markdown:
| |
Lẽ tự nhiên, nếu xem xét ở một phạm vi hẹp nào đấy thì khái niệm “văn học Thăng Long” cũng không khác bao nhiêu so với những khái niệm về các vùng văn học mà ta vừa dẫn. Là một khu vực địa lý trong hàng mấy chục khu vực khác nhau được đăng ký từ lâu đời trên bản đồ Đại Việt, mảnh đất Thăng Long cũng đã có vinh dự sản sinh ra nhiều cây bút tài danh đóng góp vào lịch sử văn học dân tộc, và khi cần tập hợp họ lại theo sinh quán, ta không thể gọi họ bằng một cách gọi nào khác hơn, rằng đó là những văn nhân - danh sĩ Thăng Long.
Thế nhưng, hiểu “văn học Thăng Long” theo nghĩa từ nguyên học như thế hình như lại chẳng phải là cách hiểu cần được minh giải cặn kẽ trong quá trình chiếm lĩnh đối tượng của chúng ta, bởi khả năng hàm chứa của mấy chữ “văn học Thăng Long” khởi nguồn là ở đấy song tự nó triển giãn ra thành một khái niệm hoàn chỉnh với thời gian thì không còn dừng ở đấy. Người ta sẽ tự hỏi: có thể nào nhìn nhận vùng văn học Thăng Long tương đồng với văn học của bất kỳ một địa phương nào trong nước, khi mà mối quan hệ giữa mảnh đất Thăng Long với cả nước trong thực tế không hoàn toàn là mối quan hệ giữa một khu vực với cả cộng đồng? Quả có thế! Trước thời kỳ Đại La rất lâu ở nơi Kẻ Chợ này vốn đã nổi tiếng là một vùng trù phú, kết tập của nền văn minh sông Hồng, bao gồm trong nó cả văn hóa tiền Đông Sơn(
Kể từ đầu thế kỷ XI, Lý Thái Tổ dời đô từ Hoa Lư về Đại La, đổi tên Đại La thành Thăng Long, từ đấy Thăng Long nghiễm nhiên là “nơi tụ hội của bốn phương đất nước” (
Hãy nhìn ở sự
Thăng Long vào hai thế kỷ XIII và XIV là nơi tự hào có một Chu An, quê quán ở Thanh Trì, là nhà thơ có danh lại là ông thầy đào tạo nên nhiều sĩ phu và văn nhân tài giỏi tứ xứ, người viết
Thăng Long vào thế kỷ XV chứng kiến hai tầm vóc tiêu biểu đứng đối cực với nhau ở hai đầu thế kỷ - Nguyễn Trãi (1380-1442) và Lê Thánh Tông (1442-1497). Cả hai người có lẽ đều sinh và mất ở Thăng Long, nhưng nếu truy nguyên quê quán thì họ đều không phải là dân Thăng Long quê gốc. Họ trở thành những nhà văn nổi tiếng bậc nhất Thăng Long và cả nước, góp phần quyết định cho sự trưởng thành của thơ Nôm dân tộc, là những con người khởi đi cái thông điệp hàng đầu trong mọi thông điệp mà văn chương cần giao ước với lịch sử về vận mệnh đích thực của nó: ấy là khả năng biến đổi và nâng cấp ngôn từ thông tục của đại chúng thành ngôn từ thẩm mỹ. Chẳng lẽ vì nệ vào sinh quán mà “văn học Thăng Long” lại phải gạt ra ngoài phạm vi của nó hai nhân tài bậc nhất trên phương diện quan trọng ấy?
Còn nhiều nữa. Vào thế kỷ XVIII, chúng ta có thiên ký sự đột xuất
Và chỉ cách đây mới hơn một thế kỷ thôi, ngay giữa Thăng Long còn tơi bời đạn lửa sau một buổi cầm cự với cuộc tập kích lần thứ hai của quân xâm lược Pháp (1882), có một vị Tổng đốc người Quảng Nam trước khi quyên sinh vì nghĩa đã để lại một bài
Quả tình không thể chỉ bó hẹp khái niệm “văn học Thăng Long” trong bộ phận văn học do những người sinh trưởng lâu đời ở đây viết ra mà còn phải đưa vào khái niệm đó những tác phẩm ưu tú của biết bao con người từ bốn phương đất nước hội tụ về, coi Thăng Long - Hà Nội là quê hương mình, viết một cách sâu sắc về Kinh đô và cống hiến những năng lực sáng tạo hết mình cho mảnh đất này. Khi bộ máy hành chính trung ương của chế độ quân chủ được thiết lập với quy chế khoa cử nhằm tuyển lựa người tài thì việc bổ sung cho đội ngũ văn nhân nghệ sĩ của thăng Long bằng nhân tài cả nước không còn là chuyện ngẫu nhiên mà đã trở thành một cơ chế được vận hành như một tất yếu. Kẻ sĩ kéo nhau về Kinh đô để thi cử như trên đã nói chỉ mới là một vế. Nhưng các vị quan từng trải, học vấn uyên thâm, sau nhiều năm nhậm chức ở các địa phương, được Triều đình tuyển về làm quan tại Kinh đô và trở thành người Thăng Long một cách tự nguyện trong nếp sống cũng như trong sáng tác văn chương mới là vế đáng nói hơn nhiều. Đó là bộ phận văn học kẻ sĩ chiếm khối lượng dồi dào nhất trong “văn học Thăng Long”, và vì là sản phẩm của những kẻ sĩ vốn đã kinh lịch khắp đó đây nên thu hút được vào nó tinh túy của mọi vùng miền mà họ từng nếm trải, đồng thời lại đã qua một thứ máy lọc vô thức để chưng cất thành một thứ cảm xúc nghệ thuật tinh ròng mà không địa phương nào có thể có.
Như vậy, nếu vẻ đẹp riêng của mỗi vùng đất đã tạo nên những giá trị đặc thù cho những tác phẩm viết về vùng đất ấy, thì vẻ đẹp Thăng Long hẳn cũng không thể đẹp hơn một vùng nào khác, vì trên đất nước ta, nơi đâu mà chẳng có một hương vị lạ thường nơi khác không sánh được. Nhưng nếu vẻ đẹp khách quan của một vùng đất phải thông qua người nhận thức cái đẹp, tức là chủ thể thẩm mỹ, mới trở thành cái đẹp trong sáng tạo nghệ thuật, thì phải nói Thăng Long có một ưu thế trội hơn hẳn, vì tình yêu đối với Thăng Long không còn là sở hữu riêng của những người sinh ra tại Thăng Long - Hà Nội mà là của tất cả mọi người dân Việt Nam yêu quý Thủ đô.
Tất nhiên, nói đến chiều hướng thu hút nhân tài, thu hút các thành tố văn hóa ở mọi miền về Thăng Long không phải chỉ tính đến những con số cộng. Mà từ sự biến đổi số lượng nhất thiết phải dẫn đến một bước
Chỉ thu hẹp trong sự nghiệp riêng của một nhà trí thức - nghệ sĩ nào đấy, sự thăng hoa về chất cũng đã thấy rõ. Sách vở từng nói nhiều về Lê Quý Đôn (1726-1784) ở thế kỷ XVIII, một nhân vật có tầm vóc uyên bác ít thấy xưa nay. Nhưng Lê Quý Đôn sẽ không là Lê Quý Đôn như ta có nếu ông không sớm rời bỏ “lối học luộm thuộm” ở tỉnh lẻ để lên Kinh đô ngay từ lứa tuổi 15, chọn học những nhà trường nổi tiếng ở Kinh đô, học một cách có phương pháp “với những ông thầy giỏi nhất” (Ngô Thì Sĩ). Nói Thăng Long rèn đúc nên nhà bác học họ Lê hẳn cũng chẳng phải là nói ngoa mấy tí. Sách vở lại cũng từng nói đến mức kỷ lục về một Nguyễn Du (1765-1820) thiên tài, xuất hiện như một ngôi sao làm rạng rỡ hẳn bầu trời văn học dân tộc; Nguyễn Du ấy với bút pháp hiện thực trữ tình có một, như nhiều người nhận định, quyết không thể có được nếu chỉ là một chàng trai suốt đời loanh quanh ở xứ Nghệ, nếu không tiếp thu được từ tuổi nhỏ cái cốt cách đa tình của người mẹ, một cô gái vùng quê Kinh Bắc, đặc biệt nếu không từng có một thời trai trẻ sống trong xã hội phồn hoa ở Thăng Long, tiếp thu sâu sắc cội nguồn văn hóa Thăng Long. Nguyễn Du không chỉ đem lại cho văn học Thăng Long những kiệt tác như
Cho nên, cũng khó nói trong mối quan hệ giữa “nội sinh” và “ngoại nhập” của văn học Thăng Long, yếu tố nào là chính, yếu tố nào là phụ. Hai phương diện này đã gắn bó, tác động lẫn nhau trong đời sống thực tiễn, làm cho văn học nghệ thuật sinh hoa kết quả, và làm cho mọi thành tựu càng được nhân lên. Tài năng của một Đặng Trần Côn (?-?) (Thăng Long) đã kêu gọi tài năng của một Đoàn Thị Điểm (1705-1748) (Kinh Bắc), và đến lượt Đoàn Thị Điểm lại kêu gọi rất nhiều tài năng khác, những Phan Huy Ích (1751-1822) (Sơn Tây), Nguyễn Khản (1734-1786) (Nghệ - Tĩnh)... những người đã sống quá nhiều trong những thế giới đài các kiểu nàng chinh phụ, lại cũng hiểu quá rõ tâm sự chàng danh sĩ làng Mọc ngán chiến tranh đến phải đào hầm xuống nằm đọc sách kiểu Đặng Trần Côn. Thi tài của một chàng nho sinh họ Cao đất Hà Nội không chỉ được soi rọi và mài sắc bởi nhóm nhà văn Hà thành cùng chí hướng, những Nguyễn Văn Siêu (1799-1872), Nguyễn Văn Lý (1795-1869), Vũ Tông Phan (1800-1851), Diệp Xuân Huyên (1808-?), Trần Văn Vi (đậu Cử nhân 1825), Chu Doãn Trí (1779-1850), Lê Duy Trung (1795-1863)... ra sức hoạt động nhằm khôi phục và giữ gìn truyền thống văn vật Thăng Long, chống lại sự coi thường của Triều đình nhà Nguyễn. Thi tài ấy còn làm cảm động một thi tài khác ở Phú Xuân: Miên Thẩm (1819-1870), và bằng tình bạn chân thành với Cao Bá Quát (1808-1855), anh em Miên Thẩm đã có dịp hiểu rõ hơn về người và cảnh Hà Nội, sau này có dịp ra Hà Nội họ đã có những bài thơ đầy xúc cảm về phong cảnh Hồ Tây.
Về một phương diện khác, là nơi góp mặt của nhiều thế hệ danh nhân tứ xứ, cũng có thể nghĩ rằng môi trường văn hóa Thăng Long là miếng đất thuận lợi
Đứng về mặt thể loại, có thể nói mà không sợ lầm rằng ở mỗi thời kỳ lịch sử, yêu cầu nội tại của sự phát triển nghệ thuật thường làm xuất hiện một vài thể loại mới đóng vai trò trung tâm chi phối hoạt động văn học của một giai đoạn, rồi sang giai đoạn sau lại xuất hiện một vài thể loại mới, đẩy các thể loại đã mất tính năng động ra vòng ngoài. Trong chuỗi vận hành thay thế nhau thường xuyên như thế, văn học Thăng Long đã chứng tỏ cái ưu thế của một môi trường thai nghén những mầm mống mới, là nơi thử nghiệm thành công một thể loại nào đấy trước các địa phương khác, hoặc là nơi đúc kết mọi cố gắng chưa hoàn thiện của các địa phương khác để nâng cấp cho thể loại đạt đến đỉnh cao.
Thời Lý - Trần, bên cạnh
Thế kỷ XV là thời kỳ nở rộ của thơ Nôm, và hai tài danh Thăng Long là Nguyễn Trãi và Lê Thánh Tông cũng chiếm quán quân về
Thế kỷ XVII là một chặng đường hoài thai của hai thể thơ lục bát và song thất lục bát tiếng Việt, để chuẩn bị cho thế kỷ XVIII nở rộ hai thể loại đặc sắc
Nếu vào thế kỷ XVII, hai bài vãn của Đào Duy Từ đánh dấu sự thành công của
Cuối thế kỷ XIX vắt sang nửa đầu thế kỷ XX, công cuộc hiện đại hóa văn học quốc ngữ theo mô hình nghệ thuật phương Tây bắt đầu dấy lên ở miền Nam một cách rầm rộ, sôi nổi và có nhiều thành tựu đáng ghi nhận. Nhưng để có được một trào lưu
Rõ ràng, trên tiến trình phát triển của thể loại trong văn học Việt Nam tính từ khi dựng nền độc lập đến 1945 - thời điểm xẩy ra những biến cố lịch sử lớn lao làm đất nước chia đôi trong nhiều thập kỷ và văn học cũng vận hành không còn theo thông lệ như nó vẫn có - mảnh đất Thăng Long - Hà Nội chưa bao giờ chịu đánh mất vị trí là một vùng văn học có sức thu hút kỳ lạ mọi nhân tố năng động bậc nhất để sản sinh những hạt giống khỏe mạnh, đáp ứng yêu cầu của các thể loại tiên phong. Bên cạnh tính nhiều màu nhiều vẻ của một dòng văn học đã có sự phân phái phức tạp theo khuynh hướng tư tưởng và quan niệm thẩm mỹ, không còn dấu vết đơn nhất của loại văn chương tỉnh lẻ, tính tiên phong trong tìm tòi thể loại cũng chứng tỏ, từ sớm, khả năng tổng hợp và đột phá về chất của văn học Thăng Long đã tới một trình độ rất cao.
Vậy thì, nhìn sâu vào cái được biểu hiện của văn chương, có thể hiểu tâm hồn, cốt cách Thăng Long - Hà Nội trong văn học là gì? Nếu không phải đó là cái gì được tinh kết từ mọi con người đã tìm về đây hiện diện? Thăng Long là biểu tượng chung của đất nước, tâm hồn Thăng Long mang những nét đặc trưng cho tâm hồn của cả cộng đồng dân tộc, và văn học Thăng Long - Hà Nội cũng chính là phần tinh hoa nhất, là trái tim văn học của cả cộng đồng. Đã đành, nói như thế không có nghĩa là đánh đồng cái phần tiêu biểu của văn học cả nước với văn học Thăng Long. Trước sau vẫn phải tính đến một tiêu chí có ý nghĩa khu biệt: văn học cả nước là văn học đã tổng hòa thành bản sắc Việt Nam còn văn học Thăng Long thì lại thể hiện bản sắc Việt Nam chủ yếu thông qua cái tươi rói của tính cách “Tràng An” độc đáo, trong đó in sâu tư chất, lối sống, cách giao tiếp, tập quán xã hội... của con người Thăng Long nhiều đời. Chỉ cho ra cái tính cách “Tràng An” độc đáo này là điều không dễ, nhưng với sự thẩm thấu của lịch sử, ta cũng có thể phần nào cảm nhận được nó thông qua những biểu hiện có tính định lượng, những gì là đặc điểm bộc lộ ra bên ngoài. Có thể nói, đây là một nền văn học
(là dạng dễ được ca ngợi trong văn học Thăng Long từ cổ đại đến nay. Cũng giống như cuộc đời của một con người, Kinh đô đã trải nhiều phen dâu bể, không ít những chặng thăng trầm, đau khổ xen lẫn niềm vui, gắn liền với số phận của đất nước. Thời nào cũng có những nhà chính trị đại diện cho những thế lực nhất định, dùng thơ văn làm lợi khí để cổ vũ dân chúng tin theo đường lối của họ, nhằm ban bố một “tân chính sách”, một thể chế mới, tôn phù một “đấng minh quân” hoặc đánh đổ một dòng họ “tiếm quyền”, một thế lực ngoại bang đang ngự trị... Nhưng trong vô số các biến cố chính trị giông bão ấy, chỉ có những cuộc đấu tranh chống xâm lăng trên trường kỳ lịch sử là quan hệ trực tiếp đến vận mệnh hàng triệu con người, nên văn chương thấm đậm tình cảm yêu nước cũng đọng lại trong tâm can người đọc sâu bền hơn cả. Vì thế, với thời gian, nhiều đề tài thời thượng nóng hổi một thời đều lần lượt rơi rụng, duy có dòng văn học yêu nước chống ngoại xâm với một số áng văn tiêu biểu nhất, những hịch, cáo, thơ, phú, biểu, chiếu... là vẫn lung linh giá trị.
Như một nghịch lý khó tin, văn học Thăng Long nặng tính chính thống quan phương mà lại cũng
Lâu về sau, cùng với các bước tiến của lịch sử, một đội ngũ trí thức tương đối tự do sẽ dần dần xuất hiện trong xã hội Thăng Long
Lẽ hưng vong trị loạn của Thiền sư Nguyễn Nguyên Ức (1080-1151) , Sớ xin chém bảy gian thần (Thất trảm sớ) Mười kế sách của người vợ khuyên chồng (Kê minh thập sách) của cung nữ Nguyễn Thị Bích Châu (?-1377) dưới triều Trần Duệ Tông, Ở quê xúc động trước việc xẩy ra, gửi trình tướng công Băng Hồ (Thôn cư cảm sự trình Băng Hồ tướng công) của Nguyễn Phi Khanh (1355-1428?), Biểu dâng 14 điều nói thẳng của Lương Đắc Bằng (1472-?), Thư xin chém 18 lộng thần của Nguyễn Bỉnh Khiêm (1491-1585), tập điều trần Cần bộc chi ngôn dâng lên Trịnh Sâm của Ngô Thì Nhậm, Khải can gián Trịnh Tông của Phạm Nguyễn Du (1740-1785), Sớ điều trần của Nguyễn Văn Siêu (1799-1872), Nguyễn Tư Giản (1823-1890), Thư gửi toàn quyền Beau của Phan Châu Trinh (1906) (, Văn minh tân học sách của Đông Kinh (... đều nói lên vẻ đẹp và sức bền của truyền thống ấy. Tất nhiên, giữa cái mầm mống dân chủ của thời cổ đại và những tư tưởng dân chủ ở thế kỷ XX đã có một sự đổi thay về chất, nhờ bước chuyển quan trọng từ phạm trù văn hóa phương Đông sang quỹ đạo văn hóa châu Âu. Nhưng trong tinh thần lõi cốt, bước chuyển ấy vẫn không dẫn đến một sự đoạn tuyệt với quá khứ, đúng hơn, sự kế tiếp trước và sau vẫn diễn ra nhuần nhị, hữu cơ, trong đó bản sắc của truyền thống dưới hình thức này hay hình thức khác, được bảo lưu một cách khá vững bền.
