text:
THACO FORLAND FLD250C
Tải trọng: 2.49 Tấn
THACO FORLAND FLD345C
Tải trọng: 3.45 Tấn
THACO FORLAND FLD420/345D
Tải trọng: 4.2 Tấn
THACO FORLAND FLD490C
Tải trọng: 4.99 Tấn
THACO FORLAND FLD490C-4WD
Tải trọng: 4.9 Tấn
THACO FORLAND FLD600C
Tải trọng: 6 Tấn
THACO FORLAND FLD600B-4WD
Tải trọng: 5.7 Tấn
THACO FORLAND FD8500 - 4WD
Tải trọng: 8.3 Tấn
THACO FORLAND FD8500A - 4WD
THACO FORLAND FD9000
Tải trọng: 8.7 Tấn
THACO FORLAND FD9500
Tải trọng: 9.1 Tấn
THACO FORLAND FD9500BM
Tải trọng: 9 Tấn
THACO FORLAND FLD1000B
Tải trọng: 7.5 Tấn
THACO FORLAND FD1600
Tải trọng: 8.2 Tấn
THACO FORLAND FD1600B
Tải trọng: 7 Tấn
THACO TOWNER990
Tải trọng: 0.99 Tấn
THACO TOWNER800
Tải trọng: 0.9 Tấn
THACO TOWNER750A
Tải trọng: 0.75 Tấn
THACO TOWNER950A
Tải trọng: 0.88 Tấn
THACO TOWNER800-TB
THACO OLLIN 345
Tải trọng: 2.4 Tấn
THACO OLLIN 350
Tải trọng: 3.49 Tấn
THACO OLLIN 500B
Tải trọng: 4.995 Tấn
THACO OLLIN 700B/700C
Tải trọng: 7.3 Tấn
THACO OLLIN 800A
Tải trọng: 8 Tấn
THACO OLLIN 900A
THACO OLLIN 900B
Tải trọng: 9.4 Tấn
THACO OLLIN 950A
Tải trọng: 9.5 Tấn
THACO AUMARK500A
AUMAN D240(6x4)
Tải trọng: 12.6 Tấn
AUMAN D240B(6x4)
Tải trọng: 12.55 Tấn
AUMAN D300A(8x4)
Tải trọng: 17.3 Tấn
AUMAN D300B(8x4)
AUMAN C160(4x2)
Tải trọng: 9.3 Tấn
AUMAN C1400B(6x2)
Tải trọng: 14 Tấn
AUMAN C1400(6x4)
AUMAN C2400A(6x2)
Tải trọng: 14.3 Tấn
AUMAN C1500(6x2R)
Tải trọng: 14.8 Tấn
AUMAN C300B(8x4)
Tải trọng: 17.9 Tấn
AUMAN C34(10x4)
Tải trọng: 20.5 Tấn
AUMAN FV375(6x4)
Tải trọng: 38.25 Tấn
AUMAN FV340(6x4)
Tải trọng: 39.3 Tấn
AUMAN FV380(6x4)
Tải trọng: 39 Tấn
THACO FOTON AUMAN FV400 (6x4)
Tải trọng: 38.9 Tấn
THACO FRONTIER125
Tải trọng: 1.25 Tấn
THACO K190
Tải trọng: 1.9 Tấn
THACO FRONTIER140
Tải trọng: 1.4 Tấn
THACO K165S
THACO HD350
THACO HD450
Tải trọng: 4.1 Tấn
THACO HD500
THACO HD650
Tải trọng: 6.4 Tấn
THACO HD270
Tải trọng: 12.5 Tấn
THACO HD270B
Tải trọng: 12.7 Tấn
THACO HD210
Tải trọng: 13.8 Tấn
THACO HD320
Tải trọng: 17.8 Tấn
THACO HD360
Tải trọng: 20.9 Tấn
THACO HD700
Tải trọng: 14.5 Tấn
THACO HD1000
Tải trọng: 14.6 Tấn
THACO K190-CS/ĐL
Tải trọng: 1.49 Tấn
THACO K165-CS/ĐL
Tải trọng: 2 Tấn
THACO HD500-CS/ĐL
Tải trọng: 4.75 Tấn
THACO HD650-CS/ĐL
THACO FRONTIER K165 - BỬNG NÂNG
THACO HD450-CS/BN
Tải trọng: 2.5 Tấn
THACO HYUNDAI HD650-CS/TC303
Tải trọng: 4.8 Tấn
THACO OLLIN345A-CS/TC303
THACO OLLIN800A-CS/TC505
Tải trọng: 5.5 Tấn
THACO OLLIN800A-CS/TC304
Tải trọng: 6.2 Tấn
AUMAN C160-XITEC
Tải trọng: 8.14 Tấn
AUMAN C340-XITEC
Tải trọng: 17.7 Tấn
THACO SMRM - 3T
Tải trọng: 32.6 Tấn
www.thacobus.com.vn
www.thacospv.com.vn
CÁC MÀU XE HIỆN CÓ
Chọn màu xe:
CÁC LOẠI THÙNG XE
Chọn loại thùng:
STT
THÔNG SỐ KỸ THUẬT
THACO OLLIN950A
1
KÍCH
THƯỚC
Kích
thước tổng thể (DxRxC)
mm
9.190 x 2.455 x 2660
Kích
thước lòng thùng (DxRxC)
6.900 x 2.300 x 600
Vết
bánh trước
1,818
Vết
bánh sau
1,800
Chiều
dài cơ sở
6,000
Khoảng
sáng gầm xe
270
2
TRỌNG
LƯỢNG
Trọng
lượng không tải
kg
5,315
Tải
trọng
9,900
Trọng
lượng toàn bộ
15,410
Số
chổ ngồi
03
3
ĐỘNG
CƠ
Kiểu
YC4E160-33
Loại
Diesel,04 kỳ, 04 xilanh thẳng hàng turbo
tăng áp, làm mát bằng nước, làm mát khí nạp
Dung
tích xy lanh
cc
4,260
Đường
kính x Hành trình piston
110 x 112
Công
suất cực đại/Tốc độ quay
Ps/(vòng/phút)
160/2.600
Momen
xoắn cực đại/Tốc độ quay
Nm/(vòng/phút)
430/(1.400-1.800)
4
TRUYỀN
ĐỘNG
Ly
hợp
01 đĩa, ma sát khô, dẫn động thủy lực, trợ
lực khí nén
Hộp
số
6 số tiến, 01 số lùi
Tỷ
số truyền hộp số
6,515/3,917/2,346/1,429/ 1,000/0,814
iR: 6,061
5
HỆ
THỐNG LÁI
Trợ lực thủy lực, trục vít êcu bi
6
HỆ
THỐNG PHANH
Tang trống, khí nén 2 dòng, phanh tay lốc
kê.
7
HỆ
THỐNG TREO (trước/sau)
Trước
Phụ thuộc, nhíp lá, giảm chấn thủy lực.
Sau
Phụ thuộc, nhíp lá
8
LỐP
XE (trước/sau)
9.00-20/Dual9.00-20
9
ĐẶC
TÍNH
Khả
năng leo dốc
%
26
Bán
kính quay vòng nhỏ nhất
m
11.5
Tốc
độ tối đa
km/h
90
Dung
tích thùng nhiên liệu
lít
220
catalogue_ollin 2017_web.pdfs
24/07/2017 10:52:31 SA


text:
móc khóa khó đỡ ...............
Việc đăng kí thành viên là để gửi bài viết phần mềm chia sẻ với những người khác như chúng tôi đang làm. Nếu bạn cảm thấy muốn chia sẻ, muốn đóng góp với website (chúng tôi rất cảm kích nếu bạn tham gia cùng chùng tôi) thì hãy đăng kí thành viên.
Khi bạn là thành viên, bạn có quyền gửi bài viết của mình lên website, chúng tôi sẽ đưa nó lên trang chủ để những người khác có thể thấy những gì bạn đã chia sẻ.

markdown:
móc khóa khó đỡ ...............
![ Very Happy](https://illiweb.com/fa/i/smiles/icon_biggrin.png)
các bạn có thể đăng nhập diễn đàn với toàn khoản chung: thiendinh.forumvi.com, mật khẩu là thiendinh
[Comments](/t986-topic): 0 [Comments](/t180-topic): 8 [Comments](/t973-topic): 0 [Comments](/t648-topic): 22 [Hãy đăng kí làm thành viên để có thêm quyền truy cập vào những nơi ưu tiên dành cho thành viên](/) » [............Biker...........](/c1-category) » [wave](/f1-forum) » [wave 110 xanh nhot](/t697-topic) **Permissions in this forum:**
Bạn
**không có quyền** trả lời bài viết

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

WARC-Truncated: length

WARC-Identified-Payload-Type: application/xhtml+xml

X-Content-Type-Options: nosniff

Connection: close

Pragma: no-cache

P3P: CP="IDC DSP COR ADM DEVi TAIi PSA PSD IVAi IVDi CONi HIS OUR IND CNT"

Cache-Control: no-cache

Vary: User-Agent

X-XSS-Protection: 1; mode=block

Content-Type: text/html; charset=utf-8


text:
Số lượt xem : 159 - Hãy chia sẻ với bạn bè nếu bạn thấy bổ ích !
Năm mới là thời điểm khởi đầu cho dự định mới, hãy khởi đầu một năm mới thuận lợi trong ngôi nhà khang trang với mức chi phí thấp nhất cùng Hải Linh ngay sau những ngày nghỉ Tết để nhanh chóng có được không gian sống hiện đại, tiện nghi, an toàn và tiết kiệm nhất.
Với mong muốn gửi những lời chúc tốt đẹp và đem đến lộc may cho các gia đình trong năm mới, Hải Linh Group triển khai chương trình Hái lộc đầu xuân. Theo chương trình, với tất cả các đơn hàng từ 30 triệu trở lên khi mua tại Showroom Hải Linh sẽ đều được tặng ngay bình nóng lạnh Prime RG 30 lít trị giá 1.950.000 đồng.
HÁI LỘC ĐẦU XUÂN NHẬN BÌNH NÓNG LẠNH PRIME RG 30L
Khuyến mãi chào xuân 2017
1. Đối tượng tham gia: Dành cho tất cả các khách hàng khi mua sản phẩm tại Showroom Hải Linh số 275 Khuất Duy Tiến, Thanh Xuân, Hà Nội.
2. Chương trình áp dụng: Cho tất cả các đơn hàng có tổng trị giá từ 30 triệu trở lên.
3. Cách thức tham gia:
Chương trình áp dụng cho tất cả khách hàng mua hàng tại Showroom Hải Linh với tổng đơn hàng từ 30 triệu đều được nhận ngay bình nóng lạnh Prime RG 30 lít trị giá 1.950.000 đồng trong thời gian thực hiện chương trình.
4. Thời gian chương trình:
Áp dụng từ 6/2 – 28/2/2017.
Số lượng có hạn, nhanh tay gọi ngay Hotline 0936 55 22 66 để được tư vấn mua hàng.
-------------------------
NHÀ PHÂN PHỐI THIẾT BỊ VỆ SINH AMERICAN STANDARD HẢI LINH GROUP
Địa chỉ: 275 Khuất Duy Tiến, Thanh Xuân, Hà Nội
Nguồn tin: Thietbivesinhamericanstandard.vn/

markdown:
Số lượt xem : 159 - Hãy chia sẻ với bạn bè nếu bạn thấy bổ ích !
Năm mới là thời điểm khởi đầu cho dự định mới, hãy khởi đầu một năm mới thuận lợi trong ngôi nhà khang trang với mức chi phí thấp nhất cùng Hải Linh ngay sau những ngày nghỉ Tết để nhanh chóng có được không gian sống hiện đại, tiện nghi, an toàn và tiết kiệm nhất.
*Với mong muốn gửi những lời chúc tốt đẹp và đem đến lộc may cho các gia đình trong năm mới, Hải Linh Group triển khai chương trình Hái lộc đầu xuân. Theo chương trình, với tất cả các đơn hàng từ 30 triệu trở lên khi mua tại Showroom Hải Linh sẽ đều được tặng ngay bình nóng lạnh Prime RG 30 lít trị giá 1.950.000 đồng.* *HÁI LỘC ĐẦU XUÂN NHẬN BÌNH NÓNG LẠNH PRIME RG 30L* *Khuyến mãi chào xuân 2017* **1. Đối tượng tham gia: **Dành cho tất cả các khách hàng khi mua sản phẩm tại Showroom Hải Linh số 275 Khuất Duy Tiến, Thanh Xuân, Hà Nội. **2. Chương trình áp dụng: **Cho tất cả các đơn hàng có tổng trị giá từ 30 triệu trở lên. **3. Cách thức tham gia:**
Chương trình áp dụng cho tất cả khách hàng mua hàng tại Showroom Hải Linh với tổng đơn hàng từ 30 triệu đều được nhận ngay
**bình nóng lạnh Prime RG 30 lí**t trị giá *1.950.000 đồng *trong thời gian thực hiện chương trình. **4. Thời gian chương trình:**
Áp dụng từ 6/2 – 28/2/2017.
Số lượng có hạn, nhanh tay gọi ngay Hotline
**0936 55 22 66** để được tư vấn mua hàng. *-------------------------* *NHÀ PHÂN PHỐI THIẾT BỊ VỆ SINH AMERICAN STANDARD HẢI LINH GROUP* *Địa chỉ: 275 Khuất Duy Tiến, Thanh Xuân, Hà Nội* **Nguồn tin: **Thietbivesinhamericanstandard.vn/

Cache-Control: no-cache, pre-check=0, post-check=0

Set-Cookie: nv3c_Qoahe_nvvithemever=nA%2C%2C; expires=Wed, 12-Dec-2018 16:05:25 GMT; Max-Age=31536000; path=/; domain=.thietbivesinhamericanstandard.vn; httponly

Vary: Accept-Encoding,User-Agent

Content-Language: vi


text:
lunghe1133 #277864 Báo vi phạm lunghe1133 2017-02-20 12:16:04 CHAP 4 Y HỆT CHAP 3 KÌA NHÓM DỊCH Reply Like (0) Unlike (0)
CHAP 4 Y HỆT CHAP 3 KÌA NHÓM DỊCH
drop rồi hã???????
lót dép ngồi hóng tiếp

markdown:
lunghe1133 #277864 Báo vi phạm lunghe1133 2017-02-20 12:16:04 CHAP 4 Y HỆT CHAP 3 KÌA NHÓM DỊCH Reply Like (0) Unlike (0)
CHAP 4 Y HỆT CHAP 3 KÌA NHÓM DỊCH
![ emo](https://3.bp.blogspot.com/_1Jw2fzSntT0/TZC7usgwWvI/AAAAAAAABK0/V1XriyO8Pjc/w1600/025.gif)
drop rồi hã???????
lót dép ngồi hóng tiếp

WARC-Identified-Payload-Type: text/html

Server: LiteSpeed

Cache-Control: no-store, no-cache, must-revalidate, post-check=0, pre-check=0


text:
hero1314 #395383 Báo vi phạm hero1314 2017-08-09 14:44:18 anime ra tới chap 2, 3 mà cái này mới lẽo đẽo đằng sau Reply Like (0) Unlike (0)
anime ra tới chap 2, 3 mà cái này mới lẽo đẽo đằng sau
hong chap 2 vl
Đã dich thì việt hóa 1 chút luôn cũng đc mà


markdown:
|Rating:|
|Category:||Music|
|Genre:||Country|
|Artist:||Lê Hựu Hà|![](http://i1041.photobucket.com/albums/b416/TTM0123/alonely/1274292319_1-1.jpg)
Yêu Em
Sáng tác: Lê Hựu Hà
Yêu em vì ta ghét buồn, yêu em vì ta ghét hờn.
Yêu em vì ta khinh khi dối gian.
Yêu em vì ta chán người, yêu em vì ta chán đời.
Yêu em vì ta không tin ở trời.
Ta không thèm mái tóc huyền, ta không thèm đôi mắt đẹp.
Ta không màng lời khen chê thế gian.
Ta không cần ai hiểu mình, khi ta ngợi ca ái tình.
Khi ta dìu em đi trong ý thơ.
Ta không thèm mái tóc huyền, ta không thèm đôi mắt đẹp.
Ta không màng lời khen chê thế gian.
Ta không cần ai hiểu mình, khi ta ngợi ca ái tình.
Khi ta dìu em đi trong ý thơ.
Em ơi, anh muốn nói rằng, sao em còn mãi hững hờ.
Khi anh trọn lòng yêu em thiết tha.
Xin em đừng luôn dối lòng, khi tim làm đôi má hồng.
Cho ta được gần nhau trong giấc mộng.
Vậy có nghĩa là yêu mù quáng luôn phải hông Cô??? :)))))Trả lờiXóa
Khi yêu thì trái tim ta cứ thổn thức lâng lâng trong vui - sướng - khổ đau - buồn man mác và mong hạnh phúc..!Trả lờiXóa
Nếu dùng lý trí để soi xét thì đúng là mù quáng.
Chỉ thấy lời và nhạc nhẹ nhàng gửi vào đây cho bạn bè cùng nghe.!Trả lờiXóa
Dzạ, cháu cũng thích bài này lắm!!! Chỉ là tính cháu hay bông đùa chút thôi... ( no offense )Trả lờiXóa
:)))))))
Không sao đâu em ạ, Cô cũng thích thế.Trả lờiXóa
Vui đùa cũng là một trong những cách để ta vui sống mà!
Lê Hựu Hà viết bài nào cũng đầy ắp yêu thương.Trả lờiXóa
Vâng, âm điệu cũng nhẹ nhàng du dương nữa.Trả lờiXóa
Le huu Ha va Nha Phuong cap doi hanh phuc !Trả lờiXóa
Mừng cho những cặp đôi hạnh phúc anh nhỉ!Trả lờiXóa
Em thích nhiều bài của Nhạc sỹ Lê Hựu Hà... bài này cũng vậy Chị ơi!Trả lờiXóa
Vậy là cùng thích giống nhau em nhỉ!Trả lờiXóa
Mấy bài Elvis P hát trong băng Phượng Hoàng hồi xưa , thí dụ như bài này ... em thích lắmTrả lờiXóa
à quên , phải cho 5 sao dzàng nữa chớ !!!Trả lờiXóa
Vào nghe và thích là được rồi, còn có quên sao dzàng khè nữa cũng hổng có sao mà .. hihiTrả lờiXóa
Giáng sinh vui nhé!
Yêu là quên...999999,999%Trả lờiXóa
Vậy thì tốt.Trả lờiXóa

