text:
0
Văn Miếu rực rỡ đón Trung thu
Theo chân Biệt đội SOS Sài Gòn
Sôi động Lễ hội đường phố
Sôi động giải đua xe ô tô địa hình VOC 2017
Biến ao làng Thiên thành bể bơi
Người cho sóc ăn ở Công viên Tao Đàn
Nhộn nhịp mùa vải thiều Lục Ngạn
Trẻ em trải nghiệm cùng người khiếm khuyết
Nhà cung cấp thông tin(ICP): Thông tấn xã Việt Nam | ISSN : 1606 - 0261 | Giấy phép số 18/GP-BTTTT do Bộ Thông tin và Truyền thông cấp ngày 5/1/2012
Cơ quan chủ quản: Thông tấn xã Việt Nam | Người chịu trách nhiệm chính: Tổng Biên tập Nguyễn Thắng
Địa chỉ: 79 Lý Thường Kiệt - Hà Nội | Tel. (84-4) 3933 2303 | Fax:(84-4) 3933 2291
| Email:
vietnamvnp@gmail.com
Bản quyền ©
Báo ảnh Việt Nam

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

WARC-Identified-Payload-Type: application/xhtml+xml

Connection: keep-alive

Cache-Control: private

Content-Type: text/html; charset=utf-8


text:
Được biết trong những vấn đề được ông quan tâm, khi nghiên cứu văn hoá, có cả câu chuyện toilet. Xin ông cho biết lý do gì mà ông lại có sự chú ý tới nó như vậy?
Tôi thấy ở Việt Nam cứ nói đến văn hóa thì nghĩ đến những chuyện cao xa trừu tượng, hoặc hoa lá cành cờ đèn kèn trống. Trong khi đó phong cách sống của mỗi cộng đồng, bao gồm suy nghĩ, ăn ở, đi lại… tất cả những cái đó đều là văn hóa.
Một nhà nghiên cứu Trung Quốc là ông Kim Văn Học (Kim Wen Xue) đang dạy đại học ở Nhật có viết sách so sánh văn hóa Trung Hoa – Hàn Quốc và Nhật Bản, từng nói tới cả cách sử dụng toilet và cách trang trí phòng tắm của mỗi nước.
Bản thân tôi, khi đọc sách và đi du lịch ở nước ngoài thường quan sát xem các hiện tượng như nước thải rác đã được người ta giải quyết ra sao. Sự chú ý tới toilet là nằm trong cái mạch đó.
Trong cuốn sách nói trên (đã được dịch ra tiếng Việt), Kim Wen Xue cho biết toilet của Hàn Quốc là phòng hóa trang, vào đó đọc sách và suy nghĩ; còn ở Nhật, chỉ riêng hương liệu và nước thơm cao cấp dùng trong toilet cũng đã có mấy chục loại.
Một nhà văn hóa Trung Quốc đã nói:“Tư thế và cái mông là thước đo quan trọng có thể đánh giá được mức độ thành thực của một loại văn hóa sánh với lễ tiết của dân tộc”. Một nhà văn khác đã miêu tả dáng vẻ trong nhà xí là: “Chân đạp hai hòn gạch, du nhàn ngắm nam sơn”.
Thế còn ở Việt Nam, theo ông đánh giá tình hình ra sao?
Hãy bắt đầu bằng ngôn ngữ. Ai đã đi Trung Quốc đều biết, ngoài chữ W.C, bên ấy họ thường gọi nhà vệ sinh là “ce suo” tức xí sở, hoặc “xỉ shou jian” tức nơi rửa tay.
Còn ở ta, người mình thậm chí không có cái tên nào để gọi cái nơi ấy cả. Cái chữ “xí” là do ta mượn của họ. Có vẻ như người Việt rất coi thường chuyện này, ai cũng phải làm, nhưng không ai muốn nói tới.
Nó nằm trong một căn bệnh lớn hơn là bệnh cẩu thả, sống thế nào cũng xong. Bạn có nhớ câu: “Thứ nhất quận công, thứ nhì ỉa đồng”? Người mình thích xả chất thải ra tự nhiên chung quanh một cách vô tội vạ như vậy, coi đó mới là khôn, là biết sống.
Bừa bãi là một cách để chứng tỏ mình hơn người và mình bất cần đời. Nên nhớ thời xưa, trong ngôi nhà của người Việt mình, các phòng không có sự ngăn cách, mỗi cá nhân không có khoảng không riêng.
Điều này đánh dấu trình độ sống đơn giản, con người chưa tách khỏi nhau mà còn sống lẫn với nhau. Theo tôi quan sát, xu thế sống bày đàn thế này còn có mặt cả trong đời sống hiện đại.
Toilet xưa trong ký ức của ông là gì? Nó có quá… kinh khủng, hay mang chút vui buồn gì không?
Tôi sinh ra và lớn lên ở Hà Nội, nhưng Hà Nội trước năm 1954 là Hà Nội của chiến tranh, chỉ toàn dân ngụ cư chạy loạn. Hồi ấy dân ở rộng lắm, nhà tôi ở Thụy Khuê, một vùng ngoại ô với ba gian nhà lá trên một khoảnh đất đi thuê rộng tới gần 200 m2. Nhưng tôi nhớ rằng lúc đầu nhà tôi cũng không có nhà vệ sinh.
Mỗi khi có nhu cầu, là ra một bãi hoang phía đường Hoàng Hoa Thám. Vài năm sau, người ta xây lên ở đó một dãy nhà vệ sinh công cộng để lấy phân, nhưng chỉ là mấy tấm phên che tạm bợ.
Hà Nội hồi xưa có ông Năm Diệm chuyên làm thầu nhà xí, quản lý đội đổ thùng. Phần lớn các nhà khu phố cổ đều có người đến đổ thùng, còn các xóm ngoại ô như Thụy Khuê thì có dân Cổ Nhuế quản.
Dụng cụ nghề nghiệp của họ là đôi quang gánh và một cái gáo nhỏ làm bằng thiếc, tròn như cái nón lật ngược. Lúc này nhiều gia đình đã có hố xí riêng làm ngay cạnh nhà, nhưng rất sơ sài, không phải tự hoại. Cứ độ vài hôm là có các bà Cổ Nhuế xuống lấy, mà lúc nào xuống lấy thì bẩn lắm.
Xin kể thêm một chi tiết về cuộc sống của Hà Nội trước năm 1954, ở phố Hàng Buồm. Thời ấy Hoa Kiều nhiều lắm và họ sống trong những ngôi nhà cũ chật chội đến mức không có cả nhà vệ sinh. Nhiều khi tiếp khách, họ ngồi ngay trên cái bô vừa chuyện trò vừa đi giải, đi đại tiện, một cách tự nhiên. Xong việc họ đẩy cái bô vào gầm giường.
Vâng, trong quá khứ câu chuyện đi toilet thật là vừa bi vừa hài, nhưng xin hỏi ông, thời của công nghệ, hẳn chuyện toilet phải tiến bộ lắm rồi?
Có nhiều nhà Việt Nam mới xây, có nhà, diện tích ở thì rộng, mà khu vệ sinh thì chật. Có vẻ như nó hoàn toàn không được chú trọng, chỉ cốt là có, và chi phí càng ít càng tốt.
Nhưng mọi chuyện sẽ biến đổi dần dần. Có lần tôi nghe đứa cháu nói: “Cậu ơi, công trình phụ bây giờ là công trình chính đấy ạ” thì tôi à lên rằng, giờ đây, người ta đã biết sống rồi!
Chừng nào ở nông thôn cũng như Hà Nội có những nhà vệ sinh hiện đại, tốt, và người Việt Nam biết tận hưởng niềm vui trong khi đi giải quyết chất thải, thì khi đó là Việt Nam chúng ta đã trưởng thành.
Một vài nhận xét của ông khi chúng ta thử nhìn rộng ra cả xã hội, nhất là nơi công cộng?
Chuyện này thì khó khăn thật. Tôi đã thường cố gạt đi mà đôi lúc vẫn không tránh khỏi cảm tưởng Hà Nội chưa bao giờ nhếch nhác như bây giờ. Thực tế, từ cái nghèo mà người ta bẩn, có điều sau đó, khi đã giàu lên, người ta vẫn không để ý đúng mức tới sự vệ sinh.
Không kể chuyện rác chuyện cống rãnh, ngay chuyện đại tiểu tiện, so với những năm chiến tranh, chẳng những không khá lên được bao nhiêu, mà có nhiều mặt còn tệ hại đi. Có bao giờ chúng ta thử đếm xem tỷ lệ nhà xí công cộng so với mật độ dân ở Hà Nội ra sao?
Có lẽ trên thế giới này không có thành phố nào lại ít nhà vệ sinh công cộng như Hà Nội. Mọi người toàn giải quyết ở gốc cây, góc tối. Đói kém lâu ngày, ta đâm ra coi thường vệ sinh. Rồi khi biết ra thì lại bài bậy, thậm chí lại lý tưởng hóa nó, coi nó là đặc trưng là bản sắc, không ngồi ăn bên cống rãnh không phải là người Hà Nội (!).
Cách sống cũng như cách nghĩ ấy chỉ chứng tỏ Hà Nội còn là một thành phố kiểu trung đại. Và nếu biết rằng, mỗi ngày có khoảng 500 ngàn người các tỉnh lân cận, từ bà bán rau đến anh xe ôm, anh thợ nề, máy cô quang gánh ngồi đầu phố đến chợ người – tất cả đổ về Hà Nội, quần thảo Hà Nội.
Phần lớn Hà Nội được xây dựng bằng thợ từ nông thôn lên, các cửa hàng ăn Hà Nội được phục vụ bằng những ô-sin tỉnh lẻ, thì chúng ta hiểu rằng mọi chuyện không thể khác được.
Quay trở lại từng gia đình: phải chăng nhìn vào toilet, có thể liên tưởng phần nào đến mức sống của gia đình đó ?
Vâng, xã hội ngày càng thêm những người giàu lên. Tôi muốn nhấn mạnh giàu trên hai phương diện: cả tiền bạc vật chất tiện nghi, và cả đời sống tinh thần. Tức là không phải cứ sắm đồ thật nhiều, thật sang, mới là sành điệu, là giàu.
Tôi có nghe người nước ngoài nói dân Việt Nam tiêu tiền ác lắm, các loại toilet mới nhất, bao tiền họ cũng mua. Nhưng có một điều cần suy nghĩ: nó không đồng bộ, nó khập khiễng.
Khi mua, người ta không tự hỏi nó đã phù hợp với gia đình mình chưa, và cái quan trọng nhất là cách sử dụng các thiết bị đó ra sao để nó trở thành một nhân tố thực sự mới mẻ. Đã là văn hóa sống thì không phải ngày một ngày hai là đạt được ngay!
Vậy đâu là dấu hiệu của trình độ mà ông nghĩ là chúng ta phải tiến tới?
Nếu con người chỉ biết sống trong đám đông ồn ào và lẫn mình đi thì chưa phải là con người văn hóa. Tôi muốn nhấn mạnh tới con người có cuộc sống riêng, con người đơn độc. Sở dĩ thời nay người ta đọc sách ít vì người ta không có nhu cầu đó. Và nhu cầu đơn độc này cũng liên quan đến văn hóa toilet.
Chỉ có thể bảo niềm vui sướng đã đến với con người trong phòng toilet khi mỗi cá nhân, đồng thời với việc giải quyết một trong tứ khoái đó, có dịp nghĩ về mình, mình là gì, mình đang ở chỗ nào, mình sống như thế nào. Những lúc đơn độc đó mang lại cho chúng ta một niềm sung sướng cao cả thanh khiết.
Còn ông, ông thích một không gian toilet thế nào?
Tôi biết hiện nay có nhiều người sùng bái tiện nghi, sau khi săn tìm được của lạ, của độc, nhiều tiền, thấy mình đã ghê gớm lắm. Đó phần nhiều cũng chỉ là hạng giàu sổi, tôi chả ghen tị với họ làm gì.
Tôi đang sở hữu một không gian toilet đơn giản, hợp với mức sống của tôi. Tôi sống với nó một cách tự nhiên, vào ra không thấy bị cách bức, ngần ngại. Ở đó, tôi không làm phiền ai mà cũng không tự làm phiền mình.
Đang làm việc dở có khi tôi cầm cả cuốn sách theo vào đó mà tiếp tục đọc. Trên sáu mươi tức tuổi đã già, nhưng tôi nghĩ, ở phương diện này, bây giờ mình mới được sống!
Xin cảm ơn ông!
Lan Anh(09/10/2007)DEP online
Trả lời

