị đột quỵ đúng vào ngày 30 Tết, mang về đến bệnh viện Sài Gòn, bác sĩ chưa kịp cấp cứu lại lăn quay ra chết. Thế là hai ông hàng xóm đều chết vì đột quỵ.
Tôi sợ quá vội bán gấp căn nhà mới xây được ba năm, trở về căn nhà trên chung cư cũ may mà tôi còn giữ lại chưa bán. Tôi nhớ đã hai lần tôi phải vào bệnh viện cấp cứu, một lần vì bệnh u tiền liệt tuyến, nếu không cấp cứu ngay sẽ bị vỡ bọng đái chết không kịp ngáp. Một lần đang đêm bị cảm nặng, sáng không dậy được, suốt ngày không ăn không uống gì được, cứ ăn vào lại ói ra. Nhà tôi đến bệnh viện rất gần, chỉ 15 phút xe ôm hay taxi. Nằm bệnh viện gần 2 tuần mới khỏi. Nếu tôi còn ở Lộc Ninh chắc cũng “ra đi” như hai ông hàng xóm thôi.
Chung cứ đó tôi còn ở đến bây giờ. Tôi bán được căn nhà trên Lộc Ninh khá nhanh. Một ông ở Úc về VN muốn mua nhà, được cô em giới thiệu nhà tôi, ông thích ngay. Tôi nói giá 70 ngàn USD, ông không thèm mặc cả, ông đến tìm tôi ở Sài Gòn mang theo đủ 70 ngàn USD trao tay. Khi nói chuyện tôi hiểu ra rằng ông đã xem hình ảnh và video căn nhà của tôi do báo Văn Nghệ Úc về thăm phỏng vấn tôi trên căn nhà đó. Chắc ông là dân có tiền ở Úc muốn về VN hưởng lạc, bà vợ chỉ biết tụng kinh gõ mõ, không về VN, mặc cho ông muốn làm gì thì làm. Ông có mục đích của ông, mỗi người một ý thích, tôi không bàn đến.
Tôi mang số tiền ấy đổi thành tiền VN mang gửi ngân hàng vừa tránh tiền VN mất giá vừa có thêm tiền chi tiêu hàng tháng đỡ phải lo.
Tôi rảnh rang đi học computer ở một trường chuyên nghiệp, tưởng học cho biết rồi mê luôn. Học liền 3 năm. Computer ở VN hồi đó còn hiếm lắm. Học xong tôi phải nhảy ra hãng cho thuê computer học thêm. Ngồi chờ thuê máy dài người, máy đen trắng 30 ngàn một giờ, máy màu 40 ngàn. Càng học càng thấy thích. Học Dos chứ chưa có Microsoft. Vậy mà sau đó tôi cũng thành nghề làm lay-out vi tính cho mấy nhà xuất bản và cả tư nhân. Có mấy đứa cháu và mấy cô cậu học trò đến học, chúng tôi đánh máy vi tính thuê cho đủ loại sách báo. Kiếm ăn được lắm. Đời sống khá ung dung.
Trong lúc đó lại có cái lệnh được đi H.O. dành cho các sĩ quan có 3 năm tù cái tạo trở lên. Tôi ở tù cải tạo 12 năm, 2 tháng, 26 ngày, thừa điều kiện đi H.O. Nhưng vì chuyện riêng gia đình gửi giấy bảo lãnh nên tôi không đi nữa. Chuyện gia đình rất nhiều điều tế nhị, tôi không viết ở đây. Hơn thế tôi đang sống cùng người đàn bà khác không hôn thú làm sao cùng đi được, không lẽ tôi bỏ lại tất cả đi một mình. Đến ngày ra được phía Mỹ phỏng vấn, tôi quyết định không đi nữa làm người phỏng vấn hết sức ngạc nhiên. Ông ta khuyên tôi nên đi sang ở với con. Tôi vẫn lắc đầu “Cảm ơn, tôi không đi”. Ông ta dặn tôi bất cứ khi nào cần gửi giấy sang văn phòng H.O ở Thái Lan sẽ được giải quyết ngay.
Tôi ra về mà thật ra vẫn còn chút băn khoăn “làm thế có đúng không”. Dù sau này có một vài lần văn phòng H.O ở Thái Lan gửi giấy hỏi tôi có muốn đi không. Tôi vẫn trả lời “Cảm ơn, tôi không đi”. Vả lại cuộc sống của tôi đã ổn định rồi, các con cháu tôi ở Mỹ cũng ghé về thăm thường xuyên. Thế là hạnh phúc rồi, cần gì đi đâu nữa. Còn cuộc đời viết lách của tôi gặp nhiều khó khăn, tôi sẽ phải vượt qua. Có sống ở đây, có thường xuyên nhìn thấy cuộc đời và tâm tư người dân, hòa mình với “dòng thác lũ đục ngầu” mới viết đúng được. Tôi phải sống như người lính chưa bao giờ bỏ ngũ, chưa bao giờ đào ngũ làm tiếp nhiệm vụ của mình. Ý chí ấy bén rễ trong tôi từ ngày vào quân đội với tâm niệm “quân đội, danh dự, trách nhiệm”. Tôi tin rằng các bạn của tôi dù ở bất cứ đâu cũng còn mang chung tâm niệm ấy cho đến cuối cuộc đời. Ở đây còn nhiều hình ảnh đau thương của những anh em Thương Phế Binh VNCH sống vất vưởng lang thanh ngoài vỉa hè xó chợ. Tôi đã từng gặp những người bạn đồng đội ấy, chia sẻ với họ và kêu gọi mọi người chung tay giúp đỡ.
Lại cũng chính vì công việc này tôi bị CA cấm viết về Thương Phế Binh VNCH. Tôi đã từng bị khủng bố tinh thần, bị xuyên tạc dọa dẫm bằng đủ thứ từ tin nhắn điện thoại của những kẻ ẩn danh đến những thủ đoạn vu khống trắng trợn không bằng cớ, những tên này không bao giờ dám gặp tôi để đối chứng. Chúng lại hẹn tôi đến gặp tại căn nhà số… Tôi đến đó là trụ sở của CA Phường 21 Quận Bình Thạnh. Tôi biết đó là cái bẫy cho tôi bị bắt quả tang còn liên lạc với thương phế binh VNCH.
Hồi ký Văn Quang : Ngày tháng chưa quên (2)
(Tiếp theo Thời Báo thứ Năm 2423 ngày 20/04/2017)
Thưa bạn đọc,
Đây không phải là cuốn hồi ký đúng nghĩa mà chỉ là một số đoạn trong những ngày tháng rời xưa cũ, vào tuổi 85 tôi viết lại cho chính mình. Một góc nào đó cho con cháu giữ lại, một phần nào đó cho các bạn trẻ VN nhìn thấy những thăng trầm biến đổi, những yêu thương hờn giận, những thất bại và thành công, những bất ngờ ập xuống, những kỳ lạ trong cuộc sống mà chính tôi cũng không giải thích được. Đặc biệt là với những năm viết văn, làm báo cùng những cung bậc thăng trầm trong cái thế chênh vênh của tôi. Làm thế nào tôi có thể tự vươn mình đứng dậy. Đó không phải là một bài học kinh nghiệm mà chỉ là những mẩu chuyện để các bạn trẻ xem qua rồi tự chọn lựa con đường của mình nếu thật sự các bạn ấy thích viết văn làm báo. Tôi nghĩ đó cũng là điều không vô ích. Trong mỗi trường hợp tôi chỉ trích một bài viết tượng trưng như một loạt bài tôi đã viết về anh em Thương Binh VNCH, bài về anh Thương Binh tự thiêu, nhiều kỷ niệm về bạn bè đã mất, về Chú Tư Cầu Lê Xuyên, những ngày ở Lộc Ninh, về tính cách đặc biệt của nhà văn Thụy Vũ…
Vào tuổi tôi, có lẽ viết hồi ký là quá muộn bởi khi quên khi nhớ, chuyện lớn không nhớ lại nhớ chuyện nhỏ hơn. Tuy nhiên nhớ gì viết nấy, cố sống lại cho đúng cảm xúc trung thực của mình từng giai đoạn. Có thể có vài sai sót trong những số liệu hoặc năm tháng, đó là thứ bệnh của tuổi già. Mong bạn đọc bổ khuyết hoặc vui lòng thông cảm cho. Viết lại cả cuộc đời không biết nên bắt đầu từ đâu. Có lẽ tôi nên bắt đầu từ thuở ấu thơ với những gì tôi còn nhớ được.
Văn Quang
Cần phải liều một tí
Ở đây tôi muốn nói khi còn trẻ gặp tình yêu đầu tiên, đôi khi bạn cần phải “liều” nếu thật sự đó là tình yêu. Bạn hãy nhìn thẳng vào trái tim mình, đứng trốn tránh. Nếu bạn cứ lừng khừng con bướm sẽ bay mất. Và biết đâu đấy, người con gái bạn đang theo cũng sẽ cho bạn là “ngốc” như tôi đã bị cô bạn cũ mắng yêu. Bạn sẽ hối hận. Nhưng nếu bị từ chối thẳng thừng bạn nên “biến ngay” đừng suồng sã quá, sẽ hạ thấp nhân phẩm của bạn. Cuộc đời này còn thiếu gì người đẹp bạn sẽ gặp. Đó không phải là lời tự an ủi mà là sự thật. Một đàn anh tôi “dạy” khi tôi còn trẻ và đang bị một cú gần như thất tình. Đàn anh này nói: “Phương thuốc nhiệm màu nhất cho những anh thất tình là có người yêu khác”. Nghe có vẻ hơi “Sở Khanh”. Hơi thôi vì có được đáp lại đâu mà phản bội. Phản bội mới là đáng tội. Tôi đã thực hành và quả là đúng. Tôi lại tỉnh táo sống bằng tình yêu mới. Tôi không tin là đã làm đúng nhưng không hối hận.
Khi tôi mới bước chân vào nghề làm báo, lúc đó tôi được bạn bè ở Hà Nội như Văn Thế Bảo, Trần Đỗ, Nam Tê giới thiệu cho tôi làm thông tín viên cho tờ báo Thân Dân của cụ Nguyễn Thế Truyền. Làm thông tín viên có nghĩa là hằng ngày chỉ đến mấy ty cảnh sát và tòa án lấy tin tức lặt vặt gửi theo xe đò lên tòa báo ở Hà Nội. Những thứ tin tức như thế, các đàn anh gọi là tin “xe cán chó”. Vậy mà cũng có chuyện mấy đàn anh ở cùng thành phố chèn ép, vặn vẹo vì cạnh tranh. Nói thẳng ra trong nghề viết văn làm báo cũng có nhiều khi bạn bị chèn ép, bị ganh tị, bị đá móc…
Theo tôi, bạn cần phải tin ở mình, không cần trả lời những gì không đáng, không tranh cãi cho mất thì giờ. Bạn cần phải đứng vững trên đôi chân của mình và hãy tin rằng bạn làm đúng. Khi đó bạn cứ “đường ta ta đi”, có như thế bạn mới sống trong “nghề” được. Tôi đã vượt qua con đường ấy khi mới ra lò. Tôi mạnh dạn viết bài gửi cho tuần báo Cải Tạo của ông Phạm Văn Thụ. Sau đó truyện dài đầu tay của tôi được đăng trên báo Thân Dân. Tiền nhuận bút cả cuốn truyện được hơn một ngàn đồng. Tiền nhuận bút đầu tiên trong cuộc đời tôi đấy.
Cái thân hình 38 ký vào lính
Vào năm 1953, tháng 9, tôi nhận được lệnh “Động viên dưới cờ” của Quốc Trưởng Bảo Đại. Đang dạy học, bỗng có hai anh cảnh sát đứng chặn ngay hai bên cửa ra vào. Tôi chẳng hiểu chuyện gì xảy ra. Hai anh cảnh sát nói “thầy cứ dạy cho xong giờ đi”. Tôi còn hồn vía nào mà giảng bài. Tôi chấm dứt giờ học, hai anh cảnh sát đưa tôi ra xe về đồn. Tống tôi vào nhà tạm giam với mấy tay trộm cướp nhì nhằng. Một thằng dáng chừng là “đầu nậu” hỏi: “Thằng kia, mày làm gì mà vào đây?”. Tôi nói “Trốn động viên”. Nó chửi: “Mẹ mày làm quan không muốn lại muốn vào nhà đá”. Tôi đành lặng yên.
May có ông hiệu trưởng trường tôi biết tôi chỉ bị động viên thôi, ông này quen với ông thị trưởng Lê Quang Luật nhờ bảo lãnh cho tôi về nhà. Ông Luật đưa xe về tận nhà và nói: “Mai ông theo xe lên Hà Nội trình diện đấy kẻo mang tiếng cho tôi”.
Thế là hôm sau tôi phải khăn gói lên Hà Nội trình diện. Bạn bè tôi nói: “ Ông gầy còm thế này ai bắt ông vào lính mà sợ”. Tôi yên chí đến phòng gọi nhập ngũ trình diện, khi cân đong đo đếm, tôi chỉ có 38 ký, tưởng thoát. Cầm tờ giấy ghi kết quả tôi thấy chỉ vỏn vẹn có hai chữ “SS” còn của mấy anh khác khỏe hơn có hai chữ “SA”. Tôi chẳng biết ký hiệu ấy là gì, bèn đi hỏi. Một ông thiếu úy giải thích “SA” là “Sevice Armer” tức là “lính chiến đấu, còn tôi có chữ “SS” là “Service Sédentaire” là lính văn phòng.
Xin nói rõ đó là thời kỳ chiến tranh Việt Pháp đang mở rộng khắp các chiến trường, nhu cầu quân đội rất cao. Ngoài trường Võ Bị Đà Lạt còn mở thêm trường Sĩ Quan Trừ Bị Thủ Đức, khóa tôi là khóa 4 lên đến hơn ngàn người. Công chức, sinh viên động viên hết. Trường Thủ Đức không đủ chỗ phải gửi khóa phụ (sau khóa tôi 3 tháng) lên Trường Võ Bĩ Đà Lạt học.
Thế là tôi bị giữ lại, đưa vào trại Ngọc Hà. Giấy tờ căn cước bị tịch thu hết chẳng khác gì ở tù. Tôi gặp Nguyễn Năng Tế dân Hà Nội ở đây. Hai thằng nằm gần nhau, Tế tâm sự “Tớ có con bồ đi ngoài kia, làm thế nào ra gặp được”. Tôi nhìn ra đường thấy một tiểu thư đi đi lại lại trên con đường dài. Tôi nói với Tế chuồn sang chỗ thằng lính Tây gác cổng nhà ông quan ba Tây, cho nó tí tiền may ra nó cho ra, cậu không có giấy tờ gì không trốn được đâu. Mà thời đó trốn đi đâu? Ra hậu phương là lãnh đạn rồi cũng đi lính. Tội gì mà trốn.
Tế chuồn ra gặp bồ, sau này tôi mới biết bồ của Tế là Kiều Chinh hồi chưa là diễn viên điện ảnh nổi tiếng. Nhưng là người đẹp Hà Nội thì cũng khá nổi tiếng rồi.
Sáng sớm mai đúng giờ thằng lính Tây gác, Tế lại vào trại Ngọc Hà.
Ngay sáng hôm sau chúng tôi lại được xe chở ngược lại Hải Phòng ra phi trường Cát Bi, đẩy lên máy bay quân sự vào Nam. Đến Sài Gòn vào lúc nhá nhem tối. Đoàn xe GMC chờ sẵn chạy như bay vào Thủ Đức. Đêm về nằm dưới nhà tôn tạm thời chờ phân chia đại đội. Nghe mấy bà ở trại gia binh rao hàng “bánh thầy, guốc thầy” tôi ớ mặt chẳng biết họ bán gì. Một anh bạn vùng Cái Vồn giảng cho tôi “họ bán bánh để ăn và guốc để đi trên sàn nhà cát”.
Hôm sau chúng tôi mới được chia về cho từng đại đội. Tôi chỉ biết mình thuộc Đại Đội 3, Trung Đội 9.
Tôi là lính nhảy dù, là sĩ quan commando!
Đại Đội tôi do một ông Trung Úy người Pháp chỉ huy, tôi còn nhớ tên ông ấy là Bardet, thuộc binh chủng Nhảy Dù Pháp. Lại đúng lúc Quân Đội thành lập Sư Đoàn Nhảy Dù. Thế là toàn trung đội 9 của tôi biến thành Trung Đội học nhảy dù. Khi tôi lên khám sức khỏe, mấy ông bác sĩ quân y trẻ cười ngất, phán: “Anh mà nhảy dù thì anh bay mất tiêu, có 38 ký nhảy ở nhà”. Thế là tôi được phê ngay chữ “Inapte” tức là “sổ toẹt” không được đi lính nhảy dù. Vài hôm sau tôi được chuyển sang trung đội khác cũng trong Đại Đội 3. Tôi tưởng thế là thoát bởi hồi đó chiến dịch Điện Biên Phủ đang gay cấn, ra trường mà làm lính nhảy dù vào thời kỳ này là… dễ chết lắm Tôi hơi yên tâm sẽ là lính bộ binh may ra được làm văn phòng.
Thế nhưng toàn Đại Đội 3 của tôi lại được lệnh xuống tàu ra miền Bắc, học Stage Commandos ở Vật Cháy. Hai tháng học Comandos ở đây quả là “thần sầu” khiếp đảm đối với một anh loắt choắt như tôi. Đi cầu khỉ, tập leo núi, hành quân trong đường rừng với bản đồ… Viên sĩ quan chỉ huy trường Commandos người Pháp nói thẳng “Ở đây, ăn ít làm nhiều. Mỗi khóa có chỉ tiêu được phép tử vong 6%”. Có nghĩa là sinh viên nào cũng có thể chết khi huấn luyện, nhà trường không chịu trách nhiệm gì. Chúng tôi đều cố gắng theo học. May mà không chết thằng nào.
Hai tháng sau chúng tôi có cái mác lính Commandos Nord VN. Hồi đó lính Commandos nghe dữ dằn lắm, đội mũ béret đen, bên cạnh có cái huy hiệu tròn mang hình con hổ, chuyên đi hành quân ban đêm vào tận xóm làng truy lùng địch. Nghe đến tên commandos là sợ hết vía.
Tôi đã trở thành lính Commandos chính hiệu. Mặc dù trong giấy nhập ngũ của tôi là Service Sédentaire nhưng bất cần hồ sơ, lúc đó chỉ cần nhu cầu phục vụ chiến tranh.
Sau khóa học ở Trường Sĩ Quan Trừ Bị Thủ Đức, tôi được đưa về Trường huấn luyện Hạ Sĩ Quan Quân Khu 4, đóng tại Suối Dầu cách thành phố Nha Trang 12 cây số. Tôi được giao nhiệm vụ làm Đại Đội Trưởng một Đại Đội khóa sinh, cũng là lính động viên học lớp này ra hạ sĩ quan. Sau dọn ra Đồng Đế cách TP Nha Trang có 5km.
Nhưng lại một chuyện trớ trêu khác, đúng thời kỳ Hiệp Định Génève chia đôi đất nước, trường Commandos Vật Cháy di chuyển vào Nam và Trường Hạ Sĩ Quan Đồng Đế biến thành Ecole Commandos như ở Vật Cháy trước kia.
Tôi lại được phân công làm Huấn Luyện Viên Commandos. Tôi phải gồng mình dạy các đại đội thám báo các sư đoàn về đây học. Cậu HLV nhóc cần có “uy” nên tôi cố làm ra vẻ “dân nhà nghề”, huấn luyện rất kỷ luật. Cuối khóa tôi phải đích thân dẫn một Đại Đội đi học xuyên rừng đúng 3 ngày 3 đêm liền. Ngày hành quân, tối tự kiếm chỗ dựng lều ngủ, lính gác đàng hoàng nếu không có thể bị địch tấn công bất ngờ. Ấy thế mà tôi vẫn hoàn thành nhiệm vụ cùng những HLV trẻ khác.
Nhảy sang ngành khác
Lại một chuyện bất ngờ nữa ập đên. Lúc đó cụ cố vấn Ngô Đình Nhu nhận thấy Quân Đội VNCH cần có một cơ quan Chiến Tranh Chính Trị để tạo lý tưởng cho toàn quân. Nha Tác Động Tinh Thần được thành lập ngay tại Bộ Quốc Phòng. Sau đổi thành Tổng Cục Chiến Tranh Chính Trị. Một ban soạn thảo bài học về Chiến Tranh Chính Trị được thành lập. Lúc đó mới chỉ có 3 bài là Binh Vận, Dân Vận và Địch vận. Mỗi bài chỉ vỏn vẹn có 1 trang giấy A4 quay roneo phát cho các Trường Huấn Luyện.
