text:
thời đại mới
TẠP CHÍ
NGHIÊN CỨU & THẢO LUẬN
Số 17 -
Tháng 11/2009
Khủng hoảng
kinh tế Việt Nam 2008:
sự sai lầm về chính sách
và vai trò của tập đoàn kinh tế quốc doanh*
Vũ Quang
Việt
*Đây là bản viết lại bài “Vietnam’s Economic
Crisis: Policy Follies and the Role of State-Owned Conglomerates”
trong
Southeast Asian Affairs 2009, tr. 389-417
*Đây là bản viết lại bài “Vietnam’s Economic
Crisis: Policy Follies and the Role of State-Owned Conglomerates”
trong
Southeast Asian Affairs 2009, tr. 389-417
*Đây là bản viết lại bài “Vietnam’s Economic
Crisis: Policy Follies and the Role of State-Owned Conglomerates”
trong
Southeast Asian Affairs 2009, tr. 389-417
*Đây là bản viết lại bài “Vietnam’s Economic
Crisis: Policy Follies and the Role of State-Owned Conglomerates”
trong
Southeast Asian Affairs 2009, tr. 389-417
*Đây là bản viết lại bài “Vietnam’s Economic
Crisis: Policy Follies and the Role of State-Owned Conglomerates”
trong
Southeast Asian Affairs 2009, tr. 389-417
Nhập đề
Năm 2007 đã
để lại một dấu ấn quan trọng trong lịch sử kinh tế khi Việt Nam chính thức trở
thành thành viên thứ 150 của Tổ chức Thương mại Quốc tế (WTO) vào ngày 11 tháng
1 năm 2007 sau khi gói đề nghị của Việt Nam được Đại Hội đồng của WTO chấp nhận
vào ngày 7 tháng 11 năm 2006. Đối với giới lãnh đạo chính trị và dân chúng Việt
Nam, trở thành thành viên WTO là cuộc vượt rào cản cuối cùng để Việt Nam hoàn
toàn có thể hòa nhập với cộng đồng thế giới, đặc biệt khi mà Mỹ lúc đó vẫn có
khả năng ngăn chận chuyện này, và như thế chặn đường phát triển kinh tế của Việt
Nam nhằm mục đích đòi hỏi các nhân nhượng về chính trị. Việc gia nhập WTO do đó
được các nhà lãnh đạo Đảng Cộng sản Việt Nam coi là một thắng lợi lớn. Và như
tất cả các cuộc thắng lợi lớn trong quá khứ, dù là đối với Pháp hay với Mỹ, họ
như được uống liều thuốc thánh, trở nên mê hoặc với các kế hoạch vĩ đại bất chấp
thực tế.
Lần này, chính quyền của Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng tin rằng việc nhanh chóng bắt
kịp các nước trong khu vực đã nằm trong tầm tay. Kế hoạch năm 2008 đặt mục tiêu
tăng GDP ở mức 8.5-9%, bằng cách vừa tập trung kêu gọi nước ngoài đầu tư trực
tiếp và đầu tư tài chính gián tiếp, vừa tăng cường vai trò của các tập đoàn quốc
doanh và các công ty con của chúng bằng cách cung cấp đất công, tiền ngân sách
và tín dụng một cách dễ dãi.
Về mặt chính
trị, nội các của Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng rất có thể đã tin rằng kế hoạch kinh
tế này sẽ được sự ủng hộ của đảng viên và các chính quyền địa phương cả nước bởi
vì nó mang lại lợi ích cho họ qua việc phát triển của các tập đoàn và tổng công
ty quốc doanh bằng cách cấp tiền vốn ngân sách, phân phát quyền sử dụng đất, tạo
ra cổ phần trong hàng trăm các công ty nửa tư nửa công mà các tập đoàn và tổng
công ty nhanh chóng dựng nên. Nhưng ngay trong năm 2008 kế hoạch này cũng nhanh
chóng,làm lạm phát nhảy vọt, thị trường chứng khoán suy sụp và nền kinh tế bị đe
dọa trầm trọng bởi khả năng xảy ra khủng hoảng cán cân thanh toán. Việc này chưa
làm mất ghế, nhưng đã làm mất uy tín của vị thủ tướng trẻ, người hình như có đầy
tham vọng tập trung quyền điều hành kinh tế vào cá nhân mình. Vào tháng 11 năm
2008, chính phủ Việt Nam đã phải giảm chỉ tiêu tăng GDP xuống 6,7%,[1]
nhưng rồi cuối cùng cũng chỉ đạt được 6,2%.
Phần đầu của
bài viết sẽ đánh giá những nét quan trọng về kết quả đạt được trong nền kinh tế.
Phần này sẽ là cơ sở để tìm hiểu về hệ quả chính trị có thể có trong phần hai.
I. Thành
tích kinh tế
Tăng trưởng
kinh tế
Nói về GDP,
kinh tế Việt Nam có những thành tích khá, tính từ năm 2002. Tốc độ tăng trưởng
bình quân hàng năm thời kỳ 2002-2007 là 8,1%. Mặc dù không quá thấp hơn tốc độ
bình quân hàng năm của Trung Quốc (là 8,8%), tốc độ tăng trưởng kinh tế ở Việt
Nam cao hơn bình quân của Ấn Độ (6,8%). Nói chung, tốc độ của Việt Nam là
cao hơn hầu hết các nước khác ở Đông Nam Á (xem Bảng 1).
BẢNG 1
Tốc độ tăng GDP và lạm phát ở các nước Đông Nam Á, Trung Quốc và Ấn Độ,
2002-2007
Quốc gia
GDP 2007 (tỷ USD)
GDP đầu người năm 2007 (USD)
Bình quân năm 2002-2007
2002
2003
2004
2005
2006
2007
Tốc độ tăng GDP
Tốc độ lạm phát năm tính theo chỉ số giá tiêu dùng (CPI)
Brunei
12
31,759
1.7
-2.3
0.3
0.9
1.2
0.1
Cambodia
9
598
11.4
3.2
3.9
5.8
4.7
-
Indonesia
433
1,869
5.5
11.9
6.8
6.1
10.5
13.1
6.4
Lào
4
711
6.9
10.2
16.0
10.8
7.3
Malaysia
187
7,027
6.0
1.8
1.1
1.4
3.1
3.6
2.0
Myanmar
19
379
5.4
57.1
36.6
4.5
18.9
34.6
Philippines
144
1,639
3.0
3.5
7.6
6.3
2.8
Singapore
161
36,370
7.1
-0.4
0.5
1.0
2.1
Thailand
245
3,841
5.6
0.6
4.6
2.2
Viet Nam
71
815
8.1
3.9
3.2
7.8
8.4
7.4
8.3
Ấn Độ
1,141
976
6.8
4.3
3.8
4.2
6.2
6.3
Trung Quốc
3,400
2,604
8.8
-0.8
1.2
1.8
1.5
4.8
Nguồn:
Số liệu GDP và CPI ở các nước Đông Nam Á là từ ASEAN Secretariat, nhưng CPI
của Việt Nam là số liệu đã điều chỉnh lại củaTổng cục Thống kê Việt Nam. Số
liệu GDP bình quân đầu người, GDP bằng USD là từ Cục Thống kê LHQ. CPI của
TQ và Ấn Độ là từ Asian Development Bank (ADB).
Nguồn:
Số liệu GDP và CPI ở các nước Đông Nam Á là từ ASEAN Secretariat, nhưng CPI
của Việt Nam là số liệu đã điều chỉnh lại củaTổng cục Thống kê Việt Nam. Số
liệu GDP bình quân đầu người, GDP bằng USD là từ Cục Thống kê LHQ. CPI của
TQ và Ấn Độ là từ Asian Development Bank (ADB).
Các chỉ tiêu khác cũng cho thấy kinh tế Việt Nam nói chung là tốt, ít nhất là
đến cuối năm 2006, mặc dù nhiều dấu hiệu xấu đã xuất hiện từ năm 2004, đòi hỏi
sự điều chỉnh chính sách tiền tệ và các chính sách liên quan khác. Những dấu
hiệu xấu này là lạm phát và thiếu hụt cán cân thương mại quốc tế tăng cao, do
chính sách phát hành tiền và mở rộng tín dụng. Lạm phát tăng từ dưới mức 4%
hàng năm trước năm 2004 lên khoảng 7-8% từ năm 2005 và năm 2006, rồi sau đó tăng
mạnh hơn nữa. Cán cân thương mại trở nên âm, ở mức khá cao, hơn 5%. Cũng vào
thời kỳ này, may mắn là mức nợ nước ngoài so với GDP tương đối thấp và tiền trả
nợ hàng năm cũng thấp, tất cả là vì các nước đã xóa nợ cho Việt Nam. Dự trữ
ngoại tệ tăng lên đạt khoảng 20,7 tỷ US vào tháng 6 năm 2008, dù vậy cũng rất
thấp, chỉ đủ 3 tháng nhập khẩu.[2]
Thành quả kinh
tế có thể coi là quan trọng nhất là việc giảm tỷ lệ dân số nghèo đói từ 37% năm
2000 xuống 19,4% năm 2004.[3]
Tuy vậy một nghiên cứu mới nhất cho thấy tỷ lệ nghèo đó 14.6% năm 2007 đã tăng
lên 17% năm 2008, khi ngưỡng nghèo đói cá nhân được điều chỉnh lại theo lạm
phát.[4]
Điều này có nghĩa là lạm phát đã xóa đi một phần những thành quả đạt được kể từ
năm 2004.
BẢNG 2
Các chỉ số quan trọng khác về kinh tế Việt Nam, 2000-2006
2000
2001
Tốc độ tăng GDP (% )
6,8
6,9
7,1
7,3
7,8
8,4
8,2
8,3
Tích lũy /GDP (%)
29,6
31,2
33,2
35,4
35,5
35,6
36,8
41,7
Đầu tư trực tiếp nước ngoài (tỷ USD)
1,1
1,3
1,4
1,6
1,9
2,3
6,6
Đầu tư gián tiếp tài chính (tỷ USD)*
0
0,9
6,2
Kiều hối (tỷ USD)
1,6
1,1
1,8
2,1
2,9
3,2
3,8
Thiếu hụt ngân sách nhà nước /GDP (%)
-4,3
-3,5
-2,3
-2,2
0,2
-1,1
-1,8
-5,4
Cán cân thương mại (tỷ USD)
1,2
1,5
-3,0
-6,5
-8,5
-4,6
-14,6
Cán cân thanh toán (tỷ USD)
3,6
2,1
-1,7
-4,9
-0,3
-9,8
Chỉ số giá tiêu dung -CPI (%)
-1,6
-0,04
3,9
7,4
Tốc độ tăng tiền – M2 (%)
39,0
25,5
17,6
24,9
29,5
29,7
33,6
46,0
Tốc độ tăng tín dụng (%)
73,3
23,2
32,1
37,1
34,7
24,7
50,2
Nợ thêm nước ngoài trung và dài hạn – thuần (net) (tỷ USD)
0,1
0,5
1,2
1,0
2,0
Tổng nợ nước ngoài (tỷ USD)
12,8
12,6
13,3
16,0
18,0
19,2
20,2
Tổng nợ nước ngoài /GDP (%)
40,5
38,7
41,0
37,7
Nợ trả hàng năm/xuất khẩu (%)
8,9
6,7
2,7
2,8
2,2
2,4
Dự trữ ngoại tệ (tỷ USD)
3,4
34
4,1
6,2
7,0
9,0
20,7
Tỷ lệ dân số nghèo đói
37
32
28,9
…
19,5
14,6
Nguồn:
Tổng cục Thống kê Việt Nam và Ngân hàng châu Á (ADB).
Ghi
chú: Bao gồm cả cố phiếu và trái phiếu Việt Nam phát hành (thí dụ gồm cả US$750
triệu trái phiếu chính phủ phát hành năm 2005 để cấp vốn cho Vinashin).
Với thành tích
phát triển kinh tế tốt và với việc trở thành thành viên WTO, Việt Nam tưởng như
mở ra thời kỳ thu hút mạnh đầu tư nước ngoài (FDI) và chính vì thế mà báo chí
Việt Nam đã nói đến thời cơ vàng cho quốc gia mình. FDI thực hiện tăng gần gấp
ba trong một năm từ 2,3 tỷ USD năm 2006 lên 6,6 tỷ USD năm 2007 (coi Bảng 2).
Chỉ số chứng khoán nhảy vọt tới hơn 300% từ 300 đầu năm 2006 lên 1.150 đầu năm
2007 khi Việt Nam chính thức trở tham gia WTO (coi Bảng 1). Tuy nhiên thời cơ
vàng dường như đã trở thành giấy lộn vì chính sách kinh tế sai lầm của Thủ tướng
Nguyễn Tấn Dũng đã đưa đến tình trạng lạm phát nghiêm trọng và khả năng xảy ra
cuộc khủng hoảng cán cân thanh toán, những điều mà bài viết sẽ phân tích sau.
Thị trường chứng khoán gần như sụp đổ khi chỉ số chứng khoán Việt Nam tụt đến
điểm 345 vào ngày 24 tháng 10 năm 2008.
HÌNH 1
Chỉ số chứng khoán Việt nam
Nguồn: Vietstock.
Nguồn: Vietstock.
Nguồn: Vietstock.
Nguồn: Vietstock.
Lạm phát
Tốc độ lạm
phát ở hầu hết các nước trong thời điểm năm 2008 nói chung cao hơn trước nhưng
vẫn ở mức có chấp nhận được, trong khi những gì xảy ra ở Việt Nam thì ngược lại.
Ở các nước phát triển cao, chỉ số giá tiêu dùng (CPI) tăng từ 2,2% năm 2006 lên
3,5% 2007 trong khi ở các nước đang lên châu Á lạm phát tăng từ 2,2% lên 4,8%
trong cùng thời kỳ.[5]
Tuy nhiên ở Việt Nam chỉ số CPI đã là 8,3% năm 2007 và vọt lên 23,15% trong 10
tháng đầu năm 2008 so với cùng kỳ năm 2007. Vào tháng 5 năm 2008 lạm phát đạt
mức cao nhất tính từ năm 2000
̶
ở mức 3,9% so với tháng
trước đó và nếu tính theo năm thì ở mức 60%. Lạm phát rõ ràng là do tăng mức
phát hành tiền và tăng tín dụng quá trớn trong năm 2007 đạt mức tăng 48% và 50%
theo từng loại tương ứng so với năm trước.
Lạm phát giảm
xuống vào tháng 9 và tháng 10 năm 2008 vì chính sách thắt cổ mức tăng tín dụng
-
chỉ tăng ở mức 18% so với 30% cùng kỳ của năm 2007.[6]
HÌNH 2
Tốc độ tăng lạm phát ở Việt Nam vào năm 2007 và 2008
(từ tháng 1 năm 2007 đến tháng 10 năm 2008)
HÌNH 3
Tốc độ tăng hàng năm về cung tiền (M2) và tín dụng từ 1993 đến 2007
Như vậy lạm phát đã là mối đe
dọa kể từ năm 2004 khi đó lạm phát ở mức 9,7% năm 2004,
8,8% năm 2005
và 7,5% năm 2006; những mức này đều cao hơn mức ở các nước có buôn bán lớn với
Việt Nam, dù ở châu Á hay các vùng khác, và ngày càng trở nên trầm trọng hơn kể
từ khi ông Nguyễn Tấn Dũng trở thành Thủ tướng vào ngày 26 tháng 6 năm 2006 với
chính sách nhằm đạt được chỉ số GDP thật cao.
Tình trạng lạm
phát nhảy vọt vừa qua là kết quả của nhiều yếu tố: chính sách bơm tín dụng cho
doanh nghiệp quốc doanh, sự kiện tư bản tài chính nước ngoài ồ ạt đổ vào do các
báo chí tài chính quốc tế thổi phồng về viễn tượng phát triển ở Việt Nam, kế
hoạch kinh tế rầm rộ của những người nắm quyền và sự xông xáo không đắn đo nắm
lấy cơ hội làm tiền của những người có quan hệ, và dĩ nhiên là tình trạng thiếu
khả năng xử lý cũng như không muốn xử lý đúng lúc của những người cầm quyền ở
Việt Nam. Những vấn đề này nằm ngoài giới hạn mà bài viết muốn phân tích nhưng
cũng cần được nêu lên như những đề tài nghiên cứu trong tương lai. Các vấn đề
này cũng là hậu cảnh cho việc phân tích các hệ quả chính trị có liên quan ở phần
sau của bài viết.
BẢNG 3
Hệ số ICOR ở Việt Nam 2001-2007
2001
2002
2003
2004
2005
2006
2007
Hệ số ICOR
5,14
5,28
5,31
5,22
4,85
5,04
5,38
HÌNH 4
Cán cân thương mại 2000-2008[9]
Nguồn: Số
liệu năm là từ Tổng cục Thống kê; số liệu tháng là từ Bộ Công Thương.
BẢNG 4
Xuất nhập khẩu hàng hóa trong 10 tháng đầu năm 2008 (triệu USD)
2008
Tổng xuất
Xuất của FDI
Tổng nhập
Nhập của FDI
Tổng cán cân xuất nhập
Cán cân xuất nhập của FDI
Tháng giêng
4.500
2.500
7.939
2.743
-3.439
2.497
Tháng hai
2.243
2.617
5.059
4.006
-2.816
-1.389
Tháng ba
6.283
2.441
7.394
2.102
-1.111
339
Tháng tư
5.235
3.030
8.968
2.644
-3.733
386
Tháng năm
5.137
2.852
8.457
3.472
-3.320
-620
Tháng sáu
6.297
3.480
6.653
2.366
-356
1.114
Tháng bảy
7.181
3.484
7.417
1.877
-236
1.607
Tháng tám
6.445
3..241
7.399
2.753
-954
488
Tháng chín
5.254
2.992
5.117
2.214
137
778
Tháng mười
5.199
-8
5.662
2.787
-463
-2.795
Tổng 10 tháng
53.774
26.629
70.065
24.224
-16.291
2.405
Nguồn: Bộ
Công Thương.
Đầu tư trực
tiếp nước ngoài (FDI)
Đúng là đầu tư trực tiếp nước ngoài
(FDI) đã làm giảm tác hại của cuộc khủng hoảng ở Việt Nam trong năm 2008 và đã
có lúc được quan chức nhà nước vin vào để biện bạch rằng không có gì phải sợ
khủng hoảng cán cân thanh toán vì tiền đầu tư trực tiếp nước ngoài vẫn tiếp tục
đổ vào.
Theo báo cáo của Cục Đầu tư nước ngoài
thì vốn đăng ký dự án FDI được chấp nhận
vào 10 tháng đầu năm 2008 lên tới 59,3 tỷ USD gấp 6 lần số vốn đăng ký năm 2007.
Điều này có vẻ vượt quá khả năng tưởng tượng vì chưa từng thấy trên thế giới,
nhưng nếu nhìn kỹ thì sẽ thấy là hầu hết các dự án là vào lãnh vực địa ốc, khu
du lịch cao cấp, sản xuất thép và lọc dầu; cộng chung đã lên tới 45 tỷ USD (coi
Bảng 5).[10]
Những dự án như thế này chắc chắn sẽ bị ngưng hoặc hủy bỏ vì tình hình nhu cầu
thế giới không như trước và vốn sẵn có cũng không còn. Ngoài ra cũng nên thận
trọng khi đọc những con số của Việt Nam. Loại trừ trò hứa hão vì mục đích khác
thì các chủ dự án FDI cũng nhằm vào việc vay nguồn vốn từ trong nước. Khi tính
vốn FDI như vậy cần phải loại trừ phần mà chủ dự án nước ngoài không bỏ vốn ra.
Theo tin phân tích mới nhất của Viện Quản lý Trung ương thuộc Bộ Kế hoạch đầu
tư, trong số 10 tỷ USD được báo cáo là FDI thực hiện trong năm 2008 thì chỉ có
2,2 tỷ USD (tức là 22%) là thực sự do vốn chủ đăng ký nước ngoài đưa vào.[11]
Và theo đúng thông lệ thống kê Liên Hợp Quốc thì chỉ có 2,2 tỷ USD này mới có
thể gọi là FDI. Phần vay mượn của công ty FDI là phần vay mượn của nền kinh tế
Việt Nam vì công ty FDI là công ty thuộc thành phần kinh tế Việt Nam.
Đối với cả năm 2008 con số nhập siêu hàng
hóa là 18 tỷ USD. Tuy nhiên theo IMF nhập siêu hàng hóa là 12,3 tỷ và nhập siêu
dịch vụ là 2,3 tỷ như vậy tổng nhập siêu hàng hóa và dịch vụ chỉ có 14,6 tỷ,[12]
Nguồn vốn chảy ra là gần 17 tỷ USD nếu cộng thêm chi trả nợ nước ngoài. Trong
khi vốn chảy vào là 7,3 tỷ kiều hối, 7,8 tỷ FDI cộng chung là 15,1 tỷ. Như vậy
số thiếu hụt phải vay mượn chỉ có khoảng 2 tỷ. Vấn đề được đặt ra như ở trên
thì con số 7,8 tỷ USD có vẻ không tin cậy được; FDI theo như báo cáo phân tích
của Viện Quản lý trung ương chỉ khoảng 2,2 tỷ. Như vậy con số thiếu hụt lên đến
7 tỷ chứ không phải 2 tỷ. Phần này lấy ở đâu cũng khó hiểu: từ gối đầu giường
của dân hay mượn của Trung Quốc vì nhập siêu từ Trung Quốc năm 2008 lên đến 11
tỷ USD?[13]
BẢNG 5
Phân tích các dự án đăng ký FDI lớn được
chấp thuận năm 2008 (tỷ USD)
Dự án
Được chấp thuận
Dự án khu liên hợp thép nhà máy điện và cảng biển tại Ninh Thuận
9,79
Dự án xây dựng cảng và nhà máy luyện kim tại Vũng Áng Hà Tĩnh
Đài Loan
7,9
Dự án nhà máy lọc dầu Nghi Sơn Thanh Hóa
Nhật và Hòa Lan
Dự án khu du lịch liên hợp cao cấp Phú Yên
Brunei
4,3
Dự án khu du lịch nghỉ dưỡng Hồ Tràm Bà Rịa - Vũng Tàu
Canada
4,23
Dự án hóa dầu Long Sơn Bà Rịa - Vũng Tàu
Thái Lan
4
Dự án khu đô thị - đại học quốc tế ở TP,HCM
3,5
Dự án tổ hợp nghỉ dưỡng sân golf ở Phú Quốc Kiên Giang
B,,,V Island
Dự án vui chơi giải trí khách sạn tại Vũng Tàu
Mỹ
Dự án khách sạn cao ốc sản xuất vi mạch phần mềm ở TP,HCM
Dự án khu trung tâm tài chính ở TP,HCM
0,93
Tổng số
44,95
II.