markdown:
Được biết trong những vấn đề được ông quan tâm, khi nghiên cứu văn hoá, có cả câu chuyện toilet. Xin ông cho biết lý do gì mà ông lại có sự chú ý tới nó như vậy?
Tôi thấy ở Việt Nam cứ nói đến văn hóa thì nghĩ đến những chuyện cao xa trừu tượng, hoặc hoa lá cành cờ đèn kèn trống. Trong khi đó phong cách sống của mỗi cộng đồng, bao gồm suy nghĩ, ăn ở, đi lại… tất cả những cái đó đều là văn hóa.
Một nhà nghiên cứu Trung Quốc là ông Kim Văn Học (Kim Wen Xue) đang dạy đại học ở Nhật có viết sách so sánh văn hóa Trung Hoa – Hàn Quốc và Nhật Bản, từng nói tới cả cách sử dụng toilet và cách trang trí phòng tắm của mỗi nước.
Bản thân tôi, khi đọc sách và đi du lịch ở nước ngoài thường quan sát xem các hiện tượng như nước thải rác đã được người ta giải quyết ra sao. Sự chú ý tới toilet là nằm trong cái mạch đó.
Trong cuốn sách nói trên (đã được dịch ra tiếng Việt), Kim Wen Xue cho biết toilet của Hàn Quốc là phòng hóa trang, vào đó đọc sách và suy nghĩ; còn ở Nhật, chỉ riêng hương liệu và nước thơm cao cấp dùng trong toilet cũng đã có mấy chục loại.
Một nhà văn hóa Trung Quốc đã nói:“Tư thế và cái mông là thước đo quan trọng có thể đánh giá được mức độ thành thực của một loại văn hóa sánh với lễ tiết của dân tộc”. Một nhà văn khác đã miêu tả dáng vẻ trong nhà xí là: “Chân đạp hai hòn gạch, du nhàn ngắm nam sơn”.
Thế còn ở Việt Nam, theo ông đánh giá tình hình ra sao?
Hãy bắt đầu bằng ngôn ngữ. Ai đã đi Trung Quốc đều biết, ngoài chữ W.C, bên ấy họ thường gọi nhà vệ sinh là “ce suo” tức xí sở, hoặc “xỉ shou jian” tức nơi rửa tay.
Còn ở ta, người mình thậm chí không có cái tên nào để gọi cái nơi ấy cả. Cái chữ “xí” là do ta mượn của họ. Có vẻ như người Việt rất coi thường chuyện này, ai cũng phải làm, nhưng không ai muốn nói tới.
Nó nằm trong một căn bệnh lớn hơn là bệnh cẩu thả, sống thế nào cũng xong. Bạn có nhớ câu: “Thứ nhất quận công, thứ nhì ỉa đồng”? Người mình thích xả chất thải ra tự nhiên chung quanh một cách vô tội vạ như vậy, coi đó mới là khôn, là biết sống.
Bừa bãi là một cách để chứng tỏ mình hơn người và mình bất cần đời. Nên nhớ thời xưa, trong ngôi nhà của người Việt mình, các phòng không có sự ngăn cách, mỗi cá nhân không có khoảng không riêng.
Điều này đánh dấu trình độ sống đơn giản, con người chưa tách khỏi nhau mà còn sống lẫn với nhau. Theo tôi quan sát, xu thế sống bày đàn thế này còn có mặt cả trong đời sống hiện đại.
Toilet xưa trong ký ức của ông là gì? Nó có quá… kinh khủng, hay mang chút vui buồn gì không?
Tôi sinh ra và lớn lên ở Hà Nội, nhưng Hà Nội trước năm 1954 là Hà Nội của chiến tranh, chỉ toàn dân ngụ cư chạy loạn. Hồi ấy dân ở rộng lắm, nhà tôi ở Thụy Khuê, một vùng ngoại ô với ba gian nhà lá trên một khoảnh đất đi thuê rộng tới gần 200 m2. Nhưng tôi nhớ rằng lúc đầu nhà tôi cũng không có nhà vệ sinh.
Mỗi khi có nhu cầu, là ra một bãi hoang phía đường Hoàng Hoa Thám. Vài năm sau, người ta xây lên ở đó một dãy nhà vệ sinh công cộng để lấy phân, nhưng chỉ là mấy tấm phên che tạm bợ.
Hà Nội hồi xưa có ông Năm Diệm chuyên làm thầu nhà xí, quản lý đội đổ thùng. Phần lớn các nhà khu phố cổ đều có người đến đổ thùng, còn các xóm ngoại ô như Thụy Khuê thì có dân Cổ Nhuế quản.
Dụng cụ nghề nghiệp của họ là đôi quang gánh và một cái gáo nhỏ làm bằng thiếc, tròn như cái nón lật ngược. Lúc này nhiều gia đình đã có hố xí riêng làm ngay cạnh nhà, nhưng rất sơ sài, không phải tự hoại. Cứ độ vài hôm là có các bà Cổ Nhuế xuống lấy, mà lúc nào xuống lấy thì bẩn lắm.
Xin kể thêm một chi tiết về cuộc sống của Hà Nội trước năm 1954, ở phố Hàng Buồm. Thời ấy Hoa Kiều nhiều lắm và họ sống trong những ngôi nhà cũ chật chội đến mức không có cả nhà vệ sinh. Nhiều khi tiếp khách, họ ngồi ngay trên cái bô vừa chuyện trò vừa đi giải, đi đại tiện, một cách tự nhiên. Xong việc họ đẩy cái bô vào gầm giường.
Vâng, trong quá khứ câu chuyện đi toilet thật là vừa bi vừa hài, nhưng xin hỏi ông, thời của công nghệ, hẳn chuyện toilet phải tiến bộ lắm rồi?
Có nhiều nhà Việt Nam mới xây, có nhà, diện tích ở thì rộng, mà khu vệ sinh thì chật. Có vẻ như nó hoàn toàn không được chú trọng, chỉ cốt là có, và chi phí càng ít càng tốt.
Nhưng mọi chuyện sẽ biến đổi dần dần. Có lần tôi nghe đứa cháu nói: “Cậu ơi, công trình phụ bây giờ là công trình chính đấy ạ” thì tôi à lên rằng, giờ đây, người ta đã biết sống rồi!
Chừng nào ở nông thôn cũng như Hà Nội có những nhà vệ sinh hiện đại, tốt, và người Việt Nam biết tận hưởng niềm vui trong khi đi giải quyết chất thải, thì khi đó là Việt Nam chúng ta đã trưởng thành.
Một vài nhận xét của ông khi chúng ta thử nhìn rộng ra cả xã hội, nhất là nơi công cộng?
Chuyện này thì khó khăn thật. Tôi đã thường cố gạt đi mà đôi lúc vẫn không tránh khỏi cảm tưởng Hà Nội chưa bao giờ nhếch nhác như bây giờ. Thực tế, từ cái nghèo mà người ta bẩn, có điều sau đó, khi đã giàu lên, người ta vẫn không để ý đúng mức tới sự vệ sinh.
Không kể chuyện rác chuyện cống rãnh, ngay chuyện đại tiểu tiện, so với những năm chiến tranh, chẳng những không khá lên được bao nhiêu, mà có nhiều mặt còn tệ hại đi. Có bao giờ chúng ta thử đếm xem tỷ lệ nhà xí công cộng so với mật độ dân ở Hà Nội ra sao?
Có lẽ trên thế giới này không có thành phố nào lại ít nhà vệ sinh công cộng như Hà Nội. Mọi người toàn giải quyết ở gốc cây, góc tối. Đói kém lâu ngày, ta đâm ra coi thường vệ sinh. Rồi khi biết ra thì lại bài bậy, thậm chí lại lý tưởng hóa nó, coi nó là đặc trưng là bản sắc, không ngồi ăn bên cống rãnh không phải là người Hà Nội (!).
Cách sống cũng như cách nghĩ ấy chỉ chứng tỏ Hà Nội còn là một thành phố kiểu trung đại. Và nếu biết rằng, mỗi ngày có khoảng 500 ngàn người các tỉnh lân cận, từ bà bán rau đến anh xe ôm, anh thợ nề, máy cô quang gánh ngồi đầu phố đến chợ người – tất cả đổ về Hà Nội, quần thảo Hà Nội.
Phần lớn Hà Nội được xây dựng bằng thợ từ nông thôn lên, các cửa hàng ăn Hà Nội được phục vụ bằng những ô-sin tỉnh lẻ, thì chúng ta hiểu rằng mọi chuyện không thể khác được.
Quay trở lại từng gia đình: phải chăng nhìn vào toilet, có thể liên tưởng phần nào đến mức sống của gia đình đó ?
Vâng, xã hội ngày càng thêm những người giàu lên. Tôi muốn nhấn mạnh giàu trên hai phương diện: cả tiền bạc vật chất tiện nghi, và cả đời sống tinh thần. Tức là không phải cứ sắm đồ thật nhiều, thật sang, mới là sành điệu, là giàu.
Tôi có nghe người nước ngoài nói dân Việt Nam tiêu tiền ác lắm, các loại toilet mới nhất, bao tiền họ cũng mua. Nhưng có một điều cần suy nghĩ: nó không đồng bộ, nó khập khiễng.
Khi mua, người ta không tự hỏi nó đã phù hợp với gia đình mình chưa, và cái quan trọng nhất là cách sử dụng các thiết bị đó ra sao để nó trở thành một nhân tố thực sự mới mẻ. Đã là văn hóa sống thì không phải ngày một ngày hai là đạt được ngay!
Vậy đâu là dấu hiệu của trình độ mà ông nghĩ là chúng ta phải tiến tới?
Nếu con người chỉ biết sống trong đám đông ồn ào và lẫn mình đi thì chưa phải là con người văn hóa. Tôi muốn nhấn mạnh tới con người có cuộc sống riêng, con người đơn độc. Sở dĩ thời nay người ta đọc sách ít vì người ta không có nhu cầu đó. Và nhu cầu đơn độc này cũng liên quan đến văn hóa toilet.
Chỉ có thể bảo niềm vui sướng đã đến với con người trong phòng toilet khi mỗi cá nhân, đồng thời với việc giải quyết một trong tứ khoái đó, có dịp nghĩ về mình, mình là gì, mình đang ở chỗ nào, mình sống như thế nào. Những lúc đơn độc đó mang lại cho chúng ta một niềm sung sướng cao cả thanh khiết.
Còn ông, ông thích một không gian toilet thế nào?
Tôi biết hiện nay có nhiều người sùng bái tiện nghi, sau khi săn tìm được của lạ, của độc, nhiều tiền, thấy mình đã ghê gớm lắm. Đó phần nhiều cũng chỉ là hạng giàu sổi, tôi chả ghen tị với họ làm gì.
Tôi đang sở hữu một không gian toilet đơn giản, hợp với mức sống của tôi. Tôi sống với nó một cách tự nhiên, vào ra không thấy bị cách bức, ngần ngại. Ở đó, tôi không làm phiền ai mà cũng không tự làm phiền mình.
Đang làm việc dở có khi tôi cầm cả cuốn sách theo vào đó mà tiếp tục đọc. Trên sáu mươi tức tuổi đã già, nhưng tôi nghĩ, ở phương diện này, bây giờ mình mới được sống!
Xin cảm ơn ông!
Lan Anh(09/10/2007)
*DEP online*
## Trả lời Hủy trả lời

WARC-Truncated: length

Server: nginx

Connection: close

Vary: Cookie

X-hacker: If you're reading this, you should visit automattic.com/jobs and apply to join the fun, mention this header.