Trường của chúng tôi buộc phải chọn một người làm Tác Động Tinh Thần và huấn luyện mấy bài về chiến tranh tâm lý. Ông chỉ huy trưởng xem hồ sơ rồi gọi tôi lên giao nhiệm vụ với lý do là tôi đã từng dạy học, đã từng học Commandos. Thế là từ anh HLV tác chiến tôi lại nhảy sang làm anh huấn luyện viên về chiến tranh chính trị.
Khổ một nỗi là bài mỗi bài học chỉ có 1 trang giấy mà phải dạy suốt 3 tiếng. Dạy cái gì bây giờ? Đọc toàn bài chỉ mất nhiều lắm là 10 phút. Còn thừa thì giờ để làm gì? Tôi đành phải tán dóc với mấy đại đội lính đang học. Cái gì chứ tán dóc thì mấy anh lính nhà ta khoái lắm. Lựa đúng “chỗ ngứa” của tuổi trẻ tôi tán dóc như:
– “Nếu anh làm dân vận anh phải được lòng mọi người trong nhà, anh phải tán từ con chó nhà đó đến cô người làm, tán được cô chủ thì càng tốt, đúng không các cậu?”.
Lính vỗ tay rần rần. Tôi vừa giảng vừa cho tất cả các học viên góp ý kiến để kéo dài thì giờ. Tha hồ nói.
Bất ngờ là hôm đó có ông Giám Đốc Nha Tác Động Tinh Thần từ Sài Gòn ra thăm trường có ông Chỉ Huy Trưởng là bạn cùng quê. Ông Giám Đốc Nha Tác Động Tinh Thần lúc đó là Thiếu Tá Trần Văn Trung. Ông ngồi trên phòng Chỉ Huy Trưởng gần đó nghe lính vỗ tay loạn xạ, ông lắng nghe. Rồi sau đó ông gọi tôi lên văn phòng hỏi về lý lịch của tôi. Biết tôi dạy học và đã có thời kỳ làm anh ký giả mới ra lò, gửi bài đăng báo ở Hà Nội. Ông ngỏ ý muốn đưa tôi về làm ở Nha Tác Động Tinh Thần.
Chỉ một tháng sau tôi có lệnh thuyên chuyển gấp về Bộ Quốc Phòng. Về đến nơi tôi được đưa về Nha Tác Động Tinh Thần sau đổi thành Tổng Cục Chiến Tranh Chính Trị nằm ngay trên đường Norodom. Tổng cục Trưởng Trần Văn Trung đưa tôi về thẳng Phòng Báo Chí.
(Còn tiếp)
Thưa bạn đọc,
Đây không phải là cuốn hồi ký đúng nghĩa mà chỉ là một số đoạn trong những ngày tháng rời xưa cũ, vào tuổi 85 tôi viết lại cho chính mình. Một góc nào đó cho con cháu giữ lại, một phần nào đó cho các bạn trẻ VN nhìn thấy những thăng trầm biến đổi, những yêu thương hờn giận, những thất bại và thành công, những bất ngờ ập xuống, những kỳ lạ trong cuộc sống mà chính tôi cũng không giải thích được. Đặc biệt là với những năm viết văn, làm báo cùng những cung bậc thăng trầm trong cái thế chênh vênh của tôi. Làm thế nào tôi có thể tự vươn mình đứng dậy. Đó không phải là một bài học kinh nghiệm mà chỉ là những mẩu chuyện để các bạn trẻ xem qua rồi tự chọn lựa con đường của mình nếu thật sự các bạn ấy thích viết văn làm báo. Tôi nghĩ đó cũng là điều không vô ích. Trong mỗi trường hợp tôi chỉ trích một bài viết tượng trưng như một loạt bài tôi đã viết về anh em Thương Binh VNCH, bài về anh Thương Binh tự thiêu, nhiều kỷ niệm về bạn bè đã mất, về Chú Tư Cầu Lê Xuyên, những ngày ở Lộc Ninh, về tính cách đặc biệt của nhà văn Thụy Vũ…
Vào tuổi tôi, có lẽ viết hồi ký là quá muộn bởi khi quên khi nhớ, chuyện lớn không nhớ lại nhớ chuyện nhỏ hơn. Tuy nhiên nhớ gì viết nấy, cố sống lại cho đúng cảm xúc trung thực của mình từng giai đoạn. Có thể có vài sai sót trong những số liệu hoặc năm tháng, đó là thứ bệnh của tuổi già. Mong bạn đọc bổ khuyết hoặc vui lòng thông cảm cho. Viết lại cả cuộc đời không biết nên bắt đầu từ đâu. Có lẽ tôi nên bắt đầu từ thuở ấu thơ với những gì tôi còn nhớ được.
Văn Quang
Cần phải liều một tí
Ở đây tôi muốn nói khi còn trẻ gặp tình yêu đầu tiên, đôi khi bạn cần phải “liều” nếu thật sự đó là tình yêu. Bạn hãy nhìn thẳng vào trái tim mình, đứng trốn tránh. Nếu bạn cứ lừng khừng con bướm sẽ bay mất. Và biết đâu đấy, người con gái bạn đang theo cũng sẽ cho bạn là “ngốc” như tôi đã bị cô bạn cũ mắng yêu. Bạn sẽ hối hận. Nhưng nếu bị từ chối thẳng thừng bạn nên “biến ngay” đừng suồng sã quá, sẽ hạ thấp nhân phẩm của bạn. Cuộc đời này còn thiếu gì người đẹp bạn sẽ gặp. Đó không phải là lời tự an ủi mà là sự thật. Một đàn anh tôi “dạy” khi tôi còn trẻ và đang bị một cú gần như thất tình. Đàn anh này nói: “Phương thuốc nhiệm màu nhất cho những anh thất tình là có người yêu khác”. Nghe có vẻ hơi “Sở Khanh”. Hơi thôi vì có được đáp lại đâu mà phản bội. Phản bội mới là đáng tội. Tôi đã thực hành và quả là đúng. Tôi lại tỉnh táo sống bằng tình yêu mới. Tôi không tin là đã làm đúng nhưng không hối hận.
Khi tôi mới bước chân vào nghề làm báo, lúc đó tôi được bạn bè ở Hà Nội như Văn Thế Bảo, Trần Đỗ, Nam Tê giới thiệu cho tôi làm thông tín viên cho tờ báo Thân Dân của cụ Nguyễn Thế Truyền. Làm thông tín viên có nghĩa là hằng ngày chỉ đến mấy ty cảnh sát và tòa án lấy tin tức lặt vặt gửi theo xe đò lên tòa báo ở Hà Nội. Những thứ tin tức như thế, các đàn anh gọi là tin “xe cán chó”. Vậy mà cũng có chuyện mấy đàn anh ở cùng thành phố chèn ép, vặn vẹo vì cạnh tranh. Nói thẳng ra trong nghề viết văn làm báo cũng có nhiều khi bạn bị chèn ép, bị ganh tị, bị đá móc…
Theo tôi, bạn cần phải tin ở mình, không cần trả lời những gì không đáng, không tranh cãi cho mất thì giờ. Bạn cần phải đứng vững trên đôi chân của mình và hãy tin rằng bạn làm đúng. Khi đó bạn cứ “đường ta ta đi”, có như thế bạn mới sống trong “nghề” được. Tôi đã vượt qua con đường ấy khi mới ra lò. Tôi mạnh dạn viết bài gửi cho tuần báo Cải Tạo của ông Phạm Văn Thụ. Sau đó truyện dài đầu tay của tôi được đăng trên báo Thân Dân. Tiền nhuận bút cả cuốn truyện được hơn một ngàn đồng. Tiền nhuận bút đầu tiên trong cuộc đời tôi đấy.
Cái thân hình 38 ký vào lính
Vào năm 1953, tháng 9, tôi nhận được lệnh “Động viên dưới cờ” của Quốc Trưởng Bảo Đại. Đang dạy học, bỗng có hai anh cảnh sát đứng chặn ngay hai bên cửa ra vào. Tôi chẳng hiểu chuyện gì xảy ra. Hai anh cảnh sát nói “thầy cứ dạy cho xong giờ đi”. Tôi còn hồn vía nào mà giảng bài. Tôi chấm dứt giờ học, hai anh cảnh sát đưa tôi ra xe về đồn. Tống tôi vào nhà tạm giam với mấy tay trộm cướp nhì nhằng. Một thằng dáng chừng là “đầu nậu” hỏi: “Thằng kia, mày làm gì mà vào đây?”. Tôi nói “Trốn động viên”. Nó chửi: “Mẹ mày làm quan không muốn lại muốn vào nhà đá”. Tôi đành lặng yên.
May có ông hiệu trưởng trường tôi biết tôi chỉ bị động viên thôi, ông này quen với ông thị trưởng Lê Quang Luật nhờ bảo lãnh cho tôi về nhà. Ông Luật đưa xe về tận nhà và nói: “Mai ông theo xe lên Hà Nội trình diện đấy kẻo mang tiếng cho tôi”.
Thế là hôm sau tôi phải khăn gói lên Hà Nội trình diện. Bạn bè tôi nói: “ Ông gầy còm thế này ai bắt ông vào lính mà sợ”. Tôi yên chí đến phòng gọi nhập ngũ trình diện, khi cân đong đo đếm, tôi chỉ có 38 ký, tưởng thoát. Cầm tờ giấy ghi kết quả tôi thấy chỉ vỏn vẹn có hai chữ “SS” còn của mấy anh khác khỏe hơn có hai chữ “SA”. Tôi chẳng biết ký hiệu ấy là gì, bèn đi hỏi. Một ông thiếu úy giải thích “SA” là “Sevice Armer” tức là “lính chiến đấu, còn tôi có chữ “SS” là “Service Sédentaire” là lính văn phòng.
Xin nói rõ đó là thời kỳ chiến tranh Việt Pháp đang mở rộng khắp các chiến trường, nhu cầu quân đội rất cao. Ngoài trường Võ Bị Đà Lạt còn mở thêm trường Sĩ Quan Trừ Bị Thủ Đức, khóa tôi là khóa 4 lên đến hơn ngàn người. Công chức, sinh viên động viên hết. Trường Thủ Đức không đủ chỗ phải gửi khóa phụ (sau khóa tôi 3 tháng) lên Trường Võ Bĩ Đà Lạt học.
Thế là tôi bị giữ lại, đưa vào trại Ngọc Hà. Giấy tờ căn cước bị tịch thu hết chẳng khác gì ở tù. Tôi gặp Nguyễn Năng Tế dân Hà Nội ở đây. Hai thằng nằm gần nhau, Tế tâm sự “Tớ có con bồ đi ngoài kia, làm thế nào ra gặp được”. Tôi nhìn ra đường thấy một tiểu thư đi đi lại lại trên con đường dài. Tôi nói với Tế chuồn sang chỗ thằng lính Tây gác cổng nhà ông quan ba Tây, cho nó tí tiền may ra nó cho ra, cậu không có giấy tờ gì không trốn được đâu. Mà thời đó trốn đi đâu? Ra hậu phương là lãnh đạn rồi cũng đi lính. Tội gì mà trốn.
Tế chuồn ra gặp bồ, sau này tôi mới biết bồ của Tế là Kiều Chinh hồi chưa là diễn viên điện ảnh nổi tiếng. Nhưng là người đẹp Hà Nội thì cũng khá nổi tiếng rồi.
Sáng sớm mai đúng giờ thằng lính Tây gác, Tế lại vào trại Ngọc Hà.
Ngay sáng hôm sau chúng tôi lại được xe chở ngược lại Hải Phòng ra phi trường Cát Bi, đẩy lên máy bay quân sự vào Nam. Đến Sài Gòn vào lúc nhá nhem tối. Đoàn xe GMC chờ sẵn chạy như bay vào Thủ Đức. Đêm về nằm dưới nhà tôn tạm thời chờ phân chia đại đội. Nghe mấy bà ở trại gia binh rao hàng “bánh thầy, guốc thầy” tôi ớ mặt chẳng biết họ bán gì. Một anh bạn vùng Cái Vồn giảng cho tôi “họ bán bánh để ăn và guốc để đi trên sàn nhà cát”.
Hôm sau chúng tôi mới được chia về cho từng đại đội. Tôi chỉ biết mình thuộc Đại Đội 3, Trung Đội 9.
Tôi là lính nhảy dù, là sĩ quan commando!
Đại Đội tôi do một ông Trung Úy người Pháp chỉ huy, tôi còn nhớ tên ông ấy là Bardet, thuộc binh chủng Nhảy Dù Pháp. Lại đúng lúc Quân Đội thành lập Sư Đoàn Nhảy Dù. Thế là toàn trung đội 9 của tôi biến thành Trung Đội học nhảy dù. Khi tôi lên khám sức khỏe, mấy ông bác sĩ quân y trẻ cười ngất, phán: “Anh mà nhảy dù thì anh bay mất tiêu, có 38 ký nhảy ở nhà”. Thế là tôi được phê ngay chữ “Inapte” tức là “sổ toẹt” không được đi lính nhảy dù. Vài hôm sau tôi được chuyển sang trung đội khác cũng trong Đại Đội 3. Tôi tưởng thế là thoát bởi hồi đó chiến dịch Điện Biên Phủ đang gay cấn, ra trường mà làm lính nhảy dù vào thời kỳ này là… dễ chết lắm Tôi hơi yên tâm sẽ là lính bộ binh may ra được làm văn phòng.
Thế nhưng toàn Đại Đội 3 của tôi lại được lệnh xuống tàu ra miền Bắc, học Stage Commandos ở Vật Cháy. Hai tháng học Comandos ở đây quả là “thần sầu” khiếp đảm đối với một anh loắt choắt như tôi. Đi cầu khỉ, tập leo núi, hành quân trong đường rừng với bản đồ… Viên sĩ quan chỉ huy trường Commandos người Pháp nói thẳng “Ở đây, ăn ít làm nhiều. Mỗi khóa có chỉ tiêu được phép tử vong 6%”. Có nghĩa là sinh viên nào cũng có thể chết khi huấn luyện, nhà trường không chịu trách nhiệm gì. Chúng tôi đều cố gắng theo học. May mà không chết thằng nào.
Hai tháng sau chúng tôi có cái mác lính Commandos Nord VN. Hồi đó lính Commandos nghe dữ dằn lắm, đội mũ béret đen, bên cạnh có cái huy hiệu tròn mang hình con hổ, chuyên đi hành quân ban đêm vào tận xóm làng truy lùng địch. Nghe đến tên commandos là sợ hết vía.
Tôi đã trở thành lính Commandos chính hiệu. Mặc dù trong giấy nhập ngũ của tôi là Service Sédentaire nhưng bất cần hồ sơ, lúc đó chỉ cần nhu cầu phục vụ chiến tranh.
Sau khóa học ở Trường Sĩ Quan Trừ Bị Thủ Đức, tôi được đưa về Trường huấn luyện Hạ Sĩ Quan Quân Khu 4, đóng tại Suối Dầu cách thành phố Nha Trang 12 cây số. Tôi được giao nhiệm vụ làm Đại Đội Trưởng một Đại Đội khóa sinh, cũng là lính động viên học lớp này ra hạ sĩ quan. Sau dọn ra Đồng Đế cách TP Nha Trang có 5km.
Nhưng lại một chuyện trớ trêu khác, đúng thời kỳ Hiệp Định Génève chia đôi đất nước, trường Commandos Vật Cháy di chuyển vào Nam và Trường Hạ Sĩ Quan Đồng Đế biến thành Ecole Commandos như ở Vật Cháy trước kia.
Tôi lại được phân công làm Huấn Luyện Viên Commandos. Tôi phải gồng mình dạy các đại đội thám báo các sư đoàn về đây học. Cậu HLV nhóc cần có “uy” nên tôi cố làm ra vẻ “dân nhà nghề”, huấn luyện rất kỷ luật. Cuối khóa tôi phải đích thân dẫn một Đại Đội đi học xuyên rừng đúng 3 ngày 3 đêm liền. Ngày hành quân, tối tự kiếm chỗ dựng lều ngủ, lính gác đàng hoàng nếu không có thể bị địch tấn công bất ngờ. Ấy thế mà tôi vẫn hoàn thành nhiệm vụ cùng những HLV trẻ khác.
Nhảy sang ngành khác
Lại một chuyện bất ngờ nữa ập đên. Lúc đó cụ cố vấn Ngô Đình Nhu nhận thấy Quân Đội VNCH cần có một cơ quan Chiến Tranh Chính Trị để tạo lý tưởng cho toàn quân. Nha Tác Động Tinh Thần được thành lập ngay tại Bộ Quốc Phòng. Sau đổi thành Tổng Cục Chiến Tranh Chính Trị. Một ban soạn thảo bài học về Chiến Tranh Chính Trị được thành lập. Lúc đó mới chỉ có 3 bài là Binh Vận, Dân Vận và Địch vận. Mỗi bài chỉ vỏn vẹn có 1 trang giấy A4 quay roneo phát cho các Trường Huấn Luyện.
Trường của chúng tôi buộc phải chọn một người làm Tác Động Tinh Thần và huấn luyện mấy bài về chiến tranh tâm lý. Ông chỉ huy trưởng xem hồ sơ rồi gọi tôi lên giao nhiệm vụ với lý do là tôi đã từng dạy học, đã từng học Commandos. Thế là từ anh HLV tác chiến tôi lại nhảy sang làm anh huấn luyện viên về chiến tranh chính trị.
Khổ một nỗi là bài mỗi bài học chỉ có 1 trang giấy mà phải dạy suốt 3 tiếng. Dạy cái gì bây giờ? Đọc toàn bài chỉ mất nhiều lắm là 10 phút. Còn thừa thì giờ để làm gì? Tôi đành phải tán dóc với mấy đại đội lính đang học. Cái gì chứ tán dóc thì mấy anh lính nhà ta khoái lắm. Lựa đúng “chỗ ngứa” của tuổi trẻ tôi tán dóc như:
– “Nếu anh làm dân vận anh phải được lòng mọi người trong nhà, anh phải tán từ con chó nhà đó đến cô người làm, tán được cô chủ thì càng tốt, đúng không các cậu?”.
Lính vỗ tay rần rần. Tôi vừa giảng vừa cho tất cả các học viên góp ý kiến để kéo dài thì giờ. Tha hồ nói.
Bất ngờ là hôm đó có ông Giám Đốc Nha Tác Động Tinh Thần từ Sài Gòn ra thăm trường có ông Chỉ Huy Trưởng là bạn cùng quê. Ông Giám Đốc Nha Tác Động Tinh Thần lúc đó là Thiếu Tá Trần Văn Trung. Ông ngồi trên phòng Chỉ Huy Trưởng gần đó nghe lính vỗ tay loạn xạ, ông lắng nghe. Rồi sau đó ông gọi tôi lên văn phòng hỏi về lý lịch của tôi. Biết tôi dạy học và đã có thời kỳ làm anh ký giả mới ra lò, gửi bài đăng báo ở Hà Nội. Ông ngỏ ý muốn đưa tôi về làm ở Nha Tác Động Tinh Thần.
Chỉ một tháng sau tôi có lệnh thuyên chuyển gấp về Bộ Quốc Phòng. Về đến nơi tôi được đưa về Nha Tác Động Tinh Thần sau đổi thành Tổng Cục Chiến Tranh Chính Trị nằm ngay trên đường Norodom. Tổng cục Trưởng Trần Văn Trung đưa tôi về thẳng Phòng Báo Chí.
(Còn tiếp)
Ngày Tháng Chưa Quên – Văn Quang
Những lần đi trình diễn
Đại Đội 3 Văn Nghệ của tôi sau khi tạm thời ổn định doanh trại cùng với việc tập luyện chương trình ca nhạc kịch, bắt đầu cuộc “chinh phục” khán giả. Ban Quân Nhạc của Quân Khu được tăng cường đi theo giúp chúng tôi. Đoàn xe khá rầm rộ gồm 2 chiếc xe GMC, một đã được Khu Tạo Tác do Đại Úy Lê Kim Ngô, coi tôi như em, đóng giúp thành sân khấu khi mở ra diễn ở nơi công cộng. Một GMC chở nhạc cụ và nhân viên ban nhạc, một xe dogge 4×4, một xe dogge 6 chở quân nhân, tôi đi xe jeep. Hồi đó là thời chiến tranh đang mở rộng nên đơn vị tôi phải tự trang bị súng ống đạn dược tự phòng vệ trong suốt cuộc hành trình dài. Quân nhân của đại đội hầu hết là văn nghệ sĩ nên chưa anh nào biết chiến đấu và biết chiến trường là cái gì. Anh đại đội trưởng trẻ cũng chưa đánh trận nào. May mà chúng tôi chưa đụng trận, chưa bị phục kích chứ không biết nếu chuyện đó xảy ra sẽ như thế nào. Con đường từ Pleiku đi đến địa phương nào cũng toàn rừng bao bọc kín mít. Có những con đường chỉ vừa đủ cho một chiếc xe đi, cành lá rừng va đập vào thành xe chan chát. Nhất là con đường từ Pleiku xuống Bình Định dài hàng trăm cây số, qua những đèo dốc khá nguy hiểm, vậy mà chúng tôi vẫn phải đi. Đưa ra cái khẩu hiệu “quyết tâm mang niềm vui đến cho đồng đội và đồng bào khắp quân khu”.
