text:
10 smartphone đẹp nhất 2012
Dưới đây là tổng hợp của Số Hóa về 10 smartphone có thiết kế đẹp nhất của năm:
iPhone 5 được thiết kế lại với màn hình kích thước lớn hơn và thân máy mỏng hơn với vỏ làm bằng nhôm nguyên khối và nhẹ hơn thế hệ trước. Máy chạy hệ điều hành iOS 6 và sử dụng màn hình retina 4 inch, được trang bị chip xử lý lõi kép tốc độ 1,2 GHz, RAM 1 GB và bộ nhớ trong có 3 phiên bản 16, 32 và 64 GB. Máy được trang bị camera độ phân giải 8 megapixel.
Smartphone đình đám năm nay của Samsung được thiết kế lại hoàn toàn mới với cảm hứng lấy từ thiên nhiên, vỏ máy được làm từ polycarbonate. Hiện nay ngoài 2 màu sắc ban đầu là trắng và xanh, S III còn có thêm màu đỏ. Sản phẩm của Samsung sử dụng màn hình Super AMOLED HD 4,8 inch, được trang bị chip xử lý lõi 4 tốc độ 1,5 GHz, RAM 2 GB, bộ nhớ trong 16 GB có thể mở rộng bằng thẻ nhớ. S III chạy Android 4.1 và có camera 8 megapixel.
HTC One X là smartphone cao cấp nhất của năm của HTC. Sản phẩm có thiết kế nguyên khối với vỏ làm từ polycarbonate và có 2 màu đen - trắng. One X sử dụng màn hình Super LCD 2 kích thước 4,7 inch, độ phân giải HD. Máy được trang bị chip xử lý lõi tứ tốc độ 1,5 GHz, RAM 1 GB và bộ nhớ trong gồm 2 phiên bản 16 và 32 GB. One X chạy hệ điều hành Android 4.0 và được trang bị camera độ phân giải 8 megapixel.
Xperia S là smartphone tiêu biểu cho thiết kế mới của Sony. Máy có vỏ được làm bằng polycarbonate với dải cảm ứng trong suốt có thể đổi màu độc đáo. Máy sử dụng màn hình 4,3 inch độ phân giải HD, được trang bị chip xử lý lõi kép tốc độ 1,5 GHz, RAM 1 GB và bộ nhớ trong 32 GB. Xperia S chạy hệ điều hành Android 4.0 và được trang bị camera 12 megapixel.
Trong năm 2012, LG cũng làm mới thiết kế điện thoại của mình với dòng sản phẩm L-series với vỏ sau có vân giúp chống trầy xước và đường viền kim loại cho cảm giác cầm chắc tay hơn. LG 4X HD là đại diện tiêu biểu cho thiết kế này. Máy sử dụng màn hình True HD-IPS LCD 4,7 inch. Sản phẩm được trang bị chip xử lý lõi tứ tốc độ 1,5 GHz, RAM 1 GB và bộ nhớ trong 16 GB có thể mở rộng bằng thẻ nhớ. Máy chạy Android 4.0 và có camera độ phân giải 8 megapixel.
> Xem tiếp 5 smartphone còn lại
Huy Đức
-
Samsung ra Galaxy On8 cấu hình mạnh, giá 239 USD
-
Nhiều iPhone hàng xách tay ở Việt Nam bị biến thành 'cục gạch'

markdown:
# 10 smartphone đẹp nhất 2012
Dưới đây là tổng hợp của
*Số Hóa* về 10 smartphone có thiết kế đẹp nhất của năm:
iPhone 5 được thiết kế lại với màn hình kích thước lớn hơn và thân máy mỏng hơn với vỏ làm bằng nhôm nguyên khối và nhẹ hơn thế hệ trước. Máy chạy hệ điều hành iOS 6 và sử dụng màn hình retina 4 inch, được trang bị chip xử lý lõi kép tốc độ 1,2 GHz, RAM 1 GB và bộ nhớ trong có 3 phiên bản 16, 32 và 64 GB. Máy được trang bị camera độ phân giải 8 megapixel.
Smartphone đình đám năm nay của Samsung được thiết kế lại hoàn toàn mới với cảm hứng lấy từ thiên nhiên, vỏ máy được làm từ polycarbonate. Hiện nay ngoài 2 màu sắc ban đầu là trắng và xanh, S III còn có thêm màu đỏ. Sản phẩm của Samsung sử dụng màn hình Super AMOLED HD 4,8 inch, được trang bị chip xử lý lõi 4 tốc độ 1,5 GHz, RAM 2 GB, bộ nhớ trong 16 GB có thể mở rộng bằng thẻ nhớ. S III chạy Android 4.1 và có camera 8 megapixel.
HTC One X là smartphone cao cấp nhất của năm của HTC. Sản phẩm có thiết kế nguyên khối với vỏ làm từ polycarbonate và có 2 màu đen - trắng. One X sử dụng màn hình Super LCD 2 kích thước 4,7 inch, độ phân giải HD. Máy được trang bị chip xử lý lõi tứ tốc độ 1,5 GHz, RAM 1 GB và bộ nhớ trong gồm 2 phiên bản 16 và 32 GB. One X chạy hệ điều hành Android 4.0 và được trang bị camera độ phân giải 8 megapixel.
Xperia S là smartphone tiêu biểu cho thiết kế mới của Sony. Máy có vỏ được làm bằng polycarbonate với dải cảm ứng trong suốt có thể đổi màu độc đáo. Máy sử dụng màn hình 4,3 inch độ phân giải HD, được trang bị chip xử lý lõi kép tốc độ 1,5 GHz, RAM 1 GB và bộ nhớ trong 32 GB. Xperia S chạy hệ điều hành Android 4.0 và được trang bị camera 12 megapixel.
Trong năm 2012, LG cũng làm mới thiết kế điện thoại của mình với dòng sản phẩm L-series với vỏ sau có vân giúp chống trầy xước và đường viền kim loại cho cảm giác cầm chắc tay hơn. LG 4X HD là đại diện tiêu biểu cho thiết kế này. Máy sử dụng màn hình True HD-IPS LCD 4,7 inch. Sản phẩm được trang bị chip xử lý lõi tứ tốc độ 1,5 GHz, RAM 1 GB và bộ nhớ trong 16 GB có thể mở rộng bằng thẻ nhớ. Máy chạy Android 4.0 và có camera độ phân giải 8 megapixel.
[> Xem tiếp 5 smartphone còn lại](http://sohoa.vnexpress.net/tin-tuc/san-pham/dien-thoai/10-smartphone-dep-nhat-2012-2401856-p2.html) **Huy Đức**
-
[Samsung ra Galaxy On8 cấu hình mạnh, giá 239 USD](http://sohoa.vnexpress.net/tin-tuc/san-pham/dien-thoai/samsung-ra-galaxy-on8-cau-hinh-manh-gia-239-usd-3478092.html?utm_source=detail&utm_medium=box_tinkhac&utm_campaign=boxtracking)
-
[Nhiều iPhone hàng xách tay ở Việt Nam bị biến thành 'cục gạch'](http://sohoa.vnexpress.net/tin-tuc/san-pham/dien-thoai/nhieu-iphone-hang-xach-tay-o-viet-nam-bi-bien-thanh-cuc-gach-3477726.html?utm_source=detail&utm_medium=box_tinkhac&utm_campaign=boxtracking)

Set-Cookie: device_env=4; expires=Fri, 09-Dec-2016 19:47:50 GMT; path=/; domain=vnexpress.net


text:
Cách tẩy sạch lông nách hiệu quả nhờ vào các nguyên liệu tự nhiên (P1)
Lông nách là một trong những yếu tố gây mất thẩm mĩ đối với các chị em phụ nữ, đặc biệt khi chị em muốn diện những chiếc áo hay dầm sát nách thì lông nách là một trở ngại vô cùng rất lớn, làm cho các chị em đánh mất đi sự tự tin. Vậy thì “Làm thế nào để có thể hết lông nách?” là câu hỏi to đùng của nhiều chị em có vùng lông nách dưới cánh tay “rậm rạp”. Nhiều người đã sử dụng cách tẩy lông bằng dao cạo nhưng hiệu quả mang lại không cao & khiến lông mọc lại cứng hơn, làn da dưới cánh tay sẽ xuất hiện những vết thâm. Hãy cùng nhau tham khảo những cách triệt lông ở vùng nách tự nhiên tại nhà dưới đây và lựa chọn cho mình cách tốt nhất nhé.
Bài viết liên quan :
Bạn có nghĩ đến công cụ sử dụng là nhíp không? Có ngay lời khuyên dành cho bạn là không nên nhé, vì nó khiến cho chúng ta đau khi “dọn dẹp”, lỗ chân lông sẽ bị to hơn & cũng không tránh khỏi tình trạng bị thâm.
Vậy có cách tẩy lông nách nào bằng phương pháp tự nhiên nào hữu hiệu nhất? Các bạn hãy lựa chọn cho mình phương pháp triệt lông nách thích hợp nhé.
Làm hết lông nách tại nhà bằng đường & chanh & mật ong
Bạn hãy hòa đường, chanh & mật ong theo tỷ lệ phù hợp để có được hỗn hợp sền sệt. Hãy dùng hỗn hợp này để bôi lên những vùng da cần tẩy lông. Sau đó dùng khăn lau sạch chúng.
Hỗn hợp này có công dụng làm cho các nang lông yếu đi & chết, lớp lông trên bề mặt da sẽ rụng sạch đi tránh được những cảm giác đau, đặc biệt là vùng nách không bị thâm. Đây là một cách Waxing không gây hại cho da bạn mà lại đem lại hiệu quả tẩy lông cao, bạn có thể thực hiện ngay tại gia. Xem thêm sản phẩm collagen hanamai cá
Đường chanh mật ong(Nguồn: internet)
Cách tẩy lông nách tự nhiên tại nhà cùng với bơ
Cách tẩy lông nách tự nhiên tại nhà bằng bơ nghe thì có vẻ phức tạp hơn 1 chút nhưng lại cho hiệu quả lâu dài. Bôi 1 lớp bơ lên vùng lông dưới cánh tay rồi sau đó bạn lấy giấy mềm miết nhẹ lên chúng, rồi kéo miếng giấy đó ra theo chiều ngược với chiều mọc của lông thật nhanh gọn nhé. Sau khi vùng da dưới cánh tay không còn dấu hiệu “rậm rạp” , bạn hãy rửa sạch vùng da đó bằng sữa tắm hoặc xà bông để tránh hiện tượng nhờn da.
Chỉ với phương pháp tẩy lông nách tự nhiên với bơ đơn giản thì bạn sẽ loại bỏ hoàn toàn những sợ lông đáng ghét và đồng thời vùng da dưới cánh tay của bạn cũng sẽ trở nên láng mịn và hết thâm đen giúp bạn tự tin tỏa sáng hơn với những bộ đồ gợi cảm. Xem thêm sản phẩm Transino Whitening
Bở (Nguồn: internet)
Xem thêm sản phẩm yến mạch nguyên hạt Quakerhttp://spermabekkies.com/cach-tay-sach-long-nach-hieu-qua-nho-vao-cac-nguyen-lieu-tu-nhien-p1/http://spermabekkies.com/wp-content/uploads/2016/08/tay-long-nach.jpghttp://spermabekkies.com/wp-content/uploads/2016/08/tay-long-nach-150x150.jpgLàm ĐẹpnewLông nách là một trong những yếu tố gây mất thẩm mĩ đối với các chị em phụ nữ, đặc biệt khi chị em muốn diện những chiếc áo hay dầm sát nách thì lông nách là một trở ngại vô cùng rất lớn, làm cho các chị em...huongpham pdqhhuong@gmail.comEditorCung Cấp Hàng Ngoại Nhập
Trả lời

markdown:
# Cách tẩy sạch lông nách hiệu quả nhờ vào các nguyên liệu tự nhiên (P1)
**Lông nách là một trong những yếu tố gây mất thẩm mĩ đối với các chị em phụ nữ, đặc biệt khi chị em muốn diện những chiếc áo hay dầm sát nách thì lông nách là một trở ngại vô cùng rất lớn, làm cho các chị em đánh mất đi sự tự tin. Vậy thì “Làm thế nào để có thể hết lông nách?” là câu hỏi to đùng của nhiều chị em có vùng lông nách dưới cánh tay “rậm rạp”. Nhiều người đã sử dụng cách tẩy lông bằng dao cạo nhưng hiệu quả mang lại không cao & khiến lông mọc lại cứng hơn, làn da dưới cánh tay sẽ xuất hiện những vết thâm. Hãy cùng nhau tham khảo những cách triệt lông ở vùng nách tự nhiên tại nhà dưới đây và lựa chọn cho mình cách tốt nhất nhé.**
### Bài viết liên quan :
**Bạn có nghĩ đến công cụ sử dụng là nhíp không? Có ngay lời khuyên dành cho bạn là không nên nhé, vì nó khiến cho chúng ta đau khi “dọn dẹp”, lỗ chân lông sẽ bị to hơn & cũng không tránh khỏi tình trạng bị thâm.** **Vậy có cách tẩy lông nách nào bằng phương pháp tự nhiên nào hữu hiệu nhất? Các bạn hãy lựa chọn cho mình phương pháp triệt lông nách thích hợp nhé.** **Làm hết lông nách tại nhà bằng đường & chanh & mật ong**
Bạn hãy hòa đường, chanh & mật ong theo tỷ lệ phù hợp để có được hỗn hợp sền sệt. Hãy dùng hỗn hợp này để bôi lên những vùng da cần tẩy lông. Sau đó dùng khăn lau sạch chúng.
Hỗn hợp này có công dụng làm cho các nang lông yếu đi & chết, lớp lông trên bề mặt da sẽ rụng sạch đi tránh được những cảm giác đau, đặc biệt là vùng nách không bị thâm. Đây là một cách Waxing không gây hại cho da bạn mà lại đem lại hiệu quả tẩy lông cao, bạn có thể thực hiện ngay tại gia. Xem thêm sản phẩm
**collagen hanamai cá** **Đường chanh mật ong(Nguồn: internet)** **Cách tẩy lông nách tự nhiên tại nhà cùng với bơ**
Cách tẩy lông nách tự nhiên tại nhà bằng bơ nghe thì có vẻ phức tạp hơn 1 chút nhưng lại cho hiệu quả lâu dài. Bôi 1 lớp bơ lên vùng lông dưới cánh tay rồi sau đó bạn lấy giấy mềm miết nhẹ lên chúng, rồi kéo miếng giấy đó ra theo chiều ngược với chiều mọc của lông thật nhanh gọn nhé. Sau khi vùng da dưới cánh tay không còn dấu hiệu “rậm rạp” , bạn hãy rửa sạch vùng da đó bằng sữa tắm hoặc xà bông để tránh hiện tượng nhờn da.
Chỉ với phương pháp tẩy lông nách tự nhiên với bơ đơn giản thì bạn sẽ loại bỏ hoàn toàn những sợ lông đáng ghét và đồng thời vùng da dưới cánh tay của bạn cũng sẽ trở nên láng mịn và hết thâm đen giúp bạn tự tin tỏa sáng hơn với những bộ đồ gợi cảm. Xem thêm sản phẩm
**Transino Whitening**
Bở (Nguồn: internet)
Xem thêm sản phẩm
**yến mạch nguyên hạt Quaker** [http://spermabekkies.com/cach-tay-sach-long-nach-hieu-qua-nho-vao-cac-nguyen-lieu-tu-nhien-p1/](http://spermabekkies.com/cach-tay-sach-long-nach-hieu-qua-nho-vao-cac-nguyen-lieu-tu-nhien-p1/)http://spermabekkies.com/wp-content/uploads/2016/08/tay-long-nach.jpghttp://spermabekkies.com/wp-content/uploads/2016/08/tay-long-nach-150x150.jpgLàm ĐẹpnewLông nách là một trong những yếu tố gây mất thẩm mĩ đối với các chị em phụ nữ, đặc biệt khi chị em muốn diện những chiếc áo hay dầm sát nách thì lông nách là một trở ngại vô cùng rất lớn, làm cho các chị em...huongpham [pdqhhuong@gmail.comEditorCung Cấp Hàng Ngoại Nhập](?rel=author)
## Trả lời Hủy