Link: <http://wp.me/pRQmi-2H>; rel=shortlink

Content-Type: text/html; charset=UTF-8

X-ac: 1.dca _dca


text:
Thời trung đại, văn học Việt Nam chưa có tiểu thuyết; sự hình thành tiểu thuyết theo nghĩa đúng đắn của khái niệm ấy chủ yếu diễn ra trong thế kỷ XX với những ảnh hưởng rõ rệt của văn hóa phương Tây, tiểu thuyết phương Tây. — Đấy là nhận thức thường thấy ở nhiều người. Muốn rõ thêm người ta còn nói rằng ảnh hưởng mới mẻ này là khía cạnh làm nên sự khác biệt giữa văn học Việt Nam thời trung đại và thời hiện đại.
Để bổ sung cho một nhận định một chiều như vậy, trong bài viết này chúng tôi muốn lưu ý: ảnh hưởng nước ngoài trong thời hiện đại còn bao hàm cả sự có mặt và tác động của tiểu thuyết Trung quốc, hoặc nói theo một cách gọi vốn có trong lịch sử, là tiểu thuyết Tàu. Văn hóa Trung Hoa là môi giới giúp chúng ta làm quen; là khoang đệm; là điểm đến đầu tiên, trên con đường dài đến với văn hóa phương Tây (1). Từ đây có thể rút ra một số quy luật tiếp nhận văn hóa nước ngoài của người Việt, xem đó như một nhân tố thường xuyên tác động vào sự hình thành bản sắc Việt trong lịch sử.
Từ 1939, Lưu Trọng Lư từng khái quát “Xưa kia chúng ta là những người Tàu, gần đây chúng ta là những người Tây, chưa có một lúc nào chúng ta là những người Việt Nam cả”. (2) Trong cái vẻ như là bốc đồng, như tiếng kêu buột miệng của một nghệ sĩ, câu nói vẫn có cái hạt nhân rất chính xác của nó. Quay sang tiểu thuyết, và trên tinh thần làm rõ hơn một nhận định, chúng tôi mạn phép đề nghị một công thức như sau: Xưa kia chúng ta định làm người Tàu mà dang dở không thành. Lúc học theo phương Tây, chúng ta là”những người Tây theo kiểu Tàu”. Mãi về sau cái chất phương Tây kia mới đậm nét hơn. Tới những năm ba mươi, đã có thể nói chúng ta chẳng phải Tàu mà chẳng phải Tây. Ta là Việt Nam. Nhưng cái chất Việt Nam này độc đáo không phải ở thành phần của nó mà là cái phương thức, cái cách các thành phần đó kết hợp lại.
Chung quanh các tiểu thuyết ra đời
ở Sài Gòn Lục tỉnh cuối XIX đầu XX
Văn xuôi cổ Việt Nam đã không phát triển mà văn xuôi dịch coi như không có. Lý do một phần là ở văn tự. Lý do lớn hơn là ở trình độ tư duy tự sự của người Việt (3).
Thế nhưng từ khi người Pháp đặt chế độ cai trị, một xã hội mang tính cách tư bản hình thành, thì cái sự non nớt trì trệ ấy không thể tồn tại. Sự kiện còn ghi nhận được là việc chủ bút người Pháp của tờ Nông cổ mín đàm cho in bản dịch Tam quốc chí mới dịch ra tiếng Việt (1901). Để góp phần vào việc phổ biến chữ quốc ngữ, ý định ban đầu là thế. Rồi một việc ngoài ý định đã tới, kéo theo sự hoành hành quá đáng của tiểu thuyết Tàu.
Người Trung quốc vốn có một quan niệm khá rộng rãi về hàng hóa, nói chung là về mọi sản phẩm mà họ định làm.Trong văn học, bên cạnh các sáng tác cấp cao – trước tiên là thơ –,có hẳn một một mảng văn chương thông thường gần đại chúng mà họ gọi là tục văn học, chủ yếu là tiểu thuyết. Ở những vùng đất Đông Nam Á, nơi mà người Tàu đến làm ăn sinh sống, loại văn học này càng nẩy nở, và lây sang cả bản địa. Một người nước ngoài đến Sài Gòn năm 1822 có kể là nhà cửa ở đây khá sơ sài, không có những nhà cao cửa rộng như bên Chợ Lớn (4). Sự chênh lệch đó chắc kéo dài suốt thế kỷ XIX và nó là tình trạng thấy ở cả kinh tế, thương mại, văn hóa, nghệ thuật. Theo Bằng Giang “nói một mình một chợ thì không đúng, nhưng truyện Tàu nổi lên trong cái bối cảnh văn học còn nghèo nàn ở thập kỷ đầu thế kỷ XX như một anh chàng khổng lồ”. (5)
Rồi Bằng Giang đưa ra con số. Từ 1904 đến 1910, trong khi sách dịch của Tàu in ra tới 46 bản thì không có một tiểu thuyết nào được viết bằng tiếng Việt (6). Từ sau 1910 thì tình hình thay đổi. Và khoảng 1924 đến 1930, con số so sánh là 29 và 183. (7)
Chúng tôi chia sẻ với cách giải thích của Bằng Giang: đây là một phản ứng tự nhiên.Tại sao là người Việt Nam mà cứ dịch sách ca ngợi anh hùng của ai ở tận đâu đâu, trong lúc anh hùng của đất nước ta bị quên lãng? Người ta nghĩ vậy và người ta kéo nhau đi viết tiểu thuyết lấy đề tài là lịch sử Việt Nam. Nhưng nên bổ sung là nhìn chung các tiểu thuyết lúc ấy, đều viết theo lối Tàu. Cũng chương hồi. Cũng ân oán giang hồ. Cũng bốc đồng lịch sử. Thậm chí cả lối văn nữa, một chút sơn đông mãi võ, một chút cải lương sướt mướt, ta mô phỏng tuốt.
Còn cái truyền thống của Thày Lazaro phiền, viết tiểu thuyết theo kiểu phương Tây, thì không được tiếp tục.Tác phẩm chỉ tồn tại như một hòn đảo trơ trụi.
Hà Nội ba mươi năm ấy
Tình hình ở Sài Gòn Nam Bộ nói trên cũng có nhiều nét lặp lại ở Hà Nội Hải Phòng đầu thế kỷ XX.
Có nhiều lý do cụ thể để người ta dịch và đọc tiểu thuyết. Để học tiếng Việt; để tập tành trong nghề báo chí xuất bản; để cho ra một xã hội hiện đại; mà cũng là để mua vui… Nên nhớ là lúc ấy nghệ thuật nghe nhìn chưa có, và các phương tiện giải trí còn rất đơn sơ.
Đọc lại mục lục các sách lưu chiểu, không phải là không thể kể ra một số tiểu thuyết lúc ấy được in theo kiểu phổ thông. Nhiều cuốn dựa theo một cuốn văn dịch. Về mặt chất lượng, chúng có vẻ những bán thành phẩm hơn là tiểu thuyết thực thụ. Nói thẳng ra rằng mình mô phỏng truyện nước ngoài lúc ấy không bị ai chê cười là đạo văn, ngược lại còn được khen là khéo biết học thiên hạ.
Nhìn rộng ra cả đời sống văn học, một thời gian dài, bộ phận dịch lấn lướt bộ phận sáng tác, dịch là tất cả.
Thể lệ cuộc thi thơ văn của Nam Phong 1-1918 có câu:”Tiểu thuyết phải (…) tự đặt ra, không được dịch hoặc bắt chước truyện Tàu hay truyện Tây”. (8)
Nguyễn Công Hoan viết trong Đời viết văn của tôi: “Về văn chương, như trong Đông dương tạp chí, trừ văn vần là phần sáng tác, còn văn xuôi thì dịch từ sách Hán và sách Pháp ra, những mẩu hay về văn chương, về tư tưởng, những ngụ ngôn, kịch bản, truyện ngắn truyện dài. Truyện dài thì là những truyện ngôn tình, những truyện trinh thám …” (9). “Tập Kiếp hồng nhan (1923) là cuốn đầu tiên gồm toàn truyện sáng tác chứ không vừa soạn vừa dịch (như những sách ra trước của những người khác –VTN)” (10).
Trong bộ Việt Nam văn học sử giản ước tân biên của Phạm Thế Ngũ, phần IV viết về văn học hiện đại, có một chương mang tên Sự thành hình của tiểu thuyết mới (11). Sau khi “thích danh” tiểu thuyết và “biện biệt” sự khác nhau giữa truyện nôm và tiểu thuyết, ông đi ngay vào Phong trào tiểu thuyết dịch. Rồi không cần rào đón, Phạm Thế Ngũ nói “phong trào này bắt đầu bằng tiểu thuyết Tàu trước”.
Đây chính là sự thực cần làm rõ thêm.
Về số lượng, theo Thanh Lãng, số truyện Tàu được dịch ra nhiều khiến cho người ta say mê đến nỗi các học giả đương thời phải lên tiếng cảnh cáo nhiều lần ở trên Đông Dương tạp chí (12).
Tại sao lại có hiện tượng đó?
Những ảnh hưởng Trung Hoa vốn âm thầm như những mạch nước ngầm, những con suối nhỏ ngày đêm xâm nhập đời sống văn hóa người Việt. Cuối thế kỷ XIX, nhiều quan chức Việt khi đi sứ Trung Hoa đã mang về những bộ tiểu thuyết, và các nhà nho của ta hồi đó thường tiếp nhận chay, các cụ không dịch mà truyền tay đọc thẳng từ nguyên bản. Nay nhân có việc dịch sách Tây—các sách học thuật– thì tiểu thuyết Tàu như cái kho đã tích lũy sẵn chỉ cần mở ra là có hàng, sự dịch được khởi động tức thì. Nói cụ thể có nhà buôn đặt hàng là làm được ngay. Ngô Tất Tố đã mở đầu sự nghiệp của mình bằng việc dịch Cẩm Hương Đình (1923).
Nếu có thể nói rằng nhờ tiếp xúc với văn hóa Pháp, ta bảo nhau đọc và viết tiểu thuyết — thì cái mẫu cụ thể là tiểu thuyết Pháp, phải đợi một thời gian sau, chứ lúc này người ta chưa thể làm theo. Vì mỹ cảm xa lạ. Vì kỹ thuật viết ta không quen, không chừng là chưa thấy hay. Ngay dịch cũng không có người thạo tiếng. Những người học ở trường thông ngôn ra cung cấp cho bộ máy cai trị không đủ. Chỉ một Nguyễn Văn Vĩnh làm sao bao sân hết được. Một cách tự nhiên, người ta phải trông vào phương bắc quen thuộc.
Từ văn học Tàu, một cách hiểu về tiểu thuyết dần dần hình thành. Viết theo kiểu Tàu là một bước đệm. Hơn thế nữa, nó là hướng đi duy nhất lúc ấy dễ mô phỏng, không cần có tay nghề lắm cũng học theo được.
Trong mười mấy năm tồn tại của mình, Nam Phong đã cho in 50 truyện dịch, trong đó 26 truyện dịch từ Pháp văn, 24 truyện dịch từ Hán văn (13).
Một nhà văn — dịch giả mà các bộ văn học sử đã ghi nhận: Nguyễn Đỗ Mục. Ông nổi tiếng đến mức Thanh Lãng viết: “những truyện dịch ở Tàu của Nguyễn Đỗ Mục và ở Pháp của Nguyễn Văn Vĩnh gây hẳn trong phong trào dân chúng một phong trào say mê đọc và viết tiểu thuyết… Truyện dịch của Nguyễn Đỗ Mục rồi đây sẽ gây hẳn một phong trào tiểu thuyết rầm rộ” (14).
Một nhân tố nữa khiến người ta cảm thấy không khí Tàu bao trùm tiểu thuyết lúc này là ngôn ngữ. Nguyễn Công Hoan nhớ lại rằng văn tiểu thuyết thời bấy giờ là thứ văn biền ngẫu, nhiều câu rất bay bướm, không phải lúc cũng bay bướm. Nước Tàu vốn nhiều mặt hàng, chứ không phải chỉ có cái món nghiêm mặt giáo huấn, như một số người lầm tưởng.
Ba loại tiểu thuyết thông dụng.
Nhìn vào mối quan hệ văn học Việt Nam Trung Hoa từ thế kỷ XIX về trước, đã thấy hình thành một vài khuôn thước, nói nôm na là những vệt mòn: giữa thơ và văn thì người Việt lo học thơ nhiều hơn. Riêng trong văn, Trung quốc đã có nhiều loại, người Việt có máu mê sáng tác nhiều thế kỷ trước gần như không ai không biết những bộ tiểu thuyết chương hồi, tiểu thuyết dã sử… song không học theo được. Cái mà ta ảnh hưởng là tiểu thuyết tài tử giai nhân, từ đó làm ra thể truyện nôm.
Bước sang những năm hai mươi, tình hình du nhập này cũng có những nét rất tế nhị, vừa do tình hình bên Trung quốc, vừa do cách tiếp nhận của Việt Nam.
Theo các bộ sách nghiên cứu về văn học Trung quốc cận đại, ngay khi đặt vấn đề tiếp nhận phương Tây, các nhà duy tân, nhất là Lương Khải Siêu, đã nhấn mạnh tới vai trò giáo dục của tiểu thuyết, xem đó là một phương tiện cứu quốc. Và tiểu thuyết được hướng dẫn là phải đi vào các đề tài xã hội. Có điều loại này quá mới đối với Trung quốc nên hơi khó. Cũng có người viết, nhưng không thành công; phải mãi tới những năm ba mươi, thông qua nỗ lực của Ba Kim, Mao Thuẫn,Tiền Chung Thư, Thẩm Tùng Văn.., lối tiểu thuyết ấy mới được khẳng định. Còn trong thực tế, chiếm phần ưu thế trên văn đàn những năm hai mươi về trước là các loại tiểu thuyết vốn có từ truyền thống, nay kéo dài, được cải tiến đôi chút, như tiểu thuyết võ hiệp, hoặc tiểu thuyết uyên ương hồ điệp – “đó là một bước cải lương trong tiểu thuyết Trung quốc, do đã kết hợp được dinh dưỡng của văn học nước ngoài, kết hợp với truyền thống của văn học Trung quốc mà có” (15).
Khi vào Việt Nam, những vang hưởng của các loại tiểu thuyết Trung Hoa trên bộc lộ thành ba loại chính:
a/ nhánh võ hiệp- dã sử, rõ nhất là trường hợp Nguyễn Tử Siêu với các bộ Trần Nguyên chiến sử, Việt Thanh chiến sử, Vua Bố Cái, Lê Đại Hành.
b/ thông dụng hơn, là những tiểu thuyết dựng lại những cảnh con người lưu lạc rồi ba chìm bảy nổi, mãi mới có dịp đoàn viên.Ở Trung quốc nó có nhiều cái tên khác nhau tiểu thuyết xã hội, tiểu thuyết hắc mạc (màn đen), tiểu thuyết khiển trách, và ở Việt Nam, tôi tạm gọi nó là tiểu thuyết trường đời — tiền thân của tiểu thuyết hiện thực phê phán giai đoạn sau.
Tác giả Việt Nam theo đuổi hướng viết này rõ nhất là Đặng Trần Phất với các tiểu thuyết Cuộc tang thương, Cành hoa điểm tuyết.
Có một trường hợp, mặc dù gần đây tác phẩm không được in lại, nhưng đương thời có ảnh hưởng lớn là Kim Anh lệ sử, tác giả là Trọng Khiêm. Về nội dung, Kim Anh Lệ Sử gần với những Cảnh thu di hận, Giọt nước cành dương; trong nguyên bản bên cạnh tiêu đề, thấy có chua thêm ”tiểu thuyết về ẩn tình xã hội”.
c/ Còn loại mà Phạm Quỳnh dùng lại thuật ngữ cổ điển là ngôn tình tiểu thuyết, thì có lẽ tương đương với thể uyên ương hồ điệp vừa nói ở trên, chúng tôi chưa có dịp đọc hết, song có cảm tưởng loại này không phát triển hoăc có thì bị xã hội cảnh cáo nói là con đường tà dâm không nên theo; để bù lại, nó lại có một kỳ tích mà hai loại trên không có. Đó là Tố Tâm của Hoàng Ngọc Phách, cuốn sách gối đầu giường của lớp thanh niên trước 1930.
Trường hợp Tố Tâm và Tuyết hồng lệ sử
Trong việc đưa tiểu thuyết theo hướng Âu hóa, Tố Tâm (1925) là một cái mốc. Về mặt ngôn ngữ thể loại, người ta nói nhiều tới chất tây của bút pháp tiểu thuyết mà tác giả sử dụng. Hoàng Ngọc Phách đã rất thành tâm khi tự nhận rằng với Tố Tâm, ông muốn ”tạo ra một tác phẩm khác hẳn tiểu thuyết đã có”.
Khác như thế nào? “Về hình thức chúng tôi xếp đặt theo những hình thức mới của Pháp, lối kể chuyện tả cảnh, theo văn chương Pháp cả.Về tinh thần, chúng tôi đem vào những tư tưởng mới, tâm lý nhân vật được phân tích theo phương pháp của các nhà tiểu thuyết đương thời” (16).
Nhưng không phải ngẫu nhiên, đọc nó, người ta nhớ ngay tới một cuốn tiểu thuyết Tàu nổi tiếng, chắc là đã được truyền tay nhau đọc rất lâu trước khi bản dịch được công bố trên Nam Phong. Đó là Tuyết hồng lệ sử.
Đây vốn là một cuốn tiểu thuyết Trung quốc, in trên Tiểu thuyết tùng báo, 1914; tác giả Từ Trẩm Á lấy tự truyện của mình để viết, ban đầu dùng lối kể thông thường và gọi là Ngọc lê hồn, sau cải biến thành một thứ tiểu thuyết nhật ký lấy tên là Tuyết hồng lệ sử. In ra lần đầu ở Thượng Hải (mảnh đất Trung quốc sớm tiếp xúc với Tây phương) và đến nay vẫn được coi là một cuốn có ảnh hưởng trong lịch sử phát triển tiểu thuyết Trung quốc (17). Nguyễn Hiến Lê cũng kể là đương thời ở Trung quốc, tên tuổi nó vang lên như sấm. (18).
Riêng ở Việt Nam, Tuyết hồng lệ sử là cả một thời đại của sách dịch.Trong Theo dòng, Thạch Lam viết ”Ngày trước ta có rất ít tiểu thuyết, chỉ phỏng theo hay dịch của Tầu. Rồi chúng ta bắt chước viết tiểu thuyết, từ quyển Cành hoa điểm tuyết của Đặng Trần Phất đến quyển Tố Tâm của Hoàng Ngọc phách, qua những tiểu thuyết dịch của Từ Trẩm Á như Tuyết hồng lệ sử và Ngọc lê hồn; đó là thời kỳ tiểu thuyết bắt đầu nẩy nở trong văn chương ta”(19).
Hồi tưởng lại hồi còn đi học, Xuân Diệu kể ra toàn những bài thơ buồn của Tản Đà, Đoàn Như Khuê; rồi ông tự thú:”Đồng thời, Tuyết Hồng lệ sử dịch của Từ Trẩm Á mê lịm tôi trong những điệu ca từ thật là réo rắt tất cả quyển sách là một cuộc nhặt hoa rơi chôn hoa rụng khóc hoa tàn”(20).
Tới 1965, nó còn được tái bản ở Sài Gòn.
Sự gần gũi giữa Tố Tâm và Tuyết hồng lệ sử, theo Phạm Thế Ngũ, là ở mấy điểm: Cũng những nhân vật tài tử và lãng mạn. Cũng một mối tình éo le. Thực ra còn phải nói rõ hơn. Tình cảm Đạm Thủy và Tố Tâm cũng như Mộng Hà — Lê Ảnh đều là tình rất chân thành, nhưng trong hoàn cảnh bấy giờ là cái gì vượt ra ngoài lẽ thường nên người trong cuộc sợ hãi lẩn tránh, mà tránh không nổi, kết cục đành đầu hàng. Cuối Tuyết hồng lệ sử, Lê Ảnh ho lao mà chết. Cuối Tố Tâm, nhân vật chính cũng có cái chết tương tự.
“Cái điệu sầu của thời đại”đổ ra bi ai trong những trang Tuyết hồng lệ sử, mà Tố Tâm ra sau chính như một tiếng họa”(21)
Thanh Lãng trích dẫn mấy câu nhật ký Tố Tâm viết trước khi chết để rồi cảm khái”Thực là câu văn đúng hệt như trong Tuyết Hồng lệ sử!”(22)
Nguyễn Vy Khanh, một nhà nghiên cứu hiện sống ở hải ngoại, trong một bài viết về tiểu thuyết, khi dừng lại ở đầu thế kỷ XX cũng viết”…bắt đầu xuất hiện những tiểu thuyết luân lý ái tình như Cành hoa điểm tuyết (1921), Cuộc tang thương (1923) của Đặng Trần Phất, Kim Anh lệ sử (1924) của Trọng Khiêm và Tuyết hồng lệ sử của Từ Trẩm Á, do Mai Khê dịch; sau đó đến biến cố Tố Tâm (1925) của Hoàng Ngọc Phách ra mắt độc giả thanh niên tân học mà nội dung hình thức đã bị ảnh hưởng rõ rệt của Tuyết hồng lệ sử (VTN nhấn mạnh), cộng với cái lãng mạn thế kỷ XIX của Pháp nơi tác giả là một người tân học”(23)
Tại một cuộc hội thảo về văn học so sánh 2001, Đặng Anh Đào ghi nhận:
“Ở Tố Tâm của Hoàng Ngọc Phách, ta tìm thấy cả Từ Trẩm Á, lẫn Bernadin de Saint Pierre”.(24)
“Ở Tố Tâm của Hoàng Ngọc Phách, ta tìm thấy cả Từ Trẩm Á, lẫn Bernadin de Saint Pierre”.(24)
Tại sao lại có sự tiếp nhận đó? Cái lý sâu xa về phương diện tâm lý xã hội, là không khí thời đại. Nói như Phạm Thế Ngũ, lúc ấy những người giàu tình cảm không khỏi thấy sự trống rỗng ghê gớm trong lòng. Buồn nước mất, buồn nền nếp cũ đổ rơi, giá trị cũ suy tàn. Buồn thất thời thất thế, buồn trơ trọi bơ vơ. Cái buồn ấy từ bậc thức giả lan ra khắp xã hội. Người ta muốn quên, muốn được an ủi.
Lâu nay nhiều người chỉ thấy Tố Tâm gần với Tuyết hồng lệ sử là ở hơi văn, là ở nguồn cảm thương toát ra qua câu chữ, là ở cách hình dung về cuộc đời, cái điệu tâm hồn của một thời đại dang dở, cái đó đã đành. Song, cần nói thêm rằng cuốn truyện Tàu kia sở dĩ được học theo một cách tự nhiên và nhuần nhuyễn như vậy bởi nó gần như là một mẫu mực về phương diện thể loại. Khi nói về tiểu thuyết uyên ương hồ điệp, các tài liệu nghiên cứu như Đại cương lịch sử văn hóa Trung quốc, Khái yếu lịch sử văn học Trung quốc đều ghi nhận loại này tuy là tiếp tục dòng tiểu thuyết tài tử giai nhân thời Minh Thanh, song đã có cộng thêm những ảnh hưởng của văn hóa phương Tây, cụ thể là chủ nghĩa tình cảm trong văn học Đức Pháp (loại như Nỗi đau khổ của chàng tuổi trẻ Werther của W. Goethe). Nó cung cấp giải pháp tạm thời cho nhu cầu thay đổi tiểu thuyết, và chuẩn bị cho sự triệt để hơn về sau.Chính ở chỗ này, nó đáp ứng khá tốt cái điều mà những người viết văn Việt Nam như Hoàng Ngọc Phách muốn tìm. Cho nên, trong khi tâm trí đang để cả ở phía trời Tây, ông lại đã đến với nó một cách tự nhiên. Hình như với nhiều người chúng ta, và trên tất cả các lĩnh vực, cái gì cũng đã có ở bên Tầu, kể cả việc học theo phương Tây, và chỉ cần người ta nhanh mắt nhanh tay đưa về là thành công. Gặp phút xuất thần làm được thứ tuyệt phẩm (như Tố Tâm trong văn chương) thì không gì bằng rồi, còn nếu như trong khi làm vội, chất lượng có sút giảm, thì với người trong nước cũng còn là mới mẻ chán!
Nhận xét tổng hợp
Chúng tôi đã có lần thử nêu vài đặc điểm của quá trình văn hóa Việt tiếp nhận văn hóa nước ngoài, chi phối cả trong thời trung đại lẫn thời hiện đại: Không có bài bản hợp lý, thấy người ta làm thì bắt chước theo; gặp đâu hay đấy; thường khi cái ảnh hưởng sâu sắc này nằm ngoài sự kiểm soát của lý trí người viết, tức là tiện thì dùng, tiếp nhận đấy mà vẫn tưởng là mình chẳng tiếp nhận gì cả (25).
Đối với văn chương đầu thế kỷ XX, điều này vẫn có khía cạnh đúng. Sự xuất hiện của hàng loạt tiểu thuyết cũng như của Tố Tâm xác nhận tính chất tự phát của một quá trình.
Nhưng hãy chú ý một điều: hầu như đương thời, các cuốn tiểu thuyết in ra đều có kèm theo vài lời bàn của tác giả về thể loại. Còn xét chung cả văn giới, sự có mặt của một cuốn sách như Khảo về tiểu thuyết (1921) của Phạm Quỳnh là cả một sự kiện mới mẻ.
Sự học hỏi trong nghề viết cụ thể như vậy là được mở đầu bằng tiếp nhận tư duy tiểu thuyết. Thay cho lối mò mẫm mạnh ai nấy làm như thời trung cổ, khi nghề cầm bút còn mang nhiều chất một thứ nghề thủ công, giờ đây lý tính bắt đầu có mặt. Sự sáng tác đã được xã hội hóa, người viết, người dịch,người nghiên cứu, người phê bình, chia nhau mà làm, hào hứng tin cậy.
Đây là cách làm chỉ thấy ở văn hóa phương Tây.
Rồi sự học hỏi sẽ nên công. Từ sau 1932, chúng ta có một nền tiểu thuyết gần với phương Tây của thế kỷ XIX. Trong sự khác nhau rõ rệt — văn của Thạch Lam, Khái Hưng, Nguyễn Công Hoan, Nam Cao,Nguyên Hồng …vẫn gợi nhớ A. Daudet, G.Maupassant hơn là bất cứ một nhà văn Trung Hoa hiện đại nào (26).
Còn trong thời kỳ mới hình thành tiểu thuyết,thì sự tiếp nhận này chưa thể nhuần nhụy hiệu quả. Cái thấy rõ hơn là ảnh hưởng tới từ phương bắc.
Điều đáng nói là chúng ta thường hay lảng tránh thứ ảnh hưởng này.
Đây là công thức phổ biến được sử dụng khi nói về quan hệ văn hóa Việt Nam Trung Hoa, hầu như trên tất cả các lĩnh vực:
a/ Tối đa:”văn hóa ta chẳng kém gì văn hóa Tàu,chỉ kẻ bắc kẻ nam phân biệt”.
b/ Nếu không được thì cố giữ lấy cái tối thiểu:”tất tần tật mọi thứ, ta tự nghĩ lấy hết, chẳng học họ gì cả”.
c/ Riêng từ đầu thế kỷ XX tới nay:”có học thì học hẳn vào phương Tây chứ Tầu thời nay cổ rồi”.
Mấy phương sách trên đã đắp đổi cho nhau, tùy tình hình mà áp dụng.
Suốt trường kỳ lịch sử, người Tầu thao túng nền kinh tế đô thị từ các phủ huyện tới Hà Nội Hải Phòng và Sài Gòn lục tỉnh. Nhưng các sách nghiên cứu về kinh tế thường lờ đi không nói hoặc có nói chỉ dăm dòng chiếu lệ. Cứ tưởng không nói tới tức là sự vật không tồn tại.
Một bộ phận văn hoá mà nước nào người ta cũng coi trọng là văn hóa hành chính, văn hóa cầm quyền. Các nhân vật lịch sử có đóng góp vào việc canh tân đất nước như Lê Thánh Tông Minh Mạng trước khi bắt tay vào việc đều cử người hoặc sang Tàu xin sách. Không chỉ luật Gia Long”đồ”theo luật nhà Thanh, mà luật Hồng Đức cũng là được biên soạn theo luật nhà Đường; nhưng những ai có trách nhiệm được biết điều này đều chỉ thì thào với nhau chứ không nói với người khác.
Thì trong tiểu thuyết — cái việc học Tầu để nghĩ, học Tầu để làm, là một bước đệm trên đường đến với tư duy tiểu thuyết phương Tây, có bị lảng tránh, cũng là dễ hiểu. Trung Hoa vẫn là cái cửa chính để văn hóa Việt Nam ra với thế giới, mà ta vừa sử dụng thoải mái, vừa dễ xí xóa coi như không có.
Xét tổng quát, văn hóa Tầu là cái ta học theo khi còn quá non nớt; là yếu tố kích thích khiến ta cố vươn tới khi có thể. Rồi là cái mà ta phải giã từ, khi đã trưởng thành — cái thời điểm vàng son của sự trưởng thành ấy gói gọn trong khoảng 1932 -45.
Nhưng liệu có giã từ được không khi, mặc cho hoàn cảnh lịch sử thay đổi, các yếu tố của nền văn hóa láng giềng kia luôn luôn như đầu tướng giặc Phạm Nhan, chặt đầu này lại mọc đầu khác?
Tiểu thuyết là một trong những câu trả lời quá rõ ràng.
Điều cần nói thêm là do tiếp nhận văn hóa nước ngoài theo kiểu thiếu sòng phẳng này, nên ở ta sự tiến triển nghệ thuật thường dang dở, bản sắc không sao xác lập được rõ nét, mà lâu dần rồi cái sự mờ nhạt kia lại trở thành một bản sắc ổn định./.
Chú thích
(1) Không phải là không có người xác định rằng bên cạnh ảnh hưởng phương Tây thì ảnh hưởng Trung Hoa trong thế kỷ XX cũng rất lớn. Nhà nghiên cứu Phương Lựu, trong bài viết”Quan niệm văn học của Lương Khải Siêu”, in trong Tân thư và xã hội Việt nam cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX (tr 128) cho rằng”Do nhiều nguyên nhân về lịch sử địa lý và văn hóa, mối liên hệ về quan niệm văn học giữa Việt Nam và Trung Hoa là liền mạch một cách tất yếu. Nhưng dường như giới nghiên cứu mới chú ý các mối liên hệ thời cổ trung và hiện đại. Đã đến lúc phải chú ý thêm mối liên hệ ấy trong thời cận đại”. Ý kiến này của Phương Lựu không được ai để ý và bản thân ông, theo chỗ chúng tôi đọc được cũng không tiếp tục.
(2) Lưu Trọng Lư (1939)”Một nền văn chương Việt Nam”,tạp chí Tao Đàn số 2 ra tháng 3-1939, bản in lại năm 1998, tập I, tr 119
(3)Vương Trí Nhàn (2004)”Vài nét về tư duy tự sự của người Việt”sách Tự sự học một số vấn đề lý luận và lịch sử, NXB Đại học Sư phạm 2004, tr 156-170
(4)Người nước ngoài đây là John Crawfurd, trưởng phái đoàn mà năm 1822, toàn quyền Anh ở Bengale gửi qua Thái Lan và Việt Nam để thương thuyết.”Theo John Crawfurd ghi trong nhật ký, thành phố này hồi đó gồm hai thị trấn, cái bây giờ gọi là Chợ Lớn thì hồi đó gọi là Sài Gòn, cái bây giờ gọi là Sài Gòn thì hồi đó gọi là Bến Nghé (…) Nhà cửa của thương gia Trung Hoa trông đồ sộ hơn nhà cửa của người Việt nhiều. Đang khi John Crawfurd đi thơ thẩn trong thành phố, ba gia đình Trung Hoa loại khá giả nhất đã ra cửa mời ông vào chơi. Bên trong những ngôi nhà của họ trông thật rộng rãi đồ đạc rất nhiều và tiện nghi cũng đầy đủ”. Trên đây là lời lược thuật của Patrick J. Honey giáo sư sử học người Anh chuyên về Việt Nam. Dẫn theo Patrick J. Honey, Trương Ngọc Phú chú giải”Việt Nam vào thế kỷ XIX qua hồi ức của John White, John Crawfurd, George Gibson”; tập san Nghiên cứu Huế, do Trung Tâm nghiên cứu Huế xuất bản, tập I. 1999, tr. 216
(5,6,7) Bằng Giang (1992) Văn học quốc ngữ ở Nam Kỳ 1865—1930 NXB Trẻ,TP HCM 1992 các trang 246, 245, 255
(8) Dẫn theo Phong Lê (2006)”Văn học trong đời sống báo chí — xuất bản từ nửa sau thế kỷ XIX, đến nửa đầu thế kỷ XX”, Tạp chí Nghiên cứu Văn học số 8-2006
(9,10) Nguyễn Công Hoan (1971) Đời viết văn của tôi Nxb Văn học các tr. 57, tr 81
(11) Phạm Thế Ngũ (1965) Việt Nam văn học sử giản ước tân biên, ba tập, tập III,S. Quốc học tùng thư, tr. 318
(12) Thanh Lãng (không rõ năm) Bảng lược đồ văn học Việt nam, quyển hạ (1862-1945) NXB Trình Bày, Sài Gòn,tr 450
(13) Nguyễn Khắc Xuyên (2002) Mục lục phân tích tạp chí Nam Phong, NXB Thuận Hóa, TT Văn hóa và ngôn ngữ Đông Tây xuất bản, tr. 385-386
(14)Thanh Lãng Sđd, tr 526
(15) Vương Văn Anh (chủ biên), Phạm Công Đạt dịch (2005) Văn học hiện đại Trung quốc nhìn từ Thượng Hải NXB Văn học, tr. 173
(16) Theo Lê Thanh – Cuộc phỏng vấn các nhà văn, Hà Nội 1943. Một phần cuộc phỏng vấn này được trích trong Vương Trí Nhàn (biên soạn) Khảo về tiểu thuyết NXB Hội nhà văn 1996, tr 51
(17) Nhiều bộ lịch sử văn học, nhiều tập từ điển văn học, được xuất bản ở Trung quốc mức độ nặng nhẹ khác nhau đều có nói tới Tuyết hồng lệ sử. Mạng book.ndcnc.gov.cn/ DLib/product.asp? DocID = 9695 – 9k cho rằng tác phẩm “có một địa vị trọng yếu trong sự phát triển hình thức tiểu thuyết” .
(18) Nguyễn Hiến Lê (1969) Văn học Trung quốc hiện đại Tác giả tự xuất bản S. 1967, tr 134
(19) Thạch Lam (1938)”Vài ý kiến về tiểu thuyết” xem Vương Trí Nhàn Khảo về tiểu thuyết, sđd, tr 72
(20) Xuân Diệu (2001) Toàn tập sáu tập, tập III, NXB Văn học, tr.176
(21) Phạm Thế Ngũ sđd, tr 359
(22) Thanh Lãng sđd tr 526
(23)Xemhttp://www.hobieuchanh.com/pages/baiviet/NguyenVyKhanh/NVK_thekytieuthuyet01.htm
(24) Đặng Anh Đào Văn học so sánh, lý luận và ứng dụng, NXB Khoa học xã hội 2001, (tr397)
(25)Vương Trí Nhàn”Quá trình du nhập của một thể tài ‘“Nguyễn Công Hoan và thể tiểu thuyết”, in trong Nhà văn tiền chiến và quá trình hiện đại hóa trong văn học Việt Nam từ đầu thế kỷ XX cho tới 1945, NXB Đại học quốc gia Hà Nội,2005
(26) Trong bài này, chúng tôi xét tiểu thuyết theo nghĩa hẹp, tiểu thuyết khác với truyện ngắn. Còn như, nếu hiểu tư duy truyện ngắn cũng là một bộ phận của tư duy tiểu thuyết rồi nhìn vào đời sống văn học thì thấy: những năm đầu thế kỷ XX cũng là thời kỳ ra đời của một số truyện ngắn viết theo bút pháp Tây phương của Phạm Duy Tốn, mà nổi nhất là Sống chết mặc bay (1918). Tức là trong lúc này một kiểu ảnh hưởng khác hẳn đã hình thành, không thông qua con đường của văn hóa Trung Hoa. Sự Âu hóa theo hướng mà Phạm Duy Tốn mở ra khá toàn diện: Một là ở nội dung trực tiếp đi vào các vấn đề xã hội. Hai là cái điệu tâm hồn con người không sướt mướt sầu thảm tìm cách lảng tránh thực tế. Ba là lối văn gọn gàng linh hoạt. Cái mới của văn xuôi thế kỷ XX được chuẩn bị từ Sống chết mặc bay sau này sẽ được hoàn thiện với các sáng tác của các nhà văn sau 1930. Nhưng đây là một hướng nghiên cứu tiểu thuyết mà trong bài này chúng tôi chưa có điều kiện theo đuổi.
In lần đầu trên Talawas
31-10-2006
Advertisements
Trả lời

