text:
Cuộc vây hãm Metz (1870)
Trong cuộc Chiến tranh Pháp-Đức (1870 – 1871), hai tập đoàn quân Phổ gồm khoảng 120.000 quân dưới sự thống lĩnh của Thân vương Friedrich Karl vây hãm 180.000 quân Pháp do Thống chế François Bazaine chỉ huy trong hệ thống pháo đài của Metz - thủ phủ vùng Lorraine (Pháp) - từ ngày 19 tháng 8 cho đến ngày 27 tháng 10 năm 1870. Quân Pháp đã tiến hành một số cuộc phá vây, tiêu biểu là trận Noisseville cuối tháng 8 và trận Bellevue đầu tháng 10, nhưng đều bất thành. Tình trạng đói kém và bệnh tật trong hàng ngũ quân Pháp cuối cùng đã dẫn đến sự thất thủ của Metz, khi Bazaine và toàn bộ binh tướng của ông đầu hàng đối phương.
Cuộc bao vây[sửa | sửa mã nguồn]
Sau khi bị Tập đoàn quân số 1 (Đức) dưới quyền Thượng tướng Bộ binh Karl Friedrich von Steinmetz và Tập đoàn quân số 2 (Đức) dưới quyền Thân vương Friedrich Karl đánh bại trong trận Gravelotte đẫm máu ngày 18 tháng 8 năm 1870, thống chế Pháp là Bazaine phải rút toàn bộ Tập đoàn quân Rhine uể oải của mình vào hệ thống pháo đài Metz. Buổi sáng ngày 19 tháng 8, được sự chuẩn y của Vua Wilhelm I, Tổng tư lệnh quân đội Phổ-Đức Helmuth von Moltke ra chỉ thị tách các Quân đoàn Vệ binh, IV và II khỏi Tập đoàn quân số 2 để thành lập Tập đoàn quân Maas do Thái tử Albert của Sachsen chỉ huy, cùng với Tập đoàn quân số 3 của Thái tử Phổ Friedrich Wilhelm tiến về hướng tây để đánh dứt điểm cánh quân chủ lực thứ hai của Pháp dưới quyền Thống chế Patrice de MacMahon.[2][3] Tại Metz, Moltke tiến hành phong tỏa Tập đoàn quân Rhine bằng Tập đoàn quân số 1 của Steinmetz (sau bị thay bằng Thượng tướng Bộ binh Edwin von Manteuffel vào tháng 9) trên hữu ngạn sông Moselle và Tập đoàn quân số 2 của Friedrich Karl - người được kiêm nhiệm tổng chỉ huy lực lượng vây hãm Metz - trên tả ngạn sông Moselle.
Ngày 21 tháng 8, Hoàng đế Napoléon III cùng Thống chế MacMahon thành lập Tập đoàn quân Châlons gồm 140.000 lính và 564 cỗ đại bác. Đối mặt với sự xuống dốc niềm tin của dư luận và sự bùng phát của các cuộc bạo động do phe cộng hòa thực hiện, Hoàng hậu Eugénie và Bộ trưởng Chiến tranh Palikao liên tục đánh điện thúc giục Napoléon rằng ông ta không thể dẫn Tập đoàn quân Châlons về Paris như một vị hoàng đế bại trận, vì điều này sẽ dẫn đến sự sụp đổ hoàn toàn của Đế chế. Trước áp lực của dư luận đòi giải nguy cho Bazaine, cộng thêm áp lực về sự cần thiết của một thắng lợi, MacMahon và Napoléon quyết định hành động. Rời Châlons, họ tiến quân đến Rheims và sau đó đến Montmédy trong một nỗ lực nhằm đi vòng sườn phía bắc của Moltke và giải vây cho Metz từ hướng tây bắc. Không may cho người Pháp, Moltke đã phát giác được cuộc hành quân này vào ngày 25 tháng 8. Sau khi đánh bại Quân đoàn V Pháp trong trận Beaumont ngày 30 tháng 8, Moltke huy động quân chủ lực các Tập đoàn quân số 3 và Maas hợp vây Tập đoàn quân Châlons tại Sedan, buộc Napoléon, MacMahon cùng 83.000 quân phải đầu hàng và bị bắt tù binh vào ngày 2 tháng 9.[3][4]
Trong khoảng thời gian giữa các trận thảm bại ở Gravelotte và Sedan, Bazaine chỉ tiến hành hai cuộc phá vây duy nhất. Đợt đầu là vào ngày 26 tháng 8, khi viên thống chế hạ lệnh xây thêm hai cây cầu bắc qua sông Moselle để vận chuyển 3 quân đoàn từ tả ngạn sang hữu ngạn sông Moselle. Bazaine dự định tập kết binh lực quanh thành trì St. Julien trước khi giáng mạnh vào các đội quân yếu ớt của Phổ phía đông bắc Metz và tiến ra Thionville trên mạn bắc. Nhưng quân Pháp chỉ mới đẩy lui được một số đơn vị tiền đồn Phổ thì cuộc phá vây đã đổ vỡ và quân Pháp rút trở về Metz. Quan sát trận đánh, Tư lệnh Quân đoàn VI Pháp - Thống chế François Canrobert nhận định thời tiết xấu là một trong những nguyên nhân chủ yếu dẫn đến sự thất bại của trận đột vây này. Mưa gió đã làm chậm bước tiến của người Pháp và đem lại thời gian cho phía Phổ tăng cường phòng ngự.[4][5] Trong lần đột vây thứ hai (trận Noisseville), Bazaine điều toàn bộ 2 quân đoàn tấn công vài ngàn quân Phổ gần St. Barbe trên tả ngạn sông Moselle chiều ngày 31 tháng 8. Quân Pháp giành được làng Noisseville và một số làng khác. Mặc dù các chỉ huy quân Phổ cố sức chi viện cho lực lượng bị tấn công và các khẩu đại bác của họ gây nhiều thiệt hại cho quân Pháp, phía Pháp vẫn chiếm ưu thế tuyệt đối về quân số. Song trong đêm ấy, Friedrich Karl và các tướng tùy tùng đã gia ố cho các vị trí bị đe dọa bằng lực lượng mạnh. Khi Bazaine tiếp tục tiến công vào ngày 1 tháng 9, Friedrich Karl phát động phản công buộc quân Pháp phải rút vào hệ thống pháo đài Metz.[5][6]
Tình trạng đói kém đã trở nên trầm trọng trong khắp Metz, nơi mà các khẩu phần ăn uống đã bị cắt đứt từ ngày 4 tháng 9. Khi lượng cỏ khô và yến mạch cho ngựa ăn bị cạn kiệt, Bazaine ra lệnh bón lúa mì cho ngựa. Quyết định này làm lính Pháp không còn bánh mì để ăn và hàng ngày họ buộc phải nuôi sống bản thân chỉ bằng 350 gam thịt ngựa không ướp muối và 1/4 lít rượu vang. Ban đầu các khẩu phần ăn của lính Pháp chỉ đòi hỏi ngựa thồ, nhưng kể từ ngày 9 tháng 9 thì họ giết thịt cả ngựa chiến. Sau khi bác bỏ một kế hoạch đột vây trên hữu ngạn sông Moselle bằng các quân đoàn II, III và VI do "sự ưu việt" của quân Phổ, Bazaine xuống lệnh cho mỗi trung đoàn pháo binh, kỵ binh và mọi đại đội công binh loại 40 con ngựa ra làm thịt. Đến ngày 20 tháng 9, phân nửa số ngựa của Tập đoàn quân Rhine đã bị mổ thịt. 3 ngày sau, để thu nhặt khoai tây, 200 lính Pháp đói ăn đã tấn công các đồn bót quân Phổ trên hữu ngạn sông Moselle nhưng bị giết sạch.[5]
Để vãn hồi tình hình, Bazaine xua 40.000 quân chia làm 2 toán đi lục lọi lương thực dọc theo hai bờ sông Moselle vào ngày 7 tháng 10. Sự kiện này đã dẫn đến sự bùng nổ của trận Bellevue: trong khi pháo Phổ phá tan các xe goòng của Pháp, bộ binh Phổ từ trong các chiến hào đã giương các khẩu Chassepot mà họ thu được trong trận Sedan để xả đạn hàng loạt vào hàng ngũ quân Pháp. Khoảng 2.000 quân Pháp đã bị loại khỏi vòng chiến. Số quân Pháp còn lại cố lùng sục thức ăn trong các ngôi làng, ăn bất kỳ cái gì mà họ có thể tìm thấy rồi rút về. Do mục đích duy nhất của mình là phong tỏa Metz cho đến khi quân Pháp cạn sạch tiếp tế, quân Phổ không hề truy kích. Một số toán tản binh Pháp do đi quá xa nên đã bị lính thương kỵ binh Phổ bắt về tổng hành dinh để tra hỏi. Những tù binh "gầy gò và ốm yếu" này đã kể cho người Phổ nghe về một đội quân trú phòng đuối sức, đang đói meo và đổ bệnh do hàng ngày ăn thịt ngựa và uống nước bẩn sông Moselle.[5]
Trong thời điểm ngày 10 tháng 10 năm 1870, đã có đến 19.000 thương binh và bệnh binh Pháp nằm chật các quân y viện tại Metz. Các dịch bệnh sốt phát ban và đậu mùa hoành hành khắp thành phố. Niềm tin "Metz bất khả chiến bại" (Metz l'invincible) chết dần trong tâm trí của người Pháp. Bên trong các pháo đài, tinh thần chiến đấu của binh sĩ Pháp đã suy sụp đến mức họ không muốn bắn vào những lính Phổ lọt vào tầm bắn của họ. Trong vùng bắn của quân Pháp, các đoàn xe tiếp tế của Phổ tha hồ cung cấp thức ăn và nước uống cho lực lượng vây hãm. Thêm vào đó, kể từ sau chiến thắng Noisseville, Friedrich Karl đã dốc sức củng cố vòng vây của mình. Ông bài trí tất cả các lực lượng của mình trong một hệ thống chiến hào nằm ngay ngoài tầm bắn của pháo Pháp và luôn sẵn sàng đập tan bất kỳ một cuộc đột vây nào của đối phương. Tình hình Tập đoàn quân Rhine từ tồi tệ đã chuyển sang tuyệt vọng.[5]
Thời tiết Lorraine vào tháng 10 rất lạnh và ẩm ướt, có mưa đều. Trong các chiến hào Phổ, những người lính phải lội bì bõm qua vũng bùn sâu đến đầu gối, ráng núp tránh trận gió bắc thổi tốc mái các ngôi nhà và làm dấy lên một cơn dịch lao phổi gây chết hàng trăm quân Phổ. Dịch kiết lỵ cũng lan tràn trong hàng ngũ quân Pháp và số lính Pháp nhiễm bệnh lên đến hàng ngàn người. Giờ đây, những bức trường thành của Metz và các pháo đài lân cận đã bị đốm bẩn bằng những graffiti bài xích Bazaine, trong đó một số được tô vào buổi tối và một số được tô ngay trong buổi sáng. Bản thân Bazaine cũng gây suy sụp tinh thần quân lực bằng những bản thông cáo hàng ngày của ông về "các cứ điểm không thể lay chuyển" (redoutes impregnables) của quân Phổ. Kể từ tuần thứ ba của tháng 10 năm 1870, các đơn vị tiền đồn Phổ được lệnh mỗi ngày chỉ cho phép một số ít quân Pháp đào ngũ, số lính đào ngũ còn lại sẽ bị bắn và đuổi vào Metz. Những binh sĩ Pháp thoát được khỏi pháo đài đều sung sướng và ăn lấy ăn để phần lương thực mà quân Phổ cung cấp cho họ.[5]
Metz thất thủ[sửa | sửa mã nguồn]
Vào ngày 24 tháng 10 năm 1870, trong một hội đồng chiến tranh, bộ chỉ huy quân Pháp nhận định việc tiến hành đàm phán với bộ tư lệnh lực lượng vây hãm Metz là hết sức cần thiết. Trên vòng đàm phán, phía Phổ bác bỏ mọi yêu cầu nương tay và cương quyết đòi hỏi pháo đài phải đầu hàng và Tập đoàn quân Rhine phải rời pháo đài trên tư cách là tù binh. Cuối cùng, một văn kiện đã được ký kết theo những điều khoản của người Phổ vào đêm ngày 27 tháng 10.[2] Hôm sau, Bazaine lệnh cho các trung đoàn của mình đặt mọi hiệu kỳ và quân kỳ tại kho vũ khí Metz để giao nộp cho quân Phổ. Hành động này gây tranh cãi gay gắt vì mọi đơn vị quân Pháp đều muốn đốt các lá cờ thay vì nộp cho kẻ địch lên mặt khoe khoang trong các cung điện và nhà thờ đồn binh của họ.[5]
Buổi sáng ngày 29 tháng 10, những ngọn cờ Phổ tung bay trên các thành lũy của Metz. Khoảng 13h, hàng binh Tập đoàn quân Rhine di chuyển theo 6 nẻo đường sang chiến tuyến quân Phổ. Tại mỗi vị trí được quy định, một quân đoàn Phổ tiến hành thu nhận tù binh - những người ngay lập tức được đưa vào các lều trại đã được chuẩn bị trước và được tiếp tế lương thực. Sau khi giao nộp binh lính của mình cho quân Phổ giải về Đức, các sĩ quan Pháp được phép giữ bảo kiếm và trở về pháo đài Metz, nơi họ sớm được người Phổ cung cấp thức ăn nước uống. Điều này đã làm cho nhiều lính Pháp phẫn nộ vì tin rằng các cấp trên đã "bán đứng" mình.[2][5]
Bazaine - Tổng tư lệnh Tập đoàn quân Rhine bại trận - rời Metz đi Kassel, thuộc mạn bắc Đức, để chịu sự giam cầm của người Phổ.[2] Vì hành động đầu hàng quân Phổ, về sau ông bị Pháp lên án là phản quốc và bị kết án tử hình. Ông được Tổng thống Pháp là Patrice de MacMahon, một người bạn của ông, giảm án thành tù chung thân và bị đày ra giữa Địa Trung Hải.[7]
Trong ngày hôm ấy, Lữ đoàn số 26 Phổ đã tiến vào tiếp quản Metz. Thành phố không bị hư hại, nhưng tình trạng của các doanh trại đã cho thấy những gì mà binh sĩ hai phe phải hứng chịu trong suốt cuộc vây hãm vừa qua.[2]
Trận bao vây Metz đã đem lại cho quân Phổ tổn thất đến 240 sĩ quan và 5.500 binh lính chết hay bị thương. Đổi lại, họ bắt được một lượng tù binh khổng lồ gồm 6.000 sĩ quan và 167.000 binh lính.[2] Con số này chỉ bị vượt mức trong các trận hợp vây thời Chiến tranh thế giới thứ hai. Thêm vào đó, quân Phổ cũng thu được 56 quân kỳ, 622 pháo dã chiến và 876 pháo trong thành, 72 súng máy mitrailleuse và 260.000 súng trường.[2] Sử gia thế kỷ 19 G. L. M. Strauss đã đánh giá cuộc đầu hàng của Metz là "một cuộc đầu hàng độc đáo trong những trang lịch sử", do, khác với Sedan và Paris, quân Pháp tại Metz chiếm ưu thế quân số so với lực lượng vây hãm Đức.[1]
Hàng binh Pháp được vận chuyển theo đường Trèves và Saarbrücken dưới sự hộ tống của một số tiểu đoàn vệ binh quốc gia Phổ. Sau khi giải hết tù binh về Đức, các tiểu đoàn vệ binh quốc gia này sẽ tiếp tục làm nhiệm vụ quản thúc tù binh chứ không trở lại tham chiến ở Pháp.[2]
Với các cuộc đầu hàng của Tập đoàn quân Châlons tại Sedan và Tập đoàn quân Rhine tại Metz, người Phổ giờ đã bắt được toàn bộ quân đội Pháp trước chiến tranh. Nói như lời đùa đầy ảm đạm của thị dân Paris,"cuối cùng thì Bazaine và MacMahon đã hội quân".[5] Sự thất thủ của Metz cũng tạo cho các Tập đoàn quân số 1 và số 2 Phổ rảnh tay để đối phó với lực lượng Pháp trên các mặt trận khác. Sau khi nhận định tình hình thuận lợi, Bộ Tổng chỉ huy quân Đức tại Versailles phát lệnh cho tướng von Manteuffel kéo quân chủ lực Tập đoàn quân số 1 vào miền Compiègne và yểm trợ lực lượng vây hãm Paris trên mạn bắc. Đồng thời, Manteuffel còn phải chia quân đóng giữ Metz và tiến hành bao vây các pháo đài Thionville và Montmédy. Về phần mình, Friedrich Karl được lệnh đem Tập đoàn quân số 2 đến khu vực ven sông Loire, nơi chính phủ Cộng hòa Pháp non trẻ đã thành lập một đạo quân lớn để duy trì sự kháng cự của mình.[1][2]
Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ a ă â b c "Men who have made the new German empire. A series of brief biographic sketches"
- ^ a ă â b c d đ e ê g h Helmuth Moltke. The Franco-German war of 1870-71
- ^ a ă Philipp Elliot-Wright, Gravelotte-St-Privat 1870: End of the Second Empire, trang 86
- ^ a ă Theo hồi tưởng của Canrobert, Bazaine không hề hay biết về nỗ lực giải cứu Metz của Napoléon và MacMahon: "Chúng tôi không biết gì về Thống chế MacMahon, trừ việc ông ta bại trận ở Frœschwiller và đã hoàn toàn rút lui; nói chung, chúng tôi thậm chí còn không hoài nghi về sự tồn tại của [Tập đoàn quân Châlons] vì thống chế (tức Bazaine) không hề nói với chúng tôi về điều đấy". Dẫn theo Wawro, trang 198.
- ^ a ă â b c d đ e ê Geoffrey Wawro, The Franco-Prussian war: The German conquest of France in 1870-1871, các trang 193-194.
- ^ "Moltke, a biographical and critical study"
- ^ Mark Grossman (2007). World Military Leaders: A Biographical Dictionary. Infobase Publisher. tr. 31.
Tài liệu tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- François Roth: La guerre de 70, Verlag Fayard, Nancy 1990, ISBN 2-213-02321-2 (tiếng Pháp)
- Geoffrey Wawro: The Franco-Prussian War, Cambridge University Press, ISBN 978-0521617437 (tiếng Anh)
Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]
- Báo Freiburger Zeitung của Đức ngày 29 tháng 10 năm 1870

