text:
ĐẠI TUỆ PHỔ GIÁC THIỀN SƯ
NGỮ LỤC
SỐ 1998A
QUYỂN 18
Hán dịch: Thiền sư Đại Tuệ Nhập Tạng.
Sư nói: Tín Sĩ Trịnh Trung ở Bình Giang biết có việc lớn nhân duyên này, được đến thấy Diệu Hỷ, muốn nghe Bát-nhã cúng dường chân thân xá-lợi tháp báu.
Thọ trai Vân đường thiền chúng thanh tịnh, thỉnh giảng chung cho đại chúng, công đức chẳng phải là việc khác. Chuyên dụng hồi hướng vô thượng Bồ-đề quả Phật. Quán sát phát tâm cũng là rộng lớn. Chỉ tâm một niệm rộng lớn này có thể biến mặt đất thành vàng ròng, khuấy Trường Giang thành đề hồ. Có người không tin lời nói này phần nhiều chấp sự gạn lý. Như Phú Lâu Na chấp tướng nạn tánh hỏi Thế tôn rằng: như tánh đất trùm khắp, sao nói dung chứa nước. Tánh nước trùm khắp, lửa thì bất sanh, vì sao lại nói hai tướng nước lửa đều khắp hư không, chẳng xâm lấn, hủy diệt nhau.
Bạch Thế tôn! Tánh đất chướng ngại, tánh không thì hư thông, nói gì cả hai đều trùm khắp pháp giới, bỏ chấp tướng sanh nghi ở đây.
Cho nên Đức Thế tôn trước vì A-nan nói tánh nước chân không tánh không chân nước. Cho đến đất, nước, lửa, gió, mỗi mỗi trùm khắp pháp giới. Tùy tâm chúng sanh theo nghiệp phát hiện, thường nhớ được. Sơn Tăng năm trước hành cước, sắp vào kinh đô, đến Thiên Ninh thuộc
Đặng Châu có Đạo Sĩ ở Thái Châu chẳng biết tên họ, là thấy thuốc đến Nam Dương. Một hôm, thấy ông ta dạy người đến Tạng ty mượn hai quyển kinh Bảo Tích và Hoa Nghiêm. Sơn Tăng liếc nhìn biết ông ta là người giỏi. Ngày kế gặp nhau, cùng nói chuyện quả nhiên khế hợp, nhân đó hỏi ý vì sao mượn kinh.
Ông ấy nói: Tôi nghe người tốt nói rằng, nếu muốn rơi vào ngay lý hội bổn mạng nguyên thần thì phải là ông già Thích-ca mới được, bèn hỏi Sơn Tăng: Phật có chánh biến tri, việc trên thế gian mỗi mỗi đều nói cùng tận. Vì sao không thấy nói duyên khởi về kim mộc thuỷ hoả thổ. Thầy ta có nghe nói, không tiếc khai thị mới là phải thời, thùng sơn nhà mình chưa phá thì chưa rảnh lý hội việc nầy. Chỉ nói với ông ta trong tạng kinh chẳng cần nói. Tôi còn ở địa vị hữu học mới cần thấy người. Cả hai day dưa mà thôi. Khi đến Di-môn, đã phát việc này rồi. Nhân học kinh Lăng-nghiêm vốn bên trong nói được rất hiểu. Phật bảo Phú-lâu-na rằng: đồng dị quấy loạn, đối đãi sanh nhọc, nhọc lâu phát trần tự tướng vẩn đục. Do đó dẫn khởi trần lao phiền não, khởi làm thế giới, yên tĩnh thì thành hư không, hư không là đồng, thế giới là khác. Nó không dị đồng, thật là pháp hữu vi, giác mịnh không mê muội, đối đãi thành dao động, nên có lớp gió, giữ gìn thế giới. Từ đó mà biết, thế giới thành tựu nhờ được lớp gió giữ gìn. Bởi tánh gió lay động, lay động không ngừng bỗng sanh cứng chắc ngăn ngại. Cho nên nói nhân không sanh dao động, cứng chắc ngăn ngại. Vàng báu kia do minh giác lập nên cứng chắc, cho nên có lớp vàng giữ gìn cõi nước. Bởi gió và vàng, hai vật chạm nhau, liền sanh ra lửa.
Nên nói: Thánh báu giác ngộ vững chắc, dao động ánh sàng thì gió phát ra. Vàng gió chạm nhau nên có ánh lửa. Vì tánh biến hóa, bảo sanh nhuần, nung nấu hoả quang nên có lớp lửa. Gồm các cõi mười phương, lửa hơn thì nước thua. Xen nhau lập ra sự cứng chắc, ướt thành biển lớn, khô làm biển đầm, vì nghĩa này, trong biển lớn kia ánh lửa thường khởi. Trong đầm hồ kia, sông hồ thường chảy, thế nước yếu hơn lửa, kết thành núi cao. Cho nên núi đá chạm nhau phát lửa, nấu chảy thì thành nước. Thế đất kém hơn nước, nên kéo lên thành cỏ cây, bởi vậy cây cỏ nếu đốt thì thành đất, nhân xen nhau thành nước, giao vọng phát sanh, thay nhau làm hạt giống, lấy làm nhân duyên. Thế giới nối nhau, xem Đức Thế tôn nói kim mộc thuỷ hoả thổ như thế rất dễ hiểu. Tiếc thay lại không thấy đạo nói giống Ngài. Vốn là xem giáo văn tự, cũng cần đại pháp minh, sau đó tự nhiên không phí sức. Nhà mình tham được thiền rồi, vừa cầm đến xem, bèn thấy được Phú-lâu-na chấp tướng gạn tánh. Lại thấy Như lai nói tánh đất, nước, lửa, gió cho A-nan mỗi mỗi thanh tịnh, bổn nhiên trùm khắp pháp giới. Trong lòng tỏ rõ không dính mắc. Như nay tâm địa chưa rõ, không khỏi nghi nói thế giới từ đâu khởi, tương lai hướng về chỗ nào mà diệt. Lại trước có thế giới, lại trước có người, nếu nói trước có thế giới thì người xưa lẽ ra không nói ba cõi do tâm hiện, muôn pháp do tâm biến ra. Nếu nói trước có người, đã chưa có thế giới, người đến chỗ nào an ổn, điều này không ngại bị mắc mưu. Nói trước có thế giới cũng không đúng, trước có người cũng không đúng. Đại pháp nhất minh không phải sắp xếp tự nhiên phân hiểu. Cái gọi là biến đại địa thành vàng ròng, khuấy Trường giang thành đề hồ, chẳng phải là việc sai. Cho đến hạt cải chứa núi Tu-di, Tu-di chưa hạt cải, cũng chẳng phải nhờ ở thuật khác. Chỉ như núi Tu-di chứa hạt cải, hạt cải bên trong làm sao chứa được một tòa Tu-di. Đến đây cũng phải đích thân thấy một lần mới được. Một việc này, người người vốn có, mỗi mỗi thiên chân, chỉ vì vô thỉ xưa nay bị vô minh nghiệp thức che lấp, cho nên không thể hiện tiền, lại đi bên ngoài dò tìm xa giá, bình thường trong thất hỏi huynh đệ, chẳng phải tâm, chẳng phải Phật, chẳng phải vật, vậy là gì? Lúc chưa hỏi may tự ngồi trong nhà. Mới hỏi là gì, bèn rời đi bổn vị, đi ra trước nhà. Thí như hỏi người ở đâu, nói ở trong nhà. Hỏi việc gì ở trong nhà tức là quên nhà rồi, ra bên ngoài suy tìm ngôn ngữ để chỉ đối. Cho nên sai một ly đi ngàn dặm. Nếu cần chân thật lý hội, thì việc này quyết định không ở nơi ngôn ngữ. Người học thời này nêu ra mấy đường này không được nói với ông ta, không ở ngôn ngữ bèn có giải hội là cơ cảnh, lại nói không ở cơ cảnh, lại nói không ở cơ cảnh lại nêu ra chỗ gánh vác, chẳng phải tâm, chẳng phải Phật, chẳng phải vật, nêu rồi lại hội rồi.
Tiên Sư Viên Ngộ thường nói: Các vị gần đây, đều thành hang hốc. Ngũ Tổ trở xuống ta và Phật giám, Phật nhãn ba vị kết xã tham thiền, như nay sớm thấy các lậu đã hết.
Phật giám trở xuống có một loại làm chó kêu, làm chim gáy hót để lấy nụ cười. Phật Nhãn có một loại nhìn lồng đèn trên cột, chỉ đông vẽ tây giống như mắt thấy quỷ, ta ở đây không hề có bệnh này.
Sơn Tăng nói: Đá nháng lửa, điện chớp, dẫn được vô hạn người đùa giỡn với nghiệp thức. Nêu rồi lại hiểu, há chẳng phải là Phật pháp đại hang hốc.
Tiên sư bất giác thè lưỡi nói: Mặc ông ta, ta chỉ lấy khế chứng làm cầu mong. Nếu không khế chứng, đoán định không vượt qua. Sơn Tăng nói: nói khế chứng thi được, chỉ sợ sau này chỉ truyền đi như thế. Nêu rồi thì hội rồi. Chủ trương đá nháng lửa, ánh chớp nghiệp thức mờ mịt chưa có ngày rõ. Tiên sư cho là như vậy. Còn có một loại nói tĩnh là căn bản, ngộ là cành lá. Tĩnh được lâu tự nhiên ngộ. Sơn Tăng dám nói ông ta nói loạn. Lại dẫn tịnh cực quang thông đạt làm chứng, lại chẳng hội lầm. Bậc tiên Thánh không thể nói tịnh cực quang thông đạt tịnh chiếu làm hư không. Thí như thầy thuốc tùy bệnh cho thuốc.
Như nay không tin có diệu ngộ, lại nói: Ngộ là kiến lập, há chẳng phải cho thuốc là bệnh?
Văn chương kỹ nghệ thế gian còn cần cửa ngộ. Sau này được tinh diệu huống là xuất thế gian. Chỉ liễu được như thế, một trăm hai mươi vị nạp tử ở đây, mỗi vị có một tri nửa giải, thường vào trong thất, người nói được đế đương rất nhiều. Sau khi nhảy được hai bước lại cho một đạp, nên đi không được. Bởi cuối cùng không thể lật thân bỏ mạng, nên nói núi cao buông tay, tự chịu gánh vác, sau khi chết lại sống, khinh anh không được. Chớ nói không có việc như thế, thường nhớ được Trương Vô Tận có nói, những điều Phật nói trước đây, ở trên đầu sợi lông hiện cõi bảo vương, ngồi trong hạt bụi xoay bánh xe pháp là nghĩa chân thật.
Trong hội pháp hoa Như lai Đa Bảo ở trong tháp báu chia nửa tòa cho Đức Phật Thích-ca. Phật quá khứ, Phật hiện tại cùng ngồi một chỗ, thật có việc như thế, chẳng gọi là biểu tháp. Đại sư Thiên Thai Trí giả đọc Kinh Pháp Hoa, đến câu là chân tinh tấn, là chân pháp cúng dường Như lai. Ngộ được tam-muội Pháp Hoa, thấy một hội Linh Sơn nghiễm nhiên chưa giải tán. Sơn Tăng thường thích lão Hòa thượng Tông Cảo đề xướng đến đây, chưa từng không thích, vui mừng vỗ tay nói:
– Chính là có việc này, chẳng phải biểu pháp. Các ông dưa bầu mùa đông, ở trong đó được biết rõ về căn bổn, nhưng vụng về đối với tam-muội ngôn ngữ, phát huy diệu yếu. Đây gọi là chỉ chứng mới biết được, thật là khó lường. Ngày nay, Trịnh Thành Trung thỉnh Sơn Tăng giảng chung cho đại chúng, muốn nghe đạo lý thiền hòa làm công phu.
Chẳng thấy Vân Môn nói: Khi không thể nói lại có, khi không nói lại không, khi suy luận lại có, khi chẳng suy luận lại không. Chỉ như khi không suy luận lại là gì? Sợ ông không hội. Lại theo sau nói lại là cái gì? Bậc tôn túc này từ bi mục đích vì người bệnh. Sơn Tăng ở nhiều ngày, Quy Sơn, Tào Động, Vân Môn, Pháp Nhãn đều đến thực hành công phu, Lâm Tế thì như thế, sau này mới biết:
– Ngộ thì sự đồng một nhà, không ngộ thì ngàn muôn khác nhau. Đạt-ma Tổ sư lại ở đâu có nhiều thứ sai biệt mà đến. Thế nào là Phật, là que chùi phân, ơ đây có khác nhau gì? Đức Sơn thấy Tăng vào cửa liền đánh, Tăng không thi thố, lại nói không được đánh bằng gậy để hội.
Lâm Tế thấy Tăng vào cửa liền hét, đã là hai tay trao cho, nghĩ muốn nhìn bắy thì mắt rơi xuống đất rồi. Huống chi là nói lý nói sự, tơ đi lụa đến chính là sư tử cắn người, chó cuồng đuổi theo cục đất. Vô thường mau chóng, sanh tử việc lớn, chỉ búng ngón tay đã đến đời khác. Chỉ tâm rỗng rang, suy nghĩ cho thật cẩn thận, niệm lành đã nối nhau, niệm ác tự nhiên, bất sanh, chỉ như thật tu hành, thời tiết nhân duyên đến tự nhiên ngộ. Nếu không ngộ, thì nói đến lúc Phật Di-lặc hạ sanh, chỉ nói như thế làm sao sanh ra tu hành.
Nghe lấy một bài tụng: Niệm ác đã chẳng sanh, niệm lành thường nối nhau, các môn Ba-la-mật, tất cả tự đầy đủ.
Tôn Thông phán thỉnh Sư giảng chung cho đại chúng. Sư nói: nói pháp không đúng thời đều là nói phi thời. Cho nên nói chưa rời Đâusuất đã giáng xuống cung vua. Chưa ra thai mẹ độ người đã hết. Lý Trưởng giả soạn luận Hoa Nghiêm nói rằng:
– Kinh này chắc chắn là Phật nói, sau khi thành đạo mười ngày. Lúc đầu ở trước núi Chánh giác xuất định, thấy sao mai bỗng nhiên ngộ đạo, bèn thấy mặt mũi xưa nay của chính mình. Tin biết thời tiết nếu đến thì lý tự rõ. Diệu Hỷ thường nghĩ cư sĩ Vô Tận, người này không biết mấy trăm đời học Bát-nhã đến đời nay được thọ dụng rộng lớn như thế.
Kinh Chú Thanh Tịnh Hải Nhãn nói tám thứ thành tựu, đó là Ta nghe như vầy, một thuở nọ Phật ngự, về lý thì đều như gọi là Thị, Sự đều thị gọi như. Xưa nay chưa có một người nói như vậy, vì ông ấy thấy thấu cốt tuỷ của Phật.
Cho nên lấy tả hữu để gạn cội nguồn Phật, mới hạ sanh một tay chỉ trời, một tay chỉ đất, nói trên trời dưới thế chỉ có ta là tôn quý nhất.
Cho nên nói: Gọi ta là độc tôn trong ba cõi, gọi là ngã, ngã chẳng phải ngã. Như Mạnh Tử gọi muôn vật đều đầy đủ nơi ta, tâm rỗng rang nghe khắp mười phương. Bởi người thế gian đều lấy tai nghe tất cả âm thanh, chỉ có Bồ-tát Phổ Hiền dùng tâm nghe, cho nên kinh nói:
Tâm nghe hết mười phương, sống ở sức đại nhân, tông thường gọi là một, lại như hiện tiền một ngàn đại chúng theo Thủ tọa đứng dậy, từ một đến trăm, từ trăm đến ngàn.
Cho nên nói: Một là chỗ nhiều của tông, chỗ một mà khởi thì gọi là Thời, lúc này là lúc cư sĩ Diệu Tâm thỉnh Diệu Hỷ nói pháp cho đại chúng. Nếu lúc này bao gồm các thế giới Chư Phật mười phương cho đến trần sa. Sáu đường, bốn sanh, hoặc phàm hoặc Thánh, hoặc cỏ hoặc cây, hữu tình vô tình, bèn gõ phất trần vào giường thiền, nói:
– Đều hướng vào trong đây thành Đẳng Chánh Giác, không ra khỏi lúc này. Lại nói: thỉ giác hợp vốn gọi là Phật, lời nói như nay thỉ giác hợp với bổn giác. Thường bọn tà sư lấy vô ngôn mặc nhiên làm Thỉ giác, lấy bờ Oai Âm Vương làm Bản giác, vốn chẳng phải lý này, đã chẳng phải lý này thì người nào là giác. Nếu toàn là giác thì đâu còn có mê, nếu là vô mê thì ông già Thích-ca, lúc sao mai mọc bỗng nhiên biết được, bổn mạng nguyên thần của nhà mình vốn là ở đây.
Cho nên nói: Do Thỉ giác mà hợp Bản giác. Như người tu thiền bỗng nhiên sờ lỗ mũi chình là đạo lý nầy. Nhưng việc này về phần mỗi 2 người chẳng thể không đầy đủ.