markdown:
Thời trung đại, văn học Việt Nam chưa có tiểu thuyết; sự hình thành tiểu thuyết theo nghĩa đúng đắn của khái niệm ấy chủ yếu diễn ra trong thế kỷ XX với những ảnh hưởng rõ rệt của văn hóa phương Tây, tiểu thuyết phương Tây. — Đấy là nhận thức thường thấy ở nhiều người. Muốn rõ thêm người ta còn nói rằng ảnh hưởng mới mẻ này là khía cạnh làm nên sự khác biệt giữa văn học Việt Nam thời trung đại và thời hiện đại.
Để bổ sung cho một nhận định một chiều như vậy, trong bài viết này chúng tôi muốn lưu ý: ảnh hưởng nước ngoài trong thời hiện đại còn bao hàm cả sự có mặt và tác động của tiểu thuyết Trung quốc, hoặc nói theo một cách gọi vốn có trong lịch sử, là tiểu thuyết Tàu. Văn hóa Trung Hoa là môi giới giúp chúng ta làm quen; là khoang đệm; là điểm đến đầu tiên, trên con đường dài đến với văn hóa phương Tây (1). Từ đây có thể rút ra một số quy luật tiếp nhận văn hóa nước ngoài của người Việt, xem đó như một nhân tố thường xuyên tác động vào sự hình thành bản sắc Việt trong lịch sử.
Từ 1939, Lưu Trọng Lư từng khái quát “Xưa kia chúng ta là những người Tàu, gần đây chúng ta là những người Tây, chưa có một lúc nào chúng ta là những người Việt Nam cả”. (2) Trong cái vẻ như là bốc đồng, như tiếng kêu buột miệng của một nghệ sĩ, câu nói vẫn có cái hạt nhân rất chính xác của nó. Quay sang tiểu thuyết, và trên tinh thần làm rõ hơn một nhận định, chúng tôi mạn phép đề nghị một công thức như sau:
*Xưa kia chúng ta định làm người Tàu mà dang dở không thành. Lúc học theo phương Tây, chúng ta là”những người Tây theo kiểu Tàu”.*Mãi về sau cái chất phương Tây kia mới đậm nét hơn. Tới những năm ba mươi, đã có thể nói chúng ta *chẳng phải Tàu mà chẳng phải Tây.*Ta là Việt Nam. Nhưng cái chất Việt Nam này độc đáo không phải ở thành phần của nó mà là cái phương thức, cái cách các thành phần đó kết hợp lại. **Chung quanh các tiểu thuyết ra đời** **ở Sài Gòn Lục tỉnh cuối XIX đầu XX**
Văn xuôi cổ Việt Nam đã không phát triển mà văn xuôi dịch coi như không có. Lý do một phần là ở văn tự. Lý do lớn hơn là ở trình độ tư duy tự sự của người Việt (3).
Thế nhưng từ khi người Pháp đặt chế độ cai trị, một xã hội mang tính cách tư bản hình thành, thì cái sự non nớt trì trệ ấy không thể tồn tại. Sự kiện còn ghi nhận được là việc chủ bút người Pháp của tờ
*Nông cổ mín đàm*cho in bản dịch *Tam quốc chí*mới dịch ra tiếng Việt (1901). Để góp phần vào việc phổ biến chữ quốc ngữ, ý định ban đầu là thế. Rồi một việc ngoài ý định đã tới, kéo theo sự hoành hành quá đáng của tiểu thuyết Tàu.
Người Trung quốc vốn có một quan niệm khá rộng rãi về hàng hóa, nói chung là về mọi sản phẩm mà họ định làm.Trong văn học, bên cạnh các sáng tác cấp cao – trước tiên là thơ –,có hẳn một một mảng văn chương thông thường gần đại chúng mà họ gọi là tục văn học, chủ yếu là tiểu thuyết. Ở những vùng đất Đông Nam Á, nơi mà người Tàu đến làm ăn sinh sống, loại văn học này càng nẩy nở, và lây sang cả bản địa. Một người nước ngoài đến Sài Gòn năm 1822 có kể là nhà cửa ở đây khá sơ sài, không có những nhà cao cửa rộng như bên Chợ Lớn (4). Sự chênh lệch đó chắc kéo dài suốt thế kỷ XIX và nó là tình trạng thấy ở cả kinh tế, thương mại, văn hóa, nghệ thuật. Theo Bằng Giang “nói một mình một chợ thì không đúng, nhưng truyện Tàu nổi lên trong cái bối cảnh văn học còn nghèo nàn ở thập kỷ đầu thế kỷ XX như một anh chàng khổng lồ”. (5)
Rồi Bằng Giang đưa ra con số. Từ 1904 đến 1910, trong khi sách dịch của Tàu in ra tới 46 bản thì không có một tiểu thuyết nào được viết bằng tiếng Việt (6). Từ sau 1910 thì tình hình thay đổi. Và khoảng 1924 đến 1930, con số so sánh là 29 và 183. (7)
Chúng tôi chia sẻ với cách giải thích của Bằng Giang: đây là một phản ứng tự nhiên.Tại sao là người Việt Nam mà cứ dịch sách ca ngợi anh hùng của ai ở tận đâu đâu, trong lúc anh hùng của đất nước ta bị quên lãng? Người ta nghĩ vậy và người ta kéo nhau đi viết tiểu thuyết lấy đề tài là lịch sử Việt Nam. Nhưng nên bổ sung là nhìn chung các tiểu thuyết lúc ấy, đều viết theo lối Tàu. Cũng chương hồi. Cũng ân oán giang hồ. Cũng bốc đồng lịch sử. Thậm chí cả lối văn nữa, một chút
*sơn đông mãi võ*, một chút cải lương sướt mướt, ta mô phỏng tuốt.
Còn cái truyền thống của
*Thày Lazaro phiền*, viết tiểu thuyết theo kiểu phương Tây, thì không được tiếp tục.Tác phẩm chỉ tồn tại như một hòn đảo trơ trụi. **Hà Nội ba mươi năm ấy**
Tình hình ở Sài Gòn Nam Bộ nói trên cũng có nhiều nét lặp lại ở Hà Nội Hải Phòng đầu thế kỷ XX.
Có nhiều lý do cụ thể để người ta dịch và đọc tiểu thuyết. Để học tiếng Việt; để tập tành trong nghề báo chí xuất bản; để cho ra một xã hội hiện đại; mà cũng là để mua vui… Nên nhớ là lúc ấy nghệ thuật nghe nhìn chưa có, và các phương tiện giải trí còn rất đơn sơ.
****
Đọc lại mục lục các sách lưu chiểu, không phải là không thể kể ra một số tiểu thuyết lúc ấy được in theo kiểu phổ thông. Nhiều cuốn dựa theo một cuốn văn dịch. Về mặt chất lượng, chúng có vẻ những bán thành phẩm hơn là tiểu thuyết thực thụ. Nói thẳng ra rằng mình mô phỏng truyện nước ngoài lúc ấy không bị ai chê cười là đạo văn, ngược lại còn được khen là khéo biết học thiên hạ.
Nhìn rộng ra cả đời sống văn học, một thời gian dài, bộ phận dịch lấn lướt bộ phận sáng tác, dịch là tất cả.
Thể lệ cuộc thi thơ văn của
*Nam Phong*1-1918 có câu:”Tiểu thuyết phải (…) tự đặt ra, không được dịch hoặc bắt chước truyện Tàu hay truyện Tây”. (8)
Nguyễn Công Hoan viết trong
*Đời viết văn của tôi*: “Về văn chương, như trong *Đông* *dương tạp chí*, trừ văn vần là phần sáng tác, còn văn xuôi thì dịch từ sách Hán và sách Pháp ra, những mẩu hay về văn chương, về tư tưởng, những ngụ ngôn, kịch bản, truyện ngắn truyện dài. Truyện dài thì là những truyện ngôn tình, những truyện trinh thám …” (9). “Tập *Kiếp hồng nhan*(1923) là cuốn đầu tiên gồm toàn truyện sáng tác chứ không vừa soạn vừa dịch (như những sách ra trước của những người khác –VTN)” (10). ****
Trong bộ
*Việt Nam văn học sử giản ước tân biên*của Phạm Thế Ngũ, phần IV viết về văn học hiện đại, có một chương mang tên *Sự thành hình của tiểu thuyết mới*(11). Sau khi “thích danh” tiểu thuyết và “biện biệt” sự khác nhau giữa truyện nôm và tiểu thuyết, ông đi ngay vào *Phong trào tiểu thuyết dịch*. Rồi không cần rào đón, Phạm Thế Ngũ nói “phong trào này bắt đầu bằng tiểu thuyết Tàu trước”.
Đây chính là sự thực cần làm rõ thêm.
Về số lượng, theo Thanh Lãng, số truyện Tàu được dịch ra nhiều khiến cho người ta say mê đến nỗi các học giả đương thời phải lên tiếng cảnh cáo nhiều lần ở trên
*Đông Dương tạp chí*(12). **
Tại sao lại có hiện tượng đó?
Những ảnh hưởng Trung Hoa vốn âm thầm như những mạch nước ngầm, những con suối nhỏ ngày đêm xâm nhập đời sống văn hóa người Việt. Cuối thế kỷ XIX, nhiều quan chức Việt khi đi sứ Trung Hoa đã mang về những bộ tiểu thuyết, và các nhà nho của ta hồi đó thường tiếp nhận chay, các cụ không dịch mà truyền tay đọc thẳng từ nguyên bản. Nay nhân có việc dịch sách Tây—các sách học thuật– thì tiểu thuyết Tàu như cái kho đã tích lũy sẵn chỉ cần mở ra là có hàng, sự dịch được khởi động tức thì. Nói cụ thể có nhà buôn đặt hàng là làm được ngay. Ngô Tất Tố đã mở đầu sự nghiệp của mình bằng việc dịch
*Cẩm Hương Đình*(1923).
Nếu có thể nói rằng nhờ tiếp xúc với văn hóa Pháp, ta bảo nhau đọc và viết tiểu thuyết — thì cái mẫu cụ thể là tiểu thuyết Pháp, phải đợi một thời gian sau, chứ lúc này người ta chưa thể làm theo. Vì mỹ cảm xa lạ. Vì kỹ thuật viết ta không quen, không chừng là chưa thấy hay. Ngay dịch cũng không có người thạo tiếng. Những người học ở trường thông ngôn ra cung cấp cho bộ máy cai trị không đủ. Chỉ một Nguyễn Văn Vĩnh làm sao bao sân hết được. Một cách tự nhiên, người ta phải trông vào phương bắc quen thuộc.
Từ văn học Tàu, một cách hiểu về tiểu thuyết dần dần hình thành. Viết theo kiểu Tàu là một bước đệm. Hơn thế nữa, nó là hướng đi duy nhất lúc ấy dễ mô phỏng, không cần có tay nghề lắm cũng học theo được.
Trong mười mấy năm tồn tại của mình,
*Nam Phong*đã cho in 50 truyện dịch, trong đó 26 truyện dịch từ Pháp văn, 24 truyện dịch từ Hán văn (13). ****
Một nhà văn — dịch giả mà các bộ văn học sử đã ghi nhận: Nguyễn Đỗ Mục. Ông nổi tiếng đến mức Thanh Lãng viết: “những truyện dịch ở Tàu của Nguyễn Đỗ Mục và ở Pháp của Nguyễn Văn Vĩnh gây hẳn trong phong trào dân chúng một phong trào say mê đọc và viết tiểu thuyết… Truyện dịch của Nguyễn Đỗ Mục rồi đây sẽ gây hẳn một phong trào tiểu thuyết rầm rộ” (14).
Một nhân tố nữa khiến người ta cảm thấy không khí Tàu bao trùm tiểu thuyết lúc này là ngôn ngữ. Nguyễn Công Hoan nhớ lại rằng văn tiểu thuyết thời bấy giờ là thứ văn biền ngẫu, nhiều câu rất bay bướm, không phải lúc cũng bay bướm. Nước Tàu vốn nhiều mặt hàng, chứ không phải chỉ có cái món nghiêm mặt giáo huấn, như một số người lầm tưởng.
**** **Ba loại tiểu thuyết thông dụng.**
Nhìn vào mối quan hệ văn học Việt Nam Trung Hoa từ thế kỷ XIX về trước, đã thấy hình thành một vài khuôn thước, nói nôm na là những vệt mòn: giữa thơ và văn thì người Việt lo học thơ nhiều hơn. Riêng trong văn, Trung quốc đã có nhiều loại, người Việt có máu mê sáng tác nhiều thế kỷ trước gần như không ai không biết những bộ tiểu thuyết chương hồi, tiểu thuyết dã sử… song không học theo được. Cái mà ta ảnh hưởng là tiểu thuyết tài tử giai nhân, từ đó làm ra thể truyện nôm.
Bước sang những năm hai mươi, tình hình du nhập này cũng có những nét rất tế nhị, vừa do tình hình bên Trung quốc, vừa do cách tiếp nhận của Việt Nam.
Theo các bộ sách nghiên cứu về văn học Trung quốc cận đại, ngay khi đặt vấn đề tiếp nhận phương Tây, các nhà duy tân, nhất là Lương Khải Siêu, đã nhấn mạnh tới vai trò giáo dục của tiểu thuyết, xem đó là một phương tiện cứu quốc. Và tiểu thuyết được hướng dẫn là phải đi vào các đề tài xã hội. Có điều loại này quá mới đối với Trung quốc nên hơi khó. Cũng có người viết, nhưng không thành công; phải mãi tới những năm ba mươi, thông qua nỗ lực của Ba Kim, Mao Thuẫn,Tiền Chung Thư, Thẩm Tùng Văn.., lối tiểu thuyết ấy mới được khẳng định. Còn trong thực tế, chiếm phần ưu thế trên văn đàn những năm hai mươi về trước là các loại tiểu thuyết vốn có từ truyền thống, nay kéo dài, được cải tiến đôi chút, như tiểu thuyết võ hiệp, hoặc tiểu thuyết uyên ương hồ điệp – “đó là một bước cải lương trong tiểu thuyết Trung quốc, do đã kết hợp được dinh dưỡng của văn học nước ngoài, kết hợp với truyền thống của văn học Trung quốc mà có” (15).
Khi vào Việt Nam, những vang hưởng của các loại tiểu thuyết Trung Hoa trên bộc lộ thành ba loại chính:
**a/**nhánh võ hiệp- dã sử, rõ nhất là trường hợp Nguyễn Tử Siêu với các bộ *Trần Nguyên chiến sử, Việt Thanh chiến sử, Vua Bố Cái, Lê Đại Hành.* **b/**thông dụng hơn, là những tiểu thuyết dựng lại những cảnh con người lưu lạc rồi ba chìm bảy nổi, mãi mới có dịp đoàn viên.Ở Trung quốc nó có nhiều cái tên khác nhau *tiểu thuyết xã hội, tiểu thuyết hắc mạc*(màn đen), *tiểu thuyết khiển trách*, và ở Việt Nam, tôi tạm gọi nó là *tiểu thuyết trường* *đời*— tiền thân của tiểu thuyết hiện thực phê phán giai đoạn sau.
Tác giả Việt Nam theo đuổi hướng viết này rõ nhất là Đặng Trần Phất với các tiểu thuyết
*Cuộc tang thương, Cành hoa điểm tuyết.*
Có một trường hợp, mặc dù gần đây tác phẩm không được in lại, nhưng đương thời có ảnh hưởng lớn là
*Kim Anh lệ sử*, tác giả là Trọng Khiêm. Về nội dung, *Kim Anh Lệ Sử*gần với những *Cảnh thu di hận, Giọt nước cành dương*; trong nguyên bản bên cạnh tiêu đề, thấy có chua thêm ” *tiểu thuyết về ẩn tình xã hội”.* **c/**Còn loại mà Phạm Quỳnh dùng lại thuật ngữ cổ điển là *ngôn tình tiểu* *thuyết,*thì có lẽ tương đương với thể *uyên ương hồ điệp*vừa nói ở trên, chúng tôi chưa có dịp đọc hết, song có cảm tưởng loại này không phát triển hoăc có thì bị xã hội cảnh cáo nói là con đường tà dâm không nên theo; để bù lại, nó lại có một kỳ tích mà hai loại trên không có. Đó là *Tố Tâm*của Hoàng Ngọc Phách, cuốn sách gối đầu giường của lớp thanh niên trước 1930. **Trường hợp** *Tố Tâm*và *Tuyết hồng lệ sử*
Trong việc đưa tiểu thuyết theo hướng Âu hóa,
*Tố Tâm*(1925) là một cái mốc. Về mặt ngôn ngữ thể loại, người ta nói nhiều tới chất tây của bút pháp tiểu thuyết mà tác giả sử dụng. Hoàng Ngọc Phách đã rất thành tâm khi tự nhận rằng với *Tố Tâm,*ông muốn ”tạo ra một tác phẩm khác hẳn tiểu thuyết đã có”.
Khác như thế nào? “Về hình thức chúng tôi xếp đặt theo những hình thức mới của Pháp, lối kể chuyện tả cảnh, theo văn chương Pháp cả.Về tinh thần, chúng tôi đem vào những tư tưởng mới, tâm lý nhân vật được phân tích theo phương pháp của các nhà tiểu thuyết đương thời” (16).
Nhưng không phải ngẫu nhiên, đọc nó, người ta nhớ ngay tới một cuốn tiểu thuyết Tàu nổi tiếng, chắc là đã được truyền tay nhau đọc rất lâu trước khi bản dịch được công bố trên
*Nam* *Phong.*Đó là *Tuyết hồng lệ sử*.
Đây vốn là một cuốn tiểu thuyết Trung quốc, in trên
*Tiểu thuyết tùng* *báo*, 1914; tác giả Từ Trẩm Á lấy tự truyện của mình để viết, ban đầu dùng lối kể thông thường và gọi là *Ngọc lê hồn*, sau cải biến thành một thứ tiểu thuyết nhật ký lấy tên là *Tuyết hồng lệ sử*. In ra lần đầu ở Thượng Hải (mảnh đất Trung quốc sớm tiếp xúc với Tây phương) và đến nay vẫn được coi là một cuốn có ảnh hưởng trong lịch sử phát triển tiểu thuyết Trung quốc (17). Nguyễn Hiến Lê cũng kể là đương thời ở Trung quốc, tên tuổi nó vang lên như sấm. (18).
Riêng ở Việt Nam,
