text:
Napoléon III
Napoléon III, cũng được biết như Louis-Napoléon Bonaparte (tên đầy đủ là Charles Louis-Napoléon Bonaparte) (20 tháng 4 năm 1808 – 9 tháng 1 năm 1873) là tổng thống đầu tiên của nền cộng hòa Pháp và hoàng đế duy nhất của Đế chế Pháp thứ nhì. Napoléon III nắm quyền một cách khác thường, vừa là tổng thống danh nghĩa đầu tiên của Pháp, vừa là vị vua cuối cùng của Pháp.
Napoléon làm tổng thống từ năm 1848, đến 1852 thì xưng đế (Napoléon III). Thời gian cai trị của ông cho thấy những nỗ lực táo bạo của ông về ngoại giao, nhất là trong chiến tranh, phần lớn thất bại, đặc biệt là nỗ lực đưa một hoàng thân Áo lên làm hoàng đế Mexico[1]. Năm 1858, quân đội Pháp xâm lược Việt Nam, bắt đầu thời kì Pháp thuộc ở nước này. Cuối cùng, ông tuyên chiến với Phổ và bị thua tại trận Sedan năm 1871. Ông đã bị quân Phổ bắt sống, đế chế của ông hoàn toàn sụp đổ[1]. Năm 1873, Napoléon chết tại Anh[2].
Mục lục
Thân thế và thời niên thiếu[sửa | sửa mã nguồn]
Louis Bonaparte sinh ngày 20/04/1808, là con trai của Louis Bonaparte (em trai của Napoléon I) với Hortense de Beauharnais (con gái riêng của bà Joséphine de Beauharnais – vợ đầu của Napoléon I). Napoléon II là con trai của Napoléon I, trong khi Napoleon III là cháu ruột của Napoleon I. Ông là người con trưởng sinh ra trong gia đình Bonaparte, gọi là Hậu đế của Napoléon I, vì thế lúc rửa tội vợ chồng Hoàng đế đảm nhận là giáo phụ và giáo mẫu của ông.
Năm 1815, Napoléon I lên ngôi vua một lần nữa ở Pháp, mở đầu "vương triều 100 ngày". Một hôm, Louis Bonaparte theo mẹ đến Cung điện Tuileries (Tuynlơri) để gặp Hoàng đế. Hoàng đế bế lấy ông đến trước cửa sổ để cho ông xem quân đội duyệt binh trên Quảng trường Carôxaiơ. Sau chiến dịch Waterloo năm 1815, gia đình Bonaparte bị đi đày, ông theo mẹ rời Paris ra sống lưu vong ở nước ngoài. Vào tháng 7-1817, mẹ ông mua ruộng và ngôi biệt thự ở Alongnabegơ thuộc bang Thurgovie Thụy Sĩ, ông cũng định cư ở đó học trung học và dự bị đại học ở đây. Đầu năm 1831, ông tham gia cuộc khởi nghĩa của nhân dân ở miền Trung Italia chống lại Giáo hoàng và bọn xâm lược Áo. Sau khi thất bại, ông và mẹ cải trang thành người Anh sang nước Anh. Ngày 5-5, ở Paris đã tổ chức lễ kỷ niệm long trọng 10 năm tạ thế của Hoàng đế, điều này đã khiến ông giữ vững lòng tin sẽ khôi phục đế chế. Tháng 4-1832, ông nhập quốc tịch Thụy Sĩ. Tháng 7 năm đó, con của Napoléon I qua đời. Từ đó, ông tự nhận là người thừa kế đương nhiên nghiệp đế của ông bác, trên cavát có đính con chim ưng được làm bằng đá quý, ông luôn luôn đi lại trước cửa ra vào và muốn người khác gọi mình là "Hoàng thân của tôi".
Nổi lên giành quyền lực[sửa | sửa mã nguồn]
Sau khi Napoleon Bonaparte và gia đình bị trục xuất khỏi nước Pháp, vua Louis-Philippe I được đưa trở lại ngai vàng. Louis Napoleon luôn mơ trở về Pháp với tư cách là nhà lãnh đạo vĩ đại. Ông lợi dụng nhân lúc tình hình chính trị của vương triều Tháng Bảy đang bị lung lay, để lôi kéo các quân nhân của phái Bonaparte tổ chức đoàn thể bí mật. Ngày 30-10-1836, dưới sự giúp đỡ của Đoàn trưởng pháo binh Strasbourg (Xtơnaxbua), ông diễn thuyết ở binh đoàn này và kêu gọi lật đổ Vương triều Tháng Bảy, ủng hộ ông làm vua. Sau do sự việc thất bại, Louis Bonaparte bị đày sang Mỹ. Tháng 10-1838, ông đến London. Ngày 5-8-1840, ông dẫn 56 người bạn vượt qua eo biển Cale lên Boulogne. Tại đây, họ diễn thuyết với quân đội đóng quân ở địa phương, bằng những lời dụ dỗ cho tiền bạc, tấn phong chức tước và tặng huân chương cho binh lính, phát động họ nổi loạn, lại một lần nữa bị thất bại. Louis Bonaparte bị kết tội tù chung thân và sẽ bị xử tử, tạm giam ở lâu đài Ham. Tháng 5-1846, sau 6 năm bị giam, Louis Bonaparte đầu đội tóc giả, trà trộn vào đám thợ sửa chữa trốn ra khỏi lâu đài Ham, vượt ngục sang London. Năm 1848, sau khi Cách mạng Tháng Hai bùng nổ, ông vội vàng từ London trở về Paris, tỏ ý muốn tham gia Chính phủ lâm thời, nhưng bị Chính phủ lâm thời từ chối. Ông lại quay về London. Tháng 4, ông mạo xưng là công dân nước Anh để được tuyển vào làm cảnh sát đặc biệt ở London và tham gia đàn áp các cuộc biểu tình của phái Hiến chương.
Ngày 10-12-1848, nước Pháp tổ chức bầu Tổng thống, Cavaignac do giết hại những người khởi nghĩa Tháng Sáu một cách điên cuồng làm mọi người khinh bỉ. Cháu Napoléon là Louis Bonaparte nhờ được quảng đại nông dân ủng hộ, nên đã giành được 75% tổng số phiếu bầu, được bầu làm tổng thống. Một thời gian sau khi lên làm Tổng thống, Louis Bonaparte liền muốn lập lại đế chế. Tháng 9-1-1844, ông tổ chức "Hội Tháng Chạp" gồm những tên lưu manh côn đồ, khi ông đi tuần tra, những người này được hóa trang sẵn thành quần chúng hoan nghênh, hô to: "Hoàng đế muôn năm!", nặn ra cái gọi là ý dân ủng hộ ông xưng đế. Louis Bonaparte đặc biệt chú ý đến việc khống chế quân đội. Ông lợi dụng nhân dịp duyệt binh để khoản đãi các quân nhân, ông đã mua chuộc các sĩ quan, binh lính bằng các loại rượu ngon, xúc xích thuốc lá thơm. Cho tới ngày 2-12-1851, Louis Bonaparte cuối cùng đã điều động được hơn 2 vạn quân, chiếm lấy Paris, giải tán Quốc hội lập hiến; bắt tất cả các Nghị viên chống đối ông ta. Ngày 2-12-1852, Louis Bonaparte khoác áo nhà vua tuyên bố xưng làm Hoàng đế, gọi là Napoléon III. Nền Cộng hòa thứ hai của Pháp được thay thế bằng Đế chế thứ hai.
Cai trị[sửa | sửa mã nguồn]
Sau khi lên ngôi, Napoleon III tập trung các quyền hành chính, lập pháp và tư pháp vào tay mình. Hàng trăm văn võ bá quan đế chế đều là công cụ của ông. Ông thường thường giải quyết những việc lớn quan trọng thông qua các người thân cận theo hầu riêng ông và còn phái các chiến binh theo dõi, giám sát các quan chức để mật báo tình hình. Ông xây dựng bộ máy Nhà nước quan liêu quân sự cồng kềnh, mở rộng quân đội từ 40 vạn lan tới 60 vạn, các quan chức từ 47 vạn tăng lên 62 vạn và còn xây dựng chế độ giám đốc cảnh sát chặt chẽ. Ông nghiêm cấm các hoạt động xuất bản, mít tinh, tự do lập hội, xóa bỏ các câu lạc bộ có tính chất chính trị, cấn mít tinh hội họp công cộng. Một chủ xưởng chỉ vì sơn cửa xưởng màu đỏ mà bị cảnh sát truy cứu hình sự. Giống như Napoleon I, Napoleon III cũng có quan điểm cơ hội về tôn giáo. Ông lợi dụng giáo hội Thiên Chúa làm công cụ tinh thần để cai trị nhân dân, dự toán chi phí về tôn giáo năm 1868 chiếm 20 lần dự toán kinh phí cho giáo dục. Đến những năm cuối của đế chế, trong 730 người dân thì có 1 giáo sĩ; số giáo sĩ lên tới hàng vạn đã khống chế trường học, các cơ quan tố tụng, nơi thành thị và nông thôn, bị mọi người chán ghét gọi họ là "Tên ăn cắp mặc áo đen". Những hành động ngang ngược của ông đã làm cho phái Cộng hòa của giai ấp tư sản và nhân dân vô cùng bất mãn. Trong năm đầu của Đế chế, nhiêu lần xảy vụ ám sát Hoàng đế. Tháng 1-1858, 4 người yêu nước Italia cầm đầu là Ôxini dùng bom đánh chiếc xe ngựa mà ông ta đang ngồi, suýt nữa thì Hoàng đế mất mạng. Đứng trước sự bất mãn và chống đối, từ năm 1859, ông thay đổi sách lược chính trị, thực hiện một số biện pháp nhượng bộ một số quyềntự do dân chủ, tuyên bố đại xá,... Nhưng "tự do hóa" không phải là ý vốn có của ông. Ông công khai nói: "Trong Chính phủ của ta, bất kể người nào đều không thể vạch kế hoạch cho ta... Một chiếc mũ không thể có hai cái đầu cùng đội". Có thể thấy nhượng bộ chỉ là một sự lừa gạt.
Các chính sách lớn dưới thời đệ nhị đế chế[sửa | sửa mã nguồn]