Lâu nay ta hay nhắc đến mấy chữ “sĩ phu Bắc Hà” với ý nghĩa đây là những người nhiều chữ nghĩa và giàu khí khái. Nói cho cùng, “sĩ phu Bắc Hà” cũng là sĩ phu Thăng Long vì chỉ có trong môi trường học vấn Thăng Long xưa kia chứ không phải ở đâu khác, chữ nghĩa mới được đào tạo bài bản, và khí khái, được ươm mầm từ những truyền thống dân chủ có sẵn, mới trở thành một bản ngã, một sự sành sỏi đến mức lưu danh. Vào năm 1073, dưới triều ông vua Lý Nhân Tông non trẻ, Thái úy Lý Thường Kiệt đã tổ chức thành công một cuộc chính biến động trời, giết Dương Thái hậu và 72 cung nữ, đưa Nguyên phi Ỷ Lan lên nhiếp chính, và giáng chức Tể tướng Lý Đạo Thành vốn đang đầy uy vọng, bắt ông về Nghệ An để mình thay quyền. Tình thế của nhà Lý trở nên bất ổn. Thế nhưng chỉ một năm sau (1074), cũng lại chính Lý Thường Kiệt đã cho mời Lý Đạo Thành ra nhận chức trở lại để mình được rảnh tay dốc sức vào việc binh bị nhằm đối phó với nhà Tống đang lăm le nhòm ngó Việt Nam. Cùng với quyết định này, Triều đình nhà Lý còn ra sắc chỉ cho quan và dân phải tôn trọng những người có học vấn trong cả nước, và cho phép các bậc đại thần kỳ lão vào chầu vua không phải lạy quỳ
Một câu chuyện khác: vào thế kỷ XIX nhà thi sĩ nổi tiếng kiêu ngông Cao Bá Quát có để lại một bài hát nói trong đó có những câu rất đáng kinh ngạc:
Ai cũng biết “cửu hoàn” là vũ trụ, tuy từ này không có trong từ điển Trung Hoa. Nhưng trong văn cảnh ngữ nghĩa ở đây “cửu hoàn” còn có nghĩa là gì? Tại sao Cao Bá Quát lại viết tiếp: “
Lại như trường hợp Tản Đà Nguyễn Khắc Hiếu (1889-1939) ở đầu thế kỷ XX. Một lần có viên Tổng đốc nọ muốn mời ông đến tư dinh uống rượu. Ông thản nhiên trả lời viên Tri huyện sứ giả của Tổng đốc rằng: “Nếu cụ lớn - một ông quan Thủ hiến - muốn đòi tên dân Nguyễn Khắc Hiếu lên tỉnh, xin có trát, tôi sẽ đi ngay. Chứ như nếu là quan Thủ hiến là một kẻ nhân đọc thơ văn của tôi mà có bụng liên mến, thì, tôi xin mời cụ lớn phải đến đây, dẫu chỉ là một túp nhà cỏ, để được cho tôi hầu rượu”
Do sự phân hóa, tranh chấp quyền lực trong nội bộ các tập đoàn thống trị nhiều đời, mà bắt đầu là từ thời Lê - Trịnh, tầng lớp “sĩ phu Bắc Hà”, với thân phận những bề tôi trực tiếp, gần gũi nhất, không khỏi phải tìm cách đối phó, và do đó cũng chịu nhiều hạn chế trong cung cách ứng xử. Bản tính gọi là cứng cỏi, thẳng thắn của họ đôi khi phải biểu hiện dưới hình thức nước đôi, tránh né, dưới sức ép của cả chúa lẫn vua. Lâu dần, thói quen này thấm sâu vào tính cách, tạo nên một hình ảnh mặt trái về họ: vừa mang cái vẻ ngoài rất “khuôn phép”, lại vừa có cái ranh mãnh ngầm, cái phản ứng thâm thúy của lớp người rất giỏi trò chơi chữ. Mặt khác,
Văn học Thăng Long còn
Có một Nguyễn Trãi văn hào “viết thư thảo hịch tài giỏi hơn hết một thời”(
Có một Hồ Chí Minh khoảng đầu những năm 40 thế kỷ XX, làm thơ giữa cảnh tù ngục, đặt vấn đề tự do như một
và một Hồ Chí Minh biết mở rộng lý tưởng tự do thành nguyên tắc của một thể chế, khi đã là Chủ tịch nước, mở đầu phiên họp lâm thời Chính phủ nước Việt Nam dân chủ cộng hòa: “Nếu nước độc lập mà dân không hưởng hạnh phúc tự do thì độc lập cũng chẳng có nghĩa lý gì”
Ngoài ra, còn bao nhiêu gương mặt văn hóa khác, tầm vóc và diện mạo có khác nhau: một Lương Văn Can (1854-1927) từng đề xướng phong trào chấn hưng doanh nghiệp của người Việt theo đầu óc thái Tây ngay từ đầu thế kỷ XX mà sau này Bạch Thái Bưởi (1874-1932), Nguyễn Sơn Hà (1894-1980)... sẽ là những nhà thực hành nổi tiếng; một Nguyễn Văn Vĩnh (1882-1935) với niềm tin tưởng: “Nước Nam ta mai này hay dở là ở như chữ quốc ngữ”(
Nhưng văn học Thăng Long rất trí tuệ mà lại không kém
Chỉ một giây phút trầm tư trong bức tranh giai nhân thêu gấm của nhà sư thi sĩ Huyền Quang (1254-1334), cũng đủ gợi lên tất cả chiều sâu tâm lý và dáng dấp phong tao, kiều diễm của những người đẹp Kinh thành:
Cũng có cái rạo rực xốn xang rất hiện đại trong nỗi nhớ người tình của một Đặng Minh Bích (? - ?) ở thế kỷ XV mà phải là người Thăng Long mới có được:
Lại cũng dường như có một cái gì thật sang trọng, có phần khuê các nữa, ẩn sâu trong những vần thơ thanh nhã của nữ sĩ Ngô Chi Lan (thế kỷ XV) khi bà từ trong môi trường cung cấm Thăng Long mà viết về hoa sen và các cô gái trẻ:
Trong một bài thi ở Thăng Long vào đầu thế kỷ XVI, Trạng nguyên Nguyễn Giản Thanh (? - ?) đã bằng ngòi bút hóm hỉnh, chỉ trong mấy nét lột tả được rất đắt cung cách ăn chơi hào hoa mà vẫn không kém vẻ nền nã của các chàng trai cô gái kinh kỳ:
Đến thế kỷ XVIII, văn học Thăng Long bước vào thời kỳ hoàng kim với trào lưu nhân đạo chủ nghĩa làm sinh sắc hẳn cả hai dòng văn học chữ Nôm và chữ Hán, thổi vào thơ văn cái xôn xao rạo rực của những trái tim khao khát yêu đương, và làm cho văn chương trở nên gân cốt, sống động bởi tính hiện thực đậm nét, lại cũng trau chuốt đến kỳ khu, mềm mại đến thần tình bởi sự bộc lộ tâm trạng cá thể cá nhân. Một Ngô Thì Sĩ (1726-1780) với
Văn học Thăng Long cận hiện đại cũng đậm đà không kém chất “trữ tình Tràng An”. Chúng ta thường hay nhắc đến một Tản Đà mà giọng thơ tự nhiên, mềm mại như phong dao song lại không phải là phong dao; nhắc đến một Nguyễn Nhược Pháp (1914-1938) hồn nhiên, tinh nghịch như cái giọng của thế hệ thư sinh Hà thành một thuở; một Nguyễn Bính (1918-1966) “chân quê” đắm đuối trong yêu và “dan díu nợ giang hồ”, đến đâu cũng lai láng cảm hứng; một Vũ Hoàng Chương (1916-1976) chếnh choáng giữa say, sầu và mộng, ngôn từ không mới mà sang, lại giàu nhạc điệu, chứa chất âm hưởng của nhiều dòng nhạc mới cũ xen phối: nhạc hát nói, nhạc vũ trường; một Quang Dũng (1921-1988) với chỉ một nét bút khắc họa các chàng trai Hà Nội “xông pha chinh chiến” rất ước lệ, thế mà sao cứ đọng lại trong ta những câu thơ cổ kính, kiêu bạc, đầy sức âm vang; một Văn Cao (1923-1995) đặt cái “tôi” trong những đối diện bức xúc với thân phận của chính nó, khiến cho câu thơ không hề làm dáng mà mà thấm thía một nỗi đau chạm đến đáy sâu tâm khảm; một Nguyễn Đình Thi (1924-2003) với các bài thơ không vần, lần đầu tiên gieo vào thính giác người nghe những âm sắc mới lạ, chắc khỏe nhưng cũng hé lộ tâm trạng hết sức cô đơn, phần nào vượt khỏi tầm nghĩ và tầm cảm của công chúng thưởng thức đương thời; một Hoàng Cầm lúc nào cũng đằm thắm tâm hồn người con gái Kinh Bắc, câu thơ dù rút ngắn hay kéo dài vẫn mượt mà chất giọng lục bát... Chúng ta cũng thường nhắc đến bước đột khởi của văn xuôi Việt Nam với câu văn tiếng Việt mới mẻ, trong sáng, nhiều gợi cảm của Khái Hưng (1896-1947), Nhất Linh (1905-1963)... trong Tự lực văn đoàn; rồi giọng văn ngọt ngào, đằm thắm của Thạch Lam (1910-1942), Vũ Bằng (1913-1983) viết về những cái gì rất riêng của Hà Nội: từ chiếc bánh cốm hình như chỉ riêng Hà Nội mới có, đến những món quà mang hương vị Hà Nội, hay một tiếng rao hàng văng vẳng giữa đêm khuya khiến người Hà Nội phải nhớ đến nao lòng; hay giọng văn giàu hình ảnh của Tô Hoài, nghe như có cái lao xao của ánh nắng và mùi thơm của đồng lúa ngoại thành thấm vào từng câu từng chữ; giọng văn kiêu sa, đài các của Nguyễn Tuân (1910-1987) đưa người ta vào mê cung chữ nghĩa, theo đuổi những cảm giác chi li, tỉ mẩn, chẻ sợi tóc làm tư, nhưng cái nét tài hoa, cái cốt cách riêng của một cây bút suốt đời gắn bó với Hà Nội vẫn hiện lên rất rõ; giọng văn của Nam Cao (1917-1951), khơi dậy một cách thấm thía cảm giác “mòn đi, rỉ ra” của lớp người trí thức bần cùng giữa một Hà Nội tranh tối tranh sáng, tự ý thức về tấn bi kịch làm mụ mị tận đáy tâm hồn họ; hay giọng văn của Nguyễn Huy Tưởng (1912-1960), độ lượng chân chất, tự dày vò mình trong quan niệm giằng mắc giữa tôn thờ nghệ thuật và phục vụ đại chúng, và sẽ trở nên thật hào hoa sảng khoái khi xây dựng hình ảnh những thanh niên Hà Nội sống chết cho Thủ đô trong cuộc chiến “quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh”...
Có thể nói sự lấp lánh của trí tuệ và vang hưởng trữ tình đằm thắm đã làm nên giọng điệu đặc sắc khó lẫn của ngôn ngữ văn học Thăng Long - Hà Nội trong vòng mười thế kỷ nay. Đây là một gợi ý giúp ta đi tới một sự suy luận xa hơn: trước khi Sài Gòn trở thành một trung tâm của sáu tỉnh phía Nam, trước khi Huế trở thành Kinh đô của nhà Nguyễn, thì các giá trị của văn học dân tộc, muốn trở thành giá trị lớn, đều ít nhiều phải khúc xạ qua “môi trường văn học Thăng Long”. Nói một cách hình ảnh hơn nữa thì văn học Thăng Long đã tồn tại trong khúc hợp lưu của văn học cả nước như nhánh lớn của một dòng sông, vừa dồn nước cho con sông chính, vừa hút phù sa từ mọi chi lưu, và tuy không hẳn quyết định số phận của dòng sông nhưng cũng làm đổi thay sức chảy của dòng. Dù rằng ở thế kỷ XIX, Kinh đô được chuyển về Huế, Thăng Long trở thành “tỉnh Hà Nội”, song điều đó cũng chẳng cản trở gì nhiều sự phát triển của nó. Hà Nội vẫn là Thủ đô muôn đời của sự phồn hoa, của văn hóa nghệ thuật, đúng như lời một học giả người Pháp, De la Liraye viết năm 1877: “Dù không phải là Kinh thành nữa, Kẻ Chợ vẫn là một thành phố đứng đầu trong cả nước về nghệ thuật, về công nghiệp, về thương nghiệp, về sự phong phú, về dân số, về lịch thiệp và về văn hóa. Phải nói rằng trong khắp nước không đâu có công nghiệp bằng Kẻ Chợ và tất cả Bắc Kỳ, tất cả Nam Kỳ đều không thể vượt qua được Kẻ Chợ. Các văn nhân, các thợ giỏi, các đại thương đều tới đấy. Các đồ cần dùng hàng ngày và các đồ mĩ nghệ xa hoa cũng từ đấy mà ra. Tóm lại, đấy là trái tim của dân tộc”
Để nhận diện văn học Thăng Long - Hà Nội còn phải nói đến một đặc điểm sau cùng: đây là vùng văn học
Tựu trung, có thể hình dung con đường phát triển của văn học Thăng Long - Hà Nội mười thế kỷ (kể từ cái mốc định đô của Lý Công Uẩn (1010) cho đến hết thế kỷ XX) được phân chia một cách tổng thể với bảy lát cắt sau đây:
1.
2.
3.
4.
5
6.
7.
Văn nghệ gây được tiếng vang sâu rộng), truyện ngắn, và dần dần kết đọng ở tiểu thuyết, hoặc bột phát ở kịch (Lưu Quang Vũ, 1948-1988)… Những năm cuối thế kỷ XX và thập niên đầu thế kỷ XXI tuy không còn giữ được nhịp độ sôi nổi như buổi ban đầu nhưng tiếng nói phản tỉnh trong văn thơ Hà Nội vẫn không vắng hẳn, thỉnh thoảng lại có một vài hiện tượng bất chợt “vỡ bùng” làm xôn xao dư luận. Riêng trong thơ, sự phản tỉnh lại biểu hiện chủ yếu ở những tìm tòi hình thức, các xảo thuật ngôn từ và biểu tượng cảm xúc của đông đảo các cây bút trẻ nhiều lứa tuổi, nhìn vào như một ống kính vạn hoa muôn sắc muôn màu. Dầu sao, gây được ấn tượng trong văn giới vẫn là một vài “lão tướng” mà tiếng tăm không mấy xa lạ: Văn Cao, Dương Tường, Lê Đạt (1929-2008) - người lúc nào cũng mê mẩn cách tân, “chôn tiền chiến”, làm “phu chữ”, bắt câu thơ phải thay đổi liên miên từ lục bát mượt mà đến hỳ hục leo thang, đến thể thơ “mini” mong đối sánh với “haiku”, cho đến những câu thơ nén chặt đến mức tối nghĩa dung lượng của muôn vạn ý và tình trong suốt ba mươi năm trải nghiệm đắng cay và trả giá cho chữ nghĩa. Thêm vào đấy, còn có sự góp mặt của những tập thơ tập văn nổi tiếng từ lâu chưa có điều kiện in ra - những “bản thảo nằm” của Trần Dần (1926-1997), những tập thơ của Hoàng Cầm, Đặng Đình Hưng (1924-1990)…
Bảy lát cắt của văn học Thăng Long - Hà Nội, thực ra cũng là bảy khúc quanh lịch sử, trên đó mảnh đất Thăng Long - Hà Nội đã từng bước chuyển mình từ môi trường thời Trung cổ đến môi trường thời Hiện đại, đã trải qua gần hết một thiên niên kỷ đằng đẵng, từ tuổi sơ sinh nay sắp bước đến tuổi một nghìn. Một nghìn năm tuổi đời của một mảnh đất văn vật như Thăng Long là niềm tự hào chính đáng của mỗi người dân Hà Nội, của tất cả mọi người dân nước Việt. Nhưng một nghìn năm, cũng không phải không đi kèm theo nó cái quy luật “bất khả kháng” là biểu hiện của sự... già nua. May thay, văn học Thăng Long một nghìn năm tuổi lại có những tố chất giúp nó khắc phục những nguy cơ của sự “về già”, mặc dù hành trình hiện đại hóa ở nửa cuối thế kỷ XX vẫn còn khá trầy trật, chậm muộn, có lúc tưởng như thụt lùi so với nửa đầu thế kỷ. Ấy là sự bén nhạy với mọi ảnh hưởng lớn nhỏ của các nền văn học Đông và Tây mà nó đã tiếp nhận, giao lưu trong nhiều thế kỷ. Quan trọng hơn, ấy là cái tư chất cứng cỏi, không “đánh mất mình” và cái khả năng cách tân trong bản thân nó - một cuộc đấu tranh ngấm ngầm nhưng không kém gian nan, vất vả để làm cho cái mới có thể nảy mầm.
([1]) Khái niệm văn hóa tiền Đông Sơn mà chúng tôi nói ở đây bao gồm cả một chuỗi di chỉ từ Phùng Nguyên, Đồng Đậu đến Gò Mun là Thời đại đá mới vắt qua Thời đại đồng, vào khoảng thiên niên kỷ II cho đến thế kỷ I trước CN. Trong các di chỉ của phổ hệ văn hóa này, địa điểm Hà Nội và xung quanh Hà Nội đều có góp mặt.
(2)
(3) Xem Báo cáo khảo cổ về Hoàng thành Phần 2 của Tống Trung Tín ngày 24-3-2005.
(4) Xem
(5)
(6) Gần đây PGS Bùi Duy Tân trong một số bài viết trên
(7) Nguyễn Bảo, Thái Thuận và một vài nhà văn nữa tuy sống ở nửa sau thế kỷ XV và riêng Thái Thuận có ở trong Hội Tao đàn của Lê Thánh Tông, nhưng xét về đặc điểm thi ca thì họ lại không nằm trong trường phái văn học cung đình mà có mặt hướng về cuộc sống thảng thích ở nông thôn, vì thế chúng tôi coi họ là những hiện tượng nối dài và tất nhiên có biến cải ít nhiều của trường phái văn học ở nửa đầu thế kỷ.
(8) Thành công đột xuất của thể
(9) Theo ý kiến của Bùi Duy Tân trong
(11)
(17) Nguyễn Huệ Chi dịch.
(18) Lê Quý Đôn.
(20) Trích
(21) Nam Trân dịch.
(22) Phát biểu của Hồ Chủ tịch trong phiên họp đầu tiên của Chính phủ lâm thời nước Việt Nam dân chủ cộng hòa, và được nhắc lại trong “Thư gửi Ủy ban nhân dân các kỳ, tỉnh huyện và làng’’ (Báo
(23) Đề tựa bản dịch
(26) Trích
(27) Trích
(28) Phong Châu và Nguyễn Tường Phượng sưu tầm. Tập san
## 20/03/2011