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

WARC-Truncated: length

Server: nginx

Content-Type: text/html; charset=UTF-8

Connection: close

Link: <http://spermabekkies.com/wp-json/>; rel="https://api.w.org/", <http://spermabekkies.com/?p=117>; rel=shortlink


text:
Thảo luận trong 'Enter-Zone' bắt đầu bởi sinhviens, 18/4/16.
Bản Mashup thần thánh Faded - Alan Walker hay nhất
Faded Faded everywhere
Alan Walker nghe mãi không chán cậu ah :) Nghiền luôn

Vary: Accept-Encoding

Cache-control: private, max-age=0

X-Frame-Options: SAMEORIGIN

Vietnix-Cache: HIT from backend


text: Đựng hàng hóa thành phẩm hay thực phẩm đều cần tới các loại sóng nhựa đan lớn có bánh xe đến các loại trung và nhỏ. Công ty TNHH Phước Đạt là nhà sản xuất và phân phối trực tiếp các loại sóng nhựa trên thị trường hiện nay. Công ty chúng tôi sản xuất ra nhiều loại sóng nhựa khác nhau để khách hàng có thể dể dàng lựa chọn mẫu mã và màu sắc mà mình yêu thích. Xin trân trọng giớ thiệu đến Quý Khách Hàng các loại sản phẩm như sau: SÓNG NHỰA 8 BÁNH XE (HS022) Kích thước: 850*630*525mm Chất liệu: nhựa hdpe Màu sắc: xanh dương, vàng, đỏ, xanh lá Sóng nhựa hs022 được thiết kế kèm theo 8 bánh xe tiện dùng giúp khách hàng có thể dể dàng di chuyển các loại hàng hóa nặng, chất liệu nhựa dầy, chắc chắn không khốp nối sẽ là một sản phẩm vô cũng lý tường để bạn trữ hàng hóa trong nhà máy của mình. SÓNG NHỰA 26 BÁNH XE (HS015) Kích thước: 1186*886*668mm Chất liệu: nhựa hdpe Màu sắc: dương, vàng, đỏ, xanh lá Sóng nhựa hs015 là loại sóng lớn nhất hiện nay trên thị trường, sóng có 26 bánh xe hổ trợ kèm theo, là sản phẩm đựng hàng đắt lực trong công nghiệp may. Liên hệ CÔNG TY TNHH XNK PHƯỚC ĐẠT HOTLINE: 0963.838.772 Nguyệt Email: phuocdat.sales04@gmail.com Địa chỉ: 494 Nguyễn Văn Quá, Phường Đông Hưng Thuận, Quận 12


text:
4 bước bảo toàn đĩa cứng
Chia sẻ: TRẦN THỊ THANH HẰNG | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:3
lượt xem 23
download
4 bước bảo toàn đĩa cứng
4 bước bảo toàn đĩa cứng Trong các bộ phận cấu thành máy tính, có thể nói đĩa cứng là quan trọng nhất bởi nó chứa dữ liệu. Nhưng thử tưởng tượng một ngày nào đó, toàn bộ thông tin vô giá của bạn “không cánh mà bay” vì trục trặc trên đĩa. Dưới đây là những cách tránh đi viễn cảnh này. 1. Sao lưu dữ liệu Có nhiều cách để bạn có thể sao lưu dữ liệu của mình. Chép các tập tin cá nhân quan trọng vào một đĩa khác cũng là một cách, nhưng lại mất nhiều...
Bình luận(0) Đăng nhập để gửi bình luận!
CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

markdown:
# 4 bước bảo toàn đĩa cứng
Chia sẻ: TRẦN THỊ THANH HẰNG | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:3
lượt xem 23
download
![](http://image.tlvnimg.com/document/thumbnail/2010/20100726/hangkute_1/80x100/pdfonline_15__474.jpg)
##
4 bước bảo toàn đĩa cứng
[Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ](javascript:void(0);)
Download
![](images/down16x21.png)
4 bước bảo toàn đĩa cứng Trong các bộ phận cấu thành máy tính, có thể nói đĩa cứng là quan trọng nhất bởi nó chứa dữ liệu. Nhưng thử tưởng tượng một ngày nào đó, toàn bộ thông tin vô giá của bạn “không cánh mà bay” vì trục trặc trên đĩa. Dưới đây là những cách tránh đi viễn cảnh này. 1. Sao lưu dữ liệu Có nhiều cách để bạn có thể sao lưu dữ liệu của mình. Chép các tập tin cá nhân quan trọng vào một đĩa khác cũng là một cách, nhưng lại mất nhiều...
Bình luận(0)
[Đăng nhập để gửi bình luận!](javascript:void(0);)
CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

Set-Cookie: TLDEVNamespace=gbd6478drsi4ls9hodnv5324b1; path=/; domain=.tailieu.vn; HttpOnly

Server: Apache/2.2.31 (CentOS)