Napoléon III coi trong xây dựng kinh tế, đặc biệt chú ý phát triển giao thông vận tải, đường sắt, đường bộ, đường sông và đường biển vào thời kỳ này được phát triển mạnh, tổng số chiều dài đường sắt từ 3.000 km năm 1851 thì đến năm 1869 phát triển đến hơn 16.000 km, lượng vận tải hàng hóa tăng lên lớp 10 lần, mạng lưới đường sắt toàn quốc bước đầu được hình thành. Paris trở thành một trong những đầu mối giao thông lớn nhất trên thế giới. Ngăn hàng được thành lập nhộn nhịp: Ngân hàng tín dụng ruộng đất, Ngân hàng tín dụng động sản, Ngân hàng quốc gia, Ngân hàng tín dụng Lyon (Lyông), v.v… được thành lập. Ngành kim hoàn và vốn tín dụng lãi suất cao được ưu tiên phát triển, 183 nhà tài phiệt lớn bắt đầu khống chế nước Pháp. Anh em cùng mẹ khác cha của Hoàng đế là Mộtni là nhà đầu cơ vàng bạc lớn. Thời gian này chủ nghĩa tư bản Pháp phát triển nhanh chóng, đã hoàn thành được cuộc cách mạng công nghiệp. Sản xuất trong 20 năm tăng khoảng 2 lần, tổng giá trị hàng hóa xuất nhập khẩu từ 2.600 triệu franc tăng lên 8.000 triệu franc. Các thành quả phát minh kỹ thuật có rất nhiều, chỉ riêng từ năm 1865 đến năm 1869 đã cấp 22.000 giấy chứng nhận phát minh. Ông chủ trương Nhà nước can thiệp vào kinh tế. Năm 1860 ký điều ước thông thương quan thuế với nước Anh, vì vậy phần lớn than, sắt, máy móc và các hàng dệt tràn vào nước Pháp, dẫn tới tình trạng các nhà tư bản ngành dệt và tư bản ngành luyện kim phản đối kịch liệt. Tuy vậy, điều này đã kích thích sự tăng trưởng kinh tế của nước Pháp, tạo điều kiện cho Pháp gia nhập nền kinh tế thị trường, gia tăng sức cạnh tranh. Hoàng đế hết sức coi trọng việc xây dựng các công trình văn hóa và kinh tế Paris. Năm 1853, ông ủy nhiệm cho Auxơman và một viên tỉnh trưởng chủ việc xây dựng lại Paris theo mẫu do đích thân Hoàng đế thiết kế. Công trình này kéo dài suốt 17 năm. Các tầng nhà cao vút, nổi bật cùng với các đại lộ cây xanh, các cửa hàng buôn bán, rạp hát, các đài phun nước, khiến Paris trở thành nổi tiếng là thành Phố cây xanh của thế giới. Những thành tựu kinh tế của Đế chế tuy làm cho mức sống bình quân của nước Pháp trong thời gian đó có được nâng cao đôi chút, nhưng chưa làm cho đời sống của tất cả mọi người được cải thiện. Theo ước tính của Ôxman, năm 1862, Paris có 70% người chết không để lại bất kỳ một di sản nào, thậm chí ngay cả chi phí chôn cất cũng không có. Nhưng giai cấp tư sản đặc biệt là giai cấp tư sản tài chính lớn, lại phát tài to. Hoàng tộc đứng đầu là Hoàng đế và cung đình khôn khéo cướp đoạt, họ sống một cuộc sống cực kỳ xa hoa. Hoàng đế mỗi năm được hưởng tới 2,5 triệu franc, và còn có 7 triệu Franc tiền thu nhập về đất sản xuất của Hoàng gia. Hoàng hậu mỗi năm số tiền tiêu vặt cũng lên tới 120 vạn franc mà lương công nhân năm cao nhất chỉ có xấp xỉ 5.000 franc. Hoàng đế, ngoài thời gian từ tháng 12 hằng năm đến tháng 4 năm sau tại Paris ra, còn lại đều đi du ngoạn giải trí ở các nơi danh lam thắng cảnh: tháng 5 ở Saint Cloud, tháng 6, 7 ở Fontainebleau, tháng 8 đi Plombières hoặc Vans, tháng 9 đến Biarritz bên bờ biển, cuối tháng 10 trở về. Sau khi ở đây thời gian ngắn, ngày 15-11 đi Compiègne để săn bắn, hầu như năm nào cũng như vậy. Hoàng cung nhiều lần tổ chức vũ hội, các khách khứa phải mặc quần sóc, váy đầm và đi bít tất dài quân nhân phải mặc lễ phục quân đội. Còn trên vũ hội hóa trang, trang phục các thời kỳ lịch sử của các nước đều để hở mặt, các quý bà mặc một bộ lễ phục ban đêm, trị giá bằng tiền chi tiêu 2 năm của một gia đình bình dân.
Các cuộc chiến tranh thời Napoleon III[sửa | sửa mã nguồn]
Sau khi Napoléon III xưng đế, chiến tranh bên ngoài luôn luôn xảy ra. Tháng 3-1854, nhân dịp chiến tranh Nga – Thổ, ông ta liên hợp với nước Anh, tuyên chiến với Nga. Ngày 17-8, ông ra lệnh cho Hạm đội lên liên hợp Pháp - Anh tiến vào Sébastopol, chiến tranh Crưm mở rộng. Trong trận vây hãm thành Sebastopol gần một năm, quân Pháp chết trận, chết bệnh tật lên tới gần 10 vạn người, hao tiền tốn của lên tới hàng trăm vạn franc. Ngày 10-9-1855, liên quân Pháp – Anh tiến đánh Sébastopol. Thắng lợi của chiến tranh lần này đã khôi phục được địa vị bá chủ châu Âu của Pháp. Ngôi Hoàng đế của Napoléon III được Củng cố. Năm 1853, ông ta phái binh đi đánh chiếm đảo Tân Calédonie (Calêđôni), biến đảo này thành thuộc địa của Pháp. Ông còn phái binh đi chinh phục Algérie, làm cho Algérie trở thành "con bò sữa" của nước Pháp. Tháng 7-1858, lấy danh nghĩa giúp Italia thống nhất, Napoléon III đã mời Thủ tướng Vương quốc Sardaigne (Xacđenhơ) mạnh nhất của Italia là Cavour (Cavua) bí mật thăm Pháp để bàn biện pháp đối phó với chiến tranh Áo. Ngày 26-1-1859 Pháp và Sardaigne thành lập Đồng minh chống Áo. Tháng 5-1859, Napoléon III dẫn quân vào Italia đánh Áo. Nhưng nhân lúc liên minh Pháp Sardaigne đánh bại quân Áo, ông lại đột nhiên ngừng chiến. Tháng 7, một mình Pháp hòa ước với Hoàng đế Áo. Sự thống nhất Italia vì thế mà bị chết yểu, còn ông lại từ vụ Italia được trả "thù lao" bằng hai nơi là Nice (Nixơ) và Savoie (Xavoa).
Ở châu Á, Napoleon III xâm lược Việt Nam, Campuchia và còn phái quân đi cùng quân đội nhà Thanh Trung Quốc đàn áp cuộc khởi nghĩa "Hội tiểu đao" ở Thượng Hải. Sau Chiến tranh Thuốc phiện, quân Pháp lại xâm phạm Trung Quốc. Tháng 10-1860, xâm nhập Bắc Kinh, cùng quân Anh cướp bóc đốt cháy vườn Viên Minh. Sự mạo hiểm quân sự lớn nhất của Napoléon III là cuộc viễn chinh ở Mêhicô. Đầu năm 1862, ông ta cử tướng Bazaine (Baden) thống lĩnh mấy vạn quân tiến vào nước này. Tháng 6 năm sau, đánh chiếm Thủ đô của Mêhicô. Cuộc viễn chinh ở Mêhicô thất bại đã làm tăng thêm sự mâu thuẫn sâu sắc trong nước.
Chiến tranh Pháp-Phổ[sửa | sửa mã nguồn]
Để làm dịu nguy cơ trong nước, ông đã tranh chấp quyền bá chủ châu Âu với Phổ. Ngày 19-7-1870, Napoléon III tuyên chiến với Phổ. Hoàng hậu Eugénie (Ơgiêni) chấp chính ở Paris. Napoléon III tự làm thống soái toàn quân, ngày 28-7, ông ta đưa Hoàng thái tử thân chinh ra trận. Napoléon III nói khoác lác là Pháp có thể chuẩn bị chiến tranh tốt, sớm trước 10 ngày so với Phổ, nhưng đến khi kiểm tra quân đội mới thấy quân Pháp bố trí không tốt, phối hợp không linh hoạt, trang bị rất kém. Thượng tuần tháng 8, quân Pháp liên tiếp thất bại. Ông ta định trốn về Paris, sau khi gặp phải sự cự tuyệt của Hoàng hậu Eugénie, ông đành giao cho Mac-Mahon (Mác-Mahông) làm thống soái và ở lại cùng quân đội. Mặt trận không giành được thắng lợi, đã làm cho chính quyền Paris dao động. Ngày 9-8, Eugénie buộc Nội các Ollivier (Oliviê) từ chức, để tổ chức Nội các thời chiến đứng đầu là Bá tước Balisơ. Các quyết sách chiến lược của Bộ Lục quân và ý đồ tác chiến của các tướng lĩnh về mặt trận cách nhau rất xa, điều đó đã dẫn đến hệ thống chỉ huy quân sự hỗn loạn. Quân Phổ thừa cơ từng bước bám sát quân Pháp mà đánh. Ngày 30-10, đại quân của Mac-Mahon bị quân phổ bao vây ở Sédan (Xêđăng). Quân Pháp tự chống trả kịch liệt, nhưng bị động nên thất bại. Chiều ngày mồng 1-9, Napoléon III trong thế tuyệt vọng đã ra lệnh đầu hàng. Ngày hôm sau, Hoàng đế bị bắt làm tù binh. Ngày 4-9, Paris nổ ra Cách mạng lật đổ đế chế thứ II lập nên nền cộng hòa, lịch sử gọi là nền cộng hòa thứ III. Hoàng hậu Eugénie hoảng sợ bỏ trốn sang Anh.
Những năm tháng cuối đời[sửa | sửa mã nguồn]
Từ tháng 9-1870 đến tháng 3-1871, Napoléon III bị giam lỏng trong một tòa biệt thự tại vùng ngoại ô Caxac, Đức. Thời gian này, ông nhiều lần cử người đàm phán ký kết hòa ước với Thủ tướng Đức Bismarck (Bixmac) và khôi phục quan hệ với đế chế. Vì Bismarck đòi giá rất cao, mà tình thế của Pháp lại không chịu sự điều khiển của Napoléon III. Vì thế, ý đồ của Napoleon III cuối cùng bị phá sản. Ngày 19-3-1871, ông được nước Đức phóng thích, ngày hôm sau, ông đến Anh, ông về Chislehurt (Sixlêhơt) gặp mặt Eugénie và các con đã đến đây trước đó. Từ đấy Napoleon III ở ẩn tại đây, ngày 9-1-1873, ông ốm chết.
Thông tin bên lề[sửa | sửa mã nguồn]
Khi còn đương vị, Napoleon III đã nảy ra một ý thích kỳ quái là cần phải có một chiếc vương miện làm bằng kim loại còn quý hơn cả vàng với ngọc. Với sự giúp đỡ của các nhà hóa học Pháp lúc đó, nguyên tố này đã được tìm ra. Đó chính là nhôm. Điều này không có gì là lạ vì nhôm là một trong các nguyên tố kim loại có hàm lượng lớn nhất trên Trái Đất (8.8%). Tuy vậy, con người biết cách luyện nhôm khá muộn. Nếu như sắt được luyện từ rất lâu thì mãi tới năm 1827, nhà vật lý người Đan Mạch J.C.Oersted mới làm được việc là đẩy được nhôm nguyên chất ra khỏi Clorua nhôm nhờ Kali. Trong vòng 60 năm sau đó, nhôm vẫn là kim loại quý vì không có cách gì tăng được sản lượng của nhôm. Sau đó, Napoleon III đã kiêu hãnh đội vương miện bằng nhôm thay cho vàng bạc châu báu.