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

X-XSS-Protection: 1; mode=block

Server: GSE

Cache-Control: private, max-age=0

X-Content-Type-Options: nosniff

Content-Type: text/html; charset=UTF-8


markdown:
Bài phỏng vấn của
**Ánh Hường** **Tháng Năm 2012, Giáo sư Nguyễn Huệ Chi có chuyến công tác từ Hà Nội vào Thành phố Hồ Chí Minh. Một buổi sáng đẹp trời, ông ghé thăm tòa soạn tạp chí Kiến thức ngày nay – tờ báo mà ông gắn bó cộng tác từ những số đầu tiên. Với tình thân hữu đó, ông dành cho phóng viên ít phút quý báu của mình để chia sẻ những niềm vui, nỗi buồn, trăn trở của ông ở tuổi 75, khi nhìn về chặng đường lao động trí tuệ hơn 50 năm với những thành quả giá trị được ghi nhận.**
Giáo sư Nguyễn Huệ Chi còn quá trẻ, khỏe so với tuổi của mình. Phía sau cặp kiếng là ánh nhìn luôn tin yêu vào cuộc sống và đầy ắp những tâm huyết, lý tưởng cho công việc. Dường như tuổi tác không mấy tác động tới tư duy cũng như sức làm việc bền bỉ của ông. Cả cái cách mà ông nhìn về tôi – một cô phóng viên trẻ – ông luôn tin vào sức bật của giới trẻ, như chính những bậc thầy ngày xưa đã tin ông, để ngày nay, chúng ta biết đến một tên tuổi trong lĩnh vực nghiên cứu văn hóa, văn học cổ Việt Nam.
GS. Nguyễn Huệ Chi (bên trái) cùng PGS. Trần Hữu Tá (giữa) đến thăm tạp chí
*Kiến thức ngày nay *ngày 16-5-2012. Người ngồi bên phải là nhà văn Vu Gia *Thưa Giáo sư, trong các công trình nghiên cứu của ông, người đọc thấy ông có quan tâm đến văn hóa, văn học Trung Quốc?*
Tôi là nhà nghiên cứu Văn hóa học, Văn học cổ Việt Nam và Trung Quốc. Sở dĩ có cả Trung Quốc vì văn học và văn hóa Việt Nam đã có một thời gian rất dài chịu ảnh hưởng của văn hóa Trung Quốc. Từ khi Việt Nam trở thành thuộc địa của Tàu qua 1.000 năm Bắc thuộc, dù không muốn văn hóa Trung Hoa vẫn đóng vai trò chi phối đối với chúng ta bên cạnh việc họ cũng nhạy bén tiếp thu và “Hán hóa” vô số các tinh hoa lâu đời của Việt Nam và của các dân tộc phía Nam Trường Giang cũng như phía Tây, phía Bắc mà họ ngoạm dần lãnh thổ và đồng hóa một cách giai giẳng. Bởi thế, mình đang là một nước Đông Nam Á dần dà phải ngoảnh mặt lại để thành một nước trong khu vực Đông Á. Cái cưỡng bức ấy trong 1.000 năm trở thành tự nguyện, để rồi đến thời tự chủ thì quan hệ giữa văn hóa Việt Nam và Trung Quốc đã nghiễm nhiên là quan hệ phối thuộc giữa “ngoại vi” và “trung tâm”. Nhật Bản, Triều Tiên và Việt Nam là 3 nước nằm trong vùng văn hóa Đông Á này. Nhưng trước sau thì mình vẫn là một nước Đông Nam Á, nên đồng thời vẫn mang nền văn hóa Đông Nam Á trong mình, cái cốt lõi mình không hề mất đi. Chính vì vậy, Việt Nam có hai nguồn ảnh hưởng: nguồn ảnh hưởng từ Ấn Độ, các nước Đông Nam Á sang và nguồn ảnh hưởng khác từ phía Bắc xuống. Trong người chúng ta có hai nền văn hóa thế đấy, nên muốn nghiên cứu văn hóa Việt Nam, nhất là thời kỳ cổ cho sâu, cho hay thì đương nhiên ngoài cái vốn bản địa, không thể không hiểu biết cặn kẽ văn hóa, văn học Trung Quốc.
*Nghiên cứu văn học cổ là một lãnh vực rất khó, đặc biệt đối với những người trẻ. Được biết, năm 21 tuổi, ông đã được Viện trưởng Viện Văn học *– * Giáo sư Đặng Thai Mai *– * giao nhiệm vụ này. Đó là trách nhiệm quá sức đối với một thanh niên vừa mới chân ướt chân ráo rời khỏi ghế nhà trường. Hẳn ông đã có một niềm tin vững vàng vào bản thân ngay từ bấy giờ?* *Nguyễn Huệ Chi lúc còn là sinh viên Đại học Tổng hợp Hà Nội (1958)*
Lúc còn ngồi trên ghế nhà trường, tôi chuyên nghiên cứu giai đoạn văn học 1932 - 45. Thích thì lại thích Tự lực văn đoàn. Thời sinh viên, tôi đã có vài bài viết khá có tiếng tăm có liên quan đến văn chương thời đoạn ấy. Ra trường, đinh ninh là mình sẽ được đi theo ý thích. Nhưng khi mới chân ướt chân ráo về Viện, tôi được gọi vào phòng riêng của Viện phó, lúc bấy giờ là nhà phê bình Hoài Thanh, ông nhẹ nhàng hỏi tôi thích mảng nào. Tôi trả lời thành thật là mình đang theo đuổi giai đoạn 32 - 45. Khi ấy, sắc mặt ông hơi trầm xuống. Im lặng một lúc sau, ông mới nói với tôi:
*“Ở một nước như nước mình, các “núi lớn” chính là thuộc về chặng đường văn học cổ. Những đỉnh cao như Nguyễn Trãi, Nguyễn Du... là những đỉnh không bao giờ với tới. Văn học hiện đại đến nay cũng chưa hề theo kịp. Mình làm công việc nghiên cứu này là làm khoa học, chứ không phải làm sáng tác. Mà đã làm khoa học thì sự hiểu biết phải rất rộng… Thế thì được đi vào những đỉnh cao như thế mới là triển vọng lớn cho những người trẻ. Nếu như đi vào những giai đoạn khác thì rất nhiều người có khả năng đi, cần gì đến mình nữa. Ở Trung Quốc, nếu ai được phân công nghiên cứu về các thi hào như Lý Bạch, Đỗ Phủ hay những nhà thơ nhà văn các thời đại tương tự thì người ta cho là một phần thưởng mà mình không dám mơ. Trong khi mình cứ mải mê với Tự lực văn đoàn, Vũ Trọng Phụng, Nam Cao... dẫu có giỏi đến mấy rồi cũng chẳng tiến xa bao nhiêu. Thế mà, nhìn lại lịch sử văn học Việt Nam một thời kỳ rất dài đã bị bỏ trống khá nhiều. Những mảng lớn còn trống ấy cần có những thanh niên xông xáo, có chí, có tài. Người chúng tôi nhắm tới chính là anh”. *Tôi nghe cũng bùi tai và cảm động nhưng vẫn xin về suy nghĩ. Lúc bấy giờ, người bạn thân học cùng khóa với tôi là Phong Lê, anh ấy được phân vào giai đoạn hiện đại nên rất muốn tôi đi vào giai đoạn 32 - 45 để cả hai có sự liên kết với nhau trong công việc. Vì thế mà khi tôi vào phòng gặp Viện phó, Phong Lê đứng ở ngoài cửa phòng chờ đợi. Khi tôi đi ra, nhìn vẻ mặt trầm ngâm của tôi là Phong Lê hiểu ra ngay. Tuy nhiên, cậu ta cũng lặng thinh chứ không tỏ thái độ gì khiến tôi mất tự chủ. Sau vài đêm suy nghĩ, mấy hôm sau, tôi quyết định nhận lời ông Hoài Thanh. Vẫn biết là rất khó nhưng tuổi trẻ mà, tôi cũng muốn thử xông vào lãnh vực khó một cái. *Được biết, Giáo sư chính là học trò cưng của cụ Cao Xuân Huy, là một nhà nghiên cứu chuyên về lịch sử tư tưởng triết học phương Đông, từng được gọi là “nhà Đạo học”. Ông được thừa hưởng gì từ bậc thầy tài năng này?*
Viện trưởng Đặng Thai Mai ngày ấy rất tâm đắc với lớp trẻ, khi vào làm ở đây, ông theo dõi tôi từng tí một nên tôi tiến khá nhanh. Đến khoảng gần giữa những năm 60, sau ba, bốn năm làm việc tại Viện nghiên cứu, Viện trưởng gọi tôi vào phòng, bảo:
*“Cháu viết bài thì được đấy nhưng chỉ viết bài với vốn liếng nhà trường và ba năm Trung văn như thế là không đi xa nổi đâu. Bây giờ cháu phải theo ngay một lớp Đại học Hán học để có vốn liếng Hán học thật dày, thật sâu. Và phải học tiếng Pháp nữa. Có như thế mới làm được nhiều việc lớn”.* Thế rồi ít lâu sau, cụ xin Thủ tướng Chính phủ cho mở một lớp Đại học Hán học (nghe nói việc mở lớp học này vốn do gợi ý của Cụ Hồ trước cả ông Phạm Văn Đồng). *Nguyễn Huệ Chi lúc học Đại học Hán học tại nơi sơ tán ở Hà Bắc (1967)*
Tôi là sinh viên được chọn thẳng vì đã tốt nghiệp Đại học Khoa Ngữ văn trước đó. Khi ấy, tôi đã có khá nhiều bài viết được công bố trên các báo và đã được giới chuyên môn xa gần để ý. Cũng từ lớp Hán học này, tôi đã được đào tạo bởi những bậc thầy như Cao Xuân Huy. Nam Trân, Phạm Thiều, Phạm Phú Tiết, Đỗ Ngọc Toại... có thể nói Cụ Huy là linh hồn của lớp học, là người rất uyên bác và đặc biệt quan tâm đến những người trẻ có tâm huyết. Sau một thời gian gắn bó, cụ đã truyền lại cho tôi tất cả những kinh nghiệm, những kiến thức quý báu để mong tôi vượt được lên mình. Ngoài những buổi học ở trường, cụ còn chủ động gọi tôi đến nhà trao đổi thêm. Cụ xem tôi như một người con, người bạn vong niên, sẵn sàng chia sẻ những tâm tư về cuộc đời, về hoài bão mà cụ từng đeo đuổi. Thậm chí tất cả những gì cụ viết, cụ đều trao cho tôi, bao gồm những nghiên cứu về Lão giáo, Lão Tử, về tư tưởng phương Đông đối sánh với phương Tây... Từ đó, vốn liếng của tôi ngày một khá thêm lên. Đó là vốn kiến thức và vốn sống quý giá mà tôi may mắn nhận được từ cụ. Đến cuối năm 68, tôi tốt nghiệp loại ưu. Có 5 người trong diện này mà nay chỉ còn lại ba là anh Ngô Thế Long, tôi và PGS Trần Thị Băng Thanh, người nhiều năm làm phó cho tôi ở Ban văn học Cổ cận đại Viện Văn học.
*Từ bệ phóng đó, Giáo sư đã tổ chức và thực hiện thành công bộ sách *Thơ văn Lý – Trần *, gây được tiếng vang và trở thành tài sản có giá trị rất lớn trong nền văn học nước nhà?*
Thời đại Lý – Trần là một thời kỳ hết sức rực rỡ. Tính từ năm 938, khi Ngô Quyền giành độc lập, cho đến năm 1418 là năm Lê Lợi phất cờ khởi nghĩa, quân dân ta đã đánh thắng oanh liệt giặc Nam Hán và giặc Tống bốn trận lớn, và cũng đánh thắng giặc Nguyên Mông dũng mãnh bậc nhất thế giới đến ba phen. Đây là một thời kỳ nhân ái, nhân hậu, có hiện tượng nhường chức chưa từng thấy của Lý Thường Kiệt cho nguyên Tể tướng Lý Đạo Thành mà trước đó bằng thế và lực đang lên, ông đã mượn tay Hoàng hậu Ỷ Lan hạ bệ; có Hội nghị Bình Than và Hội nghị Diên Hồng; có sơ khởi của tinh thần dân chủ; có nhân bản của Phật giáo… Là một thời kỳ rất đẹp như thế nhưng di sản lại không còn bao nhiêu. Cho nên thật đáng tiếc nếu như nền văn học của hơn 5 thế kỷ này, vì lý do gì đó mà không khôi phục và bảo tồn được. Viện Văn học muốn thành lập một nhóm Lý – Trần để làm thế nào công bố cho được một bộ sách văn học thời Lý – Trần đang bị trống. Thế là cử tôi làm Nhóm trưởng của Nhóm Lý – Trần. Đây là gánh nặng quá lớn vì khi ấy tôi mới 27 tuổi. Mà việc này đúng ra giao cho nhà thơ Nam Trân, thầy giáo của tôi đảm nhiệm, vì ông ấy đã có công duyệt lại một số tư liệu trong thư viện từng được hai dịch giả Nguyễn Đức Vân và Đào Phương Bình sưu tầm và dịch trước đó. Nhưng ông đã mất đột ngột vào năm 1967 nên cuối cùng đành “bắt nghé làm trâu”. Thấy tôi còn chần chừ, một lần GS Đặng Thai Mai gọi tôi đến nhà chơi, cụ nhờ tôi đọc lại cho cụ nghe một bài cụ viết về văn học cổ Việt Nam để sang Viện Hàn lâm khoa học Đông Đức trình bày – lúc ấy, giọng đọc của tôi tương đối tốt. Đến tận khi ra về, cụ mới nói với tôi:
*“Bố đã làm công trình *Việt Nam cổ văn học sử * thì con làm Lý *– * Trần là đúng rồi*, * còn gì mà “lầu bầu” nữa?”.* Phải đến giây phút đó tôi mới biết mục đích cụ gọi tôi đến nhà là để kín đáo đả thông tư tưởng cho tôi. Với lòng tin yêu của cụ, tôi không còn lý do nào để từ chối, đành cùng bạn bè lao vào công trình nghiên cứu lớn này. Đến năm 1977 thì Tập I được phát hành. *Trong 8 năm để cho ra đời Tập I *Thơ văn Lý – Trần *, ngoài vốn tài liệu ít ỏi trong thư viện, và bản dịch của các bậc tiền bối, Giáo sư làm thế nào để thu thập thêm những tài liệu bên ngoài khác?* *Tại phòng khách tạp chí Kiến thức ngày nay*