markdown:
# Cuộc vây hãm Metz (1870)
|
|
|.
|
Địa điểm Kết quả |Tham chiến
|![]()
|
|![]()
[Pháp](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_ch%E1%BA%BF_th%E1%BB%A9_hai) ![ Vương quốc Phổ](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c1/Flag_of_the_Kingdom_of_Prussia_%281803-1892%29.svg/23px-Flag_of_the_Kingdom_of_Prussia_%281803-1892%29.svg.png)
![ Vương quốc Phổ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c1/Flag_of_the_Kingdom_of_Prussia_%281803-1892%29.svg/23px-Flag_of_the_Kingdom_of_Prussia_%281803-1892%29.svg.png)
[Friedrich Karl](/wiki/Friedrich_Karl_c%E1%BB%A7a_Ph%E1%BB%95_(1828%E2%80%931885)) ![ Pháp](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c3/Flag_of_France.svg/23px-Flag_of_France.svg.png)
![ Pháp](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c3/Flag_of_France.svg/23px-Flag_of_France.svg.png)
[François Bazaine](/w/index.php?title=Fran%C3%A7ois_Achille_Bazaine&action=edit&redlink=1) ![ Đầu hàng](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5d/White_flag_icon.svg/15px-White_flag_icon.svg.png)
![ Đầu hàng](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5d/White_flag_icon.svg/15px-White_flag_icon.svg.png)
[quân](/wiki/L%E1%BB%A5c_qu%C3%A2n) [[1]](#cite_note-dequocducmoi-1) [quân](/wiki/Qu%C3%A2n_%C4%91%E1%BB%99i) [[1]](#cite_note-dequocducmoi-1) [sĩ quan](/wiki/S%C4%A9_quan)và 5.500 [binh lính](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_l%C3%ADnh) [tử trận](/wiki/T%E1%BB%AD_tr%E1%BA%ADn)hay bị thương [[2]](#cite_note-onghelmuthmoltke-2) [bị bắt](/wiki/T%C3%B9_binh). 622 [pháo dã chiến](/wiki/Ph%C3%A1o_d%C3%A3_chi%E1%BA%BFn)và 876 [pháo](/wiki/Ph%C3%A1o)trong thành, 100 khẩu *, 260.000* [mitrailleuse](/w/index.php?title=Mitrailleuse&action=edit&redlink=1) [súng trường](/wiki/S%C3%BAng_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng)và 56 hiệu kỳ bị thu giữ [[2]](#cite_note-onghelmuthmoltke-2)
|
|
Trong cuộc
[Chiến tranh Pháp-Đức](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Ph%C3%A1p-Ph%E1%BB%95) ( [1870](/wiki/1870) – [1871](/wiki/1871)), hai [tập đoàn quân](/wiki/T%E1%BA%ADp_%C4%91o%C3%A0n_qu%C3%A2n) [Phổ](/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Ph%E1%BB%95) gồm khoảng 120.000 [quân](/wiki/Qu%C3%A2n_%C4%91%E1%BB%99i_Ph%E1%BB%95) dưới sự [thống lĩnh](/wiki/Ch%E1%BB%89_huy_qu%C3%A2n_s%E1%BB%B1) của Thân vương [Friedrich Karl](/wiki/Friedrich_Karl_c%E1%BB%A7a_Ph%E1%BB%95_(1828%E2%80%931885)) **vây hãm** 180.000 quân [Pháp](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_ch%E1%BA%BF_th%E1%BB%A9_hai) do [Thống chế](/wiki/Th%E1%BB%91ng_ch%E1%BA%BF_Ph%C3%A1p) [François Bazaine](/w/index.php?title=Fran%C3%A7ois_Achille_Bazaine&action=edit&redlink=1) chỉ huy trong hệ thống [pháo đài](/wiki/Ph%C3%A1o_%C4%91%C3%A0i) của ** - thủ phủ vùng Metz** [Lorraine](/wiki/Lorraine)( [Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p)) - từ ngày [19 tháng 8](/wiki/19_th%C3%A1ng_8)cho đến ngày [27 tháng 10](/wiki/27_th%C3%A1ng_10)năm [1870](/wiki/1870). Quân Pháp đã tiến hành một số cuộc phá vây, tiêu biểu là [trận Noisseville](/wiki/Tr%E1%BA%ADn_Noisseville)cuối [tháng 8](/wiki/Th%C3%A1ng_8)và [trận Bellevue](/wiki/Tr%E1%BA%ADn_Bellevue)đầu [tháng 10](/wiki/Th%C3%A1ng_10), nhưng đều bất thành. Tình trạng đói kém và bệnh tật trong hàng ngũ quân Pháp cuối cùng đã dẫn đến sự thất thủ của Metz, khi Bazaine và toàn bộ binh tướng của ông [đầu hàng](/wiki/%C4%90%E1%BA%A7u_h%C3%A0ng)đối phương.
## Cuộc bao vây[
[sửa](/w/index.php?title=Cu%E1%BB%99c_v%C3%A2y_h%C3%A3m_Metz_(1870)&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Cu%E1%BB%99c_v%C3%A2y_h%C3%A3m_Metz_(1870)&action=edit§ion=1)]
Sau khi bị Tập đoàn quân số 1 (
[Đức](/wiki/Li%C3%AAn_bang_B%E1%BA%AFc_%C4%90%E1%BB%A9c)) dưới quyền Thượng tướng Bộ binh [Karl Friedrich von Steinmetz](/wiki/Karl_Friedrich_von_Steinmetz) và Tập đoàn quân số 2 (Đức) dưới quyền Thân vương Friedrich Karl đánh bại trong [trận Gravelotte](/wiki/Tr%E1%BA%ADn_Gravelotte) đẫm máu ngày [18 tháng 8](/wiki/18_th%C3%A1ng_8) năm 1870, thống chế Pháp là Bazaine phải rút toàn bộ Tập đoàn quân Rhine uể oải của mình vào hệ thống [pháo đài](/wiki/Ph%C3%A1o_%C4%91%C3%A0i) Metz. Buổi sáng ngày 19 tháng 8, được sự chuẩn y của [Vua](/wiki/Vua) [Wilhelm I](/wiki/Wilhelm_I,_Ho%C3%A0ng_%C4%91%E1%BA%BF_%C4%90%E1%BB%A9c), Tổng tư lệnh quân đội Phổ-Đức [Helmuth von Moltke](/wiki/Helmuth_Karl_Bernhard_von_Moltke) ra chỉ thị tách các Quân đoàn Vệ binh, IV và II khỏi Tập đoàn quân số 2 để thành lập Tập đoàn quân Maas do [Thái tử](/wiki/Th%C3%A1i_t%E1%BB%AD) [Albert của Sachsen](/wiki/Albert_c%E1%BB%A7a_Sachsen) chỉ huy, cùng với Tập đoàn quân số 3 của Thái tử Phổ [Friedrich Wilhelm](/wiki/Friedrich_III,_Ho%C3%A0ng_%C4%91%E1%BA%BF_%C4%90%E1%BB%A9c) tiến về hướng tây để đánh dứt điểm cánh quân chủ lực thứ hai của Pháp dưới quyền Thống chế [Patrice de MacMahon](/wiki/Patrice_de_MacMahon). [[2]](#cite_note-onghelmuthmoltke-2) Tại Metz, Moltke tiến hành phong tỏa Tập đoàn quân Rhine bằng Tập đoàn quân số 1 của Steinmetz (sau bị thay bằng Thượng tướng Bộ binh [3] [Edwin von Manteuffel](/wiki/Edwin_von_Manteuffel)vào [tháng 9](/wiki/Th%C3%A1ng_9)) trên hữu ngạn sông Moselle và Tập đoàn quân số 2 của Friedrich Karl - người được kiêm nhiệm tổng chỉ huy lực lượng vây hãm Metz - trên tả ngạn [sông Moselle](/w/index.php?title=S%C3%B4ng_Moselle&action=edit&redlink=1).
Ngày
[21 tháng 8](/wiki/21_th%C3%A1ng_8), [Hoàng đế](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_vua_v%C3%A0_ho%C3%A0ng_%C4%91%E1%BA%BF_Ph%C3%A1p) [Napoléon III](/wiki/Napol%C3%A9on_III) cùng Thống chế MacMahon thành lập Tập đoàn quân Châlons gồm 140.000 lính và 564 cỗ [đại bác](/wiki/Ph%C3%A1o). Đối mặt với sự xuống dốc niềm tin của dư luận và sự bùng phát của các cuộc bạo động do phe [cộng hòa](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a) thực hiện, [Hoàng hậu](/wiki/Ho%C3%A0ng_h%E1%BA%ADu) Eugénie và [Bộ trưởng](/wiki/B%E1%BB%99_tr%C6%B0%E1%BB%9Fng) Chiến tranh Palikao liên tục đánh điện thúc giục Napoléon rằng ông ta không thể dẫn Tập đoàn quân Châlons về [Paris](/wiki/Paris) như một vị [hoàng đế](/wiki/Ho%C3%A0ng_%C4%91%E1%BA%BF) bại trận, vì điều này sẽ dẫn đến sự sụp đổ hoàn toàn của Đế chế. Trước áp lực của dư luận đòi giải nguy cho Bazaine, cộng thêm áp lực về sự cần thiết của một thắng lợi, MacMahon và Napoléon quyết định hành động. Rời Châlons, họ tiến quân đến Rheims và sau đó đến [Montmédy](/wiki/Montm%C3%A9dy) trong một nỗ lực nhằm đi vòng sườn phía bắc của Moltke và giải vây cho Metz từ hướng tây bắc. Không may cho người Pháp, Moltke đã phát giác được cuộc hành quân này vào ngày [25 tháng 8](/wiki/25_th%C3%A1ng_8). Sau khi đánh bại Quân đoàn V Pháp trong [trận Beaumont](/wiki/Tr%E1%BA%ADn_Beaumont) ngày [30 tháng 8](/wiki/30_th%C3%A1ng_8), Moltke huy động quân chủ lực các Tập đoàn quân số 3 và Maas [hợp vây](/wiki/Tr%E1%BA%ADn_Sedan_(1870)) Tập đoàn quân Châlons tại [Sedan](/wiki/Sedan), buộc Napoléon, MacMahon cùng 83.000 quân phải đầu hàng và bị bắt tù binh vào ngày 2 tháng 9. [[3]](#cite_note-philippelliot-3) [[4]](#cite_note-wawr.C3.B398-4)
Trong khoảng thời gian giữa các trận thảm bại ở Gravelotte và Sedan, Bazaine chỉ tiến hành hai cuộc phá vây duy nhất. Đợt đầu là vào ngày
[26 tháng 8](/wiki/26_th%C3%A1ng_8), khi viên thống chế hạ lệnh xây thêm hai cây cầu bắc qua sông Moselle để vận chuyển 3 quân đoàn từ tả ngạn sang hữu ngạn sông Moselle. Bazaine dự định tập kết binh lực quanh thành trì St. Julien trước khi giáng mạnh vào các đội quân yếu ớt của Phổ phía đông bắc Metz và tiến ra [Thionville](/wiki/Thionville) trên mạn bắc. Nhưng quân Pháp chỉ mới đẩy lui được một số đơn vị tiền đồn Phổ thì cuộc phá vây đã đổ vỡ và quân Pháp rút trở về Metz. Quan sát trận đánh, Tư lệnh Quân đoàn VI Pháp - Thống chế François Canrobert nhận định thời tiết xấu là một trong những nguyên nhân chủ yếu dẫn đến sự [thất bại](/wiki/Th%E1%BA%A5t_b%E1%BA%A1i) của trận đột vây này. Mưa gió đã làm chậm bước tiến của [người Pháp](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Ph%C3%A1p) và đem lại thời gian cho phía Phổ tăng cường phòng ngự. [[4]](#cite_note-wawr.C3.B398-4) Trong lần đột vây thứ hai ( [5] [trận Noisseville](/wiki/Tr%E1%BA%ADn_Noisseville)), Bazaine điều toàn bộ 2 quân đoàn tấn công vài ngàn quân Phổ gần St. Barbe trên tả ngạn sông Moselle chiều ngày [31 tháng 8](/wiki/31_th%C3%A1ng_8). Quân Pháp giành được làng Noisseville và một số làng khác. Mặc dù các chỉ huy quân Phổ cố sức chi viện cho lực lượng bị tấn công và các khẩu [đại bác](/wiki/Ph%C3%A1o)của họ gây nhiều thiệt hại cho quân Pháp, phía Pháp vẫn chiếm ưu thế tuyệt đối về quân số. Song trong đêm ấy, Friedrich Karl và các tướng tùy tùng đã gia ố cho các vị trí bị đe dọa bằng lực lượng mạnh. Khi Bazaine tiếp tục tiến công vào ngày [1 tháng 9](/wiki/1_th%C3%A1ng_9), Friedrich Karl phát động phản công buộc quân Pháp phải rút vào hệ thống pháo đài Metz. [[5]](#cite_note-geoffrewawro-5) [[6]](#cite_note-6)
Tình trạng đói kém đã trở nên trầm trọng trong khắp Metz, nơi mà các khẩu phần ăn uống đã bị cắt đứt từ ngày
[4 tháng 9](/wiki/4_th%C3%A1ng_9). Khi lượng cỏ khô và yến mạch cho ngựa ăn bị cạn kiệt, Bazaine ra lệnh bón [lúa mì](/wiki/L%C3%BAa_m%C3%AC) cho [ngựa](/wiki/Ng%E1%BB%B1a). Quyết định này làm lính Pháp không còn [bánh mì](/wiki/B%C3%A1nh_m%C3%AC) để ăn và hàng ngày họ buộc phải nuôi sống bản thân chỉ bằng 350 [gam](/wiki/Gam) thịt ngựa không ướp muối và 1/4 [lít](/wiki/L%C3%ADt) rượu vang. Ban đầu các khẩu phần ăn của lính Pháp chỉ đòi hỏi ngựa thồ, nhưng kể từ ngày [9 tháng 9](/wiki/9_th%C3%A1ng_9) thì họ giết thịt cả [ngựa chiến](/wiki/Ng%E1%BB%B1a_trong_chi%E1%BA%BFn_tranh). Sau khi bác bỏ một kế hoạch đột vây trên hữu ngạn sông Moselle bằng các quân đoàn II, III và VI do "sự ưu việt" của quân Phổ, Bazaine xuống lệnh cho mỗi [trung đoàn](/wiki/Trung_%C4%91o%C3%A0n) [pháo binh](/wiki/Ph%C3%A1o_binh), [kỵ binh](/wiki/K%E1%BB%B5_binh) và mọi [đại đội](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BB%99i) [công binh](/wiki/C%C3%B4ng_binh) loại 40 con ngựa ra làm thịt. Đến ngày [20 tháng 9](/wiki/20_th%C3%A1ng_9), phân nửa số ngựa của Tập đoàn quân Rhine đã bị mổ thịt. [3 ngày sau](/wiki/23_th%C3%A1ng_9), để thu nhặt [khoai tây](/wiki/Khoai_t%C3%A2y), 200 lính Pháp đói ăn đã tấn công các đồn bót quân Phổ trên hữu ngạn sông Moselle nhưng bị giết sạch. [[5]](#cite_note-geoffrewawro-5)
Để vãn hồi tình hình, Bazaine xua 40.000 quân chia làm 2 toán đi lục lọi lương thực dọc theo hai bờ sông Moselle vào ngày
[7 tháng 10](/wiki/7_th%C3%A1ng_10). Sự kiện này đã dẫn đến sự bùng nổ của [trận Bellevue](/wiki/Tr%E1%BA%ADn_Bellevue): trong khi pháo Phổ phá tan các xe goòng của Pháp, bộ binh Phổ từ trong các chiến hào đã giương các khẩu [Chassepot](/w/index.php?title=Chassepot&action=edit&redlink=1) mà họ thu được trong trận Sedan để xả đạn hàng loạt vào hàng ngũ quân Pháp. Khoảng 2.000 quân Pháp đã bị loại khỏi vòng chiến. Số quân Pháp còn lại cố lùng sục thức ăn trong các ngôi làng, ăn bất kỳ cái gì mà họ có thể tìm thấy rồi rút về. Do mục đích duy nhất của mình là phong tỏa Metz cho đến khi quân Pháp cạn sạch tiếp tế, quân Phổ không hề truy kích. Một số toán tản binh Pháp do đi quá xa nên đã bị lính thương kỵ binh Phổ bắt về tổng hành dinh để tra hỏi. Những [tù binh](/wiki/T%C3%B9_binh) "gầy gò và ốm yếu" này đã kể cho người Phổ nghe về một đội quân trú phòng đuối sức, đang đói meo và đổ bệnh do hàng ngày ăn thịt ngựa và uống nước bẩn sông Moselle. [[5]](#cite_note-geoffrewawro-5)
Trong thời điểm ngày