markdown:
# Napoléon III
|Napoléon III|
|
| ![ Franz Xaver Winterhalter Napoleon III.jpg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/99/Franz_Xaver_Winterhalter_Napoleon_III.jpg/180px-Franz_Xaver_Winterhalter_Napoleon_III.jpg)
![ Franz Xaver Winterhalter Napoleon III.jpg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/99/Franz_Xaver_Winterhalter_Napoleon_III.jpg/180px-Franz_Xaver_Winterhalter_Napoleon_III.jpg)
[Franz Winterhalter](/w/index.php?title=Franz_Winterhalter&action=edit&redlink=1) [Tổng thống Đệ nhị Cộng hòa Pháp](/wiki/%C4%90%E1%BB%87_nh%E1%BB%8B_C%E1%BB%99ng_ho%C3%A0_Ph%C3%A1p) [Tổng thống đầu tiên của Pháp](/wiki/T%E1%BB%95ng_th%E1%BB%91ng_Ph%C3%A1p) [Louis-Eugène Cavaignac](/wiki/Louis-Eug%C3%A8ne_Cavaignac)( *trên cương vị thủ tướng*) *trên cương vị hoàng đế*) [Adolphe Thiers](/wiki/Adolphe_Thiers)( *làm tổng thống vào năm 1871*) [Hoàng đế Đệ nhị đế chế Pháp](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_vua_v%C3%A0_ho%C3%A0ng_%C4%91%E1%BA%BF_Ph%C3%A1p) [2 tháng 12](/wiki/2_th%C3%A1ng_12)năm [1852](/wiki/1852)– [4 tháng 9](/wiki/4_th%C3%A1ng_9)năm [1870](/wiki/1870) *trên cương vị tổng thống*), [Louis-Philippe I](/wiki/Louis-Philippe_I)( *Vua của người Pháp*) [Louis Jules Trochu](/w/index.php?title=Louis_Jules_Trochu&action=edit&redlink=1)( *Chủ tịch Chính phủ vệ quốc*) [Eugénie de Montijo](/w/index.php?title=Eug%C3%A9nie_de_Montijo&action=edit&redlink=1) [Napoleon Eugène](/w/index.php?title=Louis_Napol%C3%A9on_(1856-1879)&action=edit&redlink=1) [Bonaparte](/w/index.php?title=Bonaparte&action=edit&redlink=1) [Louis I của Hà Lan](/w/index.php?title=Louis_I_c%E1%BB%A7a_H%C3%A0_Lan&action=edit&redlink=1) [Hortense de Beauharnais](/w/index.php?title=Hortense_de_Beauharnais&action=edit&redlink=1) [20 tháng 4](/wiki/20_th%C3%A1ng_4), [1808](/wiki/1808) [Paris](/wiki/Paris), [Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p) [Chislehurst](/wiki/Chislehurst), [Anh](/wiki/Anh) [Tu viện St Michael](/w/index.php?title=Tu_vi%E1%BB%87n_St_Michael,_Farnborough&action=edit&redlink=1), [Farnborough](/w/index.php?title=Farnborough,_Hampshire&action=edit&redlink=1) **Napoléon III**, cũng được biết như **Louis-Napoléon Bonaparte** (tên đầy đủ là Charles Louis-Napoléon Bonaparte) ( [20 tháng 4](/wiki/20_th%C3%A1ng_4) năm [1808](/wiki/1808) – [9 tháng 1](/wiki/9_th%C3%A1ng_1) năm [1873](/wiki/1873)) là [tổng thống đầu tiên của nền cộng hòa Pháp](/wiki/T%E1%BB%95ng_th%E1%BB%91ng_Ph%C3%A1p) và hoàng đế duy nhất của [Đế chế Pháp thứ nhì](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_ch%E1%BA%BF_th%E1%BB%A9_hai). Napoléon III nắm quyền một cách khác thường, vừa là tổng thống danh nghĩa đầu tiên của Pháp, vừa là vị vua cuối cùng của Pháp.
Napoléon làm tổng thống từ năm
[1848](/wiki/1848), đến [1852](/wiki/1852) thì xưng đế (Napoléon III). Thời gian cai trị của ông cho thấy những nỗ lực táo bạo của ông về ngoại giao, nhất là trong [chiến tranh](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh), phần lớn thất bại, đặc biệt là nỗ lực đưa một [hoàng thân](/w/index.php?title=Maximiliano_I_c%E1%BB%A7a_Mexico&action=edit&redlink=1) [Áo](/wiki/%C3%81o) lên làm hoàng đế [Mexico](/wiki/M%C3%A9xico) . Năm 1858, quân đội Pháp xâm lược [1] [Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam), bắt đầu thời kì [Pháp thuộc](/wiki/Ph%C3%A1p_thu%E1%BB%99c)ở nước này. Cuối cùng, ông tuyên chiến với [Phổ](/wiki/Ph%E1%BB%95)và bị thua tại [trận Sedan](/wiki/Tr%E1%BA%ADn_Sedan)năm [1871](/wiki/1871). Ông đã bị quân Phổ bắt sống, đế chế của ông hoàn toàn sụp đổ . Năm [[1]](#cite_note-LSTG-1) [1873](/wiki/1873), Napoléon chết tại Anh . [[2]](#cite_note-2)
## Mục lục
## Thân thế và thời niên thiếu[
[sửa](/w/index.php?title=Napol%C3%A9on_III&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Napol%C3%A9on_III&action=edit§ion=1)]
Louis Bonaparte sinh ngày 20/04/1808, là con trai của
[Louis Bonaparte](/w/index.php?title=Louis_Bonaparte&action=edit&redlink=1) (em trai của Napoléon I) với Hortense de Beauharnais (con gái riêng của bà [Joséphine de Beauharnais](/wiki/Jos%C3%A9phine_de_Beauharnais) – vợ đầu của Napoléon I). [Napoléon II](/wiki/Napol%C3%A9on_II) là con trai của [Napoléon I](/wiki/Napol%C3%A9on_Bonaparte), trong khi Napoleon III là cháu ruột của Napoleon I. Ông là người con trưởng sinh ra trong gia đình Bonaparte, gọi là Hậu đế của Napoléon I, vì thế lúc rửa tội vợ chồng Hoàng đế đảm nhận là giáo phụ và giáo mẫu của ông.
Năm 1815, Napoléon I lên ngôi vua một lần nữa ở Pháp, mở đầu "vương triều 100 ngày". Một hôm, Louis Bonaparte theo mẹ đến Cung điện Tuileries (Tuynlơri) để gặp Hoàng đế. Hoàng đế bế lấy ông đến trước cửa sổ để cho ông xem quân đội duyệt binh trên Quảng trường Carôxaiơ. Sau chiến dịch Waterloo năm 1815, gia đình Bonaparte bị đi đày, ông theo mẹ rời Paris ra sống lưu vong ở nước ngoài. Vào tháng 7-1817, mẹ ông mua ruộng và ngôi biệt thự ở Alongnabegơ thuộc bang Thurgovie Thụy Sĩ, ông cũng định cư ở đó học trung học và dự bị đại học ở đây. Đầu năm 1831, ông tham gia cuộc khởi nghĩa của nhân dân ở miền Trung Italia chống lại Giáo hoàng và bọn xâm lược Áo. Sau khi thất bại, ông và mẹ cải trang thành người Anh sang nước Anh. Ngày 5-5, ở Paris đã tổ chức lễ kỷ niệm long trọng 10 năm tạ thế của Hoàng đế, điều này đã khiến ông giữ vững lòng tin sẽ khôi phục đế chế. Tháng 4-1832, ông nhập quốc tịch Thụy Sĩ. Tháng 7 năm đó, con của Napoléon I qua đời. Từ đó, ông tự nhận là người thừa kế đương nhiên nghiệp đế của ông bác, trên cavát có đính con chim ưng được làm bằng đá quý, ông luôn luôn đi lại trước cửa ra vào và muốn người khác gọi mình là "Hoàng thân của tôi".
## Nổi lên giành quyền lực[
[sửa](/w/index.php?title=Napol%C3%A9on_III&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Napol%C3%A9on_III&action=edit§ion=2)]
Sau khi Napoleon Bonaparte và gia đình bị trục xuất khỏi nước Pháp, vua
[Louis-Philippe I](/wiki/Louis-Philippe_I) được đưa trở lại ngai vàng. Louis Napoleon luôn mơ trở về Pháp với tư cách là nhà lãnh đạo vĩ đại. Ông lợi dụng nhân lúc tình hình chính trị của vương triều Tháng Bảy đang bị lung lay, để lôi kéo các quân nhân của phái Bonaparte tổ chức đoàn thể bí mật. Ngày 30-10-1836, dưới sự giúp đỡ của Đoàn trưởng pháo binh Strasbourg (Xtơnaxbua), ông diễn thuyết ở binh đoàn này và kêu gọi lật đổ Vương triều Tháng Bảy, ủng hộ ông làm vua. Sau do sự việc thất bại, Louis Bonaparte bị đày sang Mỹ. Tháng 10-1838, ông đến London. Ngày 5-8-1840, ông dẫn 56 người bạn vượt qua eo biển Cale lên Boulogne. Tại đây, họ diễn thuyết với quân đội đóng quân ở địa phương, bằng những lời dụ dỗ cho tiền bạc, tấn phong chức tước và tặng huân chương cho binh lính, phát động họ nổi loạn, lại một lần nữa bị thất bại. Louis Bonaparte bị kết tội tù chung thân và sẽ bị xử tử, tạm giam ở lâu đài Ham. Tháng 5-1846, sau 6 năm bị giam, Louis Bonaparte đầu đội tóc giả, trà trộn vào đám thợ sửa chữa trốn ra khỏi lâu đài Ham, vượt ngục sang London. Năm 1848, sau khi Cách mạng Tháng Hai bùng nổ, ông vội vàng từ London trở về Paris, tỏ ý muốn tham gia Chính phủ lâm thời, nhưng bị Chính phủ lâm thời từ chối. Ông lại quay về London. Tháng 4, ông mạo xưng là công dân nước Anh để được tuyển vào làm cảnh sát đặc biệt ở London và tham gia đàn áp các cuộc biểu tình của phái Hiến chương.
Ngày 10-12-1848, nước Pháp tổ chức bầu Tổng thống, Cavaignac do giết hại những người khởi nghĩa Tháng Sáu một cách điên cuồng làm mọi người khinh bỉ. Cháu Napoléon là Louis Bonaparte nhờ được quảng đại nông dân ủng hộ, nên đã giành được 75% tổng số phiếu bầu, được bầu làm tổng thống. Một thời gian sau khi lên làm Tổng thống, Louis Bonaparte liền muốn lập lại đế chế. Tháng 9-1-1844, ông tổ chức "Hội Tháng Chạp" gồm những tên lưu manh côn đồ, khi ông đi tuần tra, những người này được hóa trang sẵn thành quần chúng hoan nghênh, hô to: "Hoàng đế muôn năm!", nặn ra cái gọi là ý dân ủng hộ ông xưng đế. Louis Bonaparte đặc biệt chú ý đến việc khống chế quân đội. Ông lợi dụng nhân dịp duyệt binh để khoản đãi các quân nhân, ông đã mua chuộc các sĩ quan, binh lính bằng các loại rượu ngon, xúc xích thuốc lá thơm. Cho tới ngày 2-12-1851, Louis Bonaparte cuối cùng đã điều động được hơn 2 vạn quân, chiếm lấy Paris, giải tán Quốc hội lập hiến; bắt tất cả các Nghị viên chống đối ông ta. Ngày 2-12-1852, Louis Bonaparte khoác áo nhà vua tuyên bố xưng làm Hoàng đế, gọi là Napoléon III. Nền Cộng hòa thứ hai của Pháp được thay thế bằng Đế chế thứ hai.
## Cai trị[
[sửa](/w/index.php?title=Napol%C3%A9on_III&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Napol%C3%A9on_III&action=edit§ion=3)]
Sau khi lên ngôi, Napoleon III tập trung các quyền hành chính, lập pháp và tư pháp vào tay mình. Hàng trăm văn võ bá quan đế chế đều là công cụ của ông. Ông thường thường giải quyết những việc lớn quan trọng thông qua các người thân cận theo hầu riêng ông và còn phái các chiến binh theo dõi, giám sát các quan chức để mật báo tình hình. Ông xây dựng bộ máy Nhà nước quan liêu quân sự cồng kềnh, mở rộng quân đội từ 40 vạn lan tới 60 vạn, các quan chức từ 47 vạn tăng lên 62 vạn và còn xây dựng chế độ giám đốc cảnh sát chặt chẽ. Ông nghiêm cấm các hoạt động xuất bản, mít tinh, tự do lập hội, xóa bỏ các câu lạc bộ có tính chất chính trị, cấn mít tinh hội họp công cộng. Một chủ xưởng chỉ vì sơn cửa xưởng màu đỏ mà bị cảnh sát truy cứu hình sự. Giống như Napoleon I, Napoleon III cũng có quan điểm cơ hội về tôn giáo. Ông lợi dụng giáo hội Thiên Chúa làm công cụ tinh thần để cai trị nhân dân, dự toán chi phí về tôn giáo năm 1868 chiếm 20 lần dự toán kinh phí cho giáo dục. Đến những năm cuối của đế chế, trong 730 người dân thì có 1 giáo sĩ; số giáo sĩ lên tới hàng vạn đã khống chế trường học, các cơ quan tố tụng, nơi thành thị và nông thôn, bị mọi người chán ghét gọi họ là "Tên ăn cắp mặc áo đen". Những hành động ngang ngược của ông đã làm cho phái Cộng hòa của giai ấp tư sản và nhân dân vô cùng bất mãn. Trong năm đầu của Đế chế, nhiêu lần xảy vụ ám sát Hoàng đế. Tháng 1-1858, 4 người yêu nước Italia cầm đầu là Ôxini dùng bom đánh chiếc xe ngựa mà ông ta đang ngồi, suýt nữa thì Hoàng đế mất mạng. Đứng trước sự bất mãn và chống đối, từ năm 1859, ông thay đổi sách lược chính trị, thực hiện một số biện pháp nhượng bộ một số quyềntự do dân chủ, tuyên bố đại xá,... Nhưng "tự do hóa" không phải là ý vốn có của ông. Ông công khai nói: "Trong Chính phủ của ta, bất kể người nào đều không thể vạch kế hoạch cho ta... Một chiếc mũ không thể có hai cái đầu cùng đội". Có thể thấy nhượng bộ chỉ là một sự lừa gạt.
## Các chính sách lớn dưới thời đệ nhị đế chế[
[sửa](/w/index.php?title=Napol%C3%A9on_III&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Napol%C3%A9on_III&action=edit§ion=4)]