Kinh tế chính trị trong hành động
Cuộc tranh
luận về lạm phát
Việt Nam chịu
đựng lạm phát cao gần suốt năm 2008, tính chung cho cả năm là 25%. Tuy nhiên
lạm phát đã tăng mạnh từ đầu năm 2007 và trở nên nghiêm trọng vào tháng 11 năm
2007 trở đi. Lạm phát nhảy vọt vào tháng 12 năm 2007 và vào đầu năm 2008 tới
mức hơn 50% nếu tính theo trung bình năm lúc đó. Đáng lẽ ra đây chính là cơ hội
tốt cho ông Nguyễn Tấn Dũng, người trở thành Thủ tướng vào 27 tháng 6 năm 2006,
chứng tỏ khả năng điều hành kinh tế của mình. Nhưng ngược lại, ông lại bằng mọi
cách đẩy mạnh chiến lược đạt tốc độ tăng GDP cao.
Trong cuộc họp
tháng 11 năm 2007 của Quốc hội, trong lúc bàn về chỉ tiêu kế hoạch tăng trưởng
GDP, một số đại biểu bày tỏ sự lo lắng về lạm phát và đề nghị đặt mức lạm phát
không quá 7%. Tuy nhiên chính phủ
Thủ tướng Dũng vẫn cương
quyết đặt chỉ tiêu đạt tốc độ tăng GDP 8,5-9,0% cho năm 2008 và sẵn sàng chấp
nhận lạm phát cao. Ông Võ Hồng Phúc, Bộ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư, thay mặt
Thủ tướng, thuyết phục Quốc hội rằng ở các nước đang phát triển tốc độ tăng
trưởng cao bao giờ cũng kèm theo chỉ số lạm phát tăng cao và “[n]ếu chúng ta
giữ chỉ số giá thấp hơn 7% thì sẽ thấy một hiện tượng là Chính phủ điều hành rất
lúng túng dẫn đến hai tình hình: Một, tốc độ tăng trưởng chậm lại. Hai, việc
bao cấp về giá tạo nên một khe hở trong quản lý kinh tế.”
[14]
Như vậy, rõ ràng là chính phủ bị ám ảnh chạy theo tốc độ tăng GDP và kế hoạch
cho phép các tập đoàn quốc doanh tăng giá nhằm tăng lợi nhuận, ít nhất là nhằm
giảm bù lỗ. Gần như không có ai trong chính phủ tỏ ra lo lắng về ảnh hưởng mà
lạm phát mang đến cho đời sống nhân dân trong kỳ họp Quốc hội này. Điều này
thật là lạ lùng vì lúc đó ta thấy các cuộc đình công đòi tăng lương của công
nhân nhằm bù đắp lại lạm phát nổ ra khắp nơi; số cuộc đình công tăng từ 71 năm
2000 lên 193 trong 3 tháng đầu năm 2006.[15]
Vấn đề lạm
phát đã được tác giả bài này báo động trong bài viết năm 2004,[16]
phân tích lý do tại sao lạm phát lại thấp vào những năm 2000-2001 ngay cả khi
mức phát hành tiền tăng cao, và cảnh báo rằng điều này sẽ không thể tiếp tục mãi
như thế. Lý do là sau thành công của cuộc cải cách nhằm chấm dứt lạm phát phi
mã, vòng quay đồng tiền đã giảm vì dân chúng tin vào sự ổn định của đồng tiền
hơn trước, do đó họ sẵn sàng cầm đồng tiền để sử dụng rộng rãi trong giao dịch
(gọi là quá trình tiền tệ hóa). Yếu tố thuận lợi này sẽ dần mất đi (hay bão
hòa) gây ra lạm phát cao trở lại nếu như tốc độ cung tiền tăng quá trớn: điều
này đã xuất hiện vào năm 2004.
Trong một
nghiên cứu năm 2006,[17]
IMF cũng kết luận là “kết quả chính của nghiên cứu cho thấy phát hành tiền đã
có ảnh hưởng ngày càng tăng đối với lạm phát trong vài năm qua và quán tính gây
ra lạm phát có vai trò lớn hơn ở Việt Nam so với cá nước khác trong vùng.”
Tăng giá lương thực trên thế giới đặc biệt là lúa gạo đã tác động đến chỉ số lạm
phát lương thực thực phẩm ở mức hàng chục phần trăm vào năm 2004 nhưng chính
sách sách tài khóa đã là nguyên nhân chính làm kích cầu tăng lạm phát nói chung.
Lương tối thiểu tăng 38% vào tháng giêng năm 2003, 20,7% vào tháng 10 năm 2005
và 28,6% vào tháng 10 năm 2006 chỉ ảnh hưởng tới những người ở mức lương dưới
mức tối thiểu. Tuy vậy mức tăng lương trung bình của công chức lên đến 30% có
thể đã có tác dụng lớn hơn vào lạm phát. Giá dầu lửa chỉ tăng vào năm 2006 và
ảnh hưởng đến CPI không nhiều vì nó chỉ chiếm tỷ trọng 3% trong tổng tiêu dùng
của hộ gia đình. Theo cùng bài viết này của IMF, hệ số liên hệ giữa lạm phát và
cung tiền dường như có vai trò lớn hơn sau cuộc cải cách kinh tế của Việt Nam
vào cuối năm 1989, nhằm giải phóng kinh tế khỏi các kế hoạch cứng ngắc, đã thật
sự mang lại hiệu quả toàn diện.
Vấn đề quan
trọng cần nghiên cứu thêm là tình trạng không có liên hệ giữa giá và tiền khoảng
thời gian giữa những năm 1999 và 2000: việc tăng cung tiền (M2) rất lớn: 35,7%
năm 1999 và 50,5% năm 2000 đưa tỷ lệ tiền/GDP từ 28,4% GDP năm 1998 lên 35,7%
năm 1999, và 50% năm 2000. Tuy vậy việc in tiền này dường như không có ảnh hưởng
gì đáng kể đến lạm phát lúc đó. Bỏ qua hai năm này, từ 2002 trở đi đã có sự
liên hệ thuận giữa tăng tiền M2 và tăng chỉ số giá CPI, và đặc biệt là liên hệ
giữa tăng tín dụng và tăng CPI, rõ ràng cho thấy tác dụng giữa chính sách tiền
tệ và lạm phát.[18]
Mặc dù tốc độ
lạm phát vọt lên rất cao vào cuối năm 2007 và những tháng đầu năm 2008 các nhà
hoạch định chính sách vẫn gạt đi không quan tâm – lúc đầu thì cho rằng đó là sai
số về phương pháp luận của Tổng cục Thống kê và sau đó thì biện luận cho rằng
lạm phát cao là do giá dầu hoả và giá thực phẩm như lúa gạo tăng cao trên thị
trường thế giới.
Rồi vào 30
tháng 11 năm 2007 Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng cũng đã ra thông báo
252/TB-VPCP[19]
chỉ thị các cơ quan chức năng chống lạm phát. Những chỉ thị này bao gồm lời kêu
gọi nâng cao quyết tâm tăng năng suất nhằm đạt sản lượng cao hơn, thí dụ như:
· yêu
cầu “Bộ
Công thương chủ trì phối hợp với các cơ quan Trung ương và địa phương liên quan
chỉ đạo tháo gỡ kịp thời những khó khăn vướng mắc để đẩy mạnh sản xuất xuất nhập
khẩu đáp ứng đủ nhu cầu hàng hoá”,
hoặc
· yêu
cầu “Uỷ ban nhân dân các địa phương tổ chức nắm chắc tình hình sản xuất kinh
doanh thị trường giá cả trên địa bàn chủ động thực hiện các biện pháp đảm bảo
cân đối cung cầu hàng hoá trong phạm vi địa phương…”, hoặc
· yêu
cầu các cơ quan “phối
hợp với Ban Tuyên giáo Trung ương thực hiện giao ban hàng tuần với lãnh đạo các
cơ quan báo chí truyền thông làm tốt công tác thông tin tuyên truyền định hướng
dư luận để các doanh nghiệp nhân dân hiểu và ủng hộ các giải pháp điều hành của
Chính phủ khắc phục tình trạng thông tin sai thông tin một chiều gây tâm lý bất
an trong nhân dân và làm trầm trọng thêm những khó khăn trong quản lý thị trường
và giá cả.”
Khi đọc các
chỉ thị trên người ta có cảm tưởng rằng lạm phát là do một lực lượng nào đó đang
lũng đoạn đầu cơ phá rối thị trường. Nhưng tệ hơn thế, thông báo trên còn ra
lệnh cho Bộ Kế hoạch và Đầu tư “khẩn trương điều chỉnh
phương pháp tính chỉ số giá tiêu dùng của nước ta cho phù hợp với thông lệ quốc
tế nhất là về cơ cấu rổ hàng hoá.” Trước đó cũng Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng
cũng đã đặt Tổng cục Thống kê (TCTK) dưới quyền điều hành của Bộ Kế hoạch và Đầu
tư này thay vì để TCTK độc lập như trước). Chỉ thị này đã không được thi hành
sau khi bị chỉ trích.[20]
Lạm phát ai cũng có thể cảm thấy và đo được chứ đâu có thể làm nó biến mất bằng
cách thay đổi phương pháp đo lường.
Thủ tướng
Nguyễn Tấn Dũng và các quan chức trong chính phủ tuy vậy vẫn tiếp tục lý luận
rằng chính sách kinh tế của họ đang theo đuổi là đúng đường. Trong một bài phỏng
vấn trên Financial Times với ký giả Amy Kazmin[21]
trước chuyến đi thăm nước Anh vào ngày mùng 2 tháng 3 năm 2008, khi bị ký giả
đặt nghi vấn về sự tự tin quá đáng vào tình hình kinh tế Việt Nam trước chiều
hướng đi xuống của kinh tế Mỹ, cũng như về tình hình lạm phát ở Việt Nam đang
tăng cao, thì Thủ tướng Dũng vẫn quả quyết rằng kinh tế Việt Nam sẽ đạt tốc độ
tăng 8 tới 9 % do chính sách đẩy mạnh xuất khẩu và tăng cường đầu tư của ông.
Vào ngày 28
tháng 3 năm 2008, Bộ trưởng Tài chính Vũ Văn Ninh khi bị chất vấn trước Quốc hội
về nguyên do của lạm phát đã phát biểu rằng lạm phát là “bất khả kháng”
khi giá cả trên thế giới đang tăng. Ông
bác bỏ ý kiến cho rằng trong
3 tháng đầu năm lạm phát tiếp tục tăng là do Chính phủ điều hành kém. Ông nói “[đ]ến
giờ phút này tôi chưa nhìn thấy Chính phủ điều hành sai mà đang làm rất quyết
liệt phải họp hằng ngày để đề ra những quyết sách kịp thời.” Và ông cho
rằng: “Đúng là trong nhiều nguyên nhân khiến lạm phát năm 2007 tăng cao thì
có việc dự báo đánh giá tình hình không sát thực tế. Chính phủ đã kiểm điểm việc
này.” Câu trả lời quả là nhằm đổ lỗi không đúng chỗ cho dự báo sai. Khi có
đại biểu hỏi gặng thêm rằng tại sao các nước khác trong vùng cùng chịu tác động
bởi điều kiện giống nhau về giá nguyên liệu thì lại không bị lạm phát cao như ở
Việt Nam, ông Ninh trả lời “[c]húng tôi thấy rằng định hướng điều hành của
Chính phủ là trúng. Vì thế tình hình đã có chuyển biến tích cực.”[22]
Sau cuộc điều trần này, lạm phát, nếu tính theo năm, tăng tới mức 30% vào tháng
Ba, và 60% vào tháng Tư.
Chính sách kinh tế của Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng không lâu sau đó đã bị Bộ Chính
Trị của Đảng Cộng sản đảo ngược với “Bản kết luận về một số vấn đề kinh tế xã hội”
được công bố vào ngày 4 tháng 4 năm 2008 (Kết luận 22/KL/TW).[23]
[24]
Tài liệu này nêu ra một số nguyên nhân khách quan gây ra lạm phát và kết luận là
nguyên nhân chủ quan và trực tiếp là:
· “[c]hính
sách tiền tệ nới lỏng liên tục trong nhiều năm nhất là trong năm 2007 làm tổng
phương tiện thanh toán và tổng dư nợ tín dụng trong nền kinh tế tăng mạnh”;
là:
· “
đã thực hiện chính sách kích cầu bằng việc nới lỏng tín dụng tăng chi tiêu
ngân sách cho đầu tư… Chính sách này đã có tác dụng tích cực trong thời kỳ
“thiểu phát” nhưng chưa được điều chỉnh kịp thời khi tình hình trong nước và thế
giới đã thay đổi”; là:
· “Tỉ
lệ chi đầu tư từ khu vực nhà nước (ngân sách nhà nước tín dụng nhà nước doanh
nghiệp nhà nước) lớn nhưng hiệu quả thấp, Tình trạng đầu tư dàn trải để nhiều
công trình dở dang chậm đưa vào khai thác sử dụng còn nhiều thất thoát kém hiệu
quả khá phổ biến đã kéo dài nhiều năm ở cả trung ương và địa phương chậm được
khắc phục, Hệ số ICOR của nền kinh tế có xu hướng ngày càng cao.”
Tài liệu trên
cho rằng “…ưu
tiên hàng đầu hiện nay là kiềm chế lạm phát, giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô,
đồng thời duy trì tốc độ tăng trưởng kinh tế ở mức hợp lý đặc biệt quan tâm tới
an sinh xã hội hỗ trợ giúp đỡ người nghèo người làm công ăn lương chịu ảnh hưởng
nhiều của lạm phát.”[25]
Ít nhất Bộ Chính trị đã có quyết định đúng và hợp thời mà Thủ tướng không có
chọn lựa nào khác là chấp nhận. Không rõ ai là người đứng đàng sau quyết định
này của Bộ Chính trị. Dù sao cũng nên để ý là mặc dù tài liệu của Bộ Chính trị
phải được thông qua trước nhưng mãi đến ngày 17 tháng tư năm 2008 mới được công
bố, và công bố sau quyết định 10/2008/NQ-CP của chính phủ do Thủ tướng ký đề ra
các biện pháp chống lạm phát. Cách thức xếp đặt thời gian dường như là nhằm giữ
thể diện cho Thủ tướng đang bị chiếu tướng.
Điểm chính
của chính sách mới là hạn chế tín dụng và cung tiền, tăng lãi suất cơ bản và
giảm chi đầu tư của nhà nước. Sau kết luận thứ nhất, Bộ Chính trị còn ra hai
kết luận nữa nhằm chỉ đạo chính sách của chính phủ. Kết luận thứ hai ra ngày 5
tháng 8 năm 2008 (Kết luận 25-KL/TW) theo sau đó là quyết định của chính phủ
nhằm thực hiện kết luận thứ hai được công bố ngày 29 tháng 8 năm 2008 (Quyết
định
20/2008/NQ-CP).[26]
Kết luận thứ ba ra đời sau cuộc họp Ban Chấp hành Trung Ương Đảng Cộng Sản từ
ngày 2 đến 4 tháng 10 năm 2008.[27]
Vai trò của Bộ Chính trị về kinh tế được đặc biệt nhấn mạnh trong tuyên bố tháng
10 năm 2008 sau cuộc họp này.
Trong cuộc họp
Quốc hội giữa năm 2008 chỉ tiêu tăng GDP đã được chính thức giảm xuống 7% theo
đề nghị của chính phủ, nhưng ngay chỉ tiêu này cũng không thực hiện nổi. Trong
cuộc họp tháng 11 năm 2008 của Quốc hội, chỉ tiêu cho năm 2009 lại được giảm
xuống 6,5%. Hành động của Bộ Chính trị bàn đến ở trên đã được làm hơi quá mạnh
tay theo kiểu mệnh lệnh, làm giảm lạm phát nhanh chóng và thậm chí đưa đến tốc
độ tăng giá ở mức âm vào tháng 9 và tháng 10 năm 2008, nhưng dù sao cũng tránh
được cuộc khủng hoảng về cán cân thanh toán. Tất nhiên còn nhiều việc phải làm
để ổn định nền kinh tế, đặc biệt là giảm nguồn tín dụng cho các tập đoàn kinh tế
và tổng công ty quốc tế. Vai trò của quốc doanh sẽ bàn đến ở phần dưới.
Cuộc tranh
luận về tập đoàn và tổng công ty quốc doanh[28]
Khu vực công
được định nghĩa ở Việt nam bao gồm tất cả các hoạt động của chính phủ, tức là
gồm các doanh nghiệp quốc doanh, các cơ quan nhà nước có nhiệm vụ cung cấp các
dịch vụ công như dịch vụ xã hội, giáo dục, y tế cũng như dịch vụ an ninh quốc
phòng và cảnh sát.
Kể
từ năm 2000 khu vực quốc doanh đã tạo ra 4 triệu việc làm, tức là 9-10% tổng số
việc làm trong toàn xã hội. Trong khu vực công, doanh nghiệp quốc doanh tạo ra
19 triệu việc làm trong năm 2006, bằng 4% tổng số việc làm trong xã hội, và bằng
284% số lao động trong doanh nghiệp nói chung (kể cả công tư và đầu tư nước
ngoài). Số lao động có việc làm trong doanh nghiệp quốc doanh không những giảm
tương đối mà còn cả tuyệt đối (coi Bảng 6).
Mặc dù tạo ra
ít công ăn việc làm như thế nhưng khu vực công đã nhận được một tỷ lệ vốn đầu tư
rất lớn. Khu vực công thường chiếm hơn 45% vốn đầu tư của cả nền kinh tế, trừ
năm 2007 là năm mà tỷ lệ này giảm bất ngờ xuống dưới 40%; điều này xảy ra chỉ vì
vốn FDI tăng lên bất ngờ. Năm 2007 với GDP là 71,5 tỷ USD đã có 32,6 tỷ USD
dành cho đầu tư. Khoảng 15 tỷ USD hay 18% GDP là đầu tư vào vào khu vực công.
Đầu tư vào doanh nghiệp quốc doanh không được công bố nhưng có thể ước lượng là
vào khoảng 8 tỷ USD, bằng 11% GDP vào năm 2007.[29]
Đây là con số rất lớn so với 17 tỷ USD đầu tư vào toàn bộ vào khu vực tư nhân,
bao gồm toàn bộ các hoạt động kinh tế gia đình các doanh nghiệp tư, nói chúng là
khu vực tạo ra 80% việc làm cho toàn xã hội.
BẢNG 6
Lao động trong khu vực công và doanh nghiệp quốc doanh
2000
2003
2004
2005
2006
2007
Tổng lao động
(ngàn)
37610
40574
41586
42527
43339
44172
Khu vực công
9,3%
9,9%
9,5%
9,1%
9,0%
Khu vực tư
89,7%
88,1%
87,8%
87,5%
Lao động trong
doanh nghiệp (ngàn)
3538
3933
5770
6238
6722
Doanh nghiệp quốc
doanh (ngàn)
2089
2114
2250
2038
1907
Doanh nghiệp quốc
doanh
59,1%
53,8%
39,0%
32,7%
28,4%
Doanh nghiệp tư
nội địa
29,4%
33,8%
42,9%
47,8%
50,1%
Doanh nghiệp FDI
39,2%
36,8%
42,2%
41,0%
Thay đổi trong
lao động (ngàn)
396
1837
467
485
26
136
-213
-131
289
1146
504
391
82
556
176
225
Nguồn:
Tổng cục Thống kê và Viện Quản lý trung ương Việt Nam.
BẢNG
7
Tỷ lệ vốn và tích lũy của khu vực công và của nền kinh tế
[30]
Tỷ lệ phần chia của khu vực công trong tổng vốn đầu tư (%)
59,8
57,3
52,9
48,1
47,1
45,7
39,9
Tỷ lệ vốn đầu tư so với GDP (%)
37,4
40,7
40,9
41,5
45,9
Tỷ lệ tích lũy so với GDP (%)
41,6
Nguồn:
Tổng cục Thống kê, Vốn đầu tư thường lớn hơn tích lũy vì có chi tiêu như đền bù
không tạo ra của cải.
Từ lâu, khu vực
doanh nghiệp nhà nước đã có nhiều biểu hiện của sự trì trệ trong nền kinh tế nếu
như so sánh với doanh nghiệp tư nhân. Theo Bộ Kế hoạch và Đầu tư, sản lượng
doanh nghiệp quốc doanh trong công nghiệp chỉ tăng có 6,4% trong 9 tháng đầu
năm 2008 so với 29,5% của khu vực tư nhân nội địa và 17,9% của khu vực FDI.[31]
Hầu hết trong số 5.970 doanh nghiệp quốc doanh là thuộc cỡ nhỏ
hoặc trung. Tuy vậy có khoảng 100 doanh nghiệp được xếp vào loại tổng công ty
hay tập đoàn và do đó được hưởng nhiều đặc ân của chính phủ. Số liệu về doanh
nghiệp quốc doanh không được công bố, hình như chỉ sơ lược ngay cả với Quốc hội,
và khi được Tổng cục Thống kê xuất bản thì lại tổng hợp vào chung khu vực công.