Tôi cùng một số cộng sự do chính tôi tuyển chọn, gồm những người sau này trở thành Phó Giáo sư như Đỗ Văn Hỷ, Trần Băng Thanh, Phạm Tú Châu..., chúng tôi thừa hưởng bản dịch của các cụ Trong Tổ Hán Nôm để lại, nhưng theo yêu cầu của Viện, để xử lý những bản dịch ấy thì phải đối chiếu lại với bản gốc, khảo đính kỹ lưỡng, đồng thời cùng nhau đi khắp nơi để sưu tầm thêm. Thuở ấy chúng tôi hăng lắm. Có thể nói, suốt thời gian mấy chục năm, dấu chân của chúng tôi đã in hầu khắp trên địa bàn của nước Đại Việt thời xưa. Kể từ biên giới phía Bắc và phía Tây cho đến Đèo Ngang. Chỉ cần nghe ở đâu có bia hay có sách Hán Nôm cổ còn lưu giữ là chúng tôi đánh đường tìm đến, bất kể núi cao hay rừng thẳm (như có lần – 1970 – chỉ có mấy anh chị em mà hì hục dập tấm bia Lý giữa rừng Tuyên Quang đến gần sáng mới xong; có lần – 1992 – trèo lên Ngọa Vân Am, cả mấy anh chị em phải ngủ lại một đêm trên đỉnh núi cao tít cùng một vị sư và vài chú tiểu, họ đốt lửa xung quanh để đề phòng thú dữ cho mình). Những tấm bia mà chúng tôi tìm được đều có văn chương cực hay. Ngoài các triết thuyết Phật giáo uyên thâm, chúng còn xây dựng được những chân dung văn học cô đọng nhưng phong phú màu sắc và giàu tính nghệ thuật. Ví dụ như chân dung Lý Thường Kiệt trong bia
*Ngưỡng Sơn Linh Xứng*. Hay ở chỗ, bia thì nằm trong chùa, nhưng lại tập trung soi rõ một chân dung nhân vật ngoài đời, lấy công tích làm “việc đời” của nhân vật để coi là “việc đạo”, thừa nhận đấy là công tích của nhà Phật – cái cách hoán chuyển tinh tế ấy giữa đạo và đời tạo nên hứng thú thẩm mỹ. Công lao lừng lẫy giúp nước của Lý Thường Kiệt như phá Tống bình Chiêm đều được đưa vào tấm bia và được đúc kết thành một bài văn rất hay. Cho nên những di sản đó hầu hết đều là các kiệt tác văn học đương thời và tìm ra được chúng phải coi là những kỳ tích. Tôi cùng các cộng sự không ngần ngại đi khắp nơi để tìm kiếm, từ năm này đến năm khác. Ngày đó, phương tiện đi lại rất khó khăn, gặp đâu ngủ đó, rất cực nhọc vất vả nhưng cũng để lại nhiều kỷ niệm khó quên. *Đó là những kỷ niệm gì, thưa Giáo sư?*
Trong một lần được mời về khảo sát ở Đông Triều vào năm 1992, chúng tôi tìm ra nhiều di tích quý giá đang mai một, như mấy chữ Hán rất lớn “Thiên Long uyển” khắc trên một hòn núi đá ở xã Yên Đức gần con sông chạy dọc theo dãy núi đá Tràng Kênh thông vào sông Bạch Đằng, gần bên cạnh lại phát hiện ra một tấm bia của Đỗ Khắc Chung soạn trước khi mất, nói rõ mình xin trả khu đất này lại cho con cháu hoàng tộc nhà Trần, và gần đó có một địa điểm còn mang tên Đồn Canh. Đây là một vùng đất rộng rãi, trước kia nghe nói là rừng sồi mới bị chặt để trồng sắn từ năm 1977. Nhìn từ xa thấy rõ có ba đợt từ thấp lên cao, dưới là đền, lưng chừng là chùa, trên cao nhất là miếu thờ Đạo giáo nhưng tất cả cũng đều đã bị phá từ năm 1977. Ngắm nhìn quang cảnh ấy, và suy tính độ dài từ đấy đến sông Bạch Đằng, tôi bỗng dự đoán ra một điều nếu được xác minh cặn kẽ thêm thì sẽ là một căn cứ quan trọng để biết hoạt động của hai vua Trần trong chiến dịch Bạch Đằng năm 1288: hai vua không đich thân áp sát nơi mũi tên hòn đạn mà trú ngụ tại đây, một đại bản doanh rất an toàn, các phía đều có núi che chắn, và từ đây mà chỉ huy chiến dịch ở tầm xa, hoặc cũng có thể đây là nơi ém một mũi quân quan trọng của Trần Quốc Tuấn do đích thân hai vua Trần chỉ đạo. Nếu không phải thế thì sẽ rất khó giải thích ai khắc chữ “Thiên Long uyển” vào núi? Một vị quan nào mà dám làm thế ư, sẽ mất đầu như chơi, vì đây là “vườn Nghìn Rồng” kia mà. Cho đến nay, tuy phát hiện đã lâu, chúng tôi vẫn chưa công bố di tích này trên bất kỳ một tờ báo nào.
*Mấy chữ “Thiên Long uyển” khắc trên núi đá do Đoàn khảo sát của GS Nguyễn Huệ Chi phát hiện tại Yên Đức năm 1992. Ảnh Văn Anh.*
Cũng trong lần khảo sát Đông Triều năm ấy, khi vừa chân ướt chân ráo về đến UBND huyện, mới được chừng đâu vài tiếng đồng hồ, chưa kịp trao đổi kế hoạch với các vị lãnh đạo ở đây thì đã nghe ngoài cổng huyện có tiếng xôn xao. Hóa ra không biết ai mách mà người dân thị trấn Đông Triều biết tin có đoàn cán bộ Viện Văn học về địa phưng nên kéo nhau đến xin được gặp gỡ. Đang nhìn nhau ngạc nhiên không biết họ gặp về việc gì thì bỗng ông Phó chủ tịch huyện tên Ch. ở đâu vội vã đi vào, mặt mày không lấy gì làm tươi tỉnh. Ông ta hạ giọng nói với tôi và chị Băng Thanh: “Xin các GS đừng ra gặp dân. Ngày mai các GS yêu cầu đi khảo sát bất kỳ đâu chúng em sẽ xin phục vụ đến nơi đến chốn”. Chúng tôi không biết nói gì hơn là đành gật đầu chấp nhận, bởi mình về khảo sát địa bàn Đông Triều không phải tự ý hay do quyết định của Viện mà do chính Tỉnh ủy Quảng Ninh mời về. Vậy thì mình phải nghe lời họ chứ chống lại sao được. Mặc dầu đành ngồi yên trong phòng khách không ra, trong đầu tôi cứ vương vấn với ý nghĩ: chắc phải có việc gì hệ trọng liên quan tới một di tích lịch sử nào người dân mới tìm đến mình tha thiết như vậy. Vài hôm sau thì mới vỡ lẽ: ngôi đền Trạo Hà ở ngay giữa thị trấn Đông Triều, nơi thờ một vị tướng Tây Sơn chết năm 1788 mà điều đặc biệt hơn mọi ngôi đền khác là phần mộ hoành tráng còn tồn tại ngay giữa đền với ba đạo sắc khắc trên ba phiến đá trắng dài rộng, hợp thành ba mặt của mộ, một đạo của Nguyễn Nhạc, một đạo của Nguyễn Huệ vào thời vị tướng còn sống và một đạo sắc truy phong của Quang Toản, chữ đẹp và sắc nét như chỉ mới khắc đâu hôm kia hôm qua. Nhưng cái điều “sinh sự” là ở chỗ này: đình Trạo Hà tọa lạc trên một khuôn viên rất rộng, lại ở ngay giữa ngã ba thị trấn, vì thế những người cầm quyền địa phương bỗng đâm ra tiếc rẻ, phải tìm cách... “xén” bớt đi, nay khoảnh này mai khoảnh kia, để còn có đồng ra đồng vào, thành thử họ cứ nấn ná chùng chình không muốn xếp hạng cho di tích mà họ thừa biết là vô cùng quý giá... Có lẽ không cần nói tiếp thêm nữa làm gì vì ai chẳng rõ, cho đến nay đâu đâu cũng thế thôi, đất đai vẫn là một vấn nạn mà trên khắp cả nước, chúng ta đang ngày càng phải đối diện với nó một cách tồi tệ. Lần ấy chúng tôi chỉ biết nén nỗi tiếc xót vào lòng, nhìn những mảnh vỡ vương vãi giữa đền của hoành phi câu đối bằng đá trắng, cũng hết sức tinh xảo, nói như đùa với lãnh đạo huyện Đông Triều: “Các cậu xoay xở kiểu ấy thì tội nghiệp cho di tích quá đi”. Cũng chẳng biết đến nay số phận đình Trạo Hà đã như thế nào rồi.
Lại có lần chúng tôi được mời tham dự một cuộc hội thảo khoa học ở Thanh Hóa vào năm 1974, có một người đến nói với tôi:
*“Cách đây khoảng 100km, có một tấm bia to lắm. Không biết bia thời nào, các ông cứ đi coi thử”.* Tôi gọi ngay hai cộng sự của mình lén bỏ cuộc họp để lên đường đi gấp. 3 chiếc xe đạp thì mượn của Ty Văn hóa cũng chẳng mấy khó khăn, và cứ liều lĩnh mà đi theo hướng người thông báo mách cho mình, chứ cũng không có bất cứ một thông tin cụ thể nào khác. Đi ròng rã 3 ngày trời, vừa đi vừa hỏi thăm xem địa phương có bia cổ không. Rất nhiều người nhiệt tình bảo có, dắt chúng tôi đến nhưng đến nơi thì hóa ra chỉ là bia liệt sĩ. Chúng tôi tiếp tục đi đến một vùng cách Sầm Sơn khoảng 20km, thuộc một nơi trồng lạc rất lớn của địa phương. Dân ở đây bảo có một tấm bia trong vùng trồng lạc này. Khi đến nơi thì quả thật có một tấm bia rất lớn. Vào đọc mới phát hiện đây là tấm bia quá hay. Kể chuyện về một ông Hào trưởng tên Lê Công Mạnh. Khi Toa Đô mang quân từ Chiêm Thành ra để phối hợp với quân của Thoát Hoan, là một người yêu nước, ông ta đã mộ dân chúng địa phương, hình thành một đội quân chặn đánh y. Toa Đô bị hoảng hồn vì không ngờ có một đám “hương binh” dám đột kích bất thình lình như thế. Từ đó, tiếng tăm của ông Hào trưởng trở nên vang động khắp vùng. Khi nhà Trần thu phục được giang sơn liền phong tước cho ông và cho hẳn một khoảnh đất lớn làm phong ấp. Đến khi ông chết, nhân dân đã dựng chùa cùng với tấm bia này để ghi ơn. Sau khi hay tin có đoàn đi tìm bia, một ông Bí thư Đảng ủy xã chạy đến, hỏi chúng tôi trên tấm bia đó viết gì. Tôi thuật lại đại ý bài văn, ông Bí thư tỏ ra rất biết ơn vì nếu chúng tôi không kịp thời đến đây, họ đã cho đập bia để dành phần đất trồng lạc. Tôi mới nói: *“Cả mấy trăm năm trời, cả cái đất Thanh Hóa này chỉ còn một ông Hào trưởng lừng lững còn tồn tại, tất cả đã chìm hết xuống lòng đất. Nếu các anh mà đập đi, con người lừng lững này cũng sẽ mất luôn. Nên tôi mong các anh suy nghĩ lại”.*
Mãi đến năm 1994, tôi được đi nghỉ mát cùng cơ quan ở Sầm Sơn. Tình cờ một buổi tối, có người đến hỏi: “Ở đây có ai là Giáo sư Nguyễn Huệ Chi không?”, tôi đi xuống, vị khách đó bắt tay mừng rỡ: “Chúng tôi biết ơn Giáo sư nhiều lắm. Sáng mai, chúng tôi mời Giáo sư về thăm lại tấm bia mà ngày xưa, Giáo sư đã phát hiện và lên tiếng bảo vệ nó”. Sáng hôm sau tôi đến nơi và quá xúc động, vì vùng đất trồng lạc ngày đó đã được xây dựng thành một khu vườn có ngôi chùa khang trang, bên trong vườn là tấm bia được đặt trên bệ cao và che bằng nhà mái cong khá kiên cố. Từ đấy, nơi đây trở thành một địa điểm cho khách đến tham quan.
Câu chuyện về những kỷ niệm trong công việc của ông hiện lên thật rõ nét, gây cho tôi một ấn tượng không thể nào quên. Tôi chợt nghĩ, chỉ có những người thật sự tâm huyết, thật sự dấn thân, hết mình với sự nghiệp thì mới nhận lại được những niềm vui còn trào ra từ khóe mắt mỗi khi hồi tưởng về những việc mình đã trải, đã làm.
*Có một người cha là nhà nghiên cứu văn hóa dân gian nổi tiếng: Giáo sư Nguyễn Đổng Chi, thời trai trẻ, ông đã học được những điều gì ở người cha đáng kính ấy?*
Tôi được sinh ra trong một gia đình Nho học yêu nước. Ông tôi, bác tôi, bố tôi, anh tôi, đều là những người có để lại ít nhiều truyền thống cho con cháu. Những gì tôi học ở bố tôi thì nhiều. Ông dạy tôi làm luận từ thời còn bé tí và ra những đề bài hóc búa cho tôi, chẳng hạn tôi còn nhớ một đầu đề ông bắt tôi làm năm học lớp Nhất: “Hãy kể lại câu chuyện một hôm em đi cắt tóc bị người thợ cạo vô ý làm chảy máu ở đầu và nói lên cảm nghĩ của mình”. Tôi làm bài này không chỉ được bố khen mà một hôm chú tôi nhân đi công tác ghé thăm (bấy giờ chúng tôi ở với bố tại cơ quan của bố đóng ở Nam Đàn, Nghệ An), vô tình thấy bài luận lấy ra đọc, đọc xong quá ngạc nhiên, sau đó nói với bố tôi: “Cái thằng này đã bị thợ cúp làm chảy máu lần nào chưa mà viết tinh quái đến thế. Giỏi quá!”. Bố tôi còn dạy chữ Hán và tiếng Pháp rẩt sớm cho anh em chúng tôi. Bên cạnh khối lượng kiến thức mà ông có, ông là một người cha biết cách gần gũi các con. Khi tôi đã lớn, ông tôn trọng mọi quyết định của con và bất cứ chuyện gì về học thuật hay những “sự cố” ông gặp trong đời, ông đều đem ra bàn bạc với tôi. Sau này, có con, tôi cũng áp dụng cách xử sự ấy. Bây giờ, tôi và con trai có thể ngồi với nhau tâm sự thâu đêm như hai người bạn.
*Thưa Giáo sư, ngoài công việc, cuộc sống gia đình của ông như thế nào?* *Nguyễn Huệ Chi cùng vợ chưa cưới, tại Ô Đống Mác Hà Nội năm 1965*
Tôi lấy vợ năm 27 tuổi. Bà xã là người cùng học ở lớp đại học Hán học từ 1965. Qua thời gian học chung, chúng tôi phải lòng nhau và nên duyên vợ chồng. Bà ấy hiểu tính tôi là người đam mê công việc nên hỗ trợ tôi rất nhiều trong quá trình đi vào những công trình lớn. Phải công nhận đó là một người phụ nữ hiền dịu mà tôi may mắn gặp được. Lúc nào cũng nhận phần thua thiệt về mình.
*Giáo sư là người đại diện cho giới trí thức đưa ra kiến nghị của mình khi gặp những vấn đề gây bức xúc trong xã hội, đó là những vấn đề nào và nhận được sự phản hồi ra sao?*
Năm 2008, tôi cùng với 6 người bạn văn có lên tiếng kiến nghị không được hủy tập thơ của Trần Dần vừa in xong. Có thể là tập thơ chưa hay, tùy sở thích của từng người đọc nó, nhưng đâu có vấn đề gì để phải hủy nó đi. Đây là cách hành xử theo thói quen cửa quyền vốn có từ lâu, tùy tiện, không có cơ sở, lại để lại một hình ảnh rất phản văn hóa, làm người ta nhớ lại thời CCRĐ hay là mới giải phóng SG. Sau đó 3 ngày có phản hồi, Bộ Thông tin Truyền thông đã dừng lại việc thu hồi và đốt. Ấy cũng là lần đầu tiên kiến nghị dân sự chúng tôi đưa ra được chấp nhận.