Napoléon III coi trong xây dựng kinh tế, đặc biệt chú ý phát triển giao thông vận tải, đường sắt, đường bộ, đường sông và đường biển vào thời kỳ này được phát triển mạnh, tổng số chiều dài đường sắt từ 3.000 km năm 1851 thì đến năm 1869 phát triển đến hơn 16.000 km, lượng vận tải hàng hóa tăng lên lớp 10 lần, mạng lưới đường sắt toàn quốc bước đầu được hình thành. Paris trở thành một trong những đầu mối giao thông lớn nhất trên thế giới. Ngăn hàng được thành lập nhộn nhịp: Ngân hàng tín dụng ruộng đất, Ngân hàng tín dụng động sản, Ngân hàng quốc gia, Ngân hàng tín dụng Lyon (Lyông), v.v… được thành lập. Ngành kim hoàn và vốn tín dụng lãi suất cao được ưu tiên phát triển, 183 nhà tài phiệt lớn bắt đầu khống chế nước Pháp. Anh em cùng mẹ khác cha của Hoàng đế là Mộtni là nhà đầu cơ vàng bạc lớn. Thời gian này chủ nghĩa tư bản Pháp phát triển nhanh chóng, đã hoàn thành được cuộc cách mạng công nghiệp. Sản xuất trong 20 năm tăng khoảng 2 lần, tổng giá trị hàng hóa xuất nhập khẩu từ 2.600 triệu franc tăng lên 8.000 triệu franc. Các thành quả phát minh kỹ thuật có rất nhiều, chỉ riêng từ năm 1865 đến năm 1869 đã cấp 22.000 giấy chứng nhận phát minh. Ông chủ trương Nhà nước can thiệp vào kinh tế. Năm 1860 ký điều ước thông thương quan thuế với nước Anh, vì vậy phần lớn than, sắt, máy móc và các hàng dệt tràn vào nước Pháp, dẫn tới tình trạng các nhà tư bản ngành dệt và tư bản ngành luyện kim phản đối kịch liệt. Tuy vậy, điều này đã kích thích sự tăng trưởng kinh tế của nước Pháp, tạo điều kiện cho Pháp gia nhập nền kinh tế thị trường, gia tăng sức cạnh tranh. Hoàng đế hết sức coi trọng việc xây dựng các công trình văn hóa và kinh tế Paris. Năm 1853, ông ủy nhiệm cho Auxơman và một viên tỉnh trưởng chủ việc xây dựng lại Paris theo mẫu do đích thân Hoàng đế thiết kế. Công trình này kéo dài suốt 17 năm. Các tầng nhà cao vút, nổi bật cùng với các đại lộ cây xanh, các cửa hàng buôn bán, rạp hát, các đài phun nước, khiến Paris trở thành nổi tiếng là thành Phố cây xanh của thế giới. Những thành tựu kinh tế của Đế chế tuy làm cho mức sống bình quân của nước Pháp trong thời gian đó có được nâng cao đôi chút, nhưng chưa làm cho đời sống của tất cả mọi người được cải thiện. Theo ước tính của Ôxman, năm 1862, Paris có 70% người chết không để lại bất kỳ một di sản nào, thậm chí ngay cả chi phí chôn cất cũng không có. Nhưng giai cấp tư sản đặc biệt là giai cấp tư sản tài chính lớn, lại phát tài to. Hoàng tộc đứng đầu là Hoàng đế và cung đình khôn khéo cướp đoạt, họ sống một cuộc sống cực kỳ xa hoa. Hoàng đế mỗi năm được hưởng tới 2,5 triệu franc, và còn có 7 triệu Franc tiền thu nhập về đất sản xuất của Hoàng gia. Hoàng hậu mỗi năm số tiền tiêu vặt cũng lên tới 120 vạn franc mà lương công nhân năm cao nhất chỉ có xấp xỉ 5.000 franc. Hoàng đế, ngoài thời gian từ tháng 12 hằng năm đến tháng 4 năm sau tại Paris ra, còn lại đều đi du ngoạn giải trí ở các nơi danh lam thắng cảnh: tháng 5 ở Saint Cloud, tháng 6, 7 ở Fontainebleau, tháng 8 đi Plombières hoặc Vans, tháng 9 đến Biarritz bên bờ biển, cuối tháng 10 trở về. Sau khi ở đây thời gian ngắn, ngày 15-11 đi Compiègne để săn bắn, hầu như năm nào cũng như vậy. Hoàng cung nhiều lần tổ chức vũ hội, các khách khứa phải mặc quần sóc, váy đầm và đi bít tất dài quân nhân phải mặc lễ phục quân đội. Còn trên vũ hội hóa trang, trang phục các thời kỳ lịch sử của các nước đều để hở mặt, các quý bà mặc một bộ lễ phục ban đêm, trị giá bằng tiền chi tiêu 2 năm của một gia đình bình dân.
## Các cuộc chiến tranh thời Napoleon III[
[sửa](/w/index.php?title=Napol%C3%A9on_III&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Napol%C3%A9on_III&action=edit§ion=5)]
Sau khi Napoléon III xưng đế, chiến tranh bên ngoài luôn luôn xảy ra. Tháng 3-1854, nhân dịp chiến tranh Nga – Thổ, ông ta liên hợp với nước Anh, tuyên chiến với Nga. Ngày 17-8, ông ra lệnh cho Hạm đội lên liên hợp Pháp - Anh tiến vào Sébastopol, chiến tranh Crưm mở rộng. Trong trận vây hãm thành Sebastopol gần một năm, quân Pháp chết trận, chết bệnh tật lên tới gần 10 vạn người, hao tiền tốn của lên tới hàng trăm vạn franc. Ngày 10-9-1855, liên quân Pháp – Anh tiến đánh Sébastopol. Thắng lợi của chiến tranh lần này đã khôi phục được địa vị bá chủ châu Âu của Pháp. Ngôi Hoàng đế của Napoléon III được Củng cố. Năm 1853, ông ta phái binh đi đánh chiếm đảo Tân Calédonie (Calêđôni), biến đảo này thành thuộc địa của Pháp. Ông còn phái binh đi chinh phục Algérie, làm cho Algérie trở thành "con bò sữa" của nước Pháp. Tháng 7-1858, lấy danh nghĩa giúp Italia thống nhất, Napoléon III đã mời Thủ tướng Vương quốc Sardaigne (Xacđenhơ) mạnh nhất của Italia là Cavour (Cavua) bí mật thăm Pháp để bàn biện pháp đối phó với chiến tranh Áo. Ngày 26-1-1859 Pháp và Sardaigne thành lập Đồng minh chống Áo. Tháng 5-1859, Napoléon III dẫn quân vào Italia đánh Áo. Nhưng nhân lúc liên minh Pháp Sardaigne đánh bại quân Áo, ông lại đột nhiên ngừng chiến. Tháng 7, một mình Pháp hòa ước với Hoàng đế Áo. Sự thống nhất Italia vì thế mà bị chết yểu, còn ông lại từ vụ Italia được trả "thù lao" bằng hai nơi là Nice (Nixơ) và Savoie (Xavoa).
Ở châu Á, Napoleon III xâm lược
[Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam), [Campuchia](/wiki/Campuchia) và còn phái quân đi cùng quân đội nhà Thanh Trung Quốc đàn áp cuộc khởi nghĩa "Hội tiểu đao" ở Thượng Hải. Sau Chiến tranh Thuốc phiện, quân Pháp lại xâm phạm Trung Quốc. Tháng 10-1860, xâm nhập Bắc Kinh, cùng quân Anh cướp bóc đốt cháy vườn Viên Minh. Sự mạo hiểm quân sự lớn nhất của Napoléon III là cuộc viễn chinh ở Mêhicô. Đầu năm 1862, ông ta cử tướng Bazaine (Baden) thống lĩnh mấy vạn quân tiến vào nước này. Tháng 6 năm sau, đánh chiếm Thủ đô của Mêhicô. Cuộc viễn chinh ở Mêhicô thất bại đã làm tăng thêm sự mâu thuẫn sâu sắc trong nước.
### Chiến tranh Pháp-Phổ[
[sửa](/w/index.php?title=Napol%C3%A9on_III&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Napol%C3%A9on_III&action=edit§ion=6)]
Để làm dịu nguy cơ trong nước, ông đã tranh chấp quyền bá chủ châu Âu với Phổ. Ngày 19-7-1870, Napoléon III tuyên chiến với Phổ. Hoàng hậu Eugénie (Ơgiêni) chấp chính ở Paris. Napoléon III tự làm thống soái toàn quân, ngày 28-7, ông ta đưa Hoàng thái tử thân chinh ra trận. Napoléon III nói khoác lác là Pháp có thể chuẩn bị chiến tranh tốt, sớm trước 10 ngày so với Phổ, nhưng đến khi kiểm tra quân đội mới thấy quân Pháp bố trí không tốt, phối hợp không linh hoạt, trang bị rất kém. Thượng tuần tháng 8, quân Pháp liên tiếp thất bại. Ông ta định trốn về Paris, sau khi gặp phải sự cự tuyệt của Hoàng hậu Eugénie, ông đành giao cho Mac-Mahon (Mác-Mahông) làm thống soái và ở lại cùng quân đội. Mặt trận không giành được thắng lợi, đã làm cho chính quyền Paris dao động. Ngày 9-8, Eugénie buộc Nội các Ollivier (Oliviê) từ chức, để tổ chức Nội các thời chiến đứng đầu là Bá tước Balisơ. Các quyết sách chiến lược của Bộ Lục quân và ý đồ tác chiến của các tướng lĩnh về mặt trận cách nhau rất xa, điều đó đã dẫn đến hệ thống chỉ huy quân sự hỗn loạn. Quân Phổ thừa cơ từng bước bám sát quân Pháp mà đánh. Ngày 30-10, đại quân của
[Mac-Mahon](/wiki/Patrice_de_Mac-Mahon) bị quân phổ bao vây ở Sédan (Xêđăng). Quân Pháp tự chống trả kịch liệt, nhưng bị động nên thất bại. Chiều ngày mồng 1-9, Napoléon III trong thế tuyệt vọng đã ra lệnh đầu hàng. Ngày hôm sau, Hoàng đế bị bắt làm tù binh. Ngày 4-9, Paris nổ ra Cách mạng lật đổ đế chế thứ II lập nên nền cộng hòa, lịch sử gọi là nền cộng hòa thứ III. Hoàng hậu Eugénie hoảng sợ bỏ trốn sang Anh.
## Những năm tháng cuối đời[
[sửa](/w/index.php?title=Napol%C3%A9on_III&veaction=edit&vesection=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Napol%C3%A9on_III&action=edit§ion=7)]
Từ tháng 9-1870 đến tháng 3-1871, Napoléon III bị giam lỏng trong một tòa biệt thự tại vùng ngoại ô Caxac, Đức. Thời gian này, ông nhiều lần cử người đàm phán ký kết hòa ước với Thủ tướng Đức
[Bismarck](/wiki/Otto_von_Bismarck) (Bixmac) và khôi phục quan hệ với đế chế. Vì Bismarck đòi giá rất cao, mà tình thế của Pháp lại không chịu sự điều khiển của Napoléon III. Vì thế, ý đồ của Napoleon III cuối cùng bị phá sản. Ngày 19-3-1871, ông được nước Đức phóng thích, ngày hôm sau, ông đến Anh, ông về Chislehurt (Sixlêhơt) gặp mặt Eugénie và các con đã đến đây trước đó. Từ đấy Napoleon III ở ẩn tại đây, ngày 9-1-1873, ông ốm chết.
## Thông tin bên lề[
[sửa](/w/index.php?title=Napol%C3%A9on_III&veaction=edit&vesection=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Napol%C3%A9on_III&action=edit§ion=8)]
Khi còn đương vị, Napoleon III đã nảy ra một ý thích kỳ quái là cần phải có một chiếc vương miện làm bằng kim loại còn quý hơn cả vàng với ngọc. Với sự giúp đỡ của các nhà hóa học Pháp lúc đó, nguyên tố này đã được tìm ra. Đó chính là
[nhôm](/wiki/Nh%C3%B4m). Điều này không có gì là lạ vì nhôm là một trong các nguyên tố kim loại có hàm lượng lớn nhất trên Trái Đất (8.8%). Tuy vậy, con người biết cách luyện nhôm khá muộn. Nếu như sắt được luyện từ rất lâu thì mãi tới năm 1827, nhà vật lý người Đan Mạch J.C.Oersted mới làm được việc là đẩy được nhôm nguyên chất ra khỏi Clorua nhôm nhờ Kali. Trong vòng 60 năm sau đó, nhôm vẫn là kim loại quý vì không có cách gì tăng được sản lượng của nhôm. Sau đó, Napoleon III đã kiêu hãnh đội vương miện bằng nhôm thay cho vàng bạc châu báu.
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Napol%C3%A9on_III&veaction=edit&vesection=9) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Napol%C3%A9on_III&action=edit§ion=9)]
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Napol%C3%A9on_III&veaction=edit&vesection=10) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Napol%C3%A9on_III&action=edit§ion=10)]
|
|
|Các tổng thống Cộng hòa Pháp
|![]()
|
|
|–
|
Thiers
|
|
de Mac-Mahon
[Jules](/wiki/Jules_Gr%C3%A9vy)
Grévy
Grévy
[Sadi](/wiki/Marie_Fran%C3%A7ois_Sadi_Carnot)
Carnot
Carnot
[Jean](/wiki/Jean_Casimir-Perier)
Casimir-Perier
Casimir-Perier
[Félix](/wiki/F%C3%A9lix_Faure)
Faure
Faure
|
|18 |
|99 |
|19 |
|06 |
|19 |
|13 |
|19 |
|20 |
|19 |
|20 |
|19 |
|24 |
|19 |
|31 |
|19 |
|32 |
|19 |
|40 |
|19 |
|47
|
|
Loubet
[Armand](/w/index.php?title=Armand_Falli%C3%A8res&action=edit&redlink=1)
Fallières
Fallières
[Raymond](/wiki/Raymond_Poincar%C3%A9)
Poincaré
Poincaré
[Paul](/w/index.php?title=Paul_Deschanel&action=edit&redlink=1)
Deschanel
Deschanel
[Alexandre](/w/index.php?title=Alexandre_Millerand&action=edit&redlink=1)
Millerand
Millerand
[Gaston](/w/index.php?title=Gaston_Doumergue&action=edit&redlink=1)
Doumergue
Doumergue
[Paul](/wiki/Paul_Doumer)
Doumer
Doumer
[Albert](/w/index.php?title=Albert_Lebrun&action=edit&redlink=1)
Lebrun
Lebrun
|
|19 |
|47 |
|19 |
|54 |
|19 |
|59 |
|19 |
|69 |
|19 |
|74 |
|19 |
|81 |
|19 |
|95 |
|20 |
|07 |
|20 |
|12 |
|...
|
|
Auriol
[René](/wiki/Ren%C3%A9_Coty)
Coty
Coty
[Charles](/wiki/Charles_de_Gaulle)
de Gaulle
de Gaulle
[Georges](/wiki/Georges_Pompidou)
Pompidou
Pompidou
[Valéry](/wiki/Val%C3%A9ry_Giscard_d%27Estaing)
Giscard d'Estaing
Giscard d'Estaing
[François](/wiki/Fran%C3%A7ois_Mitterrand)
Mitterrand
Mitterrand
[Jacques](/wiki/Jacques_Chirac)
Chirac
Chirac
[Nicolas](/wiki/Nicolas_Sarkozy)
Sarkozy
Sarkozy
[François](/wiki/Fran%C3%A7ois_Hollande)
Hollande
Hollande
[Lịch sử Pháp](/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Ph%C3%A1p) • [Danh sách vua và hoàng đế Pháp](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_vua_v%C3%A0_ho%C3%A0ng_%C4%91%E1%BA%BF_Ph%C3%A1p) • [Tổng thống Pháp](/wiki/T%E1%BB%95ng_th%E1%BB%91ng_Ph%C3%A1p)
|
|![]()
|Wikimedia Commons có thêm thư viện hình ảnh và phương tiện truyền tải về
|