Mỗi tỉnh chúng tôi có hai đêm diễn. Một ở trong rạp, do địa phương mượn giùm dành cho các sếp trong các cơ quan quân dân chính và những vị “có máu mặt” ở địa phương. Giấy mời chúng tôi in sẵn ở Phòng Tâm Lý Chiến quân khu. Nhưng đến nơi tôi thường giao cho Tiểu Khu đưa giấy mời. Chương trình dài 3 tiếng từ 20g đến 23g và chúng tôi luôn quyết định mở màn rất đúng giờ.
Sau hôm đó là một buổi diễn ngoài trời, giữa một sân vận động, mở cửa tự do cho công chúng. Hai chương trình cũng có nhiều nét khác nhau bởi nhiều vấn đề về kỹ thuật mà ở ngoài trời không thực hiện được. Chương trình cho công chúng dễ hiểu “bình dân” hơn, cần nhiều tiếng cười. Bởi ảnh hưởng của đêm diễn trước khá hay nên bà con đón đợi rất nồng nhiệt.
Khi diễn ở Quảng Ngãi, tất nhiên tôi lại gặp người em xứ Huế của tôi. Nàng mời tôi xuống nhà chào “mạ”. Tôi nhận lời, sáng hôm sau phóng xe xuống thăm. Hai mẹ con nàng ở với người anh họ trong căn nhà khang trang bên cạnh quốc lộ. Nàng mặc bộ áo cánh tiếp tôi trong chiếc bàn gỗ sơ sài giữa nhà. Bà “mệ” già tóc bạc nhưng còn in lại vẻ đài các thanh tú rất đẹp. Bà nghiêm trang nhìn tôi cứ như nhìn thằng con rể mới. Tôi thu mình trong cái vẻ thư sinh “ngây thơ vô tội”. Mệ có vẻ rất hài lòng. Thế là tôi “có điểm” với cả gia đình nàng.
Một lát sau có một cặp nam nữ trẻ tuổi đèo nhau bằng xe đạp tới. Có lẽ đó là cặp vợ chồng hay bồ bịch bạn cùng sở của nàng. Nói chuyện vài câu nàng vẫy tôi lại gần cửa phòng nói cho nàng thêm một cặp giấy mời nữa đi xem tối nay. Tôi đã đưa hết giấy mời cho tiểu khu phụ trách nên chẳng giữ cái nào sau khi đã đưa cho nàng 4 cái rồi. Thêm cái nữa quả là phiền, tôi không hứa sẽ kiếm được. Nàng làm bộ nũng nịu, giận dỗi cho mấy người bạn nhìn thấy. Có lẽ nàng muốn khoe tình yêu với bạn bè. Tôi chẳng biết làm gì hơn là cười trừ. Tuy nhiên sau đó tôi cũng vào Tiểu Khu xin lại một cái giấy mời. Ông trung úy trưởng ban Tâm Lý Chiến tiểu khu đành phải tìm cho tôi. Ông cũng biết nhà nàng và có lẽ cũng đã từng “chiêm ngưỡng” dung nhan khá hấp dẫn của cô gái hàng ngày vẫn đi bộ trên đường đến sở làm. Ông mang vé đến nhà nàng giùm tôi, dường như ông cũng thích được làm việc ấy. Giao xe jeep cho ông lái, tôi đứng đánh bi da cùng vài anh em trong đại đội. Trong khi toán công tác làm sân khấu vẫn miệt mài trong rạp hát mới mượn được cách đó không xa. Rạp hát nằm giữa chợ.
Rồi đúng 19g tối, đêm ca kịch cũng được mở màn. Tôi làm thủ tục đứng ra chào khán giả và giới thiệu sơ lược về sự ra đời của Đại Đội này. Khi màn trình diễn mở đầu bằng bài đồng ca Đại Đội 3 Văn Nghệ Hành Khúc do nhạc sĩ Anh Bằng sáng tác với toàn bộ nghệ sĩ của đại đội gồm vài chục nam nữ ca sĩ mặc đồng phục thắt nơ đỏ cho oai.
Cô ca sĩ Nguyệt Ánh hé tấm màn hậu trường nhìn ra ngắm người đẹp của tôi cười khúc khích. Người đẹp của tôi vô tình cứ đăm đăm nhìn. Nguyệt Ánh nói: Cô ấy đang tìm anh đấy. Có vẻ như đó là sự thật. Tôi hiểu tình yêu của nàng dành cho tôi sâu đậm lắm rồi. Nhưng tôi chưa hề nghĩ đến một ngày nào đó chúng tôi sẽ kết hôn. Tại cái tính lăng nhăng vặt của tôi hay tại tôi thấy mình còn trẻ quá, tôi không biết. Lấy vợ cứ như chuyện tức cười. Bản tính của tôi hồi còn trẻ là như thế.
Với vài người bạn thân nay đã mất
Trở lại với cuộc đời cầm bút của tôi qua nhiều giai đoạn khi lên voi lúc “xuống chó”, thật sự là “xuống chó” chứ không còn là thành ngữ suông.
Trong khi làm đại đội trưởng Dại Đội Văn Nghệ ở Pleiku, tôi vẫn tiếp tục viết bài hàng tuần cho báo Truyện Phim ở Sài Gòn gửi bằng thư tay. Sau đó giữ liên lạc với các báo khác. Nhờ vậy khi về làm ở Cục Tâm Lý Chiến tôi viết nhiều báo hơn. Báo hàng ngày và báo hàng tuần, viết như… máy. Có khi tòa soạn phải cho người vào Phòng Báo Chí đợi tôi viết bài xong lấy về cho kịp sắp chữ. Báo nào cũng trả nhuận bút sòng phẳng đi chơi rả rích với mấy ông bạn hơn tuổi tôi như Thanh Nam, Mai Thảo, Hoài Bắc… Các ông ấy ngồi uống rượu tì tì, tôi không uống rượu bao giờ vì bệnh đau bao tử. Có lần Thanh Nam nói: “Ê mày ăn món lòng gà thì gọi riêng một đĩa, ăn “giỗ mồi” chúng tao hết đồ nhắm”.
Kỷ niệm với “Chú Tư Cầu” Lê Xuyên
Có một chuyện tôi còn nhớ mãi là chuyện hàng ngày tôi thường phải đưa bài ra tòa soạn. Một lần tôi gặp Lê Xuyên làm tổng thư ký cho nhật báo Thời Thế do ông Hồ Anh làm chủ nhiệm. Tôi đã viết trong một bài khá dài, xin trích một đoạn ngắn:
“… Một buổi sáng sớm vào khoảng năm 1971-72, sau một đêm đánh chắn với vợ chồng ông chủ báo Kịch Ảnh đường Cống Quỳnh, tôi lái xe về nhà. Qua đường Lê Lai, tôi thấy Lê Xuyên cúi đầu đi trên hè phố. Tôi đậu xe sát lại, Lê Xuyên vẫn chưa thèm nhận ra là xe của ai. Tôi bóp còi, lúc đó anh mới ngước lên nhìn và toét miệng cười. Ít khi ông Lê Xuyên cười lắm. Tôi đẩy cửa xe, thò đầu ra hỏi:
– Ăn gì chưa?
– Chưa gì hết trọi, có tiền đâu mà ăn.
– Lên đây, tôi đưa ông đi ăn sáng.
Leo lên xe, anh hỏi thẳng:
– Đêm qua được hay thua?
– Được.
– Nhà không còn một xu, tui để tiền trong túi cũng hết luôn.
Tôi cười và hiểu cái sự “hết tiền trong túi” của anh dù mới lãnh lương. Móc trong cốp xe, tôi chia cho anh một nửa số tiền được bạc đêm hôm qua và dặn dò rất kỹ:
– Mang về tòa soạn cất vào ngăn kéo để tiêu dần đấy.
– Ừ, tốt. Ông ăn sáng chưa, cho tôi đi với. Lâu rồi không được ăn đồ Tây.
Tôi cười:
– Ra Givral hay Brodard, ông thích chỗ nào.
– Đâu cũng được.
Chúng tôi ra Givral, sáng sớm tinh mơ chỉ có hai bàn khách. Tôi gọi mì jambon là món “đặc sản” ở đây còn Lê Xuyên gọi omelette jambon ngồi nhai bỏm bẻm lấy làm thú vị lắm. Ăn xong tôi bảo ông có tiền rồi, lấy xe taxi về toà soạn, tôi phải về nhà thay quần áo rồi còn phải vào sở chào cờ vì hôm nay là thứ hai. Lê Xuyên cười hì hì:
– Cả đời tao chưa biết chào cờ là cái gì. Tao chỉ chào ông chủ báo khi lần đầu tiên đến làm. Ngô Quân cũng thế và Hồ Anh cũng thế.
Thỉnh thoảng tôi đưa bài đến báo Thời Thế, đôi khi vào buổi trưa, tôi lại rủ Lê Xuyên đi ăn trưa, hôm có tiền thì chui vào Chợ Lớn ăn cơm Tàu Bát Đạt. Có lần tôi rủ:
– Chúng tớ có cái phòng thuê ở trên lầu ba để thỉnh thoảng chơi phé, lấy tiền xâu gửi lại tay quản lý nên bất cứ lúc nào cần phòng là có ngay. Ông có muốn nằm lại đây một buổi không?
Bản tính anh hiền lành nên hỏi lại:
– Nằm làm gì, tôi phải về làm việc chứ.
– Ông ngây thơ thật hay ngây thơ cụ, ông cứ lên với tôi là biết ngay “nằm làm gì”. Ông muốn Tàu cũng có mà ta cũng có.
Dĩ nhiên đến nước này thì ông bạn tôi phải hiểu, nhưng ông lắc đầu quầy quậy như thằng con nít bị mẹ bắt lấy vợ sớm. Tôi đưa ông trở lại tòa soạn và xác nhận với anh em rằng “Lê Xuyên nó đứng đắn thật các ông ạ”. Một ông bạn tôi cãi: “Nó nhát chứ đứng đắn cái gì”. Thôi thì nhát cũng được, đứng đắn cũng được nhưng nó không giống tụi mình. Và một điều ai cũng nhận thấy là chưa bao giờ thấy mặt Lê Xuyên ở bất cứ cái phòng trà tiệm nhảy nào, ngay cả chỗ đông người anh cũng tránh.
Một bí mật bây giờ mới tiết lộ:
Cũng vào khoảng thời gian đó, tờ báo Thời Thế có một loạt bài điều tra phóng sự về một vụ tham nhũng của một ông “tướng vùng”. Ông tướng nhờ một đại tá và một trung tá liên hệ với tôi để nhờ tôi can thiệp. Tôi chẳng biết trắng đen ra sao, nhưng đã có lời nhờ và giải thích thì tôi làm. Tôi gọi cho Lê Xuyên giải thích những gì tôi được nghe và đề nghị “thông cảm” với phóng viên cho ngưng loạt bài đó kẻo làm mất uy tín của một người chỉ huy vùng chiến thuật. Lê Xuyên nói ngay:
– Ông nói thì tôi nghe, nhưng để tôi thu xếp với anh em cho có đầu có đuôi.
Sau đó tôi điện thoại cho ông chủ báo Hồ Anh, lúc đó tôi mới biết rằng đã có một hai ông nghị sĩ dân biểu can thiệp, nhưng Lê Xuyên vẫn cứ tiếp tục cho đăng loạt bài này. Ông Hồ Anh bảo tôi cứ nói chuyện với Lê Xuyên, nếu anh ấy chịu thì không có gì trở ngại. Chỉ có thế thôi. Rất bất ngờ, hôm sau tôi đọc được hàng chữ trên trang nhất: “Vì có người bạn chúng tôi can thiệp nên chúng tôi thấy cần phải chấm dứt loạt phóng sự này”. Quả thật đó là điều khiến tôi hết sức cảm động và ngay lúc đó tôi trở nên áy náy vì biết đâu đó là một sự thật mà công sức của anh phóng viên trẻ đã bỏ ra bị tôi “kỳ đà cản mũi”. Tôi gọi lại cho Lê Xuyên, anh chỉ cười:
– Thông cảm với phóng viên rồi nó bảo ngưng cũng được, viết thế đủ rồi.
Tôi rủ anh đi ăn trưa, anh nói:
– Tôi vừa ngưng phóng sự mà đi ăn với ông thì khác gì đi ăn hối lộ. Thôi hôm nào ông được bạc mình lại đi ăn đồ Tây. Hôm nay tôi bận quá ông ạ…”
Bỏ đi Tám!
Hơn mười năm sau, khi tôi ở trại cải tạo ra, Thanh Thương Hoàng dẫn tôi đến thăm Lê Xuyên. Anh ngồi bán thuốc lá lẻ ở một góc phố. Chiếc quầy thuốc bé tẹo nhưng cũng đủ che hết tấm thân gầy gò của anh. Chúng tôi nhìn nhau và cùng cảm thông rất sâu sắc cái thân phận mình lúc này. Anh chớp mau mắt nói như để an ủi hơn mười hai năm tù của tôi:
– Trông ông vẫn cứ phong độ như ngày nào.
Tôi thẳng thừng thương bạn:
– Còn ông, trông chán bỏ mẹ… Chỉ muốn khóc!
Hai bàn tay bạn tôi run lên, lật bật đút chiếc chìa khóa vào ngăn tủ kính để mấy gói ba số năm bán lẻ (hồi đó ba số năm quý lắm):
– Hút thuốc lá không?
– Không, tớ hút thuốc lào quen rồi, về đây hút thứ nặng hơn mới đủ đô.
Thanh Thương Hoàng rủ sang bên con hẻm phía trước ăn sáng. Đó là con hẻm lối đi vào một ngôi chùa hay ngôi đình gì đó. Không có hủ tíu, Lê Xuyên phải chạy đi gọi ở một nơi nào quen bán chịu cho anh ở gần đó. Lê Xuyên trở lại với con người thật của anh. Vẫn hiền lành, cười tủm và chân quê. Phải nhìn thấy cái cười tủm của anh mới biết tại sao anh viết về những cuộc tình của những đôi trai gái đồng ruộng miền Nam hay đến như thế, láu cá đến như thế. Tôi nhủ thầm: Thằng cha này tâm ngẩm tầm ngầm mà ghê lắm đấy. Nó không nói mà chỉ viết nên nó viết được nhiều hơn mình. Chỉ có nó mới viết được những “dòng chảy ngầm” của trai gái thôn quê miền Nam thật đến thế, hấp dẫn đến thế. Lê Xuyên khác với một số những cây bút hoàn toàn Nam Bộ như ông Bình Nguyên Lộc và Sơn Nam ở chính cái “thật” của anh, không màu mè, không lý luận, không làm một cái gì như nghiên cứu sưu tầm về phong tục tập quán dưới hình thức này hoặc dáng vẻ khác. Từng động tác, từng thái độ, từng lối ứng xử trong nhân vật của anh cứ như con người thật lồ lộ đang ở trước mặt chúng ta vậy.
Trước mặt tôi, ông già Lê Xuyên vẫn còn cái hóm hỉnh riêng, nhưng bây giờ thì như anh nói: “Đếch viết nữa”. Tôi hỏi không viết được hay không thích? Câu trả lời của anh gọn lỏn: “Bỏ đi tám”. Tôi không thể hiểu nổi ba chữ “bỏ đi Tám” mà anh dùng. Có một nỗi chua chát nào đó trong cái tâm sự thật của anh? Đến cái chứng minh nhân dân anh cũng không muốn làm nên không có hộ khẩu, cứ như ở lậu, công dân lậu. Thái độ đó có đồng nghĩa với sự “bỏ đi Tám” của anh không? Chỉ có anh mới hiểu và bây giờ anh mang theo.
Ba năm sau cùng, anh không còn sức để bán thuốc lá lẻ nữa. Thỉnh thoảng tôi và Nguyễn Thụy Long kéo đến thăm, cố dìu anh ra quán cà phê cuối ngõ ngồi lai rai tâm sự vặt. Tôi vẫn cho rằng chỉ có lúc đó Lê Xuyên mới được sống thật. Hai năm sau này dù có cố lôi anh đi cũng không nổi nữa rồi. Anh như cái bóng trong góc tối của gian phòng chật chội vây quanh bởi hàng trăm thứ lỉnh kỉnh nào bàn ghế, chai lọ, giường tủ. Chỉ có cô gái út săn sóc cho anh, vợ và các con lớn của anh vất vả với công việc hàng ngày rất ít thì giờ trông nom cho bố. Cái chết đến từ từ theo từng ngày giờ buồn tênh, dường như anh chán cả cái sống cái chết, không thèm chú ý đến nó nữa…”
Tính cách của Lê Xuyên là như thế, khác hẳn bạn bè. Trong lòng tôi luôn nhớ tới anh ngay cả khi viết đến đoạn này, hình ảnh “ông già chân quê” bán thuốc lá lẻ như còn ở trước mặt. Anh ra đi lúc 9 giờ 20 đêm 2-3-2004.
Một số lớn bạn viết cùng tôi đã ra đi, tôi đã viết từng bài cho mấy tờ báo và sau đang sưu tầm lại cho nhà xuất bản Tiếng Quê Hương ở Virginia ấn hành.
(Còn tiếp)
Đại Đội 3 Văn Nghệ của tôi sau khi tạm thời ổn định doanh trại cùng với việc tập luyện chương trình ca nhạc kịch, bắt đầu cuộc “chinh phục” khán giả. Ban Quân Nhạc của Quân Khu được tăng cường đi theo giúp chúng tôi. Đoàn xe khá rầm rộ gồm 2 chiếc xe GMC, một đã được Khu Tạo Tác do Đại Úy Lê Kim Ngô, coi tôi như em, đóng giúp thành sân khấu khi mở ra diễn ở nơi công cộng. Một GMC chở nhạc cụ và nhân viên ban nhạc, một xe dogge 4×4, một xe dogge 6 chở quân nhân, tôi đi xe jeep. Hồi đó là thời chiến tranh đang mở rộng nên đơn vị tôi phải tự trang bị súng ống đạn dược tự phòng vệ trong suốt cuộc hành trình dài. Quân nhân của đại đội hầu hết là văn nghệ sĩ nên chưa anh nào biết chiến đấu và biết chiến trường là cái gì. Anh đại đội trưởng trẻ cũng chưa đánh trận nào. May mà chúng tôi chưa đụng trận, chưa bị phục kích chứ không biết nếu chuyện đó xảy ra sẽ như thế nào. Con đường từ Pleiku đi đến địa phương nào cũng toàn rừng bao bọc kín mít. Có những con đường chỉ vừa đủ cho một chiếc xe đi, cành lá rừng va đập vào thành xe chan chát. Nhất là con đường từ Pleiku xuống Bình Định dài hàng trăm cây số, qua những đèo dốc khá nguy hiểm, vậy mà chúng tôi vẫn phải đi. Đưa ra cái khẩu hiệu “quyết tâm mang niềm vui đến cho đồng đội và đồng bào khắp quân khu”.
Mỗi tỉnh chúng tôi có hai đêm diễn. Một ở trong rạp, do địa phương mượn giùm dành cho các sếp trong các cơ quan quân dân chính và những vị “có máu mặt” ở địa phương. Giấy mời chúng tôi in sẵn ở Phòng Tâm Lý Chiến quân khu. Nhưng đến nơi tôi thường giao cho Tiểu Khu đưa giấy mời. Chương trình dài 3 tiếng từ 20g đến 23g và chúng tôi luôn quyết định mở màn rất đúng giờ.
Sau hôm đó là một buổi diễn ngoài trời, giữa một sân vận động, mở cửa tự do cho công chúng. Hai chương trình cũng có nhiều nét khác nhau bởi nhiều vấn đề về kỹ thuật mà ở ngoài trời không thực hiện được. Chương trình cho công chúng dễ hiểu “bình dân” hơn, cần nhiều tiếng cười. Bởi ảnh hưởng của đêm diễn trước khá hay nên bà con đón đợi rất nồng nhiệt.
Khi diễn ở Quảng Ngãi, tất nhiên tôi lại gặp người em xứ Huế của tôi. Nàng mời tôi xuống nhà chào “mạ”. Tôi nhận lời, sáng hôm sau phóng xe xuống thăm. Hai mẹ con nàng ở với người anh họ trong căn nhà khang trang bên cạnh quốc lộ. Nàng mặc bộ áo cánh tiếp tôi trong chiếc bàn gỗ sơ sài giữa nhà. Bà “mệ” già tóc bạc nhưng còn in lại vẻ đài các thanh tú rất đẹp. Bà nghiêm trang nhìn tôi cứ như nhìn thằng con rể mới. Tôi thu mình trong cái vẻ thư sinh “ngây thơ vô tội”. Mệ có vẻ rất hài lòng. Thế là tôi “có điểm” với cả gia đình nàng.