Tiếp theo, là kiến nghị về Dự án khai thác Bauxite ở Tây Nguyên năm 2009. Trước đó, vấn đề bauxite đã rộ lên trong giới chính khách, giới khoa học. Đại tướng Võ Nguyên giáp đã viết đến mấy lá thư hết mực can ngăn. Hai hội thảo về bauxite đã được tổ chức, có những người như TS Nguyễn Thành Sơn, nhà văn Nguyên Ngọc tham dự và đều tỏ thái độ phủ định quyết liệt. Nước ngoài cũng có các chuyên gia lên tiếng như Kỹ sư Đặng Đình Cung. Nhưng những dư luận như thế trước sau vẫn chỉ mới khoanh lại trong phạm vi luận đàm giữa các nhà khoa học và các nhà chính trị, trong môi trường. trong môi trường chính thống mà thôi. Đến khi thấy bức thiết quá, nhà giáo Phạm Toàn bàn với tôi, tôi kéo thêm người bạn ít tuổi hơn là GS Nguyễn Thế Hùng, và chúng tôi cùng đề xuất một bản Kiến nghị vào đầu tháng Năm 2009, có tính cách công khai hóa trong dư luận rộng rãi, gửi cho một số bạn bè cũng như trực tiếp mang đến văn phòng Quốc hội, văn phòng Chính phủ và văn phòng Trung ương Đảng. Việc đó lập tức gây nên tiếng vang, chỉ vài ba ngày sau đã có mấy trăm người phản hồi qua thư điện tử, tình nguyện cùng ký tên vào kiến nghị, và số người ký cứ tăng vọt lên, cả trong nước lẫn ngoài nước, cuối cùng con số tăng đến trên 2000. Quả là cả một sự bất ngờ đối với nhiều người, nhất là những người trong chính giới. Có thể nói tác động chủ yếu của bản Kiến nghị này là nó xuất hiện rất đúng thời điểm (sát trước ngày họp Quốc hội, dư luận đang hướng vào nhiều điều bức bối của đất nước, trong đó nổi cộm lên là câu chuyện bauxite), và nhờ ra đời đúng thời điểm nên chính nó đã chuyển một vụ việc từ trong hai cánh cửa của những căn phòng hội thảo quan phương ra giữa đời sống xã hội. Thế là một phong trào dân sự khởi phát lên từ đây, ngày một mạnh mẽ thêm, bạo dạn cứng cỏi thêm. Rôi kế tiếp sau đó, thực tế đất nước lại nảy sinh nhiều biến cố không hay, không tốt cho nhân dân, cho sự tồn vong của dân tộc và quốc gia, trên mảnh đất mà chúng ta đã tốn không biết bao nhiêu xương máu mới giành lại được. Chúng tôi tất nhiên cũng lại phải lên tiếng. Kiến nghị này tiếp kiến nghị kia, mỗi lần đều có hàng mấy ngàn người hưởng ứng, thói quen phản biện hình thành dần trong xã hội như một nếp tư duy mới, thói quen gọi dạ bảo vâng mất đi. “Chân lý ban phát từ trên” không còn là điều nghiễm nhiên phải tuân phục nữa. Đó chính là
*cái được* rất lớn bắt đầu từ kiến nghị của chúng tôi.
Tất cả những ý kiến của chúng tôi đều chân thành. Nếu là một người trí thức có tư cách thì trước thực trạng xã hội ngày càng suy thoái, mình không thể lờ đi, làm ngơ, coi như không biết hoặc vô can. Không thể né tránh những câu hỏi động đến tận sâu thẳm lương tri, những câu hỏi rất nhạy cảm về nhân bản, nhân đạo, về tình nghĩa ruột thịt với đồng bào của mình, với dân tộc mình.
*Thời của ông có những bức xúc tương tự như thế? *
Thời của tôi thì tất cả mọi người tập trung vào chống Mỹ cứu nước, cho nên, bức xúc xã hội nếu có cũng đặt ra ở đâu đó chứ không tới tầm chúng tôi hiểu. Riêng môi trường tôi làm việc lại khá dân chủ, Viện trưởng cho phép mỗi cán bộ có “khoảng trời” riêng. Thậm chí, khi tập
*Núi đồi và thảo nguyên* (Aitmatov) xuất bản, ngoài xã hội chưa được phép lưu hành nhưng chúng tôi vẫn được đọc. Đọc xong còn tổ chức thảo luận để thoải mái nói lên suy nghĩ của mình. Ngoài ra, chúng tôi vẫn hát nhạc tiền chiến không thấy bị cấm đoán gì. Về phương diện văn hóa, nơi tôi làm việc phải nói là cởi mở, thông thoáng, kể cả chuyện yêu đương – mà tôi cũng từng “đóng một vai” gây nhiều bận tâm cho Viện – miễn là biết dồn tâm sức làm chuyên môn hết mình. Từ môi trường như vậy, tôi lớn lên trong ý thức của một người trí thức tự do. *Nếu được đề xuất cải cách, Giáo sư quan tâm đến điều gì nhất?*
Thứ nhất là phải mở rộng dân chủ. Để cho người dân có quyền được phát biểu, tự do ngôn luận, miễn là những lời ấy không đe dọa trực tiếp đến Đảng cầm quyền, như Hiến pháp 1992 hiện đang quy định. Phải bảo đảm thực thi các quyền được ghi trong Hiến pháp một cách thực chất để người dân thấy rõ họ quả thực đã phấn đấu hy sinh suốt bao nhiêu năm để đạt được một mục tiêu có thực dù rất nhỏ, và muc tiêu nhỏ nhoi đó đang trong tầm tay họ chứ không phải đến đời chút chít nào mới sờ thấy.
Thứ hai là người dân được làm ăn sinh sống trên những phương tiện mà mình có, đừng biến sở hữu đất đai thành sở hữu toàn dân, bởi chính sở hữu toàn dân là cơ sở để cho những nhóm lợi ích có cơ hội cướp đất của dân. Chính cướp đất dưới nhiều hình thức là điều kiện làm giàu nhanh nhất ở nước ta lâu nay chứ làm gì mà mới có vài chục năm, bằng lao động chân chính, chúng ta lại có một tầng lớp phất lên như diều vậy. Như thế, cuối cùng nông dân không còn được chút quyền làm người tối thiểu nào nữa. Điều này rất quan trọng, vì nước ta có đến trên 70-80% là nông dân. Một khi nông dân bị đẩy đến bước đường cùng thì nguy cơ là rất lớn.
Giữa buổi nói chuyện, thỉnh thoảng Giáo sư ngả người ra chiếc sofa. Ánh mắt xa xăm nhìn về một nơi vô định. Chợt nhận ra vẻ tiếc nuối hiện lên trên gương mặt có phần mệt mỏi. Tôi đánh liều hỏi:
*Với những thành quả đạt được trong hơn nửa thế kỷ cầm bút, hình như Giáo sư vẫn còn điều gì đó nuối tiếc?*
Đúng vậy. Tôi nuối tiếc vì mình chưa thực sự đào tạo được vài thế hệ nối tiếp. Trong khi văn học thời Lý – Trần và Văn học Cổ nói chung còn quá nhiều phương diện chưa khai thác hết, như tư tưởng triết học, tư tưởng thẩm mỹ, tinh thần nhân bản, tính dung hợp giữa Nho, Phật, Lão và quan niệm vũ trụ nhân sinh bản địa, rồi sự vận động của các loại hình thể loại… Còn nhiều khía cạnh để nói lắm.
*Vì lý do gì mà ông không đào tạo được thế hệ nối tiếp, để phải tiếc nuối?*
Câu hỏi của bạn lại khơi dậy trong tôi một nuối tiếc khác. Đó là tôi quá cầu toàn. Cầu toàn nó có hai mặt, lợi và hại. Ngẫm nghĩ về mình thì đến nay tôi đã ít nhiều nhận ra, cố tật cầu toàn của tôi đã phải trả một cái giá không phải là không đắt. Vì cầu toàn quá nên tôi mất rất nhiều thì giờ cho những công việc tỉ mẩn mà không dứt điểm được cái cần dứt điểm. Trong quá trình nghiên cứu bộ
*Thơ văn Lý - Trần*, chỉ cần tôi cảm thấy có một câu, từ nào đó chưa ổn là ngay tức khắc cho ngưng lại. Có khi chỉ vì một vài chữ mà tôi mất cả tháng trời để tìm tài liệu đối chứng lại cho chính xác, cho chỉn chu. Đến khi nào hài lòng hẳn mới thôi. Vì vậy mà tôi mất quá nhiều công sức và thời gian. Thậm chí không còn thời gian cho nhiều việc khác. Hiện tại, có thể gọi thế hệ nối tiếp là những cộng sự rất giỏi của tôi, nhưng có điều, họ cũng đã lớn tuổi. Nữ thì đã về hưu, nam thì còn làm việc nhưng cũng chỉ mấy năm nữa. Tôi muốn có một thế hệ trẻ hơn, ở độ tuổi hai mươi mấy thôi. Tuổi đó họ có thừa nhiệt huyết và có nhiều năm tháng phía trước để thực hiện các công trình dài hơi. Nền văn học nước nhà rất cần đến họ. *Lớp sinh viên bây giờ, nhất là ngành văn, dù có yêu nghề mấy họ cũng thường không làm một nghề, trừ khi nghề đó đảm bảo cho họ một đời sống kinh tế vững vàng. Giáo sư có nghĩ là mỗi thời mỗi khác? *
Tôi có hình dung ra điều đó. Bây giờ đồng tiền mất giá quá. Thời của chúng tôi, nhuận bút cuốn
*Thơ văn Lý – trần* Tập I lên tới 5.000đ, riêng phần Khảo luận của tôi đã là 2.500đ. Thời điểm năm 1977, số tiền này có thể mua ngay một ngôi nhà khang trang ở Sài Gòn. Bây giờ Nhà nước trả lương cho một Cử nhân, Kỹ sư mới ra trường may lắm là đủ sống. Một số sinh viên ngành văn mà tôi qien biết hoặc có góp phần đào tạo cũng thế, nhiều người rất giỏi, nhưng họ đều phải làm thêm nghề tay trái để đảm bảo cuộc sống. Ngày đó, lương sau khi hết thực tập của tôi là 64 đồng, mà một bữa ăn chỉ hết 3 hào. *Giáo sư cũng đồng ý với việc rất khó có thế hệ trẻ tiếp nối sẵn sàng dấn thân bỏ ra một đời người để tìm lại những tinh hoa trong nền văn học của ông cha ta trong vòng 5 thế kỷ bị lãng quên kia?*
Đối với nhiều lãnh vực nghiên cứu trong khoa học xã hội và nhân văn, thường chỉ duy trì được ở một đất nước có nền kinh tế thật phát triển. Khi mà chi phí đầu tư cho chất xám của những con người sống ở những nước này có thể gọi là đủ bảo đảm về mặt sinh hoạt để họ tập trung làm việc. Nói thế, không có nghĩa là nước ta không đầu tư được. Theo tôi thì Nhà nước cần đưa ra những chính sách cụ thể hơn, ưu tiên hơn. Hoặc có thể cho mở những trung tâm bảo tồn và đi sâu vào vốn cổ văn hóa. Từ các trung tâm này sẽ kêu gọi các nhà hảo tâm đóng góp đầu tư cho việc nghiên cứu của các nhà chuyên môn. Ngay các nước phát triển cũng vậy thôi. Không có Mạnh Thường Quân thì làm văn hóa sao được.
*Xem ra ông vẫn còn rất nhiều dự định và kế hoạch cho công việc. Ông tính sẽ làm việc đến năm bao nhiêu tuổi?*
Hiện tại tôi còn nhiều công việc phải làm, như hoàn thành tiếp phần cuối bộ Lý – Trần, và một số việc liên quan đến các chuyên khảo còn dang dở. Tôi sẽ cố gắng làm việc trong vòng 10 năm nữa. Sau đó mới nói đến nghỉ ngơi. Ấy là nói nếu Trời để cho mình được sống đến tuổi ấy...
*Ông là một trong những cộng tác viên kỳ cựu nhất của báo *Kiến thức ngày nay *. Lý do gì mà ông chọn *Kiến thức ngày nay * làm nơi gắn bó lâu dài?* *Trước khi giã từ Tòa soạn Kiến thức ngày nay. Chủ biên tờ tạp chí Hàn Tấn Quang đứng giữa*
Tôi được Phó giáo sư Trần Hữu Tá giới thiệu với tờ
*Kiến thức ngày nay* ngay từ những số báo đầu tiên mới phát hành. Khi đọc xong ấn phẩm này, tôi cảm thấy thích thú. Không ngờ lại có một ấn phẩm không quá chuyên sâu nhưng giàu kiến thức cho đại chúng muốn hiểu biết đến thế. Đây là một tờ báo dành cho nhiều loại độc giả, từ trung bình trở lên đều đọc được. Đó cũng là lý do tôi chọn tờ báo làm nơi gửi gắm những bài viết ngắn mà mình tâm đắc. Cho đến nay, tôi vẫn gửi đều đặn bài cho báo. *Ông tâm đắc với chuyên mục nào của báo?*
Tôi đọc nhiều chuyên mục, cá biệt có số báo không bỏ sót trang nào. Tôi cũng thích chuyên mục
*“Đọc chuyện đêm khuya”*. Ở đó có những truyện dịch về truyền thuyết, truyện ma rất hay. Vì tôi đang viết về lĩnh vực này nên muốn đọc để tiếp cận với hơi hướng văn chương truyền kỳ của thời hiện đại. *Xin cảm ơn ông về những chia sẻ thú vị. Chúc ông sức khỏe để tiếp tục thực hiện những công việc của mình.*
Sài thành đã bước vào mùa mưa. Hôm nay cũng là một ngày trời mưa. Tôi kết thúc buổi nói chuyện với Giáo sư và ra về giữa màn mưa trắng xóa. Ông tiễn tôi ra cửa, dáng hao gầy, cặp kiếng trắng bị mờ đục bởi nước mưa, chỉ có giọng nói của ông vẫn chắc khỏe và đầy tin yêu: “Cố lên, cô gái. Còn trẻ phải làm nhiều vào, đừng ngại gì cả nhé!”. Tôi gật đầu, giữ một lời cảm ơn ông chân thành nhất tận sâu trong đáy lòng, về những điều tôi học được ở ông sau buổi trò chuyện này.
*Bìa cuốn * *Gương mặt văn học Thăng Long* * biên soạn trong * *chương trình kỷ niệm 1000 năm Thăng Long – Hà Nội , 2010*
Nguồn:
*Kiến thức ngày nay* số 818, ra ngày 10-4-2013
Bản gốc trọn vẹn chưa lược bớt và có bổ sung, hoàn thành tháng 5-2012. Người được phỏng vấn đã soát kỹ lại.