Hôm qua cũng cư sĩ diệu tâm nói, về văn chương học vấn của lệnh thúc thượng thư có thể gọi là bậc Thường Nho, chỉ nghe nói thế tự cho là khó. Thường thường sĩ đại phu chỉ biết Phật ngàn kiếp học oai nghi, muôn kiếp tu tướng tốt, cho đến ba đại A-Tăng-kỳ kiếp tu mà thành. Vì sao bạc địa phàm phu hiện hành vô minh bị giàu nghèo làm khốn, lúc nào thì tương ứng với đạo, mới nghĩ như vầy chính là trong tâm ý thức đẩy ra một tòa núi Tu-di, một bình phong che lấp mắt đạo.
Không thể thấy rõ bổn địa phong quang mặt mũi xưa nay, đó gọi là sở tri, chẳng phải chướng, chương ấy là chướng sở tri. Đại sĩ phu đời gần đây phần nhiều là cái thấy này. Như Hàn Tử Thượng và mỗ giáp ở Lâm Xuyên kéo lỗ mũi nửa năm cũng không tự tin. Thường nói một việc này, chúng ta chỉ biết hướng về thì có thể làm sao, bèn phải vào tay cũng là tự làm chướng nạn, hoặc không hội lầm nhưng những điều Phật nói Phật Đại Thông Trí Thắng mười kiếp ngồi đạo tràng, Phật pháp không hiện tiền chẳng được thành Phật đạo nghĩa là nạn thành Phật đạo như thế đâu không biết một niệm quán khắp vô lượng kiếp không đi, không đến, cũng không trụ, rõ biết việc ba đời như thế, vượt các phương tiện thành mười lực.
Sau khi đức Phật vừa nhìn bèn nói: Lạ thay tất cả chúng sanh đều có đức tướng trí tuệ Như lai nhưng vì vọng tưởng, chấp trước nên không chứng đắc. Vì thế gọi người vọng tưởng chấp trước chính là nói bệnh của sĩ đại phu đời nay.
Tiên đức sở dĩ chỉ bày, tất cả dưới gót chân người, chẳng phải không viên thành, chẳng phải không đầy đủ, cho nên có cha không thể truyền con, thần không thể hiến vua. Bởi tự chứng tự ngộ, chẳng tự người được. Cho nên chẳng hoại giả danh mà nói Thật tướng.
Pháp sư Khải nói: Vắng lặng, rộng lớn, phân biệt, trên thì có vua, dưới thì có quan. Cha con thân thiết, tôn ty khác địa vị, khởi giáo tựa nhân này, sau nầy nước chia ra cõi, người chia nhà họ, mỗi người giữ địa vị của mình. Há chẳng phải pháp đó trụ ngôi pháp, tướng thế gian thường trụ? Phật không nói ư? Người đáng dùng thân Phật được độ thoát thì hiện thân Phật mà nói pháp. Người đáng dùng thân Tể quan cho đến Trưởng giả, cư sĩ, Bà-la-môn, Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni được độ thoát thì hiện thân Tể quan, Tỳ-kheo-ni mà nói pháp cho họ nghe.
Lại nói: Khi ứng mắt thì hoặc ngàn ngày muôn tượng không thể trốn bóng. Khi ứng tai khe sâu âm thanh lớn nhỏ khó thể đủ. Pháp môn đã cao siêu như thế. Vì sao người học phần nhiều không hướng về thời tiết này để lãnh hội, và ông tự sanh lui sụt, chính là không tự tin sự cao quý này, cam chịu làm người thấp hèn.
Như kẻ danh lợi thì được ở chỗ này mới biết nói: Một trần mới khởi gồm thâu đại địa, đầu một sợi lông sư tử trăm ức đầu lông hiện. Ngàn đầu muôn đầu chỉ biết lấy một đầu. Lại cái nào là một đầu, chẳng thấy Hòa thượng Nam Đài nghe tiếng bảng có bài tụng rằng: lành thay ba tiếng bảng, tri thức đều đến tham, đã khéo biết thời tiết, nay ta không hai, ca, lại lấy phất trần gõ vào giường thiền nói. Vừa đến gọi là tận, ở đây thành Đẳng Chánh Giác, là nghĩa chân thật.
Cho nên quốc sư Thiều nói: Như Lai đối với tất cả chỗ thành Đẳng Chánh Giác. Ở trên núi dao rừng kiếm thành Đẳng Chánh Giác, ở trong vạc nước sôi lò than thành Đẳng Chánh Giác, ở dưới cây gậy thành Đẳng Chánh Giác. Ngay tiếng hét thành Đẳng Chánh Giác. Tuy như vậy, như người uống nước lạnh nóng tự biết. Há không thấy Đồng Tử Thiện Tài đến trước lầu các lớn của Tỳ-lô-giá-na gieo năm vóc sát đất, nghĩ như vầy: lầu cac lớn này là chỗ ở của người hiểu không, vô tướng, vô nguyện. Chỗ người ở tất cả pháp không phân biệt ấy là thực hành một kiếp vào tất cả kiếp, dùng tất cả kiếp vào một kiếp, mà không hoại chỗ ở của người đó. Là lấy một Phật vào tất cả Phật, lấy tất cả Phật vào một Phật mà không hoại chỗ ở của người đó. Cho đến không đếm trước tất cả chỗ ở nhà cửa của thế gian.
Sao gọi là nhà cửa của thế gian: chính là đối với đạo vô thượng tự làm chướng nạn. Như chấp trước tất cả nhà cửa của thế gian không thể xả bỏ thì chúng ta gọi là Trưởng lão cũng không trụ viện, một bề dứt bỏ thế gian mới thực hành được đạo này. Như thế là hoại tướng thế gian mà bàn về thật tướng. Vì sao nói có? Vì thường thích Đông Pha làm văn chương, ngõ hầu đạt đạo. Nếu chưa đến với đạo mà tam-muội Ngôn ngữ thật gần, người gọi là hậu thân của Hòa thượng Ngũ Tổ Giới mà không biết do nhân duyên gì, trong đó quên ý này thì cũng tạm thời không tiện. Quán nó làm Duy Ma vẽ tượng tán, Tử thỉ đến chung không chết dưới lời nói:
– Lời nói rằng: Ta quán các công công một sư. Người cầm liều thuốc trị một bệnh. Gió lao muốn lạnh khí muốn ấm. Gan phổi dạ dày lại khác nhau. Lấy thuốc cất như gò núi. Cuối cùng không thuốc nào thí dùng được. Có thầy thuốc giỏi vỗ tay cười. Cảm ơn các ông bệnh lành theo. Nói thầy thuốc để lại lời cho chúng.
Thầy thuốc nói: Các ông dùng thuốc, đều chẳng phải chỗ, người làm đã đi, bệnh ấy giảm theo. Hoặc hỏi thầy thuốc, anh nhờ uống thuốc gì mà bệnh giảm?
– Không ngoài chỗ dùng chúng làm, nhưng vì không khéo dùng.
Cho nên nói: Hỏi đại y vương lấy thuốc gì, lại được các công sử dụng. Ta quán ba mươi hai vị Bồ-tát, mỗi người dùng ý bàn pháp môn không hai, còn Duy-Ma-Cật im lặng không nói. Ba mươi hai nghĩa một thời đoạ, ta quán nghĩa này cũng không đoạ. Duy-ma lúc đầu không lìa lời này.
Điều này tuy là rắn chết nhưng biết làm sống lại. Nếu điều luận nói của ba mươi hai vị kia thật là lúc phụ đoạ thì không nói hơn có nói. Tinh biết ý người xưa không như thế.
Cho nên lập dụ nói: Thí như sáp ong làm đèn, không lấy lửa điểm thì không sáng, bỗng thấy chỗ mặc nhiên không nói. Ba mươi hai thuyết đều sáng rực. Phật tử nếu đọc kinh Duy-ma nên lấy niệm này làm chánh niệm. Ta quán thất phương trượng Duy-ma có thể nhận chín trăm muôn Bồ-tát, ba muôn hai ngàn tòa sư tử, đều sẽ dung thọ không chật hẹp.
Trong kinh chép: Đây là cư sĩ Duy-ma, có năng lực thần thông đại giải thoát không thể suy nghĩ bàn luận. Cho nên mượn tòa Đăng Vương, lấy cơm Hương tích, quyết đoán lấy thế giới Diệu Hỷ. Như nhà thợ gấm, như cầm kim nhọn đâm một lá táo. Bởi lý chân thật không thể dùng trí mà biết, không thể dùng thức mà biết. Cho nên: lại có thể phân bố một bát cơm no nê vô lượng chúng trong mười phương, quyết đoán lấy thế giới Phật Diệu Hỷ như cầm kim đâm một lá táo. Nói là Bố-tát không nghĩ bàn, trụ lực thần thông tự giải thoát. Ta quán hòn đá ở một chỡ, giày gai, trướng sách bày hai khuỷu tay. Có thể khiến cho đầu bút phát sanh Duy-ma. Thần lực lại hơn Duy-ma-cật. Nếu nói bức họa này không thật tướng. Trong thành Da-ly cũng chẳng thật Phật tử, nếu thấy tượng Duy-ma nên lấy quán này làm chánh quán. Đây là thiền Đông Pha nói, há chẳng phải là ngôn ngữ đến hay sao? Nếu chẳng phải do đời trước huân tập, thì đâu hiểu đạo như thế. Cho nên ý của Diệu Hỷ cũng muốn thượng thư công tin được việc này. Cư sĩ Diệu Tâm xin giữ lời này về nêu cho Lệnh Phúc. Sợ nhân lời nói của Diệu Hỷ thẳng xuống tin được. Ngày khác bỗng nhiên vừa phát, đó là cắt đứt dòng sanh tử, y theo vị Phật Tổ làm người xuất thế gian không độ lượng, mới không cô phụ ý mong cầu của Diệu Hỷ. Cư sĩ Diệu Hỷ gần đây được nhập định Quán Âm. Lại dùng việc làm của Diệu Hỷ năm xưa khen ngợi. Đề trên đó: bởi khi ở trời sao, nhân nói chỗ thỉnh của bạn lan đình. Lúc ấy ý tin một cây bút tả thành, cùng Duy-ma khen ngợi. Ngôn ngữ tuy khác nhau nhưng đại ý giống nhau. Nói tướng thế gian múôn thứ âm thanh mọi người dùng tai nghe chẳng phải mắt nhìn. Tất cả âm thanh đều dùng tai nghe, Quán Âm lại dùng mắt quán. Cho nên nói chỉ có Đại sĩ này mắt có thể quán, làm sao thấy được, vì mắt sáng quán rõ là Phật sự.
Đến đây là chuyển rồi. Nói ở cảnh giới của mắt chẳng thể lấy được. Cảnh giới của mắt không thể chấp, tức là cảnh giới mắt vắng lặng, nhãn giới đã vắng lặng không thể cảnh giới của tai không vắng lặng.
Cho nên nói: Tai, mũi, lưỡi, thân ý cũng vậy. Lành thay tâm rỗng rang mười phương hư không, sáu căn hiển bày nghĩa như thế.
Bồ-tát Quán Âm dùng mắt nghe, còn Bồ-tát Phổ Hiền dùng tâm nghe, tức là nghĩa hiển bày như thế, gọi là hiển bày. Chỗ mắt làm Phật sự chỗ tai, chỗ tai làm Phật sự chỗ mũi, chỗ mũi làm Phật sự chỗ lưỡi, chỗ lưỡi làm Phật sự chỗ thân, chỗ thân làm Phật sự chỗ ý. Trong ý giới làm Phật sự vô lượng vô biên rộng lớn, được thọ dụng tự tại như thế rồi. Mắy vẫn thấy sắc, tai vẫn nghe tiếng, cho đến mũi lưỡi thân ý, mỗi căn y vào bổn phận.
Cho nên nói: Mắt thấy sắc, tai nghe tiếng, mũi ngửi mùi, thân xác chạm, ý suy nghĩ không khác nhau.
Vừa đến gọi là là pháp trụ ngôi pháp, tướng thế gian thường trụ. Nên dùng quán này mà quán như thế. Lấy đây là thật thành vọng tưởng.
Đến đây lại chuyển rồi, nói: Nếu lìa vọng tưởng chấp thật pháp, lần lần mê hoặc mất bổn tâm, bổn tâm đã mất theo điên đảo, không thấy đại sĩ Diệu sắc thân ư?
Vì sao điên đảo? Vì mắt thấy sắc theo sắc chuyển, tai nghe tiếng theo tiếng chuyển, ấy gọi là chúng sanh mê mình chạy theo vật. Vì chạy theo vật nên chẳng thấy diệu sắc thân của đại sĩ không có mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý. Đây là dạy có văn rõ ràng. Mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý đã không có thật thể thì nghĩa hiển bày qua lại nương vào đâu mà lập.
Cho nên nói: Nghĩa hiển bày cũng vắng lặng, cũng không có đại sĩ diệu sắc thân. Cũng không có muôn thứ tiếng âm thanh. Phật tử hãy quán như thế sẽ lìa hẳn khổ sanh tử thế gian. Tất cả văn tự phải dạy nói và làm được. Nếu nói mà không thực hành thì không thành văn chương.
Vừa rồi nhân nói về thời tiết nhân duyên, cho nên nói: Thiện Tài mới đứng trước lầu các đã khen ngợi nhiều việc cao siêu, nhưng chưa thể được vào. Bèn nói với Bồ-tát Di-lặc rằng: chỉ mong đại Thánh mở cửa lầu các, cho con được vào. Lúc ấy, Bồ-tát Di-lặc đến lầu các trước, búng ngón tay ra tiếng, cửa ấy liền mở, bảo Thiện Tài vào. Thiện Tài tâm vui mừng vào rồi cửa lại đóng. Khi đóng thì thế nào?
Bên là tin tức Quan Âm vào dòng quên sở. Sau đó, Thiện Tài ở trong lầu các thấy trăm ức bốn thiên hạ, trăm ức đời Đâu-suất-đà. Mỗi tầng trời đều có Phật Di-lặc, giáng thần đản sinh, bước đi bảy bước, nhìn khắp mười phương. Hiện làm đồng tử, ở chỗ cung điện, vì trí nhất thiết, xuất gia khổ hạnh, hàng phục chúng ma, thành Đẳng Chánh Giác.
Phạm vương khuyến thỉnh, chuyển chánh pháp luân, lên cung điện trời mà giảng nói pháp, kiếp số thọ lượng chúng hội trang nghiêm, chỗ nước thanh tịnh, đều nguyện tu hành, trụ trì giáo pháp, thảy đều khác nhau. Thiện tài chẳng những thấy Bồ-tát Di-lặc làm Phật sự mà còn tự thấy thân mình ở chỗ tất cả các Đức Phật, cũng thấy tất cả chúng hội, tất cả Phật sự. Dùng tam-muội hải ấn ấn một ấn định, lại không một mảy may cho là thấu lậu. Đã thấy tất cả cảnh giới trang nghiêm, tự tại vô lượng cao quý như thế rồi. Bồ-tát Di-lặc nhiếp thần lực vào trong lầu các, lại búng ngón tay ra tiếng bảo Thiện Tài rằng: nầy người thiện nam! Khổ pháp tánh như vậy, Bồ-tát biết các pháp, biết nhân duyên như thế, nhóm họp tướng hiện bày. Tự tánh như thế, như huyễn như mộng, như bóng như hình, đều không thành tựu.
Bấy giờ, Thiện Tài nghe tiếng búng ngón tay liền xuất định. Ngay lúc này, bỗng nhiên đã mất bố đại. Sau đó Di-lặc chỉ bày lấy cảnh giới như trên, không có chỗ đi, cũng không chỗ trụ, chẳng tịch chẳng thường, xa lìa tất cả.
Sư vời đại chúng nói: Đã đến không có chỗ theo, đi không có chỗ đến, thì cái quạt trong tay Đại sư Vân Môn nhảy lên tầng trời ba mươi ba, chạm trúng mũi Đế-thích. Cá chép biển đông đánh một roi mưa như trút nước lại có lỗi gì. Nên biết thời tiết này có vô lượng trí tuệ rộng lớn, vô lượng thần thông, vô lượng ngôn từ, vô lượng môn không thể nói, không thể nói tất cả Phật, Bồ-tát tự tại thọ dụng.
Mọi người hãy tin như thế, nhập như thế mới biết bậc Tiên Thánh nói: Quá khứ tất cả kiếp, an trí vị lai nay. Vị lai hiện tại kiếp, lại an trí đời quá khứ, bèn hét một tiếng nói: Nếu không hét, trụ vào sắn bìm, thẳng đến sáng mai gõ vào giường thiền, xuống tòa.