[10 tháng 10](/wiki/10_th%C3%A1ng_10) năm 1870, đã có đến 19.000 thương binh và bệnh binh Pháp nằm chật các quân y viện tại Metz. Các dịch bệnh sốt phát ban và đậu mùa hoành hành khắp thành phố. Niềm tin "Metz bất khả chiến bại" ( *Metz l'invincible*) chết dần trong tâm trí của người Pháp. Bên trong các pháo đài, tinh thần chiến đấu của binh sĩ Pháp đã suy sụp đến mức họ không muốn bắn vào những lính Phổ lọt vào tầm bắn của họ. Trong vùng bắn của quân Pháp, các đoàn xe tiếp tế của Phổ tha hồ cung cấp thức ăn và nước uống cho lực lượng vây hãm. Thêm vào đó, kể từ sau [chiến thắng](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_th%E1%BA%AFng) Noisseville, Friedrich Karl đã dốc sức củng cố vòng vây của mình. Ông bài trí tất cả các lực lượng của mình trong một hệ thống chiến hào nằm ngay ngoài tầm bắn của pháo Pháp và luôn sẵn sàng đập tan bất kỳ một cuộc đột vây nào của đối phương. Tình hình Tập đoàn quân Rhine từ tồi tệ đã chuyển sang tuyệt vọng. [[5]](#cite_note-geoffrewawro-5)
Thời tiết Lorraine vào tháng 10 rất lạnh và ẩm ướt, có mưa đều. Trong các chiến hào Phổ, những người lính phải lội bì bõm qua vũng bùn sâu đến đầu gối, ráng núp tránh trận gió bắc thổi tốc mái các ngôi nhà và làm dấy lên một cơn dịch lao phổi gây chết hàng trăm quân Phổ. Dịch kiết lỵ cũng lan tràn trong hàng ngũ quân Pháp và số lính Pháp nhiễm bệnh lên đến hàng ngàn người. Giờ đây, những bức trường thành của Metz và các pháo đài lân cận đã bị đốm bẩn bằng những graffiti bài xích Bazaine, trong đó một số được tô vào buổi tối và một số được tô ngay trong buổi sáng. Bản thân Bazaine cũng gây suy sụp tinh thần quân lực bằng những bản thông cáo hàng ngày của ông về "các cứ điểm không thể lay chuyển" (
*redoutes impregnables*) của quân Phổ. Kể từ tuần thứ ba của tháng 10 năm 1870, các đơn vị tiền đồn Phổ được lệnh mỗi ngày chỉ cho phép một số ít quân Pháp đào ngũ, số lính đào ngũ còn lại sẽ bị bắn và đuổi vào Metz. Những binh sĩ Pháp thoát được khỏi pháo đài đều sung sướng và ăn lấy ăn để phần lương thực mà quân Phổ cung cấp cho họ. [[5]](#cite_note-geoffrewawro-5)
### Metz thất thủ[
[sửa](/w/index.php?title=Cu%E1%BB%99c_v%C3%A2y_h%C3%A3m_Metz_(1870)&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Cu%E1%BB%99c_v%C3%A2y_h%C3%A3m_Metz_(1870)&action=edit§ion=2)]
Vào ngày
[24 tháng 10](/wiki/24_th%C3%A1ng_10) năm 1870, trong một hội đồng chiến tranh, bộ chỉ huy quân Pháp nhận định việc tiến hành đàm phán với bộ tư lệnh lực lượng vây hãm Metz là hết sức cần thiết. Trên vòng đàm phán, phía Phổ bác bỏ mọi yêu cầu nương tay và cương quyết đòi hỏi pháo đài phải đầu hàng và Tập đoàn quân Rhine phải rời pháo đài trên tư cách là [tù binh](/wiki/T%C3%B9_binh). Cuối cùng, một văn kiện đã được ký kết theo những điều khoản của người Phổ vào đêm ngày 27 tháng 10. [[2]](#cite_note-onghelmuthmoltke-2) [Hôm sau](/wiki/28_th%C3%A1ng_10), Bazaine lệnh cho các trung đoàn của mình đặt mọi hiệu kỳ và quân kỳ tại kho vũ khí Metz để giao nộp cho quân Phổ. Hành động này gây tranh cãi gay gắt vì mọi đơn vị quân Pháp đều muốn đốt các lá cờ thay vì nộp cho kẻ địch lên mặt khoe khoang trong các [cung điện](/wiki/Cung_%C4%91i%E1%BB%87n) và [nhà thờ](/wiki/Nh%C3%A0_th%E1%BB%9D) đồn binh của họ. [[5]](#cite_note-geoffrewawro-5)
Buổi sáng ngày
[29 tháng 10](/wiki/29_th%C3%A1ng_10), những ngọn cờ Phổ tung bay trên các thành lũy của Metz. Khoảng 13h, hàng binh Tập đoàn quân Rhine di chuyển theo 6 nẻo đường sang chiến tuyến quân Phổ. Tại mỗi vị trí được quy định, một quân đoàn Phổ tiến hành thu nhận tù binh - những người ngay lập tức được đưa vào các lều trại đã được chuẩn bị trước và được tiếp tế lương thực. Sau khi giao nộp binh lính của mình cho quân Phổ giải về Đức, các sĩ quan Pháp được phép giữ bảo kiếm và trở về pháo đài Metz, nơi họ sớm được người Phổ cung cấp thức ăn nước uống. Điều này đã làm cho nhiều lính Pháp phẫn nộ vì tin rằng các cấp trên đã "bán đứng" mình. [[2]](#cite_note-onghelmuthmoltke-2) [[5]](#cite_note-geoffrewawro-5)
Bazaine - Tổng tư lệnh Tập đoàn quân Rhine bại trận - rời Metz đi
[Kassel](/wiki/Kassel), thuộc mạn [bắc Đức](/wiki/Li%C3%AAn_bang_B%E1%BA%AFc_%C4%90%E1%BB%A9c), để chịu sự giam cầm của người Phổ. Vì hành động đầu hàng quân Phổ, về sau ông bị Pháp lên án là phản quốc và bị kết án tử hình. Ông được [2] [Tổng thống Pháp](/wiki/T%E1%BB%95ng_th%E1%BB%91ng_Ph%C3%A1p)là [Patrice de MacMahon](/wiki/Patrice_de_MacMahon), một người bạn của ông, giảm án thành tù chung thân và bị đày ra giữa [Địa Trung Hải](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Ba_Trung_H%E1%BA%A3i). [[7]](#cite_note-7) ![ ](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8d/Begegnung-prinz_Friedrich-Carl_von_Preussen.jpg/220px-Begegnung-prinz_Friedrich-Carl_von_Preussen.jpg)
![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8d/Begegnung-prinz_Friedrich-Carl_von_Preussen.jpg/220px-Begegnung-prinz_Friedrich-Carl_von_Preussen.jpg)
[chiến thắng](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_th%E1%BA%AFng)Metz, Thân vương Friedrich Karl được lãnh [hàm](/wiki/Qu%C3%A2n_h%C3%A0m)Thống chế. Ông là một trong những vương thân đầu tiên của vương tộc Phổ được phong cấp bậc cao quý này. [[1]](#cite_note-dequocducmoi-1)
Trong ngày hôm ấy,
[Lữ đoàn](/wiki/L%E1%BB%AF_%C4%91o%C3%A0n) số 26 Phổ đã tiến vào tiếp quản Metz. Thành phố không bị hư hại, nhưng tình trạng của các doanh trại đã cho thấy những gì mà binh sĩ hai phe phải hứng chịu trong suốt cuộc vây hãm vừa qua. [[2]](#cite_note-onghelmuthmoltke-2)
Trận bao vây Metz đã đem lại cho quân Phổ tổn thất đến 240
[sĩ quan](/wiki/S%C4%A9_quan) và 5.500 binh lính [chết](/wiki/Ch%E1%BA%BFt) hay bị thương. Đổi lại, họ bắt được một lượng tù binh khổng lồ gồm 6.000 sĩ quan và 167.000 binh lính. Con số này chỉ bị vượt mức trong các trận hợp vây thời [2] [Chiến tranh thế giới thứ hai](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai). Thêm vào đó, quân Phổ cũng thu được 56 quân kỳ, 622 [pháo dã chiến](/wiki/Ph%C3%A1o_d%C3%A3_chi%E1%BA%BFn)và 876 pháo trong thành, 72 súng máy [mitrailleuse](/w/index.php?title=Mitrailleuse&action=edit&redlink=1)và 260.000 [súng trường](/wiki/S%C3%BAng_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng). Sử gia [[2]](#cite_note-onghelmuthmoltke-2) [thế kỷ 19](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_19)G. L. M. Strauss đã đánh giá cuộc đầu hàng của Metz là "một cuộc đầu hàng độc đáo trong những trang [lịch sử](/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD)", do, khác với [Sedan](/wiki/Tr%E1%BA%ADn_Sedan_(1870))và [Paris](/wiki/Cu%E1%BB%99c_v%C3%A2y_h%C3%A3m_Paris_(1870%E2%80%931871)), quân Pháp tại Metz chiếm ưu thế quân số so với lực lượng vây hãm Đức. [[1]](#cite_note-dequocducmoi-1)
Hàng binh Pháp được vận chuyển theo đường
[Trèves](/wiki/Tr%C3%A8ves) và [Saarbrücken](/wiki/Saarbr%C3%BCcken) dưới sự hộ tống của một số [tiểu đoàn](/wiki/Ti%E1%BB%83u_%C4%91o%C3%A0n) [vệ binh quốc gia](/w/index.php?title=Landwehr&action=edit&redlink=1) Phổ. Sau khi giải hết tù binh về Đức, các tiểu đoàn vệ binh quốc gia này sẽ tiếp tục làm nhiệm vụ quản thúc tù binh chứ không trở lại tham chiến ở Pháp. [[2]](#cite_note-onghelmuthmoltke-2)
Với các cuộc đầu hàng của Tập đoàn quân Châlons tại Sedan và Tập đoàn quân Rhine tại Metz, người Phổ giờ đã bắt được toàn bộ quân đội Pháp trước chiến tranh. Nói như lời đùa đầy ảm đạm của thị dân
[Paris](/wiki/Paris), *"cuối cùng thì Bazaine và MacMahon đã hội quân"*. Sự thất thủ của Metz cũng tạo cho các Tập đoàn quân số 1 và số 2 Phổ rảnh tay để đối phó với lực lượng Pháp trên các mặt trận khác. Sau khi nhận định tình hình thuận lợi, Bộ Tổng chỉ huy quân Đức tại [5] [Versailles](/wiki/Versailles)phát lệnh cho tướng von Manteuffel kéo quân chủ lực Tập đoàn quân số 1 vào miền [Compiègne](/wiki/Compi%C3%A8gne)và yểm trợ lực lượng vây hãm Paris trên mạn bắc. Đồng thời, Manteuffel còn phải chia quân đóng giữ Metz và tiến hành bao vây các pháo đài [Thionville](/wiki/Cu%E1%BB%99c_v%C3%A2y_h%C3%A3m_Thionville)và [Montmédy](/wiki/Cu%E1%BB%99c_v%C3%A2y_h%C3%A3m_Montm%C3%A9dy). Về phần mình, Friedrich Karl được lệnh đem Tập đoàn quân số 2 đến khu vực ven [sông Loire](/wiki/S%C3%B4ng_Loire), nơi [chính phủ](/wiki/Ch%C3%ADnh_ph%E1%BB%A7) [Cộng hòa Pháp](/wiki/%C4%90%E1%BB%87_tam_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Ph%C3%A1p)non trẻ đã thành lập một đạo quân lớn để duy trì sự kháng cự của mình. [[1]](#cite_note-dequocducmoi-1) [[2]](#cite_note-onghelmuthmoltke-2)
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Cu%E1%BB%99c_v%C3%A2y_h%C3%A3m_Metz_(1870)&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Cu%E1%BB%99c_v%C3%A2y_h%C3%A3m_Metz_(1870)&action=edit§ion=3)]
- ^
**a** **ă** **â** **b** **c** ["Men who have made the new German empire. A series of brief biographic sketches"](http://www.archive.org/stream/menwhohavemaden01stragoog/menwhohavemaden01stragoog_djvu.txt)
- ^
**a** **ă** **â** **b** **c** **d** **đ** **e** **ê** **g** **h** [Helmuth Moltke. The Franco-German war of 1870-71](http://www.ebooksread.com/authors-eng/helmuth-moltke/the-franco-german-war-of-1870-71-tlo/page-13-the-franco-german-war-of-1870-71-tlo.shtml)
- ^
**a** [Philipp Elliot-Wright,](#cite_ref-philippelliot_3-1) **ă** *Gravelotte-St-Privat 1870: End of the Second Empire*, trang 86
- ^
**a** [Theo hồi tưởng của Canrobert, Bazaine không hề hay biết về nỗ lực giải cứu Metz của Napoléon và MacMahon:](#cite_ref-wawr.C3.B398_4-1) **ă** *"Chúng tôi không biết gì về Thống chế MacMahon, trừ việc ông ta bại trận ở*(tức Bazaine) [Frœschwiller](/wiki/Tr%E1%BA%ADn_W%C5%93rth_(1870))và đã hoàn toàn rút lui; nói chung, chúng tôi thậm chí còn không hoài nghi về sự tồn tại của [Tập đoàn quân Châlons] vì thống chế *không hề nói với chúng tôi về điều đấy"*. Dẫn theo Wawro, trang 198.
- ^
**a** **ă** **â** **b** **c** **d** **đ** **e** [Geoffrey Wawro,](#cite_ref-geoffrewawro_5-8) **ê** *The Franco-Prussian war: The German conquest of France in 1870-1871*, các trang 193-194. [^](#cite_ref-6) ["Moltke, a biographical and critical study"](http://www.archive.org/stream/moltkeabiograph00morrgoog/moltkeabiograph00morrgoog_djvu.txt) **Mark Grossman (2007).** [^](#cite_ref-7) [. Infobase Publisher. tr. 31.](http://books.google.com/books?id=QSJoaugn2h8C&pg=PA31&lpg=PA31&dq=bazaine+sentenced+to+death&source=bl&ots=Z1PdA-pikV&sig=2OZERvWCYV7a8_e4bAPBXAVTf7s&hl=en&sa=X&ei=PvUMVNz0NOi7igKYwoGwDA&ved=0CEkQ6AEwBw#v=onepage&q=bazaine%20sentenced%20to%20death&f=false) *World Military Leaders: A Biographical Dictionary*
## Tài liệu tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Cu%E1%BB%99c_v%C3%A2y_h%C3%A3m_Metz_(1870)&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Cu%E1%BB%99c_v%C3%A2y_h%C3%A3m_Metz_(1870)&action=edit§ion=4)]
- François Roth:
*La guerre de 70*, Verlag Fayard, Nancy 1990, [ISBN 2-213-02321-2](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/2213023212)( [tiếng Pháp](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Ph%C3%A1p))
- Geoffrey Wawro:
*The Franco-Prussian War*, Cambridge University Press, [ISBN 978-0521617437](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/9780521617437)( [tiếng Anh](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Anh))
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Cu%E1%BB%99c_v%C3%A2y_h%C3%A3m_Metz_(1870)&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Cu%E1%BB%99c_v%C3%A2y_h%C3%A3m_Metz_(1870)&action=edit§ion=5)]
- Báo
[Freiburger Zeitung](/w/index.php?title=Freiburger_Zeitung&action=edit&redlink=1)của Đức ngày [29 tháng 10 năm 1870](http://az.ub.uni-freiburg.de/show/fz.cgi?cmd=showpic&ausgabe=01&day=29&year=1870&month=10&project=3&anzahl=4)