markdown:
Arabic
Bulgarian
Catalan
Chinese (Simplified)
Chinese (Traditional)
Croatian
Czech
Danish
Dutch
English
Filipino
Finnish
French
German
Greek
Hebrew
Hindi
Indonesian
Italian
Japanese
Korean
Latvian
Lithuanian
Norwegian
Polish
Portuguese
Romanian
Russian
Serbian
Slovak
Slovenian
Spanish
Swedish
Ukrainian
Dịch bởi google
Trang chủ
Quy chế công khai
Thông tin công khai
Chuẩn đầu ra
Tỷ lệ SV TN có việc làm
Kết quả kiểm định CLGD
Đội ngũ GV_CB_CNV
Cơ sở vật chất
Thu chi tài chính
Học phí _ Lệ phí
Các nguồn thu khác
Ngân sách nhà nước
Thực hiện CS miễn giảm
Kết quả kiểm toán
Thu nhập bình quân/tháng
Thông tin
Thông tin trong ngành
Thông tin nội bộ
Thông báo và kết luận của BGH
Lịch làm việc Ban Giám hiệu
Tuyển sinh
Đại học chính quy
Đại học hình thức vừa làm vừa học
Đại học Văn bằng 2
Liên thông Đại học
Sau đại học
Đào tạo ngắn hạn
Đào tạo
Đại học _ Cao đẳng chính quy
Quy chế đào tạo
Thời khóa biểu
Lịch thi, danh sách thi
Kết quả thi
Hệ tín chỉ
Hệ niên chế
Thông báo
Tài liệu dành cho sinh viên năm cuối
Đại học_ Chất lượng cao
Thời Khoá Biểu
Lịch thi, danh sách thi
Kết quả thi
Thông báo
Cảm nhận của SV về Chương trình CLC
Đại học hình thức vừa làm vừa học
Quy chế đào tạo
Thời khóa biểu
Lịch thi và danh sách thi
Kết quả thi
Thông báo
Đại học Văn bằng 2
Quy chế đào tạo
Thời khóa biểu
Lịch thi, danh sách thi
Kết quả thi
Hệ tín chỉ
Hệ niên chế
Thông báo
Liên hệ
Liên thông Đại học
Quy chế đào tạo
Thời khóa biểu
Lịch thi
Kết quả thi
Thông báo
Liên hệ
Sau đại học
Quy chế đào tạo
Kết quả thi
Đề tài luận án đang thực hiện
Niên giám thống kê sau đại học
Luận văn_ Luận án
Sinh viên
Danh sách các khóa đào tạo
Học bổng
Hỗ trợ việc làm
Công trình NCKH của SV
Bảng vàng thành tích
Biểu mẫu
Quyết định kỷ luật
Đảng
Giới thiệu
Lịch sử hình thành
Chức năng _ Nhiệm vụ
Bộ máy tổ chức
Ban Thường vụ
Ban Chấp hành Đảng ủy
Văn phòng Đảng uỷ
Các Chi bộ trực thuộc
Các Ban của Đảng ủy
Ban tổ chức
Ban tuyên giáo
Ban chuyên môn
Uỷ ban kiểm tra Đảng
Tin tức - Sự kiện
Văn bản hướng dẫn
Lịch làm việc
Giới thiệu Trường
Lời chào Hiệu trưởng
Giới thiệu Trường
Toàn cảnh BUH
Sứ mạng
Mục tiêu
Sơ đồ tổ chức
Các quy định pháp lý hoạt động Trường
Chiến lược phát triển trường ĐHNH TPHCM giai đoạn 2016-2020 và tầm nhìn 2030
Định hướng phát triển
Cơ sở vật chất
Đóng góp xây dựng Trường
Trường ĐH Ngân hàng trong lòng công chúng
Các Phòng _ Ban trong Trường
Văn phòng
Sơ đồ tổ chức
Chức năng _ Nhiệm vụ
Đội ngũ nhân sự
Thông tin
Lịch làm việc Lãnh đạo Văn phòng
Liên hệ
Biểu mẫu
Phòng Tổ chức cán bộ
Sơ đồ tổ chức
Chức năng _ Nhiệm vụ
Đội ngũ nhân sự
Thông tin
Lịch làm việc Lãnh đạo Phòng
Đề án vị trí việc làm
Kế hoạch
Văn bản quy định
Biểu mẫu
Thông báo
Tuyển dụng
Biểu mẫu
Liên hệ
Phòng Đào tạo
Sơ đồ tổ chức
Chức năng _ Nhiệm vụ
Đội ngũ nhân sự
Thông tin
Lịch làm việc Lãnh đạo Phòng
Liên hệ
Biểu mẫu
Hỏi đáp
Phòng Đào tạo tại chức
Sơ đồ tổ chức
Chức năng_Nhiệm vụ
Đội ngũ nhân sự
Thông tin
Lịch làm việc Lãnh đạo Phòng
Biểu mẫu
Liên hệ
Phòng Đào tạo sau đại học
Sơ đồ tổ chức
Thời khoá biểu
Thông tin
Chức năng _ Nhiệm vụ
Đội ngũ nhân sự
Thông báo
Lịch làm việc của Lãnh đạo Phòng
Liên hệ
Biểu mẫu
Phòng Khảo thí và đảm bảo chất lượng
Sơ đồ tổ chức
Chức năng _ Nhiệm vụ
Đội ngũ nhân sự
Thông tin
Quy chế _ Biểu mẫu
Danh sách thi
Thông báo
Bộ phận Đảm bảo chất lượng
Tin tức - Sự kiện
Lịch làm việc Lãnh đạo Phòng
Liên hệ
Phòng Thanh tra
Chức năng_Nhiệm vụ
Đội ngũ nhân sự
Lịch làm việc Lãnh đạo Phòng
Sơ đồ tổ chức
Thông Tin
Biểu mẫu
Liên hệ
Phòng Công tác sinh viên
Sơ đồ tổ chức
Chức năng _ Nhiệm vụ
Đội ngũ nhân sự
Chế độ_Chính sách
Các loại mẫu đơn _ giấy xác nhận
Quy chế _ Quy định
Thông tin tham khảo
Thông báo
Lịch làm việc Lãnh đạo Phòng
Liên hệ
Phòng Quản lý công nghệ thông tin
Chức năng_Nhiệm vụ
Đội ngũ nhân sự
Lịch làm việc Lãnh đạo Phòng
Biểu mẫu
Thông tin
Liên hệ
Phòng Tài chính _ Kế toán
Sơ đồ tổ chức
Chức năng _ Nhiệm vụ
Đội ngũ nhân sự
Thông tin
Lịch làm việc Lãnh đạo Phòng
Biểu mẫu
Liên hệ
Phòng Quản trị tài sản
Sơ đồ tổ chức
Chức năng _ Nhiệm vụ
Đội ngũ nhân sự
Thông tin và Mẫu biểu
Lịch làm việc Lãnh đạo Phòng
Liên hệ
Thư viện
Sơ đồ tổ chức
Chức năng_Nhiệm vụ
Đội ngũ nhân sự
Thông tin
Lịch làm việc Lãnh đạo Thư viện
Liên hệ
Biểu mẫu
Ban Website
Danh sách thành viên
Ban Hỗ trợ địa phương xây dựng nông thôn mới
Danh sách thành viên
Ban Quản lý dự án Iso
Danh sách thành viên
Ban Quản lý dự án công nghệ thông tin
Danh sách thành viên
Các Khoa của Trường
Khoa Ngân hàng
Lời ngỏ của Trưởng khoa
Lịch sử hình thành
Sơ đồ tổ chức
Mục tiêu chất lượng
Đội ngũ Giảng viên _ NV
Chuyên ngành đào tạo
Đề cương môn học
Thông tin
Lịch làm việc Lãnh đạo Khoa
Liên hệ
Khoa Tài chính
Lời ngỏ của Trưởng khoa
Lịch sử hình thành
Sơ đồ tổ chức
Mục tiêu chất lượng
Đội ngũ Giảng viên _ NV
Chuyên ngành đào tạo
Đề cương môn học
Thông tin
Lịch làm việc Lãnh đạo Khoa
Liên hệ
Khoa Quản trị kinh doanh
Lời ngỏ của Trưởng khoa
Lịch sử hình thành
Sơ đồ tổ chức
Mục tiêu chất lượng
Đội ngũ Giảng viên _ NV
Chuyên ngành đào tạo
Đề cương môn học thuộc khoa
Thông tin
Lịch làm việc Lãnh đạo Khoa
Liên hệ
Khoa Kế toán _ Kiểm toán
Lời ngỏ của Trưởng khoa
Lịch sử hình thành
Sơ đồ tổ chức
Mục tiêu chất lượng
Đội ngũ Giảng viên _ NV
Chuyên ngành đào tạo
Đề cương môn học thuộc khoa
Thông tin
Các Quy định - Quy chế của khoa
Các sự kiện - hoạt động của khoa
Lịch làm việc Lãnh đạo Khoa
Chức năng nhiêm vụ
Báo cáo công tác tháng
Liên hệ
Khoa Hệ Thống thông tin quản lý
Lời ngỏ của Trưởng khoa
Lịch sử hình thành
Sơ đồ tổ chức
Mục tiêu chất lượng
Đội ngũ Giảng viên _ NV
Chuyên ngành đào tạo
Đề cương môn học thuộc khoa
Thông tin
Lịch làm việc Lãnh đạo khoa
MIS RG
Liên hệ
Khoa Ngoại ngữ
Lời ngỏ của Trưởng khoa
Lịch sử hình thành
Sơ đồ tổ chức
Mục tiêu chất lượng
Đội ngũ Giảng viên _ NV
Chuyên ngành đào tạo
Đề cương môn học thuộc khoa
Thông tin
Lịch làm việc Lãnh đạo Khoa
Liên hệ
Khoa Kinh tế quốc tế
Lời ngỏ của Trưởng khoa
Giới thiệu khoa
Sơ đồ tổ chức
Mục tiêu chất lượng
Đội ngũ Giảng viên _ NV
Nghiên cứu khoa học
Sách, tài liệu tham khảo
Bài viết Tạp chí, Hội thảo Quốc tế
Chuyên ngành đào tạo - Đề cương môn học
Thông báo
Lịch làm việc lãnh đạo Khoa - Lịch tiếp sinh viên
Tin tức - Sự kiện
Báo cáo công tác
Liên hệ
Khoa Luật kinh tế
Lời ngỏ của Trưởng Khoa
Lịch sử hình thành
Sơ đồ tổ chức
Mục tiêu chất lượng
Đội ngũ Giảng viên _ NV
Chuyên ngành đào tạo
Đề cương môn học
Thông tin
Lịch làm việc Lãnh đạo Khoa
Liên hệ
Khoa Lý luận chính trị
Lời ngỏ của Trưởng khoa
Lịch sử hình thành
Sơ đồ tổ chức
Mục tiêu chất lượng
Đội ngũ Giảng viên _ NV
Đề cương môn học thuộc khoa
Thông tin
Lịch làm việc Lãnh đạo Khoa
Liên hệ
Bộ môn Toán Kinh tế
Lời ngỏ của Trưởng bộ môn
Đội ngũ Giảng viên
Đề cương môn học
Thông tin
Lịch làm việc Lãnh đạo Bộ môn
Liên hệ
Chức năng nhiệm vụ
Bộ môn Giáo dục thể chất - Quốc phòng
Lời ngỏ của Trưởng bộ môn
Đội ngũ giảng viên
Đề cương môn học
Thông tin
Liên hệ
Các Trung tâm của Trường
Trung tâm Đào tạo Tài chính - Ngân hàng
Sơ đồ tổ chức
Chức năng _ Nhiệm vụ
Đội ngũ nhân sự
Thông tin
Lịch làm việc Lãnh đạo Trung tâm
Liên hệ
Trung tâm Đào tạo và Hợp tác quốc tế
Lời ngỏ của Giám đốc Trung tâm
Đội ngũ nhân sự
Giới thiệu Trung tâm Đào tạo và HTQT
Các chương trình đào tạo
Renper5
Thông tin
Lịch làm việc Lãnh đạo Trung tâm
Trung tâm Ngoại ngữ - Tin học
Sơ đồ tổ chức
Chức năng _ Nhiệm vụ
Chương trình đào tạo Anh ngữ
TOEIC
TOEFL IBT
IELTS
A1, A2, B1, B2, C1, C2 (CEFR)
Ôn thi & tổ chức thi CCQG ngoại ngữ A, B, C
Tiếng anh chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng
Tiếng anh tổng quát: Cơ bản - Nâng cao
Tiếng anh thương mại
Tiếng anh thiếu nhi
Tiếng anh theo yêu cầu
Chương trình đào tạo Tin học
MOS - Chứng chỉ tin học quốc tế
Tin học cơ bản - nâng cao
Tin học Ứng dụng A, B, C
Microsoft Excel
Microsoft Word
Microsoft PowerPoint
Đội ngũ nhân sự
Lịch làm việc lãnh đạo Trung Tâm
Thông tin
Liên hệ
Trung tâm Hỗ trợ sinh viên
Sơ đồ tổ chức
Chức năng _ Nhiệm vụ
Đội ngũ nhân sự
Thông tin
Lịch làm việc của Lãnh đạo Trung tâm
Liên hệ
Đối tác
Các Tổ chức đoàn thể
Công đoàn
Giới thiệu
Bộ máy tổ chức
Ban Thường vụ
Ban chấp hành
Các Công đoàn bộ phận
Tin tức - Sự kiện
Nghiệp vụ - Văn bản
Thông báo
Phổ biến pháp luật
Biểu mẫu
Báo cáo
Báo cáo Công đoàn cơ sở
Báo cáo Công đoàn bộ phận - Tổ công đoàn
Đoàn Thanh Niên
Lịch làm việc Lãnh đạo Đoàn Thanh Niên
Thông tin
Hội Sinh Viên
Hội cựu chiến binh
Viện nghiên cứu khoa học và Công nghệ
Đội ngũ nhân sự
Tạp chí Công nghệ Ngân hàng
Giới thiệu
Hoạt động ngành Ngân hàng
Thể lệ
Thống kê
Tạp chí mới xuất bản
Quy chế
Các văn bản của Quốc hội, Chính phủ, các Bộ
Các văn bản của Trường ĐH Ngân hàng TP.HCM
Biểu mẫu
Danh mục đề tài
Thông tin
Hội thảo (Tư tưởng kinh tế, Quản trị)
Lịch làm việc Lãnh đạo Viện
Nghiên cứu khoa học của sinh viên
Liên hệ
Tài nguyên Học tập _Nghiên cứu
Tài nguyên học tập
Tài nguyên nghiên cứu
Cựu Sinh viên
Ban chấp hành Hội Cựu sinh viên
Thông tin
tuyển sinh
Thông báo chiêu sinh lớp luyện thi Đại học,Liên thông ĐH, PTTH Quốc gia năm 2016
(
03/02/2016
)
Thông báo tuyển sinh Đại học Khoá 43, Liên thông đại học Khoá 17, Đại học bằng 2 Khoá 12 - Hệ VLVH đợt 1 năm 2016 (
28/01/2016
)
Thông báo chiêu sinh khóa Nghiệp vụ Ngân hàng thực hành (
25/01/2016
)
Thông báo chiêu sinh khóa Nghiệp vụ Ngân hàng hiện đại (
25/01/2016
)
Thông báo kế hoạch tổ chức khai giảng các lớp và tổ chức thi tháng 2 và tháng 3/2016 (
25/01/2016
)
Kết quả phúc khảo tuyển sinh liên thông đại học chính quy 2015 (
20/01/2016
)
Thông báo V/v tổ chức khai giảng lớp bồi dưỡng kiến thức tiếng Anh tương đương B2 (CEFR) khai giảng ngày 09/01/2016 (
07/01/2016
)
Thông báo chiêu sinh khoá Nghiệp vụ Ngân hàng thực hành (
29/12/2015
)
Thông báo chiêu sinh khoá Nghiệp vụ Ngân hàng hiện đại (
29/12/2015
)
Thông báo kế hoạch tổ chức khai giảng các lớp và tổ chức thi tháng 01/2016 (
22/12/2015
)
Trang chủ >
Các Khoa của Trường
Thông tin học bổng
Quyết định 44 của Bộ GDĐT quy định về học bổng khuyến khích học tập đối với sinh viên (
19/12/2013
)
Quyết định cấp học bổng khuyến khích học tập cho sinh viên đại học, cao đẳng hệ chính quy Học kỳ II năm học 2012 - 2013 (
19/12/2013
)
Quyết định V/v trao học bổng sinh viên Vượt khó - Học giỏi năm học 2012 - 2013 và Danh sách sinh viên được nhận học bổng (
20/12/2013
)
Thông báo nhận hồ sơ xét “Học bổng Ngân hàng TMCP Bản Việt năm 2014" (
18/03/2014
)
Thông báo V/v nhận hồ sơ xét “Học bổng dài hạn STF – ACB” (
16/06/2014
)
Thông báo V/v nhận hồ sơ xét “Học bổng Shinhan - Chấp cánh tài năng 2014” (
23/06/2014
)
Tài nguyên học tập
Chủ đề góp ý
Thông tin
chung
Chỉ thị về thực hiện giải pháp tiền tệ và hoạt động ngân hàng nhằm kiểm soát lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô và bảo đảm an sinh xã hội (
06/03/2011
)
Kế hoạch triển khai thực hiện Nghị quyết 11/NQ-CP ngày 24/02/2011 của Chính phủ trong ngành Ngân hàng (
06/03/2011
)
Những tác phẩm đầu tiên hưởng ứng Cuộc vận động sáng tác kỷ niệm 35 năm thành lập Trường (
01/06/2011
)
Quyết định số 401/QĐ-ĐHNH/2009:Ban hành quy chế về hoạt động NCKH đối với GV, CB công chức của Trường ĐH Ngân hàng Tp.HCM (
07/06/2011
)
TB V/v xin ý kiến Dự thảo Chương trình hành động của Ngành ngân hàng về thực hành tiết kiệm, chống lãng phí (
05/09/2011
)
THƠ " NHẮN NGƯỜI "KỶ NIỆM 35 NĂM NGÀY THÀNH LẬP TRƯỜNG (
12/12/2011
)
Bản quyền © 2009 Đại học Ngân hàng TP.HCM
Giấy phép ICP số: 41/GP-TTĐT.
- - - Liên kết nhanh - - -
Ngân hàng Nhà nước Việt Nam
Bộ Giáo dục & Đào tạo
Học viện Ngân hàng
Ngân hàng ACB
Ban quản trị website
|
Web mail
|
Hỏi đáp
|
Liên hệ
|
Sitemap