markdown:
[Free WordPress Themes](http://dlwordpress.com/)and plugins.
**ĐẠI TUỆ PHỔ GIÁC THIỀN SƯ**
NGỮ LỤC
NGỮ LỤC
**SỐ 1998A
** **QUYỂN 18** *Hán dịch: Thiền sư Đại Tuệ Nhập Tạng.*
Sư nói: Tín Sĩ Trịnh Trung ở Bình Giang biết có việc lớn nhân duyên này, được đến thấy Diệu Hỷ, muốn nghe Bát-nhã cúng dường chân thân xá-lợi tháp báu.
Thọ trai Vân đường thiền chúng thanh tịnh, thỉnh giảng chung cho đại chúng, công đức chẳng phải là việc khác. Chuyên dụng hồi hướng vô thượng Bồ-đề quả Phật. Quán sát phát tâm cũng là rộng lớn. Chỉ tâm một niệm rộng lớn này có thể biến mặt đất thành vàng ròng, khuấy Trường Giang thành đề hồ. Có người không tin lời nói này phần nhiều chấp sự gạn lý. Như Phú Lâu Na chấp tướng nạn tánh hỏi Thế tôn rằng: như tánh đất trùm khắp, sao nói dung chứa nước. Tánh nước trùm khắp, lửa thì bất sanh, vì sao lại nói hai tướng nước lửa đều khắp hư không, chẳng xâm lấn, hủy diệt nhau.
Bạch Thế tôn! Tánh đất chướng ngại, tánh không thì hư thông, nói gì cả hai đều trùm khắp pháp giới, bỏ chấp tướng sanh nghi ở đây.
Cho nên Đức Thế tôn trước vì A-nan nói tánh nước chân không tánh không chân nước. Cho đến đất, nước, lửa, gió, mỗi mỗi trùm khắp pháp giới. Tùy tâm chúng sanh theo nghiệp phát hiện, thường nhớ được. Sơn Tăng năm trước hành cước, sắp vào kinh đô, đến Thiên Ninh thuộc
Đặng Châu có Đạo Sĩ ở Thái Châu chẳng biết tên họ, là thấy thuốc đến Nam Dương. Một hôm, thấy ông ta dạy người đến Tạng ty mượn hai quyển kinh Bảo Tích và Hoa Nghiêm. Sơn Tăng liếc nhìn biết ông ta là người giỏi. Ngày kế gặp nhau, cùng nói chuyện quả nhiên khế hợp, nhân đó hỏi ý vì sao mượn kinh.
Ông ấy nói: Tôi nghe người tốt nói rằng, nếu muốn rơi vào ngay lý hội bổn mạng nguyên thần thì phải là ông già Thích-ca mới được, bèn hỏi Sơn Tăng: Phật có chánh biến tri, việc trên thế gian mỗi mỗi đều nói cùng tận. Vì sao không thấy nói duyên khởi về kim mộc thuỷ hoả thổ. Thầy ta có nghe nói, không tiếc khai thị mới là phải thời, thùng sơn nhà mình chưa phá thì chưa rảnh lý hội việc nầy. Chỉ nói với ông ta trong tạng kinh chẳng cần nói. Tôi còn ở địa vị hữu học mới cần thấy người. Cả hai day dưa mà thôi. Khi đến Di-môn, đã phát việc này rồi. Nhân học kinh Lăng-nghiêm vốn bên trong nói được rất hiểu. Phật bảo Phú-lâu-na rằng: đồng dị quấy loạn, đối đãi sanh nhọc, nhọc lâu phát trần tự tướng vẩn đục. Do đó dẫn khởi trần lao phiền não, khởi làm thế giới, yên tĩnh thì thành hư không, hư không là đồng, thế giới là khác. Nó không dị đồng, thật là pháp hữu vi, giác mịnh không mê muội, đối đãi thành dao động, nên có lớp gió, giữ gìn thế giới. Từ đó mà biết, thế giới thành tựu nhờ được lớp gió giữ gìn. Bởi tánh gió lay động, lay động không ngừng bỗng sanh cứng chắc ngăn ngại. Cho nên nói nhân không sanh dao động, cứng chắc ngăn ngại. Vàng báu kia do minh giác lập nên cứng chắc, cho nên có lớp vàng giữ gìn cõi nước. Bởi gió và vàng, hai vật chạm nhau, liền sanh ra lửa.
Nên nói: Thánh báu giác ngộ vững chắc, dao động ánh sàng thì gió phát ra. Vàng gió chạm nhau nên có ánh lửa. Vì tánh biến hóa, bảo sanh nhuần, nung nấu hoả quang nên có lớp lửa. Gồm các cõi mười phương, lửa hơn thì nước thua. Xen nhau lập ra sự cứng chắc, ướt thành biển lớn, khô làm biển đầm, vì nghĩa này, trong biển lớn kia ánh lửa thường khởi. Trong đầm hồ kia, sông hồ thường chảy, thế nước yếu hơn lửa, kết thành núi cao. Cho nên núi đá chạm nhau phát lửa, nấu chảy thì thành nước. Thế đất kém hơn nước, nên kéo lên thành cỏ cây, bởi vậy cây cỏ nếu đốt thì thành đất, nhân xen nhau thành nước, giao vọng phát sanh, thay nhau làm hạt giống, lấy làm nhân duyên. Thế giới nối nhau, xem Đức Thế tôn nói kim mộc thuỷ hoả thổ như thế rất dễ hiểu. Tiếc thay lại không thấy đạo nói giống Ngài. Vốn là xem giáo văn tự, cũng cần đại pháp minh, sau đó tự nhiên không phí sức. Nhà mình tham được thiền rồi, vừa cầm đến xem, bèn thấy được Phú-lâu-na chấp tướng gạn tánh. Lại thấy Như lai nói tánh đất, nước, lửa, gió cho A-nan mỗi mỗi thanh tịnh, bổn nhiên trùm khắp pháp giới. Trong lòng tỏ rõ không dính mắc. Như nay tâm địa chưa rõ, không khỏi nghi nói thế giới từ đâu khởi, tương lai hướng về chỗ nào mà diệt. Lại trước có thế giới, lại trước có người, nếu nói trước có thế giới thì người xưa lẽ ra không nói ba cõi do tâm hiện, muôn pháp do tâm biến ra. Nếu nói trước có người, đã chưa có thế giới, người đến chỗ nào an ổn, điều này không ngại bị mắc mưu. Nói trước có thế giới cũng không đúng, trước có người cũng không đúng. Đại pháp nhất minh không phải sắp xếp tự nhiên phân hiểu. Cái gọi là biến đại địa thành vàng ròng, khuấy Trường giang thành đề hồ, chẳng phải là việc sai. Cho đến hạt cải chứa núi Tu-di, Tu-di chưa hạt cải, cũng chẳng phải nhờ ở thuật khác. Chỉ như núi Tu-di chứa hạt cải, hạt cải bên trong làm sao chứa được một tòa Tu-di. Đến đây cũng phải đích thân thấy một lần mới được. Một việc này, người người vốn có, mỗi mỗi thiên chân, chỉ vì vô thỉ xưa nay bị vô minh nghiệp thức che lấp, cho nên không thể hiện tiền, lại đi bên ngoài dò tìm xa giá, bình thường trong thất hỏi huynh đệ, chẳng phải tâm, chẳng phải Phật, chẳng phải vật, vậy là gì? Lúc chưa hỏi may tự ngồi trong nhà. Mới hỏi là gì, bèn rời đi bổn vị, đi ra trước nhà. Thí như hỏi người ở đâu, nói ở trong nhà. Hỏi việc gì ở trong nhà tức là quên nhà rồi, ra bên ngoài suy tìm ngôn ngữ để chỉ đối. Cho nên sai một ly đi ngàn dặm. Nếu cần chân thật lý hội, thì việc này quyết định không ở nơi ngôn ngữ. Người học thời này nêu ra mấy đường này không được nói với ông ta, không ở ngôn ngữ bèn có giải hội là cơ cảnh, lại nói không ở cơ cảnh, lại nói không ở cơ cảnh lại nêu ra chỗ gánh vác, chẳng phải tâm, chẳng phải Phật, chẳng phải vật, nêu rồi lại hội rồi.
Tiên Sư Viên Ngộ thường nói: Các vị gần đây, đều thành hang hốc. Ngũ Tổ trở xuống ta và Phật giám, Phật nhãn ba vị kết xã tham thiền, như nay sớm thấy các lậu đã hết.
Phật giám trở xuống có một loại làm chó kêu, làm chim gáy hót để lấy nụ cười. Phật Nhãn có một loại nhìn lồng đèn trên cột, chỉ đông vẽ tây giống như mắt thấy quỷ, ta ở đây không hề có bệnh này.
Sơn Tăng nói: Đá nháng lửa, điện chớp, dẫn được vô hạn người đùa giỡn với nghiệp thức. Nêu rồi lại hiểu, há chẳng phải là Phật pháp đại hang hốc.
Tiên sư bất giác thè lưỡi nói: Mặc ông ta, ta chỉ lấy khế chứng làm cầu mong. Nếu không khế chứng, đoán định không vượt qua. Sơn Tăng nói: nói khế chứng thi được, chỉ sợ sau này chỉ truyền đi như thế. Nêu rồi thì hội rồi. Chủ trương đá nháng lửa, ánh chớp nghiệp thức mờ mịt chưa có ngày rõ. Tiên sư cho là như vậy. Còn có một loại nói tĩnh là căn bản, ngộ là cành lá. Tĩnh được lâu tự nhiên ngộ. Sơn Tăng dám nói ông ta nói loạn. Lại dẫn tịnh cực quang thông đạt làm chứng, lại chẳng hội lầm. Bậc tiên Thánh không thể nói tịnh cực quang thông đạt tịnh chiếu làm hư không. Thí như thầy thuốc tùy bệnh cho thuốc.
Như nay không tin có diệu ngộ, lại nói: Ngộ là kiến lập, há chẳng phải cho thuốc là bệnh?
Văn chương kỹ nghệ thế gian còn cần cửa ngộ. Sau này được tinh diệu huống là xuất thế gian. Chỉ liễu được như thế, một trăm hai mươi vị nạp tử ở đây, mỗi vị có một tri nửa giải, thường vào trong thất, người nói được đế đương rất nhiều. Sau khi nhảy được hai bước lại cho một đạp, nên đi không được. Bởi cuối cùng không thể lật thân bỏ mạng, nên nói núi cao buông tay, tự chịu gánh vác, sau khi chết lại sống, khinh anh không được. Chớ nói không có việc như thế, thường nhớ được Trương Vô Tận có nói, những điều Phật nói trước đây, ở trên đầu sợi lông hiện cõi bảo vương, ngồi trong hạt bụi xoay bánh xe pháp là nghĩa chân thật.
Trong hội pháp hoa Như lai Đa Bảo ở trong tháp báu chia nửa tòa cho Đức Phật Thích-ca. Phật quá khứ, Phật hiện tại cùng ngồi một chỗ, thật có việc như thế, chẳng gọi là biểu tháp. Đại sư Thiên Thai Trí giả đọc Kinh Pháp Hoa, đến câu là chân tinh tấn, là chân pháp cúng dường Như lai. Ngộ được tam-muội Pháp Hoa, thấy một hội Linh Sơn nghiễm nhiên chưa giải tán. Sơn Tăng thường thích lão Hòa thượng Tông Cảo đề xướng đến đây, chưa từng không thích, vui mừng vỗ tay nói:
– Chính là có việc này, chẳng phải biểu pháp. Các ông dưa bầu mùa đông, ở trong đó được biết rõ về căn bổn, nhưng vụng về đối với tam-muội ngôn ngữ, phát huy diệu yếu. Đây gọi là chỉ chứng mới biết được, thật là khó lường. Ngày nay, Trịnh Thành Trung thỉnh Sơn Tăng giảng chung cho đại chúng, muốn nghe đạo lý thiền hòa làm công phu.
Chẳng thấy Vân Môn nói: Khi không thể nói lại có, khi không nói lại không, khi suy luận lại có, khi chẳng suy luận lại không. Chỉ như khi không suy luận lại là gì? Sợ ông không hội. Lại theo sau nói lại là cái gì? Bậc tôn túc này từ bi mục đích vì người bệnh. Sơn Tăng ở nhiều ngày, Quy Sơn, Tào Động, Vân Môn, Pháp Nhãn đều đến thực hành công phu, Lâm Tế thì như thế, sau này mới biết:
– Ngộ thì sự đồng một nhà, không ngộ thì ngàn muôn khác nhau. Đạt-ma Tổ sư lại ở đâu có nhiều thứ sai biệt mà đến. Thế nào là Phật, là que chùi phân, ơ đây có khác nhau gì? Đức Sơn thấy Tăng vào cửa liền đánh, Tăng không thi thố, lại nói không được đánh bằng gậy để hội.
Lâm Tế thấy Tăng vào cửa liền hét, đã là hai tay trao cho, nghĩ muốn nhìn bắy thì mắt rơi xuống đất rồi. Huống chi là nói lý nói sự, tơ đi lụa đến chính là sư tử cắn người, chó cuồng đuổi theo cục đất. Vô thường mau chóng, sanh tử việc lớn, chỉ búng ngón tay đã đến đời khác. Chỉ tâm rỗng rang, suy nghĩ cho thật cẩn thận, niệm lành đã nối nhau, niệm ác tự nhiên, bất sanh, chỉ như thật tu hành, thời tiết nhân duyên đến tự nhiên ngộ. Nếu không ngộ, thì nói đến lúc Phật Di-lặc hạ sanh, chỉ nói như thế làm sao sanh ra tu hành.
Nghe lấy một bài tụng: Niệm ác đã chẳng sanh, niệm lành thường nối nhau, các môn Ba-la-mật, tất cả tự đầy đủ.
Tôn Thông phán thỉnh Sư giảng chung cho đại chúng. Sư nói: nói pháp không đúng thời đều là nói phi thời. Cho nên nói chưa rời Đâusuất đã giáng xuống cung vua. Chưa ra thai mẹ độ người đã hết. Lý Trưởng giả soạn luận Hoa Nghiêm nói rằng:
– Kinh này chắc chắn là Phật nói, sau khi thành đạo mười ngày. Lúc đầu ở trước núi Chánh giác xuất định, thấy sao mai bỗng nhiên ngộ đạo, bèn thấy mặt mũi xưa nay của chính mình. Tin biết thời tiết nếu đến thì lý tự rõ. Diệu Hỷ thường nghĩ cư sĩ Vô Tận, người này không biết mấy trăm đời học Bát-nhã đến đời nay được thọ dụng rộng lớn như thế.
Kinh Chú Thanh Tịnh Hải Nhãn nói tám thứ thành tựu, đó là Ta nghe như vầy, một thuở nọ Phật ngự, về lý thì đều như gọi là Thị, Sự đều thị gọi như. Xưa nay chưa có một người nói như vậy, vì ông ấy thấy thấu cốt tuỷ của Phật.
Cho nên lấy tả hữu để gạn cội nguồn Phật, mới hạ sanh một tay chỉ trời, một tay chỉ đất, nói trên trời dưới thế chỉ có ta là tôn quý nhất.
Cho nên nói: Gọi ta là độc tôn trong ba cõi, gọi là ngã, ngã chẳng phải ngã. Như Mạnh Tử gọi muôn vật đều đầy đủ nơi ta, tâm rỗng rang nghe khắp mười phương. Bởi người thế gian đều lấy tai nghe tất cả âm thanh, chỉ có Bồ-tát Phổ Hiền dùng tâm nghe, cho nên kinh nói:
Tâm nghe hết mười phương, sống ở sức đại nhân, tông thường gọi là một, lại như hiện tiền một ngàn đại chúng theo Thủ tọa đứng dậy, từ một đến trăm, từ trăm đến ngàn.
Cho nên nói: Một là chỗ nhiều của tông, chỗ một mà khởi thì gọi là Thời, lúc này là lúc cư sĩ Diệu Tâm thỉnh Diệu Hỷ nói pháp cho đại chúng. Nếu lúc này bao gồm các thế giới Chư Phật mười phương cho đến trần sa. Sáu đường, bốn sanh, hoặc phàm hoặc Thánh, hoặc cỏ hoặc cây, hữu tình vô tình, bèn gõ phất trần vào giường thiền, nói:
– Đều hướng vào trong đây thành Đẳng Chánh Giác, không ra khỏi lúc này. Lại nói: thỉ giác hợp vốn gọi là Phật, lời nói như nay thỉ giác hợp với bổn giác. Thường bọn tà sư lấy vô ngôn mặc nhiên làm Thỉ giác, lấy bờ Oai Âm Vương làm Bản giác, vốn chẳng phải lý này, đã chẳng phải lý này thì người nào là giác. Nếu toàn là giác thì đâu còn có mê, nếu là vô mê thì ông già Thích-ca, lúc sao mai mọc bỗng nhiên biết được, bổn mạng nguyên thần của nhà mình vốn là ở đây.
Cho nên nói: Do Thỉ giác mà hợp Bản giác. Như người tu thiền bỗng nhiên sờ lỗ mũi chình là đạo lý nầy. Nhưng việc này về phần mỗi 2 người chẳng thể không đầy đủ.