Chính vì thế mà các phân tích nghiêm túc đều phải chờ cho đến ngày các thống kê
chính thức được công bố. Vì thiếu số liệu nên những phân tích trong phần này
phải dựa chủ yếu vào các bài báo được đăng ở Việt Nam. Cũng may là một số thông
tin xuất hiện trên báo chí trong thời gian vừa qua, dù chưa có hệ thống, đã phản
ánh những gì đại biểu quốc hội phê phán chính phủ về những thiếu sót và sai lầm
trong chính sách kinh tế và các phản ứng của quan chức chính phủ. Dưới đây là
đánh giá về vai trò của tập đoàn quốc doanh trong cuộc khủng hoảng kinh tế năm
2007-2008.
Rất dễ xác định
doanh nghiệp nào là thuộc tập đoàn, doanh nghiệp nào là tổng công ty, vì danh
hiệu “tập đoàn” hay “tổng công ty” là do nhà nước ban cho. Dù tên gọi là gì thì
hành động của các doanh nghiệp này cũng khá giống nhau. Vào cuối năm 2007, theo
báo cáo của Bộ Tài chính, 8 tập đoàn và 70 tổng công ty đã được công nhận, với
số vốn lên tới 56 tỷ USD (gần bằng 80% GDP); đó là chưa kể giá trị đất đai được
giao cho. Trong giá trị này thì giá trị vốn tự có (hoặc được giao) là 25 tỷ USD
(khoảng 403 ngàn tỷ đồng); giá trị vốn vay mượn là 31 tỷ USD (khoảng 500 ngàn tỷ
đồng - vốn vay này có thể là từ ngân hàng quốc doanh, có thể là từ bán trái
phiếu ở thị trường nội địa hay quốc tế (nhưng số liệu không có để biết rõ). Tập
đoàn hay tổng công ty cộng chung lại có tỷ lệ vay vốn trên vốn tự có là 2 lần;
điều này chứng tỏ rằng hoạt động kinh doanh của họ là khá phiêu lưu. Nhiều doanh
nghiệp thậm chí đạt mức cực kỳ phiêu lưu, chẳng hạn như Tổng Công
ty Xây dựng Công trình Giao thông 5 có số vốn vay gấp 42 lần vốn tự có, còn
tập đoàn Công nghệ tầu biển Việt Nam (Vinashin) thì con số này là đến 22 lần.
[32]
[33]
Cho đến nay chẳng
có luật lệ nào điều hành hoạt động của các tập đoàn và ngay cả định nghĩa chúng
cũng không có, mặc dù có thể hiểu đơn giản là: tập đoàn là công ty mẹ có tư cách
pháp nhân làm chủ hàng loạt các công ty con có tư cách pháp nhân khác. Mặc dù
chỉ có 8 công ty được công nhận là tập đoàn, các tổng công ty có vẻ hành động
chẳng khác gì tập đoàn. Chúng lập ra những công ty con hoặc công ty liên đới.
Theo báo cáo thì các tập đoàn đã đầu tư khoảng 7,3 tỷ USD (117 ngàn tỷ đồng),
tức là bằng 10% GDP, vào các hoạt động chẳng liên quan gì đến chuyên môn của
chúng, và chỉ trong hai quí (quí cuối năm 2007 và quí đầu năm 2008), các tập
đoàn này đã đầu tư 1,4 tỷ USD (23 ngàn tỷ đồng) vào thị trường chứng khoán, địa
ốc, dịch vụ tài chính, cũng như vào việc mở ngân hàng thương mại mới.[34]
Số lượng các công
ty con nở rộ ngay sau khi Đảng Cộng sản cho phép làm thí điểm. Mặc dù tỷ lệ lợi
nhuận chưa được công bố, một đại biểu quốc hội trong một phiên họp gần đây đã
phát biểu, nêu lên một trong những ý kiến của cử tri là “…vốn tài sản đó của
Nhà nước đem gửi tiết kiệm có khi đem lại lợi nhuận nhiều hơn tiền lãi của DNNN.”[35]
Có thể dễ thấy lợi ích chính khi thành lập tập đoàn
là biến chúng thành hũ vàng cho các bên tham gia. Một tập đoàn có thể đẻ ra
hàng loạt các công ty con, có vài trường hợp đẻ đến cả trăm công ty con hoặc
công ty liên đới trên địa bàn cả nước. Mỗi công ty con này lại được hưởng quyền
lợi và lợi ích bao gồm: dễ mượn vốn ngân hàng quốc doanh và ngân hàng do chính
họ thành lập; và quan trọng không kém là quyền có đất công. Được giao đất công
là được giao hũ vàng, chỉ phải trả với giá rất thấp, thường là chi phí đền bù
nông dân mà chính quyền mọi cấp có thể nhân danh nhà nước thu hồi, rồi giao cho
doanh nghiệp (tư hoặc công). Đất đai là của công; người nông dân không có quyền
tư hữu mà chỉ được tạm giao khai thác. Cũng quan trọng không kém là các công ty
con này có thể đem “cổ phần hóa” (thực chất là tư hữu hóa, chỉ cần giữ một số cổ
phần nhỏ trong tay công ty mẹ), rồi chứng khoán hóa, đem bán cổ phiếu trên thị
trường chứng khoán. Thường thì những người nắm phần lớn cổ phiếu ở các công ty
con hoặc công ty liên đới này là bà con của quan chức quản lý tập đoàn, ngân
hàng cho vay vốn, và quan chức liên đới…những người có quyền ban phát các ưu
đãi. Tập đoàn dường như là con đường hợp pháp đang được dùng để biến công hữu
thành tư hữu.
Vài trường hợp
của cung cách làm ăn này đã bị báo chí phanh phui. Thành lập vào năm 2002,
được giao 915 héc ta đất lấy từ nông dân trong khoảng thời gian 2002 đến 2004,
trước khi được Thủ tướng ký chấp nhận cho phép lập khu công nghệ này vào năm
2007. Vào năm 2006 chủ tịch Hội đồng quản trị của Khu Công Nghệ Cao TPHCM đã
ký hợp đồng giao 6.000 mét vuông cho một công ty tư nhân Chip Sáng, được đăng ký
và được Sở Công nghệ môi trường thành phố ký công nhận vào khu công nghệ, trước
khi khu này được phép ra đời. Hóa ra là, sau khi bị thanh tra, vì bị tố cáo
trên báo chí, cho thấy công ty này là thuộc sở hữu của bà con anh em (vợ, chồng,
chị, em) của các thành viên Hội đồng quản trị. Việc làm này là vi phạm luật
chống tham nhũng.[36]
Nói chung doanh nghiệp này được thành lập chủ yếu nhằm lấy mảnh đất đắc địa từ
tay nhà nước. Không có hành động xét xử sau đó vì chủ tịch hội đồng quản trị
chính là cựu Phó chủ tịch Ủy ban Nhân dân TPHCM.
Hàng loạt các
vụ thu hồi đất ruộng với giá đền bù rẻ mạt, nhằm xây dựng khu giải trí, sân gôn,
khu công nghiệp, thương nghiệp v.v. đã gây phẫn nộ trong dân chúng, và đưa đến
các vụ biểu tình liên tiếp, kể cả bạo động khắp nước. Luật hiện hành của Việt
Nam coi đất đai là thuộc sở hữu nhà nước do đó Điều 38 Luật đất đai cho phép nhà
nước toàn quyền thu hồi đất “sử
dụng đất vào mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng,
phát triển kinh tế”,[37]
tức
là
cho tất cả mọi mục đích.
Nghị định thực hiện cho phép
nhà nước thu hồi đất đủ mọi loại để phục vụ công ích hoặc tư ích (Điều 36 Nghị
định thực hiện)[38]
và việc thu hồi là thuộc toàn quyền nhà nước kể cả cho phép “Ủy ban nhân dân
cấp có thẩm quyền quyết định thu hồi diện tích đất mà nhà đầu tư chưa thoả thuận
được với người sử dụng đất” (điều 40, Nghị định thực hiện) còn việc giải
quyết đền bù là chuyện hạ hồi phân giải. Một chính phủ tự đứng ra lấy quyền là
chủ sở hữu đất đai để lấy lại “quyền sử dụng” đất của nông dân, sau đó giao cho
một người nào đó kinh doanh là vi phạm quyền của nông dân, dựa chính trên cơ sở
của luật đất đai và Hiến pháp hiện hành. Lý do rất dễ hiểu là một công ty kinh
doanh (dù là quốc doanh hay tư nhân) là một thực thể pháp lý, không khác gì một
cá nhân người dân. Và mọi tư cách pháp nhân phải bình đẳng, nhà nước không thể
tạo ra sự đối xử phân biệt, lấy đất của người này giao cho người kia. Làm thế là
phạm pháp. Chính quyền có thể thay đổi mục tiêu sử dụng đất ở một khu vực (tất
nhiên phải thông qua quyết định của đại diện nhân dân như Quốc hội hay Hội đồng
nhân dân), nhưng việc mua lại quyền sử dụng đất phải dựa trên thương thảo giữa
hai thực thể pháp lý muốn trao đổi quyền sử dụng. Một doanh nghiệp nhà nước,
một nhà tư bản nước ngoài cũng chỉ là một đơn vị pháp lý như một cá nhân thôi.
Chính phủ không thể nhân danh bất cứ ai bắt người ta bán lại vì rõ ràng là
trong việc này người đang có quyền sử dụng đất là người thiệt thòi. Tất nhiên
cũng có trường hợp chính phủ được quyền bắt dân giao đất, kể cả bắt bán lại theo
giá thị trường, khi mà toàn bộ đất đó được dùng để xây dựng công trình vì lợi
ích chung, như xây đường công cộng, làm công viên (tập tục imminent domain đang
được các nước sử dụng). Vấn đề đặt ra ở đây chưa từng được nêu ra bàn luận trong
Quốc hội Việt Nam.
Trong các trường hợp nổi
tiếng khác có trường hợp của tập đoàn PetroViệt Nam ký hợp đồng 17 triệu US với
một công ty Ukraina, thực ra là công ty ma dựng lên chỉ để nhằm ăn cắp của
công. Âm mưu này là do Phó Tổng giám đốc PetroViệt Nam dựng nên với sự sự tiếp
tay của Chủ tịch Hội đồng quản trị nhưng sau đó cũng không bị đem ra trước pháp
luật vì già cả và có công trạng với cách mạng.[39]
Một âm mưu tương tự của Giám đốc Điện lực TPHCM, một phần của tập đoàn Điện lực
Việt Nam (EVN), đứng ra thành lập một công ty con nhằm cung cấp điện kế chất
lượng cao nhập từ Singapore nhưng bị khám phá ra là công ty địa phương làm điện
kế chất lượng thấp.[40]
Vinashin là
trường hợp khá điển hình của tập đoàn lớn với hành động khá lộ liễu khiến bị
nhiều đại biểu quốc hội chất vấn trong cuộc họp tháng 11 năm 2008. Vinashin là
tập đoàn đóng tầu nổi danh vì lần đầu tiên vào năm 2005 chính phủ Việt Nam, do
lợi ích của tập đoàn, đã phát hành thành công 750 triệu USD trái phiếu có bảo
lãnh của chính phủ trên thị trường thế giới. Tuy nhiên, thay vì tập trung vào
chuyên ngành của mình là đóng tầu, Vinashin nhanh chóng tạo ra 100 công ty con
và liên đới khắp nước gồm cả ngân hàng thương mại và nhiều công ty tài chính,
xây dựng, thương mại và địa ốc.[41]
Khi bị báo chí tra hỏi, Vinashin đã tiết lộ một số thông tin là theo bản kiểm
toán năm 2007 do công ty KPMG làm (Vinashin không công bố) cho thấy tích sản của
Vinashin là 5 tỷ USD (80 ngàn tỷ đồng) chưa kể giá trị đất và vốn tự có là 25
ngàn tỷ đồng. Như vậy là tỷ lệ tiền vay nợ trên vốn tự có là gấp đôi, thấp hơn
rất nhiều so với
[NVS1] con
số 22 lần do Bộ Tài chính đưa ra.[42]
Điều này nói lên rằng, gần như không ai nắm rõ tình hình tài chính của các tập
đoàn, lúc đó được đặt dưới quyền điều hành trực tiếp của Thủ tướng (sẽ nói thêm
về vấn đề này sau). Cũng theo Vinashin, tập đoàn có lợi nhuận đạt 700 tỷ đồng
năm 2007. Nhưng tỷ lệ lợi nhuận này so với vốn tự có chỉ được 2,8%. Đó là
chưa kể rằng tỷ lệ lợi nhuận năm 2007 này đã cao hơn tỷ lệ năm 2006 là 50%.[43]
Tỷ lệ lợi nhuận sẽ thấp hơn nhiều nếu tính cả gía trị đất vào vốn nhà nước bỏ
ra.
Vinashin dự đoán
sẽ đạt doanh thu 1,4 tỷ USD năm 2008 và đã bán được 478 triệu USD cho nước
ngoài.[44]
Hệ số vốn trên sản lượng của tập đoàn này được coi là rất cao tức là mức rủi ro
cao nhưng lại được nhà nước Việt Nam đứng ra chịu trách nhiệm dùm. Xây dựng
tầu thủy có thể là ngành mà Việt Nam cần phát triển nhưng tương lai của ngành
đóng tầu coi bộ không khá lắm. Đó là dựa vào thông tin về quản lý đã nói ở trên
và về tình trạng thiếu kỹ thuật chuyên môn, đã được tờ báo Quân đội Nhân dân
nhắc đến.[45]
Theo bài báo trên Quân đội Nhân dân, kỹ nghệ đóng tầu cho biết là đã sản
xuất theo hợp đồng các tầu với trọng tải từ 6.500 đến 55.000 tấn cho Anh, Nam
Hàn, Nhật Bản, nhưng tiếc thay có đến 90% đầu vào là từ các nhà cung cung cấp
nước ngoài. Bài báo đó cũng nói rằng tình trạng thiếu kỹ sư và thợ lành nghề đã
khiến cho công nghệ sửa chữa gần như không có, và chính vì thế mà ngay tầu chỉ
có trọng tải 2.000 tấn cũng phải chữa ở nước ngoài. Dựa vào thông tin mà tác
giả có được, để hoàn thành các hợp đồng quốc tế, Vinashin cũng phải nhập lao
động nước ngoài. Tuy nhiên để hoàn thành các hợp đồng đã ký với nước ngoài
Vinashin cần thêm vốn, ít nhất là 6 tỷ USD. Như thế điều này đòi hỏi là Vinashin
phải vay thêm ngay 1,2 tỷ vào năm 2008 mà việc này coi như không thể thực hiện
do thiếu tín dụng khắp nơi trên thế giới hiện nay.
Nhưng thay vì tập
trung tăng cường hiệu suất và lợi nhuận, Vinashin lại lên kế hoạch hợp doanh 10
tỷ USD với công ty Lion Diversified Holding Behard của Malaysia nhằm xây dựng
nhà máy thép với công suất 10 triệu tấn một năm mặc dù hầu hết đầu vào kể cả sắt
sơ chế và than cốc cũng phải nhập khẩu. Nhà máy thép này gần như thừa vì trên
cơ sở là nhu cầu thép của Việt Nam hiện nay là 6 triệu tấn và vào năm 2015 là 15
triệu tấn có thể dễ dàng thỏa mãn với bốn công ty thép đã được chính phủ chấp
thuận cho phép đầu tư.[46]
Để tìm được nguồn vốn cần thiết nhằm thực hiện các hợp đồng đã ký
với khách hàng Văn phòng Chính phủ ngày 22 tháng 9 năm 2008 đã ra thông báo số
264/TB-VPCP về quyết định của Phó Thủ tướng Nguyễn Sinh Hùng đồng ý một gói vốn
1,2 tỷ USD cấp cho Vinashin (gồm 3 ngàn tỷ đồng VN bằng trái phiếu nội địa, 10
nghìn tỷ vay ngân hàng trong nước và 400 triệu USD vay nước ngoài), và chỉ thị “Ngân
hàng Nhà nước Việt Nam chỉ đạo Ngân hàng Phát triển
và các ngân hàng thương mại thực hiện tốt các giải pháp kiềm chế lạm phát
của Chính phủ tuy nhiên cần điều hành tín dụng linh hoạt cho một số dự án thuộc
lĩnh vực công nghiệp tàu thủy…” cụ thể là chỉ thị từng ngân hàng phải cấp
vốn như sau: “Ngân
hàng Phát triển và các ngân hàng thương mại thực hiện các cam kết với Tập đoàn
Công nghiệp tàu thuỷ Việt Nam đặc biệt là bảo đảm lượng vốn cần thiết cho các
sản phẩm đóng tàu nói trên (Ngân hàng Đầu tư và Phát triển 2.700 tỷ đồng, Ngân
hàng Công thương 2.000 tỷ đồng, Ngân hàng Phát triển 3.000 tỷ đồng, Ngân hàng
Nông nghiệp và Phát triển nông thôn 2.000 tỷ đồng, các ngân hàng thương mại khác
300 tỷ đồng).”
Thông báo trên cũng nói Thủ
tướng sẽ xem xét thêm yêu cầu của Vinashin đề nghị chính phủ coi vốn vay nước
ngoài của công ty là cổ phần của nhà nước thay vì là nợ chính phủ cho Vinashin
nợ lại. Yêu cầu này tất nhiên là sẽ làm tăng tỷ lệ lãi hiện quá thấp của
Vinashin bởi vì tiền trả nợ sẽ không còn được tính là chi phí sản xuất nữa.[47]
Nếu có trả thì ghi là cổ tức lấy từ lợi nhuận sau khi trừ thuế. Đây cũng là tiểu
xảo kế toán với mục đích làm đẹp Vinashin.
Xem xét kỹ hơn,
từ các tư liệu được công bố, ta có thể thấy là chính Thủ tướng là người tự giao
cho mình trách nhiệm trực tiếp chỉ đạo các tập đoàn. Bản phân công trách nhiệm
giữa Thủ tướng và các Phó Thủ tướng cho thấy rõ điều này. Ngoài các trách nhiệm
khác Thủ tướng đã tự cho mình quyền giám sát trực tiếp như việc hoạch định các
chiến lược và kế hoạch kinh tế, dự thảo ngân sách, chính sách tiền tệ và tín
dụng – đương nhiên đây là những trách nhiệm tổng quát của một vị thủ tướng,
nhưng điều đáng ngạc nhiên là thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng lại giao cho chính ông
ta trách nhiệm giám sát trực tiếp chiến lược phát triển tập đoàn và tổng công ty
(theo quyết định của Thủ tướng số 1009/QĐ-TTg năm 2006 và số 1120/QĐ-TTg năm
2007).[48]
Việc phân công trách nhiệm giữa Thủ tướng và các Phó Thủ tướng cũng có tính đặc
biệt trong khung cảnh chính trị Việt Nam khi mà các quyết định phân công của Thủ
tướng không nói gì đến trách nhiệm tập thể mà nói rõ là các Phó Thủ tướng chủ
động giải quyết công việc liên quan đến mình và chỉ cần báo cáo lại:
“Thủ
tướng phân công Phó Thủ tướng giúp Thủ tướng chỉ đạo xử lý thường xuyên các công
việc cụ thể thuộc thẩm quyền của Thủ tướng trong từng lĩnh vực công tác của
Chính phủ ngoại trừ các công việc do Thủ tướng trực tiếp chỉ đạo. Phó Thủ tướng
được thay mặt Thủ tướng sử dụng quyền hạn của Thủ tướng Chính phủ để giải quyết
các công việc được phân công.”
“Trong phạm vi quyền hạn và
nhiệm vụ được giao các Phó Thủ tướng chủ động giải quyết công việc; chịu trách
nhiệm trước Thủ tướng về những quyết định của mình; những vấn đề lớn quan trọng
nhạy cảm phải kịp thời báo cáo Thủ tướng.”
Tuy nhiên điều lý
thú là sau các quyết định của Bộ chính trị liên quan đến lạm phát đã bàn ở trên,
vai trò giám sát các vấn đề liên quan đến kinh tế đã được phân công lại cho Phó
Thủ tướng Nguyễn Sinh Hùng, người giữ cùng trách nhiệm thời Thủ tướng Phan Văn
Khải,theo Quyết định 1453/QĐ-TTg do Thủ tướng ký vào ngày 8 tháng 10 năm 2008.
Rõ ràng vai trò của Thủ tướng hình như đã giảm xuống vì công luận bất mãn với
chính sách kinh tế của chính phủ và khả năng của lãnh đạo.[49]
Các điều phê phán Thủ tướng về thái độ bất chấp công luận độc lập đã được các
nhà bình luận nước ngoài và trong nước chia sẻ rộng rãi. Thí dụ Thủ tướng đã
giải tán Nhóm tư vấn Thủ tướng về Cải cách Kinh tế và Hành chính mà các Thủ
tướng cũ đã lập ra và cho vận hành từ rất lâu. Nghe nói, Thủ tướng đã nói riêng
là ông ta đã có các bộ trưởng và các quan chức chính quyền cố vấn. Thông tin
này cũng được gián tiếp chứng thực khi Thủ tướng trả lời một đại biểu trong cuộc
họp Quốc hội vào tháng 11 năm 2008. Khi được hỏi là Thủ tướng có kế hoạch đối
thoại với trí thức và các nhà khoa học không, thì theo bài báo, Thủ tướng trả
lời như sau: “Thủ tướng nói
rằng không biết đại biểu định nghĩa trí thức như thế nào còn “ngày nào tôi cũng
đối thoại với trí thức.”[50]
Jonathan Pincus, chuyên gia của Chương trình Phát triển Liên Hợp quốc ở Việt
Nam, đã than rằng: “Không thiếu người ở Việt Nam hiểu nguyên nhân gây ra tình
trạng kinh tế bất ổn hiện nay và biết phải làm gì để chống lạm phát và ổn định
lại thị trường. Nhưng những người này lại chẳng có quyền hành gì.”[51]
Trong cuộc họp tháng 11 năm 2008 của Quốc hội nhiều
đại biểu đòi hạn chế hoạt động của các tập đoàn và đòi hỏi các cơ quan nhà nước
giám sát chặt chẽ và báo cáo những việc các tập đoàn đang làm. Có lẽ dựa thế là
các biện pháp chống lạm phát do Bộ chính trị đưa ra đã có kết quả, Thủ tướng trở
nên mạnh dạn bảo vệ chính sách xây dựng tập đoàn trong cuộc họp trên và tuyên bố
rằng đây là quyết định của Trung ương Đảng. Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng tuyên bố
trước cuộc họp Quốc hội như sau:
· “Cần
thống nhất nhận thức về vị trí của doanh nghiệp nhà nước trong nền kinh tế thị
trường định hướng xã hội chủ nghĩa mà nước ta đang xây dựng như Nghị quyết Hội
nghị lần thứ 3 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khoá IX khẳng định: "Kinh tế nhà
nước có vai trò quyết định trong việc giữ vững định hướng xã hội chủ nghĩa ổn
định và phát triển kinh tế chính trị xã hội của đất nước.””