X-Cache: cp1067 miss(0), cp1066 frontend miss(0)


text:
Green Bay, Wisconsin
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Green Bay là một thành phố và là quận lỵ của quận Brown ở tiểu bang Wisconsin, 6 nằm ở phần đầu của Green Bay, một phụ lưu vực của hồ Michigan, tại cửa sông Fox. Nó có độ cao 581 feet (177 m) trên mực nước biển và có vị trí 112 dặm (180 km) về phía bắc của Milwaukee. Theo điều tra dân số năm 2000 Green Bay có dân số 102.313. 2 của hãng điều tra dân số năm 2008 ước tính là 101.025 [1] Thị trấn Town of Green Bay có cự ly vài dặm về phía đông bắc của thành phố này. Đây là thành phố lớn thứ ba ở tiểu bang Wisconsin, sau Milwaukee và Madison. Nó cũng là thành phố lớn thứ ba ở bờ phía tây của hồ Michigan, sau Chicago và Milwaukee.
Thành phố kết nghĩa[sửa | sửa mã nguồn]
Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ “Table 1: Annual Estimates of the Population for Incorporated Places Over 100,000, Ranked by 1 tháng 7 năm 2006 Population: ngày 1 tháng 4 năm 2000 to 1 tháng 7 năm 2006” (CSV). 2005 Population Estimates. United States Census Bureau, Population Division. Ngày 28 tháng 6 năm 2007. Truy cập ngày 28 tháng 6 năm 2007.

markdown:
# Green Bay, Wisconsin
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|Green Bay, Wisconsin|
|
|[44°30′48″B 88°0′57″T / 44,51333°B 88,01583°T](//tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=Green_Bay%2C_Wisconsin¶ms=44_30_48_N_88_0_57_W_region:US_type:city) [Tọa độ](/wiki/H%E1%BB%87_t%E1%BB%8Da_%C4%91%E1%BB%99_%C4%91%E1%BB%8Ba_l%C3%BD): [44°30′48″B 88°0′57″T / 44,51333°B 88,01583°T](//tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=Green_Bay%2C_Wisconsin¶ms=44_30_48_N_88_0_57_W_region:US_type:city) [Quốc gia](/wiki/Qu%E1%BB%91c_gia) [Hoa Kỳ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [Tiểu bang](/wiki/Ti%E1%BB%83u_bang_Hoa_K%E1%BB%B3) [Wisconsin](/wiki/Wisconsin) [Quận](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_c%E1%BB%A7a_Hoa_K%E1%BB%B3) [Brown](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_Brown,_Wisconsin) [Thị trưởng](/wiki/Th%E1%BB%8B_tr%C6%B0%E1%BB%9Fng) [James J. Schmitt](/w/index.php?title=James_J._Schmitt&action=edit&redlink=1)( [R](/wiki/%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_(Hoa_K%E1%BB%B3))) 2(140,7 km 2) 2(113,6 km 2) 2(27,1 km 2) [Độ cao](/wiki/Cao_%C4%91%E1%BB%99) [Mật độ](/wiki/M%E1%BA%ADt_%C4%91%E1%BB%99_d%C3%A2n_s%E1%BB%91) 2(1.900,5/km 2) [Vùng đô thị](/wiki/V%C3%B9ng_%C4%91%C3%B4_th%E1%BB%8B) [Múi giờ](/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D) [CST](/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D_mi%E1%BB%81n_Trung_(B%E1%BA%AFc_M%E1%BB%B9))( [UTC−6](/wiki/UTC%E2%88%926)) [DST](/wiki/Quy_%C6%B0%E1%BB%9Bc_gi%E1%BB%9D_m%C3%B9a_h%C3%A8)) [UTC−5](/wiki/UTC%E2%88%925)) [Thành phố kết nghĩa](/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_k%E1%BA%BFt_ngh%C4%A9a) [Irapuato](/wiki/Irapuato) [www.ci.green-bay.wi.us](http://www.ci.green-bay.wi.us) **Green Bay** là một thành phố và là quận lỵ của [quận Brown](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_Brown,_Wisconsin) ở tiểu bang [Wisconsin](/wiki/Wisconsin), nằm ở phần đầu của Green Bay, một phụ lưu vực của hồ Michigan, tại cửa sông Fox. Nó có độ cao 581 feet (177 m) trên mực nước biển và có vị trí 112 dặm (180 km) về phía bắc của 6 [Milwaukee](/wiki/Milwaukee). Theo điều tra dân số năm 2000 Green Bay có dân số 102.313. của hãng điều tra dân số năm 2008 ước tính là 101.025 [2](/wiki/Wikipedia:Tham_kh%E1%BA%A3o_%C4%91%E1%BB%8Ba_l%C3%BD_h%E1%BB%8Dc#2) Thị trấn [[1]](#cite_note-PopEstBigCities-1) [Town of Green Bay](/w/index.php?title=Green_Bay_(th%E1%BB%8B_tr%E1%BA%A5n),_Wisconsin&action=edit&redlink=1)có cự ly vài dặm về phía đông bắc của thành phố này. Đây là thành phố lớn thứ ba ở tiểu bang Wisconsin, sau [Milwaukee](/wiki/Milwaukee)và [Madison](/w/index.php?title=Madison,_Winconsin&action=edit&redlink=1). Nó cũng là thành phố lớn thứ ba ở bờ phía tây của hồ Michigan, sau [Chicago](/wiki/Chicago)và Milwaukee.
## Thành phố kết nghĩa[
[sửa](/w/index.php?title=Green_Bay,_Wisconsin&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Green_Bay,_Wisconsin&action=edit§ion=1)]
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Green_Bay,_Wisconsin&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Green_Bay,_Wisconsin&action=edit§ion=2)] [^](#cite_ref-PopEstBigCities_1-0) [“Table 1: Annual Estimates of the Population for Incorporated Places Over 100,000, Ranked by 1 tháng 7 năm 2006 Population: ngày 1 tháng 4 năm 2000 to 1 tháng 7 năm 2006”](http://www.census.gov/popest/cities/tables/SUB-EST2006-01.csv)( [CSV](/w/index.php?title=Comma-separated_values&action=edit&redlink=1)). *2005 Population Estimates*. [United States Census Bureau](/w/index.php?title=United_States_Census_Bureau&action=edit&redlink=1), Population Division. Ngày 28 tháng 6 năm 2007. Truy cập ngày 28 tháng 6 năm 2007.
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Green_Bay,_Wisconsin&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Green_Bay,_Wisconsin&action=edit§ion=3)]
|
|![]()
|Wikimedia Commons có thêm thư viện hình ảnh và phương tiện truyền tải về
|