Hôm qua cũng cư sĩ diệu tâm nói, về văn chương học vấn của lệnh thúc thượng thư có thể gọi là bậc Thường Nho, chỉ nghe nói thế tự cho là khó. Thường thường sĩ đại phu chỉ biết Phật ngàn kiếp học oai nghi, muôn kiếp tu tướng tốt, cho đến ba đại A-Tăng-kỳ kiếp tu mà thành. Vì sao bạc địa phàm phu hiện hành vô minh bị giàu nghèo làm khốn, lúc nào thì tương ứng với đạo, mới nghĩ như vầy chính là trong tâm ý thức đẩy ra một tòa núi Tu-di, một bình phong che lấp mắt đạo.
Không thể thấy rõ bổn địa phong quang mặt mũi xưa nay, đó gọi là sở tri, chẳng phải chướng, chương ấy là chướng sở tri. Đại sĩ phu đời gần đây phần nhiều là cái thấy này. Như Hàn Tử Thượng và mỗ giáp ở Lâm Xuyên kéo lỗ mũi nửa năm cũng không tự tin. Thường nói một việc này, chúng ta chỉ biết hướng về thì có thể làm sao, bèn phải vào tay cũng là tự làm chướng nạn, hoặc không hội lầm nhưng những điều Phật nói Phật Đại Thông Trí Thắng mười kiếp ngồi đạo tràng, Phật pháp không hiện tiền chẳng được thành Phật đạo nghĩa là nạn thành Phật đạo như thế đâu không biết một niệm quán khắp vô lượng kiếp không đi, không đến, cũng không trụ, rõ biết việc ba đời như thế, vượt các phương tiện thành mười lực.
Sau khi đức Phật vừa nhìn bèn nói: Lạ thay tất cả chúng sanh đều có đức tướng trí tuệ Như lai nhưng vì vọng tưởng, chấp trước nên không chứng đắc. Vì thế gọi người vọng tưởng chấp trước chính là nói bệnh của sĩ đại phu đời nay.
Tiên đức sở dĩ chỉ bày, tất cả dưới gót chân người, chẳng phải không viên thành, chẳng phải không đầy đủ, cho nên có cha không thể truyền con, thần không thể hiến vua. Bởi tự chứng tự ngộ, chẳng tự người được. Cho nên chẳng hoại giả danh mà nói Thật tướng.
Pháp sư Khải nói: Vắng lặng, rộng lớn, phân biệt, trên thì có vua, dưới thì có quan. Cha con thân thiết, tôn ty khác địa vị, khởi giáo tựa nhân này, sau nầy nước chia ra cõi, người chia nhà họ, mỗi người giữ địa vị của mình. Há chẳng phải pháp đó trụ ngôi pháp, tướng thế gian thường trụ? Phật không nói ư? Người đáng dùng thân Phật được độ thoát thì hiện thân Phật mà nói pháp. Người đáng dùng thân Tể quan cho đến Trưởng giả, cư sĩ, Bà-la-môn, Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni được độ thoát thì hiện thân Tể quan, Tỳ-kheo-ni mà nói pháp cho họ nghe.
Lại nói: Khi ứng mắt thì hoặc ngàn ngày muôn tượng không thể trốn bóng. Khi ứng tai khe sâu âm thanh lớn nhỏ khó thể đủ. Pháp môn đã cao siêu như thế. Vì sao người học phần nhiều không hướng về thời tiết này để lãnh hội, và ông tự sanh lui sụt, chính là không tự tin sự cao quý này, cam chịu làm người thấp hèn.
Như kẻ danh lợi thì được ở chỗ này mới biết nói: Một trần mới khởi gồm thâu đại địa, đầu một sợi lông sư tử trăm ức đầu lông hiện. Ngàn đầu muôn đầu chỉ biết lấy một đầu. Lại cái nào là một đầu, chẳng thấy Hòa thượng Nam Đài nghe tiếng bảng có bài tụng rằng: lành thay ba tiếng bảng, tri thức đều đến tham, đã khéo biết thời tiết, nay ta không hai, ca, lại lấy phất trần gõ vào giường thiền nói. Vừa đến gọi là tận, ở đây thành Đẳng Chánh Giác, là nghĩa chân thật.
Cho nên quốc sư Thiều nói: Như Lai đối với tất cả chỗ thành Đẳng Chánh Giác. Ở trên núi dao rừng kiếm thành Đẳng Chánh Giác, ở trong vạc nước sôi lò than thành Đẳng Chánh Giác, ở dưới cây gậy thành Đẳng Chánh Giác. Ngay tiếng hét thành Đẳng Chánh Giác. Tuy như vậy, như người uống nước lạnh nóng tự biết. Há không thấy Đồng Tử Thiện Tài đến trước lầu các lớn của Tỳ-lô-giá-na gieo năm vóc sát đất, nghĩ như vầy: lầu cac lớn này là chỗ ở của người hiểu không, vô tướng, vô nguyện. Chỗ người ở tất cả pháp không phân biệt ấy là thực hành một kiếp vào tất cả kiếp, dùng tất cả kiếp vào một kiếp, mà không hoại chỗ ở của người đó. Là lấy một Phật vào tất cả Phật, lấy tất cả Phật vào một Phật mà không hoại chỗ ở của người đó. Cho đến không đếm trước tất cả chỗ ở nhà cửa của thế gian.
Sao gọi là nhà cửa của thế gian: chính là đối với đạo vô thượng tự làm chướng nạn. Như chấp trước tất cả nhà cửa của thế gian không thể xả bỏ thì chúng ta gọi là Trưởng lão cũng không trụ viện, một bề dứt bỏ thế gian mới thực hành được đạo này. Như thế là hoại tướng thế gian mà bàn về thật tướng. Vì sao nói có? Vì thường thích Đông Pha làm văn chương, ngõ hầu đạt đạo. Nếu chưa đến với đạo mà tam-muội Ngôn ngữ thật gần, người gọi là hậu thân của Hòa thượng Ngũ Tổ Giới mà không biết do nhân duyên gì, trong đó quên ý này thì cũng tạm thời không tiện. Quán nó làm Duy Ma vẽ tượng tán, Tử thỉ đến chung không chết dưới lời nói:
– Lời nói rằng: Ta quán các công công một sư. Người cầm liều thuốc trị một bệnh. Gió lao muốn lạnh khí muốn ấm. Gan phổi dạ dày lại khác nhau. Lấy thuốc cất như gò núi. Cuối cùng không thuốc nào thí dùng được. Có thầy thuốc giỏi vỗ tay cười. Cảm ơn các ông bệnh lành theo. Nói thầy thuốc để lại lời cho chúng.
Thầy thuốc nói: Các ông dùng thuốc, đều chẳng phải chỗ, người làm đã đi, bệnh ấy giảm theo. Hoặc hỏi thầy thuốc, anh nhờ uống thuốc gì mà bệnh giảm?
– Không ngoài chỗ dùng chúng làm, nhưng vì không khéo dùng.
Cho nên nói: Hỏi đại y vương lấy thuốc gì, lại được các công sử dụng. Ta quán ba mươi hai vị Bồ-tát, mỗi người dùng ý bàn pháp môn không hai, còn Duy-Ma-Cật im lặng không nói. Ba mươi hai nghĩa một thời đoạ, ta quán nghĩa này cũng không đoạ. Duy-ma lúc đầu không lìa lời này.
Điều này tuy là rắn chết nhưng biết làm sống lại. Nếu điều luận nói của ba mươi hai vị kia thật là lúc phụ đoạ thì không nói hơn có nói. Tinh biết ý người xưa không như thế.
Cho nên lập dụ nói: Thí như sáp ong làm đèn, không lấy lửa điểm thì không sáng, bỗng thấy chỗ mặc nhiên không nói. Ba mươi hai thuyết đều sáng rực. Phật tử nếu đọc kinh Duy-ma nên lấy niệm này làm chánh niệm. Ta quán thất phương trượng Duy-ma có thể nhận chín trăm muôn Bồ-tát, ba muôn hai ngàn tòa sư tử, đều sẽ dung thọ không chật hẹp.
Trong kinh chép: Đây là cư sĩ Duy-ma, có năng lực thần thông đại giải thoát không thể suy nghĩ bàn luận. Cho nên mượn tòa Đăng Vương, lấy cơm Hương tích, quyết đoán lấy thế giới Diệu Hỷ. Như nhà thợ gấm, như cầm kim nhọn đâm một lá táo. Bởi lý chân thật không thể dùng trí mà biết, không thể dùng thức mà biết. Cho nên: lại có thể phân bố một bát cơm no nê vô lượng chúng trong mười phương, quyết đoán lấy thế giới Phật Diệu Hỷ như cầm kim đâm một lá táo. Nói là Bố-tát không nghĩ bàn, trụ lực thần thông tự giải thoát. Ta quán hòn đá ở một chỡ, giày gai, trướng sách bày hai khuỷu tay. Có thể khiến cho đầu bút phát sanh Duy-ma. Thần lực lại hơn Duy-ma-cật. Nếu nói bức họa này không thật tướng. Trong thành Da-ly cũng chẳng thật Phật tử, nếu thấy tượng Duy-ma nên lấy quán này làm chánh quán. Đây là thiền Đông Pha nói, há chẳng phải là ngôn ngữ đến hay sao? Nếu chẳng phải do đời trước huân tập, thì đâu hiểu đạo như thế. Cho nên ý của Diệu Hỷ cũng muốn thượng thư công tin được việc này. Cư sĩ Diệu Tâm xin giữ lời này về nêu cho Lệnh Phúc. Sợ nhân lời nói của Diệu Hỷ thẳng xuống tin được. Ngày khác bỗng nhiên vừa phát, đó là cắt đứt dòng sanh tử, y theo vị Phật Tổ làm người xuất thế gian không độ lượng, mới không cô phụ ý mong cầu của Diệu Hỷ. Cư sĩ Diệu Hỷ gần đây được nhập định Quán Âm. Lại dùng việc làm của Diệu Hỷ năm xưa khen ngợi. Đề trên đó: bởi khi ở trời sao, nhân nói chỗ thỉnh của bạn lan đình. Lúc ấy ý tin một cây bút tả thành, cùng Duy-ma khen ngợi. Ngôn ngữ tuy khác nhau nhưng đại ý giống nhau. Nói tướng thế gian múôn thứ âm thanh mọi người dùng tai nghe chẳng phải mắt nhìn. Tất cả âm thanh đều dùng tai nghe, Quán Âm lại dùng mắt quán. Cho nên nói chỉ có Đại sĩ này mắt có thể quán, làm sao thấy được, vì mắt sáng quán rõ là Phật sự.
Đến đây là chuyển rồi. Nói ở cảnh giới của mắt chẳng thể lấy được. Cảnh giới của mắt không thể chấp, tức là cảnh giới mắt vắng lặng, nhãn giới đã vắng lặng không thể cảnh giới của tai không vắng lặng.
Cho nên nói: Tai, mũi, lưỡi, thân ý cũng vậy. Lành thay tâm rỗng rang mười phương hư không, sáu căn hiển bày nghĩa như thế.
Bồ-tát Quán Âm dùng mắt nghe, còn Bồ-tát Phổ Hiền dùng tâm nghe, tức là nghĩa hiển bày như thế, gọi là hiển bày. Chỗ mắt làm Phật sự chỗ tai, chỗ tai làm Phật sự chỗ mũi, chỗ mũi làm Phật sự chỗ lưỡi, chỗ lưỡi làm Phật sự chỗ thân, chỗ thân làm Phật sự chỗ ý. Trong ý giới làm Phật sự vô lượng vô biên rộng lớn, được thọ dụng tự tại như thế rồi. Mắy vẫn thấy sắc, tai vẫn nghe tiếng, cho đến mũi lưỡi thân ý, mỗi căn y vào bổn phận.
Cho nên nói: Mắt thấy sắc, tai nghe tiếng, mũi ngửi mùi, thân xác chạm, ý suy nghĩ không khác nhau.
Vừa đến gọi là là pháp trụ ngôi pháp, tướng thế gian thường trụ. Nên dùng quán này mà quán như thế. Lấy đây là thật thành vọng tưởng.
Đến đây lại chuyển rồi, nói: Nếu lìa vọng tưởng chấp thật pháp, lần lần mê hoặc mất bổn tâm, bổn tâm đã mất theo điên đảo, không thấy đại sĩ Diệu sắc thân ư?
Vì sao điên đảo? Vì mắt thấy sắc theo sắc chuyển, tai nghe tiếng theo tiếng chuyển, ấy gọi là chúng sanh mê mình chạy theo vật. Vì chạy theo vật nên chẳng thấy diệu sắc thân của đại sĩ không có mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý. Đây là dạy có văn rõ ràng. Mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý đã không có thật thể thì nghĩa hiển bày qua lại nương vào đâu mà lập.
Cho nên nói: Nghĩa hiển bày cũng vắng lặng, cũng không có đại sĩ diệu sắc thân. Cũng không có muôn thứ tiếng âm thanh. Phật tử hãy quán như thế sẽ lìa hẳn khổ sanh tử thế gian. Tất cả văn tự phải dạy nói và làm được. Nếu nói mà không thực hành thì không thành văn chương.
Vừa rồi nhân nói về thời tiết nhân duyên, cho nên nói: Thiện Tài mới đứng trước lầu các đã khen ngợi nhiều việc cao siêu, nhưng chưa thể được vào. Bèn nói với Bồ-tát Di-lặc rằng: chỉ mong đại Thánh mở cửa lầu các, cho con được vào. Lúc ấy, Bồ-tát Di-lặc đến lầu các trước, búng ngón tay ra tiếng, cửa ấy liền mở, bảo Thiện Tài vào. Thiện Tài tâm vui mừng vào rồi cửa lại đóng. Khi đóng thì thế nào?
Bên là tin tức Quan Âm vào dòng quên sở. Sau đó, Thiện Tài ở trong lầu các thấy trăm ức bốn thiên hạ, trăm ức đời Đâu-suất-đà. Mỗi tầng trời đều có Phật Di-lặc, giáng thần đản sinh, bước đi bảy bước, nhìn khắp mười phương. Hiện làm đồng tử, ở chỗ cung điện, vì trí nhất thiết, xuất gia khổ hạnh, hàng phục chúng ma, thành Đẳng Chánh Giác.
Phạm vương khuyến thỉnh, chuyển chánh pháp luân, lên cung điện trời mà giảng nói pháp, kiếp số thọ lượng chúng hội trang nghiêm, chỗ nước thanh tịnh, đều nguyện tu hành, trụ trì giáo pháp, thảy đều khác nhau. Thiện tài chẳng những thấy Bồ-tát Di-lặc làm Phật sự mà còn tự thấy thân mình ở chỗ tất cả các Đức Phật, cũng thấy tất cả chúng hội, tất cả Phật sự. Dùng tam-muội hải ấn ấn một ấn định, lại không một mảy may cho là thấu lậu. Đã thấy tất cả cảnh giới trang nghiêm, tự tại vô lượng cao quý như thế rồi. Bồ-tát Di-lặc nhiếp thần lực vào trong lầu các, lại búng ngón tay ra tiếng bảo Thiện Tài rằng: nầy người thiện nam! Khổ pháp tánh như vậy, Bồ-tát biết các pháp, biết nhân duyên như thế, nhóm họp tướng hiện bày. Tự tánh như thế, như huyễn như mộng, như bóng như hình, đều không thành tựu.
Bấy giờ, Thiện Tài nghe tiếng búng ngón tay liền xuất định. Ngay lúc này, bỗng nhiên đã mất bố đại. Sau đó Di-lặc chỉ bày lấy cảnh giới như trên, không có chỗ đi, cũng không chỗ trụ, chẳng tịch chẳng thường, xa lìa tất cả.
Sư vời đại chúng nói: Đã đến không có chỗ theo, đi không có chỗ đến, thì cái quạt trong tay Đại sư Vân Môn nhảy lên tầng trời ba mươi ba, chạm trúng mũi Đế-thích. Cá chép biển đông đánh một roi mưa như trút nước lại có lỗi gì. Nên biết thời tiết này có vô lượng trí tuệ rộng lớn, vô lượng thần thông, vô lượng ngôn từ, vô lượng môn không thể nói, không thể nói tất cả Phật, Bồ-tát tự tại thọ dụng.
Mọi người hãy tin như thế, nhập như thế mới biết bậc Tiên Thánh nói: Quá khứ tất cả kiếp, an trí vị lai nay. Vị lai hiện tại kiếp, lại an trí đời quá khứ, bèn hét một tiếng nói: Nếu không hét, trụ vào sắn bìm, thẳng đến sáng mai gõ vào giường thiền, xuống tòa.
![](https://i2.wp.com/tangthuphathoc.net/wp-content/uploads/2017/01/phatadida-ani.gif?resize=444%2C63&ssl=1)
[Free Android Games](https://dlandroid24.com/)and apps.

