text:
Sáng kiến kinh nghiệm Phương pháp tổ chức dạy các dạng bài tập luyện từ và câu cho học sinh Lớp 4
Nhận thức được tầm quan trọng của Tiếng Việt trong sự nghiệp giáo dục con người. Từ xa xưa ông cha ta đã sử dụng nó một cách tự giác nhằm để giáo dục trẻ nhỏ.
Khi chưa có nhà trường, trẻ được giáo dục trong gia đình và ngoài xã hội. Từ thuở nằm nôi, các em được bao bọc trong tiếng hát ru của mẹ, của bà, lớn lên chút nữa những câu chuyện kể có tác dụng to lớn, là dòng sữa ngọt ngào nuôi dưỡng tâm hồn trẻ, rèn luyện các em thành con người có nhân cách, có bản sắc dân tộc góp phần hình thành con người mới, đáp ứng yêu cầu của xã hội đối với những thành viên của mình.
Cùng với sự phát triển của xã hội, giáo dục nhà trường xuất hiện như một điều tất yếu, đón bước thiếu nhi cắp sách tới trường. Cả thế giới đang mở trước mắt các em. Kho tàng văn minh nhân loại được chuyển giao từ những điều sơ đẳng nhất. Quá trình giáo dục được thực hiện ở mọi lúc, mọi nơi, tất cả các môn học.
Những điều sơ đẳng nhất đã góp phần rất quan trọng trong việc sử dụng ngôn ngữ vào hoạt động giao tiếp của học sinh. Ngôn ngữ là thứ công cụ có tác dụng vô cùng to lớn. Nó có thể diễn tả tất cả những gì con người nghĩ ra, nhìn thấy biết được những giá trị trừu tượng mà các giác quan không thể vươn tới được. Các môn học ở Tiểu học có tác dụng hỗ trợ cho nhau nhằm giáo dục toàn diện học sinh phải kể đến Luyện từ và câu, một phân môn chiếm thời lượng khá lớn trong môn Tiếng Việt ở Tiểu học. Nó tách thành một phân môn độc lập, có vị trí ngang bằng với phân môn Tập đọc, Tập làm văn.song song tồn tại với các môn học khác. Điều đó thể hiện việc cung cấp vốn từ cho học sinh là rất cần thiết và nó có thể mang tính chất cấp bách nhằm “đầu tư” cho học sinh có cơ sở hình thành ngôn ngữ cho hoạt động giao tiếp cũng như chiếm lĩnh nguồn tri thức mới trong các môn học khác. Tầm quan trọng đó đã được rèn giũa luyện tập nhuần nhuyễn trong quá trình giải quyết các dạng bài tập trong môn Luyện từ và câu lớp 4.
ng phép “suy” để học sinh áp dụng vào bài của mình. Ví dụ 2: Gạch dưới các động từ trong đoạn văn sau: Yiết Kiêu đến kinh đô yết kiến vua Trần Nhân Tông Nhà vua: Trẫm cho nhà ngươi nhận một loại binh khí Yết Kiêu: Thần chỉ xin một chiếc dùi sắt Nhà vua: Để làm gì ? Yết Kiêu: Để dùi những chiếc thuyền của giặc vì thần có thể lặn hàng giờ dưới nước. Tôi đã cho học sinh làm việc theo nhóm. Học sinh trong nhóm thảo luận nêu trước lớp. Lưu ý có 2 từ “dùi” từ nào là động từ ? Lấy ví dụ trường hợp khác. Người ta lấy cái đục là cái lỗ để nước đục chảy ra. Ví dụ 3: Tìm những từ ngữ biểu thị mức độ của đặc điểm, tính chất được gạch chân trong đoạn văn sau: Hoa cà phê thơm đậm và ngọt lên mùi hương thường theo gió bay đi rất xa. Nhà thơ Xuân Diệu chỉ có một lần đến đây ngắm nhìn của cà phê đã phải thốt lên. Hoa cà phê thơm lắm em ơi Hoa cùng một điệu với hoa nhài Trong ngà trắng ngọc, xinh và sáng. Như miệng em cười đâu đây thôi... Đây là bài tập để rèn luyện về tính từ và bài này hơi trừu tượng với học sinh Cho các em phân tích đề bài trước vì yều cầu của bài không quen thuộc với học sinh ;các em đã hiểu . Tìm những từ biểu thị mức độ của đặc điểm tính chất của cá từ gạng chân cụ thể : Hoà cà phê thơm như thế nào ? (thơm đậm và ngọt ) nên mùi hương bay đi rất xa. Lần lượt học sinh tìm (trả lời cá nhân theo phương pháp động não): Thơm – lắm Trong – ngà Trắng – ngọc Như vậy các em thấy quen thuộc với cách làm của bài này. c. Củng cố khắc sâu mở rộng luyện các dạng bài tập về câu. Với dạng bài này cũng được lựa chọn với thực tiễn sinh động hàng ngày để học sinh biết đặt câu đúng, phù hợp với tình huống giao tiếp, đảm bảo lịch sự khi đặt câu. 1. Câu kể. Ví dụ 1: Đặt một vài câu kể để: a) Kể việc làm hàng ngày sau khi đi học về. b) Tả chiếc bút em đang dùng. c) Trình bày ý kiến của em về tình bạn. d) Nói lên niềm vui của em khi nhận được điểm tốt. Tổ chức cho học sinh làm việc cá nhân. Kể về việc em làm... Lưu ý học sinh khi viết hết câu phải có dấu chấm. Học sinh viết và đọc cho học sinh trong lớp nhận xét bổ sung. Nội dung của các yêu cầu trên khác nhau: Tả, bày tỏ ý kiến, nói lên niềm vui... Giáo viên hướng dẫn mẫu: + Tả kết hợp với dùng từ ngữ gợi tả, biện pháp nghệ thuật + Bày tỏ ý kiến – yêu mến, gắn bó như thế nào? + Nói lên niềm vui – vui sướng như thế nào khi được điểm tốt. Ví dụ 2: Khi muốn mượn bạn cái bút, em có thể chọn những cách nói nào? a) Cho mượn cái bút! b) Lan ơi, cho tớ mượn cái bút! c) Lan ơi, cậu có thể cho tớ mượn cái bút được không? Cho học sinh trả lời cá nhân, học sinh chọn trường hợp c, vì nó thể hiện sự lịch sự trong giao tiếp. Giáo viên yêu cầu học sinh hoạt động tiếp nối. Trao đổi theo cặp, thực hành lời yêu cầu lịch sự. 2. Câu hỏi: Đối với việc giữ lịch sự khi đặt câu hỏi, dạng bài tập cho phần này cũng rất cụ thể: Ví dụ: So sánh các câu hỏi trong đoạn văn sau: Em thấy câu các bạn nhỏ hỏi cụ già có thích hợp hơn những câu hỏi khác không? Vì sao? Sau một cuộc dạo chơi, đám trẻ ra về. Tiếng nói cười ríu rít. Bỗng các bạn dừng lại khi thấy một cụ già đang ngồi ở vệ đường. Trông cụ thật mệt mỏi, cặp mắt lộ rõ vẻ u sầu. - Chuyện gì đã xảy ra với ông cụ thế nhỉ? Một em trai hỏi, - Đám trẻ tiếp lời bàn tán sôi nổi: - Chắc là cụ bị ốm? - Hay là cụ đánh mất cái gì? - Chúng mình thử hỏi xem đi? Các em tới chỗ ông cụ, lễ phép hỏi: - Thưa cụ, chúng cháu có thể giúp gì cho cụ không? Giáo viên tổ chức cho học sinh làm việc cá nhân. Trước hết học sinh phải xác định câu nào là câu hỏi, câu nào là câu các bạn phỏng đoán với nhau: cho học sinh so sánh. Các câu các em hỏi nhau: - Chuyện gì xảy ra với ông cụ thế nhỉ? - Chắc là cụ bị ốm - Hay cụ đánh mất cái gì? Câu hỏi các bạn nhỏ hỏi cụ già: - Thưa cụ, chúng cháu có thể giúp gì cụ không? Hướng dẫn học sinh nhận xét về câu hỏi của các bạn nhỏ với cụ già là rất phù hợp trong trường hợp đó vì: Nếu không biết nguyên nhân của ông cụ như thế nào mà hỏi cụ bị ốm hay cụ đánh mất cái gì... sẽ làm