Server: GSE

Cache-Control: private, max-age=0

Content-Type: text/html; charset=UTF-8


text:
CÁC GIẢI YÊU THÍCH
GIẢI QUỐC TẾ
CHÂU Á
04h00 ngày 08/12/2017 – VĐQG Bolivia
THỐNG KÊ TRẬN ĐẤU
12
Sút bóng
3
8
Trúng đích
2
26
Phạm lỗi
19
1
Thẻ đỏ
0
0
Thẻ vàng
0
5
Phạt góc
7
6
Việt vị
0
49
Cầm bóng
51
KẾT QUẢ ĐỘI SPORT BOYS WARNES vs BLOOMING GẦN ĐÂY
PHONG ĐỘ ĐỘI SPORT BOYS WARNES GẦN ĐÂY
PHONG ĐỘ ĐỘI BLOOMING GẦN ĐÂY
CHÂU ÂU

markdown:
CÁC GIẢI YÊU THÍCH
GIẢI QUỐC TẾ
CHÂU Á
**04h00 ngày 08/12/2017 – VĐQG Bolivia**
|
|Sport Boys Warnes |
|
1-1(0-0)
|
|Blooming
|-|
|
|![]()
|76'|
|55'||
J. Vaca
|![]()
THỐNG KÊ TRẬN ĐẤU
12
Sút bóng
3
8
Trúng đích
2
26
Phạm lỗi
19
1
Thẻ đỏ
0
0
Thẻ vàng
0
5
Phạt góc
7
6
Việt vị
0
49
Cầm bóng
51
KẾT QUẢ ĐỘI SPORT BOYS WARNES vs BLOOMING GẦN ĐÂY
FT
**1-1**(0-0)
(0-0)
[BLVA](kq-vdqg-bolivia-5686.html)25.09.2017
FT
**2-0**(0-0)
(0-0)
[BLVA](kq-vdqg-bolivia-5686.html)24.04.2017
FT
**3-4**(0-1)
(0-1)
[BLVA](kq-vdqg-bolivia-5686.html)30.01.2017
FT
**1-3**(0-2)
(0-2)
[BLVA](kq-vdqg-bolivia-5686.html)05.12.2016
FT
**0-0**(0-0)
(0-0)
[BLVA](kq-vdqg-bolivia-5686.html)23.09.2016
FT
**0-2**(0-0)
(0-0)
[BLVA](kq-vdqg-bolivia-5686.html)23.05.2016
FT
**1-1**(0-0)
(0-0)
[BLVA](kq-vdqg-bolivia-5686.html)14.03.2016
FT
**2-0**(0-0)
(0-0)
[BLVA](kq-vdqg-bolivia-5686.html)18.12.2015
FT
**1-0**(1-0)
(1-0)
[BLVA](kq-vdqg-bolivia-5686.html)18.10.2015
FT
**1-1**(0-0)
(0-0)
PHONG ĐỘ ĐỘI SPORT BOYS WARNES GẦN ĐÂY
FT
**1-2**(0-1)
(0-1)
[BLVA](kq-vdqg-bolivia-5686.html)08.12.2017
FT
**1-1**(0-0)
(0-0)
[BLVA](kq-vdqg-bolivia-5686.html)01.12.2017
FT
**3-1**(1-0)
(1-0)
[BLVA](kq-vdqg-bolivia-5686.html)27.11.2017
FT
**2-1**(1-1)
(1-1)
[BLVA](kq-vdqg-bolivia-5686.html)19.11.2017
FT
**1-3**(1-0)
(1-0)
[BLVA](kq-vdqg-bolivia-5686.html)12.11.2017
FT
**2-0**(2-0)
(2-0)
[BLVA](kq-vdqg-bolivia-5686.html)06.11.2017
FT
**1-1**(1-0)
(1-0)
[BLVA](kq-vdqg-bolivia-5686.html)30.10.2017
FT
**1-5**(1-2)
(1-2)
[BLVA](kq-vdqg-bolivia-5686.html)23.10.2017
FT
**1-4**(0-2)
(0-2)
[BLVA](kq-vdqg-bolivia-5686.html)19.10.2017
FT
**3-2**(1-0)
(1-0)
PHONG ĐỘ ĐỘI BLOOMING GẦN ĐÂY
FT
**0-0**(0-0)
(0-0)
[BLVA](kq-vdqg-bolivia-5686.html)08.12.2017
FT
**1-1**(0-0)
(0-0)
[BLVA](kq-vdqg-bolivia-5686.html)01.12.2017
FT
**0-0**(0-0)
(0-0)
[BLVA](kq-vdqg-bolivia-5686.html)27.11.2017
FT
**2-0**(2-0)
(2-0)
[BLVA](kq-vdqg-bolivia-5686.html)20.11.2017
FT
**4-0**(0-0)
(0-0)
[BLVA](kq-vdqg-bolivia-5686.html)13.11.2017
FT
**0-0**(0-0)
(0-0)
[BLVA](kq-vdqg-bolivia-5686.html)06.11.2017
FT
**2-2**(0-1)
(0-1)
[BLVA](kq-vdqg-bolivia-5686.html)30.10.2017
FT
**2-0**(2-0)
(2-0)
[BLVA](kq-vdqg-bolivia-5686.html)24.10.2017
FT
**4-2**(2-2)
(2-2)
[BLVA](kq-vdqg-bolivia-5686.html)20.10.2017
FT
**1-0**(1-0)
(1-0)
CHÂU ÂU

Via: 1.1 varnish

Accept-Ranges: bytes

X-UA-Device: bot


text: Sáng mãi phẩm chất "Bộ đội cụ Hồ" Trên suốt chặng đường xây dựng, chiến đấu và chiến thắng vẻ vang, Quân đội nhân dân Việt Nam (QĐNDVN) dưới sự lãnh đạo, giáo dục, rèn luyện của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh, được nhân dân hết lòng đùm bọc, nuôi dưỡng đã không ngừng trưởng thành và...