Link: <https://tangthuphathoc.net/wp-json/>; rel="https://api.w.org/", <https://tangthuphathoc.net/?p=19468>; rel=shortlink


text:
Tải bản đầy đủ
Khoa học xã hội
Giáo dục học
SKKN một số biện pháp góp phần nâng cao chất lượng giờ học lịch sử ở trường THCS
I. PHẦN MỞ ĐẦU
1. Lí do chọn đề tài:
Lịch sử là một môn khoa học có vị trí quan trọng trong hệ thống giáo dục
phổ thông. Giáo viên giảng dạy Lịch sử cần có phương pháp hợp lí nhằm giúp
học sinh tiếp thu một cách tốt nhất các kiến thức lịch sử. Trong thời đại ngày
nay, khoa học kỹ thuật phát triển với tốc độ nhanh, thông tin ngày càng nhiều.
Để theo kịp sự phát triển của xã hội và cung cấp cho học sinh những kiến thức
mới nhất, đầy đủ nhất trong một thời gian có hạn, việc đổi mới phương pháp dạy
học luôn là vấn đề bức xúc được nhiều người quan tâm.
Việc cập nhật thông tin và đổi mới luôn đặt lên hàng đầu, trong tình hình
đó việc giảng dạy bộ môn Lịch sử cần phải đổi mới, cần phải có định hướng
chung để học sinh tiếp xúc với nhiều tri thức, nhiều thông tin và rèn luyện kỹ
năng làm bài, kỹ năng thực hành. Như chúng ta biết lịch sử là một trong những
nội dung vô cùng quan trọng thuộc kiến thức xã hội. Việc nhận thức lịch sử vừa
phải tuân thủ quy luật nói chung, nhưng đồng thời còn có nét đặc thù riêng. Học
sinh không thể trực tiếp lĩnh hội các sự kiện lịch sử, vì lịch sử là cái đã qua
không lặp lại nguyên xi, không thể dựng lại hoàn toàn hay thí nghiệm như khoa
học tự nhiên. Vì lẽ đó dạy học lịch sử trước hết là một quá trình truyền thông tin,
thu nhận và xử lý thông tin giữa giáo viên và học sinh qua các phương tiện dạy
học. Thông tin về sự kiện lịch sử càng chính xác, chân thật, phong phú thì càng
có khả năng nhận thức sự vật, hiện tượng chính xác và chân thật hơn .
Trong điều kiện nền kinh tế thị trường đang phát triển, trước tác động ngày
càng mạnh của xu thế toàn cầu hóa, chúng ta đang gặp nhiều khó khăn trở ngại
do chất lượng và hiệu quả giáo dục – đào tạo còn thấp hơn so với yêu cầu. Và
hơn thế nữa, khi hòa nhập vào nền kinh tế thế giới thì cũng kéo theo đó có nhiều
nền văn hóa du nhập vào nước ta, bản lĩnh dân tộc đang bị lung lay khi bản sắc
dân tộc có thể bị mất đi. Khi chính những con người Việt Nam lại quên đi
nguồn gốc, lịch sử dân tộc. Vì điều này, những năm gần đây số học sinh đăng kí
thi vào đại học môn lịch sử quá thấp đã đặt ra cho chúng ta một vấn đề: Vì sao
lại như vậy?
1
Ngoài ra, do quan niệm sai lệch về vị trí, chức năng của môn lịch sử trong
đời sống xã hội. Một số học sinh và phụ huynh có thái độ xem nhẹ bộ môn này,
coi đó là môn học phụ, môn học thuộc lòng, không cần đầu tư công sức nhiều,
dẫn đến hậu quả học sinh không nắm đựơc những sự kiện lịch sử cơ bản, nhớ
sai, nhầm lẫn kiến thức lịch sử là hiện tượng khá phổ biến trong thực tế ở nhiều
trường.
Qua nhiều năm giảng dạy lịch sử, bản thân tôi luôn trăn trở để tìm ra những
phương pháp giúp học sinh hứng thú học tập bộ môn hơn và đạt kết quả cao
hơn. Chính vì vậy tôi mạnh dạn chọn đề tài “Một số biện pháp góp phần nâng
cao chất lượng giờ học lịch sử ở trường THCS” nhằm tạo ra môi trường tương
tác đa dạng hấp dẫn giữa giáo viên và học sinh, giữa học sinh với nhau, đồng
thời gây hứng thú, phát huy tính tích cực chủ động và sáng tạo ở học sinh, góp
phần nâng cao chất lượng bộ môn lịch sử trong nhà trường.
2. Điểm mới của đề tài:
Qua thực tế tình hình học tập bộ môn Lịch sử nói chung, phần lớn học sinh
chưa thực sự yêu thích và say mê môn học cho nên việc ghi nhớ các sự kiện,
hiện tượng, nhân vật lịch sử, thời gian… còn yếu. Đa số các em chưa độc lập
suy nghĩ để trả lời một câu hỏi mà phải đọc nguyên văn trong sách giáo khoa
hay chỉ nêu lên được một mốc thời gian mà không diễn tả được thời gian đó nói
lên sự kiện gì… Các em chưa có phương pháp học để chủ động chiếm lĩnh kiến
thức bài giảng của giáo viên. Đó là điều trăn trở không chỉ riêng bản thân tôi mà
còn đối với nhiều giáo viên đang trực tiếp giảng dạy môn học này. Vì vậy tôi
mạnh dạn đưa ra các phương pháp học tập tích cực mà cụ thể là: “Một số biện
pháp góp phần nâng cao chất lượng giờ học lịch sử ở trường THCS” .
Điểm mới của đề tài này là việc vận dụng linh hoạt các phương pháp dạy
học theo hướng tích cực trong mỗi nhóm bài cụ thể. Đó là sử dụng hình vẽ,
tranh ảnh trong sách giáo khoa, chân dung các nhân vật lịch sử, sử dụng bản đồ,
niên biểu … Mà đặc biệt là sử dụng phim ảnh, âm thanh kết hợp với phương
pháp kể chuyện nhân vật lịch sử trong dạy học.
2
3. Phạm vi áp dụng của đề tài:
Đề tài có thể áp dụng cho tất cả các giáo viên dạy môn Lịch sử bậc THCS.
Với các nhóm bài: Giới thiệu chân dung nhân vật lịch sử, thuyết trình sự kiện ...
II. PHẦN NỘI DUNG
1. Thực trạng:
Đổi mới dạy học nói chung và đổi mới dạy học lịch sử nói riêng là một quá
trình được thực hiện thường xuyên và kiên trì, trong đó có nhiều yếu tố quan hệ
chặt chẽ với nhau.
Công cuộc đổi mới phương pháp dạy học đang được tiến hành đồng bộ và
thu được những kết quả đáng kể. Tuy vậy xã hội vẫn không khỏi băn khoăn về
việc học sinh đăng kí thi tuyển sinh vào các trường Đại học, Cao đẳng môn Lịch
sử quá thấp.
Vậy, làm thế nào để học sinh cảm thấy hứng thú, yêu thích, say mê với môn
học là một vấn đề đáng trăn trở đối với giáo viên dạy Lịch sử.
Kết quả điều tra đầu năm học đối với khối 6, 7, 9:
Lớp
SLHS
6
7
9
94
88
79
Hứng thú
SL
%
20 21,3
27 30,7
12 15,2
3
Không hứng thú
SL
%
74
78,7
61
69,3
67
84,8
Những thông số trên đặt ra yêu cầu cao về tâm huyết, trách nhiệm của giáo
viên đối với chất lượng môn học. Vì thế, trong quá trình giảng dạy, đòi hỏi giáo
viên cần phải thực sự tìm tòi để có được phương pháp tối ưu phù hợp từng nội
dung của từng bài, nhằm kích thích tinh thần ham hiểu biết, sự tò mò muốn
khám phá thế giới lịch sử cho học sinh. Trong những năm qua, mặc dù chương
trình và sách giáo khoa đã có thay đổi, nhưng lượng kiến thức trong mỗi bài học
vẫn rất nhiều. Đa số học sinh không thể nhớ hết sự kiện lịch sử nếu không hiểu
bài.
Vậy nên, sự kết hợp nhuần nhuyễn các phương pháp trong dạy học Lịch sử
là rất cần thiết. Mỗi phương pháp có một công năng khả thi khác nhau: Phương
pháp trực quan góp phần quan trọng tạo biểu tượng giúp cụ thể hóa các sự kiện
và khắc phục tình trạng hiện đại hóa Lịch sử của học sinh. Phương pháp “kể
chuyện nhân vật trong dạy học lịch sử” cũng là phương pháp góp phần kích
thích hứng thú tự chiếm lĩnh tri thức của các em. Vận dụng linh hoạt các phương
pháp trong các tiết dạy sẽ giúp học sinh tiếp nhận kiến thức bài học dễ dàng và
chắc chắn hơn.
2. Giải pháp.
Do đặc thù của môn học: các sự kiện lịch sử là những vấn đề thuộc về thời
đã qua, nên người học không trực tiếp quan sát được. Vậy nên phương pháp trực
quan góp phần quan trọng trong việc tạo biểu tượng cho học sinh, cụ thể hóa các
sự kiện nhằm nâng cao chất lượng dạy học.
Trong bài viết này tôi không trình bày lại phương pháp sử dụng đồ dùng
trực quan trong dạy học lịch sử nói chung mà chủ yếu đề xuất một số biện pháp
sử dụng nhằm phát huy tính tích cực hoạt động độc lập của học sinh, đồng thời
phát huy sự chủ động tích cực hơn nữa cho học sinh bằng việc kết hợp với
những câu chuyện lịch sử bổ ích, hấp dẫn.
4
Để đáp ứng yêu cầu này cũng như khắc phục tình trạng trước đây chúng ta
cần phải biết kết hợp hài hoà giữa lời dạy và hình ảnh cụ thể qua đồ dùng trực
quan. Tuy nhiên đối với mỗi đồ dùng chúng ta có những phương pháp sử dụng
riêng phù hợp với nội dung từng loại bài.
2. 1. Sử dụng đồ dùng trực quan trong dạy học lịch sử.
2.1.1. Sử dụng hình vẽ, tranh ảnh trong SGK:
Tranh ảnh trong sách giáo khoa là một phương tiện trực quan tạo hình có
tác dụng rất lớn trong dạy học lịch sử, nó cung cấp cho học sinh hình ảnh về quá
khứ một cách cụ thể, sinh động và khá xác thực.
Những tranh ảnh lịch sử này có giá trị như một tư liệu lịch sử quý giá, giúp
học sinh hiểu sâu sắc tính chất sự kiện lịch sử và tạo cho học sinh những ấn
tượng mạnh mẽ và sâu sắc về quá khứ.
Ví dụ: Khi sử dụng bức tranh “Đội Việt Nam tuyên tryền giải phóng
quân” ( hình 37, SGK Lịch sử lớp 9, trang 88 ) trong bài 22 “Cao trào cách
mạng tiến tới Tổng khởi nghĩa tháng Tám năm 1945”
5
Giáo viên phải gợi mở để học sinh quan sát: Lá cờ biểu hiện điều gì? Ai là
người chỉ huy trực tiếp Đội Việt Nam tuyên truyền giải phóng quân khi mới
thành lập? Trang bị lúc đầu như thế nào? Tất cả những điều này cuối cùng
giúp học sinh nắm được Đảng ta đứng đầu là chủ tịch Hồ Chí Minh đã sáng lập
và lãnh đạo lực lượng vũ trang đầu tiên của cách mạng. Họ là những người du
kích trong đội “Việt Nam tuyên truyền giải phóng quân” và “Cứu quốc
quân” (5/1945). Tuy số lượng còn ít (chỉ có 34 người) vũ khí trang bị còn thô sơ
nhưng đã tích cực hoạt động góp phần rất quan trọng vào thắng lợi của các
mạng. Đồng thời đây là mầm móng đầu tiên của lực lượng vũ trang Việt Nam
sau này.
Khi sử dụng tranh ảnh hình vẽ cần kết hợp sử dụng câu hỏi, miêu tả hoặc
tường thuật kiến thức lịch sử biểu hiện trong đồ dùng trực quan. Sau khi quan
sát học sinh cần nêu lên suy nghĩ của mình, phát biểu của các em dù đúng, sai
nông cạn hay sâu sắc đều là cơ sở để giáo viên đánh giá trình độ của học sinh để
uốn nắn, hướng dẫn nhận thức của các em. Trong những điều kiện có thể cần
gợi ý tạo ra các cuộc thảo luận, tranh luận của các em khi quan sát một bức tranh
hay một hình vẽ nào đó.
2.1. 2 . Sử dụng các ảnh chân dung của các nhân vật lịch sử
Chân dung các nhân vật lịch sử có tác dụng tạo biểu tượng về đặc điểm
các giai cấp, tầng lớp trong xã hội, của các nhà cách mạng v.v…giáo viên sử
dụng để giảng dạy nhằm tăng cường, cụ thể hóa về hình ảnh cũng như đặc điểm
tính cách tài đức của các nhân vật lịch sử. Khi sử dụng giáo viên không nên
miêu tả quá nhiều về hình dáng bên ngoài của nhân vật mà chủ yếu là làm nổi
bật những nét tính cách, tài đức, lập trường, quan điểm và nội tâm của nhân vật
để cho học sinh hiểu nhân vật một cách trọn vẹn, sâu sắc.
6
Chẳng hạn như khi dạy về “Luận cương Chính trị năm 1930”, học sinh
không thể không biết đến Trần Phú - Tổng bí thư đầu tiên của Đảng - người
cộng sản trung kiên đã khởi thảo ra bản Luận cương của Đảng. Để học sinh hiểu
rõ về Trần Phú, giáo viên không thể không cho các em xem bức chân dung của
ông (hình 31)
7
mà còn phải tìm đọc tiểu sử của Trần Phú để nêu thêm những nét tiêu biểu nhằm
giúp học sinh có ấn tượng sâu sắc về nhà cách mạng trẻ tuổi này. Giáo viên có
thể dựa vào bản tư liệu sau: “Trần Phú sinh ngày 1/5/1904 tại Quảng Ngãi
(nguyên quán ở huyện Đức Thọ, tỉnh Hà Tĩnh). Ngay từ thuở thơ ấu Trần Phú
đã sống trong cảnh cực khổ, vì cha mẹ mất sớm. Anh em Trần Phú phải về
Quảng Trị nương tựa họ hàng. Sau này Trần Phú vào học ở trường Quốc học