tổn thương đến ông cụ (chẳng may ông cụ rơi vào hoàn cảnh như vậy). Qua bài tập này củng cố khắc sâu cho học sinh về cần đặt những câu hỏi lịch sự, tránh những câu hỏi làm phiền lòng người khác. Học sinh còn bỡ ngỡ trong việc phân tích các câu hỏi. Tôi đã dướng dẫn các em phải đặt nó trong văn cảnh cụ thể. Hoạt động liên hệ: Cho học sinh đặt câu hỏi phù hợp khi gặp tình huống như trong bài tập trên ở ngoài thực tế. Câu khiến - Dạng bài tập cho mảng kiến thức này gồm: - Chuyển các câu kể thành câu khiến. - Đặt câu khiến phù hợp với các tình huống. - Đặt câu khiến theo yêu cầu có “hãy” trước động từ “đi” hoặc “nào” sau động từ “xin” hoặc “mong” trước chủ ngữ - Nêu tình huống có thể dùng câu khiến nói trên. Ví dụ 1: Chuyển các câu kể thành câu khiến - Nam đi học - Thanh đi lao động - Ngân chăm chỉ - Giang phấn đấu học giỏi. Với bài tập này trước hết tôi cho học sinh phân tích mẫu: - Nam đi học! -Nam phải đi học! - Nam hãy đi học! Cho học sinh nhận xét mẫu so với câu ban đầu: Thêm cac từ “đi”, “phải”, “hãy” ứng với lời yêu cầu ở mức nặng –nhẹ tuỳ thuộc vào mỗi lời yêu cầu. - Nam đi học đi ! (yêu cầu nhẹ nhàng) - Nam phải đi học! ( yêu cầu bắt buộc) - Nam hãy đi học đi! ( yêu cầu mang tính ra lệnh) Sau đó tôi tổ chức cho học sinh làm việc theo nhóm ( 3 nhóm ứng với 3 tổ), mỗi tổ một câu rồi nêu miệng nhận xét. Tôi chốt lại học sinh: Muốn đặt câu khiến có thể dùng một trong các cách sau: Thêm các từ hãy, đừng, chớ, nên, phải vào trước động từ... và cuối câu dùng dấu chấm than (!). Cùng phương pháp tổ chức này tôi cho học sinh làm ví dụ 2. Ví dụ 2: Đặt câu khiến cho những yêu cầu dưới đây: a. Câu khiến có hãy ở trước động từ. b. Câu khiến có đi hoặc nào ở trước động từ. c. Câu khiến có xin hoặc mong ở trước chủ ngữ. Phần này học sinh không còn bỡ ngỡ về cách đặt câu khiến. a. Bạn hãy làm bài tập đi! b. Mong các em làm bài tập thật tốt! 4. Câu cảm: (câu cảm thán) Yêu cầu học sinh hiểu câu cảm là câu dùng để bộc lộ cảm xúc (vui mừng, thán phục, đau xót, ngạc nhiên...) của người nói. Lưu ý trong câu cảm thường có các từ ngữ: ôi, chao, chà, trời, quá, lắm, thật...Khi viết câu cảm cuối câu thường có dấu chấm than (!). Ví dụ 1: Đặt câu cảm cho các tình huống sau: a. Cô giáo ra một bài toán khó, cả lớp chỉ một bạn làm được. Hãy đặt câu cảm để bày tỏ sự thán phục. b. Vào ngày sinh nhật của em, có một bạn cũ đã chuyển trường từ lâu bỗng nhiên tới chúc mừng em. Hãy đặt câu cảm để bày tỏ sự ngạc nhiên và vui mừng. Tôi đã tổ chức cho học sinh làm việc cặp đôi và đóng vai trò trong tình huống, một bạn nêu, một bạn trả lời, cả lớp nhận xét bổ sung. a. Ôi, bạn giỏi quá! b. Ôi, bất ngờ quá, tớ cảm ơn bạn! Tôi cho học sinh suy nghĩ tìm thêm các tình huống khác đặt câu cảm, nêu cá nhận để các bạn nhận xét. Ví dụ 2: Những câu cảm sau đây bộ lộ cảm xúc gì? a. Ôi, bạn Nam đến kìa! b. ồ, bạn Nam thông minh quá! c. Trời, thật là kinh khủng! Theo tôi phần này tôi cho học sinh làm việc cá nhân: - B1: Nhận xét ý nghĩa của câu cảm. - B2: Tìm cảm xúc của mỗi câu. - B3: Rút ra kết luận chung về câu cảm. d. Mở rộng khắc sâu cách dùng trạng ngữ trong câu. Dạng bài tập: - Thêm trạng ngữ chỉ nơi chốn cho câu. - Thêm trạng ngữ chỉ thời gian cho câu. - Thêm trạng ngữ chỉ nguyên nhân cho câu. - Thêm trạng ngữ chỉ mục đích cho câu. - Thêm trạng ngữ chỉ phương tiện cho câu. Ví dụ 1: Thêm trạng ngữ chỉ nơi chốn cho câu: a................, em giúp bố mẹ làm những công việc gia đình b................, em rất chăm chú nghe giảng và hăng hái phát biểu. c................., hoa đã nở. Theo tôi, vì phần này tôi chưa trực tiếp giảng dạy nhưng ở chương trình lớp 4 cũ nó không có những chi tiết cụ thể rõ ràng như vậy nên việc hình thành kiến thức khó khăn hơn. Còn đối với dạng bài tập này tôi sẽ tổ chức cho học sinh làm việc theo nhóm (3 nhóm ứng với 3 tổ), mỗi tổ một câu. Tôi có gợi ý (với học sinh yếu): Em giúp bố mẹ làm những công việc gia đình tại đâu? Học sinh rất dễ phát hiện vì đây là các tình huống rất quen thuộc với học sinh nên cũng không nhất thiết phải hướng dẫn cụ thể. Tương tự như vậy là trạng ngữ chỉ thời gian cũng rất đơn giản. Với trạng ngữ chỉ mục đích học sinh có thể mắc. Ví dụ 2: Tìm các trạng ngữ thích hợp chỉ mục đích để điền vào chỗ trống: a).............., xã em vừa đào một con mương. b).............., chúng em quyết tâm học tập và rèn luyện thật tốt. c)..............., em phải năng tập thể dục. Giáo viên cần hướng dẫn h/s đến việc hiểu: Mục đích của đào mương để làm gì? Quyết tâm..........tốt để dành được gì? Tập thể dục có lợi gì? Ví dụ 3: Trạng ngữ chỉ phương tiện có dạng bài tập: Tìm trạng ngữ chỉ thời gian trong các câu sau - Bằng một giọng thân tình, thầy khuyên chúng em gắng học bài, làm bài đầy đủ. - Với óc quan sát tinh tế và đôi bàn tay khéo léo, người hoạ sĩ dân gian đã sáng tạo nên những bức tranh làng Hồ nổi tiếng. Học sinh đã biết: Trạng ngữ chỉ phương tiện thường mở đầu bằng các từ “bằng, với” và trả lời cho các câu hỏi: bằng cái gì, với cái gì? Nên bài này tôi chi cho học sinh dùng bút chì gạch chân trạng ngữ cá nhân và nêu miệng trước lớp, theo tôi học sinh sẽ không khó khăn gì?. Như vậy mức độ khó của bài tập khong phụ thuộc vào các loại, các dạng bài tập mà phụ thuộc vào chính ngữ liệu đưa ra cho học sinh. Với các bài tập Luyện từ và câu của học sinh lớp 4. Nhiều yêu cầu trong sách giáo khoa tôi cũng cần phân tích cho nhiều đối tượng học sinh. Đối với học sinh khá, giỏi tôi thường gài thêm hoạt động tiếp nối. Với học sinh trung bình, học sinh yếu chọn những ngữ liệu cụ thể rõ ràng để học sinh dễ xác nhận. Ví dụ: Với dạng bài mở rộng vốn từ ý chí – nghị lực. Viết một đoạn văn ngắn nói về một người có ý chí, nghị lực nên đax vượt qua nhiều thử thách, đạt được thành công. Với học sinh khá, giỏi tôi cho học sinh phân tích yêu cầu đề bài sau đó viết ngay vào nháp. Với học sinh trung bình và yếu tôi hướng dẫn học sinh sử dụng các từ ngữ thuộc chủ đề ý chí – nghị lực đã học để viết. Hỏi học sinh về người em định