Cache-Control: no-store, no-cache, must-revalidate, post-check=0, pre-check=0

Pragma: no-cache


text:
Giáo trình Công nghệ chế biến thuỷ hải sản - ThS.Phan Thị Thanh Quế (Biên soạn)
Chia sẻ: Trinhvinh Toan | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:115
lượt xem 448
download
Giáo trình Công nghệ chế biến thuỷ hải sản - ThS.Phan Thị Thanh Quế (Biên soạn)
Giáo trình Công nghệ chế biến thủy hải sản - ThS.Phan Thị Thanh Quế (Biên soạn) gồm 5 chương trình bày: Thành phần hóa học và tính chất của động vật thủy sản, các biến đổi của động vật thủy sản sau khi chết, kỹ thuật lạnh thủy sản, các biện pháp bảo quản sản phẩm thủy sản, các sản phẩm chế biến từ động vật thủy sản.
Bình luận(0) Đăng nhập để gửi bình luận!
Nội dung Text: Giáo trình Công nghệ chế biến thuỷ hải sản - ThS.Phan Thị Thanh Quế (Biên soạn)
- TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ KHOA NÔNG NGHIỆP VÀ SINH HỌC ỨNG DỤNG GIÁO TRÌNH CÔNG NGHỆ CHẾ BIẾN THỦY HẢI SẢN MÃ SỐ: CB349 Biên sọan: Ths.PHAN THỊ THANH QUẾ Năm 2005
- MỞ ĐẦU Đất nước Việt Nam có lợi thế là có bờ biển dài, nhiều sông ngòi, ao hồ nên việc khai thác và nuôi trồng thủy sản đã mở ra triển vọng lớn về việc cung cấp thủy sản cho nhu cầu đời sống nhân dân, cho xuất khẩu và phực vụ cho việc phát triển ngành chăn nuôi gia súc. Khai thác và thu họach tốt nguồn thủy sản phục vụ cho loài người là một vấn đề cực kỳ quan trọng, nhưng kỹ thuật chế biến còn nhiều hạn chế, vì vậy chưa sử dụng được triệt để nguồn lợi quý giá này. Theo thống kê nguồn động vật thủy sản đang cung cấp cho nhân lọai trên 20% tổng số protein của thực phẩm, đặc biệt ở nhiều nước có thể lên đến 50%. Giá trị và ý nghĩa dinh dưỡng của thịt cá cũng giống như thịt gia súc nghĩa là protein của thịt cá có đầy đủ các lọai axit amin, mà đặc biệt là có đủ các axit amin không thay thế. Thịt cá tươi có mùi vị thơm ngon, dễ tiêu hóa, dễ hấp thu. Dầu cá ngoài việc cung cấp lipid cho con người, còn có giá trị sinh học rất cao, đặc biệt là các axit béo không no có tác dụng lớn trong việc trao đổi chất của cơ thể. Ngoài ra, lipid của động vật thủy sản là nguồn rất giàu vitamin A và D. Trong động vật thủy sản còn chứa nhiều nguyên tố vi lượng và vi lượng rất cần thiết cho cơ thể. Cá và động vật thủy sản được sử dụng để ăn tươi hoặc chế biến thành nhiều sản phẩm khác nhằm cung cấp tức thời hoặc để dự trữ trong thời gian nhất định. Tuy nhiên, nguyên liệu thủy sản rất dễ ươn hỏng, vì vậy công việc bảo quản phải được đặt lên hàng đầu của khâu chất lượng. Một khi nguyên liệu đã giảm chất lượng thì không có kỹ thuật nào có thể nâng cao chất lượng được. Nhu cầu tiêu thụ của nhân dân ngày càng cao, vì vậy việc nghiên cứu chế biến ra các sản phẩm mới, hoàn thiện các sản phẩm đang sản xuất để nâng cao chất lượng của sản phẩm là nhiệm vụ quan trọng của các nhà sản xuất, các kỹ sư ngành công nghệ thực phẩm. Với nội dung giáo trình này nhàm giúp sinh viên hiểu được thành phần hóa học của nguyên liệu thủy sản có ảnh hưởng đến chất lượng sản phẩm trong quá trình chế biến các sản phẩm lạnh, sản phẩm lạnh đông và các sản phẩm khác chế biến từ nguồn nguyên liệu thủy sản. Giúp cho sinh viên có thể hiểu rõ các biến đổi của động vật thủy sản sau khi chết như sự tê cứng, sự tự phân giải, biến đổi do vi sinh vật có ảnh hưởng rất lớn đến chất lượng sản phẩm thủy sản. Từ đó sinh viên có thể hiểu rõ việc tìm ra phương pháp đánh bắt, sơ chế, vận chuyển và bảo quản thích hợp là rất cần thiết nhằm hạn chế và kéo dài thời gian xảy ra các biến đổi trên. Sinh viên sẽ biết cách đánh giá và chọn nguyên liệu thích hợp để chế biến một số loại sản phẩm thủy sản khác nhau. Sinh viên cũng được trang bị một số qui trình công nghệ chế biến sản phẩm thủy sản và cách điều khiển qui trình sản xuất để đảm bảo chất lượng sản phẩm. Với kiến thức của học phần này, sinh viên có thể ứng dụng trong các nhà máy chế biến sản phẩm sấy khô, xông khói, đặt biệt là trong các nhà máy chế biến lạnh đông thủy sản - thế mạnh của vùng Đồng Bằng Sông Củu Long. 1
- THÀNH PHẦN HÓA HỌC VÀ TÍNH Chương I. CHẤT CỦA ĐỘNG VẬT THỦY SẢN 1.1. Thành phần hóa học của thủy sản và ảnh hưởng của thành phần hóa học đến chất lượng 1.1.1 Thành phần hóa học của thủy sản Thành phần hóa học gồm: nước, protein lipid, muối vô cơ, vitamin... Các thành phần này khác nhau rất nhiều, thay đổi phụ thuộc vào giống, loài, giới tính, điều kiện sinh sống,... Ngoài ra, các yếu tố như thành phần thức ăn, môi trường sống, kích cỡ cá và các đặc tính di truyền cũng ảnh hưởng đến thành phần hóa học, đặc biệt là ở cá nuôi. Các yếu tố này có thể kiểm soát được trong chừng mực nào đó. Các thành phần cơ bản của cá và động vật có vú có thể chia thành những nhóm có cùng tính chất. Bảng 1.1. Các thành phần cơ bản (tính theo % căn bản ướt) của cá và thịt bò Thành phần Cá (phi lê) Thịt nạc bò Tối thiểu Thông thường Tối đa Protein 6 16 – 21 28 20 Lipid 0,1 0,2 – 25 67 3 Carbohydrate - < 0,5 - 1 Tro 0,4 1,2 – 1,5 1,5 1 Nước 28 66 – 81 96 75 Sự khác nhau về thành phần hóa học của cá và sự biến đổi của chúng có ảnh hưởng đến mùi vị và giá trị dinh dưỡng của sản phẩm, việc bảo quản tươi nguyên liệu và qui trình chế biến. Thành phần hóa học của cá ở từng cơ quan, bộ phận có sự khác nhau Bảng 1.2. Thành phần hóa học của cá (%) Thành phần Nước Protein Lipid Muối vô cơ Chỉ tiêu Thịt cá 48 – 85,1 10,3 – 24,4 0,1 – 5,4 0,5 – 5,6 Trứng cá 60 - 70 20 - 30 1 - 11 1–2 Gan cá 40 - 75 8 - 18 3-5 0,5 – 1,5 Da cá 60 - 70 7 - 15 5 - 10 1-3 Bảng 1.3. Thành phần hóa học của một số loài thủy sản Thành Protein Lipid Glucid Tro Canxi Phosphat Fe phần % % % % mg% mg% mg% Loài Mực 17-20 0,8 - - 54 - 1,2 Tôm 19 -23 0,3 – 1,4 2 1,3 – 1,8 29 - 30 33-67 1,2-5,1 Hàu 11-13 1-2 - 2,2 0,21 - - Sò 8,8 0,4 3 4 37 82 1,9 Trai 4,6 1,1 2,5 1,9 668 107 1,5 2
- Ốc 11-12 0,3-0,7 3,9-8,3 1 – 4,3 1310-1660 51-1210 - Cua 16 1,5 1,5 - 40 - 1 1.1.2. Ảnh hưởng của thành phần hóa học đến chất lượng Yếu tố ảnh hưởng rõ nhất đến thành phần hóa học của cá là thành phần thức ăn. Thông thường cá nuôi thường được cho ăn thức ăn chứa nhiều lipid để cá phát triển nhanh. Tuy nhiên, khi hàm lượng lipid cao dư để cung cấp năng lượng thì lipid dư thừa sẽ được tích lũy ở các mô làm cho cá có hàm lượng lipid rất cao. Ngoài ảnh hưởng không tốt đến chất lượng nói chung, nó cũng có thể làm giảm năng suất chế biến vì lipid dự trữ được xem như phế liệu, bị loại bỏ nội tạng sau khi moi ruột và phi lê. Cách thông thường để giảm hàm lượng lipid của cá nuôi trước khi thu hoạch là cho cá đói một thời gian. Ngoài ra, cho cá đói còn có tác dụng giảm hoạt động của enzym trong nội tạng, giúp làm chậm lại các biến đổi xảy ra sau khi cá chết. 1.1.2.1. Protein Được cấu tạo từ các acid amin, các acid amin không thay thế quyết định giá trị dinh dưỡng của thực phẩm. Protein của ngũ cốc thường thiếu lysine và các acid amin có chứa lưu huỳnh (methionine, cysteine), trong khi protein của cá là nguồn giàu các acid amin này. Do đó, protein cá có giá trị dinh dưỡng cao hơn các loại ngũ cốc khác. Có thể chia protein của mô cơ cá ra thành 3 nhóm: * Protein cấu trúc (Protein tơ cơ) Gồm các sợi myosin, actin, actomyosin và tropomyosin, chiếm khoảng 65-75% tổng hàm lượng protein trong cá và khoảng 77-85% tổng hàm lượng protein trong mực. Các protein cấu trúc này có chức năng co rút đảm nhận các hoạt động của cơ. Myosin và actin là các protein tham gia trực tiếp vào quá trình co duỗi cơ. Protein cấu trúc có khả năng hòa tan trong dung dịch muối trung tính có nồng độ ion khá cao (>0,5M). * Protein chất cơ (Protein tương cơ) Gồm myoglobin, myoalbumin, globulin và các enzym, chiếm khoảng 25-30% hàm lượng protein trong cá và 12-20% trong mực. Các protein này hòa tan trong nước, trong dung dịch muối trung tính có nồng độ ion thấp (
- Hình 1.1. Sự hòa tan của protein tơ cơ trước và sau khi đông khô ở các giá trị pH từ 2 đến 12 Cấu trúc hình thái của protein ở cá dễ bị biến đổi do môi trường vật lý thay đổi. Hình 1.1 cho thấy tính tan của protein trong sợi cơ thay đổi sau khi đông khô. Việc xử lý với nồng độ muối cao hoặc xử lý bằng nhiệt có thể dẫn đến sự biến tính, sau đó cấu trúc protein bị thay đổi không hồi phục được. Khi protein bị biến tính dưới những điều kiện được kiểm soát, có thể sử dụng các đặc tính của chúng cho mục đích công nghệ. Ví dụ trong sản xuất các sản phẩm từ surimi, người ta đã lợi dụng khả năng tạo gel của protein trong sợi cơ. Protein từ cơ thịt cá sau khi xay nhỏ, rửa sạch rồi cho thêm muối và phụ gia để tạo tính ổn định, tiếp đến quá trình xử lý nhiệt và làm nguội có kiểm soát giúp protein tạo gel rất mạnh (Suzuki, 1981). Các protein tương cơ cản trở quá trình tạo gel, chúng được xem là nguyên nhân làm giảm độ bền gel của sản phẩm. Vì vậy, trong công nghệ sản xuất surimi việc rửa thịt cá trong nước nhằm nhiều mục đích, một trong những mục đích là loại bỏ protein hòa tan trong nước, gây cản trở quá trình tạo gel. Protein tương cơ có khả năng hòa tan cao trong nước, là nguyên nhân làm mất giá trị dinh dưỡng do một lượng protein đáng kể thoát ra khi rửa, ướp muối, tan giá,…Vì vậy cần chú ý để duy trì giá trị dinh dưỡng và mùi vị của sản phẩm. Protein mô liên kết ở da cá, bong bóng cá, vách cơ khác nhau. Tương tự như sợi collagen trong động vật có vú, các sợi collagen ở các mô của cá cũng tạo nên cấu trúc mạng lưới mỏng với mức độ phức tạp khác nhau. Tuy nhiên, collagen ở cá kém bền nhiệt hơn nhiều và ít có các liên kết chéo hơn nhưng nhạy cảm hơn collagen ở động vật máu nóng có xương sống. 1.1.2.2. Thành phần trích ly chứa nitơ phi protein (Non Protein Nitrogen) Chất phi protein là thành phần hòa tan trong nước, có khối lượng phân tử thấp và chiếm khoảng 9-18% tổng hàm lượng protein ở cá xương, khoảng 33-38% ở các loài cá sụn. Thành phần chính của hợp chất này bao gồm các chất bay hơi (amoniac, amine, trimethylamin, dimethylamin), trimethylamineoxid (TMAO), dimethylamineoxid (DMAO), creatin, các acid amin tự do, nucleotide, urê (có nhiều trong cá sụn) ..... Bảng 1.4 liệt kê một số thành phần trong nhóm nitơ phi protein của các loài cá, 4
- tôm hùm, thịt gia cầm và thịt động vật có vú. Bảng 1.4. Sự khác nhau cơ bản về thành phần các chất phi protein từ cơ Thành phần theo mg/100g Cá Tôm Gia Động trọng lượng ướt Tuyết Trích Nhám hùm cầm vật có vú - Tổng nitơ phi protein 1.200 1.200 3.000 5.500 1.200 3.500 - Tổng acid amin tự do 75 300 100 3.000 440 350 + Arginine
- Các chất trích ly chứa nitơ phi protein rất quan trọng đối với các nhà chế biến thuỷ sản bởi vì chúng ảnh hưởng đến mọi tính chất của thực phẩm như: màu sắc, mùi vị, trạng thái cấu trúc, dinh dưỡng, sự an toàn và sự hư hỏng sau thu hoạch. a. Trimethylamin oxyt (TMAO) TMAO là thành phần đặc trưng và quan trọng của nhóm chất chứa nitơ phi protein. TMAO có chủ yếu trong các loài cá nước mặn và ít được tìm thấy trong các loài cá nước ngọt. Hàm lượng TMAO trong cá khác nhau tùy theo loài, điều kiện sinh sống, kích cỡ. Cá hoạt động bơi lội nhiều, kích cỡ lớn chứa nhiều TMAO hơn cá nhỏ, ít bơi lội trong nước. Hàm lượng TMAO chứa cao nhất trong các loài cá sụn (cá nhám) và mực, chiếm khoảng 75-250 mgN/100g, cá tuyết chứa ít hơn (60-120 mgN/100g). Theo Tokunaga (1970), hàm lượng TMAO ở cá nổi như cá trích, cá thu, cá ngừ tập trung cao nhất trong cơ thịt sẫm (vùng tối), trong khi đó các loài cá đáy thịt trắng có hàm lượng TMAO cao hơn nhiều trong cơ thịt màu sáng. TMAO có vai trò điều hòa áp suất thẩm thấu của cá, vì vậy giúp cá chống lại áp suất thẩm thấu gây ra do sự chênh lệch nồng độ muối trong nước biển. b. Các axit amin tự do Các axit amin tự do chiếm khoảng 0,5-2% trọng lượng cơ thịt, chúng góp phần tạo nên mùi vị thơm ngon đặc trng của nguyên liệu. Hàm lượng axit amin tự do càng nhiều thì vi khuẩn gây hư hỏng phát triển càng nhanh và sinh ra mùi ammoniac. Các loài cá có cơ thịt sẫm và thường vận động như cá ngừ, cá thu có hàm lượng histidine cao. Cơ thịt sẫm chứa histidin nhiều hơn cơ thịt trắng. Trong thời gian bảo quản, histidine bị vi sinh vật khử nhóm carboxyl hình thành độc tố histamine. Hình 1.3. Sự tạo thành histamine từ histidine c. Urê Urê có phổ biến trong tất cả cơ thịt cá, nhưng nói chung có ít hơn 0,05% trong cơ thịt của cá xương, các loài cá sụn biển có chứa một lượng lớn urê (1-2,5%). Trong quá trình bảo quản, urê phân huỷ thành NH3 và CO2 dưới tác dụng của enzym urease của vi sinh vật. Do urê hoà tan trong nước và thấm qua màng tế bào nên nó dễ được tách ra khỏi miếng phi lê d. Amoniac Amoniac có mùi đặc trưng (mùi khai). Trong cơ thịt của cá tươi có một lượng nhỏ amoniac. Trong cá xương, lượng amoniac thấp nhưng khi bị hư hỏng do vi sinh vật thì lượng amoniac tăng nhanh. Khi sự hư hỏng tiến triển, pH của cơ thịt chuyển sang môi trường kiềm do lượng amoniac tăng lên và tạo nên mùi ươn thối của cá. 6
- e. Creatine Là thành phần chính của hợp chất phi protein. Cá ở trạng thái nghỉ ngơi creatine tồn tại dưới dạng mạch vòng phospho và cung cấp năng lượng cho quá trình co cơ. 1.1.2.3. Enzym Enzym là protein, chúng hoạt động xúc tác cho các phản ứng hoá học ở trong nội tạng và trong cơ thịt. Enzym tham gia vào quá trình trao đổi chất ở tế bào, quá trình tiêu hoá thức ăn và tham gia vào quá trình tê cứng. Sau khi cá chết enzym vẫn còn hoạt động, vì thế gây nên quá trình tự phân giải của cá, làm ảnh hưởng đến mùi vị, trạng thái cấu trúc, và hình dạng bề ngoài của chúng. Sản phẩm của quá trình phân giải do enzym là nguồn dinh dưỡng cho vi sinh vật, làm tăng nhanh tốc độ ươn hỏng. Trong nguyên liệu có nhiều enzym khác nhau. Các nhóm enzym chính ảnh hưởng đến chất lượng nguyên liệu là: Enzym thuỷ phân Enzym oxy hoá khử Nhiều loại protease được tách chiết từ cơ thịt cá và có tác dụng phân giải làm mềm mô cơ. Sự mềm hoá của mô cơ gây khó khăn cho chế biến. Các enzym thuỷ phân protein quan trọng trong nguyên liệu gồm: Cathepsin, protease kiềm tính, collagenase, pepsin, trypsin, chimotrypsin. Các emzym thuỷ phân lipid quan trọng trong cá gồm có: Lipase, phospholipase. Chúng thường có trong các cơ quan nội tạng và trong cơ thịt. Enzym thuỷ phân lipid rất quan trọng đối với cá đông lạnh, ở các loài cá này lipid có thể bị thuỷ phân khi độ hoạt động của nước thấp. Quá trình bảo quản lạnh đông các axit béo tự do được sinh ra từ photpholipid và triglyxerit, có ảnh hưởng xấu đến chất lượng của cá. Axit béo tự do gây ra mùi vị xấu, ảnh hưởng đến cấu trúc và khả năng giữ nước của protein cơ thịt. Các enzym oxy hoá khử bao gồm: Phenoloxidase, lipoxygenase, peroxidase. Polyphenoloxidase đặc biệt quan trọng trong tôm vì chúng là nguyên nhân gây nên đốm đen cho nguyên liệu sau thu hoạch. 1.1.2.4. Lipid Cá sử dụng chất béo như là nguồn năng lượng dư trữ để duy trì sự sống trong những tháng mùa đông, khi nguồn thức ăn khan hiếm. Hàm lượng lipid trong cá dao động nhiều (0,1-30%). Cá được phân loại theo hàm lượng chất béo như sau: - Cá gầy (< 1% chất béo) như cá tuyết, cá tuyết sọc đen... - Cá béo vừa (10% chất béo) như cá hồi, cá trích, cá thu, ... Bảng 1.5. Hàm lượng chất béo trong cơ thịt của các loài cá khác nhau Loại cá Hàm lượng chất béo (%) Cá tuyết 0,1 – 0,9 Cá bơn 0,5 – 9,6 Cá sao 1,1 – 3,6 Cá herring 0,4 - 30 Cá thu 1 - 35 7
- a. Sự phân bố chất béo trong cá Chất béo của các loài cá béo thường tập trung trong mô bụng vì đây là vị trí cá ít cử động nhất khi bơi lội trong nước. Mô mỡ còn tập trung ở mô liên kết, nằm giữa các sợi cơ. Với cá gầy, hàm lượng chất béo trong cá dự trữ chủ yếu trong gan. Hình 1.4. Sự phân bố lipid tồng số ở các phần khác nhau của cơ thể cá thu (hình trên) và cá ốt vẩy lông có nguồn gốc từ Nauy (hình dưới) Nguồn: Lohne, 1976 b. Dạng tự nhiên của chất béo Lipid trong các loài cá xương được chia thành 2 nhóm chính: phospholipid và triglycerit. Phospholipid tạo nên cấu trúc của màng tế bào, vì vậy chúng được gọi là lipid cấu trúc. Triglycerit là lipid dự trữ năng lượng có trong các nơi dự trữ chất béo, thường ở trong các bào mỡ đặc biệt được bao quanh bằng một màng phospholipid và mạng lưới colagen mỏng hơn. Triglycerit thường được gọi là lipid dự trữ. Một số loài cá có chứa các este dạng sáp như một phần của các lipid dự trữ. Thành phần chất béo trong cá khác xa so với các loài động vật có vú khác. Điểm khác nhau chủ yếu là chúng bao gồm các acid béo chưa bão hòa cao (14-22 nguyên tử cacbon, 4-6 nối đôi). Hàm lượng axit béo chưa bão hòa trong cá biển (88%) cao hơn so với cá nước ngọt (70%). Chất béo trong cá chứa nhiều acid béo chưa bão hòa do đó rất dễ bị oxy hóa sinh ra các sản phẩm cấp thấp như aldehyde, ceton, skaton. Tuy nhiên, lipid trong thủy sản rất có lợi cho sức khỏe người tiêu dùng. Các hợp chất có lợi trong lipid cá là các axit béo không no cao, đặc biệt là: Axit eicosapentaenoic (EPA 20:5) và axit docosahexaenoic (DHA 22:6) Điểm đông đặc của dầu cá thấp hơn động vật khác. Ở nhiệt độ thường ở trạng thái lỏng, nhiệt độ thấp bị đông đặc ở mức độ khác nhau. 8
- 1.1.2.5. Gluxit Hàm lượng gluxit trong cơ thịt cá rất thấp, thường dưới 0,5%, tồn tại dưới dạng năng lượng dự trữ glycogen. Tuy nhiên, hàm lượng glycogen ở các loài nhuyễn thể chiếm khoảng 3%.Cá vừa đẻ trứng lượng gluxit dự trữ rất thấp. Sau khi chết, glycogen cơ thịt chuyển thành axit lactic, làm giảm pH của cơ thịt, mất khả năng giữ nước của cơ thịt. Sự biến đổi của pH ở cơ thịt sau khi cá chết có ý nghĩa công nghệ rất lớn. 1.1.2.6. Các loại vitamin và chất khoáng Cá là nguồn cung cấp chính vitamin nhóm B (thiamin, riboflavin và B12), vitanin A và D có chủ yếu trong các loài cá béo. Vitamin A và D tích lũy chủ yếu trong gan, vitamin nhóm B có chủ yếu trong cơ thịt cá. Vitamin rất nhạy cảm với oxy, ánh sáng, nhiệt độ. Ngoài ra, trong quá trình chế biến (sản xuất đồ hộp, tan giá, ướp muối, ...) ảnh hưởng lớn đến thành phần vitamin. Vì vậy, cần phải chú ý tránh để tổn thất vitamin trong quá trình chế biến. Chất khoáng của cá phân bố chủ yếu trong mô xương, đặc biệt trong xương sống. Canxi và phospho là 2 nguyên tố chiếm nhiều nhất trong xương cá. Thịt cá là nguồn giàu sắt, đồng, lưu huỳnh và íôt. Ngoài ra còn có niken, coban, chì, asen, kẽm. - Hàm lượng chất sắt trong thịt cá nhiều hơn động vật trên cạn, cá biển nhiều hơn cá nước ngọt, cơ thịt cá màu sẫm nhiều hơn thịt cá màu trắng. - Sunfua (S) có phổ biến trong thịt các loài hải sản, chiếm khoảng 1% chất khô của thịt. Sunfua trong thịt cá phần lớn tồn tại ở dạng hợp chất hữu cơ sunfua hòa tan. Hàm lượng sunfua nhiều hay ít có ảnh hưởng lớn đến màu sắc của sản phẩm. - Hàm lượng đồng trong cá ít hơn so với động vật thủy sản không xương sống. - Hàm lượng iod trong thịt cá ít hơn so với động vật hải sản không xương sống. Cá biển có hàm lượng iod cao hơn cá nước ngọt. Hàm lượng iod của động vật hải sản nói chung nhiều gấp 10 - 50 lần so với động vật trên cạn. Thịt cá có nhiều mỡ thì hàm lượng iod có xu hướng tăng lên. 1.2. Tính chất của động vật thủy sản 1.2.1. Tính chất vật lý 1.2.1.1. Hình dạng: Hình dạng cơ thể và chức năng của cá hoàn toàn thích nghi với cuộc sống bơi lội tự do trong nước. Cá có nhiều dạng: - Hình thoi: cá nục, cá thu, cá ngừ. - Hình tên: cá cờ, cá kim. - Hình dẹp: cá chim, cá đuối, cá bơn. - Hình rắn: cá khoai, cá hố, cá dứa. Có thể chia thành 2 dạng cơ bản: cá thân tròn và cá thân dẹt - Cá thân tròn như: cá ngừ, cá thu, cá nhám. Chúng thường hoạt động bơi lội. - Cá thân dẹt như cá đuối, cá bơn thích ứng với đời sống ở đáy biển, và ít bơi lội. Vi sinh vật được tìm thấy trên bề mặt ngoài của cá sống và cá vừa mới đánh bắt. Nếu cá có tỉ lệ diện tích bề mặt so với khối lượng của nó (còn gọi là diện tích bề 9