Một lát sau có một cặp nam nữ trẻ tuổi đèo nhau bằng xe đạp tới. Có lẽ đó là cặp vợ chồng hay bồ bịch bạn cùng sở của nàng. Nói chuyện vài câu nàng vẫy tôi lại gần cửa phòng nói cho nàng thêm một cặp giấy mời nữa đi xem tối nay. Tôi đã đưa hết giấy mời cho tiểu khu phụ trách nên chẳng giữ cái nào sau khi đã đưa cho nàng 4 cái rồi. Thêm cái nữa quả là phiền, tôi không hứa sẽ kiếm được. Nàng làm bộ nũng nịu, giận dỗi cho mấy người bạn nhìn thấy. Có lẽ nàng muốn khoe tình yêu với bạn bè. Tôi chẳng biết làm gì hơn là cười trừ. Tuy nhiên sau đó tôi cũng vào Tiểu Khu xin lại một cái giấy mời. Ông trung úy trưởng ban Tâm Lý Chiến tiểu khu đành phải tìm cho tôi. Ông cũng biết nhà nàng và có lẽ cũng đã từng “chiêm ngưỡng” dung nhan khá hấp dẫn của cô gái hàng ngày vẫn đi bộ trên đường đến sở làm. Ông mang vé đến nhà nàng giùm tôi, dường như ông cũng thích được làm việc ấy. Giao xe jeep cho ông lái, tôi đứng đánh bi da cùng vài anh em trong đại đội. Trong khi toán công tác làm sân khấu vẫn miệt mài trong rạp hát mới mượn được cách đó không xa. Rạp hát nằm giữa chợ.
Rồi đúng 19g tối, đêm ca kịch cũng được mở màn. Tôi làm thủ tục đứng ra chào khán giả và giới thiệu sơ lược về sự ra đời của Đại Đội này. Khi màn trình diễn mở đầu bằng bài đồng ca Đại Đội 3 Văn Nghệ Hành Khúc do nhạc sĩ Anh Bằng sáng tác với toàn bộ nghệ sĩ của đại đội gồm vài chục nam nữ ca sĩ mặc đồng phục thắt nơ đỏ cho oai.
Cô ca sĩ Nguyệt Ánh hé tấm màn hậu trường nhìn ra ngắm người đẹp của tôi cười khúc khích. Người đẹp của tôi vô tình cứ đăm đăm nhìn. Nguyệt Ánh nói: Cô ấy đang tìm anh đấy. Có vẻ như đó là sự thật. Tôi hiểu tình yêu của nàng dành cho tôi sâu đậm lắm rồi. Nhưng tôi chưa hề nghĩ đến một ngày nào đó chúng tôi sẽ kết hôn. Tại cái tính lăng nhăng vặt của tôi hay tại tôi thấy mình còn trẻ quá, tôi không biết. Lấy vợ cứ như chuyện tức cười. Bản tính của tôi hồi còn trẻ là như thế.
Với vài người bạn thân nay đã mất
Trở lại với cuộc đời cầm bút của tôi qua nhiều giai đoạn khi lên voi lúc “xuống chó”, thật sự là “xuống chó” chứ không còn là thành ngữ suông.
Trong khi làm đại đội trưởng Dại Đội Văn Nghệ ở Pleiku, tôi vẫn tiếp tục viết bài hàng tuần cho báo Truyện Phim ở Sài Gòn gửi bằng thư tay. Sau đó giữ liên lạc với các báo khác. Nhờ vậy khi về làm ở Cục Tâm Lý Chiến tôi viết nhiều báo hơn. Báo hàng ngày và báo hàng tuần, viết như… máy. Có khi tòa soạn phải cho người vào Phòng Báo Chí đợi tôi viết bài xong lấy về cho kịp sắp chữ. Báo nào cũng trả nhuận bút sòng phẳng đi chơi rả rích với mấy ông bạn hơn tuổi tôi như Thanh Nam, Mai Thảo, Hoài Bắc… Các ông ấy ngồi uống rượu tì tì, tôi không uống rượu bao giờ vì bệnh đau bao tử. Có lần Thanh Nam nói: “Ê mày ăn món lòng gà thì gọi riêng một đĩa, ăn “giỗ mồi” chúng tao hết đồ nhắm”.
Kỷ niệm với “Chú Tư Cầu” Lê Xuyên
Có một chuyện tôi còn nhớ mãi là chuyện hàng ngày tôi thường phải đưa bài ra tòa soạn. Một lần tôi gặp Lê Xuyên làm tổng thư ký cho nhật báo Thời Thế do ông Hồ Anh làm chủ nhiệm. Tôi đã viết trong một bài khá dài, xin trích một đoạn ngắn:
“… Một buổi sáng sớm vào khoảng năm 1971-72, sau một đêm đánh chắn với vợ chồng ông chủ báo Kịch Ảnh đường Cống Quỳnh, tôi lái xe về nhà. Qua đường Lê Lai, tôi thấy Lê Xuyên cúi đầu đi trên hè phố. Tôi đậu xe sát lại, Lê Xuyên vẫn chưa thèm nhận ra là xe của ai. Tôi bóp còi, lúc đó anh mới ngước lên nhìn và toét miệng cười. Ít khi ông Lê Xuyên cười lắm. Tôi đẩy cửa xe, thò đầu ra hỏi:
– Ăn gì chưa?
– Chưa gì hết trọi, có tiền đâu mà ăn.
– Lên đây, tôi đưa ông đi ăn sáng.
Leo lên xe, anh hỏi thẳng:
– Đêm qua được hay thua?
– Được.
– Nhà không còn một xu, tui để tiền trong túi cũng hết luôn.
Tôi cười và hiểu cái sự “hết tiền trong túi” của anh dù mới lãnh lương. Móc trong cốp xe, tôi chia cho anh một nửa số tiền được bạc đêm hôm qua và dặn dò rất kỹ:
– Mang về tòa soạn cất vào ngăn kéo để tiêu dần đấy.
– Ừ, tốt. Ông ăn sáng chưa, cho tôi đi với. Lâu rồi không được ăn đồ Tây.
Tôi cười:
– Ra Givral hay Brodard, ông thích chỗ nào.
– Đâu cũng được.
Chúng tôi ra Givral, sáng sớm tinh mơ chỉ có hai bàn khách. Tôi gọi mì jambon là món “đặc sản” ở đây còn Lê Xuyên gọi omelette jambon ngồi nhai bỏm bẻm lấy làm thú vị lắm. Ăn xong tôi bảo ông có tiền rồi, lấy xe taxi về toà soạn, tôi phải về nhà thay quần áo rồi còn phải vào sở chào cờ vì hôm nay là thứ hai. Lê Xuyên cười hì hì:
– Cả đời tao chưa biết chào cờ là cái gì. Tao chỉ chào ông chủ báo khi lần đầu tiên đến làm. Ngô Quân cũng thế và Hồ Anh cũng thế.
Thỉnh thoảng tôi đưa bài đến báo Thời Thế, đôi khi vào buổi trưa, tôi lại rủ Lê Xuyên đi ăn trưa, hôm có tiền thì chui vào Chợ Lớn ăn cơm Tàu Bát Đạt. Có lần tôi rủ:
– Chúng tớ có cái phòng thuê ở trên lầu ba để thỉnh thoảng chơi phé, lấy tiền xâu gửi lại tay quản lý nên bất cứ lúc nào cần phòng là có ngay. Ông có muốn nằm lại đây một buổi không?
Bản tính anh hiền lành nên hỏi lại:
– Nằm làm gì, tôi phải về làm việc chứ.
– Ông ngây thơ thật hay ngây thơ cụ, ông cứ lên với tôi là biết ngay “nằm làm gì”. Ông muốn Tàu cũng có mà ta cũng có.
Dĩ nhiên đến nước này thì ông bạn tôi phải hiểu, nhưng ông lắc đầu quầy quậy như thằng con nít bị mẹ bắt lấy vợ sớm. Tôi đưa ông trở lại tòa soạn và xác nhận với anh em rằng “Lê Xuyên nó đứng đắn thật các ông ạ”. Một ông bạn tôi cãi: “Nó nhát chứ đứng đắn cái gì”. Thôi thì nhát cũng được, đứng đắn cũng được nhưng nó không giống tụi mình. Và một điều ai cũng nhận thấy là chưa bao giờ thấy mặt Lê Xuyên ở bất cứ cái phòng trà tiệm nhảy nào, ngay cả chỗ đông người anh cũng tránh.
Một bí mật bây giờ mới tiết lộ:
Cũng vào khoảng thời gian đó, tờ báo Thời Thế có một loạt bài điều tra phóng sự về một vụ tham nhũng của một ông “tướng vùng”. Ông tướng nhờ một đại tá và một trung tá liên hệ với tôi để nhờ tôi can thiệp. Tôi chẳng biết trắng đen ra sao, nhưng đã có lời nhờ và giải thích thì tôi làm. Tôi gọi cho Lê Xuyên giải thích những gì tôi được nghe và đề nghị “thông cảm” với phóng viên cho ngưng loạt bài đó kẻo làm mất uy tín của một người chỉ huy vùng chiến thuật. Lê Xuyên nói ngay:
– Ông nói thì tôi nghe, nhưng để tôi thu xếp với anh em cho có đầu có đuôi.
Sau đó tôi điện thoại cho ông chủ báo Hồ Anh, lúc đó tôi mới biết rằng đã có một hai ông nghị sĩ dân biểu can thiệp, nhưng Lê Xuyên vẫn cứ tiếp tục cho đăng loạt bài này. Ông Hồ Anh bảo tôi cứ nói chuyện với Lê Xuyên, nếu anh ấy chịu thì không có gì trở ngại. Chỉ có thế thôi. Rất bất ngờ, hôm sau tôi đọc được hàng chữ trên trang nhất: “Vì có người bạn chúng tôi can thiệp nên chúng tôi thấy cần phải chấm dứt loạt phóng sự này”. Quả thật đó là điều khiến tôi hết sức cảm động và ngay lúc đó tôi trở nên áy náy vì biết đâu đó là một sự thật mà công sức của anh phóng viên trẻ đã bỏ ra bị tôi “kỳ đà cản mũi”. Tôi gọi lại cho Lê Xuyên, anh chỉ cười:
– Thông cảm với phóng viên rồi nó bảo ngưng cũng được, viết thế đủ rồi.
Tôi rủ anh đi ăn trưa, anh nói:
– Tôi vừa ngưng phóng sự mà đi ăn với ông thì khác gì đi ăn hối lộ. Thôi hôm nào ông được bạc mình lại đi ăn đồ Tây. Hôm nay tôi bận quá ông ạ…”
Bỏ đi Tám!
Hơn mười năm sau, khi tôi ở trại cải tạo ra, Thanh Thương Hoàng dẫn tôi đến thăm Lê Xuyên. Anh ngồi bán thuốc lá lẻ ở một góc phố. Chiếc quầy thuốc bé tẹo nhưng cũng đủ che hết tấm thân gầy gò của anh. Chúng tôi nhìn nhau và cùng cảm thông rất sâu sắc cái thân phận mình lúc này. Anh chớp mau mắt nói như để an ủi hơn mười hai năm tù của tôi:
– Trông ông vẫn cứ phong độ như ngày nào.
Tôi thẳng thừng thương bạn:
– Còn ông, trông chán bỏ mẹ… Chỉ muốn khóc!
Hai bàn tay bạn tôi run lên, lật bật đút chiếc chìa khóa vào ngăn tủ kính để mấy gói ba số năm bán lẻ (hồi đó ba số năm quý lắm):
– Hút thuốc lá không?
– Không, tớ hút thuốc lào quen rồi, về đây hút thứ nặng hơn mới đủ đô.
Thanh Thương Hoàng rủ sang bên con hẻm phía trước ăn sáng. Đó là con hẻm lối đi vào một ngôi chùa hay ngôi đình gì đó. Không có hủ tíu, Lê Xuyên phải chạy đi gọi ở một nơi nào quen bán chịu cho anh ở gần đó. Lê Xuyên trở lại với con người thật của anh. Vẫn hiền lành, cười tủm và chân quê. Phải nhìn thấy cái cười tủm của anh mới biết tại sao anh viết về những cuộc tình của những đôi trai gái đồng ruộng miền Nam hay đến như thế, láu cá đến như thế. Tôi nhủ thầm: Thằng cha này tâm ngẩm tầm ngầm mà ghê lắm đấy. Nó không nói mà chỉ viết nên nó viết được nhiều hơn mình. Chỉ có nó mới viết được những “dòng chảy ngầm” của trai gái thôn quê miền Nam thật đến thế, hấp dẫn đến thế. Lê Xuyên khác với một số những cây bút hoàn toàn Nam Bộ như ông Bình Nguyên Lộc và Sơn Nam ở chính cái “thật” của anh, không màu mè, không lý luận, không làm một cái gì như nghiên cứu sưu tầm về phong tục tập quán dưới hình thức này hoặc dáng vẻ khác. Từng động tác, từng thái độ, từng lối ứng xử trong nhân vật của anh cứ như con người thật lồ lộ đang ở trước mặt chúng ta vậy.
Trước mặt tôi, ông già Lê Xuyên vẫn còn cái hóm hỉnh riêng, nhưng bây giờ thì như anh nói: “Đếch viết nữa”. Tôi hỏi không viết được hay không thích? Câu trả lời của anh gọn lỏn: “Bỏ đi tám”. Tôi không thể hiểu nổi ba chữ “bỏ đi Tám” mà anh dùng. Có một nỗi chua chát nào đó trong cái tâm sự thật của anh? Đến cái chứng minh nhân dân anh cũng không muốn làm nên không có hộ khẩu, cứ như ở lậu, công dân lậu. Thái độ đó có đồng nghĩa với sự “bỏ đi Tám” của anh không? Chỉ có anh mới hiểu và bây giờ anh mang theo.
Ba năm sau cùng, anh không còn sức để bán thuốc lá lẻ nữa. Thỉnh thoảng tôi và Nguyễn Thụy Long kéo đến thăm, cố dìu anh ra quán cà phê cuối ngõ ngồi lai rai tâm sự vặt. Tôi vẫn cho rằng chỉ có lúc đó Lê Xuyên mới được sống thật. Hai năm sau này dù có cố lôi anh đi cũng không nổi nữa rồi. Anh như cái bóng trong góc tối của gian phòng chật chội vây quanh bởi hàng trăm thứ lỉnh kỉnh nào bàn ghế, chai lọ, giường tủ. Chỉ có cô gái út săn sóc cho anh, vợ và các con lớn của anh vất vả với công việc hàng ngày rất ít thì giờ trông nom cho bố. Cái chết đến từ từ theo từng ngày giờ buồn tênh, dường như anh chán cả cái sống cái chết, không thèm chú ý đến nó nữa…”
Tính cách của Lê Xuyên là như thế, khác hẳn bạn bè. Trong lòng tôi luôn nhớ tới anh ngay cả khi viết đến đoạn này, hình ảnh “ông già chân quê” bán thuốc lá lẻ như còn ở trước mặt. Anh ra đi lúc 9 giờ 20 đêm 2-3-2004.
Một số lớn bạn viết cùng tôi đã ra đi, tôi đã viết từng bài cho mấy tờ báo và sau đang sưu tầm lại cho nhà xuất bản Tiếng Quê Hương ở Virginia ấn hành.
(Còn tiếp)
No comments:
Post a Comment

markdown:
![ Hồi ký Văn Quang: Ngày tháng chưa quên](http://thoibao.com/wp-content/uploads/2017/05/vanquangtrinhcung.jpg)
# Hồi ký Văn Quang: Ngày tháng chưa quên
**Chuyện “Văn nghệ và phú lít”**
Trong thời kỳ đó tôi viết một phóng sự tếu, diễn tả về cái tài bắt chước đủ thứ giọng người của nghệ sĩ Trần Văn Trạch rất ăn khách nổi tiếng trên các sân khấu và lồng tiếng trong nhiều phim. Sơ lược truyện đó tôi tóm tắt một đoạn ngắn bạn đọc cho vui.
“Thằng nhà báo viết một vở kịch vớ vẩn chọc quê một toán cảnh sát (thời Tây gọi là phú lít) bắt nhầm một anh nghệ sĩ chuyên đóng kịch, đêm cuối năm hết tiền bèn đóng cửa nằm nhà. Buồn tình anh nghệ sĩ giả tiếng năm người ngồi đánh phé, một canh phé trong tưởng tượng rất lớn, ăn thua cả trăm triệu đồng.
Thầy phú lít đi tuần ngang qua đó, nghe có tiếng sát phạt trong phòng liền báo tin cho cả trung đội đến bao vây. Nhưng khi vào căn phòng nhỏ như cái tổ chim chỉ thấy mỗi mình anh nghệ sĩ ngồi trên bàn, cỗ bài còn đó song tiền nong và người chơi bài thì chẳng thấy đâu. Cả toán sục sạo tìm kiếm khắp mọi xó xỉnh cũng chẳng thấy gì. Tra hỏi kiểu nào anh chàng nghệ sĩ chỉ vào cái mồm, một mực khai rằng anh ta đánh bài một mình, thua được một vài trăm triệu là ít đấy.
Thầy phú lít tức quá bèn lôi anh nghệ sĩ về bót cùng tang vật là một cỗ bài cũ mèm. Anh nghệ sĩ tỉnh bơ nằm ngủ trong bót. Đến đêm anh ta buồn tình lại đóng kịch giả một sòng bài lớn hơn ngay trong nhà giam của bót phú lít. Ông trưởng ty nghe tiếng sát phạt lấy làm lạ bèn rình xem. Nhưng khi nhận ra anh nghệ sĩ này vốn là một tay chuyên nghề đóng kịch và lồng tiếng trong phim thì biết ngay là bị hố to, ông ta vội vàng mở khóa và xin lỗi anh nghệ sĩ vì sự lầm lẫn của đàn em. Nhưng anh nghệ sĩ tuyên bố là sẽ kiện cả cái ty cảnh sát này về tội bắt người không tang chứng. Làm tội ông trưởng chi phải năn nỉ mãi anh nghệ sĩ mới chịu không kiện nữa với điều kiện là trong ba ngày Tết này, mỗi bữa phải mang đủ cơm rượu đến tận phòng cung phụng anh ta mới bỏ qua…”
Sau khi tôi viết bài này một ông Trung Tá Quân Đội biệt phái sang cảnh sát đem trình với sếp lớn. Ông Cảnh sát trưởng tức tốc cho đàn em đến bắt tôi lên gặp. Ông hỏi lung tung cố tình hành hạ tôi suốt một tuần lễ liền, sáng 8 giờ lên phòng làm việc của Cảnh Sát Quận 3, 12 giờ về, 2 giờ chiều lại lên. Anh Phó Trưởng Phòng đích thân hỏi tội tôi. Gán cho tôi đủ thứ tội. Nhưng cuối cùng chẳng kiếm ra tội gì phạm pháp luật. Tôi cũng nói ngay “Tôi làm cái gì mà pháp luật không cấm, có thế thôi. Nhiệm vụ của các anh là tô sen vẽ hồng cho chế độ, còn tôi có ăn lương nhà nước đâu, tôi làm cho báo trả lương tôi viết cái gì cần viết và phải viết”. Anh Phó Phòng cay cú nhưng cũng chẳng làm gì được. Nhưng anh ta vẫn phê vào biên bản “Phạm tội vi phạm internet – Phạt 1 triệu đồng”. Tôi không hiểu tội vi phạm ineternet là thứ tội gì, chắc mấy ông luật sư cũng chẳng hiểu được cái lối làm chầy làm cối của mấy tay này. Nhưng có anh CA đèo tôi đi nộp phạt ở một ngân hàng nhà nước và có biên lai đàng hoàng. Tôi còn giữ cái biên lai khôi hài ấy suốt mấy năm.
Từ đó tôi bị theo dõi sát nút, bài vở thư từ qua internet cũng bị “phòng đặc biệt” của sở Cảnh Sát chuyên về vi tính chi nhận đầy đủ. Tôi không biết nên cứ phây phây làm việc của mình. Thế nên một lần khác tôi lại bị tóm.
**Tôi bị tóm và tịch thu hết máy móc**
Tôi thường thức dậy rất sớm vào internet đọc báo xem thư. Hôm ấy bỗng đường dây internet cứng đơ, không động đậy. Gọi điện thoại máy kêu bíp bíp rồi êm re luôn. Tôi chẳng hiểu tại sao. Khoảng 8 giờ sáng, bỗng một toán cảnh sát vài chục anh kéo đến xông vào nhà tôi trên chúng cư tôi đang ở. Họ hùng hổ như đi bắt cướp. Kéo nhau vào sục sạo khắp nhà, từ cái ngăn kéo tủ đến gầm giường. Có cái máy móc nào họ lôi ra hết, đóng vào thùng khuân xuống xe kể cả mấy cái máy computer, máy chụp hình, điện thoại. Cả xóm kéo nhau ra xem, họ tưởng tôi là tội phạm nặng lắm. Họ bắt tôi mang ra xe. May mà không còng tay, chỉ có hai cậu lực lưỡng ngồi sát hai bên đề phòng tôi nhảy xuống trốn.