viết (học sinh yếu tôi còn hỏi về người em định viết có những phẩm chất gì). Quan tâm đến đối tượng học sinh trong giảng dạy chính là chú ý đến việc nâng cao chất lượng học sinh giỏi để bồi dưỡng và nâng cao chất lượng đại trà. Đó là việc làm quan trọng và không thể thiếu trong quá trình giảng dạy. Một điều tôi cũng rất quan tâm đó là việc trình bày của học sinh. Các em làm bài có thể tốt nhưng cách trình bày bố cục bài làm của học sinh còn là cả một vấn đề cần chấn chỉnh. Trong quá trình nghiên cứu, thử nghiệm và tích cực tìm tòi phương pháp tổ chức cho học sinh làm các dạng bài tập Luyện từ và câu. Trải qua một học kỳ ôn tập cùng thời gian áp dụng phương pháp nghiên cứu tôi đã tiến hành khảo sát để xem sự chuyển biến của học sinh sau khi đã được hoạt động sôi nổi trong giờ luyện từ và câu giải quyết các bài tập với lớp 4B do tôi chủ nhiệm. Đề bài: Đọc thầm bài “Về thăm bà” và trả lời câu hỏi sau: 1) Trong bài “Về thăm bà” từ nào cùng nghĩa với từ “hiền” 2) Câu “Lần nào trở về với bà, Thanh cũng thấy bình yên và thong thả như thế” có mấy động từ, tính từ? a. Một động từ, 2 tính từ. Các từ đó là: - Động từ - Tính từ b. Hai động từ, 2 tính từ. Các từ đó là: - Động từ - Tính từ c. Hai động từ, 1 tính từ. Các từ đó là: - Động từ - Tính từ 3) Câu “Cháu đã về đấy ư ?” được dùng làm gì? a. Dùng đề hỏi. b. Dùng để yêu cầu, đề nghị. c. Dùng thay lời chào. 4) Trong câu “ Sự im lặng làm Thanh mãi mới cất được tiếng gọi khẽ” bộ phận nào là chủ ngữ? a. Thanh b. Sự yên lặng c. Sự yên lặng làm Thanh. Kết quả thu được: Tổng só lớp 4B có 36 em. Giỏi Khá Trung bình Yếu SL % SL % SL % SL % 14 39,2 16 44,8 6 16 0 0 III. Dạy thực nghiệm trên lớp đối chứng. Không chỉ dừng lại phạm vi nghiên cứu trong lớp, tôi đã áp dụng kinh nghiệm đổi mới này vào lớp cùng khối là lớp 4C (lớp đối chứng). Lớp 4C có 35 học sinh. Trước tiên tôi sử dụng ngay bài khảo sát của lớp 4B (lớp tôi dạy) ở giai đoạn cuối để khảo sát lớp 4A, kết quả thu được như sau: Giỏi : 7 em chiếm 20% Khá : 9 em chiếm 25,6% TB : 11 em chiếm 31,4% Yếu : 8 em chiếm 23% Điều này chứng tỏ phương pháp tổ chức cho học sinh học các bài tập Luyện từ và câu là rất quan trọng, nó quyết định rất nhiều đến kết quả học tập của học sinh. Cùng với việc nghiên cứu của mình, kết hợp với giáo viên chủ nhiệm lớp, phổ biến kinh nghiệm tổ chức phương pháp dạy học tốt cho học sinh xác định rõ yêu cầu của bài, tổ chức cho các em được hoạt động có hiệu quả, học sinh được hướng dẫn thực hành phù hợp với nội dung từng bài. Dần dần các em đã hình thành được thói quen làm việc có kế hoạch, linh hoạt với từng dạng bài. Sau một thời gian hướng dẫn lớp 4C, tôi ra một đề khảo sát. Đề bài: “Chú chuồn chuồn nước mới đẹp làm sao. Màu vàng trên lưng chú lắp lánh, bốn cánh mỏng như giấy bông. Cái đầu tròn và hai con mắt long lanh như thuỷ tinh”. Hãy xác định: Từ đơn, từ ghép, từ láy. Trong các từ đó đâu là danh từ, động từ, tính từ. Đậưt một câu với 1 từ đơn, từ ghép, từ láy em vừa tìm được. Kết quả đạt được như sau: Giỏi : 11 em chiếm 31,4% Khá : 15 em chiếm 43,6% TB : 05 em chiếm 14% Yếu : 04 em chiếm 11% Với kết quả thu được ở việc dạy thực nghiệm trên lớp đối chứng tôi càng vững vàng tin tưởng vào việc vận dụng phương pháp tổ chức dạy các dạng bài tập Luyện từ và câu cho học sinh lớp 4 có hiệu quả. Kết luận I. Kết quả nghiên cứu đạt được. Thực hiện đề tài này, khi học sinh đã được củng cố, khắc sâu, mở rộng và rèn kĩ năng luyện tập thực hành về các dạng bài tập “Luyện từ và câu” lớp 4 tôi thấy kết quả của việc làm đó như sau: - Học sinh được tổ chức hoạt động một cách độc lập, tìm tòi kiến thức, tầm nhận thức đối với mọi đối tượng học sinh là phù hợp, nên học sinh tiếp thu một cách có hiệu quả. - Các em biết dựa vào kiến thức lý thuyết để vận dụng làm các bài tập một cách chủ động. - Với phương pháp tổ chức này học sinh nắm kiến thức một cách sâu sắc có cơ sở, được đối chứng qua nhận xét của bạn, của giáo viên. - Các em đã hình thành được thói quen đọc kỹ bài, xác định yêu cầu của bài. Không còn tình trạng bỏ sót yêu cầu của đề bài. - Học sinh có ý thức rèn cách trình bày sạch sẽ, khoa học, biết dùng từ đặt câu hợp lý. Ngoài ra học sinh còn có thêm thói quen kiểm tra, soát lại bài của mình. - Qua việc giảng dạy theo dõi kết quả của học sinh qua các giờ kiểm tra, bài kiểm tra định kỳ của học sinh tôi thấy: Học sinh sẵn sàng đón nhận môn “Luyện từ và câu” bất kỳ lúc nào. Đó cũng nói lên học sinh đã bắt đầu yêu thích môn học, mạnh dạn nêu ý kiến của mình. - Tuy kết quả tôi nêu trên hết sức sơ lược và ở phạm vi nhỏ, song nó cũng góp phần động viên tôi trong công tác giảng dạy học sinh nói chung, phát hiện bồi dưỡng những học sinh khá, giỏi, phụ đạo học sinh yếu nói riêng. Bé nhỏ như vậy nhưng vô cùng quan trọng đối với một giáo viên còn non nớt kinh nghiệm như tôi trong việc tháo gỡ khó khăn, trong việc tìm ra phương pháp tổ chức dạy các dạng bài tập “Luện từ và câu” cho học sinh của mình. II- Bài học kinh nghiệm. Dạy học các dạng bài tập “Luyện từ và câu” cho học sinh lớp 4 giúp học sinh nắm được kiến thức trong phân môn “Luyện từ và câu” cung cấp: Học sinh hiểu được từ mới, phát triển kĩ năng, kỹ xảo sử dụng từ ngữ, học sinh còn biết nhận diện xác định các dạng bài tập, phân tích kỹ, chính xác yêu cầu của đề bài, từ đó có hướng cho hoạt động học tập của mình. Để đạt được các điều đó, người giáo viên cần chú ý: - Trong quá trình giảng dạy giáo viên không nên nóng vội, mà phải bình tĩnh trong thời gian không phải ngày 1 ngày 2. Đặc biệt luôn xem xét phương pháp giảng dạy của mình để điều chỉnh phương pháp sao cho phù hợp với việc nhận thức của học sinh, gây được hứng thú học tập cho các em. - Phải nghiên cứu để nhận thức rõ về vị trí, nhiệm vụ của phần kiến thức vừa dạy. - Lưu ý quá trình giảm tải đề điều chỉnh sao cho phù hợp với đặc điểm học sinh lớp mình, đề ra hướng giải quyết cho việc cân chỉnh thống nhất giảm tải. - Không ngừng học hỏi trao đổi với đồng nghiệp để nghiên cứu đổi mới phương pháp dạy và học nhằm nâng cao chất lượng. Trong giảng dạy, giáo viên không được áp đặt học sinh mà coi nhiệm vụ học của học sinh là quan trọng, là nhân tố chủ yếu cho kết quả giáo dục. Luôn gợi mở khám phá tìm tòi biện pháp tốt nhất cho học sinh nắm chắc kiến thức. Rèn cho học sinh cách tư duy thông minh, sáng tạo, làm việc độc lập, nâng cao kết quả tự học của mình: Tạo cho học sinh có niềm vui trong học tập, có hứng thú đặc biệt trong học tập. Giáo viên luôn luôn giải quyết tình huống vướng mắc cho học sinh. - Giáo viên phải tôn trọng nghiêm túc thực hiện giáo dục, giảng dạy theo nguyên tắc từ những điều đơn giản mới đến nâng cao, khắc sâu...