Cache-Control: private


text:
Chuyện Google vừa sa thải James Damore, một kỹ sư trẻ vì lan truyền bài viết phản bác sự đa dạng giới tính, làm bùng nổ cuộc tranh luận về cách đối xử với lao động nữ làm việc tại thung lũng Silicon. Trước hết, tui đồng ý phần nào với những luận điểm mà James đưa ra bởi 4 lý do chính: 1. Không ít chị em ta trong sở tui luôn đòi hỏi quyền lợi; nhất là sự bình đẳng nên sở tui luôn ưu tiên promote phụ nữ bất kể năng lực quản lý ra sao. Đó là một trong những điều bất công với đàn ông chúng tôi. 2. Không ít chị em ta trong sở tui luôn đòi hỏi sự bình đẳng nên sở tui luôn ưu tiên cho phụ nữ nghĩ từ 3 đến 6 tháng khi sinh con nhưng nhiều chị em vừa trở lại làm việc thì lại có bầu và sinh đứa khác ngay. Sinh con xong, chị em cứ lấy cớ phải săn sóc con nên cóc thèm làm gì cho tới khi con 10 tuổi thì ...có kỳ không hả? Đó là một trong những điều bất công với đàn ông khi chúng tôi phải làm thay cho họ mà họ cứ sinh con và nghĩ dài dài. Rầu nhất là charge TRS xả láng đến due date thì lấy sick leave hay vacation để lại công việc dang dở, bầy hầy cho đàn ông hốt ổ. 3. Không ít chị em ta trong sở tui luôn đòi hỏi quyền phụ nữ khi tới ngày đèn đỏ nhưng trong thời kỳ đó, chị em cứ than khó ở nên từ chối làm việc, không đi field, chỉ ôm phone hay internet chit chat suốt ngày rồi đi trễ, về sớm và tà tà shopping thì ...kỳ quá. Đó là một trong những điều bất công với đàn ông chúng tôi khi đàn ông làm chết tía còn phụ nữ ăn diện rồi đấu láo. 4. Không ít chị em ta trong sở tui luôn đòi hỏi quyền lợi đủ điều nhân danh phụ nữ nên mọi việc khó khăn như tính toán, design, lay out plan thì giao cho đàn ông trong khi chị em đợi mấy ông nấu xong dọn ra là bà xơi thôi. Có chị em ra phố mua sắm cho nhiều rồi kêu đàn ông đi theo phải làm cử chi đẹp là khuân vác từ fashion district về sở giùm trong lúc chị em chỉ cầm bóp hàng hiệu đi trước như bà chủ thì ...có kỳ quá không? Lắm lúc có party hay đi ăn lunch thì nhiều chị em cũng ma mãnh giả vờ quên đem tiền hay vào toilet lúc trả tiền rồi sau đó xù luôn coi như đàn ông phải làm cử chỉ đẹp. Những điều bất công với đàn ông chúng tôi cứ diễn ra dài dài như thế khi chị em vẫn giở trò láu cá vặt hoài thì hỏi sao không tức.James Damore chắc hậm hực lâu rồi mới viết ra hết cho hả giận. Vậy mà bị đuổi.
Hoạt động an ninh trong các cơ quan ngoại giao Việt Nam
Hình ảnh ông Trịnh Xuân Thanh được đưa lên truyền hình Việt Nam, nói rằng ông đầu thú. AFP
Vụ bắt cóc ông Trịnh Xuân Thanh trên đất Đức đã dẫn đến việc trục xuất một nhân viên của sứ quán Việt Nam tại Đức, được cho là nhân viên của cơ quan an ninh Việt Nam.
Hoạt động của cơ quan an ninh Việt Nam trong các phái bộ ngoại giao ở nước ngoài như thế nào?
Nhân viên an ninh trong vỏ bọc ngoại giao
Ông Đặng Xương Hùng, một cựu viên chức Bộ Ngoại giao Việt Nam từng làm việc trong các cơ quan lãnh sự Việt Nam tại Thụy Sĩ, nói với chúng tôi về vị trí của nhân viên an ninh Việt Nam bên trong các tòa đại sứ:
“Thông thường thì các sứ quán Việt Nam tại nước ngoài bao giờ cũng có một nhân viên an ninh của Bộ Công an chuyển sang, núp dưới danh nghĩa có hàm ngoại giao, thường giữ chức Bí thư thứ nhất, thường làm nhiệm vụ báo chí, cũng như là làm cái nhiệm vụ quản lý cộng đồng người Việt, tức là cái gọi là “người Việt yêu nước”, hay là những tổ chức mà Việt Nam gọi là phản động chống lại chính quyền. Ở các sứ quán đều có một suất như vậy, và lần lượt người phía an ninh đưa người sang Bộ Ngoại giao, làm thủ tục như một cán bộ ngoại giao, đi như một cán bộ ngoại giao”.
Ông Hùng cho rằng việc có mặt một nhân viên an ninh trong sứ quán cũng là một thông lệ trong ngành ngoại giao trên thế giới, miễn là nhân viên đó hoạt động trong khuôn khổ pháp luật của nước sở tại.
Vào năm 2014, ông Đặng Xương Hùng nộp đơn cho chính phủ Thụy sĩ xin tị nạn chính trị, và ông sống ở đất nước này cho đến nay.
Cũng có thể đó là một chuyên án đặc biệt chỉ có Bộ Công an biết, hoặc là một cái chuỗi thông tin chỉ đi qua một số người thôi, đi thẳng đến nơi hành động.- Ông Đặng Xương Hùng
Ông Hùng cho biết là các nhân viên an ninh có hai nguồn thu nhập, thứ nhất là từ các chi phí visa của các cơ quan lãnh sự Việt Nam, vì những người này thường phụ trách cả việc cấp phát visa vào Việt Nam, và nguồn thu nhập thứ hai của họ là từ Bộ Công an:
“Họ có một khoản tài chính do chính phía Bộ Công an cấp cho những nghiệp vụ của họ, và tiền đó không phải là của Bộ Ngoại giao, của Bộ Tài chính cấp cho Bộ Ngoại giao, mà đó là tiền của phía Bộ Công an gọi là chi phí nghiệp vụ. Tôi cũng thường nghe họ nói đó là một chi phí đặc biệt dùng cho những hoạt động ví dụ như mua chuộc, cho những người nào có thông tin tốt cho phía an ninh Việt Nam”.
Sau khi vụ bắt cóc ông Trịnh Xuân Thanh trên đất Đức được tiết lộ, một viên chức của sứ quan Việt Nam phụ trách báo chí là ông Nguyễn Đức Thoa bị phía Đức yêu cầu rời khỏi đất Đức, vì được cho rằng dính líu tới vụ bắt cóc. Theo ông Hùng thì ông Thoa có hàm Đại tá công an.
Khi chúng tôi đặt câu hỏi là liệu các viên chức ngoại giao cao cấp của Việt Nam có biết tới kế hoạch bắt cóc hay không, ông Hùng nói:
“Theo tôi thì 50/50, cũng không loại trừ khả năng là các ông ấy không biết. Cũng có thể đó là một chuyên án đặc biệt chỉ có Bộ Công an biết, hoặc là một cái chuỗi thông tin chỉ đi qua một số người thôi, đi thẳng đến nơi hành động”.
An ninh Việt Nam và cộng đồng người Việt hải ngoại
Theo ông Đặng Xương Hùng thì ảnh hưởng của các hoạt động của an ninh Việt Nam trong các cộng đồng người Việt tại hải ngoại mạnh nhất là tại các quốc gia Đông Âu theo cộng sản trước năm 1989, nơi có một cộng đồng đông đảo những du học sinh, hay người xuất khẩu lao động ra đi từ nước Việt Nam cộng sản, còn ở các quốc gia phương Tây như Mỹ, Canada, Tây Âu,… thì yếu hơn nhiều. Chính vì lý do đó, theo ông Hùng, việc chuyển ông Trịnh Xuân Thanh về Việt Nam đã được thực hiện qua ngã Cộng hòa Séc, một nước cộng sản Đông Âu trước kia. Thông tin ông Thanh được đưa qua Cộng hòa Séc để mang về Việt Nam được luật sư của ông Thanh là ông Victor Pfaff nói với hãng tin Reuters vào hôm 3 tháng Tám, 2017.
Sáng 10 tháng Tám, giờ châu Âu, tờ báo Spiegel của Đức loan tải rằng có một nhân viên người Việt của sở di trú Đức bị tình nghi có liên quan đến vụ bắt cóc ông Trịnh Xuân Thanh.
Nhà báo Lê Trung Khoa của tờ Thoibao, bằng Việt ngữ tại thủ đô Berlin cho chúng tôi biết:
“Thông tin trên tờ Spiegel đã tiết lộ rằng có một người tên là T. hiện làm nhân viên cho Sở Di trú Đức, có điều kiện vào các ngân hàng dữ liệu, xem dữ liệu của toàn bộ những người tị nạn, kể cả người Việt Nam. Họ nghi ngờ rằng phải chăng những thông tin đó được ông này đưa ra ngoài và có thể là để cho người ta biết địa chỉ lưu trú của ông Trịnh Xuân Thanh đăng ký ở Đức, để mật vụ Việt Nam có thể ập đến bắt”.
Cũng ông Lê Trung Khoa cho chúng tôi biết rằng Sở Di trú Đức cho ông biết rằng người đàn ông tên T. mà tờ Spiegel nêu tên, vừa bị cho nghỉ việc trong ngày 10 tháng Tám, vì nghi vấn tiết lộ bí mật.
Chúng tôi chưa có một nguồn tin khác để xác định việc này. Khi gọi điện tới tòa Đại sứ Việt Nam tại Đức thì được trả lời rằng tòa Đại sứ không có thông tin gì cả.
Rất nhiều hội đoàn ở đây có liên quan đến Sở Di trú ngạc nhiên là tại sao nhiều người Việt Nam ở đây biết thông tin nội bộ của họ.- Nhà báo Lê Trung Khoa
Theo ông Lê Trung Khoa, sự việc này sẽ có ảnh hưởng lớn đến cộng đồng người Việt tại Đức:
“Rất nhiều hội đoàn ở đây có liên quan đến Sở Di trú ngạc nhiên là tại sao nhiều người Việt Nam ở đây biết thông tin nội bộ của họ. Qua việc này có lẽ họ lờ mờ hiểu ra rằng có một bàn tay ở bên trong, đưa thông tin ra, làm bất lợi cho những hội đoàn có đăng ký ở Đức.”
Trở lại quan hệ giữa Bộ Ngoại giao Việt Nam và các nhân viên an ninh Việt Nam, ông Đặng Xương Hùng cho rằng vụ bắt cóc ông Trịnh Xuân Thanh, gây ra một cuộc khủng hoảng ngoại giao giữa hai nước Việt Nam và Đức, chứng tỏ rằng Bộ Ngoại giao đã không có tiếng nói mạnh như cơ quan an ninh của Việt Nam. Nhưng mặt khác ông Hùng cũng cho rằng ảnh hưởng của cơ quan an ninh Việt Nam trong cộng đồng người Việt tại hải ngoại nói chung ngày càng giảm, vì hình ảnh cai trị của đảng cộng sản trong nước đã sụt giảm.
Cho đến giờ này thì trước cáo buộc bắt giữ người bất hợp pháp của chính phủ Đức, Việt Nam chỉ có ra tuyên bố lấy làm tiếc, nói rằng ông Thanh đã về nước đầu thú, nhưng không công nhận cũng như phủ nhận hành động bắt cóc.
Tin cuối cùng chúng tôi nhận được từ báo Spiegel là cơ quan Công tố của Đức tình nghi rằng ông Trịnh Xuân Thanh đã bị cầm giữ trong Sứ quán Việt Nam trước khi được đưa đi.
Kính Hòa RFA
Đuổi kịp Mông Cổ
1.
Tôi hỏi 100 người, thì đến 97 người bảo: Mông Cổ ấy à? nghèo lắm hả?
Sai. Khái niệm về một nước Mông Cổ nghèo khó ngự trị trong đầu óc dân Việt Nam từ xa thời cùng phe XHCN. Nhà văn Tô Đức Chiêu bảo tôi: "Tao đã đi Mỹ, Ai Cập, Ả rập xê út, Nga và Đông Âu, không kể châu Á như Tàu, Thái... Tức là gần hết thế giới, nhưng khi đi Mông Cổ, mới thấy mình khám phá ra một thế giới mới, nếu có dịp, tao đi 2 -3 lần nữa".
Tôi thấy thế nên cũng đú theo, đi Mông Cổ một chuyến.
Mở ngoặc ngay là, khi anh (du lịch) đến đâu, anh phải tự vấn ta đến đấy để làm gì, muốn biết gì. Nói chung là nên đi phượt. Tôi có bài học kinh nghiệm về việc này, có 1 cậu trẻ đi cùng đến thảo nguyên Mông Cổ, cậu thốt lên chán nản: Ơ, đâu cũng như đâu, mênh mông cả, chả thấy cái gì. Vấn đề là cái gì?
Sau chuyến đi Mông Cổ, tôi rút ra kết luận, 30 năm nữa (hoặc hơn) không biết Việt Nam mình có đuổi kịp Mông Cổ hay không?
Mông Cổ diện tích gấp hơn 6 lần nước Việt Nam, dân số hơn 3 triệu người (bằng 1/2 Hà Nội). Mà 1/2 dân số ở thủ đô Ulan Bato. Hãy tưởng tượng hơn 1 triệu người ở rải rác trên lãnh thổ gấp 6 lần Việt Nam.
Mông Cổ có đặc biệt là có biên giới với Nga và Trung Quốc. Họ bị kẹp giữa 2 nước lớn, nên phải chọn 1, lịch sử đã chứng tỏ họ chọn đúng, chọn nước Nga để tránh nước Tàu kẻ thù. Chính chính phủ Quốc dân đảng của Tưởng Giới Thạch khuất phục trước chính phủ Stalin, mà công nhận Mông Cổ độc lập. Chuyện này chính phủ Mao cay cú ra mặt, công khai gọi Mông Cổ là Ngoại Mông, còn phần lãnh thổ Mông Cổ bị mất từ thời Nguyên triều, thì TQ gọi là Nội Mông (họ vẫn nhận đó là nước họ). Cấp độ cay cú ăn thua và nhòm ngó còn hơn một bậc so với Việt. Người TQ chưa gọi Quảng Đông là Nội Việt, mặc dù vẫn dùng từ Việt gọi Quảng, Việt ngữ là tiếng Quảng, họ chưa gọi Việt Nam là Ngoại Việt. Nói thế để biết mức độ nguy hiểm chênh vênh của con ngựa Mông Cổ trước con sói Trung Quốc.
Ở Mông Cổ, tôi được nghe câu chuyện tiếu lâm. Một người Mông Cổ gặp một người Nhật. Người Nhật cám ơn người Mông, vì bài học của Nguyên triều, nên nước Nhật quyết định không chiếm Trung Quốc nữa. Nếu chiếm nó, có lẽ nước Nhật đã thành Trung Quốc rồi. Đó là một câu chuyện tiếu lâm cay đắng mà không thể cười.
Ân oán giang hồ với người Tàu thì rất nhiều. Chỉ kể 1 chuyện. Các công ty xây dựng ở Ulan Bato, và nói chung các công ty khác cần nhân công, thì đều thuê nhân công TQ, vì người TQ sinh sôi như cỏ dại, ở đâu họ cũng mò đến. Nên các công ty có quy định, chỉ được thuê dưới 6 tháng, mà trong 1 năm không được thuê quá 1 lần. Nên người làm thuê phải đi về TQ ngay. Cảnh sát Ulan Bato rất dễ dãi với người Việt sinh sống ở thủ đô của họ, hình như có 7000 người, còn riêng người TQ thì phải thống kê rất cụ thể. Người bạn Mông Cổ nói với tôi: Việc lớn nhất của cảnh sát là đuổi người Trung Quốc hết hạn cư trú. Đúng vậy, họ không có tình trạng kẹt xe, không có tệ nạn nhiều, việc chính là không để lọt một cái trứng tu hú. Chuyện này 30 hay 50 năm nữa, Việt Nam cóc làm được, mà cũng chả làm.
2.
Nhìn trên phim ảnh, thấy thảo nguyên là những dải đất trùng điệp, cây cỏ lưa thưa, nếu chỉ có thế, chưa biết gì về thảo nguyên Mông Cổ cả. Hồi tôi đi tầm tháng 7 dương lịch, là tháng đã hết cỏ rậm. Cỏ rậm thì đến ống chân, đến đầu gối, còn khi chuẩn bị vào đông, cỏ bị đám gia súc gặm gần hết. Chỉ còn cỏ thấp và cỏ tái sinh.
Nói từ "cỏ" với người Việt, cũng không ổn. Cỏ của Việt Nam là thứ chả để làm gì. Điều này lỗi ở các nhà làm ngôn ngữ khoa học, địa lý. Đáng lý nên dùng từ "thảo mộc thân mềm" hay cái gì đó khác với "cỏ". Cúi nhìn xuống, hàng trăm hàng nghìn loài cây gọi là cỏ rất khác nhau, riêng hình lá cũng thiên hình vạn trạng. Nếu vò vài cái lá rồi đưa lên mũi, sẽ thấy nhiều mùi vị rất khác. Mùi thơm thoang thoảng, mùi hắc, mùi nồng... Thực sự đó là một thế giới cây thuốc và loại cây như rau thơm ở VN, chứ không phải cây cỏ thông thường. Gia súc Mông Cổ từ hàng nghìn năm nay ăn thứ cỏ đó. Sau khi đi thảo nguyên, tôi mới lý giải được việc ở Mông Cổ, người ta ăn rất ít rau, ăn rất nhiều thịt, ngay cả người Việt ở xứ ăn rau, đến Mông Cổ ăn toàn thịt, mà tiêu hóa bình thường, không bị táo bón. Bởi vì lũ gia súc ăn thứ cỏ thiên nhiên hoang dã bổ béo thơm lừng như hàng nghìn năm nay nó vẫn ăn. Không như gia súc ở nơi nuôi công nghiệp.
Mông Cổ ngày nay vẫn du mục và người ta tự hào vì nếp sống du mục này. Ông Chủ tịch Hội Hữu nghị Mông -Việt nói tiếng Việt sõi như người Việt, bảo tôi, rất may là thảm họa tập thể hóa, định canh định cư xảy ra rất nhanh, rồi thảo nguyên lại có sức sống quay lại nếp xưa.
Nếu ai đã đọc Tô-tem sói, của một nhà văn Trung Quốc (quyển này vang dội một thời trên văn đàn TQ) thì biết thảo nguyên Nội Mông đã bị tàn phá kinh khủng như thế nào. Họ dồn nén dân du mục vào hợp tác, triệt phá cách sinh hoạt truyền thống, mang hàng sư đoàn quân đội bắn sói. Sói là vật thờ của người Nội Mông, khi người chết, người ta kéo xác cha mẹ để ra một chỗ cho sói ăn. Người TQ Mao-ít bắn sói, thế là thỏ làm giặc, lại giết thỏ, lạc vào cái vòng quẩn, rồi đưa người Hán đến sinh sống, khiến thảo nguyên Nội Mông bị tiêu diệt. Trong quyển sách ấy, tác giả cũng nói, nhìn sang Ngoại Mông xanh tươi mà tiếc...
Nhìn thảo nguyên thì mênh mông, nhưng hoang dã hàng trăm thứ thú hoang vẫn ngày đêm sinh sống, tuân thủ cân bằng sinh thái của nó. Người Mông Cổ ngày nay có xe ô tô tải, có điện thoại di động, kéo theo cái nhà, và đàn gia súc, đi lang bạt trên thảo nguyên theo nhu cầu của gia súc. Thảo nguyên mênh mông, mình nhìn đâu cũng như đâu, nhưng chúng tôi đã được một chú bé 12 tuổi đưa từ thị trấn, đi xuyên 25 km đến đúng chỗ lều của bố mẹ chú bé. Hôm đi thảo nguyên, chúng tôi được đón tiếp Chủ tịch huyện đến chơi, cũng vì biết có khách Việt. Ông nói huyện ông có gần 80 hộ, diện tích huyện, khi đó làm phép so sánh, gần bằng tỉnh Hưng Yên cộng với Thái Bình. Chủ tịch huyện biết cả 80 hộ luôn. Quy định của họ chăn thả không giới hạn, nên có lúc có hộ gia đình chăn thả ở huyện khác (miễn là đăng ký vẫn ở huyện này). Chủ tịch người Đảng Dân chủ, alo gọi đồng chí Bí thư huyện ủy Đảng Nhân dân (đảng cộng sản cũ) thì đồng chí đang chăn ngựa, bèn cưỡi ngựa về. Bí thư huyện ủy đảng nào cũng làm nông dân cả và chả chức vụ gì, cười hề hề đúng là ông chăn ngựa. Riêng chuyện này, 50 năm nữa Việt Nam có theo kịp không?
3.
Người Mông Cổ có một niềm hãnh diện đã mất, đó là đã từng bá chủ thế giới, và còn một niềm kiêu hãnh vẫn còn, đó là sữa ngựa.
Thế giới văn minh và ở các nước phát triển có chỉ tiêu bao nhiêu lít sữa bò cho đầu người, thứ sữa đó người Mông Cổ chỉ làm lương khô, làm nguyên liệu chế biến, vì họ uống sữa ngựa. Hình như chỉ Mông Cổ dùng sữa ngựa làm thực phẩm chính yếu. Nó là nguồn gốc sức mạnh của các chiến binh từ xưa, và khiến người MC cao lớn.
Ngựa là gia súc chủ yếu ở thảo nguyên. Một hộ thường có vài trăm đến vài ngàn ngựa, thêm cừu và dê. Bao giờ cừu cũng đi kèm dê. Mùa đông cừu nằm trên giữ ấm cho dê moi cỏ chia nhau. Không có cừu dê chết rét, không có dê cừu chết đói. Kiểu chăn thả thiên nhiên ấy khác xa nông trại hiện đại. Kiểu vắt sữa ngựa cũng khác vắt sữa bò. Vì khi vắt sữa, luôn luôn có con ngựa con đứng cạnh. Người MC tôn thờ ngựa vì cả đức tính này, không buông tuồng vô cảm như bò, cứ vắt là ra sữa bất kể thế nào. Sữa ngựa làm bia, làm thức uống, nên con ngựa là đầu cơ nghiệp. Bò chỉ là loại thêm. Bò MC lông dài như voi mamut. Bây giờ cũng thoái giống, người MC buồn vì bò lông ngắn, còn gì là bò nữa.
Gia súc nuôi, thịt là thứ phẩm. Chính phẩm là lấy lông và da. Len MC đắt kinh khủng. Hình như hàng lông da là chủ lực xuất khẩu.
Cái lều Mông Cổ thật sự là một thứ thú vị. Cứ nói "lều" thì khó hình dung, đến mới thấy đó là cái biệt thự giữa thảo nguyên. Bây giờ lều có nhiều loại, từ 300 đến 30.000 đô Mỹ. Người TQ quá khôn, họ làm lều bán cho người Mông Cổ.
Trong cái lều Mông, tài nhất là cái bếp ở chính tâm nhà, tâm vòng tròn. Chất đốt bằng phân gia súc, thông hơi làm nhiệm vụ trụ chống giữa. Vào lều không nhận ra có bếp.
Người nông dân du mục cũng có vấn đề nan giải, đó là sinh ra và nuôi dạy trẻ. Du mục xa trung tâm thị trấn, nên nếu đẻ bất thường thì cấp cứu rất khó. Khi con 6 tuổi, phải cho nó đi học, thì nhà mất 1 người thường là mẹ hay chị lớn phải đưa lên thị trấn làm 1 cái lều ở nuôi con 1-2 năm mới yên tâm gửi con học nội trú. Ở các thị trấn thị tứ cứ thấy các cụm lều, đó là những người đi nuôi con học. Vì vậy, mà nhà nghèo hoặc quan điểm cũ chỉ cần đọc chữ, trẻ thất học.
Hình như chính việc hiếm người mà du mục có truyền thống quý người. Phụ nữ đẻ con là quý, con ai không quan trọng. Mấy ông Mông Cổ bảo, cộng đồng du mục có lệ, khách quý cao tuổi thì chủ nhà mời đầu dê. Thịt con dê, cái đầu là quý nhất. Còn khách trẻ và trung niên thì chủ nhà bảo con gái sưởi ấm cả đêm. Tôi không ở qua đêm ở thảo nguyên, nhưng nghe kể lại, các nhà văn Trần Nhương, Tô Đức Chiêu, Thúy Toàn có ngủ đêm thảo nguyên và được coi là khách quý trung niên. Vấn đề là các bác ấy có chịu đựng được mùi mồ hôi người ăn thịt cừu, uống sữa ngựa và 3 tuần mới tắm không thôi.
Người MC rất có ý thức giữ gìn môi trường thảo nguyên. Tôi khá ngạc nhiên. Mọi người picnic thu dọn rác tống lên xe về bãi rác ngoại ô vứt. Họ nói tivi có nhiệm vụ quan trọng nhất là tuyên truyền giữ sạch thảo nguyên. Và việc này chỉ có từ khi cách mạng dân chủ đa đảng. Người lái xe dẫn chúng tôi mặc dù xe chật, kiên quyết mang bao tải rác trên xe để về đến bãi rác ngoại ô.
Ở Ulan Bator, anh là công chức, lập tức được cấp 0,99 ha ở ngoại ô làm nhà nghỉ. Cuối tuần, chiều thứ 6, lũ lượt xe rời thủ đô ra ngoại ô. Thứ 7, Chủ nhật thủ đô vắng thênh thang. Tối CN, lại rồng rắn về thành phố. Nếu không phát động giữ thảo nguyên thì chả mấy chốc thảo nguyên nghìn đời thành bãi rác. Và họ đã làm được rất tốt. Tương tự thảo nguyên của họ là rừng là biển của người Việt, than ôi, chúng ta đã cư xử như là tự phá hủy cơ thể! Đuổi kịp Mông Cổ ư? Không bao giờ!
4.
Định nói nhiều chuyện khác, nhưng nhiều bạn hỏi đi du lịch Mông Cổ, nên tôi nói chủ đề này trước.
Các công ty du lịch VN cũng có tua MC, nhưng ít. Mùa đi là mùa xuân và hè, tốt nhất tháng 5-6 nhiều lễ hội, có nhiều cái để xem. Tháng 8 bắt đầu rét không đi thảo nguyên được. Đêm xuống 0 độ. Chênh lệch ngày đêm 10-20 độ. Tôi đi tháng 7, ban ngày 25-30 độ, đêm 5 độ. 8 giờ mới bắt đầu tối.
Tôi chọn cách tự đi. Mua vé khoảng 800 đô. Chú ý là không bao giờ nên chọn tuyến bay quá cảnh qua Bắc Kinh. Sự ty tiện nhỏ nhen của người TQ thể hiện ở cấp độ thể diện quốc gia, họ hành người đi Mông Cổ chết thôi. Nhiều người bị hành truyền kinh nghiệm rồi. Điều này tôi chưa bị nhưng tin. Ai đi từ Quảng Châu về HN sẽ thấy, khu đợi tàu ra máy bay đi HN bị nhét xuống dưới khoang ra cùng với bay nội địa của họ, cửa HN lẫn với Bắc Kinh, Thượng Hải, Thành Đô, Trùng Khánh...
Đi Mông Cổ từ VN thì nên bay quá cảnh qua Hàn Quốc. Khách sạn Ulan Bator cũng có nhiều loại như Hà Nội, có điều ít lựa chọn, giá đại khái như phố cổ.
Ulan Bator nhiều ô tô phân khúc rẻ. Đại khái như Lào, Cam. Ô tô cũ mới phong phú. Ô tô cũ của Nga, mới của Nhật, Hàn là chính. Người Việt ở Ulan Bator hầu như làm một nghề sửa chữa ô tô. Tôi có sơ bộ tìm hiểu, các hiệu sửa chữa ô tô đều đứng tên người MC. Họ không mặn mà mở rộng đầu tư nước ngoài, trái ngược với VN. Vì tôi đoán họ khôn ngoan, điều kiện người ít, không vội vàng tiến lên theo kiểu VN, TQ. Nhiều người Nhật, Hàn đến đầu tư chủ yếu làm công nghiệp thuộc da và lông thú, sản xuất len.
Hồi tôi đi MC cách đây 3 năm, cũng thấy có khách tua được công ty du lịch dẫn đi xem thảo nguyên, xem sinh hoạt du mục, ở nhà lều... Dĩ nhiên không thể bằng mình lọ mọ tự đi, cũng là may mắn có nhiều người giúp, gõ cửa ông nhà văn Dastseven, Chủ tịch Hội Hữu nghị Mông-Việt, ông ấy chỉ dẫn cho đi...
Ẩm thực Mông Cổ đơn giản kinh khủng. Thịt con gì cũng chặt to cỡ cái mũ, cho vào nồi đại tướng, thêm qua quýt củ quả gì đó. Rồi được phát một con dao. Xin mời. Nước thì húp soàn soạt. Đại khái truyền thống như vậy. Món này rẻ như rau muống VN. Ngày nay thì siêu thị cũng đầy thực phẩm, hàng hóa. Khách sạn nhà hàng gì cũng có. Mức chi tiêu ở Mông cổ dĩ nhiên đắt đỏ hơn Hà Nội.