Về đến ty cảnh sát, họ tống tôi vào một căn phòng hẹp vắng hoe. Một lát sau một anh khệnh khạng cầm tập hồ sơ vào. Anh ta bắt đầu cuộc hỏi cung. Lôi ra một đống bài tôi viết. Một anh chuyên viên lôi máy computer của tôi ra lục lọi tìm mói thứ kể cả hình ảnh và thư riêng. Sau đó anh in ra từng bài và bắt tôi ký tên xác nhận bài đó là của tôi. Tôi nhìn lướt qua rồi ký thì ký. Tôi vẫn tin là mình làm đúng pháp luật không cấm.
Đến 12 giờ trưa họ cho tôi về, chiều lại đến. Cứ như thế suốt một tuần, họ thay nhau hỏi cung, lúc nhẹ nhàng cười cợt, lúc kết tội rất căng. Đó là kiểu khủng bố tinh thần để làm mất tinh thần đối thủ. Có khi một anh CA từ Thành Phố được giới thiệu là “sếp lớn” xuống hỏi cung. Vẫn cái kiểu nửa mặn nửa nhạt đó, văn minh hơn một tí là cho tôi hút thuốc lá ba số 5, nhưng khi đứng lên, anh ta đi thẳng. Tôi lại phải móc túi trả tiền cà chầu cà phê và bao thuốc lá 3 số 5. Anh ta láu cá lắm, yêu cầu tôi nếu bạn bè nước ngoài hỏi thì phải nói được đối xử đàng hoàng. Bởi tin tôi bị cảnh sát tóm đã được một anh Thông Tín Viên của báo nước ngoài loan tin rồi. Nhiều báo đã đăng. Bạn bè và độc giả của tôi chú ý theo dõi tình hình. Anh ta bắt tôi viết cái e mail cho bạn bè là “được đổi xử tử tế đừng loan tin vội”.
Cuối cùng là Cảnh Sát yêu cầu tôi ngưng viết bài ra nước ngoài. Thật ra lúc đó có muốn viết cũng không viết được, mất hết computer và cắt hết internet lấy gì mà viết. Bạn bè tôi ở nước ngoài hỏi thăm và sẵn sàng yểm trợ. Nhưng còn đường internet lúc đó tôi thuê của VNN và hãng này cho tôi biết họ được lệnh không cho tôi thuê đường dây nữa. Với biết bao trở ngại, tôi đành thúc thủ suốt gần một năm, không viết lách gì được. Anh CA gộc bảo tôi có viết thì viết báo trong nước, anh ta sẵn sàng giới thiệu, báo nào cũng được. Tôi thẳng thắn trả lời “Tôi chỉ đá một chân, không thể viết báo trong nước được. Viết kiểu của tôi chẳng báo náo trong nước dám đăng đâu. Xin miễn”. Cho đến bây giờ cứ thấy tên tôi trong bất kỳ bài nào của ai, báo VN cũng gạch bỏ liền. Quả thật điều này không làm tôi phật ý mà ngược lại tôi còn khoái vì sao họ sợ mình đến thế?
Nhưng cái “nghiệp” đã bám vào thân, tôi không chịu nổi, lại tìm cách tự đứng dậy. Con cháu gửi tiền về mua computer và tìm một dịch vụ khác thuê đường dây internet. Tôi nhờ anh Hồng Dương ở Mỹ mua giùm cái máy chính hãng ở Mỹ bảo đảm hơn hàng VN nhiều khi là hàng giả của Tàu.
Nếu không viết mình sẽ bị đè bẹp gí, tội gì không viết khi còn viết được. Trước hết tôi không viết theo kiểu cũ đã bị “cấm”. Tôi trả lời thư độc giả qua mấy tờ báo, viết kiểu này thì “không có tội với nhà nước”.
Nghĩ là nghĩ thế thôi chứ khi muốn bắt tội thì họ có đủ cách đủ trò kết tội. Nhưng tôi cũng “uống thuốc liều rồi” cứ viết tới đâu thì tới. Già rồi nếu bị bắt bị nhốt chắc chỉ vài tháng là chết, tôi không sợ. Chắc họ cũng hiểu điều đó và nếu bắt tôi họ sẽ mang tiếng “đàn áp” bịt miệng những nhà văn nhà báo độc lập.
Rồi dần dà, tôi lại viết theo lối cũ nhưng khác đi một tí là “Văn Quang – Viết từ Sài Gòn”. Song nhiều báo nước ngoài vẫn lấy cái tiêu đề cũ “lẩm Cẩm Sài Gòn Thiên Hạ Sự”. Thôi thì tiêu đề nào cũng được, miễn là có bài của tôi.
**Tại sao tôi muốn sống ở Lộc Ninh**
Để có thể sống thoải mái hơn hàng ngày tránh tiếng ồn ào của thành phố và có thể ra khỏi “tầm ngắm” của CA thành phố, tôi về vùng quê, tính kiếm mua một ngôi nhà nhỏ vừa là nơi an dưỡng lúc tuổi đã về chiều. Tôi đã đi Long Khánh, Bình Dương và Lộc Ninh vài lần. May được bà Thụy Vũ vốn là bạn già của bà xã tôi giới thiệu cho một căn nhà giá cả tương đối rẻ hơn những nơi khác.
Căn nhà này cách thị xã Lộc Ninh khoảng 4 cây số. Đó là một làng quê, có một thời trồng hạt tiêu một vốn bốn lời nên dân ở đây xúm vào phá vườn trồng tiêu. Nhưng gặp anh Tàu chơi ác, nó không mua tiêu nữa nên rớt giá ầm ầm. Đang từ 100đ/1kg còn 70 rồi 50 rồi chẳng ai hỏi mua nữa. Thế là người dân bị một vố đau. Trồng tiêu lỗ bán không đủ vốn. Vườn tiêu xơ xác nằm đợi chết. Một ông trong làng có con học ở Sài Gòn muốn bán ngay khu đất nhà mình. Tôi vào xem, cái nhà của người chủ chỉ là căn nhà nhỏ, vách ván, mái tranh. Khu vườn khá rộng đúng 5.600m2. Chiều ngang 30m chiều dài gần 200m. Cuối cùng là một con suối chảy ngang. Tất cả nằm trong vùng thấp, xa hơn là dẫy núi, có nhiều khe nước chảy dài xuống cánh rừng.
Ở đây đã có đường nhựa và đèn điện vào tận nhà và có đường dây internet. Rất thuận tiện cho công việc của tôi.
Ông chủ nhà muốn bán nên không nói thách. Ông cho giá bán là 200 triệu VNĐ (thời giá lúc đó khoảng 13 ngàn USD). Tôi trả đúng 170 ngàn (bằng 10 ngàn USD). Dùng dằng mãi tới khi tôi ra nhà bà Thụy Vũ nghỉ trưa thì ông gọi điện thoại bằng lòng bán. Chúng tôi thỏa thuấn trả tiền bằng USD tại Sài Gòn.
May nhờ có cô hàng xóm lám ở cơ quan thuế vụ nên rất nhanh. Chỉ ít ngày sau chúng tôi hoàn thành mọi thủ tục sang tên đất và nhà. Việc đầu tiên của tôi là phá căn nhà cũ đi làm căn nhà mới cũng nhỏ thôi. Chỉ cần có hai phòng và một phòng khách chung với phòng làm việc. Mẫu thiết kế nhà tôi tự vẽ lấy theo ý mình và thuê đám thợ ngay tại địa phương xây dựng, rẻ hơn thợ nơi khác rất nhiều. Xây ngôi nhà xong chỉ mất hơn 10 ngàn USD (100 USD hồi đó được 17 triệu tiền VN). Tôi viết nhiều cho báo nước ngoài và các con các cháu ở Mỹ gửi về cho cùng với số vốn của bà xã tôi nên tôi cứ tà tà đào ao thả cá, nhổ hết tiêu trồng măng cụt Thái, bán rất có giá. Cuộc đời tưởng được bình an dưỡng già. Tôi có hai ông hàng xóm ở sát cạnh nhà và cũng cỡ tuổi tôi thường qua lại coi như tri kỷ. Nhưng ba năm sau, ông hàng xóm chúng tôi họi là ông Ba Tân bỗng bị đột quỵ, thời kỳ đó Lộc Ninh chưa có bệnh viện, mang ra bệnh viện của lính Biên Phòng, bác sĩ chẳng biết thật hay rởm cấp cứu xong cho về nhà. Chỉ 10 phút sau ông lăn quay ra chết.
Đám tang ông Ba Tân được chừng gần 1 năm thì ông hàng xóm Ba Tỵ cũng lại bị đột quỵ đúng vào ngày 30 Tết, mang về đến bệnh viện Sài Gòn, bác sĩ chưa kịp cấp cứu lại lăn quay ra chết. Thế là hai ông hàng xóm đều chết vì đột quỵ.
Tôi sợ quá vội bán gấp căn nhà mới xây được ba năm, trở về căn nhà trên chung cư cũ may mà tôi còn giữ lại chưa bán. Tôi nhớ đã hai lần tôi phải vào bệnh viện cấp cứu, một lần vì bệnh u tiền liệt tuyến, nếu không cấp cứu ngay sẽ bị vỡ bọng đái chết không kịp ngáp. Một lần đang đêm bị cảm nặng, sáng không dậy được, suốt ngày không ăn không uống gì được, cứ ăn vào lại ói ra. Nhà tôi đến bệnh viện rất gần, chỉ 15 phút xe ôm hay taxi. Nằm bệnh viện gần 2 tuần mới khỏi. Nếu tôi còn ở Lộc Ninh chắc cũng “ra đi” như hai ông hàng xóm thôi.
Chung cứ đó tôi còn ở đến bây giờ. Tôi bán được căn nhà trên Lộc Ninh khá nhanh. Một ông ở Úc về VN muốn mua nhà, được cô em giới thiệu nhà tôi, ông thích ngay. Tôi nói giá 70 ngàn USD, ông không thèm mặc cả, ông đến tìm tôi ở Sài Gòn mang theo đủ 70 ngàn USD trao tay. Khi nói chuyện tôi hiểu ra rằng ông đã xem hình ảnh và video căn nhà của tôi do báo Văn Nghệ Úc về thăm phỏng vấn tôi trên căn nhà đó. Chắc ông là dân có tiền ở Úc muốn về VN hưởng lạc, bà vợ chỉ biết tụng kinh gõ mõ, không về VN, mặc cho ông muốn làm gì thì làm. Ông có mục đích của ông, mỗi người một ý thích, tôi không bàn đến.
Tôi mang số tiền ấy đổi thành tiền VN mang gửi ngân hàng vừa tránh tiền VN mất giá vừa có thêm tiền chi tiêu hàng tháng đỡ phải lo.
Tôi rảnh rang đi học computer ở một trường chuyên nghiệp, tưởng học cho biết rồi mê luôn. Học liền 3 năm. Computer ở VN hồi đó còn hiếm lắm. Học xong tôi phải nhảy ra hãng cho thuê computer học thêm. Ngồi chờ thuê máy dài người, máy đen trắng 30 ngàn một giờ, máy màu 40 ngàn. Càng học càng thấy thích. Học Dos chứ chưa có Microsoft. Vậy mà sau đó tôi cũng thành nghề làm lay-out vi tính cho mấy nhà xuất bản và cả tư nhân. Có mấy đứa cháu và mấy cô cậu học trò đến học, chúng tôi đánh máy vi tính thuê cho đủ loại sách báo. Kiếm ăn được lắm. Đời sống khá ung dung.
Trong lúc đó lại có cái lệnh được đi H.O. dành cho các sĩ quan có 3 năm tù cái tạo trở lên. Tôi ở tù cải tạo 12 năm, 2 tháng, 26 ngày, thừa điều kiện đi H.O. Nhưng vì chuyện riêng gia đình gửi giấy bảo lãnh nên tôi không đi nữa. Chuyện gia đình rất nhiều điều tế nhị, tôi không viết ở đây. Hơn thế tôi đang sống cùng người đàn bà khác không hôn thú làm sao cùng đi được, không lẽ tôi bỏ lại tất cả đi một mình. Đến ngày ra được phía Mỹ phỏng vấn, tôi quyết định không đi nữa làm người phỏng vấn hết sức ngạc nhiên. Ông ta khuyên tôi nên đi sang ở với con. Tôi vẫn lắc đầu “Cảm ơn, tôi không đi”. Ông ta dặn tôi bất cứ khi nào cần gửi giấy sang văn phòng H.O ở Thái Lan sẽ được giải quyết ngay.
Tôi ra về mà thật ra vẫn còn chút băn khoăn “làm thế có đúng không”. Dù sau này có một vài lần văn phòng H.O ở Thái Lan gửi giấy hỏi tôi có muốn đi không. Tôi vẫn trả lời “Cảm ơn, tôi không đi”. Vả lại cuộc sống của tôi đã ổn định rồi, các con cháu tôi ở Mỹ cũng ghé về thăm thường xuyên. Thế là hạnh phúc rồi, cần gì đi đâu nữa. Còn cuộc đời viết lách của tôi gặp nhiều khó khăn, tôi sẽ phải vượt qua. Có sống ở đây, có thường xuyên nhìn thấy cuộc đời và tâm tư người dân, hòa mình với “dòng thác lũ đục ngầu” mới viết đúng được. Tôi phải sống như người lính chưa bao giờ bỏ ngũ, chưa bao giờ đào ngũ làm tiếp nhiệm vụ của mình. Ý chí ấy bén rễ trong tôi từ ngày vào quân đội với tâm niệm “quân đội, danh dự, trách nhiệm”. Tôi tin rằng các bạn của tôi dù ở bất cứ đâu cũng còn mang chung tâm niệm ấy cho đến cuối cuộc đời. Ở đây còn nhiều hình ảnh đau thương của những anh em Thương Phế Binh VNCH sống vất vưởng lang thanh ngoài vỉa hè xó chợ. Tôi đã từng gặp những người bạn đồng đội ấy, chia sẻ với họ và kêu gọi mọi người chung tay giúp đỡ.
Lại cũng chính vì công việc này tôi bị CA cấm viết về Thương Phế Binh VNCH. Tôi đã từng bị khủng bố tinh thần, bị xuyên tạc dọa dẫm bằng đủ thứ từ tin nhắn điện thoại của những kẻ ẩn danh đến những thủ đoạn vu khống trắng trợn không bằng cớ, những tên này không bao giờ dám gặp tôi để đối chứng. Chúng lại hẹn tôi đến gặp tại căn nhà số… Tôi đến đó là trụ sở của CA Phường 21 Quận Bình Thạnh. Tôi biết đó là cái bẫy cho tôi bị bắt quả tang còn liên lạc với thương phế binh VNCH.
![ Hồi ký Văn Quang : Ngày tháng chưa quên (2)](http://thoibao.com/wp-content/uploads/2017/04/VanQuang-001.jpg)
# Hồi ký Văn Quang : Ngày tháng chưa quên (2)
(
Ở đây tôi muốn nói khi còn trẻ gặp tình yêu đầu tiên, đôi khi bạn cần phải “liều” nếu thật sự đó là tình yêu. Bạn hãy nhìn thẳng vào trái tim mình, đứng trốn tránh. Nếu bạn cứ lừng khừng con bướm sẽ bay mất. Và biết đâu đấy, người con gái bạn đang theo cũng sẽ cho bạn là “ngốc” như tôi đã bị cô bạn cũ mắng yêu. Bạn sẽ hối hận. Nhưng nếu bị từ chối thẳng thừng bạn nên “biến ngay” đừng suồng sã quá, sẽ hạ thấp nhân phẩm của bạn. Cuộc đời này còn thiếu gì người đẹp bạn sẽ gặp. Đó không phải là lời tự an ủi mà là sự thật. Một đàn anh tôi “dạy” khi tôi còn trẻ và đang bị một cú gần như thất tình. Đàn anh này nói: “Phương thuốc nhiệm màu nhất cho những anh thất tình là có người yêu khác”. Nghe có vẻ hơi “Sở Khanh”. Hơi thôi vì có được đáp lại đâu mà phản bội. Phản bội mới là đáng tội. Tôi đã thực hành và quả là đúng. Tôi lại tỉnh táo sống bằng tình yêu mới. Tôi không tin là đã làm đúng nhưng không hối hận.
Khi tôi mới bước chân vào nghề làm báo, lúc đó tôi được bạn bè ở Hà Nội như Văn Thế Bảo, Trần Đỗ, Nam Tê giới thiệu cho tôi làm thông tín viên cho tờ báo
Theo tôi, bạn cần phải tin ở mình, không cần trả lời những gì không đáng, không tranh cãi cho mất thì giờ. Bạn cần phải đứng vững trên đôi chân của mình và hãy tin rằng bạn làm đúng. Khi đó bạn cứ “đường ta ta đi”, có như thế bạn mới sống trong “nghề” được. Tôi đã vượt qua con đường ấy khi mới ra lò. Tôi mạnh dạn viết bài gửi cho tuần báo
Vào năm 1953, tháng 9, tôi nhận được lệnh “Động viên dưới cờ” của Quốc Trưởng Bảo Đại. Đang dạy học, bỗng có hai anh cảnh sát đứng chặn ngay hai bên cửa ra vào. Tôi chẳng hiểu chuyện gì xảy ra. Hai anh cảnh sát nói “thầy cứ dạy cho xong giờ đi”. Tôi còn hồn vía nào mà giảng bài. Tôi chấm dứt giờ học, hai anh cảnh sát đưa tôi ra xe về đồn. Tống tôi vào nhà tạm giam với mấy tay trộm cướp nhì nhằng. Một thằng dáng chừng là “đầu nậu” hỏi: “Thằng kia, mày làm gì mà vào đây?”. Tôi nói “Trốn động viên”. Nó chửi: “Mẹ mày làm quan không muốn lại muốn vào nhà đá”. Tôi đành lặng yên.
May có ông hiệu trưởng trường tôi biết tôi chỉ bị động viên thôi, ông này quen với ông thị trưởng Lê Quang Luật nhờ bảo lãnh cho tôi về nhà. Ông Luật đưa xe về tận nhà và nói: “Mai ông theo xe lên Hà Nội trình diện đấy kẻo mang tiếng cho tôi”.
Thế là hôm sau tôi phải khăn gói lên Hà Nội trình diện. Bạn bè tôi nói: “ Ông gầy còm thế này ai bắt ông vào lính mà sợ”. Tôi yên chí đến phòng gọi nhập ngũ trình diện, khi cân đong đo đếm, tôi chỉ có 38 ký, tưởng thoát. Cầm tờ giấy ghi kết quả tôi thấy chỉ vỏn vẹn có hai chữ “SS” còn của mấy anh khác khỏe hơn có hai chữ “SA”. Tôi chẳng biết ký hiệu ấy là gì, bèn đi hỏi. Một ông thiếu úy giải thích “SA” là “Sevice Armer” tức là “lính chiến đấu, còn tôi có chữ “SS” là “Service Sédentaire” là lính văn phòng.
Xin nói rõ đó là thời kỳ chiến tranh Việt Pháp đang mở rộng khắp các chiến trường, nhu cầu quân đội rất cao. Ngoài trường Võ Bị Đà Lạt còn mở thêm trường Sĩ Quan Trừ Bị Thủ Đức, khóa tôi là khóa 4 lên đến hơn ngàn người. Công chức, sinh viên động viên hết. Trường Thủ Đức không đủ chỗ phải gửi khóa phụ (sau khóa tôi 3 tháng) lên Trường Võ Bĩ Đà Lạt học.
Thế là tôi bị giữ lại, đưa vào trại Ngọc Hà. Giấy tờ căn cước bị tịch thu hết chẳng khác gì ở tù. Tôi gặp Nguyễn Năng Tế dân Hà Nội ở đây. Hai thằng nằm gần nhau, Tế tâm sự “Tớ có con bồ đi ngoài kia, làm thế nào ra gặp được”. Tôi nhìn ra đường thấy một tiểu thư đi đi lại lại trên con đường dài. Tôi nói với Tế chuồn sang chỗ thằng lính Tây gác cổng nhà ông quan ba Tây, cho nó tí tiền may ra nó cho ra, cậu không có giấy tờ gì không trốn được đâu. Mà thời đó trốn đi đâu? Ra hậu phương là lãnh đạn rồi cũng đi lính. Tội gì mà trốn.
Tế chuồn ra gặp bồ, sau này tôi mới biết bồ của Tế là Kiều Chinh hồi chưa là diễn viên điện ảnh nổi tiếng. Nhưng là người đẹp Hà Nội thì cũng khá nổi tiếng rồi.
Sáng sớm mai đúng giờ thằng lính Tây gác, Tế lại vào trại Ngọc Hà.