Để học sinh nắm vững việc giải quyết các bài tập “Luyện từ và câu”, giáo viên cũng cần lưu ý điểm sau: + Tìm ra phương pháp tổ chức sao cho phù hợp với từng dạng bài tập. + Phân biệt cho học sinh hướng giải quyết cho các dạng bài khác nhau. Học sinh cần nắm được các bước tiến hành một bài tập. Cần tổ chức cho học sinh theo các hình thức tổ chức có thể theo nhóm, cá nhân, có thể làm việc cả lớp để phát huy tốt hiệu quả giờ dạy. - Lưu ý cho học sinh cách trình bày sạch sẽ, khoa học, rèn chữ viết đẹp đúng chính tả cho học sinh. III. Phạm vi, điều kiện áp dụng và hướng tiếp tục nghiên cứu. Việc dạy các bài tập “Luyện từ và câu”cho học sinh lớp 4 là vấn đề hết sức nan giải vì thời gian có hạn và năng lực trình độ bản thân còn nhiều hạn chế nên tôi mới chỉ nghiên cứu được tìm ra phương pháp tổ chức một giờ dạy các dạng bài tập “Luyện từ và câu”. Phần nghiên cứu có thể chưa sâu, chưa sát, tôi thiết nghĩ nếu chỉ nghiên cứu trong phạm vi của đề tài này thì chưa đủ vì thế trong tương lai nếu có điều kiện tiếp tục nghiên cứu, tôi hứa sẽ nghiên cứu hoàn thiện hơn. - Đề tài này chỉ có thể áp dụng, vận dụng trong phạm vi ở tiết “Luyện từ và câu” của học sinh lớp 4. IV. Những hạn chế: Nếu không được giáo viên gợi mở, đề ra phương pháp tổ chức cụ thể cho từng dạng bài thì học sinh sẽ rất ngại học môn này và không hiểu bản chất của các bài tập cần khai thác cái gì?. Các học sinh lớp 4 tầm nhận thức còn hạn chế, thời gian dành cho tiết bài tập còn ít nên việc rèn cho học sinh có kĩ năng kĩ xảo còn chưa đầy đủ và hệ thống. V. Những đề xuất. Dạy các dạng bài tập “Luyện từ và câu” là nguồn cung cấp vốn từ, lối diễn đạt bồi dưỡng tư duy văn học cho học sinh. Muốn vậy: * Đối với học sinh: Các em cần quan tâm, xác định được tầm quan trọng của môn này. Các em cần được động viên, khích lệ kịp thời, đúng lúc của mọi người để kích thích các em có nhiều cố gắng vươn lên trong học tập, đó chính là gia đình – nhà trường xã hội. * Đối với giáo viên: Không ngừng học hỏi tìm tòi tích luỹ kinh nghiệm từ đồng nghiệp, từ thông tin, sách vở và từ chính học sinh. + Nắm chắc nội dung chương trình, ý đồ của sách giáo khoa, dạy sát đối tượng học sinh, lựa chọn phương pháp hình thức tổ chức phù hợp với mỗi dạng bài. + Cần xác định không phải dạy bài khó, bài nâng cao thì học sinh mới giỏi. + Đặc biệt phải tâm huyết với nghề, luôn đặt học sinh là trung tâm, có trách nhiệm với việc học của học sinh và bài dạy của mình. Động viên gần gũi giúp đỡ học sinh. * Đối với nhà trường và các cấp quản lý: Nhà trường cần tạo điều kiện cơ sở vật chất để giáo viên và học sinh có thể học tập nâng cao kiến thức. + Tạo điều kiện để giáo viên nâng cao tay nghề qua việc cung cấp các loại sách tham khảo, trang thiết bị phục vụ bộ môn. + Động viên khuyến khích kịp thời những giáo viên, học sinh đạt nhiều thành tích cao trong giảng dạy và học tập. + Quan tâm xây dựng và bồi dưỡng đội ngũ giáo viên có trình độ chuyên môn nghiệp vụ. Rất mong sự góp ý của các đồng nghiệp để chúng ta có hương giải quyết tiếp theo cho việc nâng cao chất lượng dạy và học phân môn “Luyện từ và câu” nói riêng và phân môn Tiếng Việt nói chung, góp phần giáo dục học sinh trở thành con người phát triển toàn diện. Xin chân thành cảm ơn!
File đính kèm:
- SKKN_lop_4_Luyen_tu_va_cau.doc

markdown:
# Sáng kiến kinh nghiệm Phương pháp tổ chức dạy các dạng bài tập luyện từ và câu cho học sinh Lớp 4
Nhận thức được tầm quan trọng của Tiếng Việt trong sự nghiệp giáo dục con người. Từ xa xưa ông cha ta đã sử dụng nó một cách tự giác nhằm để giáo dục trẻ nhỏ.
Khi chưa có nhà trường, trẻ được giáo dục trong gia đình và ngoài xã hội. Từ thuở nằm nôi, các em được bao bọc trong tiếng hát ru của mẹ, của bà, lớn lên chút nữa những câu chuyện kể có tác dụng to lớn, là dòng sữa ngọt ngào nuôi dưỡng tâm hồn trẻ, rèn luyện các em thành con người có nhân cách, có bản sắc dân tộc góp phần hình thành con người mới, đáp ứng yêu cầu của xã hội đối với những thành viên của mình.
Cùng với sự phát triển của xã hội, giáo dục nhà trường xuất hiện như một điều tất yếu, đón bước thiếu nhi cắp sách tới trường. Cả thế giới đang mở trước mắt các em. Kho tàng văn minh nhân loại được chuyển giao từ những điều sơ đẳng nhất. Quá trình giáo dục được thực hiện ở mọi lúc, mọi nơi, tất cả các môn học.
Những điều sơ đẳng nhất đã góp phần rất quan trọng trong việc sử dụng ngôn ngữ vào hoạt động giao tiếp của học sinh. Ngôn ngữ là thứ công cụ có tác dụng vô cùng to lớn. Nó có thể diễn tả tất cả những gì con người nghĩ ra, nhìn thấy biết được những giá trị trừu tượng mà các giác quan không thể vươn tới được. Các môn học ở Tiểu học có tác dụng hỗ trợ cho nhau nhằm giáo dục toàn diện học sinh phải kể đến Luyện từ và câu, một phân môn chiếm thời lượng khá lớn trong môn Tiếng Việt ở Tiểu học. Nó tách thành một phân môn độc lập, có vị trí ngang bằng với phân môn Tập đọc, Tập làm văn.song song tồn tại với các môn học khác. Điều đó thể hiện việc cung cấp vốn từ cho học sinh là rất cần thiết và nó có thể mang tính chất cấp bách nhằm “đầu tư” cho học sinh có cơ sở hình thành ngôn ngữ cho hoạt động giao tiếp cũng như chiếm lĩnh nguồn tri thức mới trong các môn học khác. Tầm quan trọng đó đã được rèn giũa luyện tập nhuần nhuyễn trong quá trình giải quyết các dạng bài tập trong môn Luyện từ và câu lớp 4.