Mông Cổ không vội và không hào hứng hội nhập với các nước mà chỉ chọn lọc mấy nước truyền thống. Hàng tiêu dùng chủ yếu là Nhật, Hàn. Hàng TQ từ phía bắc TQ thì là hàng cao cấp. Nên ví dụ quần áo túi ví trang sức... Thanh niên mặc bình thường, cũng thấy toàn hàng hiệu, loại mà ở VN phải người rất giàu mới dùng.
Trung tâm thủ đô Ulan Bator nay là quảng trường Sukhe Bator, ngày xưa có mộ ông này, lãnh tụ cách mạng khai sinh nước CHDCND Mông Cổ từ thập niên 20, đại khái ông ấy như Hồ Chí Minh VN. Sau cuộc cách mạng dân chủ 199x, thì người ta mang mộ ông ấy về quê chôn, không để ở giữa thủ đô nữa, còn lại bức tượng oai hùng mà thôi. Vẫn kính trọng như cũ, chỉ không để mộ to tướng ở giữa thủ đô.
Khi tôi đến, còn tàn tích vài bệ tượng Lê Nin. Nói chung tượng lãnh tụ vô sản bỏ hết. Nhưng họ vẫn để bức tượng bán thân Hồ Chí Minh ở khuôn viên trường phổ thông liên cấp mang tên HCM. Đây là một loại trường chuyên hàng đỉnh của thủ đô như Am, Chu của HN. Buồn cười là các lãnh tụ lật đổ chế độ cộng sản MC phần lớn xuất thân từ đây. Tổng thống đầu tiên của chế độ đa đảng là học sinh xuất sắc trường HCM, 2 thủ tướng sau cũng là học sinh trường này.
Hồi Liên Xô sắp sụp, thì người Mông Cổ đã tự giải quyết. Đảng nhân dân cách mạng phải lên truyền hình tự nhận lỗi về những sai lầm rập khuôn mô hình Liên Xô. Nói chung cuộc chuyển chế độ của họ êm không gay cấn...
Ở Mông Cổ, tôn giáo chính là Thiền phái Mật tông Tây Tạng. Phật giáo bắt rễ vào cùng thời vào VN, nhưng là nhánh Tiểu thừa Ấn, sau chuyển Mật tông Tây Tạng. Chùa ở Ulan Bator thờ giáo chủ Đạt lai Lạt ma thứ 14, trưng ảnh vị ấy rất to và trang trọng. Đó là vị Lạt ma đang lưu vong mà Bắc Kinh coi là kẻ tử thù. Nếu chỉ du lịch đi qua ngắm cảnh mà không để ý thì không thấy sự khác biệt sâu sắc này, dẫn đến xã hội và nền chính trị Mông Cổ khác Việt Nam và khác các nước Phật giáo khác (Lào, Cam...) gần ta, khác một trời một vực.
Riêng vấn đề này, VN không còn đặt vấn đề đuổi kịp nữa, vì hai nước đang ở hai hệ quy chiếu khác...
Đạt Lai Lạt ma 14 ở Ulan Bator tháng 11/2016
5.
(Tôi định kết thúc câu chuyện Mông Cổ ở kỳ 4, nhưng rất bất ngờ là thông tin về MC lại ít như vậy, chắc là bài tôi viết cũng có chút bổ ích, nên kể thêm 2-3 kỳ nữa).
Mông Cổ nổi tiếng về ngựa, nhưng ít ai biết về con chó Mông Cổ và số phận bi phẫn của chó Mông Cổ.
Hiện nay, người du mục nào cũng nuôi chó, và giống chó đúng Mông Cổ. (Dĩ nhiên nó không phải chó gốc, phần sau sẽ nói). Loại này với chủ rất hiền từ, với khách không mời thì vô cùng dữ. Chúng tôi đi thảo nguyên bằng ô tô, nhưng đi qua đất của chủ chó, lập tức bị con chó xông ra nhe nanh xù lông sủa dữ dội. Đuổi theo cắn ô tô, cứ như cái ô tô có thể ngoạm được. Nhà trên thảo nguyên chỉ phân cách sở hữu (tạm) đất bằng một vết lõm dùng cuốc thành rãnh rất nông, mắt thường còn khó biết, nhưng nếu ô tô đi qua vạch phân giới ấy là con chó dừng lại.
Người đi thảo nguyên với tôi là thành viên Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Mông Cổ, kể rằng: Ngày xưa, ngay cả thời Thành Cát Tư Hãn xâm lược châu Âu, có quy định mang chó Mông Cổ đi theo, và kiểm kê từng con một. Để đảm bảo không sổng con nào ở ngoài Mông Cổ. Tuy nhiên, lịch sử trớ trêu, người Mông Cổ đã chiếm và làm vua Trung Quốc, nên mất giống chó gốc vào tay Trung Quốc. Con chó bây giờ gọi là "Ngao Tây Tạng", chính là con chó gốc Mông Cổ.
Mông Cổ làm chủ Trung Nguyên, lập ra nhà Nguyên, vẫn có truyền thống bảo vệ con chó Mông Cổ. Nhưng cũng đến ngày nhà Nguyên cáo chung. Chúng ta đọc lịch sử, chỉ biết nhà Nguyên thất bại, nhưng không biết rằng, triều đình Nguyên với người gốc Mông Cổ không hề ở lại Trung Quốc, mà rút toàn bộ về Mông Cổ. Giới tinh hoa quý tộc Nguyên gốc Mông có ý thức không ở lại Trung Quốc. Họ về Mông Cổ. Và một số ít lên Tây Tạng. Vì sao lại lên Tây Tạng? Vì khi đó Tây Tạng không/chưa bị Hán hóa, là một quốc gia độc lập. Tây Tạng là quê hương Phật giáo truyền sang Mông Cổ. Thành Cát Tư Hãn đã có lời thề, sẽ chiếm toàn thế giới, trừ (Ấn độ, Tây Tạng) quê hương Phật Giáo. Như vậy một bộ phận quý tộc Mông Cổ lên Tây Tạng, mang theo con chó Mông Cổ.
Theo ông Hàn lâm KHXH Mông Cổ, cho đến trước năm 1970, con chó Mông Cổ (Ngao Tây Tạng) còn vài trăm con trên lãnh thổ Mông Cổ. Chủ yếu ở vùng thảo nguyên xa. Người TQ có chiêu bài thu mua chó, bao nhiêu cũng mua, giá cao ngất ngưởng. Nhà nước dùng mọi cách cũng không giữ lại được. Khoa học kỹ thuật Mông Cổ khi đó lại lạc hậu. Nên cho đến năm 199x, chó Mông Cổ (Ngao Tây Tạng) chính gốc bị mất hết. Ngày nay, các con chó thảo nguyên trông dáng như Ngao Tây Tạng, không to bằng, là loại đã bị lai tạp cả.
Số phận con chó Mông Cổ cũng bi hùng chìm nổi như chính người Mông Cổ vậy.
6.
Các vua Hùng đã có công dựng nước... Mông Cổ.
Điều này tưởng như nói đùa chơi, mà là sự thật.
Khi tôi nói về lịch sử vua Hùng, ông Dashtseven, Chủ tịch Hội Hữu nghị Mông Cổ- Việt Nam, Viện sĩ Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Mông Cổ, chăm chú một cách khác thường. Ông hỏi: Sao lại có tên "Hùng"? Tôi thuật lại các giả thiết khác nhau về tên gọi vua Hùng, trong đó có giả thuyết của ông Trần Quốc Vượng, nhà sử học số 1 của Việt Nam. Ông Vượng cho rằng, cộng đồng dân cư Việt đã gọi người đứng đầu là Khun hay Hun gì đó, khi có chữ Hán, người ta dùng chữ Hùng để ghi lại mà thôi. (Có giả thuyết họ Hùng và các giả thuyết khác). Ông Dashtsevan nói ngay: Tôi ủng hộ cách lý giải của ông Trần Quốc Vượng. (Vì các lý giải trong lịch sử Mông Cổ)
Người Mông Cổ cổ đại gọi người đứng đầu bộ tộc là Hung (hay Hun). Hung là vua, không cần gọi "vua Hung". Khoảng tương tự trước thời Tần ở TQ, có một Hung đã thống nhất các bộ lạc trên lãnh thổ mà trung tâm là Mông Cổ bây giờ, tạo thành một nước rộng lớn, phía bắc ôm trọn hồ Bai Can, phía nam giáp với Bắc Kinh. Nước Mông Cổ cổ đại ấy rất hùng mạnh, nhiều lần đánh bại các nhà nước thuộc Chu (TQ) và đánh Tần, khiến nhà Tần phải xây Vạn lý trường thành để ngăn cản. Cho đến giữa thời Hán, khoảng 100-150 trước Công nguyên, nhà Hán đã có lần đánh bại được nước Mông Cổ đó, từ đó dẫn đến thời kỳ suy yếu của nhà nước Mông Cổ hùng mạnh. Trong sử sách của người Trung Quốc, vương quốc đó được gọi là "Hung Nô". Hung Nô là tên gọi miệt thị trong sử TQ sau nhà Hán để gọi quân đội và các bộ tộc mà Hung đứng đầu. Sau này, sách TQ gọi các vua của Hung Nô là các Thiền Vu, cũng là một cách phiên âm mà sau này người Mông Cổ phải chấp nhận, miễn cưỡng và không thích, cũng như rất ghét tên gọi Hung Nô, ý của nhà Hán là "Hung nô lệ", cái nước mà họ đã bắt làm nô dịch.
Nhìn lại Việt Nam ta, cái tên An Nam do triều đại TQ và Pháp dùng để chỉ một phương Nam an bài, bị nô dịch, thì người Việt Nam nào thích không? Tuy nhiên, lịch sử có giai đoạn An Nam, kể từ thời An Nam đô hộ phủ đến An Nam thuộc Pháp, thì vẫn là sự thật, cũng như người Mông Cổ còn lại dấu vết của vương quốc Hung Nô.
Đế quốc Hung Nô suy tàn, cho đến thế kỷ 13 có một người Mông Cổ vĩ đại đã lập lại đế quốc của họ rộng gần hết thế giới. Đó là Tringit Khan, người Việt gọi theo chữ Hán là Thành Cát Tư Hãn. Đây lại là câu chuyện khác.
Có một giả thuyết được nhiều người tin theo, đó là một bộ phận Hung Nô đã đánh dẹp sang tận châu Âu, hình thành cộng đồng dân tộc Hungari. Nhưng cũng có nhiều người phản bác. Tuy vậy, các cuộc chinh chiến của quân Hung Nô (chưa phải thời Tringit Khan) cũng để lại các chiến binh rải rác khắp châu Âu, mầm mống gen của họ còn đó, kể cả Thổ Nhĩ Kỳ, là một sự thật khó chối cãi.
Như vậy, có một mẫu số chung thời cổ đại, nhiều bộ tộc gọi người đứng đầu của mình là Hung/Hun/Khun... (Hiện nay, một số dân tộc thiểu số ở VN vẫn gọi là Khun). Nếu ông Xukhe Bator dạy quân dân, cũng có thể nói: "Các Hung đã có công dựng nước Hung vĩ đại, bác cháu ta phải cùng nhau giữ lấy phần còn lại này".
Tôi hỏi ông Dashtsevan: Các anh có lịch sử rất khúc khuỷu, có lúc mạnh chế ngự thế giới, có lúc suy tàn, vậy các anh dạy học sinh và tuyên truyền lịch sử như thế nào?
Ông Dashtsevan nói: "Sự thật. Chúng tôi ủng hộ quan điểm tham mưu với nhà nước phải nói sự thật và chỉ có sự thật, có tranh luận thì cũng thuần học thuật, đừng mang chính trị áp vào. Sự thật sẽ là bài học lớn. Điều này thời chính quyền của Đảng Nhân dân cách mạng thì cũng có khó khăn, nhưng dưới thời đa đảng thì thuận lợi". Rất bất ngờ, ông chia sẻ quan điểm với tôi, đất nước của các vua Hùng của người Việt không chỉ bó hẹp ở Phong Châu và Đồng bằng sông Hồng, mà nó là phạm vi gần trùng với nước Nam Việt, còn lớn hơn nước Nam Việt của Triệu Đà. Bởi vì khi Hai Bà Trưng khởi nghĩa, là khôi phục nước Nam Việt và đất của vua Hùng. Chỉ có điều đó mới phù hợp với chính sử về gốc tích các vua Hùng (bây giờ thì việc Hai Bà chiếm 65 thành ở Nam TQ, có đền thờ khắp Quảng Đông, Quảng Tây đã nhiều người biết).
Nói sự thật, điều đó với việc tuyên truyền lịch sử ở Việt Nam còn đi sau Mông Cổ, còn đuổi mệt mới kịp...
7.
Người Mông ở Việt Nam (và các nước khác) là một bộ phận dân Mông Cổ đã thiên di. Điều đó là khẳng định của ông Dashtsevan. Ông đã nghiên cứu vấn đề này, đến cộng đồng Mông ở khắp các nước Đông Nam Á (Lào, Thái, Miama, Malaysia, Indonesia). Riêng ở Việt Nam, theo nguyện vọng của ông, tôi đã dẫn ông lên Bắc Hà để quan sát người Mông Bắc Hà.
Trong các tài liệu chính thức phổ biến ở Việt Nam, thì người Mông có nguồn gốc ở Nam Trung Quốc, di cư đến VN khoảng trên dưới 300 năm, có bộ phận chỉ 100-150 năm, và ý kiến nguồn gốc Mông Cổ là lần đầu tiên tôi nghe từ ông Dashtseven, một người nghiên cứu khoa học xã hội Mông Cổ.
Ông Dashtseven khảo cứu về truyền thuyết nguồn gốc di cư, có cộng đồng dân cư nói rõ đi từ thảo nguyên Mông Cổ, có bộ phận không nói rõ, nhưng đều nhận từ thời gian gần (mấy trăm năm) là từ miền cao nguyên Tây Tạng.
Lịch sử văn hóa Mông Cổ gắn chặt với Tây Tạng. Hiện nay, chữ của người Mông Cổ chính là bộ chữ truyền thống Tây Tạng, trông như giun nhưng viết từ trên xuống. Khi cách mạng dân chủ thành công, người Mông Cổ bỏ bộ chữ Xlavo của Nga, dùng chữ truyền thống của mình. Chữ Tây Tạng truyền theo con đường truyền đạo Phật. Tương tự như các giáo sĩ Bồ làm chữ quốc ngữ cho người Việt. Các thiền sư Tây Tạng đã mang chữ của họ cho người Mông cổ trung đại. Và khi người Mông Cổ làm chủ Hoa Hạ, nô dịch người Hán, họ có mối liên hệ quan trọng với người Tây Tạng. Khi nhà Nguyên thất bại, bộ phận dân cư không phải quý tộc và quan lại đã ở lại vùng chân núi Tây Tạng. Đó là bộ phận dân cư của các bộ tộc nghèo, nhiều bộ tộc khác với các bộ tộc theo Tringit Khan làm vua ở triều đình. Và họ tiếp tục chạy nữa, sau triều Tống, đến triều Thanh chinh phục Tây Tạng, họ vẫn chạy. Họ di cư đến vùng đất mới sau thì phải chọn chỗ trên cao như Việt Nam, chứ không phải đâu cũng ở cao. Ở Lào, người Mông ở thấp.
Quá trình du mục thảo nguyên chuyển đến du mục trên các triền núi, người Mông bắt buộc phải thay đổi nhiều tập quán, nhưng giữ lại tập tục du mục, trang phục và ứng xử với ngựa. Ở Bảo tàng dân tộc tại Mông Cổ, có thể tìm thấy các bộ trang phục na ná người Mông Việt Nam. Tại sao chỉ có người Mông ở trên núi cheo leo vẫn gắn bó với con ngựa như thế? Khi đến Bắc Hà, ông Dashtseven chú ý tìm hiểu các từ ngữ liên quan đến ngựa, và thấy nó có nhiều tương đồng với người Mông Cổ. Người Việt gắn bó với con gà, con lợn, thì đực, cái, động tác của chúng đều có từ riêng, nhưng với ngựa thì không như vậy. Còn người Mông thì khác, ngựa đực, cái, động đực, chạy, phi... đều có từ riêng cả.
Ở Mông Cổ, con dê thịt ra quý nhất cái đầu, con ngựa thì quý nhất bộ ruột. Người Mông Việt Nam làm thắng cố không có bộ ruột thì coi như không thành. Họ đem những hoa quả thuốc thang ở vùng nhiệt đới cho vào món ruột, làm nên món đặc biệt của người Mông.
Thời xưa làm báo, tôi đã đọc văn bản của Văn phòng chính phủ hướng dẫn các báo gọi chính thức người Mông là "Mông", không phải H'mong như người Pháp gọi, vì người Mông tự gọi mình như thế (tuyệt nhiên không nên gọi là Mèo, vì đó cũng là cách gọi miệt thị có từ thời Pháp thuộc). Người Mông Cổ tự gọi mình là "Môn-gô". Từ "Mông" là một từ Mongo đã Việt Hóa (có nước gọi là Môn). Cho đến nay, có lẽ nước ta cũng nên không gọi tên nước người ta theo kiểu Hán là Mông Cổ nữa. Cứ nên gọi là Mongo thì có khó gì.
Thực ra, hầu như nước nào lân cận đường chinh phạt của Tringit Khan đều có chuyện cộng đồng người gốc Mongo. Nhân có cơ duyên đi Mông Cổ, gặp ông Dashtseven được biết nhiều chuyện, viết nên để hầu bạn FB một lần.
Mông Cổ có 1 người như ông Dashtseven, ở đâu có người Mông là đến để nghiên cứu, để điền dã. Người Việt mình có ai như thế không ạ?
8.
Khi bắt đầu viết về Mông Cổ, tôi không ngờ câu chuyện lại kéo dài đến 8 kỳ. Chính bạn đọc FB đã khiến tôi có hứng thú. Vì người Việt ít thông tin về đất nước đó, nhưng cái chính là đất nước và con người Mông Cổ thực sự hấp dẫn.
Khi đến Mông Cổ, nhiều nơi có treo bản đồ Mông Cổ thế kỷ 13. Buồn cười là các bản đồ này chỉ na ná nhau mà không hoàn toàn giống nhau, bao gồm hết Trung Á, châu Âu, toàn bộ miền Địa Trung Hải, cả Đông Á, chỉ trừ Ấn Độ, Nhật Bản và Tây Tạng. Bởi vì vó ngựa Tringit Khan thổi qua Âu Á quá nhanh, quá nhiều, để lại cho hậu thế nhiều cách nhìn khác nhau. Có nơi, bản đồ có bao gồm Việt Nam ngày nay, nhưng có nơi lại chừa Việt Nam, coi như không có chuyện đã chiếm Việt Nam. Họ giải thích: Quân Mông Cổ đã đến đó, nhưng khí hậu không hợp, nên rút về. Ai chứ tôi thì thấy giải thích đó thỏa đáng.
Lịch sử Mông Cổ có trang hào hùng thế kỷ 13, nhưng cũng có trang bi thảm thế kỷ 17-18-19. Nhà Thanh làm vua Trung Quốc, sau khi đã thống trị Mông Cổ. Thời nhà Thanh, Trung Quốc đúng là bao gồm hết đất Mông Cổ và Tây Tạng. Cách mạng Tân hợi 1911 lật đổ Thanh triều, sau đó chuyển chính quyền sang Quốc dân đảng, có một thời kỳ tạo cơ hội độc lập cho Mông Cổ, nhưng phải đến 1922, dưới cái ô của Liên Xô, sau khi đã có Xukhe Bator chiến đấu với Hồng quân Liên Xô, thì Mông Cổ mới giành được độc lập một phần, nay là lãnh thổ hiện tại. Còn một phần gọi là Nội Mông đành nằm lại Trung Quốc.
Đến khi kết thúc chiến tranh thế giới thứ 2, lần nữa Mông Cổ có cơ hội lấy lại Nội Mông, nhưng không thể xảy ra, cũng vì cuộc mặc cả vì lợi ích các nước lớn. Liên Xô chỉ vì lợi ích của họ, lấy Nội Mông làm thứ mặc cả với Trung Quốc, chứ không kiên quyết lấy lại Nội Mông. Sự kiện này khiến cho xảy ra một số cái chết của lãnh đạo nhà nước Mông Cổ, cho đến nay vẫn là một nghi vấn lớn. Lãnh đạo Mông Cổ thời kỳ trước năm 1960 không hoàn toàn theo chủ nghĩa Stalin, các chủ trương tập thể hóa làm không đến nơi đến chốn, có phần hời hợt. Troibanxan là lãnh đạo nhà nước thời kỳ 194x, 195x còn là người có đầu óc độc lập dân tộc, chỉ coi Mông Cổ là nước liên kết với Liên Xô. Cái chết của ông vẫn còn là nghi vấn. Chỉ đến Xedenban 1960, nước Mông Cổ mới hoàn toàn theo mô hình Liên Xô. Tuy nhiên, ngay từ những năm 193x, khi Liên Xô những người Staninit thanh trừng nhau đẫm máu, Mông Cổ không bị lún sâu vào các mâu thuẫn xã hội kiểu Liên Xô hay kiểu cải cách ruộng đất ở Việt Nam. Nên vào đầu những năm 199x, khi có làn sóng dân chủ, những người cộng sản đã công khai nhận lỗi lầm và chịu thất bại trước lực lượng dân chủ. Và thảo nguyên của họ nhanh c hóng sống lại nếp sống hàng nghìn năm (chỉ có bị gián đoạn 70 năm).
Khi tôi vào bảo tàng Mông cổ thời hiện đại, còn những bức ảnh một người cầm loa trước cuộc biểu tình lớn ở thủ đô Ulan Bato, đó là người trở thành vị tổng thống dân chủ đa đảng đầu tiên của Mông Cổ. Người Mông Cổ sống ngàn năm với đàn gia súc, và họ học tính cách của các con vật của thảo nguyên. Nếu có cuộc tranh giành, thì con yếu quay đầu để đầu hàng trước, ít khi xảy ra tỷ thí đổ máu. Lực lượng trí thức tinh hoa là những người cầm đầu cuộc cách mạng dân chủ. Khi tôi đến Trường phổ thông liên cấp Hồ Chí Minh, mọi người đều hãnh diện vì trường sản sinh ra các lãnh đạo nhà nước thời kỳ dân chủ, và họ cũng khoái chí vì đã mang tên Hồ Chí Minh. Trong hiểu biết của nhiều người Mông Cổ, Hồ Chí Minh là lãnh tụ đã giành độc lập cho Việt Nam năm 1945, còn chuyện Người là cộng sản thì dĩ nhiên như vậy, cũng như Sukhe Bator của họ thôi. Sukhe Bator đã lập nước Mông Cổ thập kỷ 20, khuyết điểm của Đảng Nhân dân cách mạng sau năm 1960 không thể đổ tại Sukhe Bator được.
Cái nhìn của những người ban Mông Cổ về lịch sử cận đại khiến tôi rất suy nghĩ. Bao giờ nước Việt Nam tiến đến thực tế như của họ, quan điểm như của họ?Nguyễn Xuân Hưng
Ngày hôm qua quá khứ đã chết rồi
( Ký ức chiến tranh - nấm mồ cho thời binh lửa )
( Ký ức chiến tranh - nấm mồ cho thời binh lửa )
Sau trận Tổng công kích của người anh em bên kia chiến tuyến, Tiểu đoàn 6 Thần Ưng Thủy quân lục chiến của tôi trấn thủ cầu Bình Lợi một thời gian, rồi di chuyển vào Sài Gòn đóng quân từ cầu Sài Gòn dọc theo xa lộ Biên Hòa để bảo vệ Thủ đô VNCH.
Gần nhau trong gang tấc nhưng cách xa ngàn trùng, vì từ cầu Sài Gòn đến Bà Hạt-Nguyễn Duy Dương hay Sư Vạn Hạnh nào xa xăm ngàn dặm gì đâu. Vậy mà, tôi cũng không thể tìm gặp Thương Mặc Uyên ( Lâm Thị Việt Nữ ) cô bé nhà thơ của nhóm Cung Thương Miền Nam. Tôi nhớ ngày em đưa tôi đến nhà thi sĩ Nguyễn Lệ Tuân ( nhóm Cung Thương Miền Nam ) nói chuyện văn nghệ văn gừng. Nguyễn Lệ Tuân tặng tôi tập thơ “ Máu & nước mắt & quê hương “ ( không biết tựa tập thơ có chính xác chăng, lâu quá tôi không còn nhớ được, vì đã 50 năm trôi qua ).
Tháng 7/1968 , Tiểu đoàn xuôi quân về miền tây nam bộ( đặt dưới quyền điều động của chiến đoàn An Dương Vương ( A ) TQLC, những cánh thư của em theo tôi trên dặm dài hành quân. Nay Chương Thiện, mốt Rạch Giá, Cà Mau, hôm kia Cần Thơ ( do chiến đoàn Bắc Bình Vương ( B ) TQLC điều động ) . Rồi miền đông nam bộ với Tây Ninh- Long Khánh mật khu Mây Tào, rồi Chơn Thành-Bình Long…Chiến tranh càng ngày càng khốc liệt khiến tôi và em càng ngày càng bặt tin thư từ Sài Gòn về KBC 3300.
Rồi cuộc bể dâu 30.04.1975, không còn biết gì nhau nữa.
Năm 2013, nghe bạn bè nói em đang sống hạnh phúc với chồng con bên Mỹ, sau đó nghe nói em đã chết vì bệnh. Tôi không biết phải tin vào nguồn tin nào ?.Cho đến một hôm, tôi nhận được email của người bạn học nào đó mà trước khi nhắm mắt em nhờ trao lại cho tôi những câu thơ ( nếu có ngày tìm được tôi ).
Nguyên văn email đó là :
“ Nhờ bạn tôi gửi đến Linh Phương..........khi nào có thể.
Ngàn năm dưới mộ em sầu
Nhớ người lính trẻ....tình đầu khôn nguôi !
TMUyen."
Ngàn năm dưới mộ em sầu
Nhớ người lính trẻ....tình đầu khôn nguôi !
TMUyen."
Email mang tên em nhưng họ Trương chứ không phải họ Lâm. Tôi thắc mắc, bạn em trả lời : “ là một email chung của những người bạn cũ , để nhớ một thời áo trắng.” Tôi hỏi rất nhiều về em, nhưng bạn em khuyên tôi quên em đi, em không còn sống ở cõi đời này.Bạn em tiếp tục gởi thêm cho tôi 4 câu thơ của em :
“ Người xưa nát với cỏ cây
Tình xưa phiêu hốt theo mây cuối trời
Linh Phương ơi ! Mộng xa vời
Thư xanh ngày cũ ngậm ngùi nhớ nhau “
-TMU-
Tình xưa phiêu hốt theo mây cuối trời
Linh Phương ơi ! Mộng xa vời
Thư xanh ngày cũ ngậm ngùi nhớ nhau “
-TMU-
Tôi vẫn không tin em chết, nhưng cũng không thể hiểu-nếu em còn sống hà tất gì phải làm như vậy ? Em sống bên chồng, bên con thì tôi mừng cho em thôi mà. Những hệ lụy ngày hôm nay chỉ là do chiến tranh, do định mệnh nên dòng đời chia trăm nhánh, trăm ngã phân ly.
Tháng 08-2013, bạn tôi-nhà văn Trúc Quân ( Lâm Quốc Trung ) chết, tôi nhận được lời chia buồn của một nick name trên FB và nhắc lại một kỷ niệm, khiến tôi tin rằng Thương Mặc Uyên còn sống.
“ Gửi lời chia buồn tới gia đình Lâm Quốc Trung, để nhớ một thời ở tòa soạn báo Tinh Hoa Nữ Sinh đường Võ Tánh…còn nhớ không LP, chàng lính TQLC chạy xe Honda 67 chở nàng tên…ở đường Bà Hạt và Sư Vạn Hạnh…”
Tôi tin em còn sống, vì chỉ có em mới nhớ “…để nhớ một thời ở tòa soạn báo Tinh Hoa Nữ Sinh đường Võ Tánh…còn nhớ không LP, chàng lính TQLC chạy xe Honda 67 chở nàng tên…ở đường Bà Hạt và Sư Vạn Hạnh…”, bạn em làm sao biết những chi tiết như thế ?
Tôi hỏi nick name này là ai , nhưng không được trả lời những thắc mắc của tôi về Thương Mặc Uyên. Thương Mặc Uyên ơi ! Nếu em còn sống, sao phải khai tử chính mình ? Sao phải bảo tôi quên em ?
Nửa thế kỷ trôi qua , từ khi tôi yêu đời quân đội theo vận nước nổi trôi, tôi và em chưa một lần hội ngộ. Dù hội ngộ để thấy em hạnh phúc bên chồng, bên con-để biết còn ở quê nhà hay bên kia bờ đại dương xa nghìn trùng. Nhưng thôi, tất cả đều trở thành quá khứ của ngày hôm qua-ngày hôm qua người lính trẻ Linh Phương. Và hôm nay- người lính trẻ ấy đã bạc mái đầu rồi. Tìm hiểu chi, nhắc nhớ chi khi em đã khai tử chuyện nửa thế kỷ dài đăng đẳng của thời loạn lạc chiến tranh.
Ngày hôm qua của quá khứ đã chết rồi phải không Thương Mặc Uyên ?
tản văn của Linh Phương
No comments:
Post a Comment