· “Đã
hình thành các tổng công ty nhà nước, một số tập đoàn kinh tế (được tổ chức thí
điểm) hoạt động đa ngành, đa lĩnh vực trong đó có ngành chính theo đúng Nghị
quyết của Đảng phù hợp với quy định của pháp luật.”
· “Thái
độ của chúng ta là phải tập trung sức đổi mới nâng cao hiệu quả hoạt động của
doanh nghiệp nhà nước để doanh nghiệp nhà nước thực hiện ngày càng tốt hơn vai
trò của mình trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.”
Điều mà Thủ
tướng có vẻ nhượng bộ một chút là: “Chính
phủ đồng tình và hoan nghênh Quốc hội chọn các tập đoàn và tổng công ty nhà nước
là trọng điểm trong chương trình giám sát năm 2009.”
[52]
Chính vì tuyên bố như thế,
Quốc hội đã ra tay kiểm tra và bản báo cáo công bố trước Ủy ban thường vụ Quốc
hội ngày 13 tháng 8 năm 2008 có kết luận là năm 2006, có 38 (40%) tập đoàn và
tổng công ty có hệ số an toàn vốn vượt ngưỡng ba lần, năm ngoái có 31 đơn vị.
Nhiều tập đoàn, tổng công ty lớn có tổng số nợ cao hơn gấp 10 lần, tức là "có
cơ cấu tài chính bấp bênh, nợ phải trả cao gấp nhiều lần vốn chủ sở hữu nên khả
năng thanh toán không được bảo đảm". Các tập đoàn đều “kinh doanh có lãi,
tốc độ tăng trưởng và doanh thu đều năm sau cao hơn năm trước”, song câu hỏi
đặt ra là "Doanh nghiệp tăng trưởng từ sức mạnh nội tại hay đơn thuần do bán
tài sản nhà nước". Nhưng quan trọng nhất là nhận định sau của đoàn giám sát:
"Chưa có cơ quan nhà nước nào nắm được đầy đủ, kịp thời về vốn, tài sản tại
các TĐ, TCT", là các bộ, tỉnh hầu như không nắm được hoạt động của DNNN, cơ
quan quản lý là Bộ Tài chính lại chỉ "quản lý gián tiếp qua báo cáo từ dưới".[53]
Nói một cách ngắn gọn: câu
hỏi quan trọng là liệu việc mở rộng vùng hoạt động và kích cỡ vốn của các doanh
nghiệp quốc doanh có đưa nền kinh tế đến tình trạng được quản lý tốt hơn, ổn
định hơn, và công bằng hơn hay không? Lập luận của Thủ tướng Dũng là các nhà
quản lý doanh nghiệp quốc doanh cần được trao quyền tự chủ về đầu tư và hành
động vì việc này là nhằm bảo đảm nền kinh tế theo định hướng xã hội chủ nghĩa.
Lập luận như thế có đứng vững không? Chủ động và tự chủ có nghĩa gì khi mà tiền
vốn lại là tiền đóng thuế của dân? Câu hỏi nữa cũng được nhóm Harvard phân tích
trong bản báo cáo tháng 1 năm 2008[54]
là
phải chăng chính sách mở cửa hiện nay chỉ là mở cửa để cho “các cơ quan chính
trị, hành chính, trí thức nhà nước ngày càng trở thành công cụ của các nhóm lợi
ích được họ sử dụng để làm giàu họ và mở rộng thêm tầm ảnh hưởng của họ?”
Việc thay thế giám sát các
doanh nghiệp nhà nước của Bộ bằng chính sự giám sát trực tiếp của Thủ tướng coi
bộ không thành công mà trái lại còn tạo ra nghi ngờ về khả năng lãnh đạo của
ông. Một số nhà quan sát nước ngoài cho rằng khó khăn hiện nay là vì mâu thuẫn
giữa ông Thủ tướng theo hướng cải cách này và các nhà lãnh đạo bảo thủ khác.[55]
Nhưng phân tích của bài này không ủng hộ lập luận này. Quả thật có thể nói
hành động và các phát biểu của Thủ tướng cho thấy
Thủ tướng đã
không đẩy mạnh hơn cải cách kinh tế theo hướng mở rộng cạnh tranh thị trường mà
hình như là muốn tập trung quyền hành vào cá nhân mình, ít nhất là qua các biện
pháp và hành động nhằm xây dựng tập đoàn quốc doanh như đã cho thấy. Nhưng cũng
cần công bằng với Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng để cho rằng các nhận xét trên cần
được xem xét và chứng minh rõ hơn.
Tuy vậy cũng có thể nói những người chỉ trích Thủ
tướng ở trong nước cũng không nghĩ ra cách nào quản lý tốt hơn các tập đoàn quốc
doanh này, khi mà chính việc xây dựng doanh nghiệp quốc doanh đã được coi là
quốc sách. Hướng mà một số người, trong đó có các đại biểu quốc hội, đề xuất là
các doanh nghiệp dù công hay tư cũng phải chịu cạnh tranh với các điều kiện
giống nhau và do đó cần xóa bỏ mọi ưu tiên. Nhưng liệu điều này có thể thực hiện
được không khi mà hệ thống chính trị nhà nước Việt Nam thiếu hoặc không thể có
(?) hệ thống phân quyền, có tính độc lập, và có khả năng kiểm soát lẫn nhau?
Điều này cũng liên quan đến câu hỏi ngày càng trở nên quan trọng hơn là: phát
triển kinh tế vì lợi ích và sở hữu của ai? Tiếp cận thông tin để phân tích vấn
đề này chắc còn là vấn đề “nhạy cảm.”
Vũ Quang
Việt
Chú thích
[1] Nghị
quyết phiên họp chính phủ thường kỳ tháng 10 năm 2008.http://www.chinhphu.vn/portal/page?_pageid=33,167076&_dad=portal&_schema=PORTAL&pers_id=8093649&item_id=10795494&p_details=1.
[2] Minh
Yến, Dự
trữ ngoại tệ
của Việt Nam là 20,7 tỷ USD. http://www.vtc.vn/kinhdoanh/183352/index.htm.
[3] Tổng
cục Thống kê Việt Nam định nghĩa nghèo là những cá nhân có thu nhập
bình quân hàng tháng trong năm 2004 là 175.000 đồng, tức là 0.37 USD
một ngày (xem Vietnam Statistical Yearbook 2006, bảng 303).
[4] Lan
Hương,
Lạm phát đang bóp méo chuẩn nghèo, Dân Trí, 11 tháng 9,
2008. Xem
http://dantri.com.vn/kinhdoanh/Lam-phat-dang-bop-meo-chuan-ngheo/2008/9/250242.vip.
[6] Thanh
Tuyền, Bơm tiền vực dậy thị trường, Tuổi trẻ, 29 tháng 10
năm 2008:
http://www.tuoitre.com.vn/Tianyon/Index.aspx?ArticleID=285359&ChannelID=87
[7] ICOR
là hệ số vốn/sản lượng được đo gián tiếp bằng cách chia tích lũy
cho thay đổi về GDP tính theo giá cố định.
[8]
Các hệ số này được tính dựa vào số liệu do Cục thống kê LHQ xuất
bản.
http://unstats.un.org/unsd/snaama/introduction.asp.
[9] Số
liệu hàng năm do Tổng cục Thống kê xuất bản bao gồm thương mại
dịch vụ, trong khi số liệu hàng tháng do hải quan thu thập không
có phần thương mại dịch vụ. Chính vì thế những số liệu này không
phù hợp với nhau, nhưng cũng được trích dẫn ở đây để cho thấy
mức thiếu hụt của năm 2008. Các số liệu này cũng cho thấy là
nguy cơ khủng hoảng cán cân thanh toán đã giảm đáng kể vào những
tháng cuối năm 2008.
[10] Lê
Nguyên Minh, Thu vốn nước ngoài trọng tâm vẫn là giải ngân vốn,
Tuổi trẻ, 5 tháng 11 năm 2008.
http://www.tuoitre.com.vn/Tianyon/Index.aspx?ArticleID=286441&ChannelID=11.
[11]Bài
2: Bất động sản 'hút' FDI nhưng nhiều dự án 'hứa', Vietenamnet,
6 tháng 8 năm 2008.
http://vietnamnet.vn/kinhte/chinhsach/2009/08/861945/.
[12]
IMF Country Report No. 09/110, tháng 4 2009.
http://www.imf.org/external/pubs/ft/scr/2009/cr09110.pdf,
trang 22.
[14] Vân
Anh, Quốc hội thông qua chỉ tiêu tăng trưởng 8,5 đến 9%,
Vietnamnet, 12 tháng 11, 2007.
http://vietnamnet.vn/chinhtri/2007/11/754394/
[15]Vũ
Quang Việt, Quan hệ lao động và doanh nghiệp thời mở cửa làm
thành viên WTO, Diễn Đàn, 13 tháng 3, 2007. http://www.diendan.org/viet-nam/vqv_laodong/?searchterm=%22v%C5%A9%20quang%20vi%E1%BB%87t%22.
[16]
Vũ Quang Việt, Lạm phát ở Việt Nam hiện nay và sự cần nhìn
lại lý thuyết tiền tệ. Thời
Đại Mới,
Số
3, Tháng 11, 2004.
http://www.tapchithoidai.org/ThoiDai3/200403_VQViet.htm
[17]
IMF, Vietnam: Selected Issues, IMF Country Report No.
06/422, November 2006, page 5.
[18]
IMF, ibid, tr. 19
[19]
Thủ tướng điều hành giá cả thị trường cuối
năm 2007. http://vietnamnet.vn/xahoi/2007/11/757597/
[20] Tất
nhiên không có gì sai trong phương pháp được sử dụng để tính chỉ
số giá tiêu dùng (CPI) ở Việt Nam. Để phán ứng lại với chỉ thị
của Thủ tướng, tác giả bài này đã viết một bài phải biện về
phương pháp đăng trên báo Diễn Đàn và được Báo Lao động trong
nước đăng lại. Có lẽ Thủ tướng đã bị báo cáo sai có mục đích, vì
cho rằng CPI tăng nhanh là do Tổng cục Thống kê (TCTK) đã tính
tỷ lệ chi cho lương thực thực phẩm quá lớn trong rổ hàng chi
tiêu của hộ gia đình Việt Nam. Khi tỷ lệ chi cho lương thực là
lớn, mà CPI của lương thực tăng nhanh thì tất nhiên CPI nói
chung tăng cao hơn. Muốn chứng tỏ rằng CPI không tăng nhiều như
vậy thì phải ra lệnh cho TCTK thay đổi tỷ lệ chi cho lương thực
thực phâm. Tác giả cho rằng tỷ lệ chi cho lương thực thực phầm
phẩm ở Việt Nam theo TCTK là 42%, là hoàn hợp lý khi so với Ấn
Độ (48,5%), Phi (46,6%) và Thái Lan (36%). Một nước khi có thu
nhập đầu người cao lên thì tỷ lệ chi cho lương thực ở nước có
khuynh hướng nhỏ đi. Thêm nữa, quan chức Bộ Tài chính đã tự tính
để giảm tốc độ tăng CPI đi khoảng 2% so với phương pháp cũ. Theo
phương pháp mới của Bộ tài chính, mà theo đó họ đã tính CPI
trung bình cho 11 tháng rồi vừa qua so với trung bình của 11
tháng năm trước đó. Cũng chẳng có gì là sai với phương pháp này,
nhưng nó tính toán như thế sẽ cho ra con số CPI đẹp hơn vào lúc
đó. Tất nhiên với phương pháp “gọi là mới” này cũng đã được TCTK
tính để sử dụng vào mục đích khác như tính toán giá trị GDP theo
giá cố định trung bình năm. Tuy nhiên muốn theo dõi sự vận hành
CPI từng tháng một để điều hành nền kinh tế thì không thể dùng
phương pháp “gọi là mới” trên. Coi Vũ Quang Việt, “Phải chăng
thống kê Việt Nam đang bị phi chuyên môn hóa?, Diễn Đàn, 2 tháng
12 2008. http://www.diendan.org/viet-nam/phai-chang-thong-ke-viet-nam-111ang-bi-phi-chuyen-mon-hoa/.
[21] Amy
Kazmin, FT interviews: Nguyen Tan Dung, Financial Times,
2 tháng 3, 2008.
http://us.ft.com/ftgateway/superpage.ft?news_id=fto030220081747550984.
[22]
Hồng Khánh, Lạm phát cao không phải do chính phủ điều hành
kém, VNexpress, 27 tháng 3, 2008.
http://vnexpress.net/Vietnam/Xa-hoi/2008/03/3BA00BBC/?q=1.
[23]
Sài Gòn Giải phóng, 5 tháng 3 2008. http://www.sggp.org.vn/kinhte/2008/4/148112/
[24]
Việc Bộ chính trị ngầm phê phán chính sách của Thủ tướng
Nguyễn Tấn Dũng đã được Âu Dương
Thệ
nêu lên đầu tiên trong bài: Bộ chính trị chỉ trích Nguyễn
Tấn Dũng trong việc chống lạm phát. Đàn Chim Việt, 15
tháng 4 2008,
http://www.viet-studies.info/kinhte/BoChinhTri_ChiTrich.htm
[25]
Sài Gòn Giải phóng, 5 tháng 3 2008, ibid.
[26]
Nghị quyết số 20/2008/NQ-CP ngày 29 tháng 8 năm 2008.http://www.cpv.org.vn/tiengviet/kinhte/details.asp?topic=5&subtopic=410&leader_topic=965&id=BT890851128.
[27]
Nông thôn Việt Nam: http://www.kinhtenongthon.com.vn/Story/thoisuchinhtri/tintuc/2008/10/15098.html.
[28]
Vũ Quang Việt, Tập đoàn tài chính: ý nghĩa kinh tế và nguy
hiểm trước mắt, Kinh tế Sài Gòn, 31 tháng 8 năm 2008.
http://www.thesaigontimes.vn/Home/thoisu/sukien/9208/
[29]Từ
bảng 15, IMF, Vietnam Statistical Appendix, December 2007,
tích lũy từ ngân sách chính phủ vào năm 2007 và trước đó là vào
khoảng 8% GDP. Trong đó có 1% GDP là dành cho doanh nghiệp. Như vậy
đầu tư vào hạ tầng cơ sở từ ngân sách là 7% GDP. Vì tổng đầu tư của
toàn khu vực công là 18% GDP, ta có thể rút ra là đầu tư của doanh
nghiệp quốc doanh bằng 11% GDP.
[30]
Ghi chú: Vốn đầu tư là ý niệm dùng ở Việt nam, không theo tiêu chuẩn
quốc tế, và không thể gọi là tích lũy. Vốn đầu tư gồm cả nhiều mục
(như đền bù) không thuộc tích lũy.
[31 http://www.chinhphu.vn/portal/page_pageid=33,5913832&
_dad=portal&_schema=PORTAL&item_id=8969663&thth_details=1.
[32]
Nguyễn Quang A, “Nghe các tập đoàn lớn nói”,
Lao Động, 4 tháng 5, 2008.
http://www.laodong.com.vn/Home/Nghe-cac-tap-doan-lon-noi/20084/86666.laodong
[33]
http://www.na.gov.vn/htx/Vietnamese/?Newid=23769
[34] Nguyễn
Trung, Cải cách tập đoàn nhà nước và một chữ dám, Vietnamnet,
10 tháng 9 năm 2008.
http://www.tuanvietnam.net/vn/sukiennonghomnay/4757/index.aspx
[35]
Nguyễn Linh, Quốc hội có kế hoạch giám sát tập đoàn, phỏng vấn ông
Nguyễn Đức
Kiên,
Phó chủ tịch Quốc hội và là thành viên của Ủy ban kinh tế quốc hội.
Vietnamnet. 29 tháng 10 năm 2008.
http://vietnamnet.vn/chinhtri/2008/10/810727/
[36]
Nhiều sai phạm tại khu Công nghệ cao TP.HCM, Vietnamnet,
2 tháng 4 năm 2008.
http://vietnamnet.vn/cntt/2008/04/776399/.
[37]
Luật đất đai (2003). http://www.vietlaw.gov.vn/LAWNET/docView.do?
docid=16530&type=html&searchType=fulltextsearch&searchText=
[39]
Bóc trần đường dây tham nhũng lớn ở Tổng công ty Dầu khí,
Việt Báo, 3 tháng 6 năm 2004.
http://vietbao.vn/An-ninh-Phap-luat/Boc-tran-duong-day-tham-nhung-lon-o-Tong-cong-ty-Dau-khi/10865005/218/
[40]
Phạm Điền, Giám đốc công ty điện lực TP. HCM bị tạm đình chỉ
công tác, Radio RFA, 19/7/2005.
http://www.rfa.org/vietnamese/in_depth/DirectorLeMinhHoangSuspended_PDien-20050719.html.
[41]
Xem:
http://www.vinashin.com.vn/members.aspx.
[42]
Nguyễn Quang A, Lao Động, 4 tháng 5 năm 2008.
http://www.laodong.com.vn/Home/Nghe-cac-tap-doan-lon-noi/20084/86666.laodong,
ibid.
[43] Anh
Quân, Chính phủ không buộc ngân hàng cho Vinashin vay, Kinh
tế Việt Nam, 21 tháng 10 năm 20008, phỏng vấn chủ tịch
Vinashin, Phạm Thanh Bình,
http://www.vneconomy.vn/20081021090134203P0C5/chinh-phu-khong-buoc-ngan-hang-cho-vinashin-vay!.htm
[44]
http://crewing.biz.ua/modules.php?op=modload&name=News&file=article&sid=20238.
Theo phỏng vấn chủ tịch Vinashin ở trên, ông ta đưa ra số liệu
cao hơn, với doanh thu là 2.5 tỷ USD và xuất khẩu là 532 triệu
USD.
[45]
Vũ Văn Đức,
Công nghiệp đóng tầu Việt Nam: thành công bước
đầu, khó khăn trong tương lai, Quân Đội Nhân dân, 15
tháng 11 năm 2008.
http://www.qdnd.vn/qdnd/baongay.kinhte.chinhsachkinhte.46672.qdnd.
[46]
Trần Thủy, Tập đoàn tầu thủy lại xin đầu tư vào điện, thép,
Vietnamnet, 9 tháng 9 năm 2008.
http://vietnamnet.vn/kinhte/2008/09/802793/
[47]
Vũ Quang Việt, Tinh hình khác giải pháp khác, Kinh tế Sàigòn,
6 tháng 11 năm 2008.
http://www.thesaigontimes.vn/epaper/TB-KTSG/So46-2008(934)/20855/
[48] Quyết
định về phân công của Thủ tướng và Phó Thủ tướng ký ngày
28/7/2006 và 24/8/ 2007.
[49]
Song. S Le, “Vietnam in denial over economic woos”, Far
Eastern Economic Review, October 2008.
[50] Đối
thoại với trí thức không cần treo bảng, Dân trí, 13 tháng 11,
2008.
http://dantri.com.vn/Sukien/Doi-thoai-voi-tri-thuc-khong-can-treo-bang/2008/11/259891.vip
[51]
Xem trên.
[52]
Toàn văn báo cáo của Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng,
Lao Động,
13 tháng 11 năm 2008.
[53]
Lê Nhung, ‘Sức
khỏe’
tập
đoàn: thất thoát, lỗ, quản lý hạn chế, Vietnamnet, 13 tháng 8
năm 2009. http://vietnamnet.vn/chinhtri/2009/08/863311/
[54]
Xem Song. S Le, "Vietnam in denial over economic woos", Far
Eastern Economic Review, tháng 10 năm 2008.
[55]
Roger Mitton, Vietnam: Behind the Journalists’ Jailings,
Asia Sentinel (24 tháng 10 năm 2008).
http://www.asiasentinel.com/index.php?option=com_content&task=view&id=1500&Itemid=188.
© Thời Đại Mới
Trở về trang chủ Thời Đại Mới
28-11-09

markdown:
|
|
Năm 2007 đã để lại một dấu ấn quan trọng trong lịch sử kinh tế khi Việt Nam chính thức trở thành thành viên thứ 150 của Tổ chức Thương mại Quốc tế (WTO) vào ngày 11 tháng 1 năm 2007 sau khi gói đề nghị của Việt Nam được Đại Hội đồng của WTO chấp nhận vào ngày 7 tháng 11 năm 2006. Đối với giới lãnh đạo chính trị và dân chúng Việt Nam, trở thành thành viên WTO là cuộc vượt rào cản cuối cùng để Việt Nam hoàn toàn có thể hòa nhập với cộng đồng thế giới, đặc biệt khi mà Mỹ lúc đó vẫn có khả năng ngăn chận chuyện này, và như thế chặn đường phát triển kinh tế của Việt Nam nhằm mục đích đòi hỏi các nhân nhượng về chính trị. Việc gia nhập WTO do đó được các nhà lãnh đạo Đảng Cộng sản Việt Nam coi là một thắng lợi lớn. Và như tất cả các cuộc thắng lợi lớn trong quá khứ, dù là đối với Pháp hay với Mỹ, họ như được uống liều thuốc thánh, trở nên mê hoặc với các kế hoạch vĩ đại bất chấp thực tế.