*"Sáng kiến kinh nghiệm Phương pháp tổ chức dạy các dạng bài tập luyện từ và câu cho học sinh Lớp 4"*, để tải tài liệu gốc về máy bạn click vào nút **DOWNLOAD**ở trên
ng phép “suy” để học sinh áp dụng vào bài của mình. Ví dụ 2: Gạch dưới các động từ trong đoạn văn sau: Yiết Kiêu đến kinh đô yết kiến vua Trần Nhân Tông Nhà vua: Trẫm cho nhà ngươi nhận một loại binh khí Yết Kiêu: Thần chỉ xin một chiếc dùi sắt Nhà vua: Để làm gì ? Yết Kiêu: Để dùi những chiếc thuyền của giặc vì thần có thể lặn hàng giờ dưới nước. Tôi đã cho học sinh làm việc theo nhóm. Học sinh trong nhóm thảo luận nêu trước lớp. Lưu ý có 2 từ “dùi” từ nào là động từ ? Lấy ví dụ trường hợp khác. Người ta lấy cái đục là cái lỗ để nước đục chảy ra. Ví dụ 3: Tìm những từ ngữ biểu thị mức độ của đặc điểm, tính chất được gạch chân trong đoạn văn sau: Hoa cà phê thơm đậm và ngọt lên mùi hương thường theo gió bay đi rất xa. Nhà thơ Xuân Diệu chỉ có một lần đến đây ngắm nhìn của cà phê đã phải thốt lên. Hoa cà phê thơm lắm em ơi Hoa cùng một điệu với hoa nhài Trong ngà trắng ngọc, xinh và sáng. Như miệng em cười đâu đây thôi... Đây là bài tập để rèn luyện về tính từ và bài này hơi trừu tượng với học sinh Cho các em phân tích đề bài trước vì yều cầu của bài không quen thuộc với học sinh ;các em đã hiểu . Tìm những từ biểu thị mức độ của đặc điểm tính chất của cá từ gạng chân cụ thể : Hoà cà phê thơm như thế nào ? (thơm đậm và ngọt ) nên mùi hương bay đi rất xa. Lần lượt học sinh tìm (trả lời cá nhân theo phương pháp động não): Thơm – lắm Trong – ngà Trắng – ngọc Như vậy các em thấy quen thuộc với cách làm của bài này. c. Củng cố khắc sâu mở rộng luyện các dạng bài tập về câu. Với dạng bài này cũng được lựa chọn với thực tiễn sinh động hàng ngày để học sinh biết đặt câu đúng, phù hợp với tình huống giao tiếp, đảm bảo lịch sự khi đặt câu. 1. Câu kể. Ví dụ 1: Đặt một vài câu kể để: a) Kể việc làm hàng ngày sau khi đi học về. b) Tả chiếc bút em đang dùng. c) Trình bày ý kiến của em về tình bạn. d) Nói lên niềm vui của em khi nhận được điểm tốt. Tổ chức cho học sinh làm việc cá nhân. Kể về việc em làm... Lưu ý học sinh khi viết hết câu phải có dấu chấm. Học sinh viết và đọc cho học sinh trong lớp nhận xét bổ sung. Nội dung của các yêu cầu trên khác nhau: Tả, bày tỏ ý kiến, nói lên niềm vui... Giáo viên hướng dẫn mẫu: + Tả kết hợp với dùng từ ngữ gợi tả, biện pháp nghệ thuật + Bày tỏ ý kiến – yêu mến, gắn bó như thế nào? + Nói lên niềm vui – vui sướng như thế nào khi được điểm tốt. Ví dụ 2: Khi muốn mượn bạn cái bút, em có thể chọn những cách nói nào? a) Cho mượn cái bút! b) Lan ơi, cho tớ mượn cái bút! c) Lan ơi, cậu có thể cho tớ mượn cái bút được không? Cho học sinh trả lời cá nhân, học sinh chọn trường hợp c, vì nó thể hiện sự lịch sự trong giao tiếp. Giáo viên yêu cầu học sinh hoạt động tiếp nối. Trao đổi theo cặp, thực hành lời yêu cầu lịch sự. 2. Câu hỏi: Đối với việc giữ lịch sự khi đặt câu hỏi, dạng bài tập cho phần này cũng rất cụ thể: Ví dụ: So sánh các câu hỏi trong đoạn văn sau: Em thấy câu các bạn nhỏ hỏi cụ già có thích hợp hơn những câu hỏi khác không? Vì sao? Sau một cuộc dạo chơi, đám trẻ ra về. Tiếng nói cười ríu rít. Bỗng các bạn dừng lại khi thấy một cụ già đang ngồi ở vệ đường. Trông cụ thật mệt mỏi, cặp mắt lộ rõ vẻ u sầu. - Chuyện gì đã xảy ra với ông cụ thế nhỉ? Một em trai hỏi, - Đám trẻ tiếp lời bàn tán sôi nổi: - Chắc là cụ bị ốm? - Hay là cụ đánh mất cái gì? - Chúng mình thử hỏi xem đi? Các em tới chỗ ông cụ, lễ phép hỏi: - Thưa cụ, chúng cháu có thể giúp gì cho cụ không? Giáo viên tổ chức cho học sinh làm việc cá nhân. Trước hết học sinh phải xác định câu nào là câu hỏi, câu nào là câu các bạn phỏng đoán với nhau: cho học sinh so sánh. Các câu các em hỏi nhau: - Chuyện gì xảy ra với ông cụ thế nhỉ? - Chắc là cụ bị ốm - Hay cụ đánh mất cái gì? Câu hỏi các bạn nhỏ hỏi cụ già: - Thưa cụ, chúng cháu có thể giúp gì cụ không? Hướng dẫn học sinh nhận xét về câu hỏi của các bạn nhỏ với cụ già là rất phù hợp trong trường hợp đó vì: Nếu không biết nguyên nhân của ông cụ như thế nào mà hỏi cụ bị ốm hay cụ đánh mất cái gì... sẽ làm tổn thương đến ông cụ (chẳng may ông cụ rơi vào hoàn cảnh như vậy). Qua bài tập này củng cố khắc sâu cho học sinh về cần đặt những câu hỏi lịch sự, tránh những câu hỏi làm phiền lòng người khác. Học sinh còn bỡ ngỡ trong việc phân tích các câu hỏi. Tôi đã dướng dẫn các em phải đặt nó trong văn cảnh cụ thể. Hoạt động liên hệ: Cho học sinh đặt câu hỏi phù hợp khi gặp tình huống như trong bài tập trên ở ngoài thực tế. Câu khiến - Dạng bài tập cho mảng kiến thức này gồm: - Chuyển các câu kể thành câu khiến. - Đặt câu khiến phù hợp với các tình huống. - Đặt câu khiến theo yêu cầu có “hãy” trước động từ “đi” hoặc “nào” sau động từ “xin” hoặc “mong” trước chủ ngữ - Nêu tình huống có thể dùng câu khiến nói trên. Ví dụ 1: Chuyển các câu kể thành câu khiến - Nam đi học - Thanh đi lao động - Ngân chăm chỉ - Giang phấn đấu học giỏi. Với bài tập này trước hết tôi cho học sinh phân tích mẫu: - Nam đi học! -Nam phải đi học! - Nam hãy đi học! Cho học sinh nhận xét mẫu so với câu ban đầu: Thêm cac từ “đi”, “phải”, “hãy” ứng với lời yêu cầu ở mức nặng –nhẹ tuỳ thuộc vào mỗi lời yêu cầu. - Nam đi học đi ! (yêu cầu nhẹ nhàng) - Nam phải đi học! ( yêu cầu bắt buộc) - Nam hãy đi học đi! ( yêu cầu mang tính ra lệnh) Sau đó tôi tổ chức cho học sinh làm việc theo nhóm ( 3 nhóm ứng với 3 tổ), mỗi tổ một câu rồi nêu miệng nhận xét. Tôi chốt lại học sinh: Muốn đặt câu khiến có thể dùng một trong các cách sau: Thêm các từ hãy, đừng, chớ, nên, phải vào trước động từ... và cuối câu dùng dấu chấm than (!). Cùng phương pháp tổ chức này tôi cho học sinh làm ví dụ 2. Ví dụ 2: Đặt câu khiến cho những yêu cầu dưới đây: a. Câu khiến có hãy ở trước động từ. b. Câu khiến có đi hoặc nào ở trước động từ. c. Câu khiến có xin hoặc mong ở trước chủ ngữ. Phần này học sinh không còn bỡ ngỡ về cách đặt câu khiến. a. Bạn hãy làm bài tập đi! b. Mong các em làm bài tập thật tốt! 4. Câu cảm: (câu cảm thán) Yêu cầu học sinh hiểu câu cảm là câu dùng để bộc lộ cảm xúc (vui mừng, thán phục, đau xót, ngạc nhiên...) của người nói. Lưu ý trong câu cảm thường có các từ ngữ: ôi, chao, chà, trời, quá, lắm, thật...Khi viết câu cảm cuối câu thường có dấu chấm than (!). Ví dụ 1: Đặt câu cảm cho các tình huống sau: a. Cô giáo ra một bài toán khó, cả lớp chỉ một bạn làm được. Hãy đặt câu cảm để bày tỏ sự thán phục. b. Vào ngày sinh nhật của em, có một bạn cũ đã chuyển trường từ lâu bỗng nhiên tới chúc mừng em. Hãy đặt câu cảm để bày tỏ sự ngạc nhiên và vui mừng. Tôi đã tổ chức cho học sinh làm việc cặp đôi và đóng vai trò