markdown:
### Chuyện Google vừa sa thải James Damore, một kỹ sư trẻ vì lan truyền bài viết phản bác sự đa dạng giới tính, làm bùng nổ cuộc tranh luận về cách đối xử với lao động nữ làm việc tại thung lũng Silicon. Trước hết, tui đồng ý phần nào với những luận điểm mà James đưa ra bởi 4 lý do chính: 1. Không ít chị em ta trong sở tui luôn đòi hỏi quyền lợi; nhất là sự bình đẳng nên sở tui luôn ưu tiên promote phụ nữ bất kể năng lực quản lý ra sao. Đó là một trong những điều bất công với đàn ông chúng tôi. 2. Không ít chị em ta trong sở tui luôn đòi hỏi sự bình đẳng nên sở tui luôn ưu tiên cho phụ nữ nghĩ từ 3 đến 6 tháng khi sinh con nhưng nhiều chị em vừa trở lại làm việc thì lại có bầu và sinh đứa khác ngay. Sinh con xong, chị em cứ lấy cớ phải săn sóc con nên cóc thèm làm gì cho tới khi con 10 tuổi thì ...có kỳ không hả? Đó là một trong những điều bất công với đàn ông khi chúng tôi phải làm thay cho họ mà họ cứ sinh con và nghĩ dài dài. Rầu nhất là charge TRS xả láng đến due date thì lấy sick leave hay vacation để lại công việc dang dở, bầy hầy cho đàn ông hốt ổ. 3. Không ít chị em ta trong sở tui luôn đòi hỏi quyền phụ nữ khi tới ngày đèn đỏ nhưng trong thời kỳ đó, chị em cứ than khó ở nên từ chối làm việc, không đi field, chỉ ôm phone hay internet chit chat suốt ngày rồi đi trễ, về sớm và tà tà shopping thì ...kỳ quá. Đó là một trong những điều bất công với đàn ông chúng tôi khi đàn ông làm chết tía còn phụ nữ ăn diện rồi đấu láo. 4. Không ít chị em ta trong sở tui luôn đòi hỏi quyền lợi đủ điều nhân danh phụ nữ nên mọi việc khó khăn như tính toán, design, lay out plan thì giao cho đàn ông trong khi chị em đợi mấy ông nấu xong dọn ra là bà xơi thôi. Có chị em ra phố mua sắm cho nhiều rồi kêu đàn ông đi theo phải làm cử chi đẹp là khuân vác từ fashion district về sở giùm trong lúc chị em chỉ cầm bóp hàng hiệu đi trước như bà chủ thì ...có kỳ quá không? Lắm lúc có party hay đi ăn lunch thì nhiều chị em cũng ma mãnh giả vờ quên đem tiền hay vào toilet lúc trả tiền rồi sau đó xù luôn coi như đàn ông phải làm cử chỉ đẹp. Những điều bất công với đàn ông chúng tôi cứ diễn ra dài dài như thế khi chị em vẫn giở trò láu cá vặt hoài thì hỏi sao không tức.James Damore chắc hậm hực lâu rồi mới viết ra hết cho hả giận. Vậy mà bị đuổi.
###
[Hoạt động an ninh trong các cơ quan ngoại giao Việt Nam](https://boxitvn.blogspot.com/2017/08/hoat-ong-ninh-trong-cac-co-quan-ngoai.html) *Hình ảnh ông Trịnh Xuân Thanh được đưa lên truyền hình Việt Nam, nói rằng ông đầu thú. AFP*
Vụ bắt cóc ông Trịnh Xuân Thanh trên đất Đức đã dẫn đến việc trục xuất một nhân viên của sứ quán Việt Nam tại Đức, được cho là nhân viên của cơ quan an ninh Việt Nam.
Hoạt động của cơ quan an ninh Việt Nam trong các phái bộ ngoại giao ở nước ngoài như thế nào?
**Nhân viên an ninh trong vỏ bọc ngoại giao**
Ông Đặng Xương Hùng, một cựu viên chức Bộ Ngoại giao Việt Nam từng làm việc trong các cơ quan lãnh sự Việt Nam tại Thụy Sĩ, nói với chúng tôi về vị trí của nhân viên an ninh Việt Nam bên trong các tòa đại sứ:
“
*Thông thường thì các sứ quán Việt Nam tại nước ngoài bao giờ cũng có một nhân viên an ninh của Bộ Công an chuyển sang, núp dưới danh nghĩa có hàm ngoại giao, thường giữ chức Bí thư thứ nhất, thường làm nhiệm vụ báo chí, cũng như là làm cái nhiệm vụ quản lý cộng đồng người Việt, tức là cái gọi là “người Việt yêu nước”, hay là những tổ chức mà Việt Nam gọi là phản động chống lại chính quyền. Ở các sứ quán đều có một suất như vậy, và lần lượt người phía an ninh đưa người sang Bộ Ngoại giao, làm thủ tục như một cán bộ ngoại giao, đi như một cán bộ ngoại giao*”.
Ông Hùng cho rằng việc có mặt một nhân viên an ninh trong sứ quán cũng là một thông lệ trong ngành ngoại giao trên thế giới, miễn là nhân viên đó hoạt động trong khuôn khổ pháp luật của nước sở tại.
Vào năm 2014, ông Đặng Xương Hùng nộp đơn cho chính phủ Thụy sĩ xin tị nạn chính trị, và ông sống ở đất nước này cho đến nay.
Cũng có thể đó là một chuyên án đặc biệt chỉ có Bộ Công an biết, hoặc là một cái chuỗi thông tin chỉ đi qua một số người thôi, đi thẳng đến nơi hành động. - Ông Đặng Xương Hùng
Ông Hùng cho biết là các nhân viên an ninh có hai nguồn thu nhập, thứ nhất là từ các chi phí visa của các cơ quan lãnh sự Việt Nam, vì những người này thường phụ trách cả việc cấp phát visa vào Việt Nam, và nguồn thu nhập thứ hai của họ là từ Bộ Công an:
“
*Họ có một khoản tài chính do chính phía Bộ Công an cấp cho những nghiệp vụ của họ, và tiền đó không phải là của Bộ Ngoại giao, của Bộ Tài chính cấp cho Bộ Ngoại giao, mà đó là tiền của phía Bộ Công an gọi là chi phí nghiệp vụ. Tôi cũng thường nghe họ nói đó là một chi phí đặc biệt dùng cho những hoạt động ví dụ như mua chuộc, cho những người nào có thông tin tốt cho phía an ninh Việt Nam*”.
Sau khi vụ bắt cóc ông Trịnh Xuân Thanh trên đất Đức được tiết lộ, một viên chức của sứ quan Việt Nam phụ trách báo chí là ông Nguyễn Đức Thoa bị phía Đức yêu cầu rời khỏi đất Đức, vì được cho rằng dính líu tới vụ bắt cóc. Theo ông Hùng thì ông Thoa có hàm Đại tá công an.
Khi chúng tôi đặt câu hỏi là liệu các viên chức ngoại giao cao cấp của Việt Nam có biết tới kế hoạch bắt cóc hay không, ông Hùng nói:
*“Theo tôi thì 50/50, cũng không loại trừ khả năng là các ông ấy không biết. Cũng có thể đó là một chuyên án đặc biệt chỉ có Bộ Công an biết, hoặc là một cái chuỗi thông tin chỉ đi qua một số người thôi, đi thẳng đến nơi hành động”.* **An ninh Việt Nam và cộng đồng người Việt hải ngoại**
Theo ông Đặng Xương Hùng thì ảnh hưởng của các hoạt động của an ninh Việt Nam trong các cộng đồng người Việt tại hải ngoại mạnh nhất là tại các quốc gia Đông Âu theo cộng sản trước năm 1989, nơi có một cộng đồng đông đảo những du học sinh, hay người xuất khẩu lao động ra đi từ nước Việt Nam cộng sản, còn ở các quốc gia phương Tây như Mỹ, Canada, Tây Âu,… thì yếu hơn nhiều. Chính vì lý do đó, theo ông Hùng, việc chuyển ông Trịnh Xuân Thanh về Việt Nam đã được thực hiện qua ngã Cộng hòa Séc, một nước cộng sản Đông Âu trước kia. Thông tin ông Thanh được đưa qua Cộng hòa Séc để mang về Việt Nam được luật sư của ông Thanh là ông Victor Pfaff nói với hãng tin Reuters vào hôm 3 tháng Tám, 2017.
Sáng 10 tháng Tám, giờ châu Âu, tờ báo Spiegel của Đức loan tải rằng có một nhân viên người Việt của sở di trú Đức bị tình nghi có liên quan đến vụ bắt cóc ông Trịnh Xuân Thanh.
Nhà báo Lê Trung Khoa của tờ Thoibao, bằng Việt ngữ tại thủ đô Berlin cho chúng tôi biết:
“
*Thông tin trên tờ Spiegel đã tiết lộ rằng có một người tên là T. hiện làm nhân viên cho Sở Di trú Đức, có điều kiện vào các ngân hàng dữ liệu, xem dữ liệu của toàn bộ những người tị nạn, kể cả người Việt Nam. Họ nghi ngờ rằng phải chăng những thông tin đó được ông này đưa ra ngoài và có thể là để cho người ta biết địa chỉ lưu trú của ông Trịnh Xuân Thanh đăng ký ở Đức, để mật vụ Việt Nam có thể ập đến bắt*”.
Cũng ông Lê Trung Khoa cho chúng tôi biết rằng Sở Di trú Đức cho ông biết rằng người đàn ông tên T. mà tờ Spiegel nêu tên, vừa bị cho nghỉ việc trong ngày 10 tháng Tám, vì nghi vấn tiết lộ bí mật.
Chúng tôi chưa có một nguồn tin khác để xác định việc này. Khi gọi điện tới tòa Đại sứ Việt Nam tại Đức thì được trả lời rằng tòa Đại sứ không có thông tin gì cả.
Rất nhiều hội đoàn ở đây có liên quan đến Sở Di trú ngạc nhiên là tại sao nhiều người Việt Nam ở đây biết thông tin nội bộ của họ. - Nhà báo Lê Trung Khoa
Theo ông Lê Trung Khoa, sự việc này sẽ có ảnh hưởng lớn đến cộng đồng người Việt tại Đức:
“
*Rất nhiều hội đoàn ở đây có liên quan đến Sở Di trú ngạc nhiên là tại sao nhiều người Việt Nam ở đây biết thông tin nội bộ của họ. Qua việc này có lẽ họ lờ mờ hiểu ra rằng có một bàn tay ở bên trong, đưa thông tin ra, làm bất lợi cho những hội đoàn có đăng ký ở Đức*.”
Trở lại quan hệ giữa Bộ Ngoại giao Việt Nam và các nhân viên an ninh Việt Nam, ông Đặng Xương Hùng cho rằng vụ bắt cóc ông Trịnh Xuân Thanh, gây ra một cuộc khủng hoảng ngoại giao giữa hai nước Việt Nam và Đức, chứng tỏ rằng Bộ Ngoại giao đã không có tiếng nói mạnh như cơ quan an ninh của Việt Nam. Nhưng mặt khác ông Hùng cũng cho rằng ảnh hưởng của cơ quan an ninh Việt Nam trong cộng đồng người Việt tại hải ngoại nói chung ngày càng giảm, vì hình ảnh cai trị của đảng cộng sản trong nước đã sụt giảm.
Cho đến giờ này thì trước cáo buộc bắt giữ người bất hợp pháp của chính phủ Đức, Việt Nam chỉ có ra tuyên bố lấy làm tiếc, nói rằng ông Thanh đã về nước đầu thú, nhưng không công nhận cũng như phủ nhận hành động bắt cóc.
Tin cuối cùng chúng tôi nhận được từ báo Spiegel là cơ quan Công tố của Đức tình nghi rằng ông Trịnh Xuân Thanh đã bị cầm giữ trong Sứ quán Việt Nam trước khi được đưa đi.
**Kính Hòa RFA**
###
[Đuổi kịp Mông Cổ](https://boxitvn.blogspot.com/2017/08/uoi-kip-mong-co.html) **1.**
Tôi hỏi 100 người, thì đến 97 người bảo: Mông Cổ ấy à? nghèo lắm hả?
Sai. Khái niệm về một nước Mông Cổ nghèo khó ngự trị trong đầu óc dân Việt Nam từ xa thời cùng phe XHCN. Nhà văn Tô Đức Chiêu bảo tôi: "Tao đã đi Mỹ, Ai Cập, Ả rập xê út, Nga và Đông Âu, không kể châu Á như Tàu, Thái... Tức là gần hết thế giới, nhưng khi đi Mông Cổ, mới thấy mình khám phá ra một thế giới mới, nếu có dịp, tao đi 2 -3 lần nữa".
Tôi thấy thế nên cũng đú theo, đi Mông Cổ một chuyến.
Mở ngoặc ngay là, khi anh (du lịch) đến đâu, anh phải tự vấn ta đến đấy để làm gì, muốn biết gì. Nói chung là nên đi phượt. Tôi có bài học kinh nghiệm về việc này, có 1 cậu trẻ đi cùng đến thảo nguyên Mông Cổ, cậu thốt lên chán nản: Ơ, đâu cũng như đâu, mênh mông cả, chả thấy cái gì. Vấn đề là cái gì?
Sau chuyến đi Mông Cổ, tôi rút ra kết luận, 30 năm nữa (hoặc hơn) không biết Việt Nam mình có đuổi kịp Mông Cổ hay không?
Mông Cổ diện tích gấp hơn 6 lần nước Việt Nam, dân số hơn 3 triệu người (bằng 1/2 Hà Nội). Mà 1/2 dân số ở thủ đô Ulan Bato. Hãy tưởng tượng hơn 1 triệu người ở rải rác trên lãnh thổ gấp 6 lần Việt Nam.
Mông Cổ có đặc biệt là có biên giới với Nga và Trung Quốc. Họ bị kẹp giữa 2 nước lớn, nên phải chọn 1, lịch sử đã chứng tỏ họ chọn đúng, chọn nước Nga để tránh nước Tàu kẻ thù. Chính chính phủ Quốc dân đảng của Tưởng Giới Thạch khuất phục trước chính phủ Stalin, mà công nhận Mông Cổ độc lập. Chuyện này chính phủ Mao cay cú ra mặt, công khai gọi Mông Cổ là Ngoại Mông, còn phần lãnh thổ Mông Cổ bị mất từ thời Nguyên triều, thì TQ gọi là Nội Mông (họ vẫn nhận đó là nước họ). Cấp độ cay cú ăn thua và nhòm ngó còn hơn một bậc so với Việt. Người TQ chưa gọi Quảng Đông là Nội Việt, mặc dù vẫn dùng từ Việt gọi Quảng, Việt ngữ là tiếng Quảng, họ chưa gọi Việt Nam là Ngoại Việt. Nói thế để biết mức độ nguy hiểm chênh vênh của con ngựa Mông Cổ trước con sói Trung Quốc.
Ở Mông Cổ, tôi được nghe câu chuyện tiếu lâm. Một người Mông Cổ gặp một người Nhật. Người Nhật cám ơn người Mông, vì bài học của Nguyên triều, nên nước Nhật quyết định không chiếm Trung Quốc nữa. Nếu chiếm nó, có lẽ nước Nhật đã thành Trung Quốc rồi. Đó là một câu chuyện tiếu lâm cay đắng mà không thể cười.
Ân oán giang hồ với người Tàu thì rất nhiều. Chỉ kể 1 chuyện. Các công ty xây dựng ở Ulan Bato, và nói chung các công ty khác cần nhân công, thì đều thuê nhân công TQ, vì người TQ sinh sôi như cỏ dại, ở đâu họ cũng mò đến. Nên các công ty có quy định, chỉ được thuê dưới 6 tháng, mà trong 1 năm không được thuê quá 1 lần. Nên người làm thuê phải đi về TQ ngay. Cảnh sát Ulan Bato rất dễ dãi với người Việt sinh sống ở thủ đô của họ, hình như có 7000 người, còn riêng người TQ thì phải thống kê rất cụ thể. Người bạn Mông Cổ nói với tôi: Việc lớn nhất của cảnh sát là đuổi người Trung Quốc hết hạn cư trú. Đúng vậy, họ không có tình trạng kẹt xe, không có tệ nạn nhiều, việc chính là không để lọt một cái trứng tu hú. Chuyện này 30 hay 50 năm nữa, Việt Nam cóc làm được, mà cũng chả làm.
**2.**
Nhìn trên phim ảnh, thấy thảo nguyên là những dải đất trùng điệp, cây cỏ lưa thưa, nếu chỉ có thế, chưa biết gì về thảo nguyên Mông Cổ cả. Hồi tôi đi tầm tháng 7 dương lịch, là tháng đã hết cỏ rậm. Cỏ rậm thì đến ống chân, đến đầu gối, còn khi chuẩn bị vào đông, cỏ bị đám gia súc gặm gần hết. Chỉ còn cỏ thấp và cỏ tái sinh.
Nói từ "cỏ" với người Việt, cũng không ổn. Cỏ của Việt Nam là thứ chả để làm gì. Điều này lỗi ở các nhà làm ngôn ngữ khoa học, địa lý. Đáng lý nên dùng từ "thảo mộc thân mềm" hay cái gì đó khác với "cỏ". Cúi nhìn xuống, hàng trăm hàng nghìn loài cây gọi là cỏ rất khác nhau, riêng hình lá cũng thiên hình vạn trạng. Nếu vò vài cái lá rồi đưa lên mũi, sẽ thấy nhiều mùi vị rất khác. Mùi thơm thoang thoảng, mùi hắc, mùi nồng... Thực sự đó là một thế giới cây thuốc và loại cây như rau thơm ở VN, chứ không phải cây cỏ thông thường. Gia súc Mông Cổ từ hàng nghìn năm nay ăn thứ cỏ đó. Sau khi đi thảo nguyên, tôi mới lý giải được việc ở Mông Cổ, người ta ăn rất ít rau, ăn rất nhiều thịt, ngay cả người Việt ở xứ ăn rau, đến Mông Cổ ăn toàn thịt, mà tiêu hóa bình thường, không bị táo bón. Bởi vì lũ gia súc ăn thứ cỏ thiên nhiên hoang dã bổ béo thơm lừng như hàng nghìn năm nay nó vẫn ăn. Không như gia súc ở nơi nuôi công nghiệp.
Mông Cổ ngày nay vẫn du mục và người ta tự hào vì nếp sống du mục này. Ông Chủ tịch Hội Hữu nghị Mông -Việt nói tiếng Việt sõi như người Việt, bảo tôi, rất may là thảm họa tập thể hóa, định canh định cư xảy ra rất nhanh, rồi thảo nguyên lại có sức sống quay lại nếp xưa.
Nếu ai đã đọc Tô-tem sói, của một nhà văn Trung Quốc (quyển này vang dội một thời trên văn đàn TQ) thì biết thảo nguyên Nội Mông đã bị tàn phá kinh khủng như thế nào. Họ dồn nén dân du mục vào hợp tác, triệt phá cách sinh hoạt truyền thống, mang hàng sư đoàn quân đội bắn sói. Sói là vật thờ của người Nội Mông, khi người chết, người ta kéo xác cha mẹ để ra một chỗ cho sói ăn. Người TQ Mao-ít bắn sói, thế là thỏ làm giặc, lại giết thỏ, lạc vào cái vòng quẩn, rồi đưa người Hán đến sinh sống, khiến thảo nguyên Nội Mông bị tiêu diệt. Trong quyển sách ấy, tác giả cũng nói, nhìn sang Ngoại Mông xanh tươi mà tiếc...
Nhìn thảo nguyên thì mênh mông, nhưng hoang dã hàng trăm thứ thú hoang vẫn ngày đêm sinh sống, tuân thủ cân bằng sinh thái của nó. Người Mông Cổ ngày nay có xe ô tô tải, có điện thoại di động, kéo theo cái nhà, và đàn gia súc, đi lang bạt trên thảo nguyên theo nhu cầu của gia súc. Thảo nguyên mênh mông, mình nhìn đâu cũng như đâu, nhưng chúng tôi đã được một chú bé 12 tuổi đưa từ thị trấn, đi xuyên 25 km đến đúng chỗ lều của bố mẹ chú bé. Hôm đi thảo nguyên, chúng tôi được đón tiếp Chủ tịch huyện đến chơi, cũng vì biết có khách Việt. Ông nói huyện ông có gần 80 hộ, diện tích huyện, khi đó làm phép so sánh, gần bằng tỉnh Hưng Yên cộng với Thái Bình. Chủ tịch huyện biết cả 80 hộ luôn. Quy định của họ chăn thả không giới hạn, nên có lúc có hộ gia đình chăn thả ở huyện khác (miễn là đăng ký vẫn ở huyện này). Chủ tịch người Đảng Dân chủ, alo gọi đồng chí Bí thư huyện ủy Đảng Nhân dân (đảng cộng sản cũ) thì đồng chí đang chăn ngựa, bèn cưỡi ngựa về. Bí thư huyện ủy đảng nào cũng làm nông dân cả và chả chức vụ gì, cười hề hề đúng là ông chăn ngựa. Riêng chuyện này, 50 năm nữa Việt Nam có theo kịp không?
**3.**
Người Mông Cổ có một niềm hãnh diện đã mất, đó là đã từng bá chủ thế giới, và còn một niềm kiêu hãnh vẫn còn, đó là sữa ngựa.
Thế giới văn minh và ở các nước phát triển có chỉ tiêu bao nhiêu lít sữa bò cho đầu người, thứ sữa đó người Mông Cổ chỉ làm lương khô, làm nguyên liệu chế biến, vì họ uống sữa ngựa. Hình như chỉ Mông Cổ dùng sữa ngựa làm thực phẩm chính yếu. Nó là nguồn gốc sức mạnh của các chiến binh từ xưa, và khiến người MC cao lớn.
Ngựa là gia súc chủ yếu ở thảo nguyên. Một hộ thường có vài trăm đến vài ngàn ngựa, thêm cừu và dê. Bao giờ cừu cũng đi kèm dê. Mùa đông cừu nằm trên giữ ấm cho dê moi cỏ chia nhau. Không có cừu dê chết rét, không có dê cừu chết đói. Kiểu chăn thả thiên nhiên ấy khác xa nông trại hiện đại. Kiểu vắt sữa ngựa cũng khác vắt sữa bò. Vì khi vắt sữa, luôn luôn có con ngựa con đứng cạnh. Người MC tôn thờ ngựa vì cả đức tính này, không buông tuồng vô cảm như bò, cứ vắt là ra sữa bất kể thế nào. Sữa ngựa làm bia, làm thức uống, nên con ngựa là đầu cơ nghiệp. Bò chỉ là loại thêm. Bò MC lông dài như voi mamut. Bây giờ cũng thoái giống, người MC buồn vì bò lông ngắn, còn gì là bò nữa.
Gia súc nuôi, thịt là thứ phẩm. Chính phẩm là lấy lông và da. Len MC đắt kinh khủng. Hình như hàng lông da là chủ lực xuất khẩu.
Cái lều Mông Cổ thật sự là một thứ thú vị. Cứ nói "lều" thì khó hình dung, đến mới thấy đó là cái biệt thự giữa thảo nguyên. Bây giờ lều có nhiều loại, từ 300 đến 30.000 đô Mỹ. Người TQ quá khôn, họ làm lều bán cho người Mông Cổ.
Trong cái lều Mông, tài nhất là cái bếp ở chính tâm nhà, tâm vòng tròn. Chất đốt bằng phân gia súc, thông hơi làm nhiệm vụ trụ chống giữa. Vào lều không nhận ra có bếp.
Người nông dân du mục cũng có vấn đề nan giải, đó là sinh ra và nuôi dạy trẻ. Du mục xa trung tâm thị trấn, nên nếu đẻ bất thường thì cấp cứu rất khó. Khi con 6 tuổi, phải cho nó đi học, thì nhà mất 1 người thường là mẹ hay chị lớn phải đưa lên thị trấn làm 1 cái lều ở nuôi con 1-2 năm mới yên tâm gửi con học nội trú. Ở các thị trấn thị tứ cứ thấy các cụm lều, đó là những người đi nuôi con học. Vì vậy, mà nhà nghèo hoặc quan điểm cũ chỉ cần đọc chữ, trẻ thất học.
Hình như chính việc hiếm người mà du mục có truyền thống quý người. Phụ nữ đẻ con là quý, con ai không quan trọng. Mấy ông Mông Cổ bảo, cộng đồng du mục có lệ, khách quý cao tuổi thì chủ nhà mời đầu dê. Thịt con dê, cái đầu là quý nhất. Còn khách trẻ và trung niên thì chủ nhà bảo con gái sưởi ấm cả đêm. Tôi không ở qua đêm ở thảo nguyên, nhưng nghe kể lại, các nhà văn Trần Nhương, Tô Đức Chiêu, Thúy Toàn có ngủ đêm thảo nguyên và được coi là khách quý trung niên. Vấn đề là các bác ấy có chịu đựng được mùi mồ hôi người ăn thịt cừu, uống sữa ngựa và 3 tuần mới tắm không thôi.
Người MC rất có ý thức giữ gìn môi trường thảo nguyên. Tôi khá ngạc nhiên. Mọi người picnic thu dọn rác tống lên xe về bãi rác ngoại ô vứt. Họ nói tivi có nhiệm vụ quan trọng nhất là tuyên truyền giữ sạch thảo nguyên. Và việc này chỉ có từ khi cách mạng dân chủ đa đảng. Người lái xe dẫn chúng tôi mặc dù xe chật, kiên quyết mang bao tải rác trên xe để về đến bãi rác ngoại ô.
Ở Ulan Bator, anh là công chức, lập tức được cấp 0,99 ha ở ngoại ô làm nhà nghỉ. Cuối tuần, chiều thứ 6, lũ lượt xe rời thủ đô ra ngoại ô. Thứ 7, Chủ nhật thủ đô vắng thênh thang. Tối CN, lại rồng rắn về thành phố. Nếu không phát động giữ thảo nguyên thì chả mấy chốc thảo nguyên nghìn đời thành bãi rác. Và họ đã làm được rất tốt. Tương tự thảo nguyên của họ là rừng là biển của người Việt, than ôi, chúng ta đã cư xử như là tự phá hủy cơ thể! Đuổi kịp Mông Cổ ư? Không bao giờ!
**4.**
Định nói nhiều chuyện khác, nhưng nhiều bạn hỏi đi du lịch Mông Cổ, nên tôi nói chủ đề này trước.
Các công ty du lịch VN cũng có tua MC, nhưng ít. Mùa đi là mùa xuân và hè, tốt nhất tháng 5-6 nhiều lễ hội, có nhiều cái để xem. Tháng 8 bắt đầu rét không đi thảo nguyên được. Đêm xuống 0 độ. Chênh lệch ngày đêm 10-20 độ. Tôi đi tháng 7, ban ngày 25-30 độ, đêm 5 độ. 8 giờ mới bắt đầu tối.
Tôi chọn cách tự đi. Mua vé khoảng 800 đô. Chú ý là không bao giờ nên chọn tuyến bay quá cảnh qua Bắc Kinh. Sự ty tiện nhỏ nhen của người TQ thể hiện ở cấp độ thể diện quốc gia, họ hành người đi Mông Cổ chết thôi. Nhiều người bị hành truyền kinh nghiệm rồi. Điều này tôi chưa bị nhưng tin. Ai đi từ Quảng Châu về HN sẽ thấy, khu đợi tàu ra máy bay đi HN bị nhét xuống dưới khoang ra cùng với bay nội địa của họ, cửa HN lẫn với Bắc Kinh, Thượng Hải, Thành Đô, Trùng Khánh...
Đi Mông Cổ từ VN thì nên bay quá cảnh qua Hàn Quốc. Khách sạn Ulan Bator cũng có nhiều loại như Hà Nội, có điều ít lựa chọn, giá đại khái như phố cổ.
Ulan Bator nhiều ô tô phân khúc rẻ. Đại khái như Lào, Cam. Ô tô cũ mới phong phú. Ô tô cũ của Nga, mới của Nhật, Hàn là chính. Người Việt ở Ulan Bator hầu như làm một nghề sửa chữa ô tô. Tôi có sơ bộ tìm hiểu, các hiệu sửa chữa ô tô đều đứng tên người MC. Họ không mặn mà mở rộng đầu tư nước ngoài, trái ngược với VN. Vì tôi đoán họ khôn ngoan, điều kiện người ít, không vội vàng tiến lên theo kiểu VN, TQ. Nhiều người Nhật, Hàn đến đầu tư chủ yếu làm công nghiệp thuộc da và lông thú, sản xuất len.
Hồi tôi đi MC cách đây 3 năm, cũng thấy có khách tua được công ty du lịch dẫn đi xem thảo nguyên, xem sinh hoạt du mục, ở nhà lều... Dĩ nhiên không thể bằng mình lọ mọ tự đi, cũng là may mắn có nhiều người giúp, gõ cửa ông nhà văn Dastseven, Chủ tịch Hội Hữu nghị Mông-Việt, ông ấy chỉ dẫn cho đi...
Ẩm thực Mông Cổ đơn giản kinh khủng. Thịt con gì cũng chặt to cỡ cái mũ, cho vào nồi đại tướng, thêm qua quýt củ quả gì đó. Rồi được phát một con dao. Xin mời. Nước thì húp soàn soạt. Đại khái truyền thống như vậy. Món này rẻ như rau muống VN. Ngày nay thì siêu thị cũng đầy thực phẩm, hàng hóa. Khách sạn nhà hàng gì cũng có. Mức chi tiêu ở Mông cổ dĩ nhiên đắt đỏ hơn Hà Nội.