Ngay sáng hôm sau chúng tôi lại được xe chở ngược lại Hải Phòng ra phi trường Cát Bi, đẩy lên máy bay quân sự vào Nam. Đến Sài Gòn vào lúc nhá nhem tối. Đoàn xe GMC chờ sẵn chạy như bay vào Thủ Đức. Đêm về nằm dưới nhà tôn tạm thời chờ phân chia đại đội. Nghe mấy bà ở trại gia binh rao hàng “bánh thầy, guốc thầy” tôi ớ mặt chẳng biết họ bán gì. Một anh bạn vùng Cái Vồn giảng cho tôi “họ bán bánh để ăn và guốc để đi trên sàn nhà cát”.
Hôm sau chúng tôi mới được chia về cho từng đại đội. Tôi chỉ biết mình thuộc Đại Đội 3, Trung Đội 9.
Đại Đội tôi do một ông Trung Úy người Pháp chỉ huy, tôi còn nhớ tên ông ấy là Bardet, thuộc binh chủng Nhảy Dù Pháp. Lại đúng lúc Quân Đội thành lập Sư Đoàn Nhảy Dù. Thế là toàn trung đội 9 của tôi biến thành Trung Đội học nhảy dù. Khi tôi lên khám sức khỏe, mấy ông bác sĩ quân y trẻ cười ngất, phán: “Anh mà nhảy dù thì anh bay mất tiêu, có 38 ký nhảy ở nhà”. Thế là tôi được phê ngay chữ “Inapte” tức là “sổ toẹt” không được đi lính nhảy dù. Vài hôm sau tôi được chuyển sang trung đội khác cũng trong Đại Đội 3. Tôi tưởng thế là thoát bởi hồi đó chiến dịch Điện Biên Phủ đang gay cấn, ra trường mà làm lính nhảy dù vào thời kỳ này là… dễ chết lắm Tôi hơi yên tâm sẽ là lính bộ binh may ra được làm văn phòng.
Thế nhưng toàn Đại Đội 3 của tôi lại được lệnh xuống tàu ra miền Bắc, học Stage Commandos ở Vật Cháy. Hai tháng học Comandos ở đây quả là “thần sầu” khiếp đảm đối với một anh loắt choắt như tôi. Đi cầu khỉ, tập leo núi, hành quân trong đường rừng với bản đồ… Viên sĩ quan chỉ huy trường Commandos người Pháp nói thẳng “Ở đây, ăn ít làm nhiều. Mỗi khóa có chỉ tiêu được phép tử vong 6%”. Có nghĩa là sinh viên nào cũng có thể chết khi huấn luyện, nhà trường không chịu trách nhiệm gì. Chúng tôi đều cố gắng theo học. May mà không chết thằng nào.
Hai tháng sau chúng tôi có cái mác lính Commandos Nord VN. Hồi đó lính Commandos nghe dữ dằn lắm, đội mũ béret đen, bên cạnh có cái huy hiệu tròn mang hình con hổ, chuyên đi hành quân ban đêm vào tận xóm làng truy lùng địch. Nghe đến tên commandos là sợ hết vía.
Tôi đã trở thành lính Commandos chính hiệu. Mặc dù trong giấy nhập ngũ của tôi là Service Sédentaire nhưng bất cần hồ sơ, lúc đó chỉ cần nhu cầu phục vụ chiến tranh.
Sau khóa học ở Trường Sĩ Quan Trừ Bị Thủ Đức, tôi được đưa về Trường huấn luyện Hạ Sĩ Quan Quân Khu 4, đóng tại Suối Dầu cách thành phố Nha Trang 12 cây số. Tôi được giao nhiệm vụ làm Đại Đội Trưởng một Đại Đội khóa sinh, cũng là lính động viên học lớp này ra hạ sĩ quan. Sau dọn ra Đồng Đế cách TP Nha Trang có 5km.
Nhưng lại một chuyện trớ trêu khác, đúng thời kỳ Hiệp Định Génève chia đôi đất nước, trường Commandos Vật Cháy di chuyển vào Nam và Trường Hạ Sĩ Quan Đồng Đế biến thành Ecole Commandos như ở Vật Cháy trước kia.
Tôi lại được phân công làm Huấn Luyện Viên Commandos. Tôi phải gồng mình dạy các đại đội thám báo các sư đoàn về đây học. Cậu HLV nhóc cần có “uy” nên tôi cố làm ra vẻ “dân nhà nghề”, huấn luyện rất kỷ luật. Cuối khóa tôi phải đích thân dẫn một Đại Đội đi học xuyên rừng đúng 3 ngày 3 đêm liền. Ngày hành quân, tối tự kiếm chỗ dựng lều ngủ, lính gác đàng hoàng nếu không có thể bị địch tấn công bất ngờ. Ấy thế mà tôi vẫn hoàn thành nhiệm vụ cùng những HLV trẻ khác.
Lại một chuyện bất ngờ nữa ập đên. Lúc đó cụ cố vấn Ngô Đình Nhu nhận thấy Quân Đội VNCH cần có một cơ quan Chiến Tranh Chính Trị để tạo lý tưởng cho toàn quân. Nha Tác Động Tinh Thần được thành lập ngay tại Bộ Quốc Phòng. Sau đổi thành Tổng Cục Chiến Tranh Chính Trị. Một ban soạn thảo bài học về Chiến Tranh Chính Trị được thành lập. Lúc đó mới chỉ có 3 bài là Binh Vận, Dân Vận và Địch vận. Mỗi bài chỉ vỏn vẹn có 1 trang giấy A4 quay roneo phát cho các Trường Huấn Luyện.
Trường của chúng tôi buộc phải chọn một người làm Tác Động Tinh Thần và huấn luyện mấy bài về chiến tranh tâm lý. Ông chỉ huy trưởng xem hồ sơ rồi gọi tôi lên giao nhiệm vụ với lý do là tôi đã từng dạy học, đã từng học Commandos. Thế là từ anh HLV tác chiến tôi lại nhảy sang làm anh huấn luyện viên về chiến tranh chính trị.
Khổ một nỗi là bài mỗi bài học chỉ có 1 trang giấy mà phải dạy suốt 3 tiếng. Dạy cái gì bây giờ? Đọc toàn bài chỉ mất nhiều lắm là 10 phút. Còn thừa thì giờ để làm gì? Tôi đành phải tán dóc với mấy đại đội lính đang học. Cái gì chứ tán dóc thì mấy anh lính nhà ta khoái lắm. Lựa đúng “chỗ ngứa” của tuổi trẻ tôi tán dóc như:
–
Lính vỗ tay rần rần. Tôi vừa giảng vừa cho tất cả các học viên góp ý kiến để kéo dài thì giờ. Tha hồ nói.
Bất ngờ là hôm đó có ông Giám Đốc Nha Tác Động Tinh Thần từ Sài Gòn ra thăm trường có ông Chỉ Huy Trưởng là bạn cùng quê. Ông Giám Đốc Nha Tác Động Tinh Thần lúc đó là Thiếu Tá Trần Văn Trung. Ông ngồi trên phòng Chỉ Huy Trưởng gần đó nghe lính vỗ tay loạn xạ, ông lắng nghe. Rồi sau đó ông gọi tôi lên văn phòng hỏi về lý lịch của tôi. Biết tôi dạy học và đã có thời kỳ làm anh ký giả mới ra lò, gửi bài đăng báo ở Hà Nội. Ông ngỏ ý muốn đưa tôi về làm ở Nha Tác Động Tinh Thần.
Chỉ một tháng sau tôi có lệnh thuyên chuyển gấp về Bộ Quốc Phòng. Về đến nơi tôi được đưa về Nha Tác Động Tinh Thần sau đổi thành Tổng Cục Chiến Tranh Chính Trị nằm ngay trên đường Norodom. Tổng cục Trưởng Trần Văn Trung đưa tôi về thẳng Phòng Báo Chí.
(
Đại Đội 3 Văn Nghệ của tôi sau khi tạm thời ổn định doanh trại cùng với việc tập luyện chương trình ca nhạc kịch, bắt đầu cuộc “chinh phục” khán giả. Ban Quân Nhạc của Quân Khu được tăng cường đi theo giúp chúng tôi. Đoàn xe khá rầm rộ gồm 2 chiếc xe GMC, một đã được Khu Tạo Tác do Đại Úy Lê Kim Ngô, coi tôi như em, đóng giúp thành sân khấu khi mở ra diễn ở nơi công cộng. Một GMC chở nhạc cụ và nhân viên ban nhạc, một xe dogge 4×4, một xe dogge 6 chở quân nhân, tôi đi xe jeep. Hồi đó là thời chiến tranh đang mở rộng nên đơn vị tôi phải tự trang bị súng ống đạn dược tự phòng vệ trong suốt cuộc hành trình dài. Quân nhân của đại đội hầu hết là văn nghệ sĩ nên chưa anh nào biết chiến đấu và biết chiến trường là cái gì. Anh đại đội trưởng trẻ cũng chưa đánh trận nào. May mà chúng tôi chưa đụng trận, chưa bị phục kích chứ không biết nếu chuyện đó xảy ra sẽ như thế nào. Con đường từ Pleiku đi đến địa phương nào cũng toàn rừng bao bọc kín mít. Có những con đường chỉ vừa đủ cho một chiếc xe đi, cành lá rừng va đập vào thành xe chan chát. Nhất là con đường từ Pleiku xuống Bình Định dài hàng trăm cây số, qua những đèo dốc khá nguy hiểm, vậy mà chúng tôi vẫn phải đi. Đưa ra cái khẩu hiệu “quyết tâm mang niềm vui đến cho đồng đội và đồng bào khắp quân khu”.
Mỗi tỉnh chúng tôi có hai đêm diễn. Một ở trong rạp, do địa phương mượn giùm dành cho các sếp trong các cơ quan quân dân chính và những vị “có máu mặt” ở địa phương. Giấy mời chúng tôi in sẵn ở Phòng Tâm Lý Chiến quân khu. Nhưng đến nơi tôi thường giao cho Tiểu Khu đưa giấy mời. Chương trình dài 3 tiếng từ 20g đến 23g và chúng tôi luôn quyết định mở màn rất đúng giờ.
Sau hôm đó là một buổi diễn ngoài trời, giữa một sân vận động, mở cửa tự do cho công chúng. Hai chương trình cũng có nhiều nét khác nhau bởi nhiều vấn đề về kỹ thuật mà ở ngoài trời không thực hiện được. Chương trình cho công chúng dễ hiểu “bình dân” hơn, cần nhiều tiếng cười. Bởi ảnh hưởng của đêm diễn trước khá hay nên bà con đón đợi rất nồng nhiệt.
Khi diễn ở Quảng Ngãi, tất nhiên tôi lại gặp người em xứ Huế của tôi. Nàng mời tôi xuống nhà chào “mạ”. Tôi nhận lời, sáng hôm sau phóng xe xuống thăm. Hai mẹ con nàng ở với người anh họ trong căn nhà khang trang bên cạnh quốc lộ. Nàng mặc bộ áo cánh tiếp tôi trong chiếc bàn gỗ sơ sài giữa nhà. Bà “mệ” già tóc bạc nhưng còn in lại vẻ đài các thanh tú rất đẹp. Bà nghiêm trang nhìn tôi cứ như nhìn thằng con rể mới. Tôi thu mình trong cái vẻ thư sinh “ngây thơ vô tội”. Mệ có vẻ rất hài lòng. Thế là tôi “có điểm” với cả gia đình nàng.
Một lát sau có một cặp nam nữ trẻ tuổi đèo nhau bằng xe đạp tới. Có lẽ đó là cặp vợ chồng hay bồ bịch bạn cùng sở của nàng. Nói chuyện vài câu nàng vẫy tôi lại gần cửa phòng nói cho nàng thêm một cặp giấy mời nữa đi xem tối nay. Tôi đã đưa hết giấy mời cho tiểu khu phụ trách nên chẳng giữ cái nào sau khi đã đưa cho nàng 4 cái rồi. Thêm cái nữa quả là phiền, tôi không hứa sẽ kiếm được. Nàng làm bộ nũng nịu, giận dỗi cho mấy người bạn nhìn thấy. Có lẽ nàng muốn khoe tình yêu với bạn bè. Tôi chẳng biết làm gì hơn là cười trừ. Tuy nhiên sau đó tôi cũng vào Tiểu Khu xin lại một cái giấy mời. Ông trung úy trưởng ban Tâm Lý Chiến tiểu khu đành phải tìm cho tôi. Ông cũng biết nhà nàng và có lẽ cũng đã từng “chiêm ngưỡng” dung nhan khá hấp dẫn của cô gái hàng ngày vẫn đi bộ trên đường đến sở làm. Ông mang vé đến nhà nàng giùm tôi, dường như ông cũng thích được làm việc ấy. Giao xe jeep cho ông lái, tôi đứng đánh bi da cùng vài anh em trong đại đội. Trong khi toán công tác làm sân khấu vẫn miệt mài trong rạp hát mới mượn được cách đó không xa. Rạp hát nằm giữa chợ.
Rồi đúng 19g tối, đêm ca kịch cũng được mở màn. Tôi làm thủ tục đứng ra chào khán giả và giới thiệu sơ lược về sự ra đời của Đại Đội này. Khi màn trình diễn mở đầu bằng bài đồng ca Đại Đội 3 Văn Nghệ Hành Khúc do nhạc sĩ Anh Bằng sáng tác với toàn bộ nghệ sĩ của đại đội gồm vài chục nam nữ ca sĩ mặc đồng phục thắt nơ đỏ cho oai.
Cô ca sĩ Nguyệt Ánh hé tấm màn hậu trường nhìn ra ngắm người đẹp của tôi cười khúc khích. Người đẹp của tôi vô tình cứ đăm đăm nhìn. Nguyệt Ánh nói: Cô ấy đang tìm anh đấy. Có vẻ như đó là sự thật. Tôi hiểu tình yêu của nàng dành cho tôi sâu đậm lắm rồi. Nhưng tôi chưa hề nghĩ đến một ngày nào đó chúng tôi sẽ kết hôn. Tại cái tính lăng nhăng vặt của tôi hay tại tôi thấy mình còn trẻ quá, tôi không biết. Lấy vợ cứ như chuyện tức cười. Bản tính của tôi hồi còn trẻ là như thế.
Trở lại với cuộc đời cầm bút của tôi qua nhiều giai đoạn khi lên voi lúc “xuống chó”, thật sự là “xuống chó” chứ không còn là thành ngữ suông.
Trong khi làm đại đội trưởng Dại Đội Văn Nghệ ở Pleiku, tôi vẫn tiếp tục viết bài hàng tuần cho báo Truyện Phim ở Sài Gòn gửi bằng thư tay. Sau đó giữ liên lạc với các báo khác. Nhờ vậy khi về làm ở Cục Tâm Lý Chiến tôi viết nhiều báo hơn. Báo hàng ngày và báo hàng tuần, viết như… máy. Có khi tòa soạn phải cho người vào Phòng Báo Chí đợi tôi viết bài xong lấy về cho kịp sắp chữ. Báo nào cũng trả nhuận bút sòng phẳng đi chơi rả rích với mấy ông bạn hơn tuổi tôi như Thanh Nam, Mai Thảo, Hoài Bắc… Các ông ấy ngồi uống rượu tì tì, tôi không uống rượu bao giờ vì bệnh đau bao tử. Có lần Thanh Nam nói: “Ê mày ăn món lòng gà thì gọi riêng một đĩa, ăn “giỗ mồi” chúng tao hết đồ nhắm”.
Có một chuyện tôi còn nhớ mãi là chuyện hàng ngày tôi thường phải đưa bài ra tòa soạn. Một lần tôi gặp Lê Xuyên làm tổng thư ký cho nhật báo Thời Thế do ông Hồ Anh làm chủ nhiệm. Tôi đã viết trong một bài khá dài, xin trích một đoạn ngắn:
“… Một buổi sáng sớm vào khoảng năm 1971-72, sau một đêm đánh chắn với vợ chồng ông chủ báo Kịch Ảnh đường Cống Quỳnh, tôi lái xe về nhà. Qua đường Lê Lai, tôi thấy Lê Xuyên cúi đầu đi trên hè phố. Tôi đậu xe sát lại, Lê Xuyên vẫn chưa thèm nhận ra là xe của ai. Tôi bóp còi, lúc đó anh mới ngước lên nhìn và toét miệng cười. Ít khi ông Lê Xuyên cười lắm. Tôi đẩy cửa xe, thò đầu ra hỏi:
– Ăn gì chưa?
– Chưa gì hết trọi, có tiền đâu mà ăn.
– Lên đây, tôi đưa ông đi ăn sáng.
Leo lên xe, anh hỏi thẳng:
– Đêm qua được hay thua?
– Được.
– Nhà không còn một xu, tui để tiền trong túi cũng hết luôn.
Tôi cười và hiểu cái sự “hết tiền trong túi” của anh dù mới lãnh lương. Móc trong cốp xe, tôi chia cho anh một nửa số tiền được bạc đêm hôm qua và dặn dò rất kỹ:
– Mang về tòa soạn cất vào ngăn kéo để tiêu dần đấy.
– Ừ, tốt. Ông ăn sáng chưa, cho tôi đi với. Lâu rồi không được ăn đồ Tây.
Tôi cười:
– Ra Givral hay Brodard, ông thích chỗ nào.
– Đâu cũng được.
Chúng tôi ra Givral, sáng sớm tinh mơ chỉ có hai bàn khách. Tôi gọi mì jambon là món “đặc sản” ở đây còn Lê Xuyên gọi omelette jambon ngồi nhai bỏm bẻm lấy làm thú vị lắm. Ăn xong tôi bảo ông có tiền rồi, lấy xe taxi về toà soạn, tôi phải về nhà thay quần áo rồi còn phải vào sở chào cờ vì hôm nay là thứ hai. Lê Xuyên cười hì hì:
– Cả đời tao chưa biết chào cờ là cái gì. Tao chỉ chào ông chủ báo khi lần đầu tiên đến làm. Ngô Quân cũng thế và Hồ Anh cũng thế.
Thỉnh thoảng tôi đưa bài đến báo Thời Thế, đôi khi vào buổi trưa, tôi lại rủ Lê Xuyên đi ăn trưa, hôm có tiền thì chui vào Chợ Lớn ăn cơm Tàu Bát Đạt. Có lần tôi rủ:
– Chúng tớ có cái phòng thuê ở trên lầu ba để thỉnh thoảng chơi phé, lấy tiền xâu gửi lại tay quản lý nên bất cứ lúc nào cần phòng là có ngay. Ông có muốn nằm lại đây một buổi không?
Bản tính anh hiền lành nên hỏi lại:
– Nằm làm gì, tôi phải về làm việc chứ.
– Ông ngây thơ thật hay ngây thơ cụ, ông cứ lên với tôi là biết ngay “nằm làm gì”. Ông muốn Tàu cũng có mà ta cũng có.
Dĩ nhiên đến nước này thì ông bạn tôi phải hiểu, nhưng ông lắc đầu quầy quậy như thằng con nít bị mẹ bắt lấy vợ sớm. Tôi đưa ông trở lại tòa soạn và xác nhận với anh em rằng “Lê Xuyên nó đứng đắn thật các ông ạ”. Một ông bạn tôi cãi: “Nó nhát chứ đứng đắn cái gì”. Thôi thì nhát cũng được, đứng đắn cũng được nhưng nó không giống tụi mình. Và một điều ai cũng nhận thấy là chưa bao giờ thấy mặt Lê Xuyên ở bất cứ cái phòng trà tiệm nhảy nào, ngay cả chỗ đông người anh cũng tránh.
Một bí mật bây giờ mới tiết lộ:
Cũng vào khoảng thời gian đó, tờ báo Thời Thế có một loạt bài điều tra phóng sự về một vụ tham nhũng của một ông “tướng vùng”. Ông tướng nhờ một đại tá và một trung tá liên hệ với tôi để nhờ tôi can thiệp. Tôi chẳng biết trắng đen ra sao, nhưng đã có lời nhờ và giải thích thì tôi làm. Tôi gọi cho Lê Xuyên giải thích những gì tôi được nghe và đề nghị “thông cảm” với phóng viên cho ngưng loạt bài đó kẻo làm mất uy tín của một người chỉ huy vùng chiến thuật. Lê Xuyên nói ngay:
– Ông nói thì tôi nghe, nhưng để tôi thu xếp với anh em cho có đầu có đuôi.
Sau đó tôi điện thoại cho ông chủ báo Hồ Anh, lúc đó tôi mới biết rằng đã có một hai ông nghị sĩ dân biểu can thiệp, nhưng Lê Xuyên vẫn cứ tiếp tục cho đăng loạt bài này. Ông Hồ Anh bảo tôi cứ nói chuyện với Lê Xuyên, nếu anh ấy chịu thì không có gì trở ngại. Chỉ có thế thôi. Rất bất ngờ, hôm sau tôi đọc được hàng chữ trên trang nhất: “Vì có người bạn chúng tôi can thiệp nên chúng tôi thấy cần phải chấm dứt loạt phóng sự này”. Quả thật đó là điều khiến tôi hết sức cảm động và ngay lúc đó tôi trở nên áy náy vì biết đâu đó là một sự thật mà công sức của anh phóng viên trẻ đã bỏ ra bị tôi “kỳ đà cản mũi”. Tôi gọi lại cho Lê Xuyên, anh chỉ cười:
– Thông cảm với phóng viên rồi nó bảo ngưng cũng được, viết thế đủ rồi.