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

Connection: close

X-Content-Type-Options: nosniff

Cache-Control: private, s-maxage=0, max-age=0, must-revalidate

Via: 1.1 varnish, 1.1 varnish

Content-Language: vi

X-UA-Compatible: IE=Edge

X-Cache: cp1052 miss(0), cp1066 frontend miss(0)

Vary: Accept-Encoding,Cookie

Accept-Ranges: bytes

Content-Type: text/html; charset=UTF-8


text:
Khỉ Dryas
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Khỉ Dryas (danh pháp hai phần: Cercopithecus dryas) là một loài khỉ thuộc họ Khỉ Cựu thế giới. Loài này chỉ sinh sống ở lưu vực Congo, giới hạn ở tả ngạn sông Congo. Trước đây danh pháp loài khỉ này là Cercopithecus salongo (tên thông dụng khỉ Diana Zaire).[2] Một số nguồn cũ hơn xem khỉ Dryas là một phân loài của khỉ Diana và phân loại là Cercopithecus diana dryas, nhưng nó cách biệt về địa lý từ bất cứ quần thể khỉ Diana được biết đến.
Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ Hart, J., Butynski, T.M. & Hurley, M. (2008). Cercopithecus dryas. 2008 IUCN Red List of Threatened Species. IUCN 2008. Truy cập ngày ngày 12 tháng 11 năm 2008. Database entry includes justification for why this species is listed as critically endangered
- ^ Colyn, M.; Gautier-Hion, A., & Vanden Audenaerde, D. T. (1991). “Cercopithecus dryas Schwarz 1932 and C. salongo Vanden Audenaerde, Thys 1977 are the same species with an age-related coat pattern”. Folia Primatologica 56 (56): 167–170. doi:10.1159/000156543.
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- African Mammals Databank entry for the Dryas Monkey
- FIRST FIELD STUDY OF THE SALONGO MONKEY
- new monkey species - Cercopithecus salongo

markdown:
# Khỉ Dryas
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
|Cercopithecus dryas
|
|![]()
[Tình trạng bảo tồn](/wiki/T%C3%ACnh_tr%E1%BA%A1ng_b%E1%BA%A3o_t%E1%BB%93n) [Phân loại khoa học](/wiki/Ph%C3%A2n_lo%E1%BA%A1i_sinh_h%E1%BB%8Dc) [Giới](/wiki/Gi%E1%BB%9Bi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *regnum*) [Animalia](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt) [Ngành](/wiki/Ng%C3%A0nh_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *phylum*) [Chordata](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_c%C3%B3_d%C3%A2y_s%E1%BB%91ng) [Lớp](/wiki/L%E1%BB%9Bp_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *class*) [Mammalia](/wiki/L%E1%BB%9Bp_Th%C3%BA) [Bộ](/wiki/B%E1%BB%99_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *ordo*) [Primates](/wiki/B%E1%BB%99_Linh_tr%C6%B0%E1%BB%9Fng) [Họ](/wiki/H%E1%BB%8D_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *familia*) [Cercopithecidae](/wiki/Cercopithecidae) [Chi](/wiki/Chi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *genus*) [Cercopithecus](/wiki/Cercopithecus) [Loài](/wiki/Lo%C3%A0i)( *species*) **C. dryas** [Danh pháp hai phần](/wiki/Danh_ph%C3%A1p_hai_ph%E1%BA%A7n) *Cercopithecus dryas* [Schwartz](/w/index.php?title=Ernst_Schwarz&action=edit&redlink=1), [1932](/wiki/1932) ![ Phạm vi phân bố](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b0/Cercopithecus_dryas_distribution.svg/280px-Cercopithecus_dryas_distribution.svg.png)
![ Phạm vi phân bố](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b0/Cercopithecus_dryas_distribution.svg/280px-Cercopithecus_dryas_distribution.svg.png)
Phạm vi phân bố
[Danh pháp đồng nghĩa](/wiki/T%C3%AAn_%C4%91%E1%BB%93ng_ngh%C4%A9a_(sinh_v%E1%BA%ADt_h%E1%BB%8Dc)) *salongo*Thys van den Audenaerde, 1977 **Khỉ Dryas** ( [danh pháp hai phần](/wiki/Danh_ph%C3%A1p_hai_ph%E1%BA%A7n): *Cercopithecus dryas*) là một loài khỉ thuộc [họ Khỉ Cựu thế giới](/wiki/H%E1%BB%8D_Kh%E1%BB%89_C%E1%BB%B1u_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi). Loài này chỉ sinh sống ở [lưu vực Congo](/w/index.php?title=L%C6%B0u_v%E1%BB%B1c_Congo&action=edit&redlink=1), giới hạn ở tả ngạn [sông Congo](/wiki/S%C3%B4ng_Congo). Trước đây danh pháp loài khỉ này là *Cercopithecus salongo* (tên thông dụng **khỉ Diana Zaire**). Một số nguồn cũ hơn xem khỉ Dryas là một [2] [phân loài](/wiki/Ph%C3%A2n_lo%C3%A0i)của [khỉ Diana](/w/index.php?title=Kh%E1%BB%89_Diana&action=edit&redlink=1)và phân loại là *Cercopithecus diana dryas*, nhưng nó cách biệt về địa lý từ bất cứ quần thể khỉ Diana được biết đến.
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Kh%E1%BB%89_Dryas&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Kh%E1%BB%89_Dryas&action=edit§ion=1)] **Hart, J., Butynski, T.M. & Hurley, M. (2008).** [^](#cite_ref-iucn_1-0) [.](http://www.iucnredlist.org/details/4216) *Cercopithecus dryas* *2008*. [IUCN Red List of Threatened Species](/wiki/S%C3%A1ch_%C4%91%E1%BB%8F) [IUCN](/wiki/IUCN)2008. Truy cập ngày ngày 12 tháng 11 năm 2008. Database entry includes justification for why this species is listed as critically endangered **Colyn, M.; Gautier-Hion, A., & Vanden Audenaerde, D. T. (1991). “** [^](#cite_ref-2) *Cercopithecus dryas*Schwarz 1932 and *C. salongo*Vanden Audenaerde, Thys 1977 are the same species with an age-related coat pattern”. *Folia Primatologica* **56**(56): 167–170. [doi](/wiki/DOI): [10.1159/000156543](//dx.doi.org/10.1159%2F000156543).
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Kh%E1%BB%89_Dryas&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Kh%E1%BB%89_Dryas&action=edit§ion=2)]
|
|![]()
|
| có thông tin sinh học về
|
|![]()
|Wikimedia Commons có thêm hình ảnh và phương tiện truyền tải về
|[African Mammals Databank entry for the Dryas Monkey](http://www.gisbau.uniroma1.it/amd/amd305.html) [FIRST FIELD STUDY OF THE SALONGO MONKEY](http://ips.conference-services.net/resources/354/1080/pdf/IPSoc2008_0828.pdf) [new monkey species - Cercopithecus salongo](http://www.springerlink.com/content/56k50251226x1145/)

X-Cache: cp1065 miss(0), cp1066 frontend miss(0)


text:
Mâu Tử
Mâu Tử tên thật là Mâu Bác, sinh vào khoảng những năm 165-170, và mất năm nào không rõ. Theo nhiều nhà nghiên cứu, thì ông là một trong số ít người đầu tiên ở nước ngoài đến Giao Châu (vùng đất miền Bắc Việt Nam ngày nay [1]) tu học và khai truyền đạo Phật tại đây vào cuối thế kỷ 2 đến đầu thế kỷ 3[2].
Tiểu sử[sửa | sửa mã nguồn]
Mâu Tử là người ở quận Thương Ngô (Ngô Châu ngày nay), bên dòng Tây Giang, nay thuộc Quảng Tây, Trung Quốc.
Lúc trẻ, ông đã nổi danh là người học rộng, đọc nhiều, giỏi biện bác và có đầu óc phê phán....Trong bài Tựa ở sách Lý Hoặc Luận (đều do ông viết) có đoạn (dịch từ chữ Hán):
- Mâu Tử tôi đối với kinh truyện và chư gia, sách lớn sách nhỏ không sách nào không mê. Tuy không thích binh pháp, nhưng cũng đọc sách binh pháp. Tuy đọc sách thần tiên bất tử nhưng không tin thần tiên bất tử, (bởi) đó là chuyện hư đản [3].
Và cũng nhờ bài Tựa này mà người ta biết được đôi điều về ông:
- Sau khi vua Hán Linh Đế qua đời năm 189, cả nước Trung Quốc lâm vào cảnh loạn lạc (nạn Tam Quốc), chỉ có Giao Châu do Thái thú Sĩ Nhiếp cầm quyền là được yên. Cho nên lúc bấy giờ số người chạy loạn từ phương Bắc xuống đó khá đông, trong số này có mẹ con Mâu Tử (khoảng năm 194).
- Mâu Tử được mới làm quan hai lần, nhưng ông đều chối từ. Trích bài Tựa:
- Thái thú (Sĩ Nhiếp) nghe có chút học thức, tới mời nhận một chức vụ. Hồi đó tuổi vừa lớn, lòng chuyên về việc học, lại thấy đời loạn lạc không có ý muốn ra làm quan, cho nên tôi từ chối không đến...
Ở một đoạn khác, Mâu Tử lại viết:
- Thái thú (Sĩ Nhiếp) thấy tôi học biết nhiều, muốn nhờ đi Kinh Châu. Mâu Tử cho rằng quyền tước vinh hoa thì dễ từ, nhưng sứ mạng thì khó từ chối, cho nên đã chuẩn bị để đi. Gặp lúc đó vị châu mục [4] cảm tài học, thấy chưa có chức phận liền muốn giao cho một quan chức, nhưng tôi muốn cáo bệnh không đi, (bất ngờ) người em của châu mục là thái thú Dự Chương [5] bị viên tướng tải lương là Trách Dung sát hại...Châu mục liền mời Mâu Tử tới nhờ đi Linh Lăng và Quế Dương... Mâu tử nói: "Lâu nay ăn cơm của các châu quận, ngày tri ngộ đã dài, nay gặp việc cần, kẻ liệt sĩ phải quên thân mình để lo phụng sự". Liền chuẩn bị lên đường. Nhưng lúc ấy mẹ mất, không thể đi được. Sau suy nghĩ chín chắn cho rằng vì tài biện đối mà người ta giao cho sứ mạng, thực ra trong thời buổi nhiễu nhương này, không phải lúc nên lộ diện...[6]
- Mâu Tử vốn là người thông hiểu Đạo Lão và Đạo Nho, nhưng sau di cư đến Luy Lâu (thủ phủ của Giao Châu), ông đã gặp Đạo Phật ở đây. Sau khi mẹ mất, theo bài Tựa, thì ông bèn mài chí theo Đạo Phật, cùng nghiên cứu Lão Tử, lấy huyền diệu làm rượu ngon, lấy Ngũ kinh (của Nho giáo) làm đàn sáo...Người thế tục đa số không biết, cho rằng Mâu Tử đã phản Ngũ kinh mà theo dị đạo...Thực ra nếu mở miệng ra tranh luận với họ thì cũng là phi đạo, mà im lặng thì ra như bất lực, bèn dùng bút mực, lược dẫn lời thánh hiền mà chứng giải điều mình nghĩ. Do đó gọi là "Mâu Tử Lý Hoặc Luận" (gọi tắt là Lý Hoặc Luận)
Theo bài Tựa của Mâu Tử, năm 26 tuổi, ông trở về quê nhà (Thương Ngô) cưới vợ. Sau đó, theo GS. Nguyễn Lang, ông vẫn tiếp tục việc học Phật[7] và mất năm nào không rõ.
Tác phẩm[sửa | sửa mã nguồn]
Trước tác nổi tiếng của Mâu Tử là cuốn Lý Hoặc Luận, viết bằng chữ Hán, ra đời vào cuối thế kỷ 2 [8] nhưng năm nào thì chưa rõ. Sách gồm 37 câu hỏi đáp giữa tác giả và những người theo Đạo Nho (chủ yếu) và Đạo Lão (số câu ít hơn, chỉ từ câu 29 trở đi). Theo một số nhà nghiên cứu, thì với cuốn này, có thể nói Mâu Tử là người Trung Quốc đầu tiên có trước tác về Phật giáo bằng chữ Hán [9].
Ngộ nhận và nghi vấn[sửa | sửa mã nguồn]
Cũng theo GS. Nguyễn Tài Thư thì sách Tùy chí đã chép sai khi cho rằng Mâu Tử là Thái úy Mâu Dung, tự Tử Du, sống dưới thời Hán Chương Đế (trị vì từ năm 75 đến 88); bởi Mâu Tử sống dưới thời Hán Linh Đế (trị vì từ năm 168 đến 189). Sách Tùy chí và sách Hoàng Minh tập cũng chép sai khi cho rằng Mâu Tử chịu nhận chức quan, bởi bài Tựa do chính tay ông viết đã nói rõ điều này [10].
Theo GS. Nguyễn Lang, cái tên Mâu Tử hay Mâu Bác có thể là một pháp danh, bởi Mâu có thể là lấy từ Mâu Ni. Ðoạn kết của Lý Hoặc Luận cho ta cảm tưởng lúc này Mâu Tử đã là một Sa Môn (tức là người đã xuất gia), bởi người đối thoại với ông sau khi được thuyết phục, đã lạy ông và "xin thọ ngũ giới làm "ưu bà tắc"[11].
Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]
Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ Ban đầu, Giao Châu còn bao gồm một phần đất Quảng Tây và Quảng Đông thuộc Trung Quốc) ngày nay.
- ^ Theo TT. Thích Minh Tuệ (Lịch sử Phật giáo Việt Nam, tr. 68), Trần Văn Giáp (Nhà sử học Trần Văn Giáp, tr. 72) và GS. Nguyễn Khắc Thuần (sách đã dẫn, tr. 101).
- ^ Chép theo GS. Nguyễn Lang, Việt Nam Phật giáo sử luận (Tập 1), tr. 54.
- ^ Theo học giả Hồ Thích thì viên châu mục này là Chu Phù, thứ sử Giao Châu (Hồ Thích văn đàn, "Luận về Lý Hoặc Luận", Tập 4, Quyển 2). Dẫn lại theo, Nguyễn Đăng Thục, tr. 338).
- ^ Thái thú Dự Chương lúc đó là Chu Hộc
- ^ Chép theo GS. Nguyễn Lang, Việt Nam Phật giáo sử luận (Tập 1), tr. 54-55.
- ^ Theo Nguyễn Lang, tr. 58
- ^ Mặc dù còn có một vài ý kiến khác, nhưng một số tác giả, trong đó có Hồ Thích, Pelliot, Nguyễn Lang,...đều đồng ý rằng bài Tựa và phần chính tác phẩm Lý Hoặc Luận được sáng tác vào cuối thế kỷ 2. Nhưng sau đó có người sửa chữa thêm thắt khiến bản văn có đôi chỗ mang ngữ phong của thế kỷ 3 và thế kỷ 5 (xem chi tiết trong Nguyễn Lang, Việt Nam Phật giáo sử luận, Tập 1, tr. 56).
- ^ Theo GS. Nguyễn Tài Thư (chủ biên), Lịch sử Phật giáo Việt Nam (tr. 54) và TT. Thích Minh Tuệ, Lịch sử Phật giáo Việt Nam (tr. 68).
- ^ Theo GS. Nguyễn Tài Thư (chủ biên), Lịch sử Phật giáo Việt Nam, tr. 55-56.
- ^ GS. Nguyễn Lang, Việt Nam Phật giáo sử luận (Tập 1, tr. 58). Ưu-bà-tắc (phiên âm từ tiếng Phạn), chỉ nam tu tại gia đã thọ ngũ giới. Nếu là người nữ thì gọi là Ưu-bà-di. Người Việt hay gọi đây là cư sĩ, là thiện nam hay tín nữ.
Sách tham khảo chính[sửa | sửa mã nguồn]
- Nguyễn Lang (tức Thiền sư Thích Nhất Hạnh), Việt Nam Phật giáo sử luận (Tập 1). Nhà xuất bản Văn học, Hà Nội, 1992.
- Thích Minh Tuệ, Lịch sử Phật giáo Việt Nam. Thành hội Phật giáo Thành phố Hồ Chí Minh xuất bản, 1993.
- Trần Văn Giáp, "Phật giáo Việt Nam từ khởi nguyên đến thế kỷ 13" in trong Nhà sử học Trần Văn Giáp. Nhà xuất bản Khoa học Xã hội, Hà Nội, 1996.
- Nguyễn Tài Thư (chủ biên), Lịch sử Phật giáo Việt Nam. Nhà xuất bản Khoa học Xã hội, Hà Nội, 1991.
- Nguyễn Đăng Thục, Lịch sử tư tưởng Việt Nam (Tập 3). Nhà xuất bản Thành phố Hồ Chí Minh, 1992.