- mặt riêng) càng lớn thì càng dễ bị hư hỏng do hoạt động của vi sinh vật ở bề mặt cá. Vì vậy, trước khi xử lý và bảo quản, cần phải rửa sạch cá để loại bỏ lớp nhớt ở bề mặt cá chứa vi sinh vật. 1.2.1.2. Tỉ trọng của cá Gần bằng tỉ trọng của nước, thay đổi tùy theo bộ phận trên cơ thể của cá, phụ thuộc vào thân nhiệt của cá, cá có nhiệt đô càng nhỏ thì tỉ trọng càng nhỏ. 1.2.1.3. Điểm băng Là điểm ở đó nhiệt độ làm cho cá bắt đầu đóng băng, nước trong cơ thể cá tồn tại ở dạng dung dịch do đó điểm băng tuân theo định luật Raun. Dung dịch càng loãng đóng băng càng nhanh, điểm đóng băng của cá gần điểm đóng băng của nước (0oC). Thông thường điểm băng của các loài cá từ -0,6oC ÷ -2,6oC. Điểm băng của cá tỉ lệ nghịch với pH của dung dịch trong cơ thể cá. Áp suất thẩm thấu của động vật thủy sản nước ngọt thấp hơn nước mặn do đó điểm băng của thủy sản nước ngọt cao hơn nước mặn. 1.2.1.4. Hệ số dẫn nhiệt Phụ thuộc chủ yếu vào hàm lượng mỡ, cá có hàm lượng mỡ càng lớn thì hệ số dẫn nhiệt càng nhỏ. Tuy nhiên hệ số dẫn nhiệt còn phụ thuộc vào nhiệt độ. Thịt cá đông kết có hệ số dẫn nhiệt lớn hơn cá chưa đông kết, nhiệt độ đông kết càng thấp hệ số dẫn nhiệt càng cao. 1.2.2. Tính chất hóa học của động vật thủy sản Chủ yếu nghiên cứu hệ thống keo, đó là các loại protein 1.2.2.1. Tính chất hóa học thể keo của động thủy sản Do cấu tạo từ những hợp chất nitrogen, các hợp chất này cấu tạo nên cơ quan của cá tạo cho cấu trúc của cá có độ chắc, độ đàn hồi và độ dẽo dai nhất định (cấu tạo từ các thành phần phức tạp nhưng chủ yếu là protein). Cấu tạo của cơ thể cá là một hỗn hợp năng lượng chất hóa học mà trước hết là các loại protein, sau đó là lipid rồi các muối vô cơ và những chất khác nữa tạo thành một dung dịch keo nhớt trong đó nước là dung môi. 1.2.2.2. Trạng thái tồn tại của nước Tồn tại ở 2 trạng thái là nước kết hợp và nước tự do - Nước tự do: là dung môi tốt cho nhiều chất hòa tan đông kết ở 0oC, khả năng dẫn điện lớn, có thể thoát ra khỏi cơ thể của sinh vật ở áp suất thường. - Nước kết hợp: không là dung môi cho các chất hòa tan, không đông kết, khả năng dẫn điện nhỏ, không bay hơi ở áp suất thường. 1.2.2.3. Hình thức tồn tại của nước Thường tồn tại dưới 2 hình thức: tồn tại với hạt thân nước và chất thân nước * Hạt thân nước: tồn tại dưới dạng nước khuếch tán, nước tự do, nước hấp phụ - Nước hấp phụ: là lớp nước bên trong, kết hợp với các hạt thân nước bằng lực phân tử trên bề mặt hoặc 1 gốc nhất định nào đó - Nước khuếch tán: là lớp nước ở giữa, không kết hợp với các hạt thân nước, độ dày lớp nước khuếch tán dày hơn lớp nước hấp phụ rất nhiều * Chất thân nước: tồn tại dưới 2 hình thức nước kết hợp và nước tự do. 10
- - Nước kết hợp + Nước kết hợp với protein ở dạng keo đặc tức nước do protein ở dạng keo đặc hấp thụ. + Nước kết hợp protein keo tan: là nước kết hợp vơí protein ở trạng thái hòa tan, muối vô cơ và các chất ở trạng thái keo hòa tan khác, nước này là nước do keo hòa tan hấp thụ. - Nước tự do: gồm nước cố định, nước có kết cấu tự do và nước dính ướt. + Nước cố định: là nước chứa rất nghiêm ngặt trong kết cấu hình lưới, nó là một dạng keo đặc nước này rất khó ép ra. + Nước kết cấu tự do: tồn tại ở những lỗ nhỏ và khe hở của kếtcấu hình lưới của màng sợi cơ hoặc ở những tổ chức xốp nhiều lỗ rổng của mô liên kết, nước này dễ ép ra + Nước dính ướt: rất mỏng, thường dính sát trên bề mặt của cơ thịt cá. Nước kết hợp có ý nghĩa rất quan trọng trong sự sống của động vật thủy sản. Bên cạnh đó nước kết hợp còn tạo giá trị cảm quan cho động vật thủy sản, tạo mùi vị thơm ngon. 11
- CÁC BIẾN ĐỔI CỦA ĐỘNG VẬT Chương II. THỦY SẢN SAU KHI CHẾT Cá từ khi đánh được đến khi chết, trong cơ thể của nó bắt đầu có hàng loạt sự thay đổi về vật lý và hóa học. Sự biến đổi của cá sau khi chết được mô tả theo sơ đồ: Hình 2.1. 2.1. Các biến đổi cảm quan Biến đổi về cảm quan là những biến đổi được nhận biết nhờ các giác quan như biểu hiện bên ngoài, mùi, kết cấu và vị. 2.1.1. Những biến đổi ở cá tươi nguyên liệu Trong quá trình bảo quản, những biến đổi đầu tiên của cá về cảm quan liên quan đến biểu hiện bên ngoài và kết cấu. Vị đặc trưng của các loài cá thường thể hiện rõ ở vài ngày đầu của quá trình bảo quản bằng nước đá. Biến đổi nghiêm trọng nhất là sự bắt đầu mạnh mẽ của quá trình tê cứng. Ngay sau khi chết, cơ thịt cá duỗi hoàn toàn và kết cấu mềm mại, đàn hồi thường chỉ kéo dài trong vài giờ, sau đó cơ sẽ co lại. Khi cơ trở nên cứng, toàn bộ cơ thể cá khó uốn cong thì lúc này cá đang ở trạng thái tê cứng. Trạng thái này thường kéo dài trong một ngày hoặc kéo dài hơn, sau đó hiện tượng tê cứng kết thúc. Khi kết thúc hiện tượng tê cứng, cơ duỗi ra và trở nên mềm mại nhưng không còn đàn hồi như tình trạng trước khi tê cứng. Thời gian của quá trình tê cứng và quá trình mềm hoá sau tê cứng thường khác nhau tuỳ theo loài cá và chịu ảnh hưởng của các yếu tố như nhiệt độ, phương pháp xử lý cá, kích cỡ và điều kiện vật lý của cá (Bảng 2.1). Sự ảnh hưởng của nhịệt độ đối với hiện tượng tê cứng cũng không giống nhau. Đối với cá tuyết, nhiệt độ cao làm cho hiện tượng tê cứng diễn ra nhanh và rất mạnh. 12
- Nên tránh điều này vì lực tê cứng mạnh có thể gây ra rạn nứt cơ thịt, nghĩa là mô liên kết trở nên yếu hơn và làm đứt gãy miếng philê . Bảng 2.1 Sự bắt đầu và khoảng thời gian tê cứng ở một số loài cá khác nhau Thời gian kể Thời gian kể từ khi chết Nhiệt độ từ khi chết đến Loài cá Điều kiện đến khi bắt (0C) khi kết thúc tê đầu tê cứng cứng (giờ) (giờ) Cá tuyết (Gadus morhua) Bị sốc 0 2-8 20-65 Bị sốc 10-12 1 20-30 Bị sốc 30 0,5 1-2 Không bị sốc 0 14-15 72-96 Cá song (Epinephelus Không bị sốc 2 2 18 malabaricus) Cá rô phi xanh Bị sốc 0 1 - (Areochromis aureus) Không bị sốc 0 6 - Cá rô phi nhỏ (60g) Không bị sốc 0-2 2-9 26,5 (Tilapia mossambica) Cá tuyết đuôi dài Bị sốc 0 72 (Paralichthys olivaceus) Cá bơn Nhật Bản - 5 12 >72 (Paralichthys olivaceus) - 10 6 72 - 15 6 48 - 20 6 24 Cá chép (Cyprinus - 0 8 - carpio) - 10 60 - - 20 16 - Bị sốc 0 1 - Không bị sốc 0 6 - Nguồn: Hwang, 1991; Iwamoto, 1987; Korhonen, 1990; Nakayama, 1992; Nazir và Magar, 1963; Partmann, 1965; Pawar và Magar, 1965; Stroud, 1969; Trucco, 1982. Nói chung, người ta thừa nhận rằng ở điều kiện nhiệt độ cao thì thời điểm tê cứng đến sớm và thời gian tê cứng ngắn. Tuy nhiên, qua nghiên cứu, đặc biệt đối với cá 13
- nhiệt đới, người ta thấy rằng nhiệt độ lại có ảnh hưởng ngược lại đối với sự bắt đầu của quá trình tê cứng. Bằng chứng là đối với các loài cá này thì sự tê cứng lại bắt đầu xảy ra sớm hơn ở nhiệt độ 0oC so với nhiệt độ 10oC ở các loài cá khác, mà điều này có liên quan đến sự kích thích những biến đổi sinh hoá ở 0oC. (Poulter và cộng sự, 1982; Iwamoto và cộng sự, 1987). Tuy nhiên, Abe và Okuma (1991) qua nghiên cứu sự xuất hiện quá trình tê cứng trên cá chép đã cho rằng hiện tượng tê cứng phụ thuộc vào sự khác biệt giữa nhiệt độ môi trường nơi cá sống và nhiệt độ bảo quản. Khi có sự khác biệt lớn thì khoảng thời gian từ khi cá chết đến khi xảy ra hiện tượng tê cứng trở nên ngắn hơn và ngược lại. Hiện tượng tê cứng xảy ra ngay lập tức hoặc chỉ sau một thời gian rất ngắn kể từ khi cá chết nếu cá đói và nguồn glycogen dự trữ bị cạn hoặc cá bị sốc (stress). Phương pháp đập và giết chết cá cũng ảnh hưởng đến thời điểm bắt đầu hiện tượng tê cứng. Làm chết cá bằng cách giảm nhiệt (cá bị giết chết trong nước đá lạnh) làm cho sự tê cứng xuất hiện nhanh, còn khi đập vào đầu cá thì thời điểm bắt đầu tê cứng sẽ đến chậm, có thể đến 18 giờ (Azam và cộng sự , 1990; Proctor và cộng sự , 1992). Ý nghĩa về mặt công nghệ của hiện tượng tê cứng là rất quan trọng khi cá được philê vào thời điểm trước hoặc trong khi tê cứng. Nếu philê cá trong giai đoạn tê cứng, do cơ thể cá hoàn toàn cứng đờ nên năng suất phi lê sẽ rất thấp và việc thao tác mạnh có thể gây rạn nứt các miếng philê. Nếu cá được philê trước khi tê cứng thì cơ có thể co lại một cách tự do và miếng philê sẽ bị ngắn lại theo tiến trình tê cứng. Cơ màu sẫm có thể co lại đến 52% và cơ màu trắng co đến 15% chiều dài ban đầu (Buttkus, 1963). Nếu luộc cá trước khi tê cứng thì cấu trúc cơ thịt rất mềm và nhão. Ngược lại, luộc cá ở giai đoạn tê cứng thì cơ thịt dai nhưng khô, còn nếu luộc cá sau giai đoạn tê cứng thì thịt cá trở nên săn chắc, mềm mại và đàn hồi. Cá nguyên con và cá phi lê đông lạnh trước giai đoạn tê cứng có thể sẽ cho ra các sản phẩm có chất lượng tốt nếu rã đông một cách cẩn thận chúng ở nhiệt độ thấp, nhằm mục đích làm cho giai đoạn tê cứng xảy ra trong khi cơ vẫn còn được đông lạnh. Những biến đổi đặc trưng về cảm quan sau khi cá chết rất khác nhau tùy theo loài cá và phương pháp bảo quản. Ở bảng 2.2, EEC đã đưa ra mô tả khái quát để hướng dẫn đánh giá chất lượng của cá. Thang điểm từ 0 đến 3 trong đó điểm 3 tương ứng với mức chất lượng tốt nhất. 2.1.2. Những biến đổi chất lượng Có thể phát hiện và chia các kiểu ươn hỏng đặc trưng của cá bảo quản bằng nước đá theo 4 giai đoạn (pha) như sau: - Giai đoạn (pha) 1: Cá rất tươi và có vị ngon, ngọt, mùi như rong biển. Vị tanh rất nhẹ của kim loại. - Giai đoạn (pha) 2: Mất mùi và vị đặc trưng. pH của thịt cá trở nên trung tính nhưng không có mùi lạ. Cấu trúc cơ thịt vẫn còn tốt . - Giai đoạn (pha) 3: Có dấu hiệu ươn hỏng và tùy theo loài cá cũng như là kiểu ươn hỏng (hiếu khí, yếm khí) mà sẽ tạo ra một loạt các chất dễ bay hơi, mùi khó chịu. Một trong những hợp chất bay hơi có thể là trimethylamin (TMA) do vi khuẩn sinh ra từ quá trình khử trimethylamin oxyt (TMAO). TMA có mùi “cá tanh” rất đặc trưng. Ngay khi bắt đầu giai đoạn (pha) này, mùi lạ có thể là mùi hơi chua, mùi như trái cây và mùi hơi đắng, đặc biệt là ở các loại cá béo. Trong những thời kỳ tiếp theo của giai đoạn này, các mùi tanh ngọt, mùi như bắp cải, mùi khai, mùi lưu huỳnh và mùi ôi khét tăng lên. Cấu trúc hoặc là trở nên mềm và sũng nước hoặc là trở nên dai và khô. 14
- - Giai đoạn (pha) 4: Đặc trưng của cá có thể là sự ươn hỏng và phân hủy (thối rữa). 15
- Bảng 2.2. Đánh giá độ tươi: Qui chế của Hội đồng (EEC) No. 103/76 OJ No.L20 (28-01-1976) (EEC,1976). Các bộ Các tiêu chí phận Điểm được 3 2 1 0 kiểm tra Biểu hiện bên ngoài 1) Da Sáng, hệ sắc tố Hệ sắc tố sáng Hệ sắc tố đang Hệ sắc tố mờ óng ánh, không nhưng không bóng trong quá trình biến đục. biến màu láng. màu và mờ đục. Dịch nhớt trong Dịch nhớt hơi đục. Dịch nhớt trắng Dịch nhớt mờ đục suốt như có nước. đục. 1) Mắt Lồi (phồng lên). Lồi và hơi trũng. Phẳng. Lõm ở giữa. Giác mạc trong Giác mạc hơi đục Giác mạc đục. Giác mạc đục như suốt. sữa. Đồng tử đen, sáng. Đồng tử đen, mờ. Đồng tử mờ đục. Đồng tử xám xịt. 1) Mang Màu sáng. Giảm màu. Đang trở nên biến Hơi vàng. màu. Không có dịch Hơi có vết của dịch Dịch nhớt mờ đục. Dịch nhớt đục như nhớt. nhớt. sữa. 1) Thịt Hơi xanh , trong Mượt như nhung, Hơi đục. Đục hẳn. (cắt từ mờ, nhẵn và sáng. có sáp, mờ đục. phần Không thay đổi Màu hơi biến đổi. bụng) màu nguyên thủy. 1) Màu Không màu. Phớt hồng. Hồng. Đỏ. (dọc theo cột sống) 1) Các cơ Thận và phần còn Thận và phần còn Thận, phần còn lại Thận, phần còn quan lại của các cơ quan lại của các cơ quan của các cơ quan lại của các cơ quan khác phải đỏ sáng khác phải đỏ đục, khác và máu phải khác và máu phải như máu ở trong máu bị biến màu. có màu đỏ nhợt. có màu nâu nhạt. động mạch chủ. Điều kiện 1) Thịt Chắc và đàn hồi. Kém đàn hồi. Hơi mềm (mềm Mềm (mềm xìu). Bề mặt nhẵn. xìu), kém đàn hồi . Vẩy dễ dàng tách Như có sáp (mượt khỏi da, bề mặt rất như nhung) và bề nhăn nheo, có mặt mờ đục. chiều hướng giống bột. 1) Cột Gẫy, thay vì rời ra. Dính Hơi dính Không dính. sống 1) Màng Dính hòan toàn vào Dính Hơi dính Không dính. bụng thịt. Mùi 1) Mang, Rong biển. Không có mùi rong Hơi chua. Chua da, biển hoặc bất kỳ khoang mùi khó chịu nào. bụng. 1) Hoặc ở trạng thái tệ hại hơn. 16
- Có thể dùng thang điểm để đánh giá cảm quan đối với cá luộc như đã trình bày ở hình 2.2. Thang điểm được đánh số từ 0 đến 10. Điểm 10 chỉ độ tươi tuyệt đối, điểm 8 chỉ chất lượng tốt, điểm 6 chỉ mức chất lượng trung bình, thịt cá không có vị đặc trưng và điểm 4 chỉ mức bị loại bỏ. Khi dùng thang điểm này, đồ thị có dạng chữ S cho thấy ở giai đoạn đầu tiên, chất lượng của cá đã giảm nhanh chóng, ở giai đoạn 2 và 3 tốc độ giảm chất lượng chậm hơn, còn ở giai đoạn cuối cùng, tốc độ giảm chất lượng xảy ra nhanh một khi cá bị ươn thối. Hình 2.2 Biến đổi chất lượng của cá tuyết ướp đá (0oC) Nguồn: Huss, 1976 2.2. Các biến đổi tự phân giải Những biến đổi tự phân giải do hoạt động của enzym góp phần làm giảm chất lượng của cá, cùng với quá trình ươn hỏng do vi sinh vật gây nên. 2.2.1. Sự phân giải glycogen (quá trình glycosis) Glycogen bị phân giải dưới tác dụng của men glycolysis trong điều kiện không có oxy bằng con đường Embden – Meyerhof, dẫn đến sự tích lũy acid lactic làm giảm pH của cơ thịt cá. Đối với cá tuyết, pH ở cơ thịt giảm từ 6,8 xuống mức pH cuối cùng là 6,1-6,5. Với một số loài cá khác, pH cuối cùng có thể thấp hơn: ở cá thu cỡ lớn thì pH có thể giảm xuống đến mức 5,8-6,0; ở cá ngừ và cá bơn lưỡi ngựa thì pH giảm xuống đến 5,4-5,6; tuy nhiên pH thấp như vậy ít khi thấy ở các loài cá xương ở biển. pH của cơ thịt cá hiếm khi thấp bằng pH của cơ thịt động vật có vú sau khi chết. Ví dụ ở cơ thịt bò thì pH thường giảm xuống đến 5,1 trong giai đoạn tê cứng. Lượng axit lactic được sản sinh ra có liên quan đến lượng cacbohydrat dự trữ (glycogen) trong mô cơ khi động vật còn sống. Nói chung, do cơ thịt cá có hàm lượng glycogen tương đối thấp so với động vật có vú nên sau khi cá chết thì lượng acid lactic được sinh ra ít hơn. Trạng thái dinh dưỡng của cá, hiện tượng sốc và mức độ hoạt động trước khi chết cũng có ảnh hưởng lớn đến hàm lượng glycogen dự trữ và do đó ảnh hưởng đến pH cuối cùng của cá sau khi chết. 17
- Theo quy luật, cá ăn nhiều và nghỉ ngơi nhiều sẽ có hàm lượng glycogen nhiều hơn cá đã bị kiệt sức. Một nghiên cứu gần đây về cá chạch Nhật Bản (Chipa và cộng sự, 1991) cho thấy rằng chỉ vài phút gây giẫy giụa khi đánh bắt cá đã làm cho pH của cá giảm 0,5 đơn vị trong 3 giờ so với cá không giẫy giụa khi đánh bắt thì pH của nó chỉ giảm 0,1 đơn vị trong cùng thời gian như trên. Ngoài ra, các tác giả này còn cho thấy việc cắt tiết đã làm giảm đáng kể sự sản sinh axit lactic sau khi chết. pH của cơ thịt cá giảm sau khi cá chết có ảnh hưởng đến tính chất vật lý của cơ thịt cá. Khi pH giảm, điện tích bề mặt của protein sợi cơ giảm đi, làm cho các protein đó bị biến tính cục bộ và làm giảm khả năng giữ nước của chúng. Mô cơ trong giai đoạn tê cứng sẽ mất nước khi luộc và đặc biệt không thích hợp cho quá trình chế biến có xử lý nhiệt, vì sự biến tính do nhiệt càng làm tăng sự mất nước. Sự mất nước có ảnh hưởng xấu đến cấu trúc của cơ thịt cá và Love (1975) đã cho thấy giữa độ dai cơ thịt và pH có mối quan hệ tỉ lệ nghịch, độ dai ở mức không thể chấp nhận được (mất nước khi luộc) sẽ xảy ra ở cơ thịt có pH thấp (Hình 2.3). Hình 2.3. Mối quan hệ giữa cấu trúc của cơ thịt cá tuyết và pH Dấu chấm đen tương ứng với cá đánh bắt ở St. Kilda, biển Đại Tây Dương. Dấu tam giác tương ứng với cá đánh bắt ở Fyllas Bank, Davis Strait . Nguồn: Love (1975) Sự biến đổi pH của cá sau khi chết phụ thuộc rất lớn vào nhiệt độ môi trường Vd. Ở 5oC, sự biến đổi pH của cá diễn ra như sau (hình 2.4): A - B: 4 - 6 giờ B - C - D: 5 - 10 giờ D - E: 3 - 4 ngày E - F - G: 3 - 4 ngày Từ đồ thị hình 2.4 ta thấy khi pH giảm xuống thấp nhất thì cá cứng và khi pH trở lại trung tính thì cá mềm và sau khi mềm thì tiến đến tự phân giải rồi thối rữa. Khi pH giảm, sự hút nước của cơ thể cá cũng giảm. Khi pH = 7 lượng nước hút vào bằng dung tích của cơ thịt. Khi pH = 6 thì dưới 50% và khi pH = 5 thì gần đến điểm đẳng điện của protein nên lượng nước hút vào bé nhất chỉ khoảng 25%. 18
- Tóm lại: Cá bắt lên một thời gian rồi chết có pH = 7, sau đó giảm xuống đến pH thấp nhất, cá trở nên cứng. pH giảm đến một mức độ nào đó lại tăng lên gần trung tính, cá lúc này trở nên mềm. pH 7,2 7,1 Chết Tê cứng 7,0 Thời gian 6,9 6,8 6,7 6,6 6,5 6,4 A. B C D E F G Hình 2.4. Sơ đồ sự biến đổi pH của cá sau khi chết A. Thời gian khi đánh bắt B. Thời gian khi chết, bắt đầu tê cứng C. Cá có pH thấp nhất D. Cá cứng nhất E. Cá bắt đầu mềm F: Cá bắt đầu ươn hỏng G: Cá ươn hỏng 2.2.2. Sự phân hủy ATP Sau khi chết, ATP bị phân hủy nhanh tạo thành inosine monophosphate (IMP) bởi enzym nội bào (sự tự phân). Tiếp theo sự phân giải của IMP tạo thành inosine và hypoxanthine là chậm hơn nhiều và được xúc tác chính bởi enzym nội bào IMP phosphohydrolase và inosine ribohydrolase, cùng với sự tham gia của enzym có trong vi khuẩn khi thời gian bảo quản tăng. Sự phân giải ATP được tìm thấy song song với sự mất độ tươi của cá, được xác định bằng phân tích cảm quan. ATP bị phân hủy xảy ra theo bởi các phản ứng tự phân: Hx (hypoxanthine) ATP ADP AMP IMP HxR(inosine) Pi Pi NH3 Pi Trong tất cả các loài cá, các giai đoạn tự phân xảy ra giống nhau nhưng tốc độ tự phân khác nhau, thay đổi tùy theo loài. 19
CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD
-
Giáo trình về Công nghệ chế biến thủy hải sản - ThS. Phan Thị Thanh Quế
115 p | 818 | 331
-
Giáo trình công nghệ chế biến hải sản
38 p | 278 | 137
-
Giáo trình công nghệ chế biến thủy sản
30 p | 274 | 116
-
Giáo trình công nghệ chế biến hải sản - Chương VI
77 p | 166 | 79
-
Giáo trình môn Công nghệ chế biến thủy hải sản - ThS.Phan Thị Thanh Quế
115 p | 185 | 79
-
Giáo trình công nghệ chế biến hải sản – Chương II
56 p | 77 | 38
-
Giáo trình công nghệ chế biến hải sản - Chương I
28 p | 101 | 36
-
Hỏi đáp kỹ thuật chăn nuôi thủy hải sản part 1
16 p | 44 | 18
-
Hỏi đáp kỹ thuật chăn nuôi thủy hải sản part 2
16 p | 59 | 17
-
Hỏi đáp kỹ thuật chăn nuôi thủy hải sản part 3
16 p | 45 | 15
-
Hỏi đáp kỹ thuật chăn nuôi thủy hải sản part 5
16 p | 54 | 12
-
Hỏi đáp kỹ thuật chăn nuôi thủy hải sản part 4
16 p | 47 | 12
-
Giáo trình công nghệ chế biến thủy hải sản Th.s. Phạm Thị Thanh Quế - 1
15 p | 44 | 11
-
Hỏi đáp kỹ thuật chăn nuôi thủy hải sản part 6
16 p | 49 | 10
-
Hỏi đáp kỹ thuật chăn nuôi thủy hải sản part 7
16 p | 36 | 10
-
Hỏi đáp kỹ thuật chăn nuôi thủy hải sản part 8
16 p | 52 | 9
-
Giáo trình Điều khiển tàu khai thác hải sản - MĐ05: Điều khiển tàu cá
55 p | 16 | 8