Tôi rủ anh đi ăn trưa, anh nói:
– Tôi vừa ngưng phóng sự mà đi ăn với ông thì khác gì đi ăn hối lộ. Thôi hôm nào ông được bạc mình lại đi ăn đồ Tây. Hôm nay tôi bận quá ông ạ…”
Hơn mười năm sau, khi tôi ở trại cải tạo ra, Thanh Thương Hoàng dẫn tôi đến thăm Lê Xuyên. Anh ngồi bán thuốc lá lẻ ở một góc phố. Chiếc quầy thuốc bé tẹo nhưng cũng đủ che hết tấm thân gầy gò của anh. Chúng tôi nhìn nhau và cùng cảm thông rất sâu sắc cái thân phận mình lúc này. Anh chớp mau mắt nói như để an ủi hơn mười hai năm tù của tôi:
– Trông ông vẫn cứ phong độ như ngày nào.
Tôi thẳng thừng thương bạn:
– Còn ông, trông chán bỏ mẹ… Chỉ muốn khóc!
Hai bàn tay bạn tôi run lên, lật bật đút chiếc chìa khóa vào ngăn tủ kính để mấy gói ba số năm bán lẻ (hồi đó ba số năm quý lắm):
– Hút thuốc lá không?
– Không, tớ hút thuốc lào quen rồi, về đây hút thứ nặng hơn mới đủ đô.
Thanh Thương Hoàng rủ sang bên con hẻm phía trước ăn sáng. Đó là con hẻm lối đi vào một ngôi chùa hay ngôi đình gì đó. Không có hủ tíu, Lê Xuyên phải chạy đi gọi ở một nơi nào quen bán chịu cho anh ở gần đó. Lê Xuyên trở lại với con người thật của anh. Vẫn hiền lành, cười tủm và chân quê. Phải nhìn thấy cái cười tủm của anh mới biết tại sao anh viết về những cuộc tình của những đôi trai gái đồng ruộng miền Nam hay đến như thế, láu cá đến như thế. Tôi nhủ thầm: Thằng cha này tâm ngẩm tầm ngầm mà ghê lắm đấy. Nó không nói mà chỉ viết nên nó viết được nhiều hơn mình. Chỉ có nó mới viết được những “dòng chảy ngầm” của trai gái thôn quê miền Nam thật đến thế, hấp dẫn đến thế. Lê Xuyên khác với một số những cây bút hoàn toàn Nam Bộ như ông Bình Nguyên Lộc và Sơn Nam ở chính cái “thật” của anh, không màu mè, không lý luận, không làm một cái gì như nghiên cứu sưu tầm về phong tục tập quán dưới hình thức này hoặc dáng vẻ khác. Từng động tác, từng thái độ, từng lối ứng xử trong nhân vật của anh cứ như con người thật lồ lộ đang ở trước mặt chúng ta vậy.
Trước mặt tôi, ông già Lê Xuyên vẫn còn cái hóm hỉnh riêng, nhưng bây giờ thì như anh nói: “Đếch viết nữa”. Tôi hỏi không viết được hay không thích? Câu trả lời của anh gọn lỏn: “Bỏ đi tám”. Tôi không thể hiểu nổi ba chữ “bỏ đi Tám” mà anh dùng. Có một nỗi chua chát nào đó trong cái tâm sự thật của anh? Đến cái chứng minh nhân dân anh cũng không muốn làm nên không có hộ khẩu, cứ như ở lậu, công dân lậu. Thái độ đó có đồng nghĩa với sự “bỏ đi Tám” của anh không? Chỉ có anh mới hiểu và bây giờ anh mang theo.
Ba năm sau cùng, anh không còn sức để bán thuốc lá lẻ nữa. Thỉnh thoảng tôi và Nguyễn Thụy Long kéo đến thăm, cố dìu anh ra quán cà phê cuối ngõ ngồi lai rai tâm sự vặt. Tôi vẫn cho rằng chỉ có lúc đó Lê Xuyên mới được sống thật. Hai năm sau này dù có cố lôi anh đi cũng không nổi nữa rồi. Anh như cái bóng trong góc tối của gian phòng chật chội vây quanh bởi hàng trăm thứ lỉnh kỉnh nào bàn ghế, chai lọ, giường tủ. Chỉ có cô gái út săn sóc cho anh, vợ và các con lớn của anh vất vả với công việc hàng ngày rất ít thì giờ trông nom cho bố. Cái chết đến từ từ theo từng ngày giờ buồn tênh, dường như anh chán cả cái sống cái chết, không thèm chú ý đến nó nữa…”
Tính cách của Lê Xuyên là như thế, khác hẳn bạn bè. Trong lòng tôi luôn nhớ tới anh ngay cả khi viết đến đoạn này, hình ảnh “ông già chân quê” bán thuốc lá lẻ như còn ở trước mặt. Anh ra đi lúc 9 giờ 20 đêm 2-3-2004.
Một số lớn bạn viết cùng tôi đã ra đi, tôi đã viết từng bài cho mấy tờ báo và sau đang sưu tầm lại cho nhà xuất bản Tiếng Quê Hương ở Virginia ấn hành.
(Còn tiếp)
*Tiếp theo Thời Báo thứ Năm 2423 ngày 20/04/2017*) *Thưa bạn đọc,* *Đây không phải là cuốn hồi ký đúng nghĩa mà chỉ là một số đoạn trong những ngày tháng rời xưa cũ, vào tuổi 85 tôi viết lại cho chính mình. Một góc nào đó cho con cháu giữ lại, một phần nào đó cho các bạn trẻ VN nhìn thấy những thăng trầm biến đổi, những yêu thương hờn giận, những thất bại và thành công, những bất ngờ ập xuống, những kỳ lạ trong cuộc sống mà chính tôi cũng không giải thích được. Đặc biệt là với những năm viết văn, làm báo cùng những cung bậc thăng trầm trong cái thế chênh vênh của tôi. Làm thế nào tôi có thể tự vươn mình đứng dậy. Đó không phải là một bài học kinh nghiệm mà chỉ là những mẩu chuyện để các bạn trẻ xem qua rồi tự chọn lựa con đường của mình nếu thật sự các bạn ấy thích viết văn làm báo. Tôi nghĩ đó cũng là điều không vô ích. Trong mỗi trường hợp tôi chỉ trích một bài viết tượng trưng như một loạt bài tôi đã viết về anh em Thương Binh VNCH, bài về anh Thương Binh tự thiêu, nhiều kỷ niệm về bạn bè đã mất, về Chú Tư Cầu Lê Xuyên, những ngày ở Lộc Ninh, về tính cách đặc biệt của nhà văn Thụy Vũ…* *Vào tuổi tôi, có lẽ viết hồi ký là quá muộn bởi khi quên khi nhớ, chuyện lớn không nhớ lại nhớ chuyện nhỏ hơn. Tuy nhiên nhớ gì viết nấy, cố sống lại cho đúng cảm xúc trung thực của mình từng giai đoạn. Có thể có vài sai sót trong những số liệu hoặc năm tháng, đó là thứ bệnh của tuổi già. Mong bạn đọc bổ khuyết hoặc vui lòng thông cảm cho. Viết lại cả cuộc đời không biết nên bắt đầu từ đâu. Có lẽ tôi nên bắt đầu từ thuở ấu thơ với những gì tôi còn nhớ được.* **Văn Quang** **Cần phải liều một tí**
Ở đây tôi muốn nói khi còn trẻ gặp tình yêu đầu tiên, đôi khi bạn cần phải “liều” nếu thật sự đó là tình yêu. Bạn hãy nhìn thẳng vào trái tim mình, đứng trốn tránh. Nếu bạn cứ lừng khừng con bướm sẽ bay mất. Và biết đâu đấy, người con gái bạn đang theo cũng sẽ cho bạn là “ngốc” như tôi đã bị cô bạn cũ mắng yêu. Bạn sẽ hối hận. Nhưng nếu bị từ chối thẳng thừng bạn nên “biến ngay” đừng suồng sã quá, sẽ hạ thấp nhân phẩm của bạn. Cuộc đời này còn thiếu gì người đẹp bạn sẽ gặp. Đó không phải là lời tự an ủi mà là sự thật. Một đàn anh tôi “dạy” khi tôi còn trẻ và đang bị một cú gần như thất tình. Đàn anh này nói: “Phương thuốc nhiệm màu nhất cho những anh thất tình là có người yêu khác”. Nghe có vẻ hơi “Sở Khanh”. Hơi thôi vì có được đáp lại đâu mà phản bội. Phản bội mới là đáng tội. Tôi đã thực hành và quả là đúng. Tôi lại tỉnh táo sống bằng tình yêu mới. Tôi không tin là đã làm đúng nhưng không hối hận.
Khi tôi mới bước chân vào nghề làm báo, lúc đó tôi được bạn bè ở Hà Nội như Văn Thế Bảo, Trần Đỗ, Nam Tê giới thiệu cho tôi làm thông tín viên cho tờ báo
*Thân Dân*của cụ Nguyễn Thế Truyền. Làm thông tín viên có nghĩa là hằng ngày chỉ đến mấy ty cảnh sát và tòa án lấy tin tức lặt vặt gửi theo xe đò lên tòa báo ở Hà Nội. Những thứ tin tức như thế, các đàn anh gọi là tin “xe cán chó”. Vậy mà cũng có chuyện mấy đàn anh ở cùng thành phố chèn ép, vặn vẹo vì cạnh tranh. Nói thẳng ra trong nghề viết văn làm báo cũng có nhiều khi bạn bị chèn ép, bị ganh tị, bị đá móc…
Theo tôi, bạn cần phải tin ở mình, không cần trả lời những gì không đáng, không tranh cãi cho mất thì giờ. Bạn cần phải đứng vững trên đôi chân của mình và hãy tin rằng bạn làm đúng. Khi đó bạn cứ “đường ta ta đi”, có như thế bạn mới sống trong “nghề” được. Tôi đã vượt qua con đường ấy khi mới ra lò. Tôi mạnh dạn viết bài gửi cho tuần báo
*Cải Tạo*của ông Phạm Văn Thụ. Sau đó truyện dài đầu tay của tôi được đăng trên báo *Thân Dân*. Tiền nhuận bút cả cuốn truyện được hơn một ngàn đồng. Tiền nhuận bút đầu tiên trong cuộc đời tôi đấy. **Cái thân hình 38 ký vào lính**
Vào năm 1953, tháng 9, tôi nhận được lệnh “Động viên dưới cờ” của Quốc Trưởng Bảo Đại. Đang dạy học, bỗng có hai anh cảnh sát đứng chặn ngay hai bên cửa ra vào. Tôi chẳng hiểu chuyện gì xảy ra. Hai anh cảnh sát nói “thầy cứ dạy cho xong giờ đi”. Tôi còn hồn vía nào mà giảng bài. Tôi chấm dứt giờ học, hai anh cảnh sát đưa tôi ra xe về đồn. Tống tôi vào nhà tạm giam với mấy tay trộm cướp nhì nhằng. Một thằng dáng chừng là “đầu nậu” hỏi: “Thằng kia, mày làm gì mà vào đây?”. Tôi nói “Trốn động viên”. Nó chửi: “Mẹ mày làm quan không muốn lại muốn vào nhà đá”. Tôi đành lặng yên.
May có ông hiệu trưởng trường tôi biết tôi chỉ bị động viên thôi, ông này quen với ông thị trưởng Lê Quang Luật nhờ bảo lãnh cho tôi về nhà. Ông Luật đưa xe về tận nhà và nói: “Mai ông theo xe lên Hà Nội trình diện đấy kẻo mang tiếng cho tôi”.
Thế là hôm sau tôi phải khăn gói lên Hà Nội trình diện. Bạn bè tôi nói: “ Ông gầy còm thế này ai bắt ông vào lính mà sợ”. Tôi yên chí đến phòng gọi nhập ngũ trình diện, khi cân đong đo đếm, tôi chỉ có 38 ký, tưởng thoát. Cầm tờ giấy ghi kết quả tôi thấy chỉ vỏn vẹn có hai chữ “SS” còn của mấy anh khác khỏe hơn có hai chữ “SA”. Tôi chẳng biết ký hiệu ấy là gì, bèn đi hỏi. Một ông thiếu úy giải thích “SA” là “Sevice Armer” tức là “lính chiến đấu, còn tôi có chữ “SS” là “Service Sédentaire” là lính văn phòng.
Xin nói rõ đó là thời kỳ chiến tranh Việt Pháp đang mở rộng khắp các chiến trường, nhu cầu quân đội rất cao. Ngoài trường Võ Bị Đà Lạt còn mở thêm trường Sĩ Quan Trừ Bị Thủ Đức, khóa tôi là khóa 4 lên đến hơn ngàn người. Công chức, sinh viên động viên hết. Trường Thủ Đức không đủ chỗ phải gửi khóa phụ (sau khóa tôi 3 tháng) lên Trường Võ Bĩ Đà Lạt học.
Thế là tôi bị giữ lại, đưa vào trại Ngọc Hà. Giấy tờ căn cước bị tịch thu hết chẳng khác gì ở tù. Tôi gặp Nguyễn Năng Tế dân Hà Nội ở đây. Hai thằng nằm gần nhau, Tế tâm sự “Tớ có con bồ đi ngoài kia, làm thế nào ra gặp được”. Tôi nhìn ra đường thấy một tiểu thư đi đi lại lại trên con đường dài. Tôi nói với Tế chuồn sang chỗ thằng lính Tây gác cổng nhà ông quan ba Tây, cho nó tí tiền may ra nó cho ra, cậu không có giấy tờ gì không trốn được đâu. Mà thời đó trốn đi đâu? Ra hậu phương là lãnh đạn rồi cũng đi lính. Tội gì mà trốn.
Tế chuồn ra gặp bồ, sau này tôi mới biết bồ của Tế là Kiều Chinh hồi chưa là diễn viên điện ảnh nổi tiếng. Nhưng là người đẹp Hà Nội thì cũng khá nổi tiếng rồi.
Sáng sớm mai đúng giờ thằng lính Tây gác, Tế lại vào trại Ngọc Hà.
Ngay sáng hôm sau chúng tôi lại được xe chở ngược lại Hải Phòng ra phi trường Cát Bi, đẩy lên máy bay quân sự vào Nam. Đến Sài Gòn vào lúc nhá nhem tối. Đoàn xe GMC chờ sẵn chạy như bay vào Thủ Đức. Đêm về nằm dưới nhà tôn tạm thời chờ phân chia đại đội. Nghe mấy bà ở trại gia binh rao hàng “bánh thầy, guốc thầy” tôi ớ mặt chẳng biết họ bán gì. Một anh bạn vùng Cái Vồn giảng cho tôi “họ bán bánh để ăn và guốc để đi trên sàn nhà cát”.
Hôm sau chúng tôi mới được chia về cho từng đại đội. Tôi chỉ biết mình thuộc Đại Đội 3, Trung Đội 9.
**Tôi là lính nhảy dù, là sĩ quan commando!**
Đại Đội tôi do một ông Trung Úy người Pháp chỉ huy, tôi còn nhớ tên ông ấy là Bardet, thuộc binh chủng Nhảy Dù Pháp. Lại đúng lúc Quân Đội thành lập Sư Đoàn Nhảy Dù. Thế là toàn trung đội 9 của tôi biến thành Trung Đội học nhảy dù. Khi tôi lên khám sức khỏe, mấy ông bác sĩ quân y trẻ cười ngất, phán: “Anh mà nhảy dù thì anh bay mất tiêu, có 38 ký nhảy ở nhà”. Thế là tôi được phê ngay chữ “Inapte” tức là “sổ toẹt” không được đi lính nhảy dù. Vài hôm sau tôi được chuyển sang trung đội khác cũng trong Đại Đội 3. Tôi tưởng thế là thoát bởi hồi đó chiến dịch Điện Biên Phủ đang gay cấn, ra trường mà làm lính nhảy dù vào thời kỳ này là… dễ chết lắm Tôi hơi yên tâm sẽ là lính bộ binh may ra được làm văn phòng.
Thế nhưng toàn Đại Đội 3 của tôi lại được lệnh xuống tàu ra miền Bắc, học Stage Commandos ở Vật Cháy. Hai tháng học Comandos ở đây quả là “thần sầu” khiếp đảm đối với một anh loắt choắt như tôi. Đi cầu khỉ, tập leo núi, hành quân trong đường rừng với bản đồ… Viên sĩ quan chỉ huy trường Commandos người Pháp nói thẳng “Ở đây, ăn ít làm nhiều. Mỗi khóa có chỉ tiêu được phép tử vong 6%”. Có nghĩa là sinh viên nào cũng có thể chết khi huấn luyện, nhà trường không chịu trách nhiệm gì. Chúng tôi đều cố gắng theo học. May mà không chết thằng nào.
Hai tháng sau chúng tôi có cái mác lính Commandos Nord VN. Hồi đó lính Commandos nghe dữ dằn lắm, đội mũ béret đen, bên cạnh có cái huy hiệu tròn mang hình con hổ, chuyên đi hành quân ban đêm vào tận xóm làng truy lùng địch. Nghe đến tên commandos là sợ hết vía.
Tôi đã trở thành lính Commandos chính hiệu. Mặc dù trong giấy nhập ngũ của tôi là Service Sédentaire nhưng bất cần hồ sơ, lúc đó chỉ cần nhu cầu phục vụ chiến tranh.
Sau khóa học ở Trường Sĩ Quan Trừ Bị Thủ Đức, tôi được đưa về Trường huấn luyện Hạ Sĩ Quan Quân Khu 4, đóng tại Suối Dầu cách thành phố Nha Trang 12 cây số. Tôi được giao nhiệm vụ làm Đại Đội Trưởng một Đại Đội khóa sinh, cũng là lính động viên học lớp này ra hạ sĩ quan. Sau dọn ra Đồng Đế cách TP Nha Trang có 5km.
Nhưng lại một chuyện trớ trêu khác, đúng thời kỳ Hiệp Định Génève chia đôi đất nước, trường Commandos Vật Cháy di chuyển vào Nam và Trường Hạ Sĩ Quan Đồng Đế biến thành Ecole Commandos như ở Vật Cháy trước kia.
Tôi lại được phân công làm Huấn Luyện Viên Commandos. Tôi phải gồng mình dạy các đại đội thám báo các sư đoàn về đây học. Cậu HLV nhóc cần có “uy” nên tôi cố làm ra vẻ “dân nhà nghề”, huấn luyện rất kỷ luật. Cuối khóa tôi phải đích thân dẫn một Đại Đội đi học xuyên rừng đúng 3 ngày 3 đêm liền. Ngày hành quân, tối tự kiếm chỗ dựng lều ngủ, lính gác đàng hoàng nếu không có thể bị địch tấn công bất ngờ. Ấy thế mà tôi vẫn hoàn thành nhiệm vụ cùng những HLV trẻ khác.
**Nhảy sang ngành khác**
Lại một chuyện bất ngờ nữa ập đên. Lúc đó cụ cố vấn Ngô Đình Nhu nhận thấy Quân Đội VNCH cần có một cơ quan Chiến Tranh Chính Trị để tạo lý tưởng cho toàn quân. Nha Tác Động Tinh Thần được thành lập ngay tại Bộ Quốc Phòng. Sau đổi thành Tổng Cục Chiến Tranh Chính Trị. Một ban soạn thảo bài học về Chiến Tranh Chính Trị được thành lập. Lúc đó mới chỉ có 3 bài là Binh Vận, Dân Vận và Địch vận. Mỗi bài chỉ vỏn vẹn có 1 trang giấy A4 quay roneo phát cho các Trường Huấn Luyện.
Trường của chúng tôi buộc phải chọn một người làm Tác Động Tinh Thần và huấn luyện mấy bài về chiến tranh tâm lý. Ông chỉ huy trưởng xem hồ sơ rồi gọi tôi lên giao nhiệm vụ với lý do là tôi đã từng dạy học, đã từng học Commandos. Thế là từ anh HLV tác chiến tôi lại nhảy sang làm anh huấn luyện viên về chiến tranh chính trị.