markdown:
# Mâu Tử
**Mâu Tử** tên thật là **Mâu Bác**, sinh vào khoảng những năm [165](/wiki/165)- [170](/wiki/170), và mất năm nào không rõ. Theo nhiều nhà nghiên cứu, thì ông là một trong số ít người đầu tiên ở nước ngoài đến [Giao Châu](/wiki/Giao_Ch%C3%A2u) (vùng đất [miền Bắc Việt Nam](/wiki/Mi%E1%BB%81n_B%E1%BA%AFc_(Vi%E1%BB%87t_Nam)) ngày nay ) tu học và khai truyền [1] [đạo Phật](/wiki/Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o)tại đây vào cuối [thế kỷ 2](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_2)đến đầu [thế kỷ 3](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_3) . [[2]](#cite_note-2)
## Tiểu sử[
[sửa](/w/index.php?title=M%C3%A2u_T%E1%BB%AD&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=M%C3%A2u_T%E1%BB%AD&action=edit§ion=1)] **Mâu Tử** là người ở quận Thương Ngô ( [Ngô Châu](/wiki/Ng%C3%B4_Ch%C3%A2u) ngày nay), bên dòng [Tây Giang](/wiki/T%C3%A2y_Giang_(%C4%91%E1%BB%8Bnh_h%C6%B0%E1%BB%9Bng)), nay thuộc [Quảng Tây](/wiki/Qu%E1%BA%A3ng_T%C3%A2y), [Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c).
Lúc trẻ, ông đã nổi danh là người học rộng, đọc nhiều, giỏi biện bác và có đầu óc phê phán....Trong bài
*Tựa* ở sách **Lý Hoặc Luận** (đều do ông viết) có đoạn (dịch từ [chữ Hán](/wiki/Ch%E1%BB%AF_H%C3%A1n)): *Mâu Tử tôi đối với kinh truyện và chư gia, sách lớn sách nhỏ không sách nào không mê. Tuy không thích binh pháp, nhưng cũng đọc sách binh pháp. Tuy đọc sách thần tiên bất tử nhưng không tin thần tiên bất tử, (bởi) đó là chuyện hư đản* . [[3]](#cite_note-3)
Và cũng nhờ bài
*Tựa* này mà người ta biết được đôi điều về ông:
- Sau khi vua
[Hán Linh Đế](/wiki/H%C3%A1n_Linh_%C4%90%E1%BA%BF)qua đời năm [189](/wiki/189), cả nước [Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c)lâm vào cảnh loạn lạc (nạn [Tam Quốc](/wiki/Tam_Qu%E1%BB%91c)), chỉ có [Giao Châu](/wiki/Giao_Ch%C3%A2u)do Thái thú [Sĩ Nhiếp](/wiki/S%C4%A9_Nhi%E1%BA%BFp)cầm quyền là được yên. Cho nên lúc bấy giờ số người chạy loạn từ phương Bắc xuống đó khá đông, trong số này có mẹ con Mâu Tử (khoảng năm [194](/wiki/194)).
- Mâu Tử được mới làm quan hai lần, nhưng ông đều chối từ. Trích bài Tựa:
*Thái thú (* [Sĩ Nhiếp](/wiki/S%C4%A9_Nhi%E1%BA%BFp)) nghe có chút học thức, tới mời nhận một chức vụ. Hồi đó tuổi vừa lớn, lòng chuyên về việc học, lại thấy đời loạn lạc không có ý muốn ra làm quan, cho nên tôi từ chối không đến...
Ở một đoạn khác, Mâu Tử lại viết:
*Thái thú (* [Sĩ Nhiếp](/wiki/S%C4%A9_Nhi%E1%BA%BFp)) thấy tôi học biết nhiều, muốn nhờ đi [Kinh Châu](/wiki/Kinh_Ch%C3%A2u). Mâu Tử cho rằng quyền tước vinh hoa thì dễ từ, nhưng sứ mạng thì khó từ chối, cho nên đã chuẩn bị để đi. Gặp lúc đó vị châu mục cảm tài học, thấy chưa có chức phận liền muốn giao cho một quan chức, nhưng tôi muốn cáo bệnh không đi, (bất ngờ) người em của châu mục là thái thú Dự Chương [[4]](#cite_note-4) bị viên tướng tải lương là [[5]](#cite_note-5) [Trách Dung](/wiki/Tr%C3%A1ch_Dung)sát hại...Châu mục liền mời Mâu Tử tới nhờ đi [Linh Lăng](/wiki/Linh_L%C4%83ng)và [Quế Dương](/wiki/Qu%E1%BA%BF_D%C6%B0%C6%A1ng)... Mâu tử nói: "Lâu nay ăn cơm của các châu quận, ngày tri ngộ đã dài, nay gặp việc cần, kẻ liệt sĩ phải quên thân mình để lo phụng sự". Liền chuẩn bị lên đường. Nhưng lúc ấy mẹ mất, không thể đi được. Sau suy nghĩ chín chắn cho rằng vì tài biện đối mà người ta giao cho sứ mạng, thực ra trong thời buổi nhiễu nhương này, không phải lúc nên lộ diện... [[6]](#cite_note-6)
- Mâu Tử vốn là người thông hiểu
[Đạo Lão](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1o_gi%C3%A1o)và [Đạo Nho](/wiki/Nho_gi%C3%A1o), nhưng sau di cư đến Luy Lâu (thủ phủ của [Giao Châu](/wiki/Giao_Ch%C3%A2u)), ông đã gặp [Đạo Phật](/wiki/Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o)ở đây. Sau khi mẹ mất, theo bài *Tựa*, thì ông *bèn mài chí theo*Lý Hoặc Luận [Đạo Phật](/wiki/Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o), cùng nghiên cứu [Lão Tử](/wiki/L%C3%A3o_T%E1%BB%AD), lấy huyền diệu làm rượu ngon, lấy [Ngũ kinh](/wiki/Ng%C5%A9_kinh)(của [Nho giáo](/wiki/Nho_gi%C3%A1o)) làm đàn sáo...Người thế tục đa số không biết, cho rằng Mâu Tử đã phản [Ngũ kinh](/wiki/Ng%C5%A9_kinh)mà theo dị đạo...Thực ra nếu mở miệng ra tranh luận với họ thì cũng là phi đạo, mà im lặng thì ra như bất lực, bèn dùng bút mực, lược dẫn lời thánh hiền mà chứng giải điều mình nghĩ. Do đó gọi là "Mâu Tử Lý Hoặc Luận" (gọi tắt là *)*
Theo bài
*Tựa* của Mâu Tử, năm 26 tuổi, ông trở về quê nhà (Thương Ngô) cưới vợ. Sau đó, theo GS. Nguyễn Lang, ông vẫn tiếp tục việc học [Phật](/wiki/Ph%E1%BA%ADt) và mất năm nào không rõ. [7]
## Tác phẩm[
[sửa](/w/index.php?title=M%C3%A2u_T%E1%BB%AD&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=M%C3%A2u_T%E1%BB%AD&action=edit§ion=2)]
Trước tác nổi tiếng của Mâu Tử là cuốn
**, viết bằng Lý Hoặc Luận** [chữ Hán](/wiki/Ch%E1%BB%AF_H%C3%A1n), ra đời vào cuối [thế kỷ 2](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_2) nhưng năm nào thì chưa rõ. Sách gồm 37 câu hỏi đáp giữa tác giả và những người theo [[8]](#cite_note-8) [Đạo Nho](/wiki/Nho_gi%C3%A1o)(chủ yếu) và [Đạo Lão](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1o_gi%C3%A1o)(số câu ít hơn, chỉ từ câu 29 trở đi). Theo một số nhà nghiên cứu, thì với cuốn này, có thể nói Mâu Tử là người [Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c)đầu tiên có trước tác về [Phật giáo](/wiki/Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o)bằng [chữ Hán](/wiki/Ch%E1%BB%AF_H%C3%A1n) . [[9]](#cite_note-9)
## Ngộ nhận và nghi vấn[
[sửa](/w/index.php?title=M%C3%A2u_T%E1%BB%AD&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=M%C3%A2u_T%E1%BB%AD&action=edit§ion=3)]
Cũng theo GS. Nguyễn Tài Thư thì sách
*Tùy chí* đã chép sai khi cho rằng Mâu Tử là Thái úy Mâu Dung, tự Tử Du, sống dưới thời [Hán Chương Đế](/wiki/H%C3%A1n_Ch%C6%B0%C6%A1ng_%C4%90%E1%BA%BF) (trị vì từ năm [75](/wiki/75) đến [88](/wiki/88)); bởi Mâu Tử sống dưới thời [Hán Linh Đế](/wiki/H%C3%A1n_Linh_%C4%90%E1%BA%BF) (trị vì từ năm [168](/wiki/168) đến [189](/wiki/189)). Sách * và sách Tùy chí* *Hoàng Minh tập*cũng chép sai khi cho rằng Mâu Tử chịu nhận chức quan, bởi bài *Tựa*do chính tay ông viết đã nói rõ điều này . [[10]](#cite_note-10)
Theo GS. Nguyễn Lang, cái tên Mâu Tử hay Mâu Bác có thể là một pháp danh, bởi
*Mâu* có thể là lấy từ *Mâu Ni*. Ðoạn kết của *Lý Hoặc Luận* cho ta cảm tưởng lúc này Mâu Tử đã là một Sa Môn (tức là người đã xuất gia), bởi người đối thoại với ông sau khi được thuyết phục, đã lạy ông và "xin thọ ngũ giới làm "ưu bà tắc" . [11]
## Xem thêm[
[sửa](/w/index.php?title=M%C3%A2u_T%E1%BB%AD&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=M%C3%A2u_T%E1%BB%AD&action=edit§ion=4)]
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=M%C3%A2u_T%E1%BB%AD&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=M%C3%A2u_T%E1%BB%AD&action=edit§ion=5)] **Ban đầu, Giao Châu còn bao gồm một phần đất** [^](#cite_ref-1) [Quảng Tây](/wiki/Qu%E1%BA%A3ng_T%C3%A2y)và [Quảng Đông](/wiki/Qu%E1%BA%A3ng_%C4%90%C3%B4ng)thuộc [Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c)) ngày nay. **Theo TT. Thích Minh Tuệ (** [^](#cite_ref-2) *Lịch sử Phật giáo Việt Nam*, tr. 68), Trần Văn Giáp ( *Nhà sử học Trần Văn Giáp*, tr. 72) và GS. Nguyễn Khắc Thuần (sách đã dẫn, tr. 101). **Chép theo GS. Nguyễn Lang,** [^](#cite_ref-3) *Việt Nam Phật giáo sử luận*(Tập 1), tr. 54. **Theo học giả** [^](#cite_ref-4) [Hồ Thích](/wiki/H%E1%BB%93_Th%C3%ADch)thì viên châu mục này là Chu Phù, thứ sử [Giao Châu](/wiki/Giao_Ch%C3%A2u)( *Hồ Thích văn đàn*, "Luận về Lý Hoặc Luận", Tập 4, Quyển 2). Dẫn lại theo, [Nguyễn Đăng Thục](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_%C4%90%C4%83ng_Th%E1%BB%A5c), tr. 338). **Thái thú Dự Chương lúc đó là Chu Hộc** [^](#cite_ref-5) **Chép theo GS. Nguyễn Lang,** [^](#cite_ref-6) *Việt Nam Phật giáo sử luận*(Tập 1), tr. 54-55. **Theo Nguyễn Lang, tr. 58** [^](#cite_ref-7) **Mặc dù còn có một vài ý kiến khác, nhưng một số tác giả, trong đó có Hồ Thích, Pelliot, Nguyễn Lang,...đều đồng ý rằng bài Tựa và phần chính tác phẩm** [^](#cite_ref-8) *được sáng tác vào cuối* [Lý Hoặc Luận](/wiki/L%C3%BD_Ho%E1%BA%B7c_Lu%E1%BA%ADn) [thế kỷ 2](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_2). Nhưng sau đó có người sửa chữa thêm thắt khiến bản văn có đôi chỗ mang ngữ phong của [thế kỷ 3](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_3)và [thế kỷ 5](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_5)(xem chi tiết trong Nguyễn Lang, *Việt Nam Phật giáo sử luận*, Tập 1, tr. 56). **Theo GS. Nguyễn Tài Thư (chủ biên),** [^](#cite_ref-9) *Lịch sử Phật giáo Việt Nam*(tr. 54) và TT. Thích Minh Tuệ, *Lịch sử Phật giáo Việt Nam*(tr. 68). **Theo GS. Nguyễn Tài Thư (chủ biên),** [^](#cite_ref-10) *Lịch sử Phật giáo Việt Nam*, tr. 55-56. **GS. Nguyễn Lang,** [^](#cite_ref-11) *Việt Nam Phật giáo sử luận*(Tập 1, tr. 58). Ưu-bà-tắc (phiên âm từ [tiếng Phạn](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Ph%E1%BA%A1n)), chỉ nam tu tại gia đã thọ ngũ giới. Nếu là người nữ thì gọi là Ưu-bà-di. [Người Việt](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Vi%E1%BB%87t)hay gọi đây là cư sĩ, là thiện nam hay tín nữ.
## Sách tham khảo chính[
[sửa](/w/index.php?title=M%C3%A2u_T%E1%BB%AD&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=M%C3%A2u_T%E1%BB%AD&action=edit§ion=6)]
- Nguyễn Lang (tức Thiền sư
[Thích Nhất Hạnh](/wiki/Th%C3%ADch_Nh%E1%BA%A5t_H%E1%BA%A1nh)), *Việt Nam Phật giáo sử luận*(Tập 1). Nhà xuất bản Văn học, [Hà Nội](/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i), 1992.
- Thích Minh Tuệ,
*Lịch sử Phật giáo Việt Nam*. Thành hội Phật giáo [Thành phố Hồ Chí Minh](/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh)xuất bản, 1993. [Trần Văn Giáp](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_V%C4%83n_Gi%C3%A1p), "Phật giáo Việt Nam từ khởi nguyên đến [thế kỷ 13](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_13)" in trong *Nhà sử học Trần Văn Giáp*. Nhà xuất bản Khoa học Xã hội, Hà Nội, 1996.
- Nguyễn Tài Thư (chủ biên),
*Lịch sử Phật giáo Việt Nam*. Nhà xuất bản Khoa học Xã hội, Hà Nội, 1991. [Nguyễn Đăng Thục](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_%C4%90%C4%83ng_Th%E1%BB%A5c), *Lịch sử tư tưởng Việt Nam*(Tập 3). Nhà xuất bản Thành phố Hồ Chí Minh, 1992.