Huế. Năm 1925, tham gia hội Phục Việt rồi gia nhập Tân Việt cách mạng Đảng.
Tháng 8 – 1926, ông sang Trung Quốc liên lạc với Hội Việt Nam cách mạng
thanh niên và trở thành hội viên của tổ chức này. Đầu năm 1927, ông được cử
sang học tại trường Đại học Phương Đông Mát - xcơ - va. Đầu năm 1930, ông
về nước hoạt động và được cử vào Ban chấp hành Trung ương lâm thời. Thời
gian này, Trần Phú sống trong căn hầm của ngôi nhà 90 phố Thợ Nhuộm, Hà
Nội. Tại đây, ông đã soạn thảo Luận cương chính trị. Tháng 10-1930 ông tham
gia Hội nghị lần thứ nhất BCH TW lâm thời và được cử làm Tổng Bí thư. Sau
đó ông về hoạt động tại Sài Gòn. Ngày 19/4/1931 ông bị bắt tại số nhà 66,
đường Săm bơ nhơ (Sài Gòn). Những tên mật thám khét tiếng đã điên cuồng tra
tấn Trần Phú (bắt ngồi ở nước bẩn rồi cho dòng điện chạy qua, đến thủ đoạn
treo ngược lên xà nhà, cắt gân bàn chân rồi đổ xăng đốt). Cuối cùng chúng phải
lắc đầu trước tinh thần gang thép của người chiến sĩ cộng sản. Trước khi chết
Trần Phú đã nhắc lại các đồng chí của mình “Hãy giữ vững chí khí chiến đấu”.
Câu nói của ông đã trở thành vũ khí chiến đấu của mỗi người Việt Nam mỗi khi
đi vào trận chiến. Trần phú ra đi lúc 27 tuổi đời.
Cách giới thiệu bức chân dung kết hợp với một vài nét chấm phá về tiểu sử
nhân vật sẽ khắc vào trái tim các em lòng yêu mến, kính phục người chiến sĩ
cách mạng đã hi sinh vì độc lập tự do của Tổ quốc.
8
Ví dụ: Các nước Mỹ La-tinh (Lịch sử 9) giáo viên sử dụng hình 15, trang
32: chân dung Phi-đen Cat - xtơ - rô - anh hùng dân tộc của Cu-ba để giới thiệu
cho học sinh. “Xuất thân trong một gia đình điền chủ. Năm 1945, học luật ở
Trường Đại học La Habana (La Habana), tham gia phong trào chống Mĩ ở
Côlômbia (1948) sau đó về nước; năm 1950, đỗ tiến sĩ luật học. Ngày 1.1.1959,
chế độ Batixta bị lật đổ, Caxtơrô trở thành người lãnh đạo Chính phủ Cách
mạng Cuba. Tổng bí thư Đảng Cộng sản Cuba, chủ tịch Hội đồng Nhà nước và
chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng Cuba. Ông là một người từng làm cho các nước
Đế quốc lo sợ, phải tốn nhiều công sức, tiền bạc để tiễu trừ bằng các cuộc ám
sát. Người ta tính rằng có tổng cộng 638 âm mưu ám sát ông bằng nhiều thủ
đoạn từ đơn sơ đến hiện đại như: thuốc cực độc, điếu xì gà giết người, chiếc áo
thấm vi khuẩn, những con vật chứa chất nổ, nhiều vụ bắn tỉa… Chỉ vì đơn giản
ông là một thủ lĩnh đầy cá tính, một chính trị gia lỗi lạc về chiến lược, một lãnh
tụ thiên tài của nhân dân Cu- ba - Một người bạn chí tình của nhân dân Việt
Nam với câu nói nổi tiếng: “Vì Việt Nam, Cu-ba sẵn sàng hiến dâng cả máu
của mình”.
2.1.3 . Phương pháp sử dụng bản đồ, niên biểu.
Bản đồ, sơ đồ, niên biểu, là những đồ dùng trực quan quy ước không thể
thiếu được trong dạy học lịch sử. Nhờ có bản đồ lịch sử mà học sinh có biểu
tượng đúng đắn về hình ảnh địa lý, địa điểm xảy ra sự kiện lịch sử. Chúng ta đều
biết rằng mỗi một sự kiện lịch sử bao giờ cũng gắn liền với một không gian và
thời gian nhất định. Tách sự kiện khỏi không gian và thời gian chúng ta sẽ
không hiểu được nội dung ý nghĩa của sự kiện đó. Nắm được địa điểm xảy ra sự
kiện lịch sử sẽ không phải chỉ là biết tên địa điểm xảy ra sự kiện mà quan trọng
hơn gắn liền với mỗi địa danh đó là các yếu tố, địa hình phạm vi không gian
cũng như đặc điểm điều kiện tự nhiên của địa điểm đó. Trong khi sử dụng bản
đồ giáo viên luôn chú ý đến sự thu nhận của học sinh, giúp học sinh phân tích
nêu kết luận khái quát về sự kiện được phản ánh trên bản đồ chứ không nên cho
học sinh tiếp thu một cách thụ động.
9
Giáo viên sử dụng bản đồ của trường, nếu không có thì giáo viên tự vẽ hoặc
cho học sinh vẽ. Tác dụng của việc sử dụng bản đồ này là nhằm cụ thể hóa kiến
thức giúp học sinh. Ví dụ khi dạy bài 20: Cuộc kháng chiến toàn quốc chống
thực dân Pháp kết thúc (1953-1954), giáo viên cho học sinh khai thác hình 53:
Lược đồ hình chiến trường trong Đông - Xuân 1953 –1954.
Để khai thác lược đồ trên, trước hết giáo viên hướng dẫn cho học sinh đọc
ghi chú, trong đó đặc biệt chú ý đến hướng tấn công của Pháp, hướng tấn công
của ta, hướng tấn công của quân giải phóng Lào và Bộ đội tình nguyện Việt
Nam. Sau đó giáo viên chỉ rõ cho học sinh các hướng tấn công của quân Pháp ở
Bắc Kì và duyên hải Nam Trung Bộ. Hướng tấn công của ta và Liên quân Lào
nhằm phân tán lực lượng của địch từ 1 vị trí sang 5 vị trí là Điện Biên Phủ, Xê
nô, Luông pha băng - Mường Sài, Plâycu … góp phần làm phá sản kế hoạch
Nava của Pháp.
10
Việc giảng dạy kết hợp với việc sử dụng bản đồ, niên biểu thực tế đã cho
những kết quả tốt hầu hết các em đã chăm chú lắng nghe, dễ hiểu và nắm được
bài ngay trên lớp. Không những thế còn làm nảy sinh những xúc cảm lịch sử của
các em. Đó là thái độ căm phẫn trước những hành động vơ vét tàn bạo của thực
dân Pháp, là lòng xót xa sự uất ức đối với người dân Việt Nam sống trong cảnh
nước mất nhà tan.
Ví dụ: Trong bài 27 “Cuộc kháng chiến toàn quốc chống TDP xâm lược kết
thúc 1953 – 1954” (SGK LS 9) giáo viên kết hợp sử dụng bản đồ, niên biểu
trình bày diễn biến chiến cuộc Đông Xuân 1953 – 1954, sau đó lập niên biểu
cho học sinh xem:
Thời gian
Sự kiện lịch sử
12/1953
Bộ đội chủ lực của ta tấn công Thị xã Lai Châu
Đầu tháng 12/1953
Liên quân Lào – Việt tấn công địch ở Trung Lào
Tháng 1/1954
Liên quân Lào – Việt tấn công địch ở Thượng Lào
Tháng 2/1954
Quân ta tấn công địch ở Bắc Tây Nguyên
11
Như vậy với việc sử dụng bản đồ, sơ đồ niên biểu, trong quá trình giảng
dạy làm cho tiết học trở nên sôi nổi gây được sự chú ý tập trung của học sinh,
phát huy khả năng độc lập tư duy. Cũng như việc khái quát tổng kết kiến thức
lịch sử của học sinh. Với giờ dạy sử dụng đồ dùng trực quan chất lượng cao hơn
nhiều so với giờ dạy “chay”. Chính vì lẽ đó trong các giờ dạy lịch sử giáo viên
nên tích cực sử dụng đồ dùng trực quan này.
2.2. Phim ảnh, âm thanh
Ngày nay công nghệ thông tin đã đạt được những bước tiến vượt bậc và có
tác động lớn đến giáo dục đặc biệt là môn Lịch sử. Các nhà làm phim tái hiện lại
hình ảnh lịch sử một thời trong quá khứ. Những nhân vật lịch sử, những sự vật
hiện tượng, những sự kiện đã qua nhằm giúp học sinh nắm bắt lịch sử một cách
chính xác dễ nhận biết, dễ nhớ làm tăng hiệu quả học tập, lôi cuốn học sinh tham
gia tích cực vào bài giảng. Mặt khác, có những đoạn phim lịch sử tái hiện lại bối
cảnh có thật. Khi cho học sinh xem những thước phim này sẽ đạt hiệu quả cao
trong quá trình giảng dạy. Với việc sử dụng phim tài liệu vào dạy học lịch sử
giúp học sinh dễ nhận biết dễ nhớ các sự vật hiện tượng, các sự kiện làm tăng
thêm hiệu quả học tập. Ông bà ta đã từng nói “Trăm nghe không bằng một
thấy”, tập trung được sự chú ý của học sinh vào đối tượng lôi cuốn học sinh
tham gia tích cực vào bài học làm cho lớp học năng động, không buồn tẻ, tăng
hiệu quả dạy học. Giúp học sinh dễ dàng hiểu được vấn đề, nắm bắt chính xác
các sự vật hiện tượng người thật, việc thật, định hướng tốt nội dung bài học dễ
tiếp nhận thông tin, rút ngắn được thời gian trình bày của giáo viên. Đồng thời,
giúp học sinh nhớ lâu hơn.
Ví dụ: Khi dạy bài 23, lớp 9, nói về sự kiện ngày 2/9/1945, chủ tịch Hồ Chí
Minh đọc bản Tuyên ngôn Độc lập, thay lời giáo viên truyền đạt, chúng ta có thể
cho học sinh nghe lời của chủ tịch Hồ Chí Minh trong bản Tuyên ngôn đó. Học
sinh sẽ hiểu và khắc sâu hình ảnh Bác và bước ngoặt lớn trong Lịch sử Việt
Nam.
12
Một ví dụ khác, ở bài 30, lớp 9 khi nói về: Cuộc tổng tiến công và nổi dậy
xuân 1975. Giáo viên có thể cho học sinh xem một đoạn phim tài liệu về chiến
dịch Hồ Chí Minh. Những thước phim tư liệu vừa có hình ảnh, vừa có lời thuyết
minh và có cả chữ để nhấn mạnh các sự kiện lịch sử quan trọng như ngày giải
phóng Huế, Giải phóng Đà Nẵng, rồi giải phóng Sài Gòn... sẽ giúp học sinh
hứng thú và nhớ lâu những sự kiện lịch sử đó.
2.3. Phương pháp kể chuyện nhân vật lịch sử trong dạy học lịch sử.
Đối với nhóm bài này giáo viên cần sưu tầm những mẫu chuyện liên quan
đến nhân vật như thói quen, tài năng hay cống hiến của nhân vật… điều đó sẽ
giúp học sinh ghi nhớ tốt nhân vật. Bởi mỗi nhân vật lịch sử có cuộc đời, sự
nghiệp cũng như đóng góp khác nhau. Những câu chuyện ghi chép về nhân vật
lịch sử như: cuộc đời, sự nghiệp hoạt động cách mạng, sinh hoạt đời thường,
những cống hiến của nhân vật giúp học sinh có cái nhìn khái quát về những sự
kiện lịch sử và quá trình phát triển của xã hội loài người. Tạo được biểu tượng rõ
ràng cụ thể, tăng tính sinh động cho bài học và gây hứng thú học tập cho học
sinh, việc tiếp thu bài nhanh hơn và không nhàm chán trong giờ học.
Ví dụ: Khi dạy bài 26 (Lịch sử 9): Bước phát triển mới của cuộc kháng
chiến toàn quốc chống Thực dân Pháp (1950 – 1953). Ở mục I: “Chiến dịch
Biên giới Thu - Đông năm 1950”. Khi trình bày diễn biến về trận Đông Khê (16
- 18/9/1950), giáo viên lồng ghép kể chuyện nhân vật lịch sử: anh hùng La Văn
Cầu.
13
Anh hùng La Văn Cầu sinh năm 1932 trong một gia đình nghèo, dân tộc
Tày, tỉnh Cao Bằng. Sinh ra và lớn lên trong hoàn cảnh đất nước có chiến tranh,
được nhiều cán bộ tuyên truyền giác ngộ, nên hăng hái tham gia vào công cuộc
kháng chiến ở quê hương. Với khát khao được cầm súng giết giặc giải phóng đất
nước, La Văn Cầu mới 16 tuổi đã khai tăng lên 18 tuổi để được vào bộ đội. Một
trong những chiến công mà từ đó tên tuổi của anh đã đi vào sử sách là Trận
đánh đồn Đông Khê lần thứ hai (từ 16 - 18. 9.1950). Trong trận đánh này, anh
được phân công chỉ huy tổ bộc phá làm nhiệm vụ phá hàng rào và đánh lô cốt
đầu cầu (cửa mở trận đánh). Trong trận đánh, anh bị thương nát tay phải và đã
nhờ đồng đội chặt đứt cánh tay ấy cho khỏi vướng rồi tiếp tục đánh bộc phá mở
đường cho đơn vị xung phong.
- Giáo viên có thể trích giới thiệu một phần bản tự thuật của anh La Văn
Cầu về trận đánh đồn Đông Khê lần thứ hai được ghi trong “Biên bản Đại hội
Toàn quốc các chiến sĩ thi đua và cán bộ gương mẫu” diễn ra tại Việt Bắc từ
ngày 01 tháng 5 đến ngày 06 tháng 5 năm 1952, hiện đang được bảo quản tại
Trung tâm Lưu trữ Quốc gia III, Phòng Phủ Thủ tướng, Hồ sơ 467.
Tấm gương chiến đấu của anh La Văn Cầu đã cổ vũ phong trào thi đua giết
giặc lập công trong toàn quân và trở thành lá cờ đầu trong phong trào thi đua sử
dụng bộc phá công đồn, một hình thức chiến thuật mới của quân đội ta mở ra từ
chiến dịch Biên Giới năm 1950. Với những chiến công của mình, anh La Văn
Cầu được tặng thưởng một Huân chương Quân công hạng Ba (năm 1950), Huân
chương Kháng chiến hạng Nhất và được phong tặng danh hiệu Anh hùng lực
lượng vũ trang nhân dân đợt đầu (năm 1952).
Khi dạy bài (Lịch sử 9): Cuộc kháng chiến toàn quốc chống thực dân
Pháp xâm lược kết thúc (1953-1954). Ở mục II. 1. “Cuộc tiến công chiến lược