markdown:
# Giáo trình Công nghệ chế biến thuỷ hải sản - ThS.Phan Thị Thanh Quế (Biên soạn)
Chia sẻ: Trinhvinh Toan | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:115
lượt xem 448
download
![](http://image.tlvnimg.com/document/thumbnail/2009/20091219/toanquangnam/80x100/3281344126780.jpg)
##
Giáo trình Công nghệ chế biến thuỷ hải sản - ThS.Phan Thị Thanh Quế (Biên soạn)
[Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ](javascript:void(0);)
Download
![](images/down16x21.png)
Giáo trình Công nghệ chế biến thủy hải sản - ThS.Phan Thị Thanh Quế (Biên soạn) gồm 5 chương trình bày: Thành phần hóa học và tính chất của động vật thủy sản, các biến đổi của động vật thủy sản sau khi chết, kỹ thuật lạnh thủy sản, các biện pháp bảo quản sản phẩm thủy sản, các sản phẩm chế biến từ động vật thủy sản.
Bình luận(0)
[Đăng nhập để gửi bình luận!](javascript:void(0);)
##
Nội dung Text: Giáo trình Công nghệ chế biến thuỷ hải sản - ThS.Phan Thị Thanh Quế (Biên soạn)
- TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ KHOA NÔNG NGHIỆP VÀ SINH HỌC ỨNG DỤNG GIÁO TRÌNH CÔNG NGHỆ CHẾ BIẾN THỦY HẢI SẢN MÃ SỐ: CB349 Biên sọan: Ths.PHAN THỊ THANH QUẾ Năm 2005
- MỞ ĐẦU Đất nước Việt Nam có lợi thế là có bờ biển dài, nhiều sông ngòi, ao hồ nên việc khai thác và nuôi trồng thủy sản đã mở ra triển vọng lớn về việc cung cấp thủy sản cho nhu cầu đời sống nhân dân, cho xuất khẩu và phực vụ cho việc phát triển ngành chăn nuôi gia súc. Khai thác và thu họach tốt nguồn thủy sản phục vụ cho loài người là một vấn đề cực kỳ quan trọng, nhưng kỹ thuật chế biến còn nhiều hạn chế, vì vậy chưa sử dụng được triệt để nguồn lợi quý giá này. Theo thống kê nguồn động vật thủy sản đang cung cấp cho nhân lọai trên 20% tổng số protein của thực phẩm, đặc biệt ở nhiều nước có thể lên đến 50%. Giá trị và ý nghĩa dinh dưỡng của thịt cá cũng giống như thịt gia súc nghĩa là protein của thịt cá có đầy đủ các lọai axit amin, mà đặc biệt là có đủ các axit amin không thay thế. Thịt cá tươi có mùi vị thơm ngon, dễ tiêu hóa, dễ hấp thu. Dầu cá ngoài việc cung cấp lipid cho con người, còn có giá trị sinh học rất cao, đặc biệt là các axit béo không no có tác dụng lớn trong việc trao đổi chất của cơ thể. Ngoài ra, lipid của động vật thủy sản là nguồn rất giàu vitamin A và D. Trong động vật thủy sản còn chứa nhiều nguyên tố vi lượng và vi lượng rất cần thiết cho cơ thể. Cá và động vật thủy sản được sử dụng để ăn tươi hoặc chế biến thành nhiều sản phẩm khác nhằm cung cấp tức thời hoặc để dự trữ trong thời gian nhất định. Tuy nhiên, nguyên liệu thủy sản rất dễ ươn hỏng, vì vậy công việc bảo quản phải được đặt lên hàng đầu của khâu chất lượng. Một khi nguyên liệu đã giảm chất lượng thì không có kỹ thuật nào có thể nâng cao chất lượng được. Nhu cầu tiêu thụ của nhân dân ngày càng cao, vì vậy việc nghiên cứu chế biến ra các sản phẩm mới, hoàn thiện các sản phẩm đang sản xuất để nâng cao chất lượng của sản phẩm là nhiệm vụ quan trọng của các nhà sản xuất, các kỹ sư ngành công nghệ thực phẩm. Với nội dung giáo trình này nhàm giúp sinh viên hiểu được thành phần hóa học của nguyên liệu thủy sản có ảnh hưởng đến chất lượng sản phẩm trong quá trình chế biến các sản phẩm lạnh, sản phẩm lạnh đông và các sản phẩm khác chế biến từ nguồn nguyên liệu thủy sản. Giúp cho sinh viên có thể hiểu rõ các biến đổi của động vật thủy sản sau khi chết như sự tê cứng, sự tự phân giải, biến đổi do vi sinh vật có ảnh hưởng rất lớn đến chất lượng sản phẩm thủy sản. Từ đó sinh viên có thể hiểu rõ việc tìm ra phương pháp đánh bắt, sơ chế, vận chuyển và bảo quản thích hợp là rất cần thiết nhằm hạn chế và kéo dài thời gian xảy ra các biến đổi trên. Sinh viên sẽ biết cách đánh giá và chọn nguyên liệu thích hợp để chế biến một số loại sản phẩm thủy sản khác nhau. Sinh viên cũng được trang bị một số qui trình công nghệ chế biến sản phẩm thủy sản và cách điều khiển qui trình sản xuất để đảm bảo chất lượng sản phẩm. Với kiến thức của học phần này, sinh viên có thể ứng dụng trong các nhà máy chế biến sản phẩm sấy khô, xông khói, đặt biệt là trong các nhà máy chế biến lạnh đông thủy sản - thế mạnh của vùng Đồng Bằng Sông Củu Long. 1
- THÀNH PHẦN HÓA HỌC VÀ TÍNH Chương I. CHẤT CỦA ĐỘNG VẬT THỦY SẢN 1.1. Thành phần hóa học của thủy sản và ảnh hưởng của thành phần hóa học đến chất lượng 1.1.1 Thành phần hóa học của thủy sản Thành phần hóa học gồm: nước, protein lipid, muối vô cơ, vitamin... Các thành phần này khác nhau rất nhiều, thay đổi phụ thuộc vào giống, loài, giới tính, điều kiện sinh sống,... Ngoài ra, các yếu tố như thành phần thức ăn, môi trường sống, kích cỡ cá và các đặc tính di truyền cũng ảnh hưởng đến thành phần hóa học, đặc biệt là ở cá nuôi. Các yếu tố này có thể kiểm soát được trong chừng mực nào đó. Các thành phần cơ bản của cá và động vật có vú có thể chia thành những nhóm có cùng tính chất. Bảng 1.1. Các thành phần cơ bản (tính theo % căn bản ướt) của cá và thịt bò Thành phần Cá (phi lê) Thịt nạc bò Tối thiểu Thông thường Tối đa Protein 6 16 – 21 28 20 Lipid 0,1 0,2 – 25 67 3 Carbohydrate - < 0,5 - 1 Tro 0,4 1,2 – 1,5 1,5 1 Nước 28 66 – 81 96 75 Sự khác nhau về thành phần hóa học của cá và sự biến đổi của chúng có ảnh hưởng đến mùi vị và giá trị dinh dưỡng của sản phẩm, việc bảo quản tươi nguyên liệu và qui trình chế biến. Thành phần hóa học của cá ở từng cơ quan, bộ phận có sự khác nhau Bảng 1.2. Thành phần hóa học của cá (%) Thành phần Nước Protein Lipid Muối vô cơ Chỉ tiêu Thịt cá 48 – 85,1 10,3 – 24,4 0,1 – 5,4 0,5 – 5,6 Trứng cá 60 - 70 20 - 30 1 - 11 1–2 Gan cá 40 - 75 8 - 18 3-5 0,5 – 1,5 Da cá 60 - 70 7 - 15 5 - 10 1-3 Bảng 1.3. Thành phần hóa học của một số loài thủy sản Thành Protein Lipid Glucid Tro Canxi Phosphat Fe phần % % % % mg% mg% mg% Loài Mực 17-20 0,8 - - 54 - 1,2 Tôm 19 -23 0,3 – 1,4 2 1,3 – 1,8 29 - 30 33-67 1,2-5,1 Hàu 11-13 1-2 - 2,2 0,21 - - Sò 8,8 0,4 3 4 37 82 1,9 Trai 4,6 1,1 2,5 1,9 668 107 1,5 2
- Ốc 11-12 0,3-0,7 3,9-8,3 1 – 4,3 1310-1660 51-1210 - Cua 16 1,5 1,5 - 40 - 1 1.1.2. Ảnh hưởng của thành phần hóa học đến chất lượng Yếu tố ảnh hưởng rõ nhất đến thành phần hóa học của cá là thành phần thức ăn. Thông thường cá nuôi thường được cho ăn thức ăn chứa nhiều lipid để cá phát triển nhanh. Tuy nhiên, khi hàm lượng lipid cao dư để cung cấp năng lượng thì lipid dư thừa sẽ được tích lũy ở các mô làm cho cá có hàm lượng lipid rất cao. Ngoài ảnh hưởng không tốt đến chất lượng nói chung, nó cũng có thể làm giảm năng suất chế biến vì lipid dự trữ được xem như phế liệu, bị loại bỏ nội tạng sau khi moi ruột và phi lê. Cách thông thường để giảm hàm lượng lipid của cá nuôi trước khi thu hoạch là cho cá đói một thời gian. Ngoài ra, cho cá đói còn có tác dụng giảm hoạt động của enzym trong nội tạng, giúp làm chậm lại các biến đổi xảy ra sau khi cá chết. 1.1.2.1. Protein Được cấu tạo từ các acid amin, các acid amin không thay thế quyết định giá trị dinh dưỡng của thực phẩm. Protein của ngũ cốc thường thiếu lysine và các acid amin có chứa lưu huỳnh (methionine, cysteine), trong khi protein của cá là nguồn giàu các acid amin này. Do đó, protein cá có giá trị dinh dưỡng cao hơn các loại ngũ cốc khác. Có thể chia protein của mô cơ cá ra thành 3 nhóm: * Protein cấu trúc (Protein tơ cơ) Gồm các sợi myosin, actin, actomyosin và tropomyosin, chiếm khoảng 65-75% tổng hàm lượng protein trong cá và khoảng 77-85% tổng hàm lượng protein trong mực. Các protein cấu trúc này có chức năng co rút đảm nhận các hoạt động của cơ. Myosin và actin là các protein tham gia trực tiếp vào quá trình co duỗi cơ. Protein cấu trúc có khả năng hòa tan trong dung dịch muối trung tính có nồng độ ion khá cao (>0,5M). * Protein chất cơ (Protein tương cơ) Gồm myoglobin, myoalbumin, globulin và các enzym, chiếm khoảng 25-30% hàm lượng protein trong cá và 12-20% trong mực. Các protein này hòa tan trong nước, trong dung dịch muối trung tính có nồng độ ion thấp (
- Hình 1.1. Sự hòa tan của protein tơ cơ trước và sau khi đông khô ở các giá trị pH từ 2 đến 12 Cấu trúc hình thái của protein ở cá dễ bị biến đổi do môi trường vật lý thay đổi. Hình 1.1 cho thấy tính tan của protein trong sợi cơ thay đổi sau khi đông khô. Việc xử lý với nồng độ muối cao hoặc xử lý bằng nhiệt có thể dẫn đến sự biến tính, sau đó cấu trúc protein bị thay đổi không hồi phục được. Khi protein bị biến tính dưới những điều kiện được kiểm soát, có thể sử dụng các đặc tính của chúng cho mục đích công nghệ. Ví dụ trong sản xuất các sản phẩm từ surimi, người ta đã lợi dụng khả năng tạo gel của protein trong sợi cơ. Protein từ cơ thịt cá sau khi xay nhỏ, rửa sạch rồi cho thêm muối và phụ gia để tạo tính ổn định, tiếp đến quá trình xử lý nhiệt và làm nguội có kiểm soát giúp protein tạo gel rất mạnh (Suzuki, 1981). Các protein tương cơ cản trở quá trình tạo gel, chúng được xem là nguyên nhân làm giảm độ bền gel của sản phẩm. Vì vậy, trong công nghệ sản xuất surimi việc rửa thịt cá trong nước nhằm nhiều mục đích, một trong những mục đích là loại bỏ protein hòa tan trong nước, gây cản trở quá trình tạo gel. Protein tương cơ có khả năng hòa tan cao trong nước, là nguyên nhân làm mất giá trị dinh dưỡng do một lượng protein đáng kể thoát ra khi rửa, ướp muối, tan giá,…Vì vậy cần chú ý để duy trì giá trị dinh dưỡng và mùi vị của sản phẩm. Protein mô liên kết ở da cá, bong bóng cá, vách cơ khác nhau. Tương tự như sợi collagen trong động vật có vú, các sợi collagen ở các mô của cá cũng tạo nên cấu trúc mạng lưới mỏng với mức độ phức tạp khác nhau. Tuy nhiên, collagen ở cá kém bền nhiệt hơn nhiều và ít có các liên kết chéo hơn nhưng nhạy cảm hơn collagen ở động vật máu nóng có xương sống. 1.1.2.2. Thành phần trích ly chứa nitơ phi protein (Non Protein Nitrogen) Chất phi protein là thành phần hòa tan trong nước, có khối lượng phân tử thấp và chiếm khoảng 9-18% tổng hàm lượng protein ở cá xương, khoảng 33-38% ở các loài cá sụn. Thành phần chính của hợp chất này bao gồm các chất bay hơi (amoniac, amine, trimethylamin, dimethylamin), trimethylamineoxid (TMAO), dimethylamineoxid (DMAO), creatin, các acid amin tự do, nucleotide, urê (có nhiều trong cá sụn) ..... Bảng 1.4 liệt kê một số thành phần trong nhóm nitơ phi protein của các loài cá, 4
- tôm hùm, thịt gia cầm và thịt động vật có vú. Bảng 1.4. Sự khác nhau cơ bản về thành phần các chất phi protein từ cơ Thành phần theo mg/100g Cá Tôm Gia Động trọng lượng ướt Tuyết Trích Nhám hùm cầm vật có vú - Tổng nitơ phi protein 1.200 1.200 3.000 5.500 1.200 3.500 - Tổng acid amin tự do 75 300 100 3.000 440 350 + Arginine
- Các chất trích ly chứa nitơ phi protein rất quan trọng đối với các nhà chế biến thuỷ sản bởi vì chúng ảnh hưởng đến mọi tính chất của thực phẩm như: màu sắc, mùi vị, trạng thái cấu trúc, dinh dưỡng, sự an toàn và sự hư hỏng sau thu hoạch. a. Trimethylamin oxyt (TMAO) TMAO là thành phần đặc trưng và quan trọng của nhóm chất chứa nitơ phi protein. TMAO có chủ yếu trong các loài cá nước mặn và ít được tìm thấy trong các loài cá nước ngọt. Hàm lượng TMAO trong cá khác nhau tùy theo loài, điều kiện sinh sống, kích cỡ. Cá hoạt động bơi lội nhiều, kích cỡ lớn chứa nhiều TMAO hơn cá nhỏ, ít bơi lội trong nước. Hàm lượng TMAO chứa cao nhất trong các loài cá sụn (cá nhám) và mực, chiếm khoảng 75-250 mgN/100g, cá tuyết chứa ít hơn (60-120 mgN/100g). Theo Tokunaga (1970), hàm lượng TMAO ở cá nổi như cá trích, cá thu, cá ngừ tập trung cao nhất trong cơ thịt sẫm (vùng tối), trong khi đó các loài cá đáy thịt trắng có hàm lượng TMAO cao hơn nhiều trong cơ thịt màu sáng. TMAO có vai trò điều hòa áp suất thẩm thấu của cá, vì vậy giúp cá chống lại áp suất thẩm thấu gây ra do sự chênh lệch nồng độ muối trong nước biển. b. Các axit amin tự do Các axit amin tự do chiếm khoảng 0,5-2% trọng lượng cơ thịt, chúng góp phần tạo nên mùi vị thơm ngon đặc trng của nguyên liệu. Hàm lượng axit amin tự do càng nhiều thì vi khuẩn gây hư hỏng phát triển càng nhanh và sinh ra mùi ammoniac. Các loài cá có cơ thịt sẫm và thường vận động như cá ngừ, cá thu có hàm lượng histidine cao. Cơ thịt sẫm chứa histidin nhiều hơn cơ thịt trắng. Trong thời gian bảo quản, histidine bị vi sinh vật khử nhóm carboxyl hình thành độc tố histamine. Hình 1.3. Sự tạo thành histamine từ histidine c. Urê Urê có phổ biến trong tất cả cơ thịt cá, nhưng nói chung có ít hơn 0,05% trong cơ thịt của cá xương, các loài cá sụn biển có chứa một lượng lớn urê (1-2,5%). Trong quá trình bảo quản, urê phân huỷ thành NH3 và CO2 dưới tác dụng của enzym urease của vi sinh vật. Do urê hoà tan trong nước và thấm qua màng tế bào nên nó dễ được tách ra khỏi miếng phi lê d. Amoniac Amoniac có mùi đặc trưng (mùi khai). Trong cơ thịt của cá tươi có một lượng nhỏ amoniac. Trong cá xương, lượng amoniac thấp nhưng khi bị hư hỏng do vi sinh vật thì lượng amoniac tăng nhanh. Khi sự hư hỏng tiến triển, pH của cơ thịt chuyển sang môi trường kiềm do lượng amoniac tăng lên và tạo nên mùi ươn thối của cá. 6
- e. Creatine Là thành phần chính của hợp chất phi protein. Cá ở trạng thái nghỉ ngơi creatine tồn tại dưới dạng mạch vòng phospho và cung cấp năng lượng cho quá trình co cơ. 1.1.2.3. Enzym Enzym là protein, chúng hoạt động xúc tác cho các phản ứng hoá học ở trong nội tạng và trong cơ thịt. Enzym tham gia vào quá trình trao đổi chất ở tế bào, quá trình tiêu hoá thức ăn và tham gia vào quá trình tê cứng. Sau khi cá chết enzym vẫn còn hoạt động, vì thế gây nên quá trình tự phân giải của cá, làm ảnh hưởng đến mùi vị, trạng thái cấu trúc, và hình dạng bề ngoài của chúng. Sản phẩm của quá trình phân giải do enzym là nguồn dinh dưỡng cho vi sinh vật, làm tăng nhanh tốc độ ươn hỏng. Trong nguyên liệu có nhiều enzym khác nhau. Các nhóm enzym chính ảnh hưởng đến chất lượng nguyên liệu là: Enzym thuỷ phân Enzym oxy hoá khử Nhiều loại protease được tách chiết từ cơ thịt cá và có tác dụng phân giải làm mềm mô cơ. Sự mềm hoá của mô cơ gây khó khăn cho chế biến. Các enzym thuỷ phân protein quan trọng trong nguyên liệu gồm: Cathepsin, protease kiềm tính, collagenase, pepsin, trypsin, chimotrypsin. Các emzym thuỷ phân lipid quan trọng trong cá gồm có: Lipase, phospholipase. Chúng thường có trong các cơ quan nội tạng và trong cơ thịt. Enzym thuỷ phân lipid rất quan trọng đối với cá đông lạnh, ở các loài cá này lipid có thể bị thuỷ phân khi độ hoạt động của nước thấp. Quá trình bảo quản lạnh đông các axit béo tự do được sinh ra từ photpholipid và triglyxerit, có ảnh hưởng xấu đến chất lượng của cá. Axit béo tự do gây ra mùi vị xấu, ảnh hưởng đến cấu trúc và khả năng giữ nước của protein cơ thịt. Các enzym oxy hoá khử bao gồm: Phenoloxidase, lipoxygenase, peroxidase. Polyphenoloxidase đặc biệt quan trọng trong tôm vì chúng là nguyên nhân gây nên đốm đen cho nguyên liệu sau thu hoạch. 1.1.2.4. Lipid Cá sử dụng chất béo như là nguồn năng lượng dư trữ để duy trì sự sống trong những tháng mùa đông, khi nguồn thức ăn khan hiếm. Hàm lượng lipid trong cá dao động nhiều (0,1-30%). Cá được phân loại theo hàm lượng chất béo như sau: - Cá gầy (< 1% chất béo) như cá tuyết, cá tuyết sọc đen... - Cá béo vừa (10% chất béo) như cá hồi, cá trích, cá thu, ... Bảng 1.5. Hàm lượng chất béo trong cơ thịt của các loài cá khác nhau Loại cá Hàm lượng chất béo (%) Cá tuyết 0,1 – 0,9 Cá bơn 0,5 – 9,6 Cá sao 1,1 – 3,6 Cá herring 0,4 - 30 Cá thu 1 - 35 7
- a. Sự phân bố chất béo trong cá Chất béo của các loài cá béo thường tập trung trong mô bụng vì đây là vị trí cá ít cử động nhất khi bơi lội trong nước. Mô mỡ còn tập trung ở mô liên kết, nằm giữa các sợi cơ. Với cá gầy, hàm lượng chất béo trong cá dự trữ chủ yếu trong gan. Hình 1.4. Sự phân bố lipid tồng số ở các phần khác nhau của cơ thể cá thu (hình trên) và cá ốt vẩy lông có nguồn gốc từ Nauy (hình dưới) Nguồn: Lohne, 1976 b. Dạng tự nhiên của chất béo Lipid trong các loài cá xương được chia thành 2 nhóm chính: phospholipid và triglycerit. Phospholipid tạo nên cấu trúc của màng tế bào, vì vậy chúng được gọi là lipid cấu trúc. Triglycerit là lipid dự trữ năng lượng có trong các nơi dự trữ chất béo, thường ở trong các bào mỡ đặc biệt được bao quanh bằng một màng phospholipid và mạng lưới colagen mỏng hơn. Triglycerit thường được gọi là lipid dự trữ. Một số loài cá có chứa các este dạng sáp như một phần của các lipid dự trữ. Thành phần chất béo trong cá khác xa so với các loài động vật có vú khác. Điểm khác nhau chủ yếu là chúng bao gồm các acid béo chưa bão hòa cao (14-22 nguyên tử cacbon, 4-6 nối đôi). Hàm lượng axit béo chưa bão hòa trong cá biển (88%) cao hơn so với cá nước ngọt (70%). Chất béo trong cá chứa nhiều acid béo chưa bão hòa do đó rất dễ bị oxy hóa sinh ra các sản phẩm cấp thấp như aldehyde, ceton, skaton. Tuy nhiên, lipid trong thủy sản rất có lợi cho sức khỏe người tiêu dùng. Các hợp chất có lợi trong lipid cá là các axit béo không no cao, đặc biệt là: Axit eicosapentaenoic (EPA 20:5) và axit docosahexaenoic (DHA 22:6) Điểm đông đặc của dầu cá thấp hơn động vật khác. Ở nhiệt độ thường ở trạng thái lỏng, nhiệt độ thấp bị đông đặc ở mức độ khác nhau. 8
- 1.1.2.5. Gluxit Hàm lượng gluxit trong cơ thịt cá rất thấp, thường dưới 0,5%, tồn tại dưới dạng năng lượng dự trữ glycogen. Tuy nhiên, hàm lượng glycogen ở các loài nhuyễn thể chiếm khoảng 3%.Cá vừa đẻ trứng lượng gluxit dự trữ rất thấp. Sau khi chết, glycogen cơ thịt chuyển thành axit lactic, làm giảm pH của cơ thịt, mất khả năng giữ nước của cơ thịt. Sự biến đổi của pH ở cơ thịt sau khi cá chết có ý nghĩa công nghệ rất lớn. 1.1.2.6. Các loại vitamin và chất khoáng Cá là nguồn cung cấp chính vitamin nhóm B (thiamin, riboflavin và B12), vitanin A và D có chủ yếu trong các loài cá béo. Vitamin A và D tích lũy chủ yếu trong gan, vitamin nhóm B có chủ yếu trong cơ thịt cá. Vitamin rất nhạy cảm với oxy, ánh sáng, nhiệt độ. Ngoài ra, trong quá trình chế biến (sản xuất đồ hộp, tan giá, ướp muối, ...) ảnh hưởng lớn đến thành phần vitamin. Vì vậy, cần phải chú ý tránh để tổn thất vitamin trong quá trình chế biến. Chất khoáng của cá phân bố chủ yếu trong mô xương, đặc biệt trong xương sống. Canxi và phospho là 2 nguyên tố chiếm nhiều nhất trong xương cá. Thịt cá là nguồn giàu sắt, đồng, lưu huỳnh và íôt. Ngoài ra còn có niken, coban, chì, asen, kẽm. - Hàm lượng chất sắt trong thịt cá nhiều hơn động vật trên cạn, cá biển nhiều hơn cá nước ngọt, cơ thịt cá màu sẫm nhiều hơn thịt cá màu trắng. - Sunfua (S) có phổ biến trong thịt các loài hải sản, chiếm khoảng 1% chất khô của thịt. Sunfua trong thịt cá phần lớn tồn tại ở dạng hợp chất hữu cơ sunfua hòa tan. Hàm lượng sunfua nhiều hay ít có ảnh hưởng lớn đến màu sắc của sản phẩm. - Hàm lượng đồng trong cá ít hơn so với động vật thủy sản không xương sống. - Hàm lượng iod trong thịt cá ít hơn so với động vật hải sản không xương sống. Cá biển có hàm lượng iod cao hơn cá nước ngọt. Hàm lượng iod của động vật hải sản nói chung nhiều gấp 10 - 50 lần so với động vật trên cạn. Thịt cá có nhiều mỡ thì hàm lượng iod có xu hướng tăng lên. 1.2. Tính chất của động vật thủy sản 1.2.1. Tính chất vật lý 1.2.1.1. Hình dạng: Hình dạng cơ thể và chức năng của cá hoàn toàn thích nghi với cuộc sống bơi lội tự do trong nước. Cá có nhiều dạng: - Hình thoi: cá nục, cá thu, cá ngừ. - Hình tên: cá cờ, cá kim. - Hình dẹp: cá chim, cá đuối, cá bơn. - Hình rắn: cá khoai, cá hố, cá dứa. Có thể chia thành 2 dạng cơ bản: cá thân tròn và cá thân dẹt - Cá thân tròn như: cá ngừ, cá thu, cá nhám. Chúng thường hoạt động bơi lội. - Cá thân dẹt như cá đuối, cá bơn thích ứng với đời sống ở đáy biển, và ít bơi lội. Vi sinh vật được tìm thấy trên bề mặt ngoài của cá sống và cá vừa mới đánh bắt. Nếu cá có tỉ lệ diện tích bề mặt so với khối lượng của nó (còn gọi là diện tích bề 9