text:
Sauveterre-de-Guyenne
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Tọa độ: 44°41′37″B 0°05′06″T / 44,6936111111°B 0,085°T
Sauveterre-de-Guyenne là một xã thuộc tỉnh Gironde trong vùng Aquitaine tây nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 82 mét trên mực nước biển.

markdown:
# Sauveterre-de-Guyenne
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
[Tọa độ](/wiki/H%E1%BB%87_t%E1%BB%8Da_%C4%91%E1%BB%99_%C4%91%E1%BB%8Ba_l%C3%BD): [44°41′37″B 0°05′06″T / 44,6936111111°B 0,085°T](//tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=Sauveterre-de-Guyenne¶ms=44.6936111111_N_-0.085_E_region:FR-33_type:city(1754))
|
|
|Hành chính|
|
| ![ Quốc kỳ Pháp](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c3/Flag_of_France.svg/18px-Flag_of_France.svg.png)
![ Quốc kỳ Pháp](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c3/Flag_of_France.svg/18px-Flag_of_France.svg.png)
[Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p) [Vùng](/wiki/V%C3%B9ng_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) [Aquitaine](/wiki/Aquitaine) [Tỉnh](/wiki/T%E1%BB%89nh_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) [Gironde](/wiki/Gironde) [Quận](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) [Quận Langon](/wiki/Langon_(qu%E1%BA%ADn)) [Tổng](/wiki/T%E1%BB%95ng_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) [Tổng Sauveterre-de-Guyenne](/w/index.php?title=T%E1%BB%95ng_Sauveterre-de-Guyenne&action=edit&redlink=1) [Xã (thị) trưởng](/wiki/Th%E1%BB%8B_tr%C6%B0%E1%BB%9Fng)
(2008–2014)
[Độ cao](/wiki/Cao_%C4%91%E1%BB%99)
(bình quân 82 m/269 ft)
1 2(12,26 sq mi) [Nhân khẩu](/wiki/Nh%C3%A2n_kh%E1%BA%A9u_Ph%C3%A1p) 2 [Mật độ](/wiki/M%E1%BA%ADt_%C4%91%E1%BB%99_d%C3%A2n_s%E1%BB%91) 2(140 /sq mi) [INSEE](/wiki/M%C3%A3_INSEE)/Mã bưu chính [33506](http://recensement.insee.fr/searchResults.action?zoneSearchField=&codeZone=33506-COM)/ [33540](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_c%C3%A1c_m%C3%A3_b%C6%B0u_ch%C3%ADnh_%E1%BB%9F_Ph%C3%A1p&action=edit&redlink=1) 1Dữ liệu địa chính Pháp loại trừ các hồ và ao lớn hơn 1 km² (0.386 dặm vuông hoặc 247 [acre](/wiki/Acre)) cũng như các cửa sông. 2 *Dân số không tính hai lần*: cư dân của nhiều xã (ví dụ, các sinh viên và quân nhân) chỉ tính một lần. **Sauveterre-de-Guyenne** là một [xã](/wiki/X%C3%A3_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) thuộc [tỉnh](/wiki/T%E1%BB%89nh_(Ph%C3%A1p)) [Gironde](/wiki/Gironde) trong [vùng](/wiki/V%C3%B9ng_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) [Aquitaine](/wiki/Aquitaine) tây nam nước [Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p). Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 82 [mét](/wiki/M%C3%A9t) trên [mực nước biển](/wiki/M%E1%BB%B1c_n%C6%B0%E1%BB%9Bc_bi%E1%BB%83n).