Mông Cổ không vội và không hào hứng hội nhập với các nước mà chỉ chọn lọc mấy nước truyền thống. Hàng tiêu dùng chủ yếu là Nhật, Hàn. Hàng TQ từ phía bắc TQ thì là hàng cao cấp. Nên ví dụ quần áo túi ví trang sức... Thanh niên mặc bình thường, cũng thấy toàn hàng hiệu, loại mà ở VN phải người rất giàu mới dùng.
Trung tâm thủ đô Ulan Bator nay là quảng trường Sukhe Bator, ngày xưa có mộ ông này, lãnh tụ cách mạng khai sinh nước CHDCND Mông Cổ từ thập niên 20, đại khái ông ấy như Hồ Chí Minh VN. Sau cuộc cách mạng dân chủ 199x, thì người ta mang mộ ông ấy về quê chôn, không để ở giữa thủ đô nữa, còn lại bức tượng oai hùng mà thôi. Vẫn kính trọng như cũ, chỉ không để mộ to tướng ở giữa thủ đô.
Khi tôi đến, còn tàn tích vài bệ tượng Lê Nin. Nói chung tượng lãnh tụ vô sản bỏ hết. Nhưng họ vẫn để bức tượng bán thân Hồ Chí Minh ở khuôn viên trường phổ thông liên cấp mang tên HCM. Đây là một loại trường chuyên hàng đỉnh của thủ đô như Am, Chu của HN. Buồn cười là các lãnh tụ lật đổ chế độ cộng sản MC phần lớn xuất thân từ đây. Tổng thống đầu tiên của chế độ đa đảng là học sinh xuất sắc trường HCM, 2 thủ tướng sau cũng là học sinh trường này.
Hồi Liên Xô sắp sụp, thì người Mông Cổ đã tự giải quyết. Đảng nhân dân cách mạng phải lên truyền hình tự nhận lỗi về những sai lầm rập khuôn mô hình Liên Xô. Nói chung cuộc chuyển chế độ của họ êm không gay cấn...
Ở Mông Cổ, tôn giáo chính là Thiền phái Mật tông Tây Tạng. Phật giáo bắt rễ vào cùng thời vào VN, nhưng là nhánh Tiểu thừa Ấn, sau chuyển Mật tông Tây Tạng. Chùa ở Ulan Bator thờ giáo chủ Đạt lai Lạt ma thứ 14, trưng ảnh vị ấy rất to và trang trọng. Đó là vị Lạt ma đang lưu vong mà Bắc Kinh coi là kẻ tử thù. Nếu chỉ du lịch đi qua ngắm cảnh mà không để ý thì không thấy sự khác biệt sâu sắc này, dẫn đến xã hội và nền chính trị Mông Cổ khác Việt Nam và khác các nước Phật giáo khác (Lào, Cam...) gần ta, khác một trời một vực.
Riêng vấn đề này, VN không còn đặt vấn đề đuổi kịp nữa, vì hai nước đang ở hai hệ quy chiếu khác...
Đạt Lai Lạt ma 14 ở Ulan Bator tháng 11/2016
**5.**
(Tôi định kết thúc câu chuyện Mông Cổ ở kỳ 4, nhưng rất bất ngờ là thông tin về MC lại ít như vậy, chắc là bài tôi viết cũng có chút bổ ích, nên kể thêm 2-3 kỳ nữa).
Mông Cổ nổi tiếng về ngựa, nhưng ít ai biết về con chó Mông Cổ và số phận bi phẫn của chó Mông Cổ.
Hiện nay, người du mục nào cũng nuôi chó, và giống chó đúng Mông Cổ. (Dĩ nhiên nó không phải chó gốc, phần sau sẽ nói). Loại này với chủ rất hiền từ, với khách không mời thì vô cùng dữ. Chúng tôi đi thảo nguyên bằng ô tô, nhưng đi qua đất của chủ chó, lập tức bị con chó xông ra nhe nanh xù lông sủa dữ dội. Đuổi theo cắn ô tô, cứ như cái ô tô có thể ngoạm được. Nhà trên thảo nguyên chỉ phân cách sở hữu (tạm) đất bằng một vết lõm dùng cuốc thành rãnh rất nông, mắt thường còn khó biết, nhưng nếu ô tô đi qua vạch phân giới ấy là con chó dừng lại.
Người đi thảo nguyên với tôi là thành viên Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Mông Cổ, kể rằng: Ngày xưa, ngay cả thời Thành Cát Tư Hãn xâm lược châu Âu, có quy định mang chó Mông Cổ đi theo, và kiểm kê từng con một. Để đảm bảo không sổng con nào ở ngoài Mông Cổ. Tuy nhiên, lịch sử trớ trêu, người Mông Cổ đã chiếm và làm vua Trung Quốc, nên mất giống chó gốc vào tay Trung Quốc. Con chó bây giờ gọi là "Ngao Tây Tạng", chính là con chó gốc Mông Cổ.
Mông Cổ làm chủ Trung Nguyên, lập ra nhà Nguyên, vẫn có truyền thống bảo vệ con chó Mông Cổ. Nhưng cũng đến ngày nhà Nguyên cáo chung. Chúng ta đọc lịch sử, chỉ biết nhà Nguyên thất bại, nhưng không biết rằng, triều đình Nguyên với người gốc Mông Cổ không hề ở lại Trung Quốc, mà rút toàn bộ về Mông Cổ. Giới tinh hoa quý tộc Nguyên gốc Mông có ý thức không ở lại Trung Quốc. Họ về Mông Cổ. Và một số ít lên Tây Tạng. Vì sao lại lên Tây Tạng? Vì khi đó Tây Tạng không/chưa bị Hán hóa, là một quốc gia độc lập. Tây Tạng là quê hương Phật giáo truyền sang Mông Cổ. Thành Cát Tư Hãn đã có lời thề, sẽ chiếm toàn thế giới, trừ (Ấn độ, Tây Tạng) quê hương Phật Giáo. Như vậy một bộ phận quý tộc Mông Cổ lên Tây Tạng, mang theo con chó Mông Cổ.
Theo ông Hàn lâm KHXH Mông Cổ, cho đến trước năm 1970, con chó Mông Cổ (Ngao Tây Tạng) còn vài trăm con trên lãnh thổ Mông Cổ. Chủ yếu ở vùng thảo nguyên xa. Người TQ có chiêu bài thu mua chó, bao nhiêu cũng mua, giá cao ngất ngưởng. Nhà nước dùng mọi cách cũng không giữ lại được. Khoa học kỹ thuật Mông Cổ khi đó lại lạc hậu. Nên cho đến năm 199x, chó Mông Cổ (Ngao Tây Tạng) chính gốc bị mất hết. Ngày nay, các con chó thảo nguyên trông dáng như Ngao Tây Tạng, không to bằng, là loại đã bị lai tạp cả.
Số phận con chó Mông Cổ cũng bi hùng chìm nổi như chính người Mông Cổ vậy.
**6.**
Các vua Hùng đã có công dựng nước... Mông Cổ.
Điều này tưởng như nói đùa chơi, mà là sự thật.
Khi tôi nói về lịch sử vua Hùng, ông Dashtseven, Chủ tịch Hội Hữu nghị Mông Cổ- Việt Nam, Viện sĩ Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Mông Cổ, chăm chú một cách khác thường. Ông hỏi: Sao lại có tên "Hùng"? Tôi thuật lại các giả thiết khác nhau về tên gọi vua Hùng, trong đó có giả thuyết của ông Trần Quốc Vượng, nhà sử học số 1 của Việt Nam. Ông Vượng cho rằng, cộng đồng dân cư Việt đã gọi người đứng đầu là Khun hay Hun gì đó, khi có chữ Hán, người ta dùng chữ Hùng để ghi lại mà thôi. (Có giả thuyết họ Hùng và các giả thuyết khác). Ông Dashtsevan nói ngay: Tôi ủng hộ cách lý giải của ông Trần Quốc Vượng. (Vì các lý giải trong lịch sử Mông Cổ)
Người Mông Cổ cổ đại gọi người đứng đầu bộ tộc là Hung (hay Hun). Hung là vua, không cần gọi "vua Hung". Khoảng tương tự trước thời Tần ở TQ, có một Hung đã thống nhất các bộ lạc trên lãnh thổ mà trung tâm là Mông Cổ bây giờ, tạo thành một nước rộng lớn, phía bắc ôm trọn hồ Bai Can, phía nam giáp với Bắc Kinh. Nước Mông Cổ cổ đại ấy rất hùng mạnh, nhiều lần đánh bại các nhà nước thuộc Chu (TQ) và đánh Tần, khiến nhà Tần phải xây Vạn lý trường thành để ngăn cản. Cho đến giữa thời Hán, khoảng 100-150 trước Công nguyên, nhà Hán đã có lần đánh bại được nước Mông Cổ đó, từ đó dẫn đến thời kỳ suy yếu của nhà nước Mông Cổ hùng mạnh. Trong sử sách của người Trung Quốc, vương quốc đó được gọi là "Hung Nô". Hung Nô là tên gọi miệt thị trong sử TQ sau nhà Hán để gọi quân đội và các bộ tộc mà Hung đứng đầu. Sau này, sách TQ gọi các vua của Hung Nô là các Thiền Vu, cũng là một cách phiên âm mà sau này người Mông Cổ phải chấp nhận, miễn cưỡng và không thích, cũng như rất ghét tên gọi Hung Nô, ý của nhà Hán là "Hung nô lệ", cái nước mà họ đã bắt làm nô dịch.
Nhìn lại Việt Nam ta, cái tên An Nam do triều đại TQ và Pháp dùng để chỉ một phương Nam an bài, bị nô dịch, thì người Việt Nam nào thích không? Tuy nhiên, lịch sử có giai đoạn An Nam, kể từ thời An Nam đô hộ phủ đến An Nam thuộc Pháp, thì vẫn là sự thật, cũng như người Mông Cổ còn lại dấu vết của vương quốc Hung Nô.
Đế quốc Hung Nô suy tàn, cho đến thế kỷ 13 có một người Mông Cổ vĩ đại đã lập lại đế quốc của họ rộng gần hết thế giới. Đó là Tringit Khan, người Việt gọi theo chữ Hán là Thành Cát Tư Hãn. Đây lại là câu chuyện khác.
Có một giả thuyết được nhiều người tin theo, đó là một bộ phận Hung Nô đã đánh dẹp sang tận châu Âu, hình thành cộng đồng dân tộc Hungari. Nhưng cũng có nhiều người phản bác. Tuy vậy, các cuộc chinh chiến của quân Hung Nô (chưa phải thời Tringit Khan) cũng để lại các chiến binh rải rác khắp châu Âu, mầm mống gen của họ còn đó, kể cả Thổ Nhĩ Kỳ, là một sự thật khó chối cãi.
Như vậy, có một mẫu số chung thời cổ đại, nhiều bộ tộc gọi người đứng đầu của mình là Hung/Hun/Khun... (Hiện nay, một số dân tộc thiểu số ở VN vẫn gọi là Khun). Nếu ông Xukhe Bator dạy quân dân, cũng có thể nói: "Các Hung đã có công dựng nước Hung vĩ đại, bác cháu ta phải cùng nhau giữ lấy phần còn lại này".
Tôi hỏi ông Dashtsevan: Các anh có lịch sử rất khúc khuỷu, có lúc mạnh chế ngự thế giới, có lúc suy tàn, vậy các anh dạy học sinh và tuyên truyền lịch sử như thế nào?
Ông Dashtsevan nói: "Sự thật. Chúng tôi ủng hộ quan điểm tham mưu với nhà nước phải nói sự thật và chỉ có sự thật, có tranh luận thì cũng thuần học thuật, đừng mang chính trị áp vào. Sự thật sẽ là bài học lớn. Điều này thời chính quyền của Đảng Nhân dân cách mạng thì cũng có khó khăn, nhưng dưới thời đa đảng thì thuận lợi". Rất bất ngờ, ông chia sẻ quan điểm với tôi, đất nước của các vua Hùng của người Việt không chỉ bó hẹp ở Phong Châu và Đồng bằng sông Hồng, mà nó là phạm vi gần trùng với nước Nam Việt, còn lớn hơn nước Nam Việt của Triệu Đà. Bởi vì khi Hai Bà Trưng khởi nghĩa, là khôi phục nước Nam Việt và đất của vua Hùng. Chỉ có điều đó mới phù hợp với chính sử về gốc tích các vua Hùng (bây giờ thì việc Hai Bà chiếm 65 thành ở Nam TQ, có đền thờ khắp Quảng Đông, Quảng Tây đã nhiều người biết).
Nói sự thật, điều đó với việc tuyên truyền lịch sử ở Việt Nam còn đi sau Mông Cổ, còn đuổi mệt mới kịp...
**7.**
Người Mông ở Việt Nam (và các nước khác) là một bộ phận dân Mông Cổ đã thiên di. Điều đó là khẳng định của ông Dashtsevan. Ông đã nghiên cứu vấn đề này, đến cộng đồng Mông ở khắp các nước Đông Nam Á (Lào, Thái, Miama, Malaysia, Indonesia). Riêng ở Việt Nam, theo nguyện vọng của ông, tôi đã dẫn ông lên Bắc Hà để quan sát người Mông Bắc Hà.
Trong các tài liệu chính thức phổ biến ở Việt Nam, thì người Mông có nguồn gốc ở Nam Trung Quốc, di cư đến VN khoảng trên dưới 300 năm, có bộ phận chỉ 100-150 năm, và ý kiến nguồn gốc Mông Cổ là lần đầu tiên tôi nghe từ ông Dashtseven, một người nghiên cứu khoa học xã hội Mông Cổ.
Ông Dashtseven khảo cứu về truyền thuyết nguồn gốc di cư, có cộng đồng dân cư nói rõ đi từ thảo nguyên Mông Cổ, có bộ phận không nói rõ, nhưng đều nhận từ thời gian gần (mấy trăm năm) là từ miền cao nguyên Tây Tạng.
Lịch sử văn hóa Mông Cổ gắn chặt với Tây Tạng. Hiện nay, chữ của người Mông Cổ chính là bộ chữ truyền thống Tây Tạng, trông như giun nhưng viết từ trên xuống. Khi cách mạng dân chủ thành công, người Mông Cổ bỏ bộ chữ Xlavo của Nga, dùng chữ truyền thống của mình. Chữ Tây Tạng truyền theo con đường truyền đạo Phật. Tương tự như các giáo sĩ Bồ làm chữ quốc ngữ cho người Việt. Các thiền sư Tây Tạng đã mang chữ của họ cho người Mông cổ trung đại. Và khi người Mông Cổ làm chủ Hoa Hạ, nô dịch người Hán, họ có mối liên hệ quan trọng với người Tây Tạng. Khi nhà Nguyên thất bại, bộ phận dân cư không phải quý tộc và quan lại đã ở lại vùng chân núi Tây Tạng. Đó là bộ phận dân cư của các bộ tộc nghèo, nhiều bộ tộc khác với các bộ tộc theo Tringit Khan làm vua ở triều đình. Và họ tiếp tục chạy nữa, sau triều Tống, đến triều Thanh chinh phục Tây Tạng, họ vẫn chạy. Họ di cư đến vùng đất mới sau thì phải chọn chỗ trên cao như Việt Nam, chứ không phải đâu cũng ở cao. Ở Lào, người Mông ở thấp.
Quá trình du mục thảo nguyên chuyển đến du mục trên các triền núi, người Mông bắt buộc phải thay đổi nhiều tập quán, nhưng giữ lại tập tục du mục, trang phục và ứng xử với ngựa. Ở Bảo tàng dân tộc tại Mông Cổ, có thể tìm thấy các bộ trang phục na ná người Mông Việt Nam. Tại sao chỉ có người Mông ở trên núi cheo leo vẫn gắn bó với con ngựa như thế? Khi đến Bắc Hà, ông Dashtseven chú ý tìm hiểu các từ ngữ liên quan đến ngựa, và thấy nó có nhiều tương đồng với người Mông Cổ. Người Việt gắn bó với con gà, con lợn, thì đực, cái, động tác của chúng đều có từ riêng, nhưng với ngựa thì không như vậy. Còn người Mông thì khác, ngựa đực, cái, động đực, chạy, phi... đều có từ riêng cả.
Ở Mông Cổ, con dê thịt ra quý nhất cái đầu, con ngựa thì quý nhất bộ ruột. Người Mông Việt Nam làm thắng cố không có bộ ruột thì coi như không thành. Họ đem những hoa quả thuốc thang ở vùng nhiệt đới cho vào món ruột, làm nên món đặc biệt của người Mông.
Thời xưa làm báo, tôi đã đọc văn bản của Văn phòng chính phủ hướng dẫn các báo gọi chính thức người Mông là "Mông", không phải H'mong như người Pháp gọi, vì người Mông tự gọi mình như thế (tuyệt nhiên không nên gọi là Mèo, vì đó cũng là cách gọi miệt thị có từ thời Pháp thuộc). Người Mông Cổ tự gọi mình là "Môn-gô". Từ "Mông" là một từ Mongo đã Việt Hóa (có nước gọi là Môn). Cho đến nay, có lẽ nước ta cũng nên không gọi tên nước người ta theo kiểu Hán là Mông Cổ nữa. Cứ nên gọi là Mongo thì có khó gì.
Thực ra, hầu như nước nào lân cận đường chinh phạt của Tringit Khan đều có chuyện cộng đồng người gốc Mongo. Nhân có cơ duyên đi Mông Cổ, gặp ông Dashtseven được biết nhiều chuyện, viết nên để hầu bạn FB một lần.
Mông Cổ có 1 người như ông Dashtseven, ở đâu có người Mông là đến để nghiên cứu, để điền dã. Người Việt mình có ai như thế không ạ?
**8.**
Khi bắt đầu viết về Mông Cổ, tôi không ngờ câu chuyện lại kéo dài đến 8 kỳ. Chính bạn đọc FB đã khiến tôi có hứng thú. Vì người Việt ít thông tin về đất nước đó, nhưng cái chính là đất nước và con người Mông Cổ thực sự hấp dẫn.
Khi đến Mông Cổ, nhiều nơi có treo bản đồ Mông Cổ thế kỷ 13. Buồn cười là các bản đồ này chỉ na ná nhau mà không hoàn toàn giống nhau, bao gồm hết Trung Á, châu Âu, toàn bộ miền Địa Trung Hải, cả Đông Á, chỉ trừ Ấn Độ, Nhật Bản và Tây Tạng. Bởi vì vó ngựa Tringit Khan thổi qua Âu Á quá nhanh, quá nhiều, để lại cho hậu thế nhiều cách nhìn khác nhau. Có nơi, bản đồ có bao gồm Việt Nam ngày nay, nhưng có nơi lại chừa Việt Nam, coi như không có chuyện đã chiếm Việt Nam. Họ giải thích: Quân Mông Cổ đã đến đó, nhưng khí hậu không hợp, nên rút về. Ai chứ tôi thì thấy giải thích đó thỏa đáng.
Lịch sử Mông Cổ có trang hào hùng thế kỷ 13, nhưng cũng có trang bi thảm thế kỷ 17-18-19. Nhà Thanh làm vua Trung Quốc, sau khi đã thống trị Mông Cổ. Thời nhà Thanh, Trung Quốc đúng là bao gồm hết đất Mông Cổ và Tây Tạng. Cách mạng Tân hợi 1911 lật đổ Thanh triều, sau đó chuyển chính quyền sang Quốc dân đảng, có một thời kỳ tạo cơ hội độc lập cho Mông Cổ, nhưng phải đến 1922, dưới cái ô của Liên Xô, sau khi đã có Xukhe Bator chiến đấu với Hồng quân Liên Xô, thì Mông Cổ mới giành được độc lập một phần, nay là lãnh thổ hiện tại. Còn một phần gọi là Nội Mông đành nằm lại Trung Quốc.
Đến khi kết thúc chiến tranh thế giới thứ 2, lần nữa Mông Cổ có cơ hội lấy lại Nội Mông, nhưng không thể xảy ra, cũng vì cuộc mặc cả vì lợi ích các nước lớn. Liên Xô chỉ vì lợi ích của họ, lấy Nội Mông làm thứ mặc cả với Trung Quốc, chứ không kiên quyết lấy lại Nội Mông. Sự kiện này khiến cho xảy ra một số cái chết của lãnh đạo nhà nước Mông Cổ, cho đến nay vẫn là một nghi vấn lớn. Lãnh đạo Mông Cổ thời kỳ trước năm 1960 không hoàn toàn theo chủ nghĩa Stalin, các chủ trương tập thể hóa làm không đến nơi đến chốn, có phần hời hợt. Troibanxan là lãnh đạo nhà nước thời kỳ 194x, 195x còn là người có đầu óc độc lập dân tộc, chỉ coi Mông Cổ là nước liên kết với Liên Xô. Cái chết của ông vẫn còn là nghi vấn. Chỉ đến Xedenban 1960, nước Mông Cổ mới hoàn toàn theo mô hình Liên Xô. Tuy nhiên, ngay từ những năm 193x, khi Liên Xô những người Staninit thanh trừng nhau đẫm máu, Mông Cổ không bị lún sâu vào các mâu thuẫn xã hội kiểu Liên Xô hay kiểu cải cách ruộng đất ở Việt Nam. Nên vào đầu những năm 199x, khi có làn sóng dân chủ, những người cộng sản đã công khai nhận lỗi lầm và chịu thất bại trước lực lượng dân chủ. Và thảo nguyên của họ nhanh c hóng sống lại nếp sống hàng nghìn năm (chỉ có bị gián đoạn 70 năm).
Khi tôi vào bảo tàng Mông cổ thời hiện đại, còn những bức ảnh một người cầm loa trước cuộc biểu tình lớn ở thủ đô Ulan Bato, đó là người trở thành vị tổng thống dân chủ đa đảng đầu tiên của Mông Cổ. Người Mông Cổ sống ngàn năm với đàn gia súc, và họ học tính cách của các con vật của thảo nguyên. Nếu có cuộc tranh giành, thì con yếu quay đầu để đầu hàng trước, ít khi xảy ra tỷ thí đổ máu. Lực lượng trí thức tinh hoa là những người cầm đầu cuộc cách mạng dân chủ. Khi tôi đến Trường phổ thông liên cấp Hồ Chí Minh, mọi người đều hãnh diện vì trường sản sinh ra các lãnh đạo nhà nước thời kỳ dân chủ, và họ cũng khoái chí vì đã mang tên Hồ Chí Minh. Trong hiểu biết của nhiều người Mông Cổ, Hồ Chí Minh là lãnh tụ đã giành độc lập cho Việt Nam năm 1945, còn chuyện Người là cộng sản thì dĩ nhiên như vậy, cũng như Sukhe Bator của họ thôi. Sukhe Bator đã lập nước Mông Cổ thập kỷ 20, khuyết điểm của Đảng Nhân dân cách mạng sau năm 1960 không thể đổ tại Sukhe Bator được.
Cái nhìn của những người ban Mông Cổ về lịch sử cận đại khiến tôi rất suy nghĩ. Bao giờ nước Việt Nam tiến đến thực tế như của họ, quan điểm như của họ?
**Nguyễn Xuân Hưng** **Ngày hôm qua quá khứ đã chết rồi**
( Ký ức chiến tranh - nấm mồ cho thời binh lửa )
Sau trận Tổng công kích của người anh em bên kia chiến tuyến, Tiểu đoàn 6 Thần Ưng Thủy quân lục chiến của tôi trấn thủ cầu Bình Lợi một thời gian, rồi di chuyển vào Sài Gòn đóng quân từ cầu Sài Gòn dọc theo xa lộ Biên Hòa để bảo vệ Thủ đô VNCH.
Gần nhau trong gang tấc nhưng cách xa ngàn trùng, vì từ cầu Sài Gòn đến Bà Hạt-Nguyễn Duy Dương hay Sư Vạn Hạnh nào xa xăm ngàn dặm gì đâu. Vậy mà, tôi cũng không thể tìm gặp Thương Mặc Uyên ( Lâm Thị Việt Nữ ) cô bé nhà thơ của nhóm Cung Thương Miền Nam. Tôi nhớ ngày em đưa tôi đến nhà thi sĩ Nguyễn Lệ Tuân ( nhóm Cung Thương Miền Nam ) nói chuyện văn nghệ văn gừng. Nguyễn Lệ Tuân tặng tôi tập thơ “ Máu & nước mắt & quê hương “ ( không biết tựa tập thơ có chính xác chăng, lâu quá tôi không còn nhớ được, vì đã 50 năm trôi qua ).
Tháng 7/1968 , Tiểu đoàn xuôi quân về miền tây nam bộ( đặt dưới quyền điều động của chiến đoàn An Dương Vương ( A ) TQLC, những cánh thư của em theo tôi trên dặm dài hành quân. Nay Chương Thiện, mốt Rạch Giá, Cà Mau, hôm kia Cần Thơ ( do chiến đoàn Bắc Bình Vương ( B ) TQLC điều động ) . Rồi miền đông nam bộ với Tây Ninh- Long Khánh mật khu Mây Tào, rồi Chơn Thành-Bình Long…Chiến tranh càng ngày càng khốc liệt khiến tôi và em càng ngày càng bặt tin thư từ Sài Gòn về KBC 3300.
Rồi cuộc bể dâu 30.04.1975, không còn biết gì nhau nữa.
Năm 2013, nghe bạn bè nói em đang sống hạnh phúc với chồng con bên Mỹ, sau đó nghe nói em đã chết vì bệnh. Tôi không biết phải tin vào nguồn tin nào ?.Cho đến một hôm, tôi nhận được email của người bạn học nào đó mà trước khi nhắm mắt em nhờ trao lại cho tôi những câu thơ ( nếu có ngày tìm được tôi ).
Nguyên văn email đó là :
“ Nhờ bạn tôi gửi đến Linh Phương..........khi nào có thể.
Ngàn năm dưới mộ em sầu
Nhớ người lính trẻ....tình đầu khôn nguôi !
TMUyen."
Ngàn năm dưới mộ em sầu
Nhớ người lính trẻ....tình đầu khôn nguôi !
TMUyen."
Email mang tên em nhưng họ Trương chứ không phải họ Lâm. Tôi thắc mắc, bạn em trả lời : “ là một email chung của những người bạn cũ , để nhớ một thời áo trắng.” Tôi hỏi rất nhiều về em, nhưng bạn em khuyên tôi quên em đi, em không còn sống ở cõi đời này.Bạn em tiếp tục gởi thêm cho tôi 4 câu thơ của em :
“ Người xưa nát với cỏ cây
Tình xưa phiêu hốt theo mây cuối trời
Linh Phương ơi ! Mộng xa vời
Thư xanh ngày cũ ngậm ngùi nhớ nhau “
-TMU-
Tình xưa phiêu hốt theo mây cuối trời
Linh Phương ơi ! Mộng xa vời
Thư xanh ngày cũ ngậm ngùi nhớ nhau “
-TMU-
Tôi vẫn không tin em chết, nhưng cũng không thể hiểu-nếu em còn sống hà tất gì phải làm như vậy ? Em sống bên chồng, bên con thì tôi mừng cho em thôi mà. Những hệ lụy ngày hôm nay chỉ là do chiến tranh, do định mệnh nên dòng đời chia trăm nhánh, trăm ngã phân ly.
Tháng 08-2013, bạn tôi-nhà văn Trúc Quân ( Lâm Quốc Trung ) chết, tôi nhận được lời chia buồn của một nick name trên FB và nhắc lại một kỷ niệm, khiến tôi tin rằng Thương Mặc Uyên còn sống.
“ Gửi lời chia buồn tới gia đình Lâm Quốc Trung, để nhớ một thời ở tòa soạn báo Tinh Hoa Nữ Sinh đường Võ Tánh…còn nhớ không LP, chàng lính TQLC chạy xe Honda 67 chở nàng tên…ở đường Bà Hạt và Sư Vạn Hạnh…”
Tôi tin em còn sống, vì chỉ có em mới nhớ “…để nhớ một thời ở tòa soạn báo Tinh Hoa Nữ Sinh đường Võ Tánh…còn nhớ không LP, chàng lính TQLC chạy xe Honda 67 chở nàng tên…ở đường Bà Hạt và Sư Vạn Hạnh…”, bạn em làm sao biết những chi tiết như thế ?
Tôi hỏi nick name này là ai , nhưng không được trả lời những thắc mắc của tôi về Thương Mặc Uyên. Thương Mặc Uyên ơi ! Nếu em còn sống, sao phải khai tử chính mình ? Sao phải bảo tôi quên em ?
Nửa thế kỷ trôi qua , từ khi tôi yêu đời quân đội theo vận nước nổi trôi, tôi và em chưa một lần hội ngộ. Dù hội ngộ để thấy em hạnh phúc bên chồng, bên con-để biết còn ở quê nhà hay bên kia bờ đại dương xa nghìn trùng. Nhưng thôi, tất cả đều trở thành quá khứ của ngày hôm qua-ngày hôm qua người lính trẻ Linh Phương. Và hôm nay- người lính trẻ ấy đã bạc mái đầu rồi. Tìm hiểu chi, nhắc nhớ chi khi em đã khai tử chuyện nửa thế kỷ dài đăng đẳng của thời loạn lạc chiến tranh.
Ngày hôm qua của quá khứ đã chết rồi phải không Thương Mặc Uyên ?
tản văn của Linh Phương
## No comments:
## Post a Comment