X-Cache: cp1068 miss(0), cp1066 frontend miss(0)


text:
Quận Ballard, Kentucky
Quận Ballard là một quận thuộc tiểu bang Kentucky, Hoa Kỳ. Quận này được đặt tên theo Bland Ballard (1761–1853), người lính trong trận Fallen Timbers và trận sông Raisin. Theo điều tra dân số của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ năm 2000, quận có dân số 8286 người. Quận lỵ đóng ở.
Địa lý[sửa | sửa mã nguồn]
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có diện tích 710 km2, trong đó có 57 km2 là diện tích mặt nước.
Các xa lộ chính[sửa | sửa mã nguồn]
Quận giáp ranh[sửa | sửa mã nguồn]
Thông tin nhân khẩu[sửa | sửa mã nguồn]
Theo điều tra dân số 2 năm 2000 của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận đã có dân số có 8.286 người, 3.395 hộ gia đình, và 2.413 gia đình sống trong quận hạt. Mật độ dân số là 33 trên một dặm vuông (13 / km2). Có 3.837 đơn vị nhà ở với mật độ trung bình là 15 trên một dặm vuông (5,8 / km 2). Cơ cấu chủng tộc của dân cư sinh sống trong quận này bao gồm 95,32% người da trắng, 2,87% da đen hay Mỹ gốc Phi, 0,08% người Mỹ bản xứ, 0,18% Châu Á, Thái Bình Dương 0,02%, 0,08% từ các chủng tộc khác, và 1,44% từ hai hoặc nhiều chủng tộc. 0,63% dân số gốc Tây Ban Nha hay Châu Mỹ La Tinh thuộc bất kỳ chủng tộc nào.
Có 3.395 hộ, trong đó 30,70% có trẻ em dưới 18 tuổi sống chung với họ, 59,60% là đôi vợ chồng sống với nhau, 8,00% có một chủ hộ nữ và không có chồng, và 28,90% là không lập gia đình. 25,80% hộ gia đình đã được tạo ra từ các cá nhân và 12,70% có người sống một mình 65 tuổi hoặc lớn tuổi hơn. Cỡ hộ trung bình là 2,39 và cỡ gia đình trung bình là 2,85.
Sự phân bố tuổi là 23,10% dưới độ tuổi 18,% 7,60 18-24, 27,70% 25-44, 25,40% từ 45 đến 64, và 16,20% từ 65 tuổi trở lên người. Độ tuổi trung bình là 40 năm. Đối với mỗi 100 nữ có 97,50 nam giới. Đối với mỗi 100 nữ 18 tuổi trở lên, đã có 94,00 nam giới.
Thu nhập trung bình cho một hộ gia đình trong quận đã đạt mức USD 32.130, và thu nhập trung bình cho một gia đình là USD 41.386. Phái nam có thu nhập trung bình USD 32.345 so với 20.902 USD của phái nữ. Thu nhập bình quân đầu người của dân cư quận là 19.035 USD. Có 10,70% gia đình và 13,60% dân số sống dưới mức nghèo khổ, bao gồm 19,30% những người dưới 18 tuổi và 15,40% của những người 65 tuổi hoặc hơn.

markdown:
# Quận Ballard, Kentucky
|
|Quận Ballard, Kentucky
|
|Bản đồ
|
|![]()
Vị trí trong tiểu bang
[Kentucky](/wiki/Kentucky) ![ Bản đồ Hoa Kỳ có ghi chú đậm tiểu bang Kentucky](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c6/Map_of_USA_KY.svg/200px-Map_of_USA_KY.svg.png)
![ Bản đồ Hoa Kỳ có ghi chú đậm tiểu bang Kentucky](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c6/Map_of_USA_KY.svg/200px-Map_of_USA_KY.svg.png)
Vị trí của tiểu bang Kentucky trong
[Hoa Kỳ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) **Thống kê** [1842](/wiki/1842) [Quận lỵ](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_l%E1%BB%B5) [Wickliffe](/w/index.php?title=Wickliffe,_Kentucky&action=edit&redlink=1) [La Center](/w/index.php?title=La_Center,_Kentucky&action=edit&redlink=1) [Diện tích](/wiki/Di%E1%BB%87n_t%C3%ADch)
- Tổng cộng
- Đất
- Nước
274
[mi²](/wiki/D%E1%BA%B7m_vu%C3%B4ng_Anh)(710 [km²](/wiki/Km%C2%B2))
251 mi² (650 km²)
22 mi² (57 km²), 8.20%
[Dân số](/wiki/D%C3%A2n_s%E1%BB%91)
- (
[2000](/wiki/2000))
-
[Mật độ](/wiki/M%E1%BA%ADt_%C4%91%E1%BB%99_d%C3%A2n_s%E1%BB%91)
8.286
33/dặm vuông (13/km²)
[Múi giờ](/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D) [Miền Trung](/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D_mi%E1%BB%81n_Trung_(B%E1%BA%AFc_M%E1%BB%B9)): [UTC-6](/wiki/UTC-6)/ [-5](/wiki/Gi%E1%BB%9D_m%C3%B9a_h%C3%A8) **Website:** [www.ballardcounty.org](http://www.ballardcounty.org) **Đặt tên theo:** [Bland Ballard](/w/index.php?title=Bland_Ballard&action=edit&redlink=1)(1761–1853), người lính trong [trận Fallen Timbers](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%ADn_Fallen_Timbers&action=edit&redlink=1)và [trận sông Raisin](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%ADn_s%C3%B4ng_Raisin&action=edit&redlink=1). **Quận Ballard** là một [quận](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_c%E1%BB%A7a_Hoa_K%E1%BB%B3) thuộc [tiểu bang](/wiki/Ti%E1%BB%83u_bang_Hoa_K%E1%BB%B3) [Kentucky](/wiki/Kentucky), [Hoa Kỳ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3). Quận này được đặt tên theo [Bland Ballard](/w/index.php?title=Bland_Ballard&action=edit&redlink=1) (1761–1853), người lính trong [trận Fallen Timbers](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%ADn_Fallen_Timbers&action=edit&redlink=1) và [trận sông Raisin](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%ADn_s%C3%B4ng_Raisin&action=edit&redlink=1). Theo điều tra dân số của [Cục điều tra dân số Hoa Kỳ](/wiki/C%E1%BB%A5c_Th%E1%BB%91ng_k%C3%AA_D%C3%A2n_s%E1%BB%91_Hoa_K%E1%BB%B3) năm 2000, quận có dân số 8286 người. Quận lỵ đóng ở.
## Địa lý[
[sửa](/w/index.php?title=Qu%E1%BA%ADn_Ballard,_Kentucky&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Qu%E1%BA%ADn_Ballard,_Kentucky&action=edit§ion=1)]
Theo
[Cục điều tra dân số Hoa Kỳ](/wiki/C%E1%BB%A5c_Th%E1%BB%91ng_k%C3%AA_D%C3%A2n_s%E1%BB%91_Hoa_K%E1%BB%B3), quận có diện tích 710 km2, trong đó có 57 km2 là diện tích mặt nước.
### Các xa lộ chính[
[sửa](/w/index.php?title=Qu%E1%BA%ADn_Ballard,_Kentucky&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Qu%E1%BA%ADn_Ballard,_Kentucky&action=edit§ion=2)]
### Quận giáp ranh[
[sửa](/w/index.php?title=Qu%E1%BA%ADn_Ballard,_Kentucky&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Qu%E1%BA%ADn_Ballard,_Kentucky&action=edit§ion=3)]
## Thông tin nhân khẩu[
[sửa](/w/index.php?title=Qu%E1%BA%ADn_Ballard,_Kentucky&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Qu%E1%BA%ADn_Ballard,_Kentucky&action=edit§ion=4)]
Theo điều tra dân số
năm 2000 của 2 [Cục điều tra dân số Hoa Kỳ](/wiki/C%E1%BB%A5c_Th%E1%BB%91ng_k%C3%AA_D%C3%A2n_s%E1%BB%91_Hoa_K%E1%BB%B3), quận đã có dân số có 8.286 người, 3.395 hộ gia đình, và 2.413 gia đình sống trong quận hạt. Mật độ dân số là 33 trên một dặm vuông (13 / km2). Có 3.837 đơn vị nhà ở với mật độ trung bình là 15 trên một dặm vuông (5,8 / km 2). Cơ cấu chủng tộc của dân cư sinh sống trong quận này bao gồm 95,32% người da trắng, 2,87% da đen hay Mỹ gốc Phi, 0,08% người Mỹ bản xứ, 0,18% Châu Á, Thái Bình Dương 0,02%, 0,08% từ các chủng tộc khác, và 1,44% từ hai hoặc nhiều chủng tộc. 0,63% dân số gốc Tây Ban Nha hay Châu Mỹ La Tinh thuộc bất kỳ chủng tộc nào.
Có 3.395 hộ, trong đó 30,70% có trẻ em dưới 18 tuổi sống chung với họ, 59,60% là đôi vợ chồng sống với nhau, 8,00% có một chủ hộ nữ và không có chồng, và 28,90% là không lập gia đình. 25,80% hộ gia đình đã được tạo ra từ các cá nhân và 12,70% có người sống một mình 65 tuổi hoặc lớn tuổi hơn. Cỡ hộ trung bình là 2,39 và cỡ gia đình trung bình là 2,85.
Sự phân bố tuổi là 23,10% dưới độ tuổi 18,% 7,60 18-24, 27,70% 25-44, 25,40% từ 45 đến 64, và 16,20% từ 65 tuổi trở lên người. Độ tuổi trung bình là 40 năm. Đối với mỗi 100 nữ có 97,50 nam giới. Đối với mỗi 100 nữ 18 tuổi trở lên, đã có 94,00 nam giới.
Thu nhập trung bình cho một hộ gia đình trong quận đã đạt mức
[USD](/wiki/%C4%90%C3%B4_la_M%E1%BB%B9) 32.130, và thu nhập trung bình cho một gia đình là [USD](/wiki/%C4%90%C3%B4_la_M%E1%BB%B9) 41.386. Phái nam có thu nhập trung bình [USD](/wiki/%C4%90%C3%B4_la_M%E1%BB%B9) 32.345 so với 20.902 [USD](/wiki/%C4%90%C3%B4_la_M%E1%BB%B9) của phái nữ. [Thu nhập bình quân đầu người](/wiki/Thu_nh%E1%BA%ADp_b%C3%ACnh_qu%C3%A2n_%C4%91%E1%BA%A7u_ng%C6%B0%E1%BB%9Di) của dân cư quận là 19.035 [USD](/wiki/%C4%90%C3%B4_la_M%E1%BB%B9). Có 10,70% gia đình và 13,60% dân số sống dưới mức nghèo khổ, bao gồm 19,30% những người dưới 18 tuổi và 15,40% của những người 65 tuổi hoặc hơn.