- mặt riêng) càng lớn thì càng dễ bị hư hỏng do hoạt động của vi sinh vật ở bề mặt cá. Vì vậy, trước khi xử lý và bảo quản, cần phải rửa sạch cá để loại bỏ lớp nhớt ở bề mặt cá chứa vi sinh vật. 1.2.1.2. Tỉ trọng của cá Gần bằng tỉ trọng của nước, thay đổi tùy theo bộ phận trên cơ thể của cá, phụ thuộc vào thân nhiệt của cá, cá có nhiệt đô càng nhỏ thì tỉ trọng càng nhỏ. 1.2.1.3. Điểm băng Là điểm ở đó nhiệt độ làm cho cá bắt đầu đóng băng, nước trong cơ thể cá tồn tại ở dạng dung dịch do đó điểm băng tuân theo định luật Raun. Dung dịch càng loãng đóng băng càng nhanh, điểm đóng băng của cá gần điểm đóng băng của nước (0oC). Thông thường điểm băng của các loài cá từ -0,6oC ÷ -2,6oC. Điểm băng của cá tỉ lệ nghịch với pH của dung dịch trong cơ thể cá. Áp suất thẩm thấu của động vật thủy sản nước ngọt thấp hơn nước mặn do đó điểm băng của thủy sản nước ngọt cao hơn nước mặn. 1.2.1.4. Hệ số dẫn nhiệt Phụ thuộc chủ yếu vào hàm lượng mỡ, cá có hàm lượng mỡ càng lớn thì hệ số dẫn nhiệt càng nhỏ. Tuy nhiên hệ số dẫn nhiệt còn phụ thuộc vào nhiệt độ. Thịt cá đông kết có hệ số dẫn nhiệt lớn hơn cá chưa đông kết, nhiệt độ đông kết càng thấp hệ số dẫn nhiệt càng cao. 1.2.2. Tính chất hóa học của động vật thủy sản Chủ yếu nghiên cứu hệ thống keo, đó là các loại protein 1.2.2.1. Tính chất hóa học thể keo của động thủy sản Do cấu tạo từ những hợp chất nitrogen, các hợp chất này cấu tạo nên cơ quan của cá tạo cho cấu trúc của cá có độ chắc, độ đàn hồi và độ dẽo dai nhất định (cấu tạo từ các thành phần phức tạp nhưng chủ yếu là protein). Cấu tạo của cơ thể cá là một hỗn hợp năng lượng chất hóa học mà trước hết là các loại protein, sau đó là lipid rồi các muối vô cơ và những chất khác nữa tạo thành một dung dịch keo nhớt trong đó nước là dung môi. 1.2.2.2. Trạng thái tồn tại của nước Tồn tại ở 2 trạng thái là nước kết hợp và nước tự do - Nước tự do: là dung môi tốt cho nhiều chất hòa tan đông kết ở 0oC, khả năng dẫn điện lớn, có thể thoát ra khỏi cơ thể của sinh vật ở áp suất thường. - Nước kết hợp: không là dung môi cho các chất hòa tan, không đông kết, khả năng dẫn điện nhỏ, không bay hơi ở áp suất thường. 1.2.2.3. Hình thức tồn tại của nước Thường tồn tại dưới 2 hình thức: tồn tại với hạt thân nước và chất thân nước * Hạt thân nước: tồn tại dưới dạng nước khuếch tán, nước tự do, nước hấp phụ - Nước hấp phụ: là lớp nước bên trong, kết hợp với các hạt thân nước bằng lực phân tử trên bề mặt hoặc 1 gốc nhất định nào đó - Nước khuếch tán: là lớp nước ở giữa, không kết hợp với các hạt thân nước, độ dày lớp nước khuếch tán dày hơn lớp nước hấp phụ rất nhiều * Chất thân nước: tồn tại dưới 2 hình thức nước kết hợp và nước tự do. 10
- - Nước kết hợp + Nước kết hợp với protein ở dạng keo đặc tức nước do protein ở dạng keo đặc hấp thụ. + Nước kết hợp protein keo tan: là nước kết hợp vơí protein ở trạng thái hòa tan, muối vô cơ và các chất ở trạng thái keo hòa tan khác, nước này là nước do keo hòa tan hấp thụ. - Nước tự do: gồm nước cố định, nước có kết cấu tự do và nước dính ướt. + Nước cố định: là nước chứa rất nghiêm ngặt trong kết cấu hình lưới, nó là một dạng keo đặc nước này rất khó ép ra. + Nước kết cấu tự do: tồn tại ở những lỗ nhỏ và khe hở của kếtcấu hình lưới của màng sợi cơ hoặc ở những tổ chức xốp nhiều lỗ rổng của mô liên kết, nước này dễ ép ra + Nước dính ướt: rất mỏng, thường dính sát trên bề mặt của cơ thịt cá. Nước kết hợp có ý nghĩa rất quan trọng trong sự sống của động vật thủy sản. Bên cạnh đó nước kết hợp còn tạo giá trị cảm quan cho động vật thủy sản, tạo mùi vị thơm ngon. 11
- CÁC BIẾN ĐỔI CỦA ĐỘNG VẬT Chương II. THỦY SẢN SAU KHI CHẾT Cá từ khi đánh được đến khi chết, trong cơ thể của nó bắt đầu có hàng loạt sự thay đổi về vật lý và hóa học. Sự biến đổi của cá sau khi chết được mô tả theo sơ đồ: Hình 2.1. 2.1. Các biến đổi cảm quan Biến đổi về cảm quan là những biến đổi được nhận biết nhờ các giác quan như biểu hiện bên ngoài, mùi, kết cấu và vị. 2.1.1. Những biến đổi ở cá tươi nguyên liệu Trong quá trình bảo quản, những biến đổi đầu tiên của cá về cảm quan liên quan đến biểu hiện bên ngoài và kết cấu. Vị đặc trưng của các loài cá thường thể hiện rõ ở vài ngày đầu của quá trình bảo quản bằng nước đá. Biến đổi nghiêm trọng nhất là sự bắt đầu mạnh mẽ của quá trình tê cứng. Ngay sau khi chết, cơ thịt cá duỗi hoàn toàn và kết cấu mềm mại, đàn hồi thường chỉ kéo dài trong vài giờ, sau đó cơ sẽ co lại. Khi cơ trở nên cứng, toàn bộ cơ thể cá khó uốn cong thì lúc này cá đang ở trạng thái tê cứng. Trạng thái này thường kéo dài trong một ngày hoặc kéo dài hơn, sau đó hiện tượng tê cứng kết thúc. Khi kết thúc hiện tượng tê cứng, cơ duỗi ra và trở nên mềm mại nhưng không còn đàn hồi như tình trạng trước khi tê cứng. Thời gian của quá trình tê cứng và quá trình mềm hoá sau tê cứng thường khác nhau tuỳ theo loài cá và chịu ảnh hưởng của các yếu tố như nhiệt độ, phương pháp xử lý cá, kích cỡ và điều kiện vật lý của cá (Bảng 2.1). Sự ảnh hưởng của nhịệt độ đối với hiện tượng tê cứng cũng không giống nhau. Đối với cá tuyết, nhiệt độ cao làm cho hiện tượng tê cứng diễn ra nhanh và rất mạnh. 12
- Nên tránh điều này vì lực tê cứng mạnh có thể gây ra rạn nứt cơ thịt, nghĩa là mô liên kết trở nên yếu hơn và làm đứt gãy miếng philê . Bảng 2.1 Sự bắt đầu và khoảng thời gian tê cứng ở một số loài cá khác nhau Thời gian kể Thời gian kể từ khi chết Nhiệt độ từ khi chết đến Loài cá Điều kiện đến khi bắt (0C) khi kết thúc tê đầu tê cứng cứng (giờ) (giờ) Cá tuyết (Gadus morhua) Bị sốc 0 2-8 20-65 Bị sốc 10-12 1 20-30 Bị sốc 30 0,5 1-2 Không bị sốc 0 14-15 72-96 Cá song (Epinephelus Không bị sốc 2 2 18 malabaricus) Cá rô phi xanh Bị sốc 0 1 - (Areochromis aureus) Không bị sốc 0 6 - Cá rô phi nhỏ (60g) Không bị sốc 0-2 2-9 26,5 (Tilapia mossambica) Cá tuyết đuôi dài Bị sốc 0 72 (Paralichthys olivaceus) Cá bơn Nhật Bản - 5 12 >72 (Paralichthys olivaceus) - 10 6 72 - 15 6 48 - 20 6 24 Cá chép (Cyprinus - 0 8 - carpio) - 10 60 - - 20 16 - Bị sốc 0 1 - Không bị sốc 0 6 - Nguồn: Hwang, 1991; Iwamoto, 1987; Korhonen, 1990; Nakayama, 1992; Nazir và Magar, 1963; Partmann, 1965; Pawar và Magar, 1965; Stroud, 1969; Trucco, 1982. Nói chung, người ta thừa nhận rằng ở điều kiện nhiệt độ cao thì thời điểm tê cứng đến sớm và thời gian tê cứng ngắn. Tuy nhiên, qua nghiên cứu, đặc biệt đối với cá 13
- nhiệt đới, người ta thấy rằng nhiệt độ lại có ảnh hưởng ngược lại đối với sự bắt đầu của quá trình tê cứng. Bằng chứng là đối với các loài cá này thì sự tê cứng lại bắt đầu xảy ra sớm hơn ở nhiệt độ 0oC so với nhiệt độ 10oC ở các loài cá khác, mà điều này có liên quan đến sự kích thích những biến đổi sinh hoá ở 0oC. (Poulter và cộng sự, 1982; Iwamoto và cộng sự, 1987). Tuy nhiên, Abe và Okuma (1991) qua nghiên cứu sự xuất hiện quá trình tê cứng trên cá chép đã cho rằng hiện tượng tê cứng phụ thuộc vào sự khác biệt giữa nhiệt độ môi trường nơi cá sống và nhiệt độ bảo quản. Khi có sự khác biệt lớn thì khoảng thời gian từ khi cá chết đến khi xảy ra hiện tượng tê cứng trở nên ngắn hơn và ngược lại. Hiện tượng tê cứng xảy ra ngay lập tức hoặc chỉ sau một thời gian rất ngắn kể từ khi cá chết nếu cá đói và nguồn glycogen dự trữ bị cạn hoặc cá bị sốc (stress). Phương pháp đập và giết chết cá cũng ảnh hưởng đến thời điểm bắt đầu hiện tượng tê cứng. Làm chết cá bằng cách giảm nhiệt (cá bị giết chết trong nước đá lạnh) làm cho sự tê cứng xuất hiện nhanh, còn khi đập vào đầu cá thì thời điểm bắt đầu tê cứng sẽ đến chậm, có thể đến 18 giờ (Azam và cộng sự , 1990; Proctor và cộng sự , 1992). Ý nghĩa về mặt công nghệ của hiện tượng tê cứng là rất quan trọng khi cá được philê vào thời điểm trước hoặc trong khi tê cứng. Nếu philê cá trong giai đoạn tê cứng, do cơ thể cá hoàn toàn cứng đờ nên năng suất phi lê sẽ rất thấp và việc thao tác mạnh có thể gây rạn nứt các miếng philê. Nếu cá được philê trước khi tê cứng thì cơ có thể co lại một cách tự do và miếng philê sẽ bị ngắn lại theo tiến trình tê cứng. Cơ màu sẫm có thể co lại đến 52% và cơ màu trắng co đến 15% chiều dài ban đầu (Buttkus, 1963). Nếu luộc cá trước khi tê cứng thì cấu trúc cơ thịt rất mềm và nhão. Ngược lại, luộc cá ở giai đoạn tê cứng thì cơ thịt dai nhưng khô, còn nếu luộc cá sau giai đoạn tê cứng thì thịt cá trở nên săn chắc, mềm mại và đàn hồi. Cá nguyên con và cá phi lê đông lạnh trước giai đoạn tê cứng có thể sẽ cho ra các sản phẩm có chất lượng tốt nếu rã đông một cách cẩn thận chúng ở nhiệt độ thấp, nhằm mục đích làm cho giai đoạn tê cứng xảy ra trong khi cơ vẫn còn được đông lạnh. Những biến đổi đặc trưng về cảm quan sau khi cá chết rất khác nhau tùy theo loài cá và phương pháp bảo quản. Ở bảng 2.2, EEC đã đưa ra mô tả khái quát để hướng dẫn đánh giá chất lượng của cá. Thang điểm từ 0 đến 3 trong đó điểm 3 tương ứng với mức chất lượng tốt nhất. 2.1.2. Những biến đổi chất lượng Có thể phát hiện và chia các kiểu ươn hỏng đặc trưng của cá bảo quản bằng nước đá theo 4 giai đoạn (pha) như sau: - Giai đoạn (pha) 1: Cá rất tươi và có vị ngon, ngọt, mùi như rong biển. Vị tanh rất nhẹ của kim loại. - Giai đoạn (pha) 2: Mất mùi và vị đặc trưng. pH của thịt cá trở nên trung tính nhưng không có mùi lạ. Cấu trúc cơ thịt vẫn còn tốt . - Giai đoạn (pha) 3: Có dấu hiệu ươn hỏng và tùy theo loài cá cũng như là kiểu ươn hỏng (hiếu khí, yếm khí) mà sẽ tạo ra một loạt các chất dễ bay hơi, mùi khó chịu. Một trong những hợp chất bay hơi có thể là trimethylamin (TMA) do vi khuẩn sinh ra từ quá trình khử trimethylamin oxyt (TMAO). TMA có mùi “cá tanh” rất đặc trưng. Ngay khi bắt đầu giai đoạn (pha) này, mùi lạ có thể là mùi hơi chua, mùi như trái cây và mùi hơi đắng, đặc biệt là ở các loại cá béo. Trong những thời kỳ tiếp theo của giai đoạn này, các mùi tanh ngọt, mùi như bắp cải, mùi khai, mùi lưu huỳnh và mùi ôi khét tăng lên. Cấu trúc hoặc là trở nên mềm và sũng nước hoặc là trở nên dai và khô. 14
- - Giai đoạn (pha) 4: Đặc trưng của cá có thể là sự ươn hỏng và phân hủy (thối rữa). 15
- Bảng 2.2. Đánh giá độ tươi: Qui chế của Hội đồng (EEC) No. 103/76 OJ No.L20 (28-01-1976) (EEC,1976). Các bộ Các tiêu chí phận Điểm được 3 2 1 0 kiểm tra Biểu hiện bên ngoài 1) Da Sáng, hệ sắc tố Hệ sắc tố sáng Hệ sắc tố đang Hệ sắc tố mờ óng ánh, không nhưng không bóng trong quá trình biến đục. biến màu láng. màu và mờ đục. Dịch nhớt trong Dịch nhớt hơi đục. Dịch nhớt trắng Dịch nhớt mờ đục suốt như có nước. đục. 1) Mắt Lồi (phồng lên). Lồi và hơi trũng. Phẳng. Lõm ở giữa. Giác mạc trong Giác mạc hơi đục Giác mạc đục. Giác mạc đục như suốt. sữa. Đồng tử đen, sáng. Đồng tử đen, mờ. Đồng tử mờ đục. Đồng tử xám xịt. 1) Mang Màu sáng. Giảm màu. Đang trở nên biến Hơi vàng. màu. Không có dịch Hơi có vết của dịch Dịch nhớt mờ đục. Dịch nhớt đục như nhớt. nhớt. sữa. 1) Thịt Hơi xanh , trong Mượt như nhung, Hơi đục. Đục hẳn. (cắt từ mờ, nhẵn và sáng. có sáp, mờ đục. phần Không thay đổi Màu hơi biến đổi. bụng) màu nguyên thủy. 1) Màu Không màu. Phớt hồng. Hồng. Đỏ. (dọc theo cột sống) 1) Các cơ Thận và phần còn Thận và phần còn Thận, phần còn lại Thận, phần còn quan lại của các cơ quan lại của các cơ quan của các cơ quan lại của các cơ quan khác phải đỏ sáng khác phải đỏ đục, khác và máu phải khác và máu phải như máu ở trong máu bị biến màu. có màu đỏ nhợt. có màu nâu nhạt. động mạch chủ. Điều kiện 1) Thịt Chắc và đàn hồi. Kém đàn hồi. Hơi mềm (mềm Mềm (mềm xìu). Bề mặt nhẵn. xìu), kém đàn hồi . Vẩy dễ dàng tách Như có sáp (mượt khỏi da, bề mặt rất như nhung) và bề nhăn nheo, có mặt mờ đục. chiều hướng giống bột. 1) Cột Gẫy, thay vì rời ra. Dính Hơi dính Không dính. sống 1) Màng Dính hòan toàn vào Dính Hơi dính Không dính. bụng thịt. Mùi 1) Mang, Rong biển. Không có mùi rong Hơi chua. Chua da, biển hoặc bất kỳ khoang mùi khó chịu nào. bụng. 1) Hoặc ở trạng thái tệ hại hơn. 16
- Có thể dùng thang điểm để đánh giá cảm quan đối với cá luộc như đã trình bày ở hình 2.2. Thang điểm được đánh số từ 0 đến 10. Điểm 10 chỉ độ tươi tuyệt đối, điểm 8 chỉ chất lượng tốt, điểm 6 chỉ mức chất lượng trung bình, thịt cá không có vị đặc trưng và điểm 4 chỉ mức bị loại bỏ. Khi dùng thang điểm này, đồ thị có dạng chữ S cho thấy ở giai đoạn đầu tiên, chất lượng của cá đã giảm nhanh chóng, ở giai đoạn 2 và 3 tốc độ giảm chất lượng chậm hơn, còn ở giai đoạn cuối cùng, tốc độ giảm chất lượng xảy ra nhanh một khi cá bị ươn thối. Hình 2.2 Biến đổi chất lượng của cá tuyết ướp đá (0oC) Nguồn: Huss, 1976 2.2. Các biến đổi tự phân giải Những biến đổi tự phân giải do hoạt động của enzym góp phần làm giảm chất lượng của cá, cùng với quá trình ươn hỏng do vi sinh vật gây nên. 2.2.1. Sự phân giải glycogen (quá trình glycosis) Glycogen bị phân giải dưới tác dụng của men glycolysis trong điều kiện không có oxy bằng con đường Embden – Meyerhof, dẫn đến sự tích lũy acid lactic làm giảm pH của cơ thịt cá. Đối với cá tuyết, pH ở cơ thịt giảm từ 6,8 xuống mức pH cuối cùng là 6,1-6,5. Với một số loài cá khác, pH cuối cùng có thể thấp hơn: ở cá thu cỡ lớn thì pH có thể giảm xuống đến mức 5,8-6,0; ở cá ngừ và cá bơn lưỡi ngựa thì pH giảm xuống đến 5,4-5,6; tuy nhiên pH thấp như vậy ít khi thấy ở các loài cá xương ở biển. pH của cơ thịt cá hiếm khi thấp bằng pH của cơ thịt động vật có vú sau khi chết. Ví dụ ở cơ thịt bò thì pH thường giảm xuống đến 5,1 trong giai đoạn tê cứng. Lượng axit lactic được sản sinh ra có liên quan đến lượng cacbohydrat dự trữ (glycogen) trong mô cơ khi động vật còn sống. Nói chung, do cơ thịt cá có hàm lượng glycogen tương đối thấp so với động vật có vú nên sau khi cá chết thì lượng acid lactic được sinh ra ít hơn. Trạng thái dinh dưỡng của cá, hiện tượng sốc và mức độ hoạt động trước khi chết cũng có ảnh hưởng lớn đến hàm lượng glycogen dự trữ và do đó ảnh hưởng đến pH cuối cùng của cá sau khi chết. 17
- Theo quy luật, cá ăn nhiều và nghỉ ngơi nhiều sẽ có hàm lượng glycogen nhiều hơn cá đã bị kiệt sức. Một nghiên cứu gần đây về cá chạch Nhật Bản (Chipa và cộng sự, 1991) cho thấy rằng chỉ vài phút gây giẫy giụa khi đánh bắt cá đã làm cho pH của cá giảm 0,5 đơn vị trong 3 giờ so với cá không giẫy giụa khi đánh bắt thì pH của nó chỉ giảm 0,1 đơn vị trong cùng thời gian như trên. Ngoài ra, các tác giả này còn cho thấy việc cắt tiết đã làm giảm đáng kể sự sản sinh axit lactic sau khi chết. pH của cơ thịt cá giảm sau khi cá chết có ảnh hưởng đến tính chất vật lý của cơ thịt cá. Khi pH giảm, điện tích bề mặt của protein sợi cơ giảm đi, làm cho các protein đó bị biến tính cục bộ và làm giảm khả năng giữ nước của chúng. Mô cơ trong giai đoạn tê cứng sẽ mất nước khi luộc và đặc biệt không thích hợp cho quá trình chế biến có xử lý nhiệt, vì sự biến tính do nhiệt càng làm tăng sự mất nước. Sự mất nước có ảnh hưởng xấu đến cấu trúc của cơ thịt cá và Love (1975) đã cho thấy giữa độ dai cơ thịt và pH có mối quan hệ tỉ lệ nghịch, độ dai ở mức không thể chấp nhận được (mất nước khi luộc) sẽ xảy ra ở cơ thịt có pH thấp (Hình 2.3). Hình 2.3. Mối quan hệ giữa cấu trúc của cơ thịt cá tuyết và pH Dấu chấm đen tương ứng với cá đánh bắt ở St. Kilda, biển Đại Tây Dương. Dấu tam giác tương ứng với cá đánh bắt ở Fyllas Bank, Davis Strait . Nguồn: Love (1975) Sự biến đổi pH của cá sau khi chết phụ thuộc rất lớn vào nhiệt độ môi trường Vd. Ở 5oC, sự biến đổi pH của cá diễn ra như sau (hình 2.4): A - B: 4 - 6 giờ B - C - D: 5 - 10 giờ D - E: 3 - 4 ngày E - F - G: 3 - 4 ngày Từ đồ thị hình 2.4 ta thấy khi pH giảm xuống thấp nhất thì cá cứng và khi pH trở lại trung tính thì cá mềm và sau khi mềm thì tiến đến tự phân giải rồi thối rữa. Khi pH giảm, sự hút nước của cơ thể cá cũng giảm. Khi pH = 7 lượng nước hút vào bằng dung tích của cơ thịt. Khi pH = 6 thì dưới 50% và khi pH = 5 thì gần đến điểm đẳng điện của protein nên lượng nước hút vào bé nhất chỉ khoảng 25%. 18
- Tóm lại: Cá bắt lên một thời gian rồi chết có pH = 7, sau đó giảm xuống đến pH thấp nhất, cá trở nên cứng. pH giảm đến một mức độ nào đó lại tăng lên gần trung tính, cá lúc này trở nên mềm. pH 7,2 7,1 Chết Tê cứng 7,0 Thời gian 6,9 6,8 6,7 6,6 6,5 6,4 A. B C D E F G Hình 2.4. Sơ đồ sự biến đổi pH của cá sau khi chết A. Thời gian khi đánh bắt B. Thời gian khi chết, bắt đầu tê cứng C. Cá có pH thấp nhất D. Cá cứng nhất E. Cá bắt đầu mềm F: Cá bắt đầu ươn hỏng G: Cá ươn hỏng 2.2.2. Sự phân hủy ATP Sau khi chết, ATP bị phân hủy nhanh tạo thành inosine monophosphate (IMP) bởi enzym nội bào (sự tự phân). Tiếp theo sự phân giải của IMP tạo thành inosine và hypoxanthine là chậm hơn nhiều và được xúc tác chính bởi enzym nội bào IMP phosphohydrolase và inosine ribohydrolase, cùng với sự tham gia của enzym có trong vi khuẩn khi thời gian bảo quản tăng. Sự phân giải ATP được tìm thấy song song với sự mất độ tươi của cá, được xác định bằng phân tích cảm quan. ATP bị phân hủy xảy ra theo bởi các phản ứng tự phân: Hx (hypoxanthine) ATP ADP AMP IMP HxR(inosine) Pi Pi NH3 Pi Trong tất cả các loài cá, các giai đoạn tự phân xảy ra giống nhau nhưng tốc độ tự phân khác nhau, thay đổi tùy theo loài. 19
CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD
-
Giáo trình về Công nghệ chế biến thủy hải sản - ThS. Phan Thị Thanh Quế
115 p |
818 |
331
-
Giáo trình công nghệ chế biến hải sản
38 p |
278 |
137
-
Giáo trình công nghệ chế biến thủy sản
30 p |
274 |
116
-
Giáo trình công nghệ chế biến hải sản - Chương VI
77 p |
166 |
79
-
Giáo trình môn Công nghệ chế biến thủy hải sản - ThS.Phan Thị Thanh Quế
115 p |
185 |
79
-
Giáo trình công nghệ chế biến hải sản – Chương II
56 p |
77 |
38
-
Giáo trình công nghệ chế biến hải sản - Chương I
28 p |
101 |
36
-
Hỏi đáp kỹ thuật chăn nuôi thủy hải sản part 1
16 p |
44 |
18
-
Hỏi đáp kỹ thuật chăn nuôi thủy hải sản part 2
16 p |
59 |
17
-
Hỏi đáp kỹ thuật chăn nuôi thủy hải sản part 3
16 p |
45 |
15
-
Hỏi đáp kỹ thuật chăn nuôi thủy hải sản part 5
16 p |
54 |
12
-
Hỏi đáp kỹ thuật chăn nuôi thủy hải sản part 4
16 p |
47 |
12
-
Giáo trình công nghệ chế biến thủy hải sản Th.s. Phạm Thị Thanh Quế - 1
15 p |
44 |
11
-
Hỏi đáp kỹ thuật chăn nuôi thủy hải sản part 6
16 p |
49 |
10
-
Hỏi đáp kỹ thuật chăn nuôi thủy hải sản part 7
16 p |
36 |
10
-
Hỏi đáp kỹ thuật chăn nuôi thủy hải sản part 8
16 p |
52 |
9
-
Giáo trình Điều khiển tàu khai thác hải sản - MĐ05: Điều khiển tàu cá
55 p |
16 |
8