text:
Tra Từ
Dịch Nguyên Câu
Bài Dịch
Lớp Ngoại Ngữ
Go47
English Test
English Cấp Tốc
Tiếng Anh ABC
English - Vietnamese
Vietnamese - English
Vietnam-English-Vietnam
English-Vietnam-English
English - Vietnamese 2
Vietnamese
English-Vietnam Technical
Vietnam-English Technical
English-Vietnam Business
Vietnam-English Business
Ee-Vi-En Technical
Vietnam-English Petro
OXFORD LEARNER 8th
OXFORD THESAURUS
LONGMAN New Edition
WORDNET v3.1
ENGLISH SLANG (T.lóng)
ENGLISH Britannica
ENGLISH Heritage 4th
Cambridge Learners
Oxford Wordfinder
Jukuu Sentence Finder
Computer Foldoc
Từ điển Phật học
Phật học Việt Anh
Phật Học Anh Việt
Thiền Tông Hán Việt
Phạn Pali Việt
Phật Quang Hán + Việt
English Medical
English Vietnamese Medical
En-Vi Medication Tablets
Japanese - Vietnamese
Vietnamese - Japanese
Japanese - Vietnamese (NAME)
Japanese - English
English - Japanese
Japanese - English - Japanese
Nhật Hán Việt
Japanese Daijirin
CHINESE - VIETNAM (Simplified)
VIETNAM - CHINESE (Simplified)
CHINESE - VIETNAM (Traditional)
VIETNAM - CHINESE (Traditional)
CHINESE - ENGLISH
ENGLISH - CHINESE
HÁN - VIETNAM
KOREAN - VIETNAM
VIETNAM - KOREAN
KOREAN - ENGLISH
ENGLISH - KOREAN
FRENCH - VIETNAM
VIETNAM - FRENCH
FRE ENG FRE
Larousse Multidico
ENGLISH - THAILAND
THAILAND - ENGLISH
VIETNAM - THAILAND
THAILAND - VIETNAM
RUSSIAN - VIETNAM
VIETNAM - RUSSIAN
RUSSIAN - ENGLISH
ENGLISH - RUSSIAN
GERMAN - VIETNAM
VIETNAM - GERMAN
CZECH - VIETNA
NORWAY - VIETNAM
ITALIAN - VIETNAM
SPAINSH - VIETNAM
VIETNAMESE - SPAINSH
PORTUGUESE - VIETNAM
Language Translation
History Search
common book
[Clear Recent History...]
Từ điển Anh Việt - English Vietnamese Dictionary
common book
common+book
['kɔmənbuk]
danh từ
sổ tay ghi chép những câu đáng nhớ
Giới thiệu VNDIC.net
|
Plugin từ diển cho Firefox
|
Từ điển cho Toolbar IE
|
Tra cứu nhanh cho IE
|
Vndic bookmarklet
|
Học từ vựng
|
Vndic trên web của bạn
© Copyright 2006-2017
VNDIC.NET
&
VDICT.CO
all rights reserved.