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

Connection: close

X-Content-Type-Options: nosniff

Cache-Control: private, s-maxage=0, max-age=0, must-revalidate

Via: 1.1 varnish, 1.1 varnish

Content-Language: vi

X-UA-Compatible: IE=Edge

X-Cache: cp1054 miss(0), cp1054 frontend miss(0)

Vary: Accept-Encoding,Cookie

Accept-Ranges: bytes

Content-Type: text/html; charset=UTF-8


text:
Slepotice
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Slepotice là một làng thuộc huyện Pardubice, vùng Pardubický, Cộng hòa Séc.[1]
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ “Struktura území ČR od 1.1.2008 do 1.1.2012 - xls”. Truy cập ngày 8 tháng 8 năm 2012.
Slepotice là một làng thuộc huyện Pardubice, vùng Pardubický, Cộng hòa Séc.[1]

markdown:
# Slepotice
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|Slepotice|
|—
|
|
|![]()
**Cờ hiệu** ![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cb/Flag_of_the_Czech_Republic.svg/23px-Flag_of_the_Czech_Republic.svg.png)
[Cộng hòa Séc](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_S%C3%A9c) [Vùng](/w/index.php?title=V%C3%B9ng_c%E1%BB%A7a_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_S%C3%A9c&action=edit&redlink=1) [Pardubický](/wiki/Pardubice_(v%C3%B9ng)) [Huyện](/w/index.php?title=Huy%E1%BB%87n_c%E1%BB%A7a_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_S%C3%A9c&action=edit&redlink=1) [Pardubice](/wiki/Pardubice_(huy%E1%BB%87n)) [Múi giờ](/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D) [CET](/wiki/Gi%E1%BB%9D_chu%E1%BA%A9n_Trung_%C3%82u)( [UTC+1](/wiki/UTC%2B1)) [DST](/wiki/Quy_%C6%B0%E1%BB%9Bc_gi%E1%BB%9D_m%C3%B9a_h%C3%A8)) [CEST](/wiki/Gi%E1%BB%9D_M%C3%B9a_h%C3%A8_Trung_%C3%82u)( [UTC+2](/wiki/UTC%2B2)) [NUTS 5](/wiki/C%C3%A1c_v%C3%B9ng_c%E1%BB%A7a_Li%C3%AAn_minh_ch%C3%A2u_%C3%82u) **Slepotice** là một [làng](/w/index.php?title=L%C3%A0ng_c%E1%BB%A7a_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_S%C3%A9c&action=edit&redlink=1) thuộc huyện [Pardubice](/wiki/Pardubice_(huy%E1%BB%87n)), vùng [Pardubický](/wiki/Pardubice_(v%C3%B9ng)), [Cộng hòa Séc](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_S%C3%A9c). [[1]](#cite_note-1)
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Slepotice&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Slepotice&action=edit§ion=1)] [^](#cite_ref-1) [“Struktura území ČR od 1.1.2008 do 1.1.2012 - xls”](http://www.czso.cz/csu/klasifik.nsf/i/ii_struktura_uzemi_ceske_republiky/). Truy cập ngày 8 tháng 8 năm 2012.