Cache-Control: private

Content-Type: text/html; charset=utf-8

Connection: close


markdown:
|
|![]()
Những mẫu áo sơ mi mới nhất xuân hè 2013
|
|![]()
![ Start new topic](http://img.vietgiaitri.com/style_images/lam/t_new.gif)
![ Start new topic](http://img.vietgiaitri.com/style_images/lam/t_new.gif)
Replies(1 - 5)
|
|![ bài viết](http://img.vietgiaitri.com/style_images/lam/to_post_off.gif)
Gửi vào:
[#2](#)
|Unregistered|
|
|![ bài viết](http://img.vietgiaitri.com/style_images/lam/to_post_off.gif)
Gửi vào:
[#3](#)
|Unregistered|
|
|![ bài viết](http://img.vietgiaitri.com/style_images/lam/to_post_off.gif)
Gửi vào:
[#4](#)
|Unregistered|
|
|lymacsau77 |
|![]()
Gửi vào:
|
|![]()
|
|
|
|
|
|lymacsau77 |
|![]()
Gửi vào:
|
|![]()
|
|
|
|
|
|![]()
![ Start new topic](http://img.vietgiaitri.com/style_images/lam/t_new.gif)
![ Start new topic](http://img.vietgiaitri.com/style_images/lam/t_new.gif)
**Chế độ hiển thị:** [Chuyển đến: Bình thường](/chu-de/nhung-mau-ao-so-mi-moi-nhat-xuan-he-2013-702601.vgt&mode=linear)· **·** [Mở rộng](/chu-de/nhung-mau-ao-so-mi-moi-nhat-xuan-he-2013-702601.vgt&mode=linearplus) [Chuyển đến: Thu gọn](/chu-de/nhung-mau-ao-so-mi-moi-nhat-xuan-he-2013-702601.vgt&mode=threaded)
Cùng thể thoại
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
Chủ đề sôi nổi
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
|
|Thêm nữa...
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
Chủ đề mới khác
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
Album hot nhất
Giới thiệu Games
|
|Siêu Mua [-](http://www.vietgiaitri.com/sitemap/) **Sitemap** [-](/lofiversion/index.php?t702601.html) **Bản rút gọn** [-](http://game.vietgiaitri.com/kho-game.vgt) **Kho Game** [-](http://www.vietgiaitri.com/show-hot-tags/) **Hot tags** [-](http://tofaco.com) **Tofaco** **Ongame mobi** [2](/lofiversion/index.php?f2.html), [3](/lofiversion/index.php?f3.html), [123](/lofiversion/index.php?f123.html), [5](/lofiversion/index.php?f5.html), [208](/lofiversion/index.php?f208.html), [8](/lofiversion/index.php?f8.html), [9](/lofiversion/index.php?f9.html), [10](/lofiversion/index.php?f10.html), [12](/lofiversion/index.php?f12.html), [14](/lofiversion/index.php?f14.html), [15](/lofiversion/index.php?f15.html), [16](/lofiversion/index.php?f16.html), [17](/lofiversion/index.php?f17.html), [18](/lofiversion/index.php?f18.html), [19](/lofiversion/index.php?f19.html), [20](/lofiversion/index.php?f20.html), [21](/lofiversion/index.php?f21.html), [22](/lofiversion/index.php?f22.html), [27](/lofiversion/index.php?f27.html), [28](/lofiversion/index.php?f28.html), [29](/lofiversion/index.php?f29.html), [30](/lofiversion/index.php?f30.html), [31](/lofiversion/index.php?f31.html), [32](/lofiversion/index.php?f32.html), [33](/lofiversion/index.php?f33.html), [34](/lofiversion/index.php?f34.html), [37](/lofiversion/index.php?f37.html), [38](/lofiversion/index.php?f38.html), [42](/lofiversion/index.php?f42.html), [43](/lofiversion/index.php?f43.html), [44](/lofiversion/index.php?f44.html), [45](/lofiversion/index.php?f45.html), [46](/lofiversion/index.php?f46.html), [47](/lofiversion/index.php?f47.html), [48](/lofiversion/index.php?f48.html), [243](/lofiversion/index.php?f243.html), [50](/lofiversion/index.php?f50.html), [251](/lofiversion/index.php?f251.html), [53](/lofiversion/index.php?f53.html), [54](/lofiversion/index.php?f54.html), [56](/lofiversion/index.php?f56.html), [57](/lofiversion/index.php?f57.html), [58](/lofiversion/index.php?f58.html), [192](/lofiversion/index.php?f192.html), [61](/lofiversion/index.php?f61.html), [62](/lofiversion/index.php?f62.html), [63](/lofiversion/index.php?f63.html), [64](/lofiversion/index.php?f64.html), [65](/lofiversion/index.php?f65.html), [229](/lofiversion/index.php?f229.html), [69](/lofiversion/index.php?f69.html), [70](/lofiversion/index.php?f70.html), [71](/lofiversion/index.php?f71.html), [246](/lofiversion/index.php?f246.html), [72](/lofiversion/index.php?f72.html), [73](/lofiversion/index.php?f73.html), [74](/lofiversion/index.php?f74.html), [75](/lofiversion/index.php?f75.html), [76](/lofiversion/index.php?f76.html), [77](/lofiversion/index.php?f77.html), [78](/lofiversion/index.php?f78.html), [79](/lofiversion/index.php?f79.html), [80](/lofiversion/index.php?f80.html), [81](/lofiversion/index.php?f81.html), [82](/lofiversion/index.php?f82.html), [83](/lofiversion/index.php?f83.html), [84](/lofiversion/index.php?f84.html), [85](/lofiversion/index.php?f85.html), [86](/lofiversion/index.php?f86.html), [88](/lofiversion/index.php?f88.html), [89](/lofiversion/index.php?f89.html), [90](/lofiversion/index.php?f90.html), [91](/lofiversion/index.php?f91.html), [92](/lofiversion/index.php?f92.html), [93](/lofiversion/index.php?f93.html), [94](/lofiversion/index.php?f94.html), [95](/lofiversion/index.php?f95.html), [96](/lofiversion/index.php?f96.html), [97](/lofiversion/index.php?f97.html), [98](/lofiversion/index.php?f98.html), [99](/lofiversion/index.php?f99.html), [101](/lofiversion/index.php?f101.html), [102](/lofiversion/index.php?f102.html), [103](/lofiversion/index.php?f103.html), [104](/lofiversion/index.php?f104.html), [105](/lofiversion/index.php?f105.html), [106](/lofiversion/index.php?f106.html), [107](/lofiversion/index.php?f107.html), [108](/lofiversion/index.php?f108.html), [213](/lofiversion/index.php?f213.html), [110](/lofiversion/index.php?f110.html), [111](/lofiversion/index.php?f111.html), [252](/lofiversion/index.php?f252.html), [114](/lofiversion/index.php?f114.html), [116](/lofiversion/index.php?f116.html), [117](/lofiversion/index.php?f117.html), [118](/lofiversion/index.php?f118.html), [119](/lofiversion/index.php?f119.html), [120](/lofiversion/index.php?f120.html), [121](/lofiversion/index.php?f121.html), [122](/lofiversion/index.php?f122.html), [126](/lofiversion/index.php?f126.html), [124](/lofiversion/index.php?f124.html), [125](/lofiversion/index.php?f125.html), [136](/lofiversion/index.php?f136.html), [133](/lofiversion/index.php?f133.html), [134](/lofiversion/index.php?f134.html), [137](/lofiversion/index.php?f137.html), [144](/lofiversion/index.php?f144.html), [167](/lofiversion/index.php?f167.html), [150](/lofiversion/index.php?f150.html), [151](/lofiversion/index.php?f151.html), [155](/lofiversion/index.php?f155.html), [158](/lofiversion/index.php?f158.html), [164](/lofiversion/index.php?f164.html), [166](/lofiversion/index.php?f166.html), [179](/lofiversion/index.php?f179.html), [181](/lofiversion/index.php?f181.html), [180](/lofiversion/index.php?f180.html), [210](/lofiversion/index.php?f210.html), [182](/lofiversion/index.php?f182.html), [185](/lofiversion/index.php?f185.html), [184](/lofiversion/index.php?f184.html), [186](/lofiversion/index.php?f186.html), [187](/lofiversion/index.php?f187.html), [188](/lofiversion/index.php?f188.html), [189](/lofiversion/index.php?f189.html), [190](/lofiversion/index.php?f190.html), [191](/lofiversion/index.php?f191.html), [193](/lofiversion/index.php?f193.html), [49](/lofiversion/index.php?f49.html), [202](/lofiversion/index.php?f202.html), [197](/lofiversion/index.php?f197.html), [198](/lofiversion/index.php?f198.html), [247](/lofiversion/index.php?f247.html), [199](/lofiversion/index.php?f199.html), [200](/lofiversion/index.php?f200.html), [203](/lofiversion/index.php?f203.html), [204](/lofiversion/index.php?f204.html), [205](/lofiversion/index.php?f205.html), [206](/lofiversion/index.php?f206.html), [209](/lofiversion/index.php?f209.html), [211](/lofiversion/index.php?f211.html), [212](/lofiversion/index.php?f212.html), [220](/lofiversion/index.php?f220.html), [221](/lofiversion/index.php?f221.html), [222](/lofiversion/index.php?f222.html), [223](/lofiversion/index.php?f223.html), [224](/lofiversion/index.php?f224.html), [225](/lofiversion/index.php?f225.html), [226](/lofiversion/index.php?f226.html), [227](/lofiversion/index.php?f227.html), [230](/lofiversion/index.php?f230.html), [231](/lofiversion/index.php?f231.html), [233](/lofiversion/index.php?f233.html), [235](/lofiversion/index.php?f235.html), [236](/lofiversion/index.php?f236.html), [238](/lofiversion/index.php?f238.html), [239](/lofiversion/index.php?f239.html), [240](/lofiversion/index.php?f240.html), [241](/lofiversion/index.php?f241.html), [242](/lofiversion/index.php?f242.html), [244](/lofiversion/index.php?f244.html), [256](/lofiversion/index.php?f256.html), [245](/lofiversion/index.php?f245.html), [248](/lofiversion/index.php?f248.html)

Set-Cookie: modpids=deleted; expires=Thu, 01-Jan-1970 00:00:01 GMT; path=/; domain=.vietgiaitri.com