Server: Apache

Vary: Accept-Encoding

Content-Type: text/html


text:
Công ty Cổ phần ĐT TM DV Du lịch Đất Việt198 Phan Văn Trị, P.10, Quận Gò Vấp, TPHCM
ĐT: (08) 73 081 888
Email: sales@datviettour.com.vn
Lựa chọn thành phố hoặc sân bay xuất phát
Hãy nhập vào tên thành phố hoặc mã sân bay
Chọn
Lựa chọn thành phố hoặc sân bay đến
Hãy nhập vào tên thành phố hoặc mã sân bay
Chọn
- Không bắt tay với phụ nữ Hồi giáo khi họ không chủ động và nên bắt bằng cả 2 tay.
- Trước khi vào nhà hay những nơi thờ cúng phải tháo giày.
- Nên uống nước nếu được chủ nhà mời.
- Không dùng tay chỉ vào người, vật hay nơi nào đó.
- Dùng tay phải để trao hoặc nhận quà.
- Xin phép chụp ảnh tại những nơi thiêng liêng.

markdown:
## Công ty Cổ phần ĐT TM DV Du lịch Đất Việt198 Phan Văn Trị, P.10, Quận Gò Vấp, TPHCM
ĐT: (08) 73 081 888
Email:
[sales@datviettour.com.vn](mailto:vemaybay198@gmail.com)
Lựa chọn thành phố hoặc sân bay xuất phát
**
Hãy nhập vào tên thành phố hoặc mã sân bay**
Chọn
Lựa chọn thành phố hoặc sân bay đến
**
Hãy nhập vào tên thành phố hoặc mã sân bay**
Chọn
- Không bắt tay với phụ nữ Hồi giáo khi họ không chủ động và nên bắt bằng cả 2 tay.
- Trước khi vào nhà hay những nơi thờ cúng phải tháo giày.
- Nên uống nước nếu được chủ nhà mời.
- Không dùng tay chỉ vào người, vật hay nơi nào đó.
- Dùng tay phải để trao hoặc nhận quà.
- Xin phép chụp ảnh tại những nơi thiêng liêng.

Server: nginx