Lần này, chính quyền của Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng tin rằng việc nhanh chóng bắt kịp các nước trong khu vực đã nằm trong tầm tay. Kế hoạch năm 2008 đặt mục tiêu tăng GDP ở mức 8.5-9%, bằng cách vừa tập trung kêu gọi nước ngoài đầu tư trực tiếp và đầu tư tài chính gián tiếp, vừa tăng cường vai trò của các tập đoàn quốc doanh và các công ty con của chúng bằng cách cung cấp đất công, tiền ngân sách và tín dụng một cách dễ dãi.
Về mặt chính
trị, nội các của Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng rất có thể đã tin rằng kế hoạch kinh
tế này sẽ được sự ủng hộ của đảng viên và các chính quyền địa phương cả nước bởi
vì nó mang lại lợi ích cho họ qua việc phát triển của các tập đoàn và tổng công
ty quốc doanh bằng cách cấp tiền vốn ngân sách, phân phát quyền sử dụng đất, tạo
ra cổ phần trong hàng trăm các công ty nửa tư nửa công mà các tập đoàn và tổng
công ty nhanh chóng dựng nên. Nhưng ngay trong năm 2008 kế hoạch này cũng nhanh
chóng,làm lạm phát nhảy vọt, thị trường chứng khoán suy sụp và nền kinh tế bị đe
dọa trầm trọng bởi khả năng xảy ra khủng hoảng cán cân thanh toán. Việc này chưa
làm mất ghế, nhưng đã làm mất uy tín của vị thủ tướng trẻ, người hình như có đầy
tham vọng tập trung quyền điều hành kinh tế vào cá nhân mình. Vào tháng 11 năm
2008, chính phủ Việt Nam đã phải giảm chỉ tiêu tăng GDP xuống 6,7%,
Phần đầu của
bài viết sẽ đánh giá những nét quan trọng về kết quả đạt được trong nền kinh tế.
Phần này sẽ là cơ sở để tìm hiểu về hệ quả chính trị có thể có trong phần hai.
Nói về GDP, kinh tế Việt Nam có những thành tích khá, tính từ năm 2002. Tốc độ tăng trưởng bình quân hàng năm thời kỳ 2002-2007 là 8,1%. Mặc dù không quá thấp hơn tốc độ bình quân hàng năm của Trung Quốc (là 8,8%), tốc độ tăng trưởng kinh tế ở Việt Nam cao hơn bình quân của Ấn Độ (6,8%). Nói chung, tốc độ của Việt Nam là cao hơn hầu hết các nước khác ở Đông Nam Á (xem Bảng 1).
Các chỉ tiêu khác cũng cho thấy kinh tế Việt Nam nói chung là tốt, ít nhất là
đến cuối năm 2006, mặc dù nhiều dấu hiệu xấu đã xuất hiện từ năm 2004, đòi hỏi
sự điều chỉnh chính sách tiền tệ và các chính sách liên quan khác. Những dấu
hiệu xấu này là lạm phát và thiếu hụt cán cân thương mại quốc tế tăng cao, do
chính sách phát hành tiền và mở rộng tín dụng. Lạm phát tăng từ dưới mức 4%
hàng năm trước năm 2004 lên khoảng 7-8% từ năm 2005 và năm 2006, rồi sau đó tăng
mạnh hơn nữa. Cán cân thương mại trở nên âm, ở mức khá cao, hơn 5%. Cũng vào
thời kỳ này, may mắn là mức nợ nước ngoài so với GDP tương đối thấp và tiền trả
nợ hàng năm cũng thấp, tất cả là vì các nước đã xóa nợ cho Việt Nam. Dự trữ
ngoại tệ tăng lên đạt khoảng 20,7 tỷ US vào tháng 6 năm 2008, dù vậy cũng rất
thấp, chỉ đủ 3 tháng nhập khẩu.
Thành quả kinh
tế có thể coi là quan trọng nhất là việc giảm tỷ lệ dân số nghèo đói từ 37% năm
2000 xuống 19,4% năm 2004.
Nguồn: Tổng cục Thống kê Việt Nam và Ngân hàng châu Á (ADB).
Ghi chú: Bao gồm cả cố phiếu và trái phiếu Việt Nam phát hành (thí dụ gồm cả US$750 triệu trái phiếu chính phủ phát hành năm 2005 để cấp vốn cho Vinashin).
Với thành tích
phát triển kinh tế tốt và với việc trở thành thành viên WTO, Việt Nam tưởng như
mở ra thời kỳ thu hút mạnh đầu tư nước ngoài (FDI) và chính vì thế mà báo chí
Việt Nam đã nói đến thời cơ vàng cho quốc gia mình. FDI thực hiện tăng gần gấp
ba trong một năm từ 2,3 tỷ USD năm 2006 lên 6,6 tỷ USD năm 2007 (coi Bảng 2).
Chỉ số chứng khoán nhảy vọt tới hơn 300% từ 300 đầu năm 2006 lên 1.150 đầu năm
2007 khi Việt Nam chính thức trở tham gia WTO (coi Bảng 1). Tuy nhiên thời cơ
vàng dường như đã trở thành giấy lộn vì chính sách kinh tế sai lầm của Thủ tướng
Nguyễn Tấn Dũng đã đưa đến tình trạng lạm phát nghiêm trọng và khả năng xảy ra
cuộc khủng hoảng cán cân thanh toán, những điều mà bài viết sẽ phân tích sau.
Thị trường chứng khoán gần như sụp đổ khi chỉ số chứng khoán Việt Nam tụt đến
điểm 345 vào ngày 24 tháng 10 năm 2008.
Tốc độ lạm
phát ở hầu hết các nước trong thời điểm năm 2008 nói chung cao hơn trước nhưng
vẫn ở mức có chấp nhận được, trong khi những gì xảy ra ở Việt Nam thì ngược lại.
Ở các nước phát triển cao, chỉ số giá tiêu dùng (CPI) tăng từ 2,2% năm 2006 lên
3,5% 2007 trong khi ở các nước đang lên châu Á lạm phát tăng từ 2,2% lên 4,8%
trong cùng thời kỳ.
Lạm phát giảm
xuống vào tháng 9 và tháng 10 năm 2008 vì chính sách thắt cổ mức tăng tín dụng
-
chỉ tăng ở mức 18% so với 30% cùng kỳ của năm 2007.
## Nguồn: Tổng cục Thống kê.
## Nguồn: Tổng cục Thống kê và Ngân hàng Châu Á (ADB) .
Như vậy lạm phát đã là mối đe dọa kể từ năm 2004 khi đó lạm phát ở mức 9,7% năm 2004, 8,8% năm 2005 và 7,5% năm 2006; những mức này đều cao hơn mức ở các nước có buôn bán lớn với Việt Nam, dù ở châu Á hay các vùng khác, và ngày càng trở nên trầm trọng hơn kể từ khi ông Nguyễn Tấn Dũng trở thành Thủ tướng vào ngày 26 tháng 6 năm 2006 với chính sách nhằm đạt được chỉ số GDP thật cao.
Tình trạng lạm phát nhảy vọt vừa qua là kết quả của nhiều yếu tố: chính sách bơm tín dụng cho doanh nghiệp quốc doanh, sự kiện tư bản tài chính nước ngoài ồ ạt đổ vào do các báo chí tài chính quốc tế thổi phồng về viễn tượng phát triển ở Việt Nam, kế hoạch kinh tế rầm rộ của những người nắm quyền và sự xông xáo không đắn đo nắm lấy cơ hội làm tiền của những người có quan hệ, và dĩ nhiên là tình trạng thiếu khả năng xử lý cũng như không muốn xử lý đúng lúc của những người cầm quyền ở Việt Nam. Những vấn đề này nằm ngoài giới hạn mà bài viết muốn phân tích nhưng cũng cần được nêu lên như những đề tài nghiên cứu trong tương lai. Các vấn đề này cũng là hậu cảnh cho việc phân tích các hệ quả chính trị có liên quan ở phần sau của bài viết.
## Cán cân thương mại quốc tế và cán cân thanh toán – vấn đề bắt nguồn từ yếu kém về điều hành và nỗi ám ảnh tốc độ tăng GDP
##
Vấn đề lạm phát và cán cân
thanh toán dường như là kết quả của nỗi ám ảnh quyết đạt tốc độ tăng GDP cao
bằng chủ trương xây dựng tổng công ty nhà nước và các tập đoàn quốc doanh. Để
nhằm đạt tốc độ cao, tích lũy cũng đã được đẩy mạnh đạt tỷ lệ rất cao. Tỷ lệ
tích lũy trên GDP tăng từ 29,6% năm 2000 lên 41,7% năm 2007, điều hiếm có trong
lịch sử kinh tế thế giới (coi Bảng 2). Tuy nhiên so với Trung Quốc và Ấn Độ thì
tốc độ tăng trưởng của Việt Nam trong thời kỳ này lại thấp hơn. Yếu kém về điều
hành chính là lý do. Hệ số tích lũy trên tăng sản lượng (ICOR) ở Việt Nam rất
cao,
|
|
|
|
2001
|
|
2002
|
|
2003
|
|
2004
|
|
2005
|
|
2006
|
|
2007
|
|
Hệ số ICOR
|
|
5,14
|
|
5,28
|
|
5,31
|
|
5,22
|
|
4,85
|
|
5,04
|
|
5,38
**HÌNH 4
Cán cân thương mại 2000-2008**
Nguồn: Số liệu năm là từ Tổng cục Thống kê; số liệu tháng là từ Bộ Công Thương.
**BẢNG 4
Xuất nhập khẩu hàng hóa trong 10 tháng đầu năm 2008 (triệu USD)**
|
|
2008
|
|
Tổng xuất
|
|
Xuất của FDI
|
|
Tổng nhập
|
|
Nhập của FDI
|
|
Tổng cán cân xuất nhập
|
|
Cán cân xuất nhập của FDI
|
|
Tháng giêng
|
|
4.500
|
|
2.500
|
|
7.939
|
|
2.743
|
|
-3.439
|
|
2.497
|
|
Tháng hai
|
|
2.243
|
|
2.617
|
|
5.059
|
|
4.006
|
|
-2.816
|
|
-1.389
|
|
Tháng ba
|
|
6.283
|
|
2.441
|
|
7.394
|
|
2.102
|
|
-1.111
|
|
339
|
|
Tháng tư
|
|
5.235
|
|
3.030
|
|
8.968
|
|
2.644
|
|
-3.733
|
|
386
|
|
Tháng năm
|
|
5.137
|
|
2.852
|
|
8.457
|
|
3.472
|
|
-3.320
|
|
-620
|
|
Tháng sáu
|
|
6.297
|
|
3.480
|
|
6.653
|
|
2.366
|
|
-356
|
|
1.114
|
|
Tháng bảy
|
|
7.181
|
|
3.484
|
|
7.417
|
|
1.877
|
|
-236
|
|
1.607
|
|
Tháng tám
|
|
6.445
|
|
3..241
|
|
7.399
|
|
2.753
|
|
-954
|
|
488
|
|
Tháng chín
|
|
5.254
|
|
2.992
|
|
5.117
|
|
2.214
|
|
137
|
|
778
|
|
Tháng mười
|
|
5.199
|
|
-8
|
|
5.662
|
|
2.787
|
|
-463
|
|
-2.795
|
|
Tổng 10 tháng
|
|
53.774
|
|
26.629
|
|
70.065
|
|
24.224
|
|
-16.291
|
|
2.405
Nguồn: Bộ Công Thương.
**Đầu tư trực
tiếp nước ngoài (FDI)**
Đúng là đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) đã làm giảm tác hại của cuộc khủng hoảng ở Việt Nam trong năm 2008 và đã có lúc được quan chức nhà nước vin vào để biện bạch rằng không có gì phải sợ khủng hoảng cán cân thanh toán vì tiền đầu tư trực tiếp nước ngoài vẫn tiếp tục đổ vào.
Theo báo cáo của Cục Đầu tư nước ngoài
thì vốn đăng ký dự án FDI được chấp nhận
vào 10 tháng đầu năm 2008 lên tới 59,3 tỷ USD gấp 6 lần số vốn đăng ký năm 2007.
Điều này có vẻ vượt quá khả năng tưởng tượng vì chưa từng thấy trên thế giới,
nhưng nếu nhìn kỹ thì sẽ thấy là hầu hết các dự án là vào lãnh vực địa ốc, khu
du lịch cao cấp, sản xuất thép và lọc dầu; cộng chung đã lên tới 45 tỷ USD (coi
Bảng 5).
[[10]](#_edn11)
Những dự án như thế này chắc chắn sẽ bị ngưng hoặc hủy bỏ vì tình hình nhu cầu
thế giới không như trước và vốn sẵn có cũng không còn. Ngoài ra cũng nên thận
trọng khi đọc những con số của Việt Nam. Loại trừ trò hứa hão vì mục đích khác
thì các chủ dự án FDI cũng nhằm vào việc vay nguồn vốn từ trong nước. Khi tính
vốn FDI như vậy cần phải loại trừ phần mà chủ dự án nước ngoài không bỏ vốn ra.
Theo tin phân tích mới nhất của Viện Quản lý Trung ương thuộc Bộ Kế hoạch đầu
tư, trong số 10 tỷ USD được báo cáo là FDI thực hiện trong năm 2008 thì chỉ có
2,2 tỷ USD (tức là 22%) là thực sự do vốn chủ đăng ký nước ngoài đưa vào. [[11]](#_edn12)
Và theo đúng thông lệ thống kê Liên Hợp Quốc thì chỉ có 2,2 tỷ USD này mới có
thể gọi là FDI. Phần vay mượn của công ty FDI là phần vay mượn của nền kinh tế
Việt Nam vì công ty FDI là công ty thuộc thành phần kinh tế Việt Nam.
Đối với cả năm 2008 con số nhập siêu hàng
hóa là 18 tỷ USD. Tuy nhiên theo IMF nhập siêu hàng hóa là 12,3 tỷ và nhập siêu
dịch vụ là 2,3 tỷ như vậy tổng nhập siêu hàng hóa và dịch vụ chỉ có 14,6 tỷ,
[[12]](#_edn13)
Nguồn vốn chảy ra là gần 17 tỷ USD nếu cộng thêm chi trả nợ nước ngoài. Trong
khi vốn chảy vào là 7,3 tỷ kiều hối, 7,8 tỷ FDI cộng chung là 15,1 tỷ. Như vậy
số thiếu hụt phải vay mượn chỉ có khoảng 2 tỷ. Vấn đề được đặt ra như ở trên
thì con số 7,8 tỷ USD có vẻ không tin cậy được; FDI theo như báo cáo phân tích
của Viện Quản lý trung ương chỉ khoảng 2,2 tỷ. Như vậy con số thiếu hụt lên đến
7 tỷ chứ không phải 2 tỷ. Phần này lấy ở đâu cũng khó hiểu: từ gối đầu giường
của dân hay mượn của Trung Quốc vì nhập siêu từ Trung Quốc năm 2008 lên đến 11
tỷ USD? [[13]](#_edn14)
**BẢNG 5** **Phân tích các dự án đăng ký FDI lớn được
chấp thuận năm 2008 (tỷ USD)**
|
||
||
|
|
|
Dự án khu liên hợp thép nhà máy điện và cảng biển tại Ninh Thuận
|
|
Malaysia
|
|
9,79
|
|
Dự án xây dựng cảng và nhà máy luyện kim tại Vũng Áng Hà Tĩnh
|
|
Đài Loan
|
|
7,9
|
|
Dự án nhà máy lọc dầu Nghi Sơn Thanh Hóa
|
|
Nhật và Hòa Lan
|
|
6,2
|
|
Dự án khu du lịch liên hợp cao cấp Phú Yên
|
|
Brunei
|
|
4,3
|
|
Dự án khu du lịch nghỉ dưỡng Hồ Tràm Bà Rịa - Vũng Tàu
|
|
Canada
|
|
4,23
|
|
Dự án hóa dầu Long Sơn Bà Rịa - Vũng Tàu
|
|
Thái Lan
|
|
4
|
|
Dự án khu đô thị - đại học quốc tế ở TP,HCM
|
|
Malaysia
|
|
3,5
|
|
Dự án tổ hợp nghỉ dưỡng sân golf ở Phú Quốc Kiên Giang
|
|
B,,,V Island
|
|
1,6
|
|
Dự án vui chơi giải trí khách sạn tại Vũng Tàu
|
|
Mỹ
|
|
1,3
|
|
Dự án khách sạn cao ốc sản xuất vi mạch phần mềm ở TP,HCM
|
|
Singapore
|
|
1,2
|
|
Dự án khu trung tâm tài chính ở TP,HCM
|
|
Malaysia
|
|
0,93
|
||
||
|
**II.
Kinh tế chính trị trong hành động
** **Cuộc tranh
luận về lạm phát **
Việt Nam chịu đựng lạm phát cao gần suốt năm 2008, tính chung cho cả năm là 25%. Tuy nhiên lạm phát đã tăng mạnh từ đầu năm 2007 và trở nên nghiêm trọng vào tháng 11 năm 2007 trở đi. Lạm phát nhảy vọt vào tháng 12 năm 2007 và vào đầu năm 2008 tới mức hơn 50% nếu tính theo trung bình năm lúc đó. Đáng lẽ ra đây chính là cơ hội tốt cho ông Nguyễn Tấn Dũng, người trở thành Thủ tướng vào 27 tháng 6 năm 2006, chứng tỏ khả năng điều hành kinh tế của mình. Nhưng ngược lại, ông lại bằng mọi cách đẩy mạnh chiến lược đạt tốc độ tăng GDP cao.
Trong cuộc họp
tháng 11 năm 2007 của Quốc hội, trong lúc bàn về chỉ tiêu kế hoạch tăng trưởng
GDP, một số đại biểu bày tỏ sự lo lắng về lạm phát và đề nghị đặt mức lạm phát
không quá 7%. Tuy nhiên chính phủ
Thủ tướng Dũng vẫn cương
quyết đặt chỉ tiêu đạt tốc độ tăng GDP 8,5-9,0% cho năm 2008 và sẵn sàng chấp
nhận lạm phát cao. Ông Võ Hồng Phúc, Bộ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư, thay mặt
Thủ tướng, thuyết phục Quốc hội rằng ở các nước đang phát triển tốc độ tăng
trưởng cao bao giờ cũng kèm theo chỉ số lạm phát tăng cao và
*“[n]ếu chúng ta
giữ chỉ số giá thấp hơn 7% thì sẽ thấy một hiện tượng là Chính phủ điều hành rất
lúng túng dẫn đến hai tình hình: Một, tốc độ tăng trưởng chậm lại. Hai, việc
bao cấp về giá tạo nên một khe hở trong quản lý kinh tế*.”
[
[14]](#_edn15)
Như vậy, rõ ràng là chính phủ bị ám ảnh chạy theo tốc độ tăng GDP và kế hoạch
cho phép các tập đoàn quốc doanh tăng giá nhằm tăng lợi nhuận, ít nhất là nhằm
giảm bù lỗ. Gần như không có ai trong chính phủ tỏ ra lo lắng về ảnh hưởng mà
lạm phát mang đến cho đời sống nhân dân trong kỳ họp Quốc hội này. Điều này
thật là lạ lùng vì lúc đó ta thấy các cuộc đình công đòi tăng lương của công
nhân nhằm bù đắp lại lạm phát nổ ra khắp nơi; số cuộc đình công tăng từ 71 năm
2000 lên 193 trong 3 tháng đầu năm 2006. [[15]](#_edn16)
Vấn đề lạm
phát đã được tác giả bài này báo động trong bài viết năm 2004,
[[16]](#_edn17)
phân tích lý do tại sao lạm phát lại thấp vào những năm 2000-2001 ngay cả khi
mức phát hành tiền tăng cao, và cảnh báo rằng điều này sẽ không thể tiếp tục mãi
như thế. Lý do là sau thành công của cuộc cải cách nhằm chấm dứt lạm phát phi
mã, vòng quay đồng tiền đã giảm vì dân chúng tin vào sự ổn định của đồng tiền
hơn trước, do đó họ sẵn sàng cầm đồng tiền để sử dụng rộng rãi trong giao dịch
(gọi là quá trình tiền tệ hóa). Yếu tố thuận lợi này sẽ dần mất đi (hay bão
hòa) gây ra lạm phát cao trở lại nếu như tốc độ cung tiền tăng quá trớn: điều
này đã xuất hiện vào năm 2004.
Trong một
nghiên cứu năm 2006,
[[17]](#_edn18)
IMF cũng kết luận là “ *kết quả chính của nghiên cứu cho thấy phát hành tiền đã
có ảnh hưởng ngày càng tăng đối với lạm phát trong vài năm qua và quán tính gây
ra lạm phát có vai trò lớn hơn ở Việt Nam so với cá nước khác trong vùng.*”
Tăng giá lương thực trên thế giới đặc biệt là lúa gạo đã tác động đến chỉ số lạm
phát lương thực thực phẩm ở mức hàng chục phần trăm vào năm 2004 nhưng chính
sách sách tài khóa đã là nguyên nhân chính làm kích cầu tăng lạm phát nói chung.