Khổ một nỗi là bài mỗi bài học chỉ có 1 trang giấy mà phải dạy suốt 3 tiếng. Dạy cái gì bây giờ? Đọc toàn bài chỉ mất nhiều lắm là 10 phút. Còn thừa thì giờ để làm gì? Tôi đành phải tán dóc với mấy đại đội lính đang học. Cái gì chứ tán dóc thì mấy anh lính nhà ta khoái lắm. Lựa đúng “chỗ ngứa” của tuổi trẻ tôi tán dóc như:
–
*“Nếu anh làm dân vận anh phải được lòng mọi người trong nhà, anh phải tán từ con chó nhà đó đến cô người làm, tán được cô chủ thì càng tốt, đúng không các cậu?”.*
Lính vỗ tay rần rần. Tôi vừa giảng vừa cho tất cả các học viên góp ý kiến để kéo dài thì giờ. Tha hồ nói.
Bất ngờ là hôm đó có ông Giám Đốc Nha Tác Động Tinh Thần từ Sài Gòn ra thăm trường có ông Chỉ Huy Trưởng là bạn cùng quê. Ông Giám Đốc Nha Tác Động Tinh Thần lúc đó là Thiếu Tá Trần Văn Trung. Ông ngồi trên phòng Chỉ Huy Trưởng gần đó nghe lính vỗ tay loạn xạ, ông lắng nghe. Rồi sau đó ông gọi tôi lên văn phòng hỏi về lý lịch của tôi. Biết tôi dạy học và đã có thời kỳ làm anh ký giả mới ra lò, gửi bài đăng báo ở Hà Nội. Ông ngỏ ý muốn đưa tôi về làm ở Nha Tác Động Tinh Thần.
Chỉ một tháng sau tôi có lệnh thuyên chuyển gấp về Bộ Quốc Phòng. Về đến nơi tôi được đưa về Nha Tác Động Tinh Thần sau đổi thành Tổng Cục Chiến Tranh Chính Trị nằm ngay trên đường Norodom. Tổng cục Trưởng Trần Văn Trung đưa tôi về thẳng Phòng Báo Chí.
(
**)** *Còn tiếp*
# Ngày Tháng Chưa Quên – Văn Quang
![ Ngày Tháng Chưa Quên – Văn Quang](http://www.tvvn.org/wp-content/uploads/2017/05/Ngay_Thang_Chua_Quen.jpg)
**Những lần đi trình diễn**
Đại Đội 3 Văn Nghệ của tôi sau khi tạm thời ổn định doanh trại cùng với việc tập luyện chương trình ca nhạc kịch, bắt đầu cuộc “chinh phục” khán giả. Ban Quân Nhạc của Quân Khu được tăng cường đi theo giúp chúng tôi. Đoàn xe khá rầm rộ gồm 2 chiếc xe GMC, một đã được Khu Tạo Tác do Đại Úy Lê Kim Ngô, coi tôi như em, đóng giúp thành sân khấu khi mở ra diễn ở nơi công cộng. Một GMC chở nhạc cụ và nhân viên ban nhạc, một xe dogge 4×4, một xe dogge 6 chở quân nhân, tôi đi xe jeep. Hồi đó là thời chiến tranh đang mở rộng nên đơn vị tôi phải tự trang bị súng ống đạn dược tự phòng vệ trong suốt cuộc hành trình dài. Quân nhân của đại đội hầu hết là văn nghệ sĩ nên chưa anh nào biết chiến đấu và biết chiến trường là cái gì. Anh đại đội trưởng trẻ cũng chưa đánh trận nào. May mà chúng tôi chưa đụng trận, chưa bị phục kích chứ không biết nếu chuyện đó xảy ra sẽ như thế nào. Con đường từ Pleiku đi đến địa phương nào cũng toàn rừng bao bọc kín mít. Có những con đường chỉ vừa đủ cho một chiếc xe đi, cành lá rừng va đập vào thành xe chan chát. Nhất là con đường từ Pleiku xuống Bình Định dài hàng trăm cây số, qua những đèo dốc khá nguy hiểm, vậy mà chúng tôi vẫn phải đi. Đưa ra cái khẩu hiệu “quyết tâm mang niềm vui đến cho đồng đội và đồng bào khắp quân khu”.
Mỗi tỉnh chúng tôi có hai đêm diễn. Một ở trong rạp, do địa phương mượn giùm dành cho các sếp trong các cơ quan quân dân chính và những vị “có máu mặt” ở địa phương. Giấy mời chúng tôi in sẵn ở Phòng Tâm Lý Chiến quân khu. Nhưng đến nơi tôi thường giao cho Tiểu Khu đưa giấy mời. Chương trình dài 3 tiếng từ 20g đến 23g và chúng tôi luôn quyết định mở màn rất đúng giờ.
Sau hôm đó là một buổi diễn ngoài trời, giữa một sân vận động, mở cửa tự do cho công chúng. Hai chương trình cũng có nhiều nét khác nhau bởi nhiều vấn đề về kỹ thuật mà ở ngoài trời không thực hiện được. Chương trình cho công chúng dễ hiểu “bình dân” hơn, cần nhiều tiếng cười. Bởi ảnh hưởng của đêm diễn trước khá hay nên bà con đón đợi rất nồng nhiệt.
Khi diễn ở Quảng Ngãi, tất nhiên tôi lại gặp người em xứ Huế của tôi. Nàng mời tôi xuống nhà chào “mạ”. Tôi nhận lời, sáng hôm sau phóng xe xuống thăm. Hai mẹ con nàng ở với người anh họ trong căn nhà khang trang bên cạnh quốc lộ. Nàng mặc bộ áo cánh tiếp tôi trong chiếc bàn gỗ sơ sài giữa nhà. Bà “mệ” già tóc bạc nhưng còn in lại vẻ đài các thanh tú rất đẹp. Bà nghiêm trang nhìn tôi cứ như nhìn thằng con rể mới. Tôi thu mình trong cái vẻ thư sinh “ngây thơ vô tội”. Mệ có vẻ rất hài lòng. Thế là tôi “có điểm” với cả gia đình nàng.
Một lát sau có một cặp nam nữ trẻ tuổi đèo nhau bằng xe đạp tới. Có lẽ đó là cặp vợ chồng hay bồ bịch bạn cùng sở của nàng. Nói chuyện vài câu nàng vẫy tôi lại gần cửa phòng nói cho nàng thêm một cặp giấy mời nữa đi xem tối nay. Tôi đã đưa hết giấy mời cho tiểu khu phụ trách nên chẳng giữ cái nào sau khi đã đưa cho nàng 4 cái rồi. Thêm cái nữa quả là phiền, tôi không hứa sẽ kiếm được. Nàng làm bộ nũng nịu, giận dỗi cho mấy người bạn nhìn thấy. Có lẽ nàng muốn khoe tình yêu với bạn bè. Tôi chẳng biết làm gì hơn là cười trừ. Tuy nhiên sau đó tôi cũng vào Tiểu Khu xin lại một cái giấy mời. Ông trung úy trưởng ban Tâm Lý Chiến tiểu khu đành phải tìm cho tôi. Ông cũng biết nhà nàng và có lẽ cũng đã từng “chiêm ngưỡng” dung nhan khá hấp dẫn của cô gái hàng ngày vẫn đi bộ trên đường đến sở làm. Ông mang vé đến nhà nàng giùm tôi, dường như ông cũng thích được làm việc ấy. Giao xe jeep cho ông lái, tôi đứng đánh bi da cùng vài anh em trong đại đội. Trong khi toán công tác làm sân khấu vẫn miệt mài trong rạp hát mới mượn được cách đó không xa. Rạp hát nằm giữa chợ.
Rồi đúng 19g tối, đêm ca kịch cũng được mở màn. Tôi làm thủ tục đứng ra chào khán giả và giới thiệu sơ lược về sự ra đời của Đại Đội này. Khi màn trình diễn mở đầu bằng bài đồng ca Đại Đội 3 Văn Nghệ Hành Khúc do nhạc sĩ Anh Bằng sáng tác với toàn bộ nghệ sĩ của đại đội gồm vài chục nam nữ ca sĩ mặc đồng phục thắt nơ đỏ cho oai.
Cô ca sĩ Nguyệt Ánh hé tấm màn hậu trường nhìn ra ngắm người đẹp của tôi cười khúc khích. Người đẹp của tôi vô tình cứ đăm đăm nhìn. Nguyệt Ánh nói: Cô ấy đang tìm anh đấy. Có vẻ như đó là sự thật. Tôi hiểu tình yêu của nàng dành cho tôi sâu đậm lắm rồi. Nhưng tôi chưa hề nghĩ đến một ngày nào đó chúng tôi sẽ kết hôn. Tại cái tính lăng nhăng vặt của tôi hay tại tôi thấy mình còn trẻ quá, tôi không biết. Lấy vợ cứ như chuyện tức cười. Bản tính của tôi hồi còn trẻ là như thế.
Với vài người bạn thân nay đã mất
Với vài người bạn thân nay đã mất
Trở lại với cuộc đời cầm bút của tôi qua nhiều giai đoạn khi lên voi lúc “xuống chó”, thật sự là “xuống chó” chứ không còn là thành ngữ suông.
Trong khi làm đại đội trưởng Dại Đội Văn Nghệ ở Pleiku, tôi vẫn tiếp tục viết bài hàng tuần cho báo Truyện Phim ở Sài Gòn gửi bằng thư tay. Sau đó giữ liên lạc với các báo khác. Nhờ vậy khi về làm ở Cục Tâm Lý Chiến tôi viết nhiều báo hơn. Báo hàng ngày và báo hàng tuần, viết như… máy. Có khi tòa soạn phải cho người vào Phòng Báo Chí đợi tôi viết bài xong lấy về cho kịp sắp chữ. Báo nào cũng trả nhuận bút sòng phẳng đi chơi rả rích với mấy ông bạn hơn tuổi tôi như Thanh Nam, Mai Thảo, Hoài Bắc… Các ông ấy ngồi uống rượu tì tì, tôi không uống rượu bao giờ vì bệnh đau bao tử. Có lần Thanh Nam nói: “Ê mày ăn món lòng gà thì gọi riêng một đĩa, ăn “giỗ mồi” chúng tao hết đồ nhắm”.
**Kỷ niệm với “Chú Tư Cầu” Lê Xuyên**
Có một chuyện tôi còn nhớ mãi là chuyện hàng ngày tôi thường phải đưa bài ra tòa soạn. Một lần tôi gặp Lê Xuyên làm tổng thư ký cho nhật báo Thời Thế do ông Hồ Anh làm chủ nhiệm. Tôi đã viết trong một bài khá dài, xin trích một đoạn ngắn:
“… Một buổi sáng sớm vào khoảng năm 1971-72, sau một đêm đánh chắn với vợ chồng ông chủ báo Kịch Ảnh đường Cống Quỳnh, tôi lái xe về nhà. Qua đường Lê Lai, tôi thấy Lê Xuyên cúi đầu đi trên hè phố. Tôi đậu xe sát lại, Lê Xuyên vẫn chưa thèm nhận ra là xe của ai. Tôi bóp còi, lúc đó anh mới ngước lên nhìn và toét miệng cười. Ít khi ông Lê Xuyên cười lắm. Tôi đẩy cửa xe, thò đầu ra hỏi:
– Ăn gì chưa?
– Chưa gì hết trọi, có tiền đâu mà ăn.
– Lên đây, tôi đưa ông đi ăn sáng.
Leo lên xe, anh hỏi thẳng:
– Đêm qua được hay thua?
– Được.
– Nhà không còn một xu, tui để tiền trong túi cũng hết luôn.
Tôi cười và hiểu cái sự “hết tiền trong túi” của anh dù mới lãnh lương. Móc trong cốp xe, tôi chia cho anh một nửa số tiền được bạc đêm hôm qua và dặn dò rất kỹ:
– Mang về tòa soạn cất vào ngăn kéo để tiêu dần đấy.
– Ừ, tốt. Ông ăn sáng chưa, cho tôi đi với. Lâu rồi không được ăn đồ Tây.
Tôi cười:
– Ra Givral hay Brodard, ông thích chỗ nào.
– Đâu cũng được.
Chúng tôi ra Givral, sáng sớm tinh mơ chỉ có hai bàn khách. Tôi gọi mì jambon là món “đặc sản” ở đây còn Lê Xuyên gọi omelette jambon ngồi nhai bỏm bẻm lấy làm thú vị lắm. Ăn xong tôi bảo ông có tiền rồi, lấy xe taxi về toà soạn, tôi phải về nhà thay quần áo rồi còn phải vào sở chào cờ vì hôm nay là thứ hai. Lê Xuyên cười hì hì:
– Cả đời tao chưa biết chào cờ là cái gì. Tao chỉ chào ông chủ báo khi lần đầu tiên đến làm. Ngô Quân cũng thế và Hồ Anh cũng thế.
Thỉnh thoảng tôi đưa bài đến báo Thời Thế, đôi khi vào buổi trưa, tôi lại rủ Lê Xuyên đi ăn trưa, hôm có tiền thì chui vào Chợ Lớn ăn cơm Tàu Bát Đạt. Có lần tôi rủ:
– Chúng tớ có cái phòng thuê ở trên lầu ba để thỉnh thoảng chơi phé, lấy tiền xâu gửi lại tay quản lý nên bất cứ lúc nào cần phòng là có ngay. Ông có muốn nằm lại đây một buổi không?
Bản tính anh hiền lành nên hỏi lại:
– Nằm làm gì, tôi phải về làm việc chứ.
– Ông ngây thơ thật hay ngây thơ cụ, ông cứ lên với tôi là biết ngay “nằm làm gì”. Ông muốn Tàu cũng có mà ta cũng có.
Dĩ nhiên đến nước này thì ông bạn tôi phải hiểu, nhưng ông lắc đầu quầy quậy như thằng con nít bị mẹ bắt lấy vợ sớm. Tôi đưa ông trở lại tòa soạn và xác nhận với anh em rằng “Lê Xuyên nó đứng đắn thật các ông ạ”. Một ông bạn tôi cãi: “Nó nhát chứ đứng đắn cái gì”. Thôi thì nhát cũng được, đứng đắn cũng được nhưng nó không giống tụi mình. Và một điều ai cũng nhận thấy là chưa bao giờ thấy mặt Lê Xuyên ở bất cứ cái phòng trà tiệm nhảy nào, ngay cả chỗ đông người anh cũng tránh.
Một bí mật bây giờ mới tiết lộ:
Cũng vào khoảng thời gian đó, tờ báo Thời Thế có một loạt bài điều tra phóng sự về một vụ tham nhũng của một ông “tướng vùng”. Ông tướng nhờ một đại tá và một trung tá liên hệ với tôi để nhờ tôi can thiệp. Tôi chẳng biết trắng đen ra sao, nhưng đã có lời nhờ và giải thích thì tôi làm. Tôi gọi cho Lê Xuyên giải thích những gì tôi được nghe và đề nghị “thông cảm” với phóng viên cho ngưng loạt bài đó kẻo làm mất uy tín của một người chỉ huy vùng chiến thuật. Lê Xuyên nói ngay:
– Ông nói thì tôi nghe, nhưng để tôi thu xếp với anh em cho có đầu có đuôi.
Sau đó tôi điện thoại cho ông chủ báo Hồ Anh, lúc đó tôi mới biết rằng đã có một hai ông nghị sĩ dân biểu can thiệp, nhưng Lê Xuyên vẫn cứ tiếp tục cho đăng loạt bài này. Ông Hồ Anh bảo tôi cứ nói chuyện với Lê Xuyên, nếu anh ấy chịu thì không có gì trở ngại. Chỉ có thế thôi. Rất bất ngờ, hôm sau tôi đọc được hàng chữ trên trang nhất: “Vì có người bạn chúng tôi can thiệp nên chúng tôi thấy cần phải chấm dứt loạt phóng sự này”. Quả thật đó là điều khiến tôi hết sức cảm động và ngay lúc đó tôi trở nên áy náy vì biết đâu đó là một sự thật mà công sức của anh phóng viên trẻ đã bỏ ra bị tôi “kỳ đà cản mũi”. Tôi gọi lại cho Lê Xuyên, anh chỉ cười:
– Thông cảm với phóng viên rồi nó bảo ngưng cũng được, viết thế đủ rồi.
Tôi rủ anh đi ăn trưa, anh nói:
– Tôi vừa ngưng phóng sự mà đi ăn với ông thì khác gì đi ăn hối lộ. Thôi hôm nào ông được bạc mình lại đi ăn đồ Tây. Hôm nay tôi bận quá ông ạ…”
**Bỏ đi Tám!**
Hơn mười năm sau, khi tôi ở trại cải tạo ra, Thanh Thương Hoàng dẫn tôi đến thăm Lê Xuyên. Anh ngồi bán thuốc lá lẻ ở một góc phố. Chiếc quầy thuốc bé tẹo nhưng cũng đủ che hết tấm thân gầy gò của anh. Chúng tôi nhìn nhau và cùng cảm thông rất sâu sắc cái thân phận mình lúc này. Anh chớp mau mắt nói như để an ủi hơn mười hai năm tù của tôi:
– Trông ông vẫn cứ phong độ như ngày nào.
Tôi thẳng thừng thương bạn:
– Còn ông, trông chán bỏ mẹ… Chỉ muốn khóc!
Hai bàn tay bạn tôi run lên, lật bật đút chiếc chìa khóa vào ngăn tủ kính để mấy gói ba số năm bán lẻ (hồi đó ba số năm quý lắm):
– Hút thuốc lá không?
– Không, tớ hút thuốc lào quen rồi, về đây hút thứ nặng hơn mới đủ đô.
Thanh Thương Hoàng rủ sang bên con hẻm phía trước ăn sáng. Đó là con hẻm lối đi vào một ngôi chùa hay ngôi đình gì đó. Không có hủ tíu, Lê Xuyên phải chạy đi gọi ở một nơi nào quen bán chịu cho anh ở gần đó. Lê Xuyên trở lại với con người thật của anh. Vẫn hiền lành, cười tủm và chân quê. Phải nhìn thấy cái cười tủm của anh mới biết tại sao anh viết về những cuộc tình của những đôi trai gái đồng ruộng miền Nam hay đến như thế, láu cá đến như thế. Tôi nhủ thầm: Thằng cha này tâm ngẩm tầm ngầm mà ghê lắm đấy. Nó không nói mà chỉ viết nên nó viết được nhiều hơn mình. Chỉ có nó mới viết được những “dòng chảy ngầm” của trai gái thôn quê miền Nam thật đến thế, hấp dẫn đến thế. Lê Xuyên khác với một số những cây bút hoàn toàn Nam Bộ như ông Bình Nguyên Lộc và Sơn Nam ở chính cái “thật” của anh, không màu mè, không lý luận, không làm một cái gì như nghiên cứu sưu tầm về phong tục tập quán dưới hình thức này hoặc dáng vẻ khác. Từng động tác, từng thái độ, từng lối ứng xử trong nhân vật của anh cứ như con người thật lồ lộ đang ở trước mặt chúng ta vậy.
Trước mặt tôi, ông già Lê Xuyên vẫn còn cái hóm hỉnh riêng, nhưng bây giờ thì như anh nói: “Đếch viết nữa”. Tôi hỏi không viết được hay không thích? Câu trả lời của anh gọn lỏn: “Bỏ đi tám”. Tôi không thể hiểu nổi ba chữ “bỏ đi Tám” mà anh dùng. Có một nỗi chua chát nào đó trong cái tâm sự thật của anh? Đến cái chứng minh nhân dân anh cũng không muốn làm nên không có hộ khẩu, cứ như ở lậu, công dân lậu. Thái độ đó có đồng nghĩa với sự “bỏ đi Tám” của anh không? Chỉ có anh mới hiểu và bây giờ anh mang theo.
Ba năm sau cùng, anh không còn sức để bán thuốc lá lẻ nữa. Thỉnh thoảng tôi và Nguyễn Thụy Long kéo đến thăm, cố dìu anh ra quán cà phê cuối ngõ ngồi lai rai tâm sự vặt. Tôi vẫn cho rằng chỉ có lúc đó Lê Xuyên mới được sống thật. Hai năm sau này dù có cố lôi anh đi cũng không nổi nữa rồi. Anh như cái bóng trong góc tối của gian phòng chật chội vây quanh bởi hàng trăm thứ lỉnh kỉnh nào bàn ghế, chai lọ, giường tủ. Chỉ có cô gái út săn sóc cho anh, vợ và các con lớn của anh vất vả với công việc hàng ngày rất ít thì giờ trông nom cho bố. Cái chết đến từ từ theo từng ngày giờ buồn tênh, dường như anh chán cả cái sống cái chết, không thèm chú ý đến nó nữa…”
Tính cách của Lê Xuyên là như thế, khác hẳn bạn bè. Trong lòng tôi luôn nhớ tới anh ngay cả khi viết đến đoạn này, hình ảnh “ông già chân quê” bán thuốc lá lẻ như còn ở trước mặt. Anh ra đi lúc 9 giờ 20 đêm 2-3-2004.
Một số lớn bạn viết cùng tôi đã ra đi, tôi đã viết từng bài cho mấy tờ báo và sau đang sưu tầm lại cho nhà xuất bản Tiếng Quê Hương ở Virginia ấn hành.
(Còn tiếp)
## No comments:
Post a Comment