X-Cache: cp1066 miss(0), cp1054 frontend miss(0)


text:
Tây Cống (quận)
Tây Cống (Trung văn giản thể: 西贡区; Trung văn phồn thể: 西貢區; Bính âm Quan Thoại: Xīgòng Qū; Việt bính: sai1 gung3 keoi1) là quận có diện tích lớn thứ hai trong 18 quận của Hồng Kông. Quận bao gồm phần phí nam của Bán đảo Tây Cống tại Tân Giới cộng thêm một dải đất ở phía đông của Cửu Long. Trung tâm hành chính của quận là tại Tây Cống Thị nhưng cư dân trong quận tập trung tại Đô thị mới Tướng Quân Áo. Đây là quận có dân số trẻ thứ hai của toàn đặc khu. Quận bao gồm một số khu vực nông thôn, đô thị mới và khoảng 70 đảo lớn nhỏ. Đây là một quận khá đặc biệt vì vẫn còn lưu giữ nhiều phong tục thôn quê truyền thống.[1]
Tây Cống có diện tích 136 km² và dân số năm 2006 là 406.442 người. Tương phản với các khu vực đông đúc tại Đảo hồng Kông và Bán đảo Cửu Long, khu trung tâm của Tây Cống là một khu vực bờ biển với cảnh vật đẹp đẽ. Khu vực được biết đến vì có những bãi biển còn hoang sơ và lối sống tĩnh lặng. Bởi vì quận chỉ mới đô thị hóa một phần, nhiều người coi Tây Cống là "công viên tận cùng" của Hồng Kông.

markdown:
# Tây Cống (quận)
|
|
|
|![ Flag of the People's Republic of China.svg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fa/Flag_of_the_People%27s_Republic_of_China.svg/22px-Flag_of_the_People%27s_Republic_of_China.svg.png)
![ Flag of the People's Republic of China.svg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fa/Flag_of_the_People%27s_Republic_of_China.svg/22px-Flag_of_the_People%27s_Republic_of_China.svg.png)
[Kiểu hành chính](/wiki/Ph%C3%A2n_c%E1%BA%A5p_h%C3%A0nh_ch%C3%ADnh_Trung_Qu%E1%BB%91c) ![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5b/Flag_of_Hong_Kong.svg/23px-Flag_of_Hong_Kong.svg.png)
[Đặc khu Hành chính Hồng Kông](/wiki/H%E1%BB%93ng_K%C3%B4ng) ![ Vị trí của Tây Cống khu trong Đặc khu Hành chính Hồng Kông](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/59/Hong_Kong_Sai_Kung_District.svg/300px-Hong_Kong_Sai_Kung_District.svg.png)
![ Vị trí của Tây Cống khu trong Đặc khu Hành chính Hồng Kông](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/59/Hong_Kong_Sai_Kung_District.svg/300px-Hong_Kong_Sai_Kung_District.svg.png)
Vị trí trong Đặc khu Hành chính Hồng Kông
(
[Hình ảnh vệ tinh](http://maps.google.com/maps?t=h&q=22.38143,114.27052&ie=UTF8&ll=22.381508,114.270515&spn=0.219999,0.307617&z=12)) [District Council](/w/index.php?title=District_Councils_of_Hong_Kong&action=edit&redlink=1)Chairman [Ng Sze-fuk](/w/index.php?title=Ng_Sze-fuk&action=edit&redlink=1), BBS, [JP](/w/index.php?title=Justice_of_the_peace&action=edit&redlink=1) [Các đơn vị bầu cử](/w/index.php?title=%C4%90%C6%A1ng_v%E1%BB%8B_b%E1%BA%A7u_c%E1%BB%AD_H%E1%BB%93ng_K%C3%B4ng&action=edit&redlink=1) [Diện tích](/wiki/Di%E1%BB%87n_t%C3%ADch)
–Mặt đất
–Mặt nước
[136,39 km²](/wiki/M2) [km²](/wiki/Km%C2%B2) [km²](/wiki/Km%C2%B2) [Dân số](/wiki/D%C3%A2n_s%E1%BB%91)
–Total (
[2006](/w/index.php?title=As_of_2006&action=edit&redlink=1))
–
[Mật độ](/wiki/M%E1%BA%ADt_%C4%91%E1%BB%99_d%C3%A2n_s%E1%BB%91)
406.442
3.135/
[km²](/wiki/Kil%C3%B4m%C3%A9t_vu%C3%B4ng) [Vĩ độ](/wiki/V%C4%A9_%C4%91%E1%BB%99) [Kinh độ](/wiki/Kinh_%C4%91%E1%BB%99)
114,27052
**Trang web chính thức:** [Hội đồng khu Tây Cống](http://www.districtcouncils.gov.hk/sk/english/welcome.htm) **Tây Cống** ( [Trung văn giản thể](/wiki/Trung_v%C4%83n_gi%E1%BA%A3n_th%E1%BB%83): 西贡区; [Trung văn phồn thể](/wiki/Trung_v%C4%83n_ph%E1%BB%93n_th%E1%BB%83): 西貢區; [Bính âm Quan Thoại](/wiki/H%C3%A1n_ng%E1%BB%AF_b%C3%ADnh_%C3%A2m): *Xīgòng Qū*; [Việt bính](/wiki/Vi%E1%BB%87t_b%C3%ADnh): sai1 gung3 keoi1) là quận có diện tích lớn thứ hai trong [18 quận](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_c%E1%BB%A7a_H%E1%BB%93ng_K%C3%B4ng) của [Hồng Kông](/wiki/H%E1%BB%93ng_K%C3%B4ng). Quận bao gồm phần phí nam của [Bán đảo Tây Cống](/w/index.php?title=B%C3%A1n_%C4%91%E1%BA%A3o_T%C3%A2y_C%E1%BB%91ng&action=edit&redlink=1) tại [Tân Giới](/wiki/T%C3%A2n_Gi%E1%BB%9Bi) cộng thêm một dải đất ở phía đông của [Cửu Long](/wiki/S%C3%B4ng_C%E1%BB%ADu_Long). Trung tâm hành chính của quận là tại Tây Cống Thị nhưng cư dân trong quận tập trung tại Đô thị mới Tướng Quân Áo. Đây là quận có dân số trẻ thứ hai của toàn đặc khu. Quận bao gồm một số khu vực nông thôn, đô thị mới và khoảng 70 đảo lớn nhỏ. Đây là một quận khá đặc biệt vì vẫn còn lưu giữ nhiều phong tục thôn quê truyền thống. [[1]](#cite_note-1)
Tây Cống có diện tích 136 km² và dân số năm 2006 là 406.442 người. Tương phản với các khu vực đông đúc tại
[Đảo hồng Kông](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A3o_h%E1%BB%93ng_K%C3%B4ng&action=edit&redlink=1) và [Bán đảo Cửu Long](/wiki/B%C3%A1n_%C4%91%E1%BA%A3o_C%E1%BB%ADu_Long), khu trung tâm của Tây Cống là một khu vực bờ biển với cảnh vật đẹp đẽ. Khu vực được biết đến vì có những bãi biển còn hoang sơ và lối sống tĩnh lặng. Bởi vì quận chỉ mới đô thị hóa một phần, nhiều người coi Tây Cống là "công viên tận cùng" của Hồng Kông.
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=T%C3%A2y_C%E1%BB%91ng_(qu%E1%BA%ADn)&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=T%C3%A2y_C%E1%BB%91ng_(qu%E1%BA%ADn)&action=edit§ion=1)]
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=T%C3%A2y_C%E1%BB%91ng_(qu%E1%BA%ADn)&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=T%C3%A2y_C%E1%BB%91ng_(qu%E1%BA%ADn)&action=edit§ion=2)] [Hội đồng khu Tây Cống](http://www.districtcouncils.gov.hk/sk/english/welcome.htm) [Danh sách đơn vị bầu cử 1 (large PDF file)](http://www.eac.gov.hk/pdf/distco/2007dc/dc2007q1.pdf) [Danh sách đơn vị bầu cử 2 (large PDF file)](http://www.eac.gov.hk/pdf/distco/2007dc/dc2007q2.pdf) [Đô thị mới Tướng Quân Áo](http://www.cedd.gov.hk/eng/about/achievements/regional/regi_tko.htm) [Bản đô Tây Cống](http://www.dhphk.com/home/map.php)
|
|
· · · Tây Cống · · · · ·

X-Cache: cp1053 hit(1), cp1054 frontend miss(0)


text:
Rất tiếc, Wikipedia tiếng Việt không có trang thành viên nào với tên này.
Nếu bạn đã tạo ra trang này trong vài phút qua mà nó vẫn chưa hiện ra, có thể là vì cơ sở dữ liệu chưa được cập nhật. Xin hãy làm sạch vùng nhớ đệm, hoặc chờ và xem lại sau trước khi tái tạo trang.

markdown:
## Rất tiếc, Wikipedia tiếng Việt không có trang thành viên nào với tên này.
|
|![]()
[Tạo mới](//vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%C3%A0nh_vi%C3%AAn:L%C3%AA_Huy_B%E1%BA%AFc&veaction=edit) ![ System-search.svg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/17/System-search.svg/80px-System-search.svg.png)
![ System-search.svg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/17/System-search.svg/80px-System-search.svg.png)
[Tìm văn bản](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:T%C3%ACm_ki%E1%BA%BFm/Th%C3%A0nh_vi%C3%AAn:L%C3%AA_Huy_B%E1%BA%AFc) ![ Help-browser.svg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/44/Help-browser.svg/80px-Help-browser.svg.png)
![ Help-browser.svg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/44/Help-browser.svg/80px-Help-browser.svg.png)
[Bàn giúp đỡ](/wiki/Wikipedia:B%C3%A0n_gi%C3%BAp_%C4%91%E1%BB%A1)
Nếu bạn đã tạo ra trang này trong vài phút qua mà nó vẫn chưa hiện ra, có thể là vì cơ sở dữ liệu chưa được cập nhật. Xin hãy
**, hoặc chờ và xem lại sau trước khi tái tạo trang. làm sạch vùng nhớ đệm**