Lương tối thiểu tăng 38% vào tháng giêng năm 2003, 20,7% vào tháng 10 năm 2005
và 28,6% vào tháng 10 năm 2006 chỉ ảnh hưởng tới những người ở mức lương dưới
mức tối thiểu. Tuy vậy mức tăng lương trung bình của công chức lên đến 30% có
thể đã có tác dụng lớn hơn vào lạm phát. Giá dầu lửa chỉ tăng vào năm 2006 và
ảnh hưởng đến CPI không nhiều vì nó chỉ chiếm tỷ trọng 3% trong tổng tiêu dùng
của hộ gia đình. Theo cùng bài viết này của IMF, hệ số liên hệ giữa lạm phát và
cung tiền dường như có vai trò lớn hơn sau cuộc cải cách kinh tế của Việt Nam
vào cuối năm 1989, nhằm giải phóng kinh tế khỏi các kế hoạch cứng ngắc, đã thật
sự mang lại hiệu quả toàn diện.
Vấn đề quan
trọng cần nghiên cứu thêm là tình trạng không có liên hệ giữa giá và tiền khoảng
thời gian giữa những năm 1999 và 2000: việc tăng cung tiền (M2) rất lớn: 35,7%
năm 1999 và 50,5% năm 2000 đưa tỷ lệ tiền/GDP từ 28,4% GDP năm 1998 lên 35,7%
năm 1999, và 50% năm 2000. Tuy vậy việc in tiền này dường như không có ảnh hưởng
gì đáng kể đến lạm phát lúc đó. Bỏ qua hai năm này, từ 2002 trở đi đã có sự
liên hệ thuận giữa tăng tiền M2 và tăng chỉ số giá CPI, và đặc biệt là liên hệ
giữa tăng tín dụng và tăng CPI, rõ ràng cho thấy tác dụng giữa chính sách tiền
tệ và lạm phát.
[[18]](#_edn19)
Mặc dù tốc độ lạm phát vọt lên rất cao vào cuối năm 2007 và những tháng đầu năm 2008 các nhà hoạch định chính sách vẫn gạt đi không quan tâm – lúc đầu thì cho rằng đó là sai số về phương pháp luận của Tổng cục Thống kê và sau đó thì biện luận cho rằng lạm phát cao là do giá dầu hoả và giá thực phẩm như lúa gạo tăng cao trên thị trường thế giới.
Rồi vào 30
tháng 11 năm 2007 Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng cũng đã ra thông báo
**252/TB-VPCP** [[19]](#_edn20)
chỉ thị các cơ quan chức năng chống lạm phát. Những chỉ thị này bao gồm lời kêu
gọi nâng cao quyết tâm tăng năng suất nhằm đạt sản lượng cao hơn, thí dụ như:
· yêu
cầu “
*Bộ
Công thương chủ trì phối hợp với các cơ quan Trung ương và địa phương liên quan
chỉ đạo tháo gỡ kịp thời những khó khăn vướng mắc để đẩy mạnh sản xuất xuất nhập
khẩu đáp ứng đủ nhu cầu hàng hoá*”,
hoặc
· yêu
cầu “
*Uỷ ban nhân dân các địa phương tổ chức nắm chắc tình hình sản xuất kinh
doanh thị trường giá cả trên địa bàn chủ động thực hiện các biện pháp đảm bảo
cân đối cung cầu hàng hoá trong phạm vi địa phương…*”, hoặc
· yêu
cầu các cơ quan “
*phối
hợp với Ban Tuyên giáo Trung ương thực hiện giao ban hàng tuần với lãnh đạo các
cơ quan báo chí truyền thông làm tốt công tác thông tin tuyên truyền định hướng
dư luận để các doanh nghiệp nhân dân hiểu và ủng hộ các giải pháp điều hành của
Chính phủ khắc phục tình trạng thông tin sai thông tin một chiều gây tâm lý bất
an trong nhân dân và làm trầm trọng thêm những khó khăn trong quản lý thị trường
và giá cả*.”
Khi đọc các
chỉ thị trên người ta có cảm tưởng rằng lạm phát là do một lực lượng nào đó đang
lũng đoạn đầu cơ phá rối thị trường. Nhưng tệ hơn thế, thông báo trên còn ra
lệnh cho Bộ Kế hoạch và Đầu tư “
*khẩn trương điều chỉnh
phương pháp tính chỉ số giá tiêu dùng của nước ta cho phù hợp với thông lệ quốc
tế nhất là về cơ cấu rổ hàng hoá.*” Trước đó cũng Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng
cũng đã đặt Tổng cục Thống kê (TCTK) dưới quyền điều hành của Bộ Kế hoạch và Đầu
tư này thay vì để TCTK độc lập như trước). Chỉ thị này đã không được thi hành
sau khi bị chỉ trích. [[20]](#_edn21)
Lạm phát ai cũng có thể cảm thấy và đo được chứ đâu có thể làm nó biến mất bằng
cách thay đổi phương pháp đo lường.
Thủ tướng
Nguyễn Tấn Dũng và các quan chức trong chính phủ tuy vậy vẫn tiếp tục lý luận
rằng chính sách kinh tế của họ đang theo đuổi là đúng đường. Trong một bài phỏng
vấn trên
*Financial Times *với ký giả Amy Kazmin [[21]](#_edn22)
trước chuyến đi thăm nước Anh vào ngày mùng 2 tháng 3 năm 2008, khi bị ký giả
đặt nghi vấn về sự tự tin quá đáng vào tình hình kinh tế Việt Nam trước chiều
hướng đi xuống của kinh tế Mỹ, cũng như về tình hình lạm phát ở Việt Nam đang
tăng cao, thì Thủ tướng Dũng vẫn quả quyết rằng kinh tế Việt Nam sẽ đạt tốc độ
tăng 8 tới 9 % do chính sách đẩy mạnh xuất khẩu và tăng cường đầu tư của ông.
Vào ngày 28
tháng 3 năm 2008, Bộ trưởng Tài chính Vũ Văn Ninh khi bị chất vấn trước Quốc hội
về nguyên do của lạm phát đã phát biểu rằng lạm phát là “
*bất khả kháng*”
khi giá cả trên thế giới đang tăng. Ông
bác bỏ ý kiến cho rằng trong
3 tháng đầu năm lạm phát tiếp tục tăng là do Chính phủ điều hành kém. Ông nói “ *[đ]ến
giờ phút này tôi chưa nhìn thấy Chính phủ điều hành sai mà đang làm rất quyết
liệt phải họp hằng ngày để đề ra những quyết sách kịp thời.” * Và ông cho
rằng: “ *Đúng là trong nhiều nguyên nhân khiến lạm phát năm 2007 tăng cao thì
có việc dự báo đánh giá tình hình không sát thực tế. Chính phủ đã kiểm điểm việc
này.”* Câu trả lời quả là nhằm đổ lỗi không đúng chỗ cho dự báo sai. Khi có
đại biểu hỏi gặng thêm rằng tại sao các nước khác trong vùng cùng chịu tác động
bởi điều kiện giống nhau về giá nguyên liệu thì lại không bị lạm phát cao như ở
Việt Nam, ông Ninh trả lời *“[c]húng tôi thấy rằng định hướng điều hành của
Chính phủ là trúng. Vì thế tình hình đã có chuyển biến tích cực.*” [[22]](#_edn23)
Sau cuộc điều trần này, lạm phát, nếu tính theo năm, tăng tới mức 30% vào tháng
Ba, và 60% vào tháng Tư.
Chính sách kinh tế của Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng không lâu sau đó đã bị Bộ Chính
Trị của Đảng Cộng sản đảo ngược với “Bản kết luận về một số vấn đề kinh tế xã hội”
được công bố vào ngày 4 tháng 4 năm 2008 (Kết luận 22/KL/TW).
[[23]](#_edn24)
[
[24]](#_edn25)
Tài liệu này nêu ra một số nguyên nhân khách quan gây ra lạm phát và kết luận là
nguyên nhân chủ quan và trực tiếp là:
·
*“[c]hính
sách tiền tệ nới lỏng liên tục trong nhiều năm nhất là trong năm 2007 làm tổng
phương tiện thanh toán và tổng dư nợ tín dụng trong nền kinh tế tăng mạnh*”;
là:
· “
*đã thực hiện chính sách kích cầu bằng việc nới lỏng tín dụng tăng chi tiêu
ngân sách cho đầu tư… Chính sách này đã có tác dụng tích cực trong thời kỳ
“thiểu phát” nhưng chưa được điều chỉnh kịp thời khi tình hình trong nước và thế
giới đã thay đổi*”; là:
· “
*Tỉ
lệ chi đầu tư từ khu vực nhà nước (ngân sách nhà nước tín dụng nhà nước doanh
nghiệp nhà nước) lớn nhưng hiệu quả thấp, Tình trạng đầu tư dàn trải để nhiều
công trình dở dang chậm đưa vào khai thác sử dụng còn nhiều thất thoát kém hiệu
quả khá phổ biến đã kéo dài nhiều năm ở cả trung ương và địa phương chậm được
khắc phục, Hệ số ICOR của nền kinh tế có xu hướng ngày càng cao*.”
Tài liệu trên
cho rằng “…
*ưu
tiên hàng đầu hiện nay là kiềm chế lạm phát, giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô,
đồng thời duy trì tốc độ tăng trưởng kinh tế ở mức hợp lý đặc biệt quan tâm tới
an sinh xã hội hỗ trợ giúp đỡ người nghèo người làm công ăn lương chịu ảnh hưởng
nhiều của lạm phát*.” [[25]](#_edn26)
Ít nhất Bộ Chính trị đã có quyết định đúng và hợp thời mà Thủ tướng không có
chọn lựa nào khác là chấp nhận. Không rõ ai là người đứng đàng sau quyết định
này của Bộ Chính trị. Dù sao cũng nên để ý là mặc dù tài liệu của Bộ Chính trị
phải được thông qua trước nhưng mãi đến ngày 17 tháng tư năm 2008 mới được công
bố, và công bố sau quyết định 10/2008/NQ-CP của chính phủ do Thủ tướng ký đề ra
các biện pháp chống lạm phát. Cách thức xếp đặt thời gian dường như là nhằm giữ
thể diện cho Thủ tướng đang bị chiếu tướng.
Điểm chính
của chính sách mới là hạn chế tín dụng và cung tiền, tăng lãi suất cơ bản và
giảm chi đầu tư của nhà nước. Sau kết luận thứ nhất, Bộ Chính trị còn ra hai
kết luận nữa nhằm chỉ đạo chính sách của chính phủ. Kết luận thứ hai ra ngày 5
tháng 8 năm 2008 (Kết luận 25-KL/TW) theo sau đó là quyết định của chính phủ
nhằm thực hiện kết luận thứ hai được công bố ngày 29 tháng 8 năm 2008 (Quyết
định
20/2008/NQ-CP).
[[26]](#_edn27)
Kết luận thứ ba ra đời sau cuộc họp Ban Chấp hành Trung Ương Đảng Cộng Sản từ
ngày 2 đến 4 tháng 10 năm 2008. [[27]](#_edn28)
Vai trò của Bộ Chính trị về kinh tế được đặc biệt nhấn mạnh trong tuyên bố tháng
10 năm 2008 sau cuộc họp này.
Trong cuộc họp Quốc hội giữa năm 2008 chỉ tiêu tăng GDP đã được chính thức giảm xuống 7% theo đề nghị của chính phủ, nhưng ngay chỉ tiêu này cũng không thực hiện nổi. Trong cuộc họp tháng 11 năm 2008 của Quốc hội, chỉ tiêu cho năm 2009 lại được giảm xuống 6,5%. Hành động của Bộ Chính trị bàn đến ở trên đã được làm hơi quá mạnh tay theo kiểu mệnh lệnh, làm giảm lạm phát nhanh chóng và thậm chí đưa đến tốc độ tăng giá ở mức âm vào tháng 9 và tháng 10 năm 2008, nhưng dù sao cũng tránh được cuộc khủng hoảng về cán cân thanh toán. Tất nhiên còn nhiều việc phải làm để ổn định nền kinh tế, đặc biệt là giảm nguồn tín dụng cho các tập đoàn kinh tế và tổng công ty quốc tế. Vai trò của quốc doanh sẽ bàn đến ở phần dưới.
**
Cuộc tranh
luận về tập đoàn và tổng công ty quốc doanh** [[28]](#_edn29)
Khu vực công được định nghĩa ở Việt nam bao gồm tất cả các hoạt động của chính phủ, tức là gồm các doanh nghiệp quốc doanh, các cơ quan nhà nước có nhiệm vụ cung cấp các dịch vụ công như dịch vụ xã hội, giáo dục, y tế cũng như dịch vụ an ninh quốc phòng và cảnh sát.
Kể từ năm 2000 khu vực quốc doanh đã tạo ra 4 triệu việc làm, tức là 9-10% tổng số việc làm trong toàn xã hội. Trong khu vực công, doanh nghiệp quốc doanh tạo ra 19 triệu việc làm trong năm 2006, bằng 4% tổng số việc làm trong xã hội, và bằng 284% số lao động trong doanh nghiệp nói chung (kể cả công tư và đầu tư nước ngoài). Số lao động có việc làm trong doanh nghiệp quốc doanh không những giảm tương đối mà còn cả tuyệt đối (coi Bảng 6).
Mặc dù tạo ra
ít công ăn việc làm như thế nhưng khu vực công đã nhận được một tỷ lệ vốn đầu tư
rất lớn. Khu vực công thường chiếm hơn 45% vốn đầu tư của cả nền kinh tế, trừ
năm 2007 là năm mà tỷ lệ này giảm bất ngờ xuống dưới 40%; điều này xảy ra chỉ vì
vốn FDI tăng lên bất ngờ. Năm 2007 với GDP là 71,5 tỷ USD đã có 32,6 tỷ USD
dành cho đầu tư. Khoảng 15 tỷ USD hay 18% GDP là đầu tư vào vào khu vực công.
Đầu tư vào doanh nghiệp quốc doanh không được công bố nhưng có thể ước lượng là
vào khoảng 8 tỷ USD, bằng 11% GDP vào năm 2007.
[[29]](#_edn30)
Đây là con số rất lớn so với 17 tỷ USD đầu tư vào toàn bộ vào khu vực tư nhân,
bao gồm toàn bộ các hoạt động kinh tế gia đình các doanh nghiệp tư, nói chúng là
khu vực tạo ra 80% việc làm cho toàn xã hội. **BẢNG 6
Lao động trong khu vực công và doanh nghiệp quốc doanh**
|
|
|
||
||
||
||
||
|
|
||
||
||
||
||
||
|
|
|
Khu vực công
|
|
9,3%
|
|
9,9%
|
|
9,9%
|
|
9,5%
|
|
9,1%
|
|
9,0%
|
|
Khu vực tư
|
|
89,7%
|
|
88,1%
|
|
87,8%
|
|
87,8%
|
|
87,8%
|
|
87,5%
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||
||
||
||
||
||
|
|
|
Doanh nghiệp quốc doanh (ngàn)
|
|
2089
|
|
2114
|
|
2250
|
|
2038
|
|
1907
|
|
|
|
Doanh nghiệp quốc doanh
|
|
59,1%
|
|
53,8%
|
|
39,0%
|
|
32,7%
|
|
28,4%
|
|
|
|
Doanh nghiệp tư nội địa
|
|
29,4%
|
|
33,8%
|
|
42,9%
|
|
47,8%
|
|
50,1%
|
|
|
|
Doanh nghiệp FDI
|
|
39,2%
|
|
36,8%
|
|
42,2%
|
|
41,0%
|
|
42,9%
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||
|
|
|
396
|
|
1837
|
|
467
|
|
485
|
|
|
|
Doanh nghiệp quốc doanh
|
|
|
|
26
|
|
136
|
|
-213
|
|
-131
|
|
|
|
Doanh nghiệp tư nội địa
|
|
|
|
289
|
|
1146
|
|
504
|
|
391
|
|
|
|
Doanh nghiệp FDI
|
|
|
|
82
|
|
556
|
|
176
|
|
225
|
|
Nguồn: Tổng cục Thống kê và Viện Quản lý trung ương Việt Nam.
**BẢNG
7
Tỷ lệ vốn và tích lũy của khu vực công và của nền kinh tế **
|
||
||
||
||
||
||
||
|
|
|
Tỷ lệ phần chia của khu vực công trong tổng vốn đầu tư (%)
|
|
59,8
|
|
57,3
|
|
52,9
|
|
48,1
|
|
47,1
|
|
45,7
|
|
39,9
|
|
Tỷ lệ vốn đầu tư so với GDP (%)
|
|
35,4
|
|
37,4
|
|
39,0
|
|
40,7
|
|
40,9
|
|
41,5
|
|
45,9
|
|
Tỷ lệ tích lũy so với GDP (%)
|
|
31,2
|
|
33,2
|
|
35,4
|
|
35,5
|
|
35,6
|
|
36,8
|
|
41,6
Nguồn: Tổng cục Thống kê, Vốn đầu tư thường lớn hơn tích lũy vì có chi tiêu như đền bù không tạo ra của cải.
Từ lâu, khu vực
doanh nghiệp nhà nước đã có nhiều biểu hiện của sự trì trệ trong nền kinh tế nếu
như so sánh với doanh nghiệp tư nhân. Theo Bộ Kế hoạch và Đầu tư, sản lượng
doanh nghiệp quốc doanh trong công nghiệp chỉ tăng có 6,4% trong 9 tháng đầu
năm 2008 so với 29,5% của khu vực tư nhân nội địa và 17,9% của khu vực FDI.
[[31]](#_edn32)
Hầu hết trong số 5.970 doanh nghiệp quốc doanh là thuộc cỡ nhỏ hoặc trung. Tuy vậy có khoảng 100 doanh nghiệp được xếp vào loại tổng công ty hay tập đoàn và do đó được hưởng nhiều đặc ân của chính phủ. Số liệu về doanh nghiệp quốc doanh không được công bố, hình như chỉ sơ lược ngay cả với Quốc hội, và khi được Tổng cục Thống kê xuất bản thì lại tổng hợp vào chung khu vực công. Chính vì thế mà các phân tích nghiêm túc đều phải chờ cho đến ngày các thống kê chính thức được công bố. Vì thiếu số liệu nên những phân tích trong phần này phải dựa chủ yếu vào các bài báo được đăng ở Việt Nam. Cũng may là một số thông tin xuất hiện trên báo chí trong thời gian vừa qua, dù chưa có hệ thống, đã phản ánh những gì đại biểu quốc hội phê phán chính phủ về những thiếu sót và sai lầm trong chính sách kinh tế và các phản ứng của quan chức chính phủ. Dưới đây là đánh giá về vai trò của tập đoàn quốc doanh trong cuộc khủng hoảng kinh tế năm 2007-2008.
Rất dễ xác định
doanh nghiệp nào là thuộc tập đoàn, doanh nghiệp nào là tổng công ty, vì danh
hiệu “tập đoàn” hay “tổng công ty” là do nhà nước ban cho. Dù tên gọi là gì thì
hành động của các doanh nghiệp này cũng khá giống nhau. Vào cuối năm 2007, theo
báo cáo của Bộ Tài chính, 8 tập đoàn và 70 tổng công ty đã được công nhận, với
số vốn lên tới 56 tỷ USD (gần bằng 80% GDP); đó là chưa kể giá trị đất đai được
giao cho. Trong giá trị này thì giá trị vốn tự có (hoặc được giao) là 25 tỷ USD
(khoảng 403 ngàn tỷ đồng); giá trị vốn vay mượn là 31 tỷ USD (khoảng 500 ngàn tỷ
đồng - vốn vay này có thể là từ ngân hàng quốc doanh, có thể là từ bán trái
phiếu ở thị trường nội địa hay quốc tế (nhưng số liệu không có để biết rõ). Tập
đoàn hay tổng công ty cộng chung lại có tỷ lệ vay vốn trên vốn tự có là 2 lần;
điều này chứng tỏ rằng hoạt động kinh doanh của họ là khá phiêu lưu. Nhiều doanh
nghiệp thậm chí đạt mức
*cực kỳ phiêu lưu, *chẳng hạn [
[32]](#_edn33)
[
[33]](#_edn34)
Cho đến nay chẳng
có luật lệ nào điều hành hoạt động của các tập đoàn và ngay cả định nghĩa chúng
cũng không có, mặc dù có thể hiểu đơn giản là: tập đoàn là công ty mẹ có tư cách
pháp nhân làm chủ hàng loạt các công ty con có tư cách pháp nhân khác. Mặc dù
chỉ có 8 công ty được công nhận là tập đoàn, các tổng công ty có vẻ hành động
chẳng khác gì tập đoàn. Chúng lập ra những công ty con hoặc công ty liên đới.
Theo báo cáo thì các tập đoàn đã đầu tư khoảng 7,3 tỷ USD (117 ngàn tỷ đồng),
tức là bằng 10% GDP, vào các hoạt động chẳng liên quan gì đến chuyên môn của
chúng, và chỉ trong hai quí (quí cuối năm 2007 và quí đầu năm 2008), các tập
đoàn này đã đầu tư 1,4 tỷ USD (23 ngàn tỷ đồng) vào thị trường chứng khoán, địa
ốc, dịch vụ tài chính, cũng như vào việc mở ngân hàng thương mại mới.