Set-Cookie: TLDEVNamespace=qvkoibs6adbgn62ifgkk12adb1; path=/; domain=.tailieu.vn; HttpOnly


text:
Lý thuyết bất đẳng thức cô si và bài tập ứng dụng
Chia sẻ: Trần Bá Trung | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:5
3.369
lượt xem 542
download
lượt xem 542
download
Lý thuyết bất đẳng thức cô si và bài tập ứng dụng
Mô tả tài liệu
Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ
MỘT SỐ BÀI TOÁN CHỨNG MINH BẤT ĐẲNG THỨC (CƠ BẢN) CÓ THỂ SỬ DỤNG BẤT ĐẲNG THỨC CÔSI CÁCH SỬ DỤNG BĐT CÔSI Bất dẳng thức Côsi 1/LÍ THUYẾT Với hai số không ama,b ta có: = (thường được viết là a+b=2 ) dấu bằng xảy ra khi và chỉ khi a=b Hệ quả 1: Nếu hai số dương thay đổi nhưng có tổng không đổi thì tích của chúng lớn nhất khi hai số đó bằng nhau.
Chủ đề:
Bình luận(1) Đăng nhập để gửi bình luận!
CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

markdown:
# Lý thuyết bất đẳng thức cô si và bài tập ứng dụng
Chia sẻ: Trần Bá Trung | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:5
3.369
lượt xem 542
download
lượt xem 542
download
![](http://image.tlvnimg.com/document/thumbnail/2010/20100704/trungtrancbspkt/80x100/ly_thuyet_bdt_co_si_va_bai_tap_902.jpg)
##
Lý thuyết bất đẳng thức cô si và bài tập ứng dụng
Mô tả tài liệu
[Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ](javascript:void(0);)
Download
![](images/down16x21.png)
MỘT SỐ BÀI TOÁN CHỨNG MINH BẤT ĐẲNG THỨC (CƠ BẢN) CÓ THỂ SỬ DỤNG BẤT ĐẲNG THỨC CÔSI CÁCH SỬ DỤNG BĐT CÔSI Bất dẳng thức Côsi 1/LÍ THUYẾT Với hai số không ama,b ta có: = (thường được viết là a+b=2 ) dấu bằng xảy ra khi và chỉ khi a=b Hệ quả 1: Nếu hai số dương thay đổi nhưng có tổng không đổi thì tích của chúng lớn nhất khi hai số đó bằng nhau.
Chủ đề:
Bình luận(1)
[Đăng nhập để gửi bình luận!](javascript:void(0);)
CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