trong tình huống, một bạn nêu, một bạn trả lời, cả lớp nhận xét bổ sung. a. Ôi, bạn giỏi quá! b. Ôi, bất ngờ quá, tớ cảm ơn bạn! Tôi cho học sinh suy nghĩ tìm thêm các tình huống khác đặt câu cảm, nêu cá nhận để các bạn nhận xét. Ví dụ 2: Những câu cảm sau đây bộ lộ cảm xúc gì? a. Ôi, bạn Nam đến kìa! b. ồ, bạn Nam thông minh quá! c. Trời, thật là kinh khủng! Theo tôi phần này tôi cho học sinh làm việc cá nhân: - B1: Nhận xét ý nghĩa của câu cảm. - B2: Tìm cảm xúc của mỗi câu. - B3: Rút ra kết luận chung về câu cảm. d. Mở rộng khắc sâu cách dùng trạng ngữ trong câu. Dạng bài tập: - Thêm trạng ngữ chỉ nơi chốn cho câu. - Thêm trạng ngữ chỉ thời gian cho câu. - Thêm trạng ngữ chỉ nguyên nhân cho câu. - Thêm trạng ngữ chỉ mục đích cho câu. - Thêm trạng ngữ chỉ phương tiện cho câu. Ví dụ 1: Thêm trạng ngữ chỉ nơi chốn cho câu: a................, em giúp bố mẹ làm những công việc gia đình b................, em rất chăm chú nghe giảng và hăng hái phát biểu. c................., hoa đã nở. Theo tôi, vì phần này tôi chưa trực tiếp giảng dạy nhưng ở chương trình lớp 4 cũ nó không có những chi tiết cụ thể rõ ràng như vậy nên việc hình thành kiến thức khó khăn hơn. Còn đối với dạng bài tập này tôi sẽ tổ chức cho học sinh làm việc theo nhóm (3 nhóm ứng với 3 tổ), mỗi tổ một câu. Tôi có gợi ý (với học sinh yếu): Em giúp bố mẹ làm những công việc gia đình tại đâu? Học sinh rất dễ phát hiện vì đây là các tình huống rất quen thuộc với học sinh nên cũng không nhất thiết phải hướng dẫn cụ thể. Tương tự như vậy là trạng ngữ chỉ thời gian cũng rất đơn giản. Với trạng ngữ chỉ mục đích học sinh có thể mắc. Ví dụ 2: Tìm các trạng ngữ thích hợp chỉ mục đích để điền vào chỗ trống: a).............., xã em vừa đào một con mương. b).............., chúng em quyết tâm học tập và rèn luyện thật tốt. c)..............., em phải năng tập thể dục. Giáo viên cần hướng dẫn h/s đến việc hiểu: Mục đích của đào mương để làm gì? Quyết tâm..........tốt để dành được gì? Tập thể dục có lợi gì? Ví dụ 3: Trạng ngữ chỉ phương tiện có dạng bài tập: Tìm trạng ngữ chỉ thời gian trong các câu sau - Bằng một giọng thân tình, thầy khuyên chúng em gắng học bài, làm bài đầy đủ. - Với óc quan sát tinh tế và đôi bàn tay khéo léo, người hoạ sĩ dân gian đã sáng tạo nên những bức tranh làng Hồ nổi tiếng. Học sinh đã biết: Trạng ngữ chỉ phương tiện thường mở đầu bằng các từ “bằng, với” và trả lời cho các câu hỏi: bằng cái gì, với cái gì? Nên bài này tôi chi cho học sinh dùng bút chì gạch chân trạng ngữ cá nhân và nêu miệng trước lớp, theo tôi học sinh sẽ không khó khăn gì?. Như vậy mức độ khó của bài tập khong phụ thuộc vào các loại, các dạng bài tập mà phụ thuộc vào chính ngữ liệu đưa ra cho học sinh. Với các bài tập Luyện từ và câu của học sinh lớp 4. Nhiều yêu cầu trong sách giáo khoa tôi cũng cần phân tích cho nhiều đối tượng học sinh. Đối với học sinh khá, giỏi tôi thường gài thêm hoạt động tiếp nối. Với học sinh trung bình, học sinh yếu chọn những ngữ liệu cụ thể rõ ràng để học sinh dễ xác nhận. Ví dụ: Với dạng bài mở rộng vốn từ ý chí – nghị lực. Viết một đoạn văn ngắn nói về một người có ý chí, nghị lực nên đax vượt qua nhiều thử thách, đạt được thành công. Với học sinh khá, giỏi tôi cho học sinh phân tích yêu cầu đề bài sau đó viết ngay vào nháp. Với học sinh trung bình và yếu tôi hướng dẫn học sinh sử dụng các từ ngữ thuộc chủ đề ý chí – nghị lực đã học để viết. Hỏi học sinh về người em định viết (học sinh yếu tôi còn hỏi về người em định viết có những phẩm chất gì). Quan tâm đến đối tượng học sinh trong giảng dạy chính là chú ý đến việc nâng cao chất lượng học sinh giỏi để bồi dưỡng và nâng cao chất lượng đại trà. Đó là việc làm quan trọng và không thể thiếu trong quá trình giảng dạy. Một điều tôi cũng rất quan tâm đó là việc trình bày của học sinh. Các em làm bài có thể tốt nhưng cách trình bày bố cục bài làm của học sinh còn là cả một vấn đề cần chấn chỉnh. Trong quá trình nghiên cứu, thử nghiệm và tích cực tìm tòi phương pháp tổ chức cho học sinh làm các dạng bài tập Luyện từ và câu. Trải qua một học kỳ ôn tập cùng thời gian áp dụng phương pháp nghiên cứu tôi đã tiến hành khảo sát để xem sự chuyển biến của học sinh sau khi đã được hoạt động sôi nổi trong giờ luyện từ và câu giải quyết các bài tập với lớp 4B do tôi chủ nhiệm. Đề bài: Đọc thầm bài “Về thăm bà” và trả lời câu hỏi sau: 1) Trong bài “Về thăm bà” từ nào cùng nghĩa với từ “hiền” 2) Câu “Lần nào trở về với bà, Thanh cũng thấy bình yên và thong thả như thế” có mấy động từ, tính từ? a. Một động từ, 2 tính từ. Các từ đó là: - Động từ - Tính từ b. Hai động từ, 2 tính từ. Các từ đó là: - Động từ - Tính từ c. Hai động từ, 1 tính từ. Các từ đó là: - Động từ - Tính từ 3) Câu “Cháu đã về đấy ư ?” được dùng làm gì? a. Dùng đề hỏi. b. Dùng để yêu cầu, đề nghị. c. Dùng thay lời chào. 4) Trong câu “ Sự im lặng làm Thanh mãi mới cất được tiếng gọi khẽ” bộ phận nào là chủ ngữ? a. Thanh b. Sự yên lặng c. Sự yên lặng làm Thanh. Kết quả thu được: Tổng só lớp 4B có 36 em. Giỏi Khá Trung bình Yếu SL % SL % SL % SL % 14 39,2 16 44,8 6 16 0 0 III. Dạy thực nghiệm trên lớp đối chứng. Không chỉ dừng lại phạm vi nghiên cứu trong lớp, tôi đã áp dụng kinh nghiệm đổi mới này vào lớp cùng khối là lớp 4C (lớp đối chứng). Lớp 4C có 35 học sinh. Trước tiên tôi sử dụng ngay bài khảo sát của lớp 4B (lớp tôi dạy) ở giai đoạn cuối để khảo sát lớp 4A, kết quả thu được như sau: Giỏi : 7 em chiếm 20% Khá : 9 em chiếm 25,6% TB : 11 em chiếm 31,4% Yếu : 8 em chiếm 23% Điều này chứng tỏ phương pháp tổ chức cho học sinh học các bài tập Luyện từ và câu là rất quan trọng, nó quyết định rất nhiều đến kết quả học tập của học sinh. Cùng với việc nghiên cứu của mình, kết hợp với giáo viên chủ nhiệm lớp, phổ biến kinh nghiệm tổ chức phương pháp dạy học tốt cho học sinh xác định rõ yêu cầu của bài, tổ chức cho các em được hoạt động có hiệu quả, học sinh được hướng dẫn thực hành phù hợp với nội dung từng bài. Dần dần các em đã hình thành được thói quen làm việc có kế hoạch, linh hoạt với từng dạng bài. Sau một thời gian hướng dẫn lớp 4C, tôi ra một đề khảo sát. Đề bài: “Chú chuồn chuồn nước mới đẹp làm sao. Màu vàng trên lưng chú lắp lánh, bốn cánh mỏng như giấy bông. Cái đầu tròn và hai con mắt long lanh như thuỷ tinh”. Hãy xác định: Từ đơn, từ ghép, từ láy. Trong các từ đó đâu là danh từ, động từ, tính từ. Đậưt một câu với 1 từ đơn, từ ghép, từ láy em vừa tìm được. Kết quả đạt được như sau: Giỏi : 11 em chiếm 31,4% Khá : 15 em chiếm 43,6% TB : 05 em chiếm 14% Yếu : 04 em chiếm 11% Với kết quả thu được ở việc dạy thực nghiệm trên lớp đối chứng tôi càng vững vàng tin tưởng vào việc vận dụng phương