*Tuyết hồng lệ sử*là cả một thời đại của sách dịch.Trong *Theo dòng*, Thạch Lam viết ”Ngày trước ta có rất ít tiểu thuyết, chỉ phỏng theo hay dịch của Tầu. Rồi chúng ta bắt chước viết tiểu thuyết, từ quyển *Cành hoa điểm tuyết*của Đặng Trần Phất đến quyển *Tố Tâm*của Hoàng Ngọc phách, qua những tiểu thuyết dịch của Từ Trẩm Á như *Tuyết hồng lệ sử*và *Ngọc lê hồn;*đó là thời kỳ tiểu thuyết bắt đầu nẩy nở trong văn chương ta”(19).
Hồi tưởng lại hồi còn đi học, Xuân Diệu kể ra toàn những bài thơ buồn của Tản Đà, Đoàn Như Khuê; rồi ông tự thú:”Đồng thời,
*Tuyết Hồng lệ sử*dịch của Từ Trẩm Á *mê lịm tôi trong những điệu ca từ thật là réo rắt tất cả quyển sách là một cuộc nhặt hoa rơi chôn hoa rụng khóc hoa tàn”(20).* *Tới 1965, nó còn được tái bản ở Sài Gòn.*
Sự gần gũi giữa
*Tố Tâm*và *Tuyết hồng lệ sử*, theo Phạm Thế Ngũ, là ở mấy điểm: Cũng những nhân vật tài tử và lãng mạn. Cũng một mối tình éo le. Thực ra còn phải nói rõ hơn. Tình cảm Đạm Thủy và Tố Tâm cũng như Mộng Hà — Lê Ảnh đều là tình rất chân thành, nhưng trong hoàn cảnh bấy giờ là cái gì vượt ra ngoài lẽ thường nên người trong cuộc sợ hãi lẩn tránh, mà tránh không nổi, kết cục đành đầu hàng. Cuối *Tuyết hồng lệ sử*, Lê Ảnh ho lao mà chết. Cuối *Tố Tâm*, nhân vật chính cũng có cái chết tương tự.
“Cái điệu sầu của thời đại”đổ ra bi ai trong những trang
*Tuyết hồng lệ sử*, mà *Tố Tâm*ra sau chính như một tiếng họa”(21)
Thanh Lãng trích dẫn mấy câu nhật ký Tố Tâm viết trước khi chết để rồi cảm khái”Thực là câu văn đúng hệt như trong
*Tuyết Hồng lệ sử!*”(22)
Nguyễn Vy Khanh, một nhà nghiên cứu hiện sống ở hải ngoại, trong một bài viết về tiểu thuyết, khi dừng lại ở đầu thế kỷ XX cũng viết”…bắt đầu xuất hiện những tiểu thuyết luân lý ái tình như
*Cành hoa điểm tuyết*(1921), *Cuộc tang thương*(1923) của Đặng Trần Phất, *Kim Anh lệ sử*(1924) của Trọng Khiêm và *Tuyết hồng lệ sử*của Từ Trẩm Á, do Mai Khê dịch; sau đó đến biến cố *Tố Tâm*(1925) của Hoàng Ngọc Phách ra mắt độc giả thanh niên tân học mà nội dung hình thức đã bị ảnh hưởng rõ rệt của *Tuyết hồng lệ sử*(VTN nhấn mạnh), cộng với cái lãng mạn thế kỷ XIX của Pháp nơi tác giả là một người tân học”(23)
Tại một cuộc hội thảo về văn học so sánh 2001, Đặng Anh Đào ghi nhận:
“Ở
“Ở
*Tố Tâm*của Hoàng Ngọc Phách, ta tìm thấy cả Từ Trẩm Á, lẫn Bernadin de Saint Pierre”.(24)
Tại sao lại có sự tiếp nhận đó? Cái lý sâu xa về phương diện tâm lý xã hội, là không khí thời đại. Nói như Phạm Thế Ngũ, lúc ấy những người giàu tình cảm không khỏi thấy sự trống rỗng ghê gớm trong lòng. Buồn nước mất, buồn nền nếp cũ đổ rơi, giá trị cũ suy tàn. Buồn thất thời thất thế, buồn trơ trọi bơ vơ. Cái buồn ấy từ bậc thức giả lan ra khắp xã hội. Người ta muốn quên, muốn được an ủi.
*Lâu nay nhiều người chỉ thấy* *Tố Tâm*gần với *Tuyết hồng lệ sử*là ở hơi văn, là ở nguồn cảm thương toát ra qua câu chữ, là ở cách hình dung về cuộc đời, cái điệu tâm hồn của một thời đại dang dở, cái đó đã đành. Song, cần nói thêm rằng cuốn truyện Tàu kia sở dĩ được học theo một cách tự nhiên và nhuần nhuyễn như vậy bởi nó gần như là một mẫu mực về phương diện thể loại. Khi nói về tiểu thuyết uyên ương hồ điệp, các tài liệu nghiên cứu như *Đại cương lịch sử văn hóa Trung quốc,* *Khái yếu lịch sử văn học Trung quốc*đều ghi nhận loại này tuy là tiếp tục dòng tiểu thuyết tài tử giai nhân thời Minh Thanh, song đã có cộng thêm những ảnh hưởng của văn hóa phương Tây, cụ thể là chủ nghĩa tình cảm trong văn học Đức Pháp (loại như *Nỗi đau khổ của* *chàng tuổi trẻ Werther*của W. Goethe). Nó cung cấp giải pháp tạm thời cho nhu cầu thay đổi tiểu thuyết, và chuẩn bị cho sự triệt để hơn về sau.Chính ở chỗ này, nó đáp ứng khá tốt cái điều mà những người viết văn Việt Nam như Hoàng Ngọc Phách muốn tìm. Cho nên, trong khi tâm trí đang để cả ở phía trời Tây, ông lại đã đến với nó một cách tự nhiên. Hình như với nhiều người chúng ta, và trên tất cả các lĩnh vực, cái gì cũng đã có ở bên Tầu, kể cả việc học theo phương Tây, và chỉ cần người ta nhanh mắt nhanh tay đưa về là thành công. Gặp phút xuất thần làm được thứ tuyệt phẩm (như *Tố Tâm*trong văn chương) thì không gì bằng rồi, còn nếu như trong khi làm vội, chất lượng có sút giảm, thì với người trong nước cũng còn là mới mẻ chán! **Nhận xét tổng hợp**
Chúng tôi đã có lần thử nêu vài đặc điểm của quá trình văn hóa Việt tiếp nhận văn hóa nước ngoài, chi phối cả trong thời trung đại lẫn thời hiện đại: Không có bài bản hợp lý, thấy người ta làm thì bắt chước theo; gặp đâu hay đấy; thường khi cái ảnh hưởng sâu sắc này nằm ngoài sự kiểm soát của lý trí người viết, tức là tiện thì dùng, tiếp nhận đấy mà vẫn tưởng là mình chẳng tiếp nhận gì cả (25).
Đối với văn chương đầu thế kỷ XX, điều này vẫn có khía cạnh đúng. Sự xuất hiện của hàng loạt tiểu thuyết cũng như của
*Tố Tâm*xác nhận tính chất tự phát của một quá trình.
Nhưng hãy chú ý một điều: hầu như đương thời, các cuốn tiểu thuyết in ra đều có kèm theo vài lời bàn của tác giả về thể loại. Còn xét chung cả văn giới, sự có mặt của một cuốn sách như
*Khảo về tiểu thuyết*(1921) của Phạm Quỳnh là cả một sự kiện mới mẻ.
Sự học hỏi trong nghề viết cụ thể như vậy là được mở đầu bằng tiếp nhận tư duy tiểu thuyết. Thay cho lối mò mẫm mạnh ai nấy làm như thời trung cổ, khi nghề cầm bút còn mang nhiều chất một thứ nghề thủ công, giờ đây lý tính bắt đầu có mặt. Sự sáng tác đã được xã hội hóa, người viết, người dịch,người nghiên cứu, người phê bình, chia nhau mà làm, hào hứng tin cậy.
Đây là cách làm chỉ thấy ở văn hóa phương Tây.
Rồi sự học hỏi sẽ nên công. Từ sau 1932, chúng ta có một nền tiểu thuyết gần với phương Tây của thế kỷ XIX. Trong sự khác nhau rõ rệt — văn của Thạch Lam, Khái Hưng, Nguyễn Công Hoan, Nam Cao,Nguyên Hồng …vẫn gợi nhớ A. Daudet, G.Maupassant hơn là bất cứ một nhà văn Trung Hoa hiện đại nào (26).
Còn trong thời kỳ mới hình thành tiểu thuyết,thì sự tiếp nhận này chưa thể nhuần nhụy hiệu quả. Cái thấy rõ hơn là ảnh hưởng tới từ phương bắc.
Điều đáng nói là chúng ta thường hay lảng tránh thứ ảnh hưởng này.
Đây là công thức phổ biến được sử dụng khi nói về quan hệ văn hóa Việt Nam Trung Hoa, hầu như trên tất cả các lĩnh vực:
a/ Tối đa:”văn hóa ta chẳng kém gì văn hóa Tàu,chỉ kẻ bắc kẻ nam phân biệt”.
b/ Nếu không được thì cố giữ lấy cái tối thiểu:”tất tần tật mọi thứ, ta tự nghĩ lấy hết, chẳng học họ gì cả”.
c/ Riêng từ đầu thế kỷ XX tới nay:”có học thì học hẳn vào phương Tây chứ Tầu thời nay cổ rồi”.
Mấy phương sách trên đã đắp đổi cho nhau, tùy tình hình mà áp dụng.
Suốt trường kỳ lịch sử, người Tầu thao túng nền kinh tế đô thị từ các phủ huyện tới Hà Nội Hải Phòng và Sài Gòn lục tỉnh. Nhưng các sách nghiên cứu về kinh tế thường lờ đi không nói hoặc có nói chỉ dăm dòng chiếu lệ. Cứ tưởng không nói tới tức là sự vật không tồn tại.
Một bộ phận văn hoá mà nước nào người ta cũng coi trọng là văn hóa hành chính, văn hóa cầm quyền. Các nhân vật lịch sử có đóng góp vào việc canh tân đất nước như Lê Thánh Tông Minh Mạng trước khi bắt tay vào việc đều cử người hoặc sang Tàu xin sách. Không chỉ luật Gia Long”đồ”theo luật nhà Thanh, mà luật Hồng Đức cũng là được biên soạn theo luật nhà Đường; nhưng những ai có trách nhiệm được biết điều này đều chỉ thì thào với nhau chứ không nói với người khác.
Thì trong tiểu thuyết — cái việc học Tầu để nghĩ, học Tầu để làm, là một bước đệm trên đường đến với tư duy tiểu thuyết phương Tây, có bị lảng tránh, cũng là dễ hiểu. Trung Hoa vẫn là cái cửa chính để văn hóa Việt Nam ra với thế giới, mà ta vừa sử dụng thoải mái, vừa dễ xí xóa coi như không có.
Xét tổng quát, văn hóa Tầu là cái ta học theo khi còn quá non nớt; là yếu tố kích thích khiến ta cố vươn tới khi có thể. Rồi là cái mà ta phải giã từ, khi đã trưởng thành — cái thời điểm vàng son của sự trưởng thành ấy gói gọn trong khoảng 1932 -45.
Nhưng liệu có giã từ được không khi, mặc cho hoàn cảnh lịch sử thay đổi, các yếu tố của nền văn hóa láng giềng kia luôn luôn như đầu tướng giặc Phạm Nhan, chặt đầu này lại mọc đầu khác?
Tiểu thuyết là một trong những câu trả lời quá rõ ràng.
Điều cần nói thêm là do tiếp nhận văn hóa nước ngoài theo kiểu thiếu sòng phẳng này, nên ở ta sự tiến triển nghệ thuật thường dang dở, bản sắc không sao xác lập được rõ nét, mà lâu dần rồi cái sự mờ nhạt kia lại trở thành một bản sắc ổn định./.
**** **Chú thích**
(1
*)*Không phải là không có người xác định rằng bên cạnh ảnh hưởng phương Tây thì ảnh hưởng Trung Hoa trong thế kỷ XX cũng rất lớn. Nhà nghiên cứu Phương Lựu, trong bài viết”Quan niệm văn học của Lương Khải Siêu”, in trong *Tân thư và xã hội Việt nam cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX*(tr 128) *cho rằng”Do nhiều nguyên nhân về lịch sử địa lý và văn hóa, mối liên hệ về quan niệm văn học giữa Việt Nam và Trung Hoa là liền mạch một cách tất yếu. Nhưng dường như giới nghiên cứu mới chú ý các mối liên hệ thời cổ trung và hiện đại. Đã đến lúc phải chú ý thêm mối liên hệ ấy trong thời cận đại”. Ý kiến này của Phương Lựu không được ai để ý và bản thân ông, theo chỗ chúng tôi đọc được cũng không tiếp tục.* *(2)*Lưu Trọng Lư (1939)”Một nền văn chương Việt Nam”,tạp chí *Tao Đàn*số 2 ra tháng 3-1939, bản in lại năm 1998, tập I, tr 119
(3)Vương Trí Nhàn (2004)”Vài nét về tư duy tự sự của người Việt”sách
*Tự sự học một số vấn đề lý luận và lịch sử*, NXB Đại học Sư phạm 2004, tr 156-170
(4)Người nước ngoài đây là John Crawfurd, trưởng phái đoàn mà năm 1822, toàn quyền Anh ở Bengale gửi qua Thái Lan và Việt Nam để thương thuyết.”Theo John Crawfurd ghi trong nhật ký, thành phố này hồi đó gồm hai thị trấn, cái bây giờ gọi là Chợ Lớn thì hồi đó gọi là Sài Gòn, cái bây giờ gọi là Sài Gòn thì hồi đó gọi là Bến Nghé (…) Nhà cửa của thương gia Trung Hoa trông đồ sộ hơn nhà cửa của người Việt nhiều. Đang khi John Crawfurd đi thơ thẩn trong thành phố, ba gia đình Trung Hoa loại khá giả nhất đã ra cửa mời ông vào chơi. Bên trong những ngôi nhà của họ trông thật rộng rãi đồ đạc rất nhiều và tiện nghi cũng đầy đủ”. Trên đây là lời lược thuật của Patrick J. Honey giáo sư sử học người Anh chuyên về Việt Nam. Dẫn theo Patrick J. Honey, Trương Ngọc Phú chú giải”Việt Nam vào thế kỷ XIX qua hồi ức của John White, John Crawfurd, George Gibson”; tập san
*Nghiên cứu Huế,*do Trung Tâm nghiên cứu Huế xuất bản, tập I. 1999, tr. 216
(5,6,7) Bằng Giang (1992)
*Văn học quốc ngữ ở Nam Kỳ 1865—1930*NXB Trẻ,TP HCM 1992 các trang 246, 245, 255
(8) Dẫn theo Phong Lê (2006)”Văn học trong đời sống báo chí — xuất bản từ nửa sau thế kỷ XIX, đến nửa đầu thế kỷ XX”, Tạp chí Nghiên cứu Văn học số 8-2006
(9,10) Nguyễn Công Hoan (1971)
*Đời viết văn của tôi*Nxb Văn học các tr. 57, tr 81
(11) Phạm Thế Ngũ (1965)
*Việt Nam văn học sử giản ước tân biên*, ba tập, tập III,S. Quốc học tùng thư, tr. 318
(12) Thanh Lãng (không rõ năm)
*Bảng lược đồ văn học Việt nam*, quyển hạ (1862-1945) NXB Trình Bày, Sài Gòn,tr 450
(13) Nguyễn Khắc Xuyên (2002)
*Mục lục phân tích tạp chí Nam Phong*, NXB Thuận Hóa, TT Văn hóa và ngôn ngữ Đông Tây xuất bản, tr. 385-386
(14)Thanh Lãng Sđd, tr 526
(15) Vương Văn Anh (chủ biên), Phạm Công Đạt dịch (2005)
*Văn học hiện đại Trung quốc nhìn từ Thượng Hải*NXB Văn học, tr. 173
(16) Theo Lê Thanh –
*Cuộc phỏng vấn các nhà văn*, Hà Nội 1943. Một phần cuộc phỏng vấn này được trích trong Vương Trí Nhàn (biên soạn) *Khảo về tiểu thuyết*NXB Hội nhà văn 1996, tr 51
(17) Nhiều bộ lịch sử văn học, nhiều tập từ điển văn học, được xuất bản ở Trung quốc mức độ nặng nhẹ khác nhau đều có nói tới
*Tuyết hồng lệ sử.*Mạng *book.ndcnc.gov.cn/ DLib/product.asp? DocID = 9695 – 9k cho rằng tác phẩm “có một địa vị trọng yếu trong sự phát triển hình thức tiểu thuyết” .*
(18) Nguyễn Hiến Lê (1969)
*Văn học Trung quốc hiện đại*Tác giả tự xuất bản S. 1967, tr 134
(19) Thạch Lam (1938)”Vài ý kiến về tiểu thuyết” xem Vương Trí Nhàn
*Khảo về tiểu thuyết,*sđd, *tr 72*
(20) Xuân Diệu (2001)
*Toàn tập*sáu tập, tập III, NXB Văn học, tr.176
(21) Phạm Thế Ngũ sđd, tr 359
(22) Thanh Lãng sđd tr 526
(23)Xemhttp://www.hobieuchanh.com/pages/baiviet/NguyenVyKhanh/NVK_thekytieuthuyet01.htm
(24) Đặng Anh Đào
*Văn học so sánh, lý luận và ứng dụng*, NXB Khoa học xã hội 2001, (tr397)
(25)Vương Trí Nhàn”Quá trình du nhập của một thể tài ‘“Nguyễn Công Hoan và thể tiểu thuyết”, in trong
*Nhà văn tiền chiến và quá trình hiện đại hóa trong văn học Việt Nam từ đầu thế kỷ XX cho tới 1945*, NXB Đại học quốc gia Hà Nội,2005
(26) Trong bài này, chúng tôi xét tiểu thuyết theo nghĩa hẹp, tiểu thuyết khác với truyện ngắn. Còn như, nếu hiểu tư duy truyện ngắn cũng là một bộ phận của tư duy tiểu thuyết rồi nhìn vào đời sống văn học thì thấy: những năm đầu thế kỷ XX cũng là thời kỳ ra đời của một số truyện ngắn viết theo bút pháp Tây phương của Phạm Duy Tốn, mà nổi nhất là
*Sống chết mặc bay*(1918). Tức là trong lúc này một kiểu ảnh hưởng khác hẳn đã hình thành, không thông qua con đường của văn hóa Trung Hoa. Sự Âu hóa theo hướng mà Phạm Duy Tốn mở ra khá toàn diện: *Một là*ở nội dung trực tiếp đi vào các vấn đề xã hội. *Hai là*cái điệu tâm hồn con người không sướt mướt sầu thảm tìm cách lảng tránh thực tế. *Ba là*lối văn gọn gàng linh hoạt. Cái mới của văn xuôi thế kỷ XX được chuẩn bị từ *Sống chết mặc bay*sau này sẽ được hoàn thiện với các sáng tác của các nhà văn sau 1930. **Nhưng đây là một hướng nghiên cứu tiểu thuyết mà trong bài này chúng tôi chưa có điều kiện theo đuổi.**
In lần đầu trên Talawas
31-10-2006
Advertisements
## Trả lời Hủy trả lời