Set-Cookie: TLDEVNamespace=orojjvn5i9ur5f28g7jeeoenu0; path=/; domain=.tailieu.vn; HttpOnly


text:
Tác động của chính sách và các quy định đối với hoạt động ngân hàng (Phần 2)
Chia sẻ: Nguyen Nhi | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:5
lượt xem 80
download
Tác động của chính sách và các quy định đối với hoạt động ngân hàng (Phần 2)
Trong khi những lý do cho việc quản lý ngân hàng đã được xác định rõ thì những ảnh hưởng của các quy định đối với hoạt động ngân hàng lại vẫn đang được tranh luận. Một trong những lý thuyết quản lý đầu tiên được nhà kinh tế học George Stigler đưa ra với nội dung là các công ty trong những ngành chịu sẹ quản lý chặc chẽ thường tìm cách thoát khỏi hàng rào quy định, tạo ra lợi nhuận mang tính độc quyền bởi vì thực tế là các quy định thường ngăn cản sự gia...
Bình luận(0) Đăng nhập để gửi bình luận!
CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

markdown:
# Tác động của chính sách và các quy định đối với hoạt động ngân hàng (Phần 2)
Chia sẻ: Nguyen Nhi | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:5
lượt xem 80
download
![](http://image.tlvnimg.com/document/thumbnail/2010/20100824/butanyc/80x100/74_7477.jpg)
##
Tác động của chính sách và các quy định đối với hoạt động ngân hàng (Phần 2)
[Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ](javascript:void(0);)
Download
![](images/down16x21.png)
Trong khi những lý do cho việc quản lý ngân hàng đã được xác định rõ thì những ảnh hưởng của các quy định đối với hoạt động ngân hàng lại vẫn đang được tranh luận. Một trong những lý thuyết quản lý đầu tiên được nhà kinh tế học George Stigler đưa ra với nội dung là các công ty trong những ngành chịu sẹ quản lý chặc chẽ thường tìm cách thoát khỏi hàng rào quy định, tạo ra lợi nhuận mang tính độc quyền bởi vì thực tế là các quy định thường ngăn cản sự gia...
Bình luận(0)
[Đăng nhập để gửi bình luận!](javascript:void(0);)
CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

Set-Cookie: TLDEVNamespace=b880q31pd10aon1e8jin8cjv24; path=/; domain=.tailieu.vn; HttpOnly