pháp tổ chức dạy các dạng bài tập Luyện từ và câu cho học sinh lớp 4 có hiệu quả. Kết luận I. Kết quả nghiên cứu đạt được. Thực hiện đề tài này, khi học sinh đã được củng cố, khắc sâu, mở rộng và rèn kĩ năng luyện tập thực hành về các dạng bài tập “Luyện từ và câu” lớp 4 tôi thấy kết quả của việc làm đó như sau: - Học sinh được tổ chức hoạt động một cách độc lập, tìm tòi kiến thức, tầm nhận thức đối với mọi đối tượng học sinh là phù hợp, nên học sinh tiếp thu một cách có hiệu quả. - Các em biết dựa vào kiến thức lý thuyết để vận dụng làm các bài tập một cách chủ động. - Với phương pháp tổ chức này học sinh nắm kiến thức một cách sâu sắc có cơ sở, được đối chứng qua nhận xét của bạn, của giáo viên. - Các em đã hình thành được thói quen đọc kỹ bài, xác định yêu cầu của bài. Không còn tình trạng bỏ sót yêu cầu của đề bài. - Học sinh có ý thức rèn cách trình bày sạch sẽ, khoa học, biết dùng từ đặt câu hợp lý. Ngoài ra học sinh còn có thêm thói quen kiểm tra, soát lại bài của mình. - Qua việc giảng dạy theo dõi kết quả của học sinh qua các giờ kiểm tra, bài kiểm tra định kỳ của học sinh tôi thấy: Học sinh sẵn sàng đón nhận môn “Luyện từ và câu” bất kỳ lúc nào. Đó cũng nói lên học sinh đã bắt đầu yêu thích môn học, mạnh dạn nêu ý kiến của mình. - Tuy kết quả tôi nêu trên hết sức sơ lược và ở phạm vi nhỏ, song nó cũng góp phần động viên tôi trong công tác giảng dạy học sinh nói chung, phát hiện bồi dưỡng những học sinh khá, giỏi, phụ đạo học sinh yếu nói riêng. Bé nhỏ như vậy nhưng vô cùng quan trọng đối với một giáo viên còn non nớt kinh nghiệm như tôi trong việc tháo gỡ khó khăn, trong việc tìm ra phương pháp tổ chức dạy các dạng bài tập “Luện từ và câu” cho học sinh của mình. II- Bài học kinh nghiệm. Dạy học các dạng bài tập “Luyện từ và câu” cho học sinh lớp 4 giúp học sinh nắm được kiến thức trong phân môn “Luyện từ và câu” cung cấp: Học sinh hiểu được từ mới, phát triển kĩ năng, kỹ xảo sử dụng từ ngữ, học sinh còn biết nhận diện xác định các dạng bài tập, phân tích kỹ, chính xác yêu cầu của đề bài, từ đó có hướng cho hoạt động học tập của mình. Để đạt được các điều đó, người giáo viên cần chú ý: - Trong quá trình giảng dạy giáo viên không nên nóng vội, mà phải bình tĩnh trong thời gian không phải ngày 1 ngày 2. Đặc biệt luôn xem xét phương pháp giảng dạy của mình để điều chỉnh phương pháp sao cho phù hợp với việc nhận thức của học sinh, gây được hứng thú học tập cho các em. - Phải nghiên cứu để nhận thức rõ về vị trí, nhiệm vụ của phần kiến thức vừa dạy. - Lưu ý quá trình giảm tải đề điều chỉnh sao cho phù hợp với đặc điểm học sinh lớp mình, đề ra hướng giải quyết cho việc cân chỉnh thống nhất giảm tải. - Không ngừng học hỏi trao đổi với đồng nghiệp để nghiên cứu đổi mới phương pháp dạy và học nhằm nâng cao chất lượng. Trong giảng dạy, giáo viên không được áp đặt học sinh mà coi nhiệm vụ học của học sinh là quan trọng, là nhân tố chủ yếu cho kết quả giáo dục. Luôn gợi mở khám phá tìm tòi biện pháp tốt nhất cho học sinh nắm chắc kiến thức. Rèn cho học sinh cách tư duy thông minh, sáng tạo, làm việc độc lập, nâng cao kết quả tự học của mình: Tạo cho học sinh có niềm vui trong học tập, có hứng thú đặc biệt trong học tập. Giáo viên luôn luôn giải quyết tình huống vướng mắc cho học sinh. - Giáo viên phải tôn trọng nghiêm túc thực hiện giáo dục, giảng dạy theo nguyên tắc từ những điều đơn giản mới đến nâng cao, khắc sâu...Để học sinh nắm vững việc giải quyết các bài tập “Luyện từ và câu”, giáo viên cũng cần lưu ý điểm sau: + Tìm ra phương pháp tổ chức sao cho phù hợp với từng dạng bài tập. + Phân biệt cho học sinh hướng giải quyết cho các dạng bài khác nhau. Học sinh cần nắm được các bước tiến hành một bài tập. Cần tổ chức cho học sinh theo các hình thức tổ chức có thể theo nhóm, cá nhân, có thể làm việc cả lớp để phát huy tốt hiệu quả giờ dạy. - Lưu ý cho học sinh cách trình bày sạch sẽ, khoa học, rèn chữ viết đẹp đúng chính tả cho học sinh. III. Phạm vi, điều kiện áp dụng và hướng tiếp tục nghiên cứu. Việc dạy các bài tập “Luyện từ và câu”cho học sinh lớp 4 là vấn đề hết sức nan giải vì thời gian có hạn và năng lực trình độ bản thân còn nhiều hạn chế nên tôi mới chỉ nghiên cứu được tìm ra phương pháp tổ chức một giờ dạy các dạng bài tập “Luyện từ và câu”. Phần nghiên cứu có thể chưa sâu, chưa sát, tôi thiết nghĩ nếu chỉ nghiên cứu trong phạm vi của đề tài này thì chưa đủ vì thế trong tương lai nếu có điều kiện tiếp tục nghiên cứu, tôi hứa sẽ nghiên cứu hoàn thiện hơn. - Đề tài này chỉ có thể áp dụng, vận dụng trong phạm vi ở tiết “Luyện từ và câu” của học sinh lớp 4. IV. Những hạn chế: Nếu không được giáo viên gợi mở, đề ra phương pháp tổ chức cụ thể cho từng dạng bài thì học sinh sẽ rất ngại học môn này và không hiểu bản chất của các bài tập cần khai thác cái gì?. Các học sinh lớp 4 tầm nhận thức còn hạn chế, thời gian dành cho tiết bài tập còn ít nên việc rèn cho học sinh có kĩ năng kĩ xảo còn chưa đầy đủ và hệ thống. V. Những đề xuất. Dạy các dạng bài tập “Luyện từ và câu” là nguồn cung cấp vốn từ, lối diễn đạt bồi dưỡng tư duy văn học cho học sinh. Muốn vậy: * Đối với học sinh: Các em cần quan tâm, xác định được tầm quan trọng của môn này. Các em cần được động viên, khích lệ kịp thời, đúng lúc của mọi người để kích thích các em có nhiều cố gắng vươn lên trong học tập, đó chính là gia đình – nhà trường xã hội. * Đối với giáo viên: Không ngừng học hỏi tìm tòi tích luỹ kinh nghiệm từ đồng nghiệp, từ thông tin, sách vở và từ chính học sinh. + Nắm chắc nội dung chương trình, ý đồ của sách giáo khoa, dạy sát đối tượng học sinh, lựa chọn phương pháp hình thức tổ chức phù hợp với mỗi dạng bài. + Cần xác định không phải dạy bài khó, bài nâng cao thì học sinh mới giỏi. + Đặc biệt phải tâm huyết với nghề, luôn đặt học sinh là trung tâm, có trách nhiệm với việc học của học sinh và bài dạy của mình. Động viên gần gũi giúp đỡ học sinh. * Đối với nhà trường và các cấp quản lý: Nhà trường cần tạo điều kiện cơ sở vật chất để giáo viên và học sinh có thể học tập nâng cao kiến thức. + Tạo điều kiện để giáo viên nâng cao tay nghề qua việc cung cấp các loại sách tham khảo, trang thiết bị phục vụ bộ môn. + Động viên khuyến khích kịp thời những giáo viên, học sinh đạt nhiều thành tích cao trong giảng dạy và học tập. + Quan tâm xây dựng và bồi dưỡng đội ngũ giáo viên có trình độ chuyên môn nghiệp vụ. Rất mong sự góp ý của các đồng nghiệp để chúng ta có hương giải quyết tiếp theo cho việc nâng cao chất lượng dạy và học phân môn “Luyện từ và câu” nói riêng và phân môn Tiếng Việt nói chung, góp phần giáo dục học sinh trở thành con người phát triển toàn diện. Xin chân thành cảm ơn!