Link: <http://wp.me/pRQmi-bO>; rel=shortlink


text:
Thông tin
Tin tức các hãng xe
Kết nối
Kinh doanh
Yamaha Exciter tay côn 2014, màu trắng xanh, xe đẹp, zin, chính chủ | 2banh.vn
Thảo luận trong 'Bán xe Exciter' bắt đầu bởi trinhdong61, 14 Tháng tám 2015.
- Trạng thái chủ đề:
- Không mở trả lời sau này.
bn600i crom dragon edition full đồ chơi! bởi HoangDuy379, 19 Tháng mười 2017 lúc 23:02
thanh lý các loại xe máy 2 thì xipo,yaz,satria,nhập rin bởi NGuyễn Minh MoTor Mới, 19 Tháng mười 2017 lúc 22:41
lót sàn, thảm để chân xe máy liberty abs new bởi maytrogiang, 19 Tháng mười 2017 lúc 16:08
[mt store] tai nghe bluetooth sena smh5d-univ bởi MTStore, 19 Tháng mười 2017 lúc 13:43
- Trạng thái chủ đề:
- Không mở trả lời sau này.
Quan tâm nhiều
Xe Thái Tốt hơn Xe Việt. Vấn đề muôn thuở bởi Hayateo, 19 Tháng mười 2017 lúc 08:28
Exciter 150 độ hơn 14 triệu để ra lò như thế này có đáng không ? bởi fan2banh, 19 Tháng mười 2017 lúc 11:28
lên sạc atila bị cháy hết bóng đèn bởi hieuzero, 19 Tháng mười 2017 lúc 13:09
Yamaha Force 155 'Anh Đại' trong làng Scooter lột xác khủng đến từ xứ Đài bởi Naruto, 19 Tháng mười 2017 lúc 12:13
Tin công nghệ nổi bật
iPad Pro sẽ là thiết bị tiếp theo được trang bị Face ID sau iPhone X. 14 Tháng mười 2017 lúc 11:00
Làm trái tim gỗ Scandinavia tặng người ấy 20/10 nào 14 Tháng mười 2017 lúc 09:56
Ứng dụng mua bán Online nhanh chóng Five.vn 12 Tháng mười 2017

markdown:
## Thông tin
## Tin tức các hãng xe
## Kết nối
## Kinh doanh
# Yamaha Exciter tay côn 2014, màu trắng xanh, xe đẹp, zin, chính chủ | 2banh.vn
Thảo luận trong '
[Bán xe Exciter](ban-xe-exciter/)' bắt đầu bởi [trinhdong61](members/trinhdong61.1737/), [14 Tháng tám 2015](threads/yamaha-exciter-tay-con-2014-mau-trang-xanh-xe-dep-zin-chinh-chu.30467/).
- Trạng thái chủ đề:
- Không mở trả lời sau này.
[](threads/bn600i-crom-dragon-edition-full-do-choi.76907/)
![ bn600i crom dragon edition full đồ chơi!](https://s1.cache.2banh.vn/70x70/image/2017/10/bn600i-crom-dragon-edition-full-do-choi-15107-1508428814-59e8cc0e42fa2.jpg)
[bn600i crom dragon edition full đồ chơi!](threads/bn600i-crom-dragon-edition-full-do-choi.76907/)bởi [HoangDuy379](members/), 19 Tháng mười 2017 lúc 23:02 [](threads/thanh-ly-cac-loai-xe-may-2-thi-xipoyazsatrianhap-rin.76906/)
![ thanh lý các loại xe máy 2 thì xipo,yaz,satria,nhập rin](https://s1.cache.2banh.vn/70x70/image/2017/10/thanh-ly-cac-loai-xe-may-2-thi-xipo-yaz-satria-nhap-rin-50281-1508427710-59e8c7be2c618.jpg)
[thanh lý các loại xe máy 2 thì xipo,yaz,satria,nhập rin](threads/thanh-ly-cac-loai-xe-may-2-thi-xipoyazsatrianhap-rin.76906/)bởi [NGuyễn Minh MoTor Mới](members/), 19 Tháng mười 2017 lúc 22:41 [](threads/lot-san-tham-de-chan-xe-may-liberty-abs-new.76897/)
![ lót sàn, thảm để chân xe máy liberty abs new](https://congnghe5giay.com/styles/congnghe2014/images/no_image_interested.jpg)
[lót sàn, thảm để chân xe máy liberty abs new](threads/lot-san-tham-de-chan-xe-may-liberty-abs-new.76897/)bởi [maytrogiang](members/), 19 Tháng mười 2017 lúc 16:08 [](threads/mt-store-tai-nghe-bluetooth-sena-smh5d-univ.76885/)
![ [mt store] tai nghe bluetooth sena smh5d-univ](https://s4.cache.2banh.vn/70x70/image/2017/10/mt-store-chiec-mu-nolan-than-thanh-n33-co-gi-hot-49569-1508312281-59e704d9d0f7c.png)
[[mt store] tai nghe bluetooth sena smh5d-univ](threads/mt-store-tai-nghe-bluetooth-sena-smh5d-univ.76885/)bởi [MTStore](members/), 19 Tháng mười 2017 lúc 13:43
- Trạng thái chủ đề:
- Không mở trả lời sau này.
Quan tâm nhiều
[](threads/xe-thai-tot-hon-xe-viet-van-de-muon-thuo.76800/)
![ Xe Thái Tốt hơn Xe Việt. Vấn đề muôn thuở](https://s1.cache.2banh.vn/70x70/image/2017/10/xe-thai-tot-hon-xe-viet-van-de-muon-thuo-9127-1508299884-59e6d46c1ade9.jpg)
[Xe Thái Tốt hơn Xe Việt. Vấn đề muôn thuở](threads/xe-thai-tot-hon-xe-viet-van-de-muon-thuo.76800/)bởi [Hayateo](members/), 19 Tháng mười 2017 lúc 08:28 [](threads/exciter-150-do-hon-14-trieu-de-ra-lo-nhu-the-nay-co-dang-khong.76827/)
![ Exciter 150 độ hơn 14 triệu để ra lò như thế này có đáng không ?](https://s1.cache.2banh.vn/70x70/image/2017/10/exciter-150-do-hon-14-trieu-de-ra-lo-nhu-the-nay-co-dang-khong-30-1508375666-59e7fc728316b.jpg)
[Exciter 150 độ hơn 14 triệu để ra lò như thế này có đáng không ?](threads/exciter-150-do-hon-14-trieu-de-ra-lo-nhu-the-nay-co-dang-khong.76827/)bởi [fan2banh](members/), 19 Tháng mười 2017 lúc 11:28 [](threads/len-sac-atila-bi-chay-het-bong-den.76883/)
![ lên sạc atila bị cháy hết bóng đèn](https://congnghe5giay.com/styles/congnghe2014/images/no_image_interested.jpg)
[lên sạc atila bị cháy hết bóng đèn](threads/len-sac-atila-bi-chay-het-bong-den.76883/)bởi [hieuzero](members/), 19 Tháng mười 2017 lúc 13:09 [](threads/yamaha-force-155-anh-dai-trong-lang-scooter-lot-xac-khung-den-tu-xu-dai.76816/)
![ Yamaha Force 155 'Anh Đại' trong làng Scooter lột xác khủng đến từ xứ Đài](https://s1.cache.2banh.vn/70x70/image/2017/10/yamaha-force-155-anh-dai-trong-lang-scooter-lot-xac-khung-den-tu-xu-dai-7121-1508309617-59e6fa71ac8a8.jpg)
[Yamaha Force 155 'Anh Đại' trong làng Scooter lột xác khủng đến từ xứ Đài](threads/yamaha-force-155-anh-dai-trong-lang-scooter-lot-xac-khung-den-tu-xu-dai.76816/)bởi [Naruto](members/), 19 Tháng mười 2017 lúc 12:13
Tin công nghệ nổi bật
[](http://congnghe5giay.com/threads/ipad-pro-se-la-thiet-bi-tiep-theo-duoc-trang-bi-face-id-sau-iphone-x.78923/)
![ iPad Pro sẽ là thiết bị tiếp theo được trang bị Face ID sau iPhone X.](https://s1.cache.2banh.vn/75x75/?ext=http%3A%2F%2Fvnreview.vn%2Fimage%2F17%2F16%2F73%2F1716732.jpg%3Ft%3D1507625925310)
[iPad Pro sẽ là thiết bị tiếp theo được trang bị Face ID sau iPhone X.](http://congnghe5giay.com/threads/ipad-pro-se-la-thiet-bi-tiep-theo-duoc-trang-bi-face-id-sau-iphone-x.78923/)14 Tháng mười 2017 lúc 11:00 [](http://congnghe5giay.com/threads/lam-trai-tim-go-scandinavia-tang-nguoi-ay-20-10-nao.78920/)
![ Làm trái tim gỗ Scandinavia tặng người ấy 20/10 nào](https://s1.cache.2banh.vn/75x75/?ext=https%3A%2F%2Fs1.storage.5giay.vn%2Fimage%2F2017%2F10%2F20171014_3606d82f85f35ba1fdca5230b5766234_1507949539.jpg)
[Làm trái tim gỗ Scandinavia tặng người ấy 20/10 nào](http://congnghe5giay.com/threads/lam-trai-tim-go-scandinavia-tang-nguoi-ay-20-10-nao.78920/)14 Tháng mười 2017 lúc 09:56 [](http://congnghe5giay.com/threads/ung-dung-mua-ban-online-nhanh-chong-five-vn.78839/)
[Ứng dụng mua bán Online nhanh chóng Five.vn](http://congnghe5giay.com/threads/ung-dung-mua-ban-online-nhanh-chong-five-vn.78839/)12 Tháng mười 2017