Đông - xuân 1953-1954”. Khi trình bày diễn biến giáo viên lồng ghép kể chuyện
nhân vật lịch sử: Bế Văn Đàn.
14
- Đông Xuân 1953 - 1954, Bề Văn Đàn làm liên lạc tiểu đoàn cùng đơn vị
hành quân đi chiến dịch. Một đại đội của Tiểu đoàn 251 được giao nhiệm vụ bao
vây địch ở Mường Pồn (Lai Châu). Thấy lực lượng ta ít, địch tập trung hai đại
đội có phi pháo yểm trợ liên tiếp phản kích, nhưng cả hai đợt chúng đều bị quân
ta đánh bật lại. Tình hình chiến đấu hết sức căng thẳng. Địch liều chết chống trả.
Ta kiên quyết ngăn chặn.
- Bế Văn Đàn vừa đi công tác về đã xung phong làm nhiệm vụ. Đồng chí
vượt qua lưới đạn dày đặc của địch truyền mệnh lệnh cho đại đội kịp thời, chu
đáo.
- Tình hình chiến đấu ngày càng ác liệt, đồng chí được lệnh ở lại đại đội
chiến đấu. Khi quân địch phản kích đợt ba, điên cuồng mở đường tiến. Đại đội
thương vong chỉ còn 17 người, bản thân Bế Văn Đàn cũng bị thương nhưng
đồng chí vẫn tiếp tục chiến đấu. Một khẩu trung liên không bắn được do xạ thủ
hy sinh, còn khẩu trung liên của đồng chí Chu Văn Pù không bắn được vì chưa
tìm được chỗ đặt súng.
- Không do dự, Bế Văn Đàn rời khỏi công sự, lao đến cầm hai chân trung
liên đặt lên vai mình nói như ra lệnh: "Kẻ thù trước mặt, đồng chí có thương tôi
thì bắn chết chúng nó đi". Khẩu trung liên nhả đạn về phía quân địch, đẩy lùi đợt
phản kích.
- Bế Văn Đàn mình đầy thương tích, đồng chí đã anh dũng hy sinh, hai tay
còn ghì chặt chân súng trên vai. Đồng chí được kết nạp Đảng tại trận địa.
15
Hay khi dạy về chiến dịch Điện Biên Phủ (Lịch sử 9) - một chiến dịch
gắn liền với thiên tài quân sự của Đại tướng Võ Nguyên Giáp: Chiến dịch Điện
Biên Phủ được tính toán là phải tiêu diệt địch nhanh gọn bằng chiến lược “đánh
nhanh, thắng nhanh”. Tuy nhiên, ngày 26/01/1954 sau khi xem xét thực tế trận
địa Đại tướng trăn trở và đã có một quyết định thay đổi chiến lược từ “đánh
nhanh, thắng nhanh” sang “đánh chắc, thắng chắc”. Đại tướng biết rõ khó khăn
nhưng phải đảm bảo chiến dịch giành thắng lợi. Mặc dù tất cả đã sẵn sàng chỉ
cần chờ lệnh là xuất phát, pháo đã được kéo vào bây giờ lại phải kéo ra. Giáo
viên dừng lại để kể về anh Tô Vĩnh Diện lấy thân mình chèn pháo. “Tô Vĩnh
Diện xung phong lái pháo. Nửa chừng dây tời bị đứt, pháo lao nhanh xuống
dốc. Trong hoàn cảnh hiểm nghèo đó, Tô Vĩnh Diện hô to: “Thà hi sinh, quyết
bảo vệ pháo” và anh buông tay lái xông lên phía trước lấy thân mình chèn vào
bánh pháo”.
16
Bằng ngôn ngữ của mình cùng với những hình ảnh minh chứng sống động
giáo viên đã đưa các em sống lại một thời chiến tranh ác liệt đầy gian khổ nhưng
rất hào hùng và oanh liệt của dân tộc. Gương hy sinh cao cả của anh hùng Tô
Vĩnh Diện giúp các em thấy sức mạnh cổ vũ từ tấm gương anh dũng của anh để
toàn đơn vị hoàn thành tốt nhiệm vụ và càng tự hào hơn về thế hệ cha ông đã
chiến đấu và hi sinh xương máu, bảo vệ nền độc lập tự do cho Tổ Quốc. Từ đó,
giáo dục thêm lòng biết ơn các anh hùng, liệt sĩ của dân tộc.
Giờ học lịch sử sẽ sinh động hơn khi biết lồng ghép những câu chuyện
ngắn kết hợp với kênh hình, những thước phim tư liệu… có ý nghĩa thiết thực
tác động đến trí nhớ, đến sự hứng thú của học sinh.
3. Kết quả:
3.1. Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm.
Rõ ràng, không phải các em không thích học môn Lịch sử mà bởi vì giáo viên
chưa kích thích được trí tò mò, sự ham hiểu biết cũng như hứng thú học tập của các
em bằng những phương pháp phù hợp, tối ưu với mỗi nhóm bài dạy.
Qua áp dụng sáng kiến này bản thân thấy rằng, muốn tạo cơ hội cho học
sinh học tập tốt bộ môn của mình, người thầy giáo luôn luôn chủ động tìm tòi
những biện pháp, những con đường truyền thụ kiến thức tốt nhất để đem lại hiệu
quả nhất trong giờ lên lớp, qua thời gian áp dụng sáng kiến này, kết quả học tập
của học sinh lớp tôi phụ trách có nhiều tiến bộ rõ rệt, hơn 90 % số học sinh trong
lớp tham gia cùng thầy giáo khai thác kiến thức trong bài giảng, các em hứng
thú và say mê nghiên cứu bài học, chất lượng cuối kì I đạt kết quả cao hơn so
với đầu năm học, điều đó thể hiện rõ qua bảng thống kê sau :
Kết quả điều tra đầu năm học đối với khối 6, 7,9:
17
Lớp
SLHS
Hứng thú
Không hứng thú
SL
%
SL
%
6
94
20
21,3
74
78,7
7
88
27
30,7
61
69,3
9
79
12
15,2
67
84,8
18
Kết quả khảo sát cuối HKI:
Lớp
SLHS
6
94
7
88
9
79
Hứng thú
Không hứng thú
SL
%
SL
%
89
94,7
5
5,3
93,3
7
6,7
91.1
7
8,9
81
72
19
Qua bảng so sánh trên đã cho thấy, việc áp dụng sáng kiến đã đem lại hiệu
quả cao trong dạy và học. Dường như các em nhận thức được vai trò và tầm
quan trọng của bộ môn Lịch sử vì thế các em hứng thú hơn trong mỗi giờ học.
3.2. Bài học kinh nghiệm.
1. Khi sử dụng hình vẽ, tranh ảnh trong sách giáo khoa, ảnh chân dung của
các nhân vật lịch sử, sử dụng bản đồ, niên biểu phải thận trọng, phải chuẩn bị kĩ
nội dung để giới thiệu, thuyết trình cho học sinh nhằm minh họa rõ nét, tiêu
biểu, phù hợp với nội dung bài dạy và có tính giáo dục cao.
2. Trong quá trình giảng dạy, giáo viên cần lưu ý đến khả năng tiếp thu,
lĩnh hội kiến thức bài học thông qua việc được nghe giới thiệu, được xem
phim... Từ đó mà bồi dưỡng tình yêu, sự đam mê môn học.
3. Trong quá trình khai thác và sử dụng đồ dùng trực quan hay những đoạn
phim… giáo viên phải biết đánh giá và lựa chọn thông tin, hình ảnh, đoạn phim
phục vụ tiết học có tính thiết thực, làm rõ nội dung bài dạy. Giáo viên không
quá tham lam, nhồi nhét các thông tin, phim, ảnh không phù hợp làm giảm hiệu
quả bài học.
4. Khai thác và sử dụng đồ dùng trực quan, âm thanh, phim ảnh là một
trong những biện pháp góp phần đổi mới phương pháp dạy học có hiệu quả cao,
giúp giáo viên không ngừng tự học để nâng cao trình độ chuyên môn mà quan
trọng hơn là kích thích tính tò mò, sự say mê khám phá kiến thức Lịch sử từ đó
giúp các em yêu thích học bộ môn này.
III. KẾT LUẬN
1. Ý nghĩa của đề tài.
20
Trong dạy và học lịch sử ở trường phổ thông hiện nay, đổi mới phương
pháp dạy học là việc làm thường xuyên của mỗi một thầy cô giáo. Nếu giáo viên
khéo léo tổ chức cho các em học tập bằng việc khắc hoạ sâu sắc hình ảnh nhân
vật lịch sử, vận dụng đồ dùng trực quan sinh động… có tác dụng rất lớn trong
việc gây hứng thú học tập cho học sinh hiện nay, đây là việc cần phải làm của
giáo viên, vì có hứng thú học tập, rung cảm thì người học nhất là học sinh trung
học cơ sở, là lứa tuổi rất nhạy cảm trong việc tìm tòi cái mới cái chưa biết và rất
cảm động khi giáo viên biết sử dụng những tư liệu giáo dục đạo đức cách mạng
cho các em ngay trong bài học lịch sử trên lớp.
Gây hứng thú học tập là chiếc cầu nối, là phương tiện để góp phần nâng cao
chất lượng dạy và học tập bộ môn lịch sử hiện nay, đây là yêu cầu phải làm
thường xuyên đối với giáo viên dạy sử ở trường phổ thông. Với cách thức và
những con đường cùng một số biện pháp trên góp phần kích thích sự tò mò, gây
hứng thú, tạo niềm say mê phấn khởi trong học tập. Đồng thời người giáo viên
biết phát huy những ưu điểm, kinh nghiệm có sẵn, biết sáng tạo linh hoạt trong
quá giảng dạy trên lớp, biết khắc phục những tồn tại, thiếu sót trong dạy và học,
và quan trọng hơn là đã loại bỏ kiểu dạy “thầy giảng trò nghe”, “thầy đọc trò
chép”, các phương pháp học tập tích cực mà cụ thể là: “Một số biện pháp góp
phần nâng cao chất lượng giờ học lịch sử ở trường THCS” được trình bày trên
cũng là cách thức để gây hứng thú học tập bộ môn lịch sử đối với học sinh bậc
trung học cơ sở nói riêng và ở nhà trường phổ thông nói chung.
Với sáng kiến này, hiệu quả trên hết là thái độ học tập của học sinh: các em
tham gia học tập sôi nổi hơn, tập trung hơn và thể hiện ý kiến bản thân về sự
kiện lịch sử một cách tự nhiên hơn bởi có nhiều hình ảnh sống động như thật,
nhiều hình ảnh minh họa cụ thể. Tiết dạy trở nên sinh động hơn, thu hút được sự
chú ý và tạo được sự hứng thú ở học sinh nhiều hơn.
21
Thực tế cho thấy rằng: khi được nghe, nhìn các tư liệu lịch sử có liên quan
đến nội dung bài đang học, hầu như đều có sức lôi cuốn mọi đối tượng học. Từ
những em có năng lực khá giỏi đến trung bình, thậm chí học sinh học yếu cũng
có thể hoạt động tốt trong môi trường học tập. Đặc biệt đối với đối tượng học
sinh khá giỏi, các em có được sự cảm thụ sâu rộng hơn, không gò ép theo câu
chữ của giáo viên hay phụ thuộc nội dung trong sách giáo khoa đơn thuần, khi
mà các em được nghe, nhìn qua đồ dùng dạy học trực quan hay tư liệu băng
hình, phim ảnh mà giáo viên sử dụng trong giờ học.
Quan trọng hơn là các em học sinh bớt sợ học môn Lịch sử, mà ngược lại
có sự hào hứng, đón chờ các tiết học với tinh thần vui vẻ. Với tâm thế ham khám
phá, các em cũng đã tự truy cập tìm kiếm thông tin, tài liệu trên mạng để bổ trợ
cho kiến thức Lịch sử của mình. Điều này, góp phần không nhỏ nâng cao hiệu
quả tiếp thu và cảm nhận của học sinh về sự kiện lịch sử.
2. Kiến nghị - Đề xuất
Chúng tôi nhận thấy các em hào hứng hơn khi được học Lịch sử, thiết nghĩ
các thầy cô sử dụng rộng rãi đề tài này sẽ góp phần nâng cao hiệu quả dạy học
Lịch sử trong nhà trường nói riêng và nâng cao chất lượng đại trà nói chung.
Rất mong nhận được sự đóng góp ý kiến của đồng nghiệp, hội đồng chuyên
môn để đề tài được sử dụng phổ biến và có hiệu quả.
Xin chân thành cảm ơn!
22
Tài liệu liên quan
Một số biện pháp góp phần nâng cao chất lượng hiệu quả của công tác đấu thầu xây dựng ở Công ty xây dựng số I - Tổng công ty xây dựng Hà Nội .DOC
Một số giải pháp góp phần nâng cao chất lượng và hiệu quả đấu thầu tại công ty xây dựng dân dụng-Hà Nội.DOC
Quản lý chất lượng sản phẩm ở Công ty cổ phần May Hưng Yên và một số giải pháp góp phần nâng cao chất lượng sản phẩm.docx
Quản lý chất lượng sản phẩm ở Công ty cổ phần May Hưng Yên và một số giải pháp góp phần nâng cao chất lượng sản phẩm
MỘT SỐ BIỆN PHÁP GÓP PHẦN NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG VÀ GÂY HỨNG THÚ CHO HỌC SINH TRONG PHÂN MÔN ÂM NHẠC THƯỜNG THỨC
MỘT SỐ BIỆN PHÁP GÓP PHẦN NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG VÀ GÂY HỨNG THÚ CHO HỌC SINH TRONG PHÂN MÔN ÂM NHẠC THƯỜNG THỨC
Một số biên pháp góp phần nâng cao chất lượng hiệu quả của công tác đấu thầu xây dựng tại
một số biện pháp góp phần nâng cao chất lượng hiệu quả của công tác đấu thầu xây dựng ở công ty xây dựng số i - tổng công ty xây dựng hà nội
một số biện pháp góp phần nâng cao hiệu quả dạy học tập đọc ở tiểu học theo định hướng giao tiếp
skkn: SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM MỘT SỐ BIỆN PHÁP CHỈ ĐẠO NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG ĐỘI NGŨ GIÁO VIÊN Ở TRƯỜNG THCS NGUYỆT ĐỨC
Tài liệu bạn tìm kiếm đã sẵn sàng tải về
(988 KB) - SKKN một số biện pháp góp phần nâng cao chất lượng giờ học lịch sử ở trường THCS
Tải bản đầy đủ ngay
×