[[34]](#_edn35)
Số lượng các công
ty con nở rộ ngay sau khi Đảng Cộng sản cho phép làm thí điểm. Mặc dù tỷ lệ lợi
nhuận chưa được công bố, một đại biểu quốc hội trong một phiên họp gần đây đã
phát biểu, nêu lên một trong những ý kiến của cử tri là “…
*vốn tài sản đó của
Nhà nước đem gửi tiết kiệm có khi đem lại lợi nhuận nhiều hơn tiền lãi của DNNN*.” [[35]](#_edn36)
Có thể dễ thấy lợi ích chính khi thành lập tập đoàn là biến chúng thành hũ vàng cho các bên tham gia. Một tập đoàn có thể đẻ ra hàng loạt các công ty con, có vài trường hợp đẻ đến cả trăm công ty con hoặc công ty liên đới trên địa bàn cả nước. Mỗi công ty con này lại được hưởng quyền lợi và lợi ích bao gồm: dễ mượn vốn ngân hàng quốc doanh và ngân hàng do chính họ thành lập; và quan trọng không kém là quyền có đất công. Được giao đất công là được giao hũ vàng, chỉ phải trả với giá rất thấp, thường là chi phí đền bù nông dân mà chính quyền mọi cấp có thể nhân danh nhà nước thu hồi, rồi giao cho doanh nghiệp (tư hoặc công). Đất đai là của công; người nông dân không có quyền tư hữu mà chỉ được tạm giao khai thác. Cũng quan trọng không kém là các công ty con này có thể đem “cổ phần hóa” (thực chất là tư hữu hóa, chỉ cần giữ một số cổ phần nhỏ trong tay công ty mẹ), rồi chứng khoán hóa, đem bán cổ phiếu trên thị trường chứng khoán. Thường thì những người nắm phần lớn cổ phiếu ở các công ty con hoặc công ty liên đới này là bà con của quan chức quản lý tập đoàn, ngân hàng cho vay vốn, và quan chức liên đới…những người có quyền ban phát các ưu đãi. Tập đoàn dường như là con đường hợp pháp đang được dùng để biến công hữu thành tư hữu.
Vài trường hợp
của cung cách làm ăn này đã bị báo chí phanh phui. Thành lập vào năm 2002,
được giao 915 héc ta đất lấy từ nông dân trong khoảng thời gian 2002 đến 2004,
trước khi được Thủ tướng ký chấp nhận cho phép lập khu công nghệ này vào năm
2007. Vào năm 2006 chủ tịch Hội đồng quản trị của Khu Công Nghệ Cao TPHCM đã
ký hợp đồng giao 6.000 mét vuông cho một công ty tư nhân Chip Sáng, được đăng ký
và được Sở Công nghệ môi trường thành phố ký công nhận vào khu công nghệ, trước
khi khu này được phép ra đời. Hóa ra là, sau khi bị thanh tra, vì bị tố cáo
trên báo chí, cho thấy công ty này là thuộc sở hữu của bà con anh em (vợ, chồng,
chị, em) của các thành viên Hội đồng quản trị. Việc làm này là vi phạm luật
chống tham nhũng.
[[36]](#_edn37)
Nói chung doanh nghiệp này được thành lập chủ yếu nhằm lấy mảnh đất đắc địa từ
tay nhà nước. Không có hành động xét xử sau đó vì chủ tịch hội đồng quản trị
chính là cựu Phó chủ tịch Ủy ban Nhân dân TPHCM.
Hàng loạt các
vụ thu hồi đất ruộng với giá đền bù rẻ mạt, nhằm xây dựng khu giải trí, sân gôn,
khu công nghiệp, thương nghiệp v.v. đã gây phẫn nộ trong dân chúng, và đưa đến
các vụ biểu tình liên tiếp, kể cả bạo động khắp nước. Luật hiện hành của Việt
Nam coi đất đai là thuộc sở hữu nhà nước do đó Điều 38 Luật đất đai cho phép nhà
nước toàn quyền thu hồi đất “
*sử
dụng đất vào mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng,
phát triển kinh tế”*, [[37]](#_edn38)
tức
là
cho tất cả mọi mục đích.
Nghị định thực hiện cho phép
nhà nước thu hồi đất đủ mọi loại để phục vụ công ích hoặc tư ích (Điều 36 Nghị
định thực hiện) [[38]](#_edn39)
và việc thu hồi là thuộc toàn quyền nhà nước kể cả cho phép “ *Ủy ban nhân dân
cấp có thẩm quyền quyết định thu hồi diện tích đất mà nhà đầu tư chưa thoả thuận
được với người sử dụng đất*” (điều 40, Nghị định thực hiện) còn việc giải
quyết đền bù là chuyện hạ hồi phân giải. Một chính phủ tự đứng ra lấy quyền là
chủ sở hữu đất đai để lấy lại “quyền sử dụng” đất của nông dân, sau đó giao cho
một người nào đó kinh doanh là vi phạm quyền của nông dân, dựa chính trên cơ sở
của luật đất đai và Hiến pháp hiện hành. Lý do rất dễ hiểu là một công ty kinh
doanh (dù là quốc doanh hay tư nhân) là một thực thể pháp lý, không khác gì một
cá nhân người dân. Và mọi tư cách pháp nhân phải bình đẳng, nhà nước không thể
tạo ra sự đối xử phân biệt, lấy đất của người này giao cho người kia. Làm thế là
phạm pháp. Chính quyền có thể thay đổi mục tiêu sử dụng đất ở một khu vực (tất
nhiên phải thông qua quyết định của đại diện nhân dân như Quốc hội hay Hội đồng
nhân dân), nhưng việc mua lại quyền sử dụng đất phải dựa trên thương thảo giữa
hai thực thể pháp lý muốn trao đổi quyền sử dụng. Một doanh nghiệp nhà nước,
một nhà tư bản nước ngoài cũng chỉ là một đơn vị pháp lý như một cá nhân thôi.
Chính phủ không thể nhân danh bất cứ ai bắt người ta bán lại vì rõ ràng là
trong việc này người đang có quyền sử dụng đất là người thiệt thòi. Tất nhiên
cũng có trường hợp chính phủ được quyền bắt dân giao đất, kể cả bắt bán lại theo
giá thị trường, khi mà toàn bộ đất đó được dùng để xây dựng công trình vì lợi
ích chung, như xây đường công cộng, làm công viên (tập tục imminent domain đang
được các nước sử dụng). Vấn đề đặt ra ở đây chưa từng được nêu ra bàn luận trong
Quốc hội Việt Nam.
Trong các trường hợp nổi
tiếng khác có trường hợp của tập đoàn PetroViệt Nam ký hợp đồng 17 triệu US với
một công ty Ukraina, thực ra là công ty ma dựng lên chỉ để nhằm ăn cắp của
công. Âm mưu này là do Phó Tổng giám đốc PetroViệt Nam dựng nên với sự sự tiếp
tay của Chủ tịch Hội đồng quản trị nhưng sau đó cũng không bị đem ra trước pháp
luật vì già cả và có công trạng với cách mạng.
[[39]](#_edn40)
Một âm mưu tương tự của Giám đốc Điện lực TPHCM, một phần của tập đoàn Điện lực
Việt Nam (EVN), đứng ra thành lập một công ty con nhằm cung cấp điện kế chất
lượng cao nhập từ Singapore nhưng bị khám phá ra là công ty địa phương làm điện
kế chất lượng thấp. [[40]](#_edn41)
Vinashin là
trường hợp khá điển hình của tập đoàn lớn với hành động khá lộ liễu khiến bị
nhiều đại biểu quốc hội chất vấn trong cuộc họp tháng 11 năm 2008. Vinashin là
tập đoàn đóng tầu nổi danh vì lần đầu tiên vào năm 2005 chính phủ Việt Nam, do
lợi ích của tập đoàn, đã phát hành thành công 750 triệu USD trái phiếu có bảo
lãnh của chính phủ trên thị trường thế giới. Tuy nhiên, thay vì tập trung vào
chuyên ngành của mình là đóng tầu, Vinashin nhanh chóng tạo ra 100 công ty con
và liên đới khắp nước gồm cả ngân hàng thương mại và nhiều công ty tài chính,
xây dựng, thương mại và địa ốc.
[[41]](#_edn42)
Khi bị báo chí tra hỏi, Vinashin đã tiết lộ một số thông tin là theo bản kiểm
toán năm 2007 do công ty KPMG làm (Vinashin không công bố) cho thấy tích sản của
Vinashin là 5 tỷ USD (80 ngàn tỷ đồng) chưa kể giá trị đất và vốn tự có là 25
ngàn tỷ đồng. Như vậy là tỷ lệ tiền vay nợ trên vốn tự có là gấp đôi, thấp hơn
rất nhiều so với
[
[NVS1]](#_msocom_1) con
số 22 lần do Bộ Tài chính đưa ra. [[42]](#_edn43)
Điều này nói lên rằng, gần như không ai nắm rõ tình hình tài chính của các tập
đoàn, lúc đó được đặt dưới quyền điều hành trực tiếp của Thủ tướng (sẽ nói thêm
về vấn đề này sau). Cũng theo Vinashin, tập đoàn có lợi nhuận đạt 700 tỷ đồng
năm 2007. Nhưng tỷ lệ lợi nhuận này so với vốn tự có chỉ được 2,8%. Đó là
chưa kể rằng tỷ lệ lợi nhuận năm 2007 này đã cao hơn tỷ lệ năm 2006 là 50%. [[43]](#_edn44)
Tỷ lệ lợi nhuận sẽ thấp hơn nhiều nếu tính cả gía trị đất vào vốn nhà nước bỏ
ra.
Vinashin dự đoán
sẽ đạt doanh thu 1,4 tỷ USD năm 2008 và đã bán được 478 triệu USD cho nước
ngoài.
[[44]](#_edn45)
Hệ số vốn trên sản lượng của tập đoàn này được coi là rất cao tức là mức rủi ro
cao nhưng lại được nhà nước Việt Nam đứng ra chịu trách nhiệm dùm. Xây dựng
tầu thủy có thể là ngành mà Việt Nam cần phát triển nhưng tương lai của ngành
đóng tầu coi bộ không khá lắm. Đó là dựa vào thông tin về quản lý đã nói ở trên
và về tình trạng thiếu kỹ thuật chuyên môn, đã được tờ báo *Quân đội Nhân dân*
nhắc đến. [[45]](#_edn46)
Theo bài báo trên *Quân đội Nhân dân,* kỹ nghệ đóng tầu cho biết là đã sản
xuất theo hợp đồng các tầu với trọng tải từ 6.500 đến 55.000 tấn cho Anh, Nam
Hàn, Nhật Bản, nhưng tiếc thay có đến 90% đầu vào là từ các nhà cung cung cấp
nước ngoài. Bài báo đó cũng nói rằng tình trạng thiếu kỹ sư và thợ lành nghề đã
khiến cho công nghệ sửa chữa gần như không có, và chính vì thế mà ngay tầu chỉ
có trọng tải 2.000 tấn cũng phải chữa ở nước ngoài. Dựa vào thông tin mà tác
giả có được, để hoàn thành các hợp đồng quốc tế, Vinashin cũng phải nhập lao
động nước ngoài. Tuy nhiên để hoàn thành các hợp đồng đã ký với nước ngoài
Vinashin cần thêm vốn, ít nhất là 6 tỷ USD. Như thế điều này đòi hỏi là Vinashin
phải vay thêm ngay 1,2 tỷ vào năm 2008 mà việc này coi như không thể thực hiện
do thiếu tín dụng khắp nơi trên thế giới hiện nay.
Nhưng thay vì tập
trung tăng cường hiệu suất và lợi nhuận, Vinashin lại lên kế hoạch hợp doanh 10
tỷ USD với công ty Lion Diversified Holding Behard của Malaysia nhằm xây dựng
nhà máy thép với công suất 10 triệu tấn một năm mặc dù hầu hết đầu vào kể cả sắt
sơ chế và than cốc cũng phải nhập khẩu. Nhà máy thép này gần như thừa vì trên
cơ sở là nhu cầu thép của Việt Nam hiện nay là 6 triệu tấn và vào năm 2015 là 15
triệu tấn có thể dễ dàng thỏa mãn với bốn công ty thép đã được chính phủ chấp
thuận cho phép đầu tư.
[[46]](#_edn47)
Để tìm được nguồn vốn cần thiết nhằm thực hiện các hợp đồng đã ký
với khách hàng Văn phòng Chính phủ ngày 22 tháng 9 năm 2008 đã ra thông báo số
264/TB-VPCP về quyết định của Phó Thủ tướng Nguyễn Sinh Hùng đồng ý một gói vốn
1,2 tỷ USD cấp cho Vinashin (gồm 3 ngàn tỷ đồng VN bằng trái phiếu nội địa, 10
nghìn tỷ vay ngân hàng trong nước và 400 triệu USD vay nước ngoài), và chỉ thị “
*Ngân
hàng Nhà nước Việt Nam chỉ đạo Ngân hàng Phát triển
và các ngân hàng thương mại thực hiện tốt các giải pháp kiềm chế lạm phát
của Chính phủ tuy nhiên cần điều hành tín dụng linh hoạt cho một số dự án thuộc
lĩnh vực công nghiệp tàu thủy…*” cụ thể là chỉ thị từng ngân hàng phải cấp
vốn như sau: *“Ngân
hàng Phát triển và các ngân hàng thương mại thực hiện các cam kết với Tập đoàn
Công nghiệp tàu thuỷ Việt Nam đặc biệt là bảo đảm lượng vốn cần thiết cho các
sản phẩm đóng tàu nói trên (Ngân hàng Đầu tư và Phát triển 2.700 tỷ đồng, Ngân
hàng Công thương 2.000 tỷ đồng, Ngân hàng Phát triển 3.000 tỷ đồng, Ngân hàng
Nông nghiệp và Phát triển nông thôn 2.000 tỷ đồng, các ngân hàng thương mại khác
300 tỷ đồng).”*
Thông báo trên cũng nói Thủ
tướng sẽ xem xét thêm yêu cầu của Vinashin đề nghị chính phủ coi vốn vay nước
ngoài của công ty là cổ phần của nhà nước thay vì là nợ chính phủ cho Vinashin
nợ lại. Yêu cầu này tất nhiên là sẽ làm tăng tỷ lệ lãi hiện quá thấp của
Vinashin bởi vì tiền trả nợ sẽ không còn được tính là chi phí sản xuất nữa.
[[47]](#_edn48)
Nếu có trả thì ghi là cổ tức lấy từ lợi nhuận sau khi trừ thuế. Đây cũng là tiểu
xảo kế toán với mục đích làm đẹp Vinashin.
Xem xét kỹ hơn,
từ các tư liệu được công bố, ta có thể thấy là chính Thủ tướng là người tự giao
cho mình trách nhiệm trực tiếp chỉ đạo các tập đoàn. Bản phân công trách nhiệm
giữa Thủ tướng và các Phó Thủ tướng cho thấy rõ điều này. Ngoài các trách nhiệm
khác Thủ tướng đã tự cho mình quyền giám sát trực tiếp như việc hoạch định các
chiến lược và kế hoạch kinh tế, dự thảo ngân sách, chính sách tiền tệ và tín
dụng – đương nhiên đây là những trách nhiệm tổng quát của một vị thủ tướng,
nhưng điều đáng ngạc nhiên là thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng lại giao cho chính ông
ta trách nhiệm giám sát trực tiếp chiến lược phát triển tập đoàn và tổng công ty
(theo quyết định của Thủ tướng số 1009/QĐ-TTg năm 2006 và số 1120/QĐ-TTg năm
2007).
[[48]](#_edn49)
Việc phân công trách nhiệm giữa Thủ tướng và các Phó Thủ tướng cũng có tính đặc
biệt trong khung cảnh chính trị Việt Nam khi mà các quyết định phân công của Thủ
tướng không nói gì đến trách nhiệm tập thể mà nói rõ là các Phó Thủ tướng chủ
động giải quyết công việc liên quan đến mình và chỉ cần báo cáo lại:
“
*Thủ
tướng phân công Phó Thủ tướng giúp Thủ tướng chỉ đạo xử lý thường xuyên các công
việc cụ thể thuộc thẩm quyền của Thủ tướng trong từng lĩnh vực công tác của
Chính phủ ngoại trừ các công việc do Thủ tướng trực tiếp chỉ đạo. Phó Thủ tướng
được thay mặt Thủ tướng sử dụng quyền hạn của Thủ tướng Chính phủ để giải quyết
các công việc được phân công.” * *
“Trong phạm vi quyền hạn và
nhiệm vụ được giao các Phó Thủ tướng chủ động giải quyết công việc; chịu trách
nhiệm trước Thủ tướng về những quyết định của mình; những vấn đề lớn quan trọng
nhạy cảm phải kịp thời báo cáo Thủ tướng.”*
Tuy nhiên điều lý
thú là sau các quyết định của Bộ chính trị liên quan đến lạm phát đã bàn ở trên,
vai trò giám sát các vấn đề liên quan đến kinh tế đã được phân công lại cho Phó
Thủ tướng Nguyễn Sinh Hùng, người giữ cùng trách nhiệm thời Thủ tướng Phan Văn
Khải,theo Quyết định 1453/QĐ-TTg do Thủ tướng ký vào ngày 8 tháng 10 năm 2008.
Rõ ràng vai trò của Thủ tướng hình như đã giảm xuống vì công luận bất mãn với
chính sách kinh tế của chính phủ và khả năng của lãnh đạo.
[[49]](#_edn50)
Các điều phê phán Thủ tướng về thái độ bất chấp công luận độc lập đã được các
nhà bình luận nước ngoài và trong nước chia sẻ rộng rãi. Thí dụ Thủ tướng đã
giải tán Nhóm tư vấn Thủ tướng về Cải cách Kinh tế và Hành chính mà các Thủ
tướng cũ đã lập ra và cho vận hành từ rất lâu. Nghe nói, Thủ tướng đã nói riêng
là ông ta đã có các bộ trưởng và các quan chức chính quyền cố vấn. Thông tin
này cũng được gián tiếp chứng thực khi Thủ tướng trả lời một đại biểu trong cuộc
họp Quốc hội vào tháng 11 năm 2008. Khi được hỏi là Thủ tướng có kế hoạch đối
thoại với trí thức và các nhà khoa học không, thì theo bài báo, Thủ tướng trả
lời như sau: “ *Thủ tướng nói
rằng không biết đại biểu định nghĩa trí thức như thế nào còn “ngày nào tôi cũng
đối thoại với trí thức.*” [[50]](#_edn51)
Jonathan Pincus, chuyên gia của Chương trình Phát triển Liên Hợp quốc ở Việt
Nam, đã than rằng: “Không thiếu người ở Việt Nam hiểu nguyên nhân gây ra tình
trạng kinh tế bất ổn hiện nay và biết phải làm gì để chống lạm phát và ổn định
lại thị trường. Nhưng những người này lại chẳng có quyền hành gì.” [[51]](#_edn52)
Trong cuộc họp tháng 11 năm 2008 của Quốc hội nhiều đại biểu đòi hạn chế hoạt động của các tập đoàn và đòi hỏi các cơ quan nhà nước giám sát chặt chẽ và báo cáo những việc các tập đoàn đang làm. Có lẽ dựa thế là các biện pháp chống lạm phát do Bộ chính trị đưa ra đã có kết quả, Thủ tướng trở nên mạnh dạn bảo vệ chính sách xây dựng tập đoàn trong cuộc họp trên và tuyên bố rằng đây là quyết định của Trung ương Đảng. Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng tuyên bố trước cuộc họp Quốc hội như sau:
· “Cần thống nhất nhận thức về vị trí của doanh nghiệp nhà nước trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa mà nước ta đang xây dựng như Nghị quyết Hội nghị lần thứ 3 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khoá IX khẳng định: "Kinh tế nhà nước có vai trò quyết định trong việc giữ vững định hướng xã hội chủ nghĩa ổn định và phát triển kinh tế chính trị xã hội của đất nước.””
· “Đã hình thành các tổng công ty nhà nước, một số tập đoàn kinh tế (được tổ chức thí điểm) hoạt động đa ngành, đa lĩnh vực trong đó có ngành chính theo đúng Nghị quyết của Đảng phù hợp với quy định của pháp luật.”
· “Thái độ của chúng ta là phải tập trung sức đổi mới nâng cao hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp nhà nước để doanh nghiệp nhà nước thực hiện ngày càng tốt hơn vai trò của mình trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.”
Điều mà Thủ
tướng có vẻ nhượng bộ một chút là: “
*Chính
phủ đồng tình và hoan nghênh Quốc hội chọn các tập đoàn và tổng công ty nhà nước
là trọng điểm trong chương trình giám sát năm 2009.*”
[
[52]](#_edn53)
Chính vì tuyên bố như thế,
Quốc hội đã ra tay kiểm tra và bản báo cáo công bố trước Ủy ban thường vụ Quốc
hội ngày 13 tháng 8 năm 2008 có kết luận là năm 2006, có 38 (40%) tập đoàn và
tổng công ty có hệ số an toàn vốn vượt ngưỡng ba lần, năm ngoái có 31 đơn vị.
Nhiều tập đoàn, tổng công ty lớn có tổng số nợ cao hơn gấp 10 lần, tức là "
*có
cơ cấu tài chính bấp bênh, nợ phải trả cao gấp nhiều lần vốn chủ sở hữu nên khả
năng thanh toán không được bảo đảm*". Các tập đoàn đều “ *kinh doanh có lãi,
tốc độ tăng trưởng và doanh thu đều năm sau cao hơn năm trước*”, song câu hỏi
đặt ra là " *Doanh nghiệp tăng trưởng từ sức mạnh nội tại hay đơn thuần do bán
tài sản nhà nước*". Nhưng quan trọng nhất là nhận định sau của đoàn giám sát:
" *Chưa có cơ quan nhà nước nào nắm được đầy đủ, kịp thời về vốn, tài sản tại
các TĐ, TCT*", là các bộ, tỉnh hầu như không nắm được hoạt động của DNNN, cơ
quan quản lý là Bộ Tài chính lại chỉ " *quản lý gián tiếp qua báo cáo từ dưới*". [[53]](#_edn54)
Nói một cách ngắn gọn: câu
hỏi quan trọng là liệu việc mở rộng vùng hoạt động và kích cỡ vốn của các doanh
nghiệp quốc doanh có đưa nền kinh tế đến tình trạng được quản lý tốt hơn, ổn
định hơn, và công bằng hơn hay không? Lập luận của Thủ tướng Dũng là các nhà
quản lý doanh nghiệp quốc doanh cần được trao quyền tự chủ về đầu tư và hành
động vì việc này là nhằm bảo đảm nền kinh tế theo định hướng xã hội chủ nghĩa.