WARC-Identified-Payload-Type: text/html

Server: Nhat Nguyet Websphere 12.3 build 3.456.234.2600

X-Frame-Options: SAMEORIGIN

Set-Cookie: 2b_session=5e726cd452f01faf09f742ee24716284; path=/; domain=.2banh.vn; secure; httponly

Vary: Accept-Encoding

Cache-control: private, max-age=0


text:
Tuyên án tử đối tượng giết người cướp của trên đồi chè
TPO - Dũng chuẩn bị hung khí từ trước nên khi đi qua đồi chè, y đã sát hại ông Sơn để cướp tài sản. Hành động của y đã bị TAND tỉnh Nghệ An tuyên tử hình.
TPO - Dũng chuẩn bị hung khí từ trước nên khi đi qua đồi chè, y đã sát hại ông Sơn để cướp tài sản. Hành động của y đã bị TAND tỉnh Nghệ An tuyên tử hình.
Để có tiền “nướng” vào game online, Hảo lên mạng Zalo, “điều” gái bán dâm đến nhà nghỉ để cướp tài sản.
Theo chuyên gia, lắp đặt camera xử phạt nguội lấn chiếm vỉa hè sẽ khiến người vi phạm sợ và thay đổi hành vi, tiến tới có ý thức chấp hành.
Để có tiền tiêu xài cá nhân, Minh đã nghĩ ra cách dùng kim tiêm hút máu của mình và doạ máu bị "nhiễm" HIV để cướp tài sản của người đi đường. Với thủ đoạn này, Minh đã gây ra 10 vụ cướp khác nhau và còn khiến người trên địa bàn hoang mang...
Ngày 16/10, thông tin từ Công an huyện Ngọc Lặc (Thanh Hóa) cho biết vừa triệt phá tụ điểm mua bán dâm, bắt giữ đối tượng Bùi Thị Hương (SN 1977) - chủ nhà nghỉ Thanh Sơn về hành vi Chứa mại dâm.
Trong lúc ngồi nhậu, 2 "ma men" ở Vĩnh Long bàn chuyện “phân vai giang hồ” và dẫn đến cự cãi. Sau đó, Trường lấy kéo đâm thanh niên 27 tuổi bất tỉnh tại chỗ.
Kim Vươl bị tình nghi có hành vi đồi bại với bé gái 7 tuổi khi nạn nhân đi ra vườn cùng ông ta tìm gà.
Căn nhà ở quận Gò Vấp bị tên trộm cạy két sắt lấy một kg vàng, nhiều trang sức hạt xoàn và ngoại tệ.
Sau 3 giờ cố thủ, kẻ giết người tình trong phòng trọ ở Lâm Đồng xịt khí gas thẳng vào mặt đại tá công an đang tiếp cận thuyết phục.
TPO - Chiều 16/10, UBND tỉnh Quảng Trị và Công an tỉnh Quảng Trị tổ chức trao thưởng cho Ban chuyên án 817T vì có đã có thành tích xuất sắc trong đấu tranh với tội phạm ma túy, phá thành công vụ vận chuyển 30 ngàn viên ma túy.
TPO - Luật sư của hung thủ nam sinh nói rằng có thể Trần Nhật Duy sẽ được đưa đi điều trị bệnh bắt buộc. Trong khi đó VKS kháng nghị tử hình hung thủ.
TIN NÓNG ngày 16/10: Hai công an bị nam thanh niên đâm gục tại trụ sở; Phạm nhân tử vong khi vừa thụ án tội hiếp dâm; Hiệu trưởng tiểu học bị bắt vì đề ra nhiều khoản thu trái quy định; Cận cảnh hiện trường vụ phi công trẻ giết người tình dã man...
TPO - Chiều 16/10, nguồn tin của Tiền Phong cho biết, công an tỉnh Trà Vinh vừa thực hiện lệnh khởi tố, bắt tạm giam 4 tháng đối với ông Diệp Văn Sơn (61 tuổi) – nguyên GĐ Sở KHCN tỉnh Trà Vinh và ông Lê Văn Hồng Anh (48 tuổi)– PGĐ Sở KHCN Trà Vinh để điều tra về hành vi Cố ý làm trái các quy định nhà nước về quản lý kinh tế gây hậu quả nghiêm trọng.
TPO - Tổng số tiền mà cặp vợ chồng ‘rổ rá ghép lại’ này chiếm đoạt trên 130 tỷ đồng, trong đó Vân chiếm đoạt gần 34 tỷ đồng, số tiền còn lại trên 100 tỷ đồng thì hai vợ chồng Lâm, Vân chịu trách nhiệm chung.
TPO - Trao đổi với Tiền Phong ngày 16/10, Chánh văn phòng Sở GD&ĐT tỉnh Hưng Yên - ông Đoàn Vân Phong cho biết, vụ việc bà Nguyễn Thị Quyên - Hiệu trưởng Trường tiểu học xã Lệ Xá bị phụ huynh cáo buộc đưa ra nhiều khoản thu trái quy định xảy ra một năm trước.
TPO - Bà Châu Thị Thu Nga được xác định ký hợp đồng bán căn hộ tại dự án B5 Cầu Diễn khi chưa được UBND TP Hà Nội cấp phép xây dựng, lừa đảo 348 tỷ đồng.
TPO - Đang băng rừng vận chuyển ma túy qua Cửa khẩu quốc tế Cầu Treo (Hà Tĩnh), Xồng Dua Dóng (trú tại Lào) bị cơ quan chức năng bắt giữ cùng tang vật.
TPO - Mang theo 20 bánh heroin, Cha và Vừ bắt xe khách ra phía Bắc để tiêu thụ. Tuy nhiên, trên đường đi, hai đối tượng bị Công an bắt giữ.
Phạm nhân Ka lên cơn co giật, sùi bọt mép và được cán bộ trại giam đưa đến bệnh viện cấp cứu nhưng sau đó tử vong.
TPO - Đối tượng lừa 2 người đàn bà đi làm ở Hải Dương nhưng bán thẳng sang Trung Quốc, nhận tiền công 4000 nhân dân tệ.
TPO - Sáng 16/10, sau nhiều ngày nghị án, TAND tỉnh Đắk Lắk đã tuyên bị cáo Trương Thị Hoa (nguyên Phó chánh án TAND huyện Ea Kar) 12 tháng tù về tội Nhận hối lộ.

markdown:
[](https://www.tienphong.vn/phap-luat/tuyen-an-tu-doi-tuong-giet-nguoi-cuop-cua-tren-doi-che-1199717.tpo)
![ Tuyên án tử đối tượng giết người cướp của trên đồi chè](https://image.tienphong.vn/480x288/Uploaded/thien/2017_10_19/11a_RAFR.jpg)
##
[Tuyên án tử đối tượng giết người cướp của trên đồi chè](https://www.tienphong.vn/phap-luat/tuyen-an-tu-doi-tuong-giet-nguoi-cuop-cua-tren-doi-che-1199717.tpo)
TPO - Dũng chuẩn bị hung khí từ trước nên khi đi qua đồi chè, y đã sát hại ông Sơn để cướp tài sản. Hành động của y đã bị TAND tỉnh Nghệ An tuyên tử hình.

Set-Cookie: .ASPXANONYMOUS=OBGre28sRRTSwL688kCWqHxSphocNr5C5b8mlBSnCy6Mjj3cEqfOAFFOx6rI1vdMOEuo_w1aiyo98QFsIIrIPREI_YUx2nF8sJL4QbkAixa-WtS6sVckew5olDunn56-PSUNJvZq1QyJ7F70qyx4uQ2; domain=tienphong.vn; expires=Thu, 28-Dec-2017 06:47:55 GMT; path=/; HttpOnly

X-Frame-Options: DENY

X-XSS-Protection: 1; mode=block

X-Content-Type-Options: nosniff

Access-Control-Allow-Headers: Content-Type

X-Cache: MISS from xCache11


text:
Ngoại trưởng Mỹ John Kerry phát biểu về các vụ tấn công khủng bố của IS ở Paris, tại thủ đô Washington, Mỹ ngày 18/11.(Nguồn: AFP/TTXVN)
Theo AP/AFP, ngày 2/12, Ngoại trưởng Mỹ John Kerry tuyên bố các thành viên của Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) luôn sẵn sàng đẩy mạnh các nỗ lực quân sự để chống nhóm Nhà nước Hồi giáo (IS) tự xưng.
Phát biểu tại trụ sở của NATO tại Brussels (Bỉ), Ngoại trưởng Kerry cho biết ông đã đề nghị ngoại trưởng 27 nước thành viên NATO khác nỗ lực hơn nữa để đánh thẳng vào trung tâm đầu não của IS ở Iraq và Syria cũng như bóp nghẹt các mạng lưới quốc tế của chúng.
Tuy nhiên, ông Kerry không tiết lộ cụ thể bất kỳ cam kết mới nào.
Ngoại trưởng Mỹ cho biết thêm Washington hoan nghênh sự tham gia của Nga vào bất kỳ nỗ lực nào nhằm chấm dứt cuộc xung đột ở Syria và khẳng định Moskva có thể đóng vai trò "xây dựng" ở quốc gia Trung Đông này./.

markdown:
[Ngoại trưởng Mỹ John Kerry phát biểu về các vụ tấn công khủng bố của IS ở Paris, tại thủ đô Washington, Mỹ ngày 18/11.(Nguồn: AFP/TTXVN)](https://img.vietnamplus.vn/t660/Uploaded/izhsa/2015_12_02/ttxvn_20151202_John_Kerry.jpg) ![ ](https://img.vietnamplus.vn/t660/Uploaded/izhsa/2015_12_02/ttxvn_20151202_John_Kerry.jpg)
![ ](https://img.vietnamplus.vn/t660/Uploaded/izhsa/2015_12_02/ttxvn_20151202_John_Kerry.jpg)
Theo AP/AFP, ngày 2/12, Ngoại trưởng Mỹ John Kerry tuyên bố các thành viên của Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) luôn sẵn sàng đẩy mạnh các nỗ lực quân sự để chống nhóm Nhà nước Hồi giáo (IS) tự xưng.
Phát biểu tại trụ sở của NATO tại Brussels (Bỉ), Ngoại trưởng Kerry cho biết ông đã đề nghị ngoại trưởng 27 nước thành viên NATO khác nỗ lực hơn nữa để đánh thẳng vào trung tâm đầu não của IS ở Iraq và Syria cũng như bóp nghẹt các mạng lưới quốc tế của chúng.
Tuy nhiên, ông Kerry không tiết lộ cụ thể bất kỳ cam kết mới nào.
Ngoại trưởng Mỹ cho biết thêm Washington hoan nghênh sự tham gia của Nga vào bất kỳ nỗ lực nào nhằm chấm dứt cuộc xung đột ở Syria và khẳng định Moskva có thể đóng vai trò "xây dựng" ở quốc gia Trung Đông này./.

Pragma: no-cache

Cache-Control: no-cache


text:
Copy and paste the embed code below.
The code has been copied to your clipboard.
https://www.voatiengviet.com/a/2295172.html
Tin tức mới nhất và các chuyên mục đặc biệt về Việt Nam và Thế giới

X-UA-Compatible: IE=edge

Cache-Control: public, max-age=290

Set-Cookie: SessionID=2846888876.20480.0000; path=/; Httponly; Secure

Content-Language: vi


text:
Đường dẫn truy cập
Tới nội dung chính
Tới điều hướng chính
Đi tới "Tìm"
Ngôn ngữ khác
Tìm
Tìm
Nghe
Xem
Trang chủ
Việt Nam
Hoa Kỳ
Biển Đông
Thế giới
Blog
Diễn đàn
Mục
Đời sống
Kinh tế
Khoa học
Sức khoẻ
Văn hoá
Thể thao
Giáo dục
Chuyên đề
Trịnh Vĩnh Bình vs. Chính phủ Việt Nam
Vụ Trịnh Xuân Thanh
Ngư Dân Việt và Làn Sóng Trộm Hải Sâm
Bên Kia Quốc Lộ: Tiếng Vọng Từ Nông Thôn Mỹ
Thượng đỉnh Mỹ-Việt 2017
30/4: Ngày ấy - Bây giờ
Trump - 100 Ngày Đầu
VOA 75 năm
Bầu cử Hoa Kỳ 2016
Xung đột và Ngoại giao ở Biển Đông
Obama thăm Việt Nam
Học tiếng Anh
Video
Đăng nhập Facebook
Thêm
VOA Vietnamese TV
Chương trình mới nhất
Sắp tới
07:00 - 07:30
Truyền hình vệ tinh VOA
07:00 - 07:30
Truyền hình vệ tinh VOA
Thêm
VOA Express
Phóng sự
Các chương trình khác
VOA Vietnamese Audio Tube
Chương trình mới nhất
VOA 10 giờ khuya
Sắp tới
04:30 - 05:00
VOA 4 giờ 30 sáng
22:00 - 23:00
VOA 10 giờ khuya
Thêm
Chương trình 4 giờ 30 sáng
Chương trình 10 giờ khuya
Các chương trình khác
Tìm
Tìm
Trước
Kế tiếp
0
Tin mới
Trước
Kế tiếp
0
Trực tiếp
Tin tức
LHQ: Các quốc gia đang chống lại dịch cúm gà cần có ngay 1 tỉ rưỡi đôla
14/01/2010
Tin thế giới mới nhất
cập nhật
Sắc màu Halloween ở Mỹ
TT Trump dính thị phi khi nói về lính Mỹ hy sinh
New Zealand sắp có nữ thủ tướng trẻ nhất lịch sử
Catalonia thề đẩy nhanh tiến trình độc lập nếu bị tước quyền tự trị
Tư tưởng Tập Cận Bình là gì?
Xem thêm
Đọc nhiều nhất
1
Luật sư đã tiếp xúc Trịnh Xuân Thanh, 'thân chủ vẫn khỏe’
2
Triều Tiên: Chiến tranh hạt nhân có thể nổ ra bất cứ lúc nào
3
Mỹ: Phải sẵn sàng cho tình huống xấu nhất về Triều Tiên
4
Ông Trump chống thỏa thuận lưỡng đảng của thượng viện về Obamacare
5
‘Hanoi Jane’ không hối tiếc về chuyến thăm Việt Nam
Xem nhiều nhất
1
TT Trump cắt hàng tỉ đô trợ cấp người nghèo
2
12 người gốc Việt bị bắt vì trồng cần sa tại Mỹ
3
12 người gốc Việt bị bắt vì trồng cần sa tại Mỹ
4
Anh: Hàng chục trẻ em Việt biến mất sau khi được giải cứu
5
Ông Gorbachev kêu gọi ‘cứu’ hiệp ước tên lửa Nga – Mỹ
Bình luận nhiều nhất
Không có mục nào
Back to top
XS
SM
MD
LG

Cache-Control: public, max-age=281

Set-Cookie: SessionID=2947552172.20480.0000; path=/; Httponly; Secure


text:
Tổ Chức các Quốc Gia Xuất Cảng Dầu Hỏa, tức Khối OPEC, đã xác nhận kế hoạch sẽ tăng gia mức sản xuất dầu hỏa để tìm cách kiềm chế hiện tượng giá dầu hỏa tăng cao.
Theo dự kiến trước đó, Tổ Chức OPEC sẽ triệu tập một phiên họp ở Vienna vào ngày 21 tháng 7 sắp tới, để hoàn tất một kế hoạch nhằm gia tăng mức sản xuất dầu hỏa. Thế nhưng bây giờ thay vào đó, các thành viên OPEC đã đi tới một thỏa thuận không chính thức, đồng ý tự động gia tăng sản xuất lên 500 ngàn thùng một ngày, từ ngày 1 tháng 8 này.
Đây là lần thứ nhì trong tháng qua, các nước OPEC quyết định gia tăng mức sản xuất. Ngày 1 tháng 7 vừa rồi, OPEC đã tăng mức sản xuất dầu hỏa lên 2 triệu thùng mỗi ngày.
Lời loan báo của OPEC đã lập tức tác động đến giá dầu. Các hợp đồng mua bán dầu hỏa tại Hoa Kỳ đã giảm 17 xu, xuống dưới 41 đôla một thùng vào giữa ngày giao dịch.