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

WARC-Identified-Payload-Type: text/html

Server: nginx

Connection: close

Vary: Accept-Encoding

Content-Type: text/html; charset=UTF-8


text:
Đôi Dép Tháng Tư
Nguyễn Bá Chổi
Sau ngày 30 tháng Tư năm 1975, hắn “được Cách Mạng nhân đạo khoan hồng tập trung để bảo vệ tính mạng cho, vì nếu để ở ngoài sẽ bị nhân dân trả thù”.
Huyện Củng Sơn thuộc tỉnh Tuy Hòa là vùng hoạt động của “Cách Mạng” trước 75. Lúc mới “nhập môn” giữa vùng rừng núi này, mỗi lần đi ra ngoài “học tập lao động để sau này trở về không còn bóc lột như thời Mỹ Ngụy nữa, mà biết tự mình làm ra của cải vật chất hầu nuôi sống bản thân, gia đình và đóng góp cho xã hội”, hắn nơm nớp sợ đồng bào địa phương có tiếng là dân Cách Mạng, sẽ trả thù (thù gì thì hắn không biết), nếu họ bắt gặp và nhận ra hắn là “ngụy quân.”
Một hôm, trên đường đi “lao động là vinh quang” ngang qua khu chợ, có mấy người dân chạy theo đoàn tù binh. Hắn lo lo; đang lúc chuẩn bị tinh thần chịu trận “nhân dân trả thù” thì có người dí vào túi áo hắn gói thuốc lá Sông Cầu. Đó là một nhân dân hoàn toàn xa lạ. Hắn sửng sờ, chưa kịp nói lời cảm ơn thì người đàn bà ân nhân đã lách vội vào đám đông như tìm đường chạy trốn. Từ đó về sau, nhiều người trong đám tù và hắn lâu lâu lại được “nhân dân trả thù” như thế; khi cục đường mía, lúc miếng kẹo lạc.
Lại một hôm, đám tù được thả lỏng phân tán mạnh ai nấy tự đi tìm… cỏ tranh để cắt (về lợp nhà). Hắn được một phụ nữ quần áo vá đùm vá đụp mặt hốc hác, chạy đến trước mặt, mắt dáo dác ngó trước ngó sau một vòng rồi dí vào tay cho cái bánh ú làm bằng bột củ sắn mì với nhân hột mít. Chị ta nói,” Anh ăn cho đỡ đói. Bây giờ chúng tôi mới hiểu ra… và thương các anh quá”.
Không thấy “nhân dân trả thù” mà chỉ gặp nhân dân “thương các anh quá”, nhưng Cách Mạng vẫn nhất quyết tiếp tục “bảo vệ tính mạng cho Ngụy quân ngụy quyền, những kẻ có tội với nhân dân mà lấy hết trúc Trường Sơn làm bút, lấy sạch nước Biển Đồng làm mực cũng tả không xiết”. Tháng lại tháng. Năm qua năm. Đêm đêm nằm nêm cối đến ngộp thở trong những dãy nhà được bao bọc bởi nhiều lớp kẽm gai xen kẽ lớp xương rồng rồi lớp mìn bẩy, lớp hầm chông. Ngày ngày đi ra ngoài làm đủ thứ công việc của người tù khổ sai. Khi đi lẫn lúc về, đoàn tù binh phải dừng lại nơi cổng ra vào để lính gác đếm. Đi, đếm rất mau; về, vừa đếm vừa khám xét khắp người tù xem có lận theo trong túi áo thắt lưng con cóc con nhái, con rắn con rít, hay cọng rau nạm cỏ (như cỏ sam heo ăn được là tù ăn được)… gọi chung là những thứ “cải thiện linh tinh” bị cấm ngặt, nên trong khi chờ đợi, cứ phải ứa gan với cái bảng đỏ to tổ chảng trước mặt treo vắt ngang giữa hai cái lô cốt chằm chằm hai bên cửa ra vào, có hàng chữ màu vàng khè “KHÔNG CÓ GÌ QUÍ HƠN ĐỘC LẬP TỰ DO” phía trên hàng chữ “TRẠI CẢI TẠO A30” . Mỗi lần như thế, hắn lại hình dung ra cảnh tú bà cho treo trước cửa nhà chứa của mụ, cái băng trắng chữ đỏ “Chữ Trinh đáng giá ngàn vàng”.
“Ngày như lá tháng như mây”, chỉ là với thế giới bên ngoài. Nhất nhật tại tù thiên thu tại ngoại. Hắn thường bày tỏ rằng, nhờ Ơn Trên phù hộ hắn mới qua khỏi hơn 2500 cái “thiên thu tại ngoại”, để có ngày được “Cách mạng khoan hồng” cấp cho tờ “Giấy Ra trại”. Trên đường về với gia đình tận vùng Cao Nguyên, hắn phải ghé lại Nha Trang để chờ mua vé xe cho chặng đường cuối. Hắn đi lang thang để nhìn lại cảnh cũ người xưa nơi thành phố mà hắn đã qua nhiều thời kỳ gắn bó. Thuở nhỏ “du học”; lớn đi thi Tú Tài; mấy tháng học Không Trợ tại Trường Không Quân, và những lần “quá cảnh” trên đường đi đi về vê. Người thiếu nữ đầu tiên đi qua đời hắn cũng từ bãi thùy dương cát trắng này. Nha Trang đã là một phần đời hắn.
Hắn đi ngang quầy bán thuốc lá lẻ bên lề đường Nguyễn Hoàng. Bỗng dưng hắn nhớ và thèm một điếu thuốc CAPSTAN ngày nào. Sau khi tính nhẩm và chắc chắn số tiền Trại cải tạo cấp cho theo tiêu chuẩn nhà nước làm “của ăn đi đường” còn đủ để mua được hai điếu thuốc lá Song Long (hắn biết giá thuốc vì Trại thỉnh thoảng có mua giùm cho những ai có tiền cần mua), hắn mạnh bạo tiến đến phía quầy bán thuốc. Đã gần bảy năm, nay hắn mới được thấy lại nụ cười chào khách của những người bán thuốc lá bên đường mà trước kia hắn thường gặp. Hắn hân hoan như vừa tìm lại được một điều gì quý hóa đã mất từ lâu lắm. Nhưng bỗng dưng hắn chưng hửng khi thấy mặt cô gái bỗng nhiên tối sầm lại và tỏ vẻ dửng dưng với khách. Hắn ngạc nhiên trước thái độ thay đổi đột ngột của cô gái. Hắn kiểm điểm lại mình, và đinh ninh mình không hề có cử chỉ khiếm nhã nào hay nói năng gì khác ngoài lời hỏi mua thuốc lá. Hắn sực nhớ lúc nãy cô gái có liếc mắt xuống đôi chân hắn. Hắn chợt thoáng “lý đoán” ra nguyên nhân. Nhìn thẳng vào mặt cô bán thuốc, với vẻ nghiêm trang, hắn nói:
“Anh vừa từ trại Cải tạo ra, đang trên đường về, nên đành phải mang đôi dép này”.
Khi hắn vừa mới nói đến “Anh vừa từ trại cải tạo ra”, cặp mắt cô gái sáng lên và đôi má cô ửng hồng, nhếch lên để lộ ra cái núm đồng tiền. Hình như cô muốn nói điều gì mà không cất lên được. Cô luống cuống lấy trong hộc ra gói thuốc Hoa Mai còn nguyên rồi bằng hai tay đưa lên sát ngực hắn, với ánh mắt thương cảm trìu mến:
“Anh cầm lấy, em biếu anh. Rất tiếc bây giờ không còn thuốc trước 75”.
Hắn đã bỏ hút thuốc từ lâu, nhưng vẫn nhớ mãi gói thuốc của ba mươi năm về trước. Mỗi tháng Tư về, hắn lại càng thấy món nợ hắn mắc mỗi to hơn.
Không phải nợ gói thuốc lá cô gái biếu. Nhưng là nợ chính cuộc đời cô mà hắn đã không bảo vệ được. Để ít ra cô khỏi phải nhìn thấy những Đôi Dép Tháng Tư đưa dân Nam đến cảnh bần cùng khốn nạn.
Nguyễn Bá Chổi

markdown:
# Đôi Dép Tháng Tư
##
Nguyễn Bá Chổi
Sau ngày 30 tháng Tư năm 1975, hắn “được Cách Mạng nhân đạo khoan hồng tập trung để bảo vệ tính mạng cho, vì nếu để ở ngoài sẽ bị nhân dân trả thù”.
Huyện Củng Sơn thuộc tỉnh Tuy Hòa là vùng hoạt động của “Cách Mạng” trước 75. Lúc mới “nhập môn” giữa vùng rừng núi này, mỗi lần đi ra ngoài “học tập lao động để sau này trở về không còn bóc lột như thời Mỹ Ngụy nữa, mà biết tự mình làm ra của cải vật chất hầu nuôi sống bản thân, gia đình và đóng góp cho xã hội”, hắn nơm nớp sợ đồng bào địa phương có tiếng là dân Cách Mạng, sẽ trả thù (thù gì thì hắn không biết), nếu họ bắt gặp và nhận ra hắn là “ngụy quân.”
Một hôm, trên đường đi “lao động là vinh quang” ngang qua khu chợ, có mấy người dân chạy theo đoàn tù binh. Hắn lo lo; đang lúc chuẩn bị tinh thần chịu trận “nhân dân trả thù” thì có người dí vào túi áo hắn gói thuốc lá Sông Cầu. Đó là một nhân dân hoàn toàn xa lạ. Hắn sửng sờ, chưa kịp nói lời cảm ơn thì người đàn bà ân nhân đã lách vội vào đám đông như tìm đường chạy trốn. Từ đó về sau, nhiều người trong đám tù và hắn lâu lâu lại được “nhân dân trả thù” như thế; khi cục đường mía, lúc miếng kẹo lạc.
Lại một hôm, đám tù được thả lỏng phân tán mạnh ai nấy tự đi tìm… cỏ tranh để cắt (về lợp nhà). Hắn được một phụ nữ quần áo vá đùm vá đụp mặt hốc hác, chạy đến trước mặt, mắt dáo dác ngó trước ngó sau một vòng rồi dí vào tay cho cái bánh ú làm bằng bột củ sắn mì với nhân hột mít. Chị ta nói,” Anh ăn cho đỡ đói. Bây giờ chúng tôi mới hiểu ra… và thương các anh quá”.
Không thấy “nhân dân trả thù” mà chỉ gặp nhân dân “thương các anh quá”, nhưng Cách Mạng vẫn nhất quyết tiếp tục “bảo vệ tính mạng cho Ngụy quân ngụy quyền, những kẻ có tội với nhân dân mà lấy hết trúc Trường Sơn làm bút, lấy sạch nước Biển Đồng làm mực cũng tả không xiết”. Tháng lại tháng. Năm qua năm. Đêm đêm nằm nêm cối đến ngộp thở trong những dãy nhà được bao bọc bởi nhiều lớp kẽm gai xen kẽ lớp xương rồng rồi lớp mìn bẩy, lớp hầm chông. Ngày ngày đi ra ngoài làm đủ thứ công việc của người tù khổ sai. Khi đi lẫn lúc về, đoàn tù binh phải dừng lại nơi cổng ra vào để lính gác đếm. Đi, đếm rất mau; về, vừa đếm vừa khám xét khắp người tù xem có lận theo trong túi áo thắt lưng con cóc con nhái, con rắn con rít, hay cọng rau nạm cỏ (như cỏ sam heo ăn được là tù ăn được)… gọi chung là những thứ “cải thiện linh tinh” bị cấm ngặt, nên trong khi chờ đợi, cứ phải ứa gan với cái bảng đỏ to tổ chảng trước mặt treo vắt ngang giữa hai cái lô cốt chằm chằm hai bên cửa ra vào, có hàng chữ màu vàng khè “KHÔNG CÓ GÌ QUÍ HƠN ĐỘC LẬP TỰ DO” phía trên hàng chữ “TRẠI CẢI TẠO A30” . Mỗi lần như thế, hắn lại hình dung ra cảnh tú bà cho treo trước cửa nhà chứa của mụ, cái băng trắng chữ đỏ “Chữ Trinh đáng giá ngàn vàng”.
“Ngày như lá tháng như mây”, chỉ là với thế giới bên ngoài. Nhất nhật tại tù thiên thu tại ngoại. Hắn thường bày tỏ rằng, nhờ Ơn Trên phù hộ hắn mới qua khỏi hơn 2500 cái “thiên thu tại ngoại”, để có ngày được “Cách mạng khoan hồng” cấp cho tờ “Giấy Ra trại”. Trên đường về với gia đình tận vùng Cao Nguyên, hắn phải ghé lại Nha Trang để chờ mua vé xe cho chặng đường cuối. Hắn đi lang thang để nhìn lại cảnh cũ người xưa nơi thành phố mà hắn đã qua nhiều thời kỳ gắn bó. Thuở nhỏ “du học”; lớn đi thi Tú Tài; mấy tháng học Không Trợ tại Trường Không Quân, và những lần “quá cảnh” trên đường đi đi về vê. Người thiếu nữ đầu tiên đi qua đời hắn cũng từ bãi thùy dương cát trắng này. Nha Trang đã là một phần đời hắn.
Hắn đi ngang quầy bán thuốc lá lẻ bên lề đường Nguyễn Hoàng. Bỗng dưng hắn nhớ và thèm một điếu thuốc CAPSTAN ngày nào. Sau khi tính nhẩm và chắc chắn số tiền Trại cải tạo cấp cho theo tiêu chuẩn nhà nước làm “của ăn đi đường” còn đủ để mua được hai điếu thuốc lá Song Long (hắn biết giá thuốc vì Trại thỉnh thoảng có mua giùm cho những ai có tiền cần mua), hắn mạnh bạo tiến đến phía quầy bán thuốc. Đã gần bảy năm, nay hắn mới được thấy lại nụ cười chào khách của những người bán thuốc lá bên đường mà trước kia hắn thường gặp. Hắn hân hoan như vừa tìm lại được một điều gì quý hóa đã mất từ lâu lắm. Nhưng bỗng dưng hắn chưng hửng khi thấy mặt cô gái bỗng nhiên tối sầm lại và tỏ vẻ dửng dưng với khách. Hắn ngạc nhiên trước thái độ thay đổi đột ngột của cô gái. Hắn kiểm điểm lại mình, và đinh ninh mình không hề có cử chỉ khiếm nhã nào hay nói năng gì khác ngoài lời hỏi mua thuốc lá. Hắn sực nhớ lúc nãy cô gái có liếc mắt xuống đôi chân hắn. Hắn chợt thoáng “lý đoán” ra nguyên nhân. Nhìn thẳng vào mặt cô bán thuốc, với vẻ nghiêm trang, hắn nói:
“Anh vừa từ trại Cải tạo ra, đang trên đường về, nên đành phải mang đôi dép này”.
Khi hắn vừa mới nói đến “Anh vừa từ trại cải tạo ra”, cặp mắt cô gái sáng lên và đôi má cô ửng hồng, nhếch lên để lộ ra cái núm đồng tiền. Hình như cô muốn nói điều gì mà không cất lên được. Cô luống cuống lấy trong hộc ra gói thuốc Hoa Mai còn nguyên rồi bằng hai tay đưa lên sát ngực hắn, với ánh mắt thương cảm trìu mến:
“Anh cầm lấy, em biếu anh. Rất tiếc bây giờ không còn thuốc trước 75”.
Hắn đã bỏ hút thuốc từ lâu, nhưng vẫn nhớ mãi gói thuốc của ba mươi năm về trước. Mỗi tháng Tư về, hắn lại càng thấy món nợ hắn mắc mỗi to hơn.
Không phải nợ gói thuốc lá cô gái biếu. Nhưng là nợ chính cuộc đời cô mà hắn đã không bảo vệ được. Để ít ra cô khỏi phải nhìn thấy những Đôi Dép Tháng Tư đưa dân Nam đến cảnh bần cùng khốn nạn.
*Nguyễn Bá Chổi*

WARC-Truncated: length

Vary: Cookie

X-hacker: If you're reading this, you should visit automattic.com/jobs and apply to join the fun, mention this header.

X-ac: 1.dca _dca