Pragma: public

Vary: Accept-Encoding


markdown:
|
|![]()
Truyện ngắn : Trái tim đá
|
|![]()
![ Start new topic](http://img.vietgiaitri.com/style_images/lam/t_new.gif)
![ Start new topic](http://img.vietgiaitri.com/style_images/lam/t_new.gif)
Replies(1 - 9)
|
|phale89 |
|![]()
Gửi vào:
|
|![]()
|
|
|
|Tài sản: ![]()
![]()
![]()
[
Xem tất cả tài sản
|
|_vItlUn_ |
|![]()
Gửi vào:
|
|![]()
|
|
|
|
|
|phale89 |
|![]()
Gửi vào:
|
|![]()
|
|
|
|Tài sản: ![]()
![]()
![]()
[
Xem tất cả tài sản
|
|hanhphucbinhyen |
|![]()
Gửi vào:
|
|![]()
|
|
|
|
|
|phale89 |
|![]()
Gửi vào:
|
|![]()
|
|
|
|Tài sản: ![]()
![]()
![]()
[
Xem tất cả tài sản
|
|hanhphucbinhyen |
|![]()
Gửi vào:
|
|![]()
|
|
|
|
|
|phale89 |
|![]()
Gửi vào:
|
|![]()
|
|
|
|Tài sản: ![]()
![]()
![]()
[
Xem tất cả tài sản
|
|phale89 |
|![]()
Gửi vào:
|
|![]()
|
|
|
|Tài sản: ![]()
![]()
![]()
[
Xem tất cả tài sản
|
|phale89 |
|![]()
Gửi vào:
|
|![]()
|
|
|
|Tài sản: ![]()
![]()
![]()
[
Xem tất cả tài sản
|
|![]()
![ Start new topic](http://img.vietgiaitri.com/style_images/lam/t_new.gif)
![ Start new topic](http://img.vietgiaitri.com/style_images/lam/t_new.gif)
**Chế độ hiển thị:** [Chuyển đến: Bình thường](/chu-de/truyen-ngan-trai-tim-da-53039.vgt&mode=linear)· **·** [Mở rộng](/chu-de/truyen-ngan-trai-tim-da-53039.vgt&mode=linearplus) [Chuyển đến: Thu gọn](/chu-de/truyen-ngan-trai-tim-da-53039.vgt&mode=threaded)
Cùng thể thoại
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
Chủ đề sôi nổi
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
|
|Thêm nữa...
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
Chủ đề mới khác
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
Album hot nhất
Giới thiệu Games
|
|Siêu Mua [-](http://www.vietgiaitri.com/sitemap/) **Sitemap** [-](/lofiversion/index.php?t53039.html) **Bản rút gọn** [-](http://game.vietgiaitri.com/kho-game.vgt) **Kho Game** [-](http://www.vietgiaitri.com/show-hot-tags/) **Hot tags** [-](http://tofaco.com) **Tofaco** **Ongame mobi** [2](/lofiversion/index.php?f2.html), [3](/lofiversion/index.php?f3.html), [123](/lofiversion/index.php?f123.html), [5](/lofiversion/index.php?f5.html), [208](/lofiversion/index.php?f208.html), [8](/lofiversion/index.php?f8.html), [9](/lofiversion/index.php?f9.html), [10](/lofiversion/index.php?f10.html), [12](/lofiversion/index.php?f12.html), [14](/lofiversion/index.php?f14.html), [15](/lofiversion/index.php?f15.html), [16](/lofiversion/index.php?f16.html), [17](/lofiversion/index.php?f17.html), [18](/lofiversion/index.php?f18.html), [19](/lofiversion/index.php?f19.html), [20](/lofiversion/index.php?f20.html), [21](/lofiversion/index.php?f21.html), [22](/lofiversion/index.php?f22.html), [27](/lofiversion/index.php?f27.html), [28](/lofiversion/index.php?f28.html), [29](/lofiversion/index.php?f29.html), [30](/lofiversion/index.php?f30.html), [31](/lofiversion/index.php?f31.html), [32](/lofiversion/index.php?f32.html), [33](/lofiversion/index.php?f33.html), [34](/lofiversion/index.php?f34.html), [37](/lofiversion/index.php?f37.html), [38](/lofiversion/index.php?f38.html), [42](/lofiversion/index.php?f42.html), [43](/lofiversion/index.php?f43.html), [44](/lofiversion/index.php?f44.html), [45](/lofiversion/index.php?f45.html), [46](/lofiversion/index.php?f46.html), [47](/lofiversion/index.php?f47.html), [48](/lofiversion/index.php?f48.html), [243](/lofiversion/index.php?f243.html), [50](/lofiversion/index.php?f50.html), [251](/lofiversion/index.php?f251.html), [53](/lofiversion/index.php?f53.html), [54](/lofiversion/index.php?f54.html), [56](/lofiversion/index.php?f56.html), [57](/lofiversion/index.php?f57.html), [58](/lofiversion/index.php?f58.html), [192](/lofiversion/index.php?f192.html), [61](/lofiversion/index.php?f61.html), [62](/lofiversion/index.php?f62.html), [63](/lofiversion/index.php?f63.html), [64](/lofiversion/index.php?f64.html), [65](/lofiversion/index.php?f65.html), [229](/lofiversion/index.php?f229.html), [69](/lofiversion/index.php?f69.html), [70](/lofiversion/index.php?f70.html), [71](/lofiversion/index.php?f71.html), [246](/lofiversion/index.php?f246.html), [72](/lofiversion/index.php?f72.html), [73](/lofiversion/index.php?f73.html), [74](/lofiversion/index.php?f74.html), [75](/lofiversion/index.php?f75.html), [76](/lofiversion/index.php?f76.html), [77](/lofiversion/index.php?f77.html), [78](/lofiversion/index.php?f78.html), [79](/lofiversion/index.php?f79.html), [80](/lofiversion/index.php?f80.html), [81](/lofiversion/index.php?f81.html), [82](/lofiversion/index.php?f82.html), [83](/lofiversion/index.php?f83.html), [84](/lofiversion/index.php?f84.html), [85](/lofiversion/index.php?f85.html), [86](/lofiversion/index.php?f86.html), [88](/lofiversion/index.php?f88.html), [89](/lofiversion/index.php?f89.html), [90](/lofiversion/index.php?f90.html), [91](/lofiversion/index.php?f91.html), [92](/lofiversion/index.php?f92.html), [93](/lofiversion/index.php?f93.html), [94](/lofiversion/index.php?f94.html), [95](/lofiversion/index.php?f95.html), [96](/lofiversion/index.php?f96.html), [97](/lofiversion/index.php?f97.html), [98](/lofiversion/index.php?f98.html), [99](/lofiversion/index.php?f99.html), [101](/lofiversion/index.php?f101.html), [102](/lofiversion/index.php?f102.html), [103](/lofiversion/index.php?f103.html), [104](/lofiversion/index.php?f104.html), [105](/lofiversion/index.php?f105.html), [106](/lofiversion/index.php?f106.html), [107](/lofiversion/index.php?f107.html), [108](/lofiversion/index.php?f108.html), [213](/lofiversion/index.php?f213.html), [110](/lofiversion/index.php?f110.html), [111](/lofiversion/index.php?f111.html), [252](/lofiversion/index.php?f252.html), [114](/lofiversion/index.php?f114.html), [116](/lofiversion/index.php?f116.html), [117](/lofiversion/index.php?f117.html), [118](/lofiversion/index.php?f118.html), [119](/lofiversion/index.php?f119.html), [120](/lofiversion/index.php?f120.html), [121](/lofiversion/index.php?f121.html), [122](/lofiversion/index.php?f122.html), [126](/lofiversion/index.php?f126.html), [124](/lofiversion/index.php?f124.html), [125](/lofiversion/index.php?f125.html), [136](/lofiversion/index.php?f136.html), [133](/lofiversion/index.php?f133.html), [134](/lofiversion/index.php?f134.html), [137](/lofiversion/index.php?f137.html), [144](/lofiversion/index.php?f144.html), [167](/lofiversion/index.php?f167.html), [150](/lofiversion/index.php?f150.html), [151](/lofiversion/index.php?f151.html), [155](/lofiversion/index.php?f155.html), [158](/lofiversion/index.php?f158.html), [164](/lofiversion/index.php?f164.html), [166](/lofiversion/index.php?f166.html), [179](/lofiversion/index.php?f179.html), [181](/lofiversion/index.php?f181.html), [180](/lofiversion/index.php?f180.html), [210](/lofiversion/index.php?f210.html), [182](/lofiversion/index.php?f182.html), [185](/lofiversion/index.php?f185.html), [184](/lofiversion/index.php?f184.html), [186](/lofiversion/index.php?f186.html), [187](/lofiversion/index.php?f187.html), [188](/lofiversion/index.php?f188.html), [189](/lofiversion/index.php?f189.html), [190](/lofiversion/index.php?f190.html), [191](/lofiversion/index.php?f191.html), [193](/lofiversion/index.php?f193.html), [49](/lofiversion/index.php?f49.html), [202](/lofiversion/index.php?f202.html), [197](/lofiversion/index.php?f197.html), [198](/lofiversion/index.php?f198.html), [247](/lofiversion/index.php?f247.html), [199](/lofiversion/index.php?f199.html), [200](/lofiversion/index.php?f200.html), [203](/lofiversion/index.php?f203.html), [204](/lofiversion/index.php?f204.html), [205](/lofiversion/index.php?f205.html), [206](/lofiversion/index.php?f206.html), [209](/lofiversion/index.php?f209.html), [211](/lofiversion/index.php?f211.html), [212](/lofiversion/index.php?f212.html), [220](/lofiversion/index.php?f220.html), [221](/lofiversion/index.php?f221.html), [222](/lofiversion/index.php?f222.html), [223](/lofiversion/index.php?f223.html), [224](/lofiversion/index.php?f224.html), [225](/lofiversion/index.php?f225.html), [226](/lofiversion/index.php?f226.html), [227](/lofiversion/index.php?f227.html), [230](/lofiversion/index.php?f230.html), [231](/lofiversion/index.php?f231.html), [233](/lofiversion/index.php?f233.html), [235](/lofiversion/index.php?f235.html), [236](/lofiversion/index.php?f236.html), [238](/lofiversion/index.php?f238.html), [239](/lofiversion/index.php?f239.html), [240](/lofiversion/index.php?f240.html), [241](/lofiversion/index.php?f241.html), [242](/lofiversion/index.php?f242.html), [244](/lofiversion/index.php?f244.html), [256](/lofiversion/index.php?f256.html), [245](/lofiversion/index.php?f245.html), [248](/lofiversion/index.php?f248.html)


markdown:
|
CT TNHH SP Trẻ Em Chí Việt
|
|Skype:||
|![]()
|32-34 Đặng Văn Ngữ, Đống Đa, Hà Nội|
|Tel:||
+84 4 66 75 78 75
|
+84 4 39 27 58 73
|Fax:||+84 4 62 736 624|
|Mobile:||+84 1234793643|
|Email:||sales.hn@dotreem.com|
|YM:||
|

WARC-Truncated: length

Server: Apache/2.2.3 (CentOS)


markdown:
Chủ Nhật, 10/06/2012 12:30
|
In bài viết
(TT&VH) - Chín ngày quyết định với Giovanni Trapattoni cùng đội tuyển Ireland sẽ bắt đầu tối nay ở thành phố cổ Poznan của Ba Lan với ký ức về một pha ăn mừng bàn thắng kỳ lạ và một kỷ niệm rất buồn với bóng đá Ireland 21 năm về trước.
Trong trận cuối cùng ở vòng loại EURO 1992 gặp Ba Lan tại Poznan, Ireland cần một chiến thắng để đi tiếp. Họ dẫn trước 3-1 cho tới tận 20 phút cuối cùng, để rồi bị gỡ hòa và lỡ chuyến tàu tới Đức. Như một lời nguyền, chiến dịch thất bại đó đã kéo theo cả một chuỗi ngày dài cay đắng với bóng đá Ireland ở châu Âu khi 21 năm liền, trải qua 5 kỳ giải, họ không vượt qua nổi vòng loại EURO.
Trở lại sân bóng đó, với đối thủ Croatia chờ đợi trong trận đấu sẽ có ý nghĩa định đoạt số phận của cả hai đội trong một bảng đấu còn có mặt Tây Ban Nha và Italia, sẽ là cơ hội để đội bóng của Trapattoni chôn vùi vĩnh viễn ký ức đau buồn ở Poznan và mở ra một chương mới cho lịch sử bóng đá Ireland với quyết tâm lần đầu trong lịch sử vượt qua vòng bảng.
Trapattoni - Ảnh Getty
HLV Trapattoni nói trước trận đấu rằng sẽ là “ngớ ngẩn” nếu cho rằng Ireland có thể vô địch giải lần này, nhưng chỉ riêng việc vượt qua bảng đấu có mặt 2 nhà vô địch World Cup gần nhất cũng sẽ là thành công lớn với đội bóng áo xanh rồi. Trapattoni, một chiến lược gia đặc sắc vì luôn khát khao chiến thắng đến mức sẵn sàng ăn thua cay cú, tự hào vì ông có một đội bóng trẻ trung, nhưng có lẽ Ireland lại mang hình ảnh của những đội Italia cũ kỹ từng qua tay Trap: không đáng yêu, nhưng cực kỳ khó đánh bại.
Sau 4 năm trời “tập luyện, tập luyện, tập luyện”, như nhận xét của trung vệ Richard Dunne, mỗi cầu thủ Ireland giờ đây đã là một con cờ biết rõ nhiệm vụ của mình trong một ván cờ thống nhất mà Trapattoni là người cầm trịch. Mọi thứ diễn ra như một cỗ máy cơ học. Thủ môn Shay Given sẽ không chuyền bóng cho các hậu vệ cánh. Các hậu vệ cánh chỉ vượt qua đường biên giữa sân khi được cho phép bằng văn bản. Một trong hai tiền vệ trung tâm phải luôn đứng thấp hơn bóng. Dunne không bao giờ được phép tham gia các tình huống đội nhà hưởng phạt góc. Tất cả như trong một nhà máy cơ khí chính xác.
Đó là cách chiến thắng của Trapattoni, một đội quân thực dụng, tuân thủ tuyệt đối và không tranh cãi mệnh lệnh của viên chỉ huy. Đương nhiên, không phải ai cũng thích triết lý và chiến thuật bóng đá của Trap, nhưng lối chơi đó đã giúp Ireland tiến xa hơn so với trông đợi của nhiều người và chiến lược gia người Italia chắc chắn sẽ không thay đổi những gì mang tới thành công cho ông.
Croatia không hề "dễ xơi"
Con số9 - Croatia ghi 9 bàn thắng bằng đầu ở vòng loại EURO 2012, chiếm 43% tổng số bàn thắng của họ, nhiều nhất trong số tất cả các đội tham dự vòng loại.10 - Ireland ghi 10 bàn từ các tình huống cố định ở vòng loại EURO 2012, chiếm 50% tổng số bàn thắng của họ, cũng là nhiều nhất trong số các đội đá loại.14 - Ireland đang trải qua chuỗi 14 trận liên tiếp bất bại.Ở tuổi 73, nhiều hơn đối thủ tối nay, HLV Croatia Slaven Bilic, khoảng 30 tuổi, Trapattoni vẫn giữ nguyên được bầu nhiệt huyết và thói ăn thua đến cùng đã ở cùng ông hơn 50 năm qua. Những thất bại không làm Trap nản trí. Ông đã hai lần đưa đội tuyển Italia đến các giải đấu lớn và cả hai lần đều chẳng để lại dấu ấn gì. Ireland có thể là cơ hội cuối cùng để Trap làm được điều gì đó.
Tuy nhiên, Croatia không phải là một đối thủ dễ dàng và Ireland sẽ cần nhiều may mắn tối nay. Sự thiếu quyết tâm như ở trận giao hữu cuối cùng trước giải với Hungary (hòa 0-0) không được phép lặp lại và hàng thủ sẽ phải chơi chặt chẽ hơn trước một Croatia sở hữu nhiều tài năng tấn công rất nguy hiểm và tinh quái. Kế hoạch của Trap thật rõ ràng. Giữ tỉ số 0-0 càng lâu, đối thủ của ông sẽ càng bực dọc và rồi cơ hội sẽ đến. Trong tất cả những trận mở màn ở các giải đấu lớn mà họ tham dự, Ireland chưa bao giờ thua trận.
Nhưng chỉ bấy nhiêu là không đủ cho trận đấu tối nay, khi đội nào cũng sẽ muốn có 3 điểm, để không bị đẩy vào tình thế buộc phải thắng Italia, hay tệ hơn, TBN. Ireland đã có cuộc tiền trạm ấn tượng với 14 trận bất bại. Họ cũng lợi thế hơn về thành tích đối đầu, 2 thắng và 3 hòa trong 6 lần gặp Croatia, gần nhất là trận hòa 0-0 ở Dublin tháng 8 vừa rồi.
Thêm nữa, đội bóng của Bilic, bất chấp vị trí chót vót thứ 8 trên bảng xếp hạng FIFA, cũng có những vấn đề của riêng họ. Trong một bảng đấu loại yếu, Croatia vẫn phải về nhì sau một Hy Lạp suýt nữa thì bị Ba Lan nhận chìm không sủi tăm trong hiệp 1 ở Warsaw vào ngày khai mạc. Tuy nhiên, đội bóng áo kẻ ca-rô vẫn sẽ được đánh giá cao hơn do sự vượt trội về mặt kỹ thuật và việc sở hữu bậc thầy dẫn dắt thế trận Luka Modric.
Tiền vệ đang khoác áo Tottenham thực sự ở đẳng cấp khác so với phần còn lại của hàng tiền vệ Croatia, nhưng anh không phải là người xa lạ với các tiền vệ trung tâm vai u thịt bắp nhưng chăm chỉ hạt bột của Ireland, Glenn Whelan và Keith Andrews. Cuộc đối đầu ở giữa sân đó nhiều khả năng sẽ quyết định kết quả ở Poznan tối nay.
Trần Trọng
Không rạng rỡ khi tham gia sự kiện hay lên sàn catwalk, những nàng WAGs Tây Ban Nha trong trang phục đời thường vẫn tỏa sáng bên cạnh một nửa thương yêu của họ trong ngày La Roja đăng quang tại EURO 2012.
TBN được đánh giá là “cửa trên” trong trận bán kết EURO 2012 với BĐN sắp tới. Điều này hoàn toàn dễ hiểu khi mà TBN đang là ĐKVĐ châu Âu và thế giới và lịch sử đối đầu với BĐN cũng nghiêng về phía họ.
Với việc lọt vào bán kết một cách hết sức thuyết phục với 4 trận toàn thắng (đội duy nhất làm được), Đức đã cho thấy rằng họ là ứng viên hàng đầu cho ngôi vô địch như nhận định trước khi EURO 2012 khởi tranh.
Tiền vệ Xavi Fernandez của Barcelona đã được Liên đoàn quốc tế về thống kê và lịch sử trong Bóng đá (IFFHS) bình chọn là Người kiến tạo trận đấu hay nhất năm 2008.


markdown:
|
||
|Embed |
|ngẫu nhiên trò chơi |phát triển:
|Nulojic __)__ **1 Trò chơi**▼ __nhiều▼__
|
|
![]()
Mô tả/ kiểm soát: lừa hoặc điều trị: tập hợp các thành phần cho các phù thủy ác halloween chính tả, biến bất kỳ ai được trong cách thành một con ếch, nhưng xem ra cho các con dơi! mục đích của trò chơi squats lừa hoặc điều trị trò chơi là thu thập tất cả nguyên liệu cho các lỗi chính tả halloween phù thủy trong thời gian nhất định. ở phía trên bên phải của màn hình của bạn thấy tất cả các thành phần bạn sẽ cần. sử dụng các phím mũi tên để bay vòng quanh thị trấn tìm kiếm chúng, khi thấy báo chí thành phần phát sáng và giữ phím 'z' của bạn để cast spell của bạn thu thập, lưu ý chỉ đạo của cây đũa phép của bạn vào vị trí phù thuỷ của bạn một cách chính xác để thu hút các thành phần ! lấy tất cả các thành phần và đi lại cho các phong trào cal: các phím mũi tên trò chơi hành động
**Tương tự trò chơi**
|
|
|
|
|
|

Server: Apache