Cache-Control: public, max-age=271

Set-Cookie: SessionID=2830111660.20480.0000; path=/; Httponly; Secure


text:
- Cách lựa chọn trang phục cho cô nàng có vòng eo "bánh mì"
- 5 kiểu đầm xinh không để đâu cho hết cho nàng diện đi học hay đi chơi đều rất hợp
- Nàng công sở mỗi ngày đi làm là một ngày vui với 5 bí quyết thời trang này đấy!!!
- 5 món trang phục thời thượng cho tủ đồ của nàng công sở “lên đời”
- 5 kiểu giày đẹp cần có trong tủ giày của phái mạnh
- 4 kiểu áo sơ mi nên sắm cho mùa thu năm nay
- Ưu đãi cho khách hàng Vntrip khi mua sắm tại Zanado trị giá 150.000vnd
- Khuyến mãi cực HOT “Thời trang xả kho – không lo về giá”
- Khuyến mãi tháng 9: Tự Tin Trong Từng Chuyển Động
Áo Sơ Mi Nam Poli
Những từ khóa liên quan mà khách hàng quan tâm như: Áo Sơ Mi Nam Tix Forboss10, Áo Sơ Mi Nam Tay Dài Thanh Lịch, Áo Sơ Mi Nam Tay Dài Phối Túi, Áo Sơ Mi Nam Tix Forboss9, Áo Sơ Mi Nữ Giá Rẻ, Áo Sơ Mi Nữ Croptop Tay Dài, Áo Sơ Mi Nữ Màu Kem, Áo Sơ Mi Nam Ca Rô Nâu, Áo Sơ Mi Đôi Na Uy, Áo Sơ Mi Nữ Màu Đỏ Đô, Áo Sơ Mi Nam S.boss White Lịch Lãm, Áo Sơ Mi Phối Ren Xinh Xắn, Áo Sơ Mi Nam Body Dài Tay Vũ Tuấn Bm050-4, Áo Sơ Mi Nam Tay Dài Cá Tính, Áo Sơ Mi Nữ Viền Cổ Quý Phái... xin hãy xem danh sách ở bên trái.
Áo sơ mi nam tay dài thanh lịch - Hồng370.000 ₫237.000 ₫36%
Áo sơ mi nam caro ngắn tay Vũ Tuấn HCR.03.2 - Xanh360.000 ₫360.000 ₫0%
Áo sơ mi nam Mốt Trẻ BSN156 - Trắng259.000 ₫179.000 ₫31%
Áo sơ mi nam phối nút trắng - Xanh dương290.000 ₫209.000 ₫28%
Áo sơ mi nam ngắn tay sọc Vũ Tuấn 005-21.03 - Xanh đen290.000 ₫290.000 ₫0%
Áo sơ mi nam dài tay VŨ TUẤN sọc 1 màu 2560 - Tím299.000 ₫299.000 ₫0%
Áo sơ mi nam Mốt Trẻ flakes ARN004 - Trắng269.000 ₫269.000 ₫0%
Áo sơ mi nam TIX Light22 - Xanh lá262.000 ₫262.000 ₫0%
Áo sơ mi nam tay ngắn đơn giản AKUBA NT0909 - Trắng290.000 ₫290.000 ₫0%
Áo sơ mi caro nam tính - Đỏ250.000 ₫169.000 ₫32%
Áo sơ mi nam thời trang cao cấp AMAZING 4218-047 - Xanh dương257.000 ₫257.000 ₫0%
Áo sơ mi nam tay ngắn Eden sọc ngang - Xanh dương300.000 ₫209.000 ₫30%
Áo sơ mi nam tay dài thanh lịch - Xanh370.000 ₫237.000 ₫36%
Áo sơ mi nam TIX Trending13 - Xanh299.000 ₫299.000 ₫0%
Áo sơ mi nam tay ngắn họa tiết - Xám240.000 ₫165.000 ₫31%
Áo sơ mi nam tay ngắn đơn giản AKUBA NT0909 - Xanh dương290.000 ₫290.000 ₫0%
Áo sơ mi dài tay caro Vũ Tuấn 005-6 - Đỏ đô310.000 ₫310.000 ₫0%
Áo sơ mi nam white cao cấp - Trắng452.000 ₫269.000 ₫40%
Áo sơ mi nam họa tiết lạ mắt thời trang TIX - Xanh289.000 ₫289.000 ₫0%
Áo sơ mi nam TIX ForBoss8 - Trắng309.000 ₫309.000 ₫0%
Áo sơ mi nam tay ngắn họa tiết - Tím240.000 ₫165.000 ₫31%
Áo sơ mi tay ngắn MỐT TRẺ thời trang ATN023 - Xanh rêu259.000 ₫259.000 ₫0%
Áo sơ mi nam phối kéo nam tính - Trắng340.000 ₫219.000 ₫36%
Áo sơ mi nam Mốt Trẻ flakes ABD039 - Xanh269.000 ₫269.000 ₫0%
Áo sơ mi nam phối kéo nam tính - Xanh đen340.000 ₫219.000 ₫36%
Áo sơ mi nam ngắn tay sọc kẻ cá tính TIX - Xanh289.000 ₫289.000 ₫0%
Áo sơ mi nam tay ngắn phối caro - Cam270.000 ₫183.000 ₫32%
Áo sơ mi Mốt Trẻ lịch lãm ASD026 - Đen269.000 ₫269.000 ₫0%
Áo sơ mi nam ngắn tay caro VŨ TUẤN 2628 - Đỏ289.000 ₫289.000 ₫0%
Áo sơ mi nam phối sọc lịch lãm - Xanh lá384.000 ₫240.000 ₫38%
Áo sơ mi nam tay dài thanh lịch - Xanh dương370.000 ₫237.000 ₫36%
Áo sơ mi nam tay ngắn đơn giản AKUBA NT0909 - Đen290.000 ₫290.000 ₫0%
Áo sơ mi nam TIX họa tiết thời trang - Trắng289.000 ₫289.000 ₫0%
Áo sơ mi nam nữ họa tiết chuối sành điệu - Vàng215.000 ₫159.000 ₫26%
Áo sơ mi nam tay ngắn họa tiết - Xanh đen240.000 ₫165.000 ₫31%
Áo sơ mi nam phối màu thời trang - Đen290.000 ₫183.000 ₫37%
Áo sơ mi nam tay dài thời trang - Hồng245.000 ₫149.000 ₫39%
Áo sơ mi nam chấm bi sành điệu - Đen233.000 ₫175.000 ₫25%
Áo sơ mi nam phối kéo nam tính - Đỏ340.000 ₫219.000 ₫36%
Áo sơ mi nam caro Blue - Xanh dương395.000 ₫237.000 ₫40%
Áo Sơ Mi Nam TIX - Trending54 - Xanh dương299.000 ₫299.000 ₫0%
Áo sơ mi body nam phối túi lịch lãm - Đỏ đô275.000 ₫187.000 ₫32%
Áo sơ mi nam nữ họa tiết trái cây - Xanh215.000 ₫159.000 ₫26%
Áo sơ mi nam thời trang cao cấp AMAZING 4218-016 - Tím than257.000 ₫257.000 ₫0%
Áo sơ mi nam tay ngắn phối màu sành điệu - Nâu270.000 ₫183.000 ₫32%
Áo sơ mi caro nam tính - Đỏ đô250.000 ₫169.000 ₫32%
Áo sơ mi nam phong cách thời trang - Xanh đen275.000 ₫185.000 ₫33%
Áo sơ mi nam caro thời trang - Xanh dương233.000 ₫175.000 ₫25%
Áo sơ mi nam phối túi nam tính250.000 ₫175.000 ₫30%
Áo sơ mi nam tay dài nam tính250.000 ₫169.000 ₫32%
Áo sơ mi nam tay ngắn đơn giản AKUBA NT0909290.000 ₫290.000 ₫0%
Áo sơ mi nam tay ngắn phong cách AKUBA 608315.000 ₫315.000 ₫0%
Áo sơ mi nam phối túi sang trọng320.000 ₫210.000 ₫34%
Áo sơ mi ngắn tay sọc Akuba 791290.000 ₫290.000 ₫0%
Áo sơ mi nam tay ngắn họa tiết240.000 ₫165.000 ₫31%
Áo sơ mi nam tay ngắn phối sọc thời trang250.000 ₫169.000 ₫32%
Áo sơ mi nam ngắn tay caro AKUBA 1255290.000 ₫290.000 ₫0%
Áo sơ mi nam ngắn tay sọc kẻ cá tính TIX289.000 ₫289.000 ₫0%
Áo sơ mi nam phong cách Akuba 680300.000 ₫300.000 ₫0%
Áo sơ mi nam hoa tiết hoa lá TIX339.000 ₫339.000 ₫0%

markdown:
[Cách lựa chọn trang phục cho cô nàng có vòng eo "bánh mì"](/tin-tuc/cach-lua-chon-trang-phuc-cho-co-nang-co-vong-eo-banh-mi-aid1140.html) [5 kiểu đầm xinh không để đâu cho hết cho nàng diện đi học hay đi chơi đều rất hợp](/tin-tuc/5-kieu-dam-xinh-khong-de-dau-cho-het-cho-nang-dien-di-hoc-hay-di-choi-deu-rat-hop-aid1142.html) [Nàng công sở mỗi ngày đi làm là một ngày vui với 5 bí quyết thời trang này đấy!!!](/tin-tuc/nang-cong-so-moi-ngay-di-lam-la-mot-ngay-vui-voi-5-bi-quyet-thoi-trang-nay-day-aid1145.html) [5 món trang phục thời thượng cho tủ đồ của nàng công sở “lên đời”](/tin-tuc/5-mon-trang-phuc-thoi-thuong-cho-tu-do-cua-nang-cong-so-len-doi-aid1147.html) [5 kiểu giày đẹp cần có trong tủ giày của phái mạnh](/tin-tuc/5-kieu-giay-dep-can-co-trong-tu-giay-cua-phai-manh-aid1144.html) [4 kiểu áo sơ mi nên sắm cho mùa thu năm nay](/tin-tuc/4-kieu-ao-so-mi-nen-sam-cho-mua-thu-nam-nay-aid1146.html) [Ưu đãi cho khách hàng Vntrip khi mua sắm tại Zanado trị giá 150.000vnd](/tin-tuc/uu-dai-cho-khach-hang-vntrip-khi-mua-sam-tai-zanado-tri-gia-150000vnd-aid1150.html) [Khuyến mãi cực HOT “Thời trang xả kho – không lo về giá”](/tin-tuc/khuyen-mai-cuc-hot-thoi-trang-xa-kho-khong-lo-ve-gia-aid1149.html) [Khuyến mãi tháng 9: Tự Tin Trong Từng Chuyển Động](/tin-tuc/khuyen-mai-thang-9-tu-tin-trong-tung-chuyen-dong-aid1141.html)
# Áo Sơ Mi Nam Poli
[poli giảm giá nhưng vẫn đảm bảo uy tín chất lượng tốt nhất. Các mặt hàng](/ao-so-mi-nam-49.html) **áo sơ mi nam** [poli luôn được thay đổi thường xuyên để cho khách hàng có nhiều sự lựa chọn đa dạng theo từng kích thước chủng loại, đặc tính khác nhau với mẫu mã mới nhất 2017. Chúng tôi giao hàng Toàn Quốc và cam kết đổi trả khi khách hàng không hài lòng về sản phẩm hay dịch vụ.](/ao-so-mi-nam-49.html) **áo sơ mi nam**
Những từ khóa liên quan mà khách hàng quan tâm như: Áo Sơ Mi Nam Tix Forboss10, Áo Sơ Mi Nam Tay Dài Thanh Lịch, Áo Sơ Mi Nam Tay Dài Phối Túi, Áo Sơ Mi Nam Tix Forboss9, Áo Sơ Mi Nữ Giá Rẻ, Áo Sơ Mi Nữ Croptop Tay Dài, Áo Sơ Mi Nữ Màu Kem, Áo Sơ Mi Nam Ca Rô Nâu, Áo Sơ Mi Đôi Na Uy, Áo Sơ Mi Nữ Màu Đỏ Đô, Áo Sơ Mi Nam S.boss White Lịch Lãm, Áo Sơ Mi Phối Ren Xinh Xắn, Áo Sơ Mi Nam Body Dài Tay Vũ Tuấn Bm050-4, Áo Sơ Mi Nam Tay Dài Cá Tính, Áo Sơ Mi Nữ Viền Cổ Quý Phái... xin hãy xem danh sách ở bên trái.
## Áo sơ mi nam tay dài thanh lịch - Hồng370.000 ₫237.000 ₫36%
## Áo sơ mi nam caro ngắn tay Vũ Tuấn HCR.03.2 - Xanh360.000 ₫360.000 ₫0%
## Áo sơ mi nam Mốt Trẻ BSN156 - Trắng259.000 ₫179.000 ₫31%
## Áo sơ mi nam phối nút trắng - Xanh dương290.000 ₫209.000 ₫28%
## Áo sơ mi nam ngắn tay sọc Vũ Tuấn 005-21.03 - Xanh đen290.000 ₫290.000 ₫0%
## Áo sơ mi nam dài tay VŨ TUẤN sọc 1 màu 2560 - Tím299.000 ₫299.000 ₫0%
## Áo sơ mi nam Mốt Trẻ flakes ARN004 - Trắng269.000 ₫269.000 ₫0%
## Áo sơ mi nam TIX Light22 - Xanh lá262.000 ₫262.000 ₫0%
## Áo sơ mi nam tay ngắn đơn giản AKUBA NT0909 - Trắng290.000 ₫290.000 ₫0%
## Áo sơ mi caro nam tính - Đỏ250.000 ₫169.000 ₫32%
## Áo sơ mi nam thời trang cao cấp AMAZING 4218-047 - Xanh dương257.000 ₫257.000 ₫0%
## Áo sơ mi nam tay ngắn Eden sọc ngang - Xanh dương300.000 ₫209.000 ₫30%
## Áo sơ mi nam tay dài thanh lịch - Xanh370.000 ₫237.000 ₫36%
## Áo sơ mi nam TIX Trending13 - Xanh299.000 ₫299.000 ₫0%
## Áo sơ mi nam tay ngắn họa tiết - Xám240.000 ₫165.000 ₫31%
## Áo sơ mi nam tay ngắn đơn giản AKUBA NT0909 - Xanh dương290.000 ₫290.000 ₫0%
## Áo sơ mi dài tay caro Vũ Tuấn 005-6 - Đỏ đô310.000 ₫310.000 ₫0%
## Áo sơ mi nam white cao cấp - Trắng452.000 ₫269.000 ₫40%
## Áo sơ mi nam họa tiết lạ mắt thời trang TIX - Xanh289.000 ₫289.000 ₫0%
## Áo sơ mi nam TIX ForBoss8 - Trắng309.000 ₫309.000 ₫0%
## Áo sơ mi nam tay ngắn họa tiết - Tím240.000 ₫165.000 ₫31%
## Áo sơ mi tay ngắn MỐT TRẺ thời trang ATN023 - Xanh rêu259.000 ₫259.000 ₫0%
## Áo sơ mi nam phối kéo nam tính - Trắng340.000 ₫219.000 ₫36%
## Áo sơ mi nam Mốt Trẻ flakes ABD039 - Xanh269.000 ₫269.000 ₫0%
## Áo sơ mi nam phối kéo nam tính - Xanh đen340.000 ₫219.000 ₫36%
## Áo sơ mi nam ngắn tay sọc kẻ cá tính TIX - Xanh289.000 ₫289.000 ₫0%
## Áo sơ mi nam tay ngắn phối caro - Cam270.000 ₫183.000 ₫32%
## Áo sơ mi Mốt Trẻ lịch lãm ASD026 - Đen269.000 ₫269.000 ₫0%
## Áo sơ mi nam ngắn tay caro VŨ TUẤN 2628 - Đỏ289.000 ₫289.000 ₫0%
## Áo sơ mi nam phối sọc lịch lãm - Xanh lá384.000 ₫240.000 ₫38%
## Áo sơ mi nam tay dài thanh lịch - Xanh dương370.000 ₫237.000 ₫36%
## Áo sơ mi nam tay ngắn đơn giản AKUBA NT0909 - Đen290.000 ₫290.000 ₫0%
## Áo sơ mi nam TIX họa tiết thời trang - Trắng289.000 ₫289.000 ₫0%
## Áo sơ mi nam nữ họa tiết chuối sành điệu - Vàng215.000 ₫159.000 ₫26%
## Áo sơ mi nam tay ngắn họa tiết - Xanh đen240.000 ₫165.000 ₫31%
## Áo sơ mi nam phối màu thời trang - Đen290.000 ₫183.000 ₫37%
## Áo sơ mi nam tay dài thời trang - Hồng245.000 ₫149.000 ₫39%
## Áo sơ mi nam chấm bi sành điệu - Đen233.000 ₫175.000 ₫25%
## Áo sơ mi nam phối kéo nam tính - Đỏ340.000 ₫219.000 ₫36%
## Áo sơ mi nam caro Blue - Xanh dương395.000 ₫237.000 ₫40%
## Áo Sơ Mi Nam TIX - Trending54 - Xanh dương299.000 ₫299.000 ₫0%
## Áo sơ mi body nam phối túi lịch lãm - Đỏ đô275.000 ₫187.000 ₫32%
## Áo sơ mi nam nữ họa tiết trái cây - Xanh215.000 ₫159.000 ₫26%
## Áo sơ mi nam thời trang cao cấp AMAZING 4218-016 - Tím than257.000 ₫257.000 ₫0%
## Áo sơ mi nam tay ngắn phối màu sành điệu - Nâu270.000 ₫183.000 ₫32%
## Áo sơ mi caro nam tính - Đỏ đô250.000 ₫169.000 ₫32%
## Áo sơ mi nam phong cách thời trang - Xanh đen275.000 ₫185.000 ₫33%
## Áo sơ mi nam caro thời trang - Xanh dương233.000 ₫175.000 ₫25%
### Áo sơ mi nam phối túi nam tính250.000 ₫175.000 ₫30%
### Áo sơ mi nam tay dài nam tính250.000 ₫169.000 ₫32%
### Áo sơ mi nam tay ngắn đơn giản AKUBA NT0909290.000 ₫290.000 ₫0%
### Áo sơ mi nam tay ngắn phong cách AKUBA 608315.000 ₫315.000 ₫0%
### Áo sơ mi nam phối túi sang trọng320.000 ₫210.000 ₫34%
### Áo sơ mi ngắn tay sọc Akuba 791290.000 ₫290.000 ₫0%
### Áo sơ mi nam tay ngắn họa tiết240.000 ₫165.000 ₫31%
### Áo sơ mi nam tay ngắn phối sọc thời trang250.000 ₫169.000 ₫32%
### Áo sơ mi nam ngắn tay caro AKUBA 1255290.000 ₫290.000 ₫0%
### Áo sơ mi nam ngắn tay sọc kẻ cá tính TIX289.000 ₫289.000 ₫0%
### Áo sơ mi nam phong cách Akuba 680300.000 ₫300.000 ₫0%
### Áo sơ mi nam hoa tiết hoa lá TIX339.000 ₫339.000 ₫0%

Cache-Control: no-store, no-cache, must-revalidate, post-check=0, pre-check=0