X-Cache: cp1053 miss(0), cp1054 frontend miss(0)


text:
Thể loại:Khoa học năm 1901
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bài chính thể loại: Khoa học năm 1901
Thể loại con
Thể loại này gồm 4 thể loại con sau, trên tổng số 4 thể loại con.
Đ
- ► Động đất 1901 (trống)
L
- ► Loài được miêu tả năm 1901 (trống)
- ► Loài được mô tả năm 1901 (3 t.l.)
T
- ► Thiên thể phát hiện năm 1901 (16 tr.)
Các trang trong thể loại “Khoa học năm 1901”
2 trang sau nằm trong thể loại này, trên tổng số 2 trang.

markdown:
# Thể loại:Khoa học năm 1901
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
*Bài chính thể loại:* [Khoa học năm 1901](/w/index.php?title=Khoa_h%E1%BB%8Dc_n%C4%83m_1901&action=edit&redlink=1)
## Thể loại con
Thể loại này gồm 4 thể loại con sau, trên tổng số 4 thể loại con.
### Đ
- ►
[Động đất 1901](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:%C4%90%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BA%A5t_1901) (trống)
### L
- ►
[Loài được miêu tả năm 1901](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Lo%C3%A0i_%C4%91%C6%B0%E1%BB%A3c_mi%C3%AAu_t%E1%BA%A3_n%C4%83m_1901) (trống)
- ►
[Loài được mô tả năm 1901](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Lo%C3%A0i_%C4%91%C6%B0%E1%BB%A3c_m%C3%B4_t%E1%BA%A3_n%C4%83m_1901) (3 t.l.)
### T
- ►
[Thiên thể phát hiện năm 1901](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Thi%C3%AAn_th%E1%BB%83_ph%C3%A1t_hi%E1%BB%87n_n%C4%83m_1901) (16 tr.)
## Các trang trong thể loại “Khoa học năm 1901”
2 trang sau nằm trong thể loại này, trên tổng số 2 trang.


text:
си
Từ điển mở Wiktionary
Bước tới:
dẫn lái
,
tìm
Tiếng Nga
[
sửa
]
Danh từ
[
sửa
]
си
gt
(
нескл. муз.
)
(
Nốt
)
Xi
.
Tham khảo
[
sửa
]
Hồ Ngọc Đức,
Dự án Từ điển tiếng Việt miễn phí
(
chi tiết
)
Lấy từ “
https://vi.wiktionary.org/w/index.php?title=си&oldid=1646541
”
Thể loại
:
Mục từ tiếng Nga
Danh từ
Danh từ tiếng Nga
Trình đơn chuyển hướng
Công cụ cá nhân
Chưa đăng nhập
Thảo luận
Đóng góp
Mở tài khoản
Đăng nhập
Không gian tên
Mục từ
Thảo luận
Biến thể
Các hiển thị
Tra
Sửa đổi
Xem lịch sử
Khác
Tìm kiếm
Chuyển hướng
Trang Chính
Cộng đồng
Thay đổi gần đây
Mục từ ngẫu nhiên
Trợ giúp
Thảo luận chung
Quyên góp
Chỉ mục
Ngôn ngữ
Chữ cái
Bộ thủ
Từ loại
Chuyên ngành
In/xuất ra
Tạo một quyển sách
Tải về dưới dạng PDF
Bản in được
Công cụ
Các liên kết đến đây
Thay đổi liên quan
Tải tập tin lên
Các trang đặc biệt
Liên kết thường trực
Thông tin trang
Trích dẫn trang này
Ngôn ngữ định nghĩa
English
Eesti
Suomi
Français
한국어
Nederlands
Polski
Русский
Svenska
Türkçe
Oʻzbekcha/ўзбекча
中文
Trang này được sửa đổi lần cuối lúc 05:14 ngày 14 tháng 9 năm 2015.
Văn bản được phát hành theo
Giấy phép Creative Commons Ghi công–Chia sẻ tương tự
; có thể áp dụng điều khoản bổ sung. Xem
Điều khoản Sử dụng
để biết thêm chi tiết.
Quy định quyền riêng tư
Giới thiệu Wiktionary
Lời phủ nhận
Nhà phát triển
Cookie statement
Phiên bản di động

X-Cache: cp1068 miss(0), cp1055 frontend miss(0)


text:
bah
Từ điển mở Wiktionary
Mục lục
- 1 Tiếng Anh
- 2 Tiếng Đức
- 3 Tiếng Galicia
- 4 Tiếng Hà Lan
- 5 Tiếng Pháp
- 6 Tiếng Tây Ban Nha
- 7 Tiếng Ý
Tiếng Anh[sửa]
Cách phát âm[sửa]
Thán từ[sửa]
bah /ˈbɑː/
Từ dẫn xuất[sửa]
Tham khảo[sửa]
- Hồ Ngọc Đức, Dự án Từ điển tiếng Việt miễn phí (chi tiết)
Tiếng Đức[sửa]
Cách phát âm[sửa]
Thán từ[sửa]
bah
Từ dẫn xuất[sửa]
Tiếng Galicia[sửa]
Thán từ[sửa]
bah
Tiếng Hà Lan[sửa]
Thán từ[sửa]
bah!
- Khiếp quá!
Tiếng Pháp[sửa]
Cách phát âm[sửa]
Thán từ[sửa]
bah
Tiếng Tây Ban Nha[sửa]
Cách phát âm[sửa]
Thán từ[sửa]
bah
Tiếng Ý[sửa]
Cách phát âm[sửa]
Thán từ[sửa]
bah

markdown:
# bah
Từ điển mở Wiktionary
## Mục lục
[1 Tiếng Anh](#Ti.E1.BA.BFng_Anh) [2 Tiếng Đức](#Ti.E1.BA.BFng_.C4.90.E1.BB.A9c) [3 Tiếng Galicia](#Ti.E1.BA.BFng_Galicia) [4 Tiếng Hà Lan](#Ti.E1.BA.BFng_H.C3.A0_Lan) [5 Tiếng Pháp](#Ti.E1.BA.BFng_Ph.C3.A1p) [6 Tiếng Tây Ban Nha](#Ti.E1.BA.BFng_T.C3.A2y_Ban_Nha) [7 Tiếng Ý](#Ti.E1.BA.BFng_.C3.9D)
## Tiếng Anh[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-eng-&action=edit§ion=T-1)]
### Cách phát âm[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-pron-&action=edit§ion=T-1)]
### Thán từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-interj-&action=edit§ion=T-1)] **bah** [/ˈbɑː/](/wiki/Wiktionary:IPA)
#### Từ dẫn xuất[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-drv-&action=edit§ion=T-1)]
### Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-ref-&action=edit§ion=T-1)]
- Hồ Ngọc Đức,
[Dự án Từ điển tiếng Việt miễn phí](http://www.informatik.uni-leipzig.de/~duc/Dict/)( [chi tiết](/wiki/Wiktionary:Ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c/FVDP))
## Tiếng Đức[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-deu-&action=edit§ion=T-1)]
### Cách phát âm[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-pron-&action=edit§ion=T-1)]
### Thán từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-interj-&action=edit§ion=T-1)] **bah**
#### Từ dẫn xuất[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-drv-&action=edit§ion=T-1)]
## Tiếng Galicia[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-glg-&action=edit§ion=T-1)]
### Thán từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-interj-&action=edit§ion=T-1)] **bah**
## Tiếng Hà Lan[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-nld-&action=edit§ion=T-1)]
### Thán từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-interj-&action=edit§ion=T-1)] **bah!** [Khiếp](/wiki/khi%E1%BA%BFp)quá!
## Tiếng Pháp[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-fra-&action=edit§ion=T-1)]
### Cách phát âm[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-pron-&action=edit§ion=T-1)]
### Thán từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-interj-&action=edit§ion=T-1)] **bah**
## Tiếng Tây Ban Nha[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-spa-&action=edit§ion=T-1)]
### Cách phát âm[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-pron-&action=edit§ion=T-1)]
### Thán từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-interj-&action=edit§ion=T-1)] **bah**
## Tiếng Ý[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-ita-&action=edit§ion=T-1)]
### Cách phát âm[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-pron-&action=edit§ion=T-1)]
### Thán từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-interj-&action=edit§ion=T-1)] **bah**

X-Cache: cp1054 miss(0), cp1055 frontend miss(0)


text:
Tổng đài chăm sóc và Hỗ trợ Khách hàng hoạt động suốt 7 ngày trong tuần
Thứ 2 - 7: hoạt động từ 7:30 - 20:00
Chủ nhật: hoạt động từ 8:00 - 17:00
Nấu Ăn Gia Đình - Miền Nam:Ăn uống là cơ sở của sức khoẻ, là nhu cầu thiết trong đời sống hằng ngày của con người. Và trong đời sống xã hội ngày càng phát triển thì việc ăn no chưa đủ mà phải ăn như thế nào để cơ thể và trí óc được phát ... Xem chi tiết
Hãy Đăng ký

markdown:
Thứ 2 - 7: hoạt động từ
**7:30 - 20:00**
Chủ nhật: hoạt động từ
**8:00 - 17:00**
Giỏ hàng rỗng
Địa chỉ: 292A Hòa Bình, Phường Hiệp Tân, Quận Tân Phú, Tp. Hồ Chí Minh
MST: 0303615027 do Sở Kế Hoạch Và Đầu Tư Tp.HCM cấp ngày 10/03/2011
Tel: 08.73008182 - Fax: 08.39733234 - Email:
[hotro@vinabook.com](mailto:hotro@vinabook.com)
★ ★ ★ ★ ★
Hãy Đăng ký

WARC-Truncated: length

Server: nginx

Content-Type: text/html; charset=utf-8

Vary: Accept-Encoding

X-Frame-Options: sameorigin

Set-Cookie: debugger=deleted; expires=Thu, 01-Jan-1970 00:00:01 GMT; path=/

Cache-Control: no-store, no-cache, must-revalidate, post-check=0, pre-check=0

Pragma: no-cache