X-Cache: cp1054 miss(0), cp1066 frontend miss(0)


text:
răng
Từ điển mở Wiktionary
Tiếng Việt[sửa]
Cách phát âm[sửa]
Chữ Nôm[sửa]
(trợ giúp hiển thị và nhập chữ Nôm)
Cách viết từ này trong chữ Nôm
Từ tương tự[sửa]
Danh từ[sửa]
răng
- Phần cứng mọc ở hàm trong miệng, dùng để nhai hay cắn.
- Chân răng kẽ tóc.
- Tỉ mỉ, cặn kẽ.
- Nói hết chân răng kẽ tóc.
- Môi hở răng lạnh..
- Người có quan hệ chặt chẽ với người đang trải qua bước khó khăn gian khổ cũng phải chịu đựng như người này.
- Bộ phận nhọn, lồi ra, sắp đều nhau thành hàng của những dụng cụ như cưa, bừa.
- Bộ phận nhọn, lồi ra ở vành ngoài bánh xe trong một bộ máy, ăn khớp với những bộ phận tương tự của những bánh xe khác để chuyền chuyển động.
- (Đph) Ph. Thế nào.
- Mần răng?
Tham khảo[sửa]
- Hồ Ngọc Đức, Dự án Từ điển tiếng Việt miễn phí (chi tiết)
- Thông tin chữ Hán và chữ Nôm dựa theo cơ sở dữ liệu của phần mềm WinVNKey, đóng góp bởi học giả Lê Sơn Thanh; đã được các tác giả đồng ý đưa vào đây. (chi tiết)

markdown:
# răng
Từ điển mở Wiktionary
## Tiếng Việt[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-vie-&action=edit§ion=T-1)]
### Cách phát âm[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-pron-&action=edit§ion=T-1)]
|
|[Huế](/wiki/Hu%E1%BA%BF) [Sài Gòn](/wiki/S%C3%A0i_G%C3%B2n) [Vinh](/wiki/Vinh) [Thanh Chương](/wiki/Thanh_Ch%C6%B0%C6%A1ng) [Hà Tĩnh](/wiki/H%C3%A0_T%C4%A9nh)
### Chữ Nôm[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-n%C3%B4m-&action=edit§ion=T-1)]
(
[trợ giúp hiển thị và nhập chữ Nôm](/wiki/Tr%E1%BB%A3_gi%C3%BAp:Ch%E1%BB%AF_N%C3%B4m))
Cách viết từ này trong chữ Nôm
### Từ tương tự[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-paro-&action=edit§ion=T-1)]
### Danh từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-noun-&action=edit§ion=T-1)] **răng** [Phần](/wiki/ph%E1%BA%A7n) [cứng](/wiki/c%E1%BB%A9ng) [mọc](/wiki/m%E1%BB%8Dc)ở [hàm](/wiki/h%C3%A0m)trong [miệng](/wiki/mi%E1%BB%87ng), dùng để [nhai](/wiki/nhai)hay [cắn](/wiki/c%E1%BA%AFn). *Chân* **răng**kẽ tóc. *Tỉ mỉ, cặn kẽ.* *Nói hết chân* **răng**kẽ tóc. *Môi hở* **răng**lạnh.. *Người có quan hệ chặt chẽ với người đang trải qua bước khó khăn gian khổ cũng phải chịu đựng như người này.*
-
[Bộ phận](/wiki/b%E1%BB%99_ph%E1%BA%ADn) [nhọn](/wiki/nh%E1%BB%8Dn), [lồi](/wiki/l%E1%BB%93i) [ra](/wiki/ra), [sắp](/wiki/s%E1%BA%AFp) [đều nhau](/wiki/%C4%91%E1%BB%81u_nhau)thành [hàng](/wiki/h%C3%A0ng)của [những](/wiki/nh%E1%BB%AFng) [dụng cụ](/wiki/d%E1%BB%A5ng_c%E1%BB%A5)như [cưa](/wiki/c%C6%B0a), [bừa](/wiki/b%E1%BB%ABa). [Bộ phận](/wiki/b%E1%BB%99_ph%E1%BA%ADn) [nhọn](/wiki/nh%E1%BB%8Dn), [lồi](/wiki/l%E1%BB%93i) [ra](/wiki/ra)ở [vành](/wiki/v%C3%A0nh) [ngoài](/wiki/ngo%C3%A0i) [bánh xe](/wiki/b%C3%A1nh_xe)trong một [bộ máy](/wiki/b%E1%BB%99_m%C3%A1y), [ăn khớp](/wiki/%C4%83n_kh%E1%BB%9Bp)với [những](/wiki/nh%E1%BB%AFng) [bộ phận](/wiki/b%E1%BB%99_ph%E1%BA%ADn) [tương tự](/wiki/t%C6%B0%C6%A1ng_t%E1%BB%B1)của [những](/wiki/nh%E1%BB%AFng) [bánh xe](/wiki/b%C3%A1nh_xe)khác để [chuyền](/wiki/chuy%E1%BB%81n) [chuyển động](/wiki/chuy%E1%BB%83n_%C4%91%E1%BB%99ng).
- (
*Đph*) [Ph](/wiki/ph). [Thế](/w/index.php?title=Th%E1%BA%BF&action=edit&redlink=1)nào. *Mần* **răng**?
-
### Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-ref-&action=edit§ion=T-1)]
- Hồ Ngọc Đức,
[Dự án Từ điển tiếng Việt miễn phí](http://www.informatik.uni-leipzig.de/~duc/Dict/)( [chi tiết](/wiki/Wiktionary:Ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c/FVDP))
- Thông tin chữ Hán và chữ Nôm dựa theo cơ sở dữ liệu của phần mềm
[WinVNKey](http://winvnkey.sf.net), đóng góp bởi học giả Lê Sơn Thanh; đã được các tác giả đồng ý đưa vào đây. ( [chi tiết](/wiki/Wiktionary:Ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c/WinVNKey/L%C3%AA_S%C6%A1n_Thanh))

X-Cache: cp1053 miss(0), cp1055 frontend miss(0)


text:
Giỏ hàng rỗng
Thưa Thầy... Em Yêu Anh! (Kèm 4 Trang Phụ Bản Màu)
Bạn có bao giờ dám nghĩ là bạn yêu thầy giáo của mình không? Chỉ mới nghĩ thôi đã là một chuyện động trời rồi nói gì đến việc "thổ lộ". Ấy vậy mà có một cô bé 17 tuổi đã dám "theo đuổi" chính thầy giáo đẹp trai của mình.
Với một cá tính mạnh mẽ, hài hước, dí dỏm, cô học trò đã khuấy động sự chú ý của thầy giáo đẹp trai, khó tính của mình bằng hàng tá "chuyện động trời", tạo nên những tình huống hết sức hài hước.
Cô yêu anh với một tình yêu nồng nhiệt, ngây thơ nhưng cũng không kém phần lãng mạn với những cung bậc đa dạng sắc màu. Với sự giúp sức của cô bạn thân, thầy giáo rốt cuộc cũng đã chú ý đến cô.
Mọi chuyện diễn ra thật sự lãng mạn, êm thắm cho đến khi một chàng trai lạ xuất hiện, kèm theo sau là một chuỗi những bí ẩn, lòng căm hận từ quá khứ tràn về. Anh chàng cô vừa quen thổ lộ cho cô biết chỉ là cái cớ thầy giao cô tiếp cận người con gái khác. Đau đớn thay, cô phát hiện người anh thầy giáo quan tâm lại là cô bạn thân của mình. Nhưng câu chuyện không dừng lại ở đó. Mọi chuyện bắt đầu xoay vòng một mối tình rắc rối. Những hờn ghen, đau thương, dối trá nhen nhóm trỗi dậy.
Rồi thì chia ly, đổ vỡ cũng đã xảy ra. Họ tiếp tục một cuộc sống khác nhau, tình yêu kia tưởng như trôi vào quên lãng. Năm năm trôi qua, bất chợt một ngày nọ cô bé năm nào đã lớn, cô tình cờ thấy lại nụ cười của người thầy xưa năm vào đêm giao thừa đầy ảo mộng. Mọi chuyện rồi sẽ kết thúc như thế nào? Bạn hãy tự mình trải nghiệm và khám phá đến chương cuối cùng của quyển sách nhé.
Mời bạn đón đọc.
CÔNG TY CỔ PHẦN THƯƠNG MẠI DỊCH VỤ MÊ KÔNG COM
Địa chỉ: 292A Hòa Bình, Phường Hiệp Tân, Quận Tân Phú, Tp. Hồ Chí Minh
MST: 0303615027 do Sở Kế Hoạch Và Đầu Tư Tp.HCM cấp ngày 10/03/2011
Tel: 08.73008182 - Fax: 08.39733234 - Email: hotro@vinabook.com
Hãy Đăng ký

markdown:
Thứ 2 - 7: hoạt động từ
**7:30 - 20:00**
Chủ nhật: hoạt động từ
**8:00 - 17:00**
Giỏ hàng rỗng
**Thưa Thầy... Em Yêu Anh! (Kèm 4 Trang Phụ Bản Màu) **
Bạn có bao giờ dám nghĩ là bạn yêu thầy giáo của mình không? Chỉ mới nghĩ thôi đã là một chuyện động trời rồi nói gì đến việc "thổ lộ". Ấy vậy mà có một cô bé 17 tuổi đã dám "theo đuổi" chính thầy giáo đẹp trai của mình.
Với một cá tính mạnh mẽ, hài hước, dí dỏm, cô học trò đã khuấy động sự chú ý của thầy giáo đẹp trai, khó tính của mình bằng hàng tá "chuyện động trời", tạo nên những tình huống hết sức hài hước.
Cô yêu anh với một tình yêu nồng nhiệt, ngây thơ nhưng cũng không kém phần lãng mạn với những cung bậc đa dạng sắc màu. Với sự giúp sức của cô bạn thân, thầy giáo rốt cuộc cũng đã chú ý đến cô.
Mọi chuyện diễn ra thật sự lãng mạn, êm thắm cho đến khi một chàng trai lạ xuất hiện, kèm theo sau là một chuỗi những bí ẩn, lòng căm hận từ quá khứ tràn về. Anh chàng cô vừa quen thổ lộ cho cô biết chỉ là cái cớ thầy giao cô tiếp cận người con gái khác. Đau đớn thay, cô phát hiện người anh thầy giáo quan tâm lại là cô bạn thân của mình. Nhưng câu chuyện không dừng lại ở đó. Mọi chuyện bắt đầu xoay vòng một mối tình rắc rối. Những hờn ghen, đau thương, dối trá nhen nhóm trỗi dậy.
Rồi thì chia ly, đổ vỡ cũng đã xảy ra. Họ tiếp tục một cuộc sống khác nhau, tình yêu kia tưởng như trôi vào quên lãng. Năm năm trôi qua, bất chợt một ngày nọ cô bé năm nào đã lớn, cô tình cờ thấy lại nụ cười của người thầy xưa năm vào đêm giao thừa đầy ảo mộng. Mọi chuyện rồi sẽ kết thúc như thế nào? Bạn hãy tự mình trải nghiệm và khám phá đến chương cuối cùng của quyển sách nhé.
**Mời bạn đón đọc.**
Địa chỉ: 292A Hòa Bình, Phường Hiệp Tân, Quận Tân Phú, Tp. Hồ Chí Minh
MST: 0303615027 do Sở Kế Hoạch Và Đầu Tư Tp.HCM cấp ngày 10/03/2011
Tel: 08.73008182 - Fax: 08.39733234 - Email:
[hotro@vinabook.com](mailto:hotro@vinabook.com)
★ ★ ★ ★ ★
Hãy Đăng ký

WARC-Truncated: length

Server: nginx

Content-Type: text/html; charset=utf-8

Vary: Accept-Encoding

X-Frame-Options: sameorigin

Set-Cookie: debugger=deleted; expires=Thu, 01-Jan-1970 00:00:01 GMT; path=/

Cache-Control: no-store, no-cache, must-revalidate, post-check=0, pre-check=0

Pragma: no-cache