Lập luận như thế có đứng vững không? Chủ động và tự chủ có nghĩa gì khi mà tiền
vốn lại là tiền đóng thuế của dân? Câu hỏi nữa cũng được nhóm Harvard phân tích
trong bản báo cáo tháng 1 năm 2008
[[54]](#_edn55)
là
phải chăng chính sách mở cửa hiện nay chỉ là mở cửa để cho “các cơ quan chính
trị, hành chính, trí thức nhà nước ngày càng trở thành công cụ của các nhóm lợi
ích được họ sử dụng để làm giàu họ và mở rộng thêm tầm ảnh hưởng của họ?”
Việc thay thế giám sát các
doanh nghiệp nhà nước của Bộ bằng chính sự giám sát trực tiếp của Thủ tướng coi
bộ không thành công mà trái lại còn tạo ra nghi ngờ về khả năng lãnh đạo của
ông. Một số nhà quan sát nước ngoài cho rằng khó khăn hiện nay là vì mâu thuẫn
giữa ông Thủ tướng theo hướng cải cách này và các nhà lãnh đạo bảo thủ khác.
[[55]](#_edn56)
Nhưng phân tích của bài này không ủng hộ lập luận này. Quả thật có thể nói
hành động và các phát biểu của Thủ tướng cho thấy
Thủ tướng đã
không đẩy mạnh hơn cải cách kinh tế theo hướng mở rộng cạnh tranh thị trường mà
hình như là muốn tập trung quyền hành vào cá nhân mình, ít nhất là qua các biện
pháp và hành động nhằm xây dựng tập đoàn quốc doanh như đã cho thấy. Nhưng cũng
cần công bằng với Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng để cho rằng các nhận xét trên cần
được xem xét và chứng minh rõ hơn.
Tuy vậy cũng có thể nói những người chỉ trích Thủ tướng ở trong nước cũng không nghĩ ra cách nào quản lý tốt hơn các tập đoàn quốc doanh này, khi mà chính việc xây dựng doanh nghiệp quốc doanh đã được coi là quốc sách. Hướng mà một số người, trong đó có các đại biểu quốc hội, đề xuất là các doanh nghiệp dù công hay tư cũng phải chịu cạnh tranh với các điều kiện giống nhau và do đó cần xóa bỏ mọi ưu tiên. Nhưng liệu điều này có thể thực hiện được không khi mà hệ thống chính trị nhà nước Việt Nam thiếu hoặc không thể có (?) hệ thống phân quyền, có tính độc lập, và có khả năng kiểm soát lẫn nhau? Điều này cũng liên quan đến câu hỏi ngày càng trở nên quan trọng hơn là: phát triển kinh tế vì lợi ích và sở hữu của ai? Tiếp cận thông tin để phân tích vấn đề này chắc còn là vấn đề “nhạy cảm.”
**Vũ Quang
Việt**
*Chú thích *
[1] Nghị
quyết phiên họp chính phủ thường kỳ tháng 10 năm 2008.
[http://www.chinhphu.vn/portal/page?_pageid=33,167076&_dad=portal&_schema=PORTAL&pers_id=8093649&item_id=10795494&p_details=1](http://www.chinhphu.vn/portal/page?_pageid=33,167076&_dad=portal&_schema=PORTAL&pers_id=8093649&item_id=10795494&p_details=1).
[2] Minh
Yến, Dự
trữ ngoại tệ
của Việt Nam là 20,7 tỷ USD.
[http://www.vtc.vn/kinhdoanh/183352/index.htm](http://www.vtc.vn/kinhdoanh/183352/index.htm).
[3] Tổng cục Thống kê Việt Nam định nghĩa nghèo là những cá nhân có thu nhập bình quân hàng tháng trong năm 2004 là 175.000 đồng, tức là 0.37 USD một ngày (xem Vietnam Statistical Yearbook 2006, bảng 303).
[4] Lan
Hương,
Lạm phát đang bóp méo chuẩn nghèo,
*Dân Trí*, 11 tháng 9,
2008. Xem
[
http://dantri.com.vn/kinhdoanh/Lam-phat-dang-bop-meo-chuan-ngheo/2008/9/250242.vip](http://dantri.com.vn/kinhdoanh/Lam-phat-dang-bop-meo-chuan-ngheo/2008/9/250242.vip). [
[6]](#_ednref7) Thanh
Tuyền, Bơm tiền vực dậy thị trường, *Tuổi trẻ*, 29 tháng 10
năm 2008:
[
http://www.tuoitre.com.vn/Tianyon/Index.aspx?ArticleID=285359&ChannelID=87](http://www.tuoitre.com.vn/Tianyon/Index.aspx?ArticleID=285359&ChannelID=87)
[7] ICOR là hệ số vốn/sản lượng được đo gián tiếp bằng cách chia tích lũy cho thay đổi về GDP tính theo giá cố định.
[8]
Các hệ số này được tính dựa vào số liệu do Cục thống kê LHQ xuất
bản.
[
http://unstats.un.org/unsd/snaama/introduction.asp](http://unstats.un.org/unsd/snaama/introduction.asp).
[9] Số liệu hàng năm do Tổng cục Thống kê xuất bản bao gồm thương mại dịch vụ, trong khi số liệu hàng tháng do hải quan thu thập không có phần thương mại dịch vụ. Chính vì thế những số liệu này không phù hợp với nhau, nhưng cũng được trích dẫn ở đây để cho thấy mức thiếu hụt của năm 2008. Các số liệu này cũng cho thấy là nguy cơ khủng hoảng cán cân thanh toán đã giảm đáng kể vào những tháng cuối năm 2008.
[10] Lê
Nguyên Minh, Thu vốn nước ngoài trọng tâm vẫn là giải ngân vốn,
*Tuổi trẻ*, 5 tháng 11 năm 2008. [
http://www.tuoitre.com.vn/Tianyon/Index.aspx?ArticleID=286441&ChannelID=11](http://www.tuoitre.com.vn/Tianyon/Index.aspx?ArticleID=286441&ChannelID=11). [
[11]](#_ednref12)Bài
2: Bất động sản 'hút' FDI nhưng nhiều dự án 'hứa', Vietenamnet,
6 tháng 8 năm 2008.
[
http://vietnamnet.vn/kinhte/chinhsach/2009/08/861945/](http://vietnamnet.vn/kinhte/chinhsach/2009/08/861945/). [
[12]](#_ednref13)
IMF Country Report No. 09/110, tháng 4 2009.
[
http://www.imf.org/external/pubs/ft/scr/2009/cr09110.pdf](http://www.imf.org/external/pubs/ft/scr/2009/cr09110.pdf),
trang 22. [
[14]](#_ednref15) Vân
Anh, Quốc hội thông qua chỉ tiêu tăng trưởng 8,5 đến 9%, *
Vietnamnet*, 12 tháng 11, 2007.
[
http://vietnamnet.vn/chinhtri/2007/11/754394/](http://vietnamnet.vn/chinhtri/2007/11/754394/)
[15]Vũ
Quang Việt, Quan hệ lao động và doanh nghiệp thời mở cửa làm
thành viên WTO, Diễn Đàn, 13 tháng 3, 2007.
[http://www.diendan.org/viet-nam/vqv_laodong/?searchterm=%22v%C5%A9%20quang%20vi%E1%BB%87t%22](http://www.diendan.org/viet-nam/vqv_laodong/?searchterm=%22v%C5%A9%20quang%20vi%E1%BB%87t%22). [
[16]](#_ednref17)
Vũ Quang Việt, Lạm phát ở Việt Nam hiện nay và sự cần nhìn
lại lý thuyết tiền tệ. *Th* *ời
Đại Mới*,
Số
3, Tháng 11, 2004.
[
http://www.tapchithoidai.org/ThoiDai3/200403_VQViet.htm](http://www.tapchithoidai.org/ThoiDai3/200403_VQViet.htm)
[17]
IMF, Vietnam:
*Selected Issues, IMF Country Report No.
06/422*, November 2006, page 5.
[18] IMF, ibid, tr. 19
[19]
Thủ tướng điều hành giá cả thị trường cuối
năm 2007.
[http://vietnamnet.vn/xahoi/2007/11/757597/](http://vietnamnet.vn/xahoi/2007/11/757597/)
[20] Tất
nhiên không có gì sai trong phương pháp được sử dụng để tính chỉ
số giá tiêu dùng (CPI) ở Việt Nam. Để phán ứng lại với chỉ thị
của Thủ tướng, tác giả bài này đã viết một bài phải biện về
phương pháp đăng trên báo Diễn Đàn và được Báo Lao động trong
nước đăng lại. Có lẽ Thủ tướng đã bị báo cáo sai có mục đích, vì
cho rằng CPI tăng nhanh là do Tổng cục Thống kê (TCTK) đã tính
tỷ lệ chi cho lương thực thực phẩm quá lớn trong rổ hàng chi
tiêu của hộ gia đình Việt Nam. Khi tỷ lệ chi cho lương thực là
lớn, mà CPI của lương thực tăng nhanh thì tất nhiên CPI nói
chung tăng cao hơn. Muốn chứng tỏ rằng CPI không tăng nhiều như
vậy thì phải ra lệnh cho TCTK thay đổi tỷ lệ chi cho lương thực
thực phâm. Tác giả cho rằng tỷ lệ chi cho lương thực thực phầm
phẩm ở Việt Nam theo TCTK là 42%, là hoàn hợp lý khi so với Ấn
Độ (48,5%), Phi (46,6%) và Thái Lan (36%). Một nước khi có thu
nhập đầu người cao lên thì tỷ lệ chi cho lương thực ở nước có
khuynh hướng nhỏ đi. Thêm nữa, quan chức Bộ Tài chính đã tự tính
để giảm tốc độ tăng CPI đi khoảng 2% so với phương pháp cũ. Theo
phương pháp mới của Bộ tài chính, mà theo đó họ đã tính CPI
trung bình cho 11 tháng rồi vừa qua so với trung bình của 11
tháng năm trước đó. Cũng chẳng có gì là sai với phương pháp này,
nhưng nó tính toán như thế sẽ cho ra con số CPI đẹp hơn vào lúc
đó. Tất nhiên với phương pháp “gọi là mới” này cũng đã được TCTK
tính để sử dụng vào mục đích khác như tính toán giá trị GDP theo
giá cố định trung bình năm. Tuy nhiên muốn theo dõi sự vận hành
CPI từng tháng một để điều hành nền kinh tế thì không thể dùng
phương pháp “gọi là mới” trên. Coi Vũ Quang Việt, “Phải chăng
thống kê Việt Nam đang bị phi chuyên môn hóa?, Diễn Đàn, 2 tháng
12 2008.
[http://www.diendan.org/viet-nam/phai-chang-thong-ke-viet-nam-111ang-bi-phi-chuyen-mon-hoa/](http://www.diendan.org/viet-nam/phai-chang-thong-ke-viet-nam-111ang-bi-phi-chuyen-mon-hoa/).
[21] Amy
Kazmin, FT interviews: Nguyen Tan Dung,
*Financial Times*,
2 tháng 3, 2008.
[http://us.ft.com/ftgateway/superpage.ft?news_id=fto030220081747550984](http://us.ft.com/ftgateway/superpage.ft?news_id=fto030220081747550984).
[22]
Hồng Khánh, Lạm phát cao không phải do chính phủ điều hành
kém,
*VNexpress*, 27 tháng 3, 2008.
[
http://vnexpress.net/Vietnam/Xa-hoi/2008/03/3BA00BBC/?q=1](http://vnexpress.net/Vietnam/Xa-hoi/2008/03/3BA00BBC/?q=1).
[23]
Sài Gòn Giải phóng, 5 tháng 3 2008.
[http://www.sggp.org.vn/kinhte/2008/4/148112/](http://www.sggp.org.vn/kinhte/2008/4/148112/)
[
[24]](#_ednref25)
Việc Bộ chính trị ngầm phê phán chính sách của Thủ tướng
Nguyễn Tấn Dũng đã được Âu Dương
Thệ
nêu lên đầu tiên trong bài: Bộ chính trị chỉ trích Nguyễn
Tấn Dũng trong việc chống lạm phát. *Đàn Chim Việt*, 15
tháng 4 2008,
[
http://www.viet-studies.info/kinhte/BoChinhTri_ChiTrich.htm](http://www.viet-studies.info/kinhte/BoChinhTri_ChiTrich.htm)
[25] Sài Gòn Giải phóng, 5 tháng 3 2008, ibid.
[26]
Nghị quyết số 20/2008/NQ-CP ngày 29 tháng 8 năm 2008.
[http://www.cpv.org.vn/tiengviet/kinhte/details.asp?topic=5&subtopic=410&leader_topic=965&id=BT890851128](http://www.cpv.org.vn/tiengviet/kinhte/details.asp?topic=5&subtopic=410&leader_topic=965&id=BT890851128).
[27]
*Nông thôn Việt Nam*: [http://www.kinhtenongthon.com.vn/Story/thoisuchinhtri/tintuc/2008/10/15098.html](http://www.kinhtenongthon.com.vn/Story/thoisuchinhtri/tintuc/2008/10/15098.html).
[28]
Vũ Quang Việt, Tập đoàn tài chính: ý nghĩa kinh tế và nguy
hiểm trước mắt,
*Kinh tế Sài Gòn*, 31 tháng 8 năm 2008.
[
http://www.thesaigontimes.vn/Home/thoisu/sukien/9208/](http://www.thesaigontimes.vn/Home/thoisu/sukien/9208/)
[29]Từ
bảng 15, IMF,
*Vietnam Statistical Appendix*, December 2007,
tích lũy từ ngân sách chính phủ vào năm 2007 và trước đó là vào
khoảng 8% GDP. Trong đó có 1% GDP là dành cho doanh nghiệp. Như vậy
đầu tư vào hạ tầng cơ sở từ ngân sách là 7% GDP. Vì tổng đầu tư của
toàn khu vực công là 18% GDP, ta có thể rút ra là đầu tư của doanh
nghiệp quốc doanh bằng 11% GDP.
[30] Ghi chú: Vốn đầu tư là ý niệm dùng ở Việt nam, không theo tiêu chuẩn quốc tế, và không thể gọi là tích lũy. Vốn đầu tư gồm cả nhiều mục (như đền bù) không thuộc tích lũy.
[31
[http://www.chinhphu.vn/portal/page_pageid=33,5913832&](http://www.chinhphu.vn/portal/page?_pageid=33,5913832&_dad=portal&_schema=PORTAL&item_id=8969663&thth_details=1)
[
_dad=portal&_schema=PORTAL&item_id=8969663&thth_details=1](http://www.chinhphu.vn/portal/page?_pageid=33,5913832&_dad=portal&_schema=PORTAL&item_id=8969663&thth_details=1).
[32]
Nguyễn Quang A, “Nghe các tập đoàn lớn nói”,
*
Lao Động*, 4 tháng 5, 2008.
[http://www.laodong.com.vn/Home/Nghe-cac-tap-doan-lon-noi/20084/86666.laodong](http://www.laodong.com.vn/Home/Nghe-cac-tap-doan-lon-noi/20084/86666.laodong)
[34] Nguyễn
Trung, Cải cách tập đoàn nhà nước và một chữ dám,
*Vietnamnet*,
10 tháng 9 năm 2008.
[
http://www.tuanvietnam.net/vn/sukiennonghomnay/4757/index.aspx](http://www.tuanvietnam.net/vn/sukiennonghomnay/4757/index.aspx)
[35]
Nguyễn Linh, Quốc hội có kế hoạch giám sát tập đoàn, phỏng vấn ông
Nguyễn Đức
Kiên,
Phó chủ tịch Quốc hội và là thành viên của Ủy ban kinh tế quốc hội.
*Vietnamnet.* 29 tháng 10 năm 2008.
[http://vietnamnet.vn/chinhtri/2008/10/810727/](http://vietnamnet.vn/chinhtri/2008/10/810727/)
[36]
Nhiều sai phạm tại khu Công nghệ cao TP.HCM,
*Vietnamnet*,
2 tháng 4 năm 2008.
[
http://vietnamnet.vn/cntt/2008/04/776399/](http://vietnamnet.vn/cntt/2008/04/776399/). [
[37]](#_ednref38)
Luật đất đai (2003). [http://www.vietlaw.gov.vn/LAWNET/docView.do?](http://www.vietlaw.gov.vn/LAWNET/docView.do?docid=16530&type=html&searchType=fulltextsearch&searchText)
[
docid=16530&type=html&searchType=fulltextsearch&searchText](http://www.vietlaw.gov.vn/LAWNET/docView.do?docid=16530&type=html&searchType=fulltextsearch&searchText)=
[39]
Bóc trần đường dây tham nhũng lớn ở Tổng công ty Dầu khí,
*
Việt Báo*, 3 tháng 6 năm 2004.
[http://vietbao.vn/An-ninh-Phap-luat/Boc-tran-duong-day-tham-nhung-lon-o-Tong-cong-ty-Dau-khi/10865005/218/](http://vietbao.vn/An-ninh-Phap-luat/Boc-tran-duong-day-tham-nhung-lon-o-Tong-cong-ty-Dau-khi/10865005/218/)
[40]
Phạm Điền, Giám đốc công ty điện lực TP. HCM bị tạm đình chỉ
công tác,
*Radio RFA*, 19/7/2005.
[
http://www.rfa.org/vietnamese/in_depth/DirectorLeMinhHoangSuspended_PDien-20050719.html](http://www.rfa.org/vietnamese/in_depth/DirectorLeMinhHoangSuspended_PDien-20050719.html).
[41]
Xem:
[
http://www.vinashin.com.vn/members.aspx](http://www.vinashin.com.vn/members.aspx).
[42]
Nguyễn Quang A
*, Lao Động*, 4 tháng 5 năm 2008.
[http://www.laodong.com.vn/Home/Nghe-cac-tap-doan-lon-noi/20084/86666.laodong](http://www.laodong.com.vn/Home/Nghe-cac-tap-doan-lon-noi/20084/86666.laodong),
ibid.
[43] Anh
Quân, Chính phủ không buộc ngân hàng cho Vinashin vay,
*Kinh
tế Việt Nam, *21 tháng 10 năm 20008, phỏng vấn chủ tịch
Vinashin, Phạm Thanh Bình,
[
http://www.vneconomy.vn/20081021090134203P0C5/chinh-phu-khong-buoc-ngan-hang-cho-vinashin-vay!.htm](http://www.vneconomy.vn/20081021090134203P0C5/chinh-phu-khong-buoc-ngan-hang-cho-vinashin-vay!.htm#detail) [
[44]](#_ednref45)
[
http://crewing.biz.ua/modules.php?op=modload&name=News&file=article&sid=20238](http://crewing.biz.ua/modules.php?op=modload&name=News&file=article&sid=20238).
Theo phỏng vấn chủ tịch Vinashin ở trên, ông ta đưa ra số liệu cao hơn, với doanh thu là 2.5 tỷ USD và xuất khẩu là 532 triệu USD.
[45]
Vũ Văn Đức,
Công nghiệp đóng tầu Việt Nam: thành công bước
đầu, khó khăn trong tương lai,
*Quân Đội Nhân dân*, 15
tháng 11 năm 2008.
[
http://www.qdnd.vn/qdnd/baongay.kinhte.chinhsachkinhte.46672.qdnd](http://www.qdnd.vn/qdnd/baongay.kinhte.chinhsachkinhte.46672.qdnd).
[46]
Trần Thủy, Tập đoàn tầu thủy lại xin đầu tư vào điện, thép,
*
Vietnamnet*, 9 tháng 9 năm 2008.
[http://vietnamnet.vn/kinhte/2008/09/802793/](http://vietnamnet.vn/kinhte/2008/09/802793/)
[47]
Vũ Quang Việt, Tinh hình khác giải pháp khác,
*Kinh tế Sàigòn*,
6 tháng 11 năm 2008.
[
http://www.thesaigontimes.vn/epaper/TB-KTSG/So46-2008(934)/20855/](http://www.thesaigontimes.vn/epaper/TB-KTSG/So46-2008(934)/20855/)
[48] Quyết định về phân công của Thủ tướng và Phó Thủ tướng ký ngày 28/7/2006 và 24/8/ 2007.
[49]
Song. S Le, “Vietnam in denial over economic woos”,
*Far
Eastern Economic Review*, October 2008.
[50] Đối
thoại với trí thức không cần treo bảng, Dân trí, 13 tháng 11,
2008.
[http://dantri.com.vn/Sukien/Doi-thoai-voi-tri-thuc-khong-can-treo-bang/2008/11/259891.vip](http://dantri.com.vn/Sukien/Doi-thoai-voi-tri-thuc-khong-can-treo-bang/2008/11/259891.vip)
[51] Xem trên.
[52]
Toàn văn báo cáo của Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng,
*
Lao Động*,
13 tháng 11 năm 2008. [
[53]](#_ednref54)
Lê Nhung, ‘Sức
khỏe’
tập
đoàn: thất thoát, lỗ, quản lý hạn chế, Vietnamnet, 13 tháng 8
năm 2009. [http://vietnamnet.vn/chinhtri/2009/08/863311/](http://vietnamnet.vn/chinhtri/2009/08/863311/)
[54]
Xem Song. S Le, "Vietnam in denial over economic woos",
*Far
Eastern Economic Review*, tháng 10 năm 2008. [
[55]](#_ednref56)
Roger Mitton, Vietnam: Behind the Journalists’ Jailings, *
Asia Sentinel* (24 tháng 10 năm 2008).
[http://www.asiasentinel.com/index.php?option=com_content&task=view&id=1500&Itemid=188](http://www.asiasentinel.com/index.php?option=com_content&task=view&id=1500&Itemid=188).
© Thời Đại Mới
28-11-09

Accept-Ranges: bytes

Content-Type: text/html