File đính kèm:
SKKN_lop_4_Luyen_tu_va_cau.doc


text:
Sáng kiến kinh nghiệm Tích hợp giáo dục kĩ năng sống vào môn Giáo dục công dân ở trường THPT
Hiện nay, nội dung giáo dục kỹ năng sống đã được nhiều quốc gia đưa vào dạy cho học sinh ở các trường phổ thông dưới nhiều hình thức khác nhau. Ở Việt Nam để nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện thế hệ trẻ vừa có đức vừa có tài, đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế và nhu cầu phát triển của người học, giáo dục phổ thông đã và đang đổi mới mạnh mẽ đòi hỏi người giáo viên không chỉ “dạy chữ” mà còn phải “dạy người”. Cho nên trong quá trình giảng dạy người giáo viên phải biết lồng ghép về giáo dục kỹ năng sống cho các em học sinh. Đặc biệt là ở môn GDCD thì việc tích hợp đó sẽ mang lại hiệu quả, nhằm giúp cho học sinh : Học để biết, học để làm, học để tự khẳng định mình và học để cùng chung sống. Rèn luyện cho học sinh khả năng làm việc theo nhóm, phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo vận dụng kiến thức vào thực tiễn. Vì vậy việc tích hợp giáo dục kỹ năng sống vào quá trình giảng dạy nói chung, môn GDCD nói riêng là rất quan trọng và cần thiết. Đó cũng chính là lí do để tôi thực hiện đề tài:“Tích hợp giáo dục kỹ năng sống trong môn GDCD ở trường THPT”.
ùp về giáo dục kỹ năng sống cho các em học sinh. Đặc biệt là ở môn GDCD thì việc tích hợp đó sẽ mang lại hiệu quả, nhằm giúp cho học sinh : Học để biết, học để làm, học để tự khẳng định mình và học để cùng chung sống. Rèn luyện cho học sinh khả năng làm việc theo nhóm, phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo vận dụng kiến thức vào thực tiễn. Vì vậy việc tích hợp giáo dục kỹ năng sống vào quá trình giảng dạy nói chung, môn GDCD nói riêng là rất quan trọng và cần thiết. Đó cũng chính là lí do để tơi thực hiện đề tài:“Tích hợp giáo dục kỹ năng sống trong môn GDCD ở trường THPT”. 1. Cơ sở lí luận : Chương trình đổi mới giáo dục hiện nay nhằm chú trọng đến việc cải tiến về cách thức dạy học. Đặc biệt rèn luyện kỹ năng sống cho học sinh được xác định là một trong những nội dung cơ bản của phong trào thi đua “Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực” trong các trường phổ thơng giai đoạn 2008 – 2013 do Bộ Giáo dục và Đào tạo chỉ đạo. Cho nên trong quá trình giảng dạy người giáo viên phải vận dụng một cách linh hoạt và sáng tạo nhằm giúp học sinh thích thú, say mê hơn trong học tập. Từ đĩ giúp cho người thầy thực hiện thành cơng việc nâng cao chất lượng giáo dục thế hệ trẻ, đáp ứng yêu cầu về nguồn nhân lực trong thời đại mới. 2. Cơ sở thực tiễn: Với vị trí và chức năng của mơn học, các mơn học đều hàm ẩn nội dung giáo dục kỹ năng sống với những mức độ khác nhau. Do tính chất, đặc điểm của từng mơn học mà người thầy phải cĩ những cách thức, kỹ năng khác nhau để chuyển tải thơng điệp kỹ năng đến từng học sinh. Chúng ta cần phải thay đổi cách thức giáo dục theo hướng dạy kỹ năng thế kỷ 21 vì chương trình giáo dục hiện hành vẫn là kiểu chương trình của thế kỷ 20, nặng nề về kiến thức, trong khi đĩ địi hỏi của thị trường đã hồn tồn khác. Cần tăng cường kỹ năng tư duy, tương tác và phân tích trong quá trình giảng dạy. Cốt lõi nhất vẫn là khả năng nắm bắt kiến thức một cách nhanh nhất để rồi vận dụng kiến thức đĩ trong cuộc sống, trong cơng việc cĩ hiệu quả. II. NHIỆM VỤ CỦA ĐỀ TÀI: Đề tài nghiên cứu những vấn đề lý luận, việc vận dụng tích hợp giáo dục kỹ năng sống vào môn GDCD ở trường THPT Tân An để giảng dạy một số bài trong chương trình. III. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU: Để thực hiện đề tài này tơi đã trãi qua nhiều năm cơng tác giảng dạy, thâm nhập thực tế và tìm hiểu kỷ để hồn thành đề tài này. Đối tượng mà tơi nghiên cứu ở đây là học sinh trường THPT nĩi chung và học sinh trường THPT Tân An nĩi riêng, mỗi em đều cĩ một tính cách riêng, các em tiếp nhận sự giáo dục khác nhau từ phía gia đình cũng như sự giáo dục chung từ phía nhà trường. Do đĩ tính cách của các em được hình thành là do sự dung hịa phối hợp từ 3 mơi trường giáo dục. IV. MỤC ĐÍCH VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU: 1. Mục đích nghiên cứu: Việc giáo dục kỹ năng sống cho học sinh trong nhà là để hình thành và phát triển nhân cách, cĩ nhận thức đúng đắn, cĩ lối sống tốt, cĩ thái độ cư xử lịch sự, nhả nhặn đối với người lớn, ơng bà, thầy cơ, bạn bè... Giáo dục cho các em cĩ định hướng đúng cho cuộc sống sau này, tránh xa những lối sống tiêu cực, ý thức trở thành người giàu lịng yêu thương con người, phong cách chuẩn mực, hành vi ứng xử cĩ văn hĩa. Hình thành cho các em cĩ lịng trung thực, tự giác trong học tập, ý thức chấp hành kỉ luật, tinh thần đồn kết giúp đỡ lẫn nhau, sống hịa thuận với anh chị em, bạn bè, biết giữ gìn vệ sinh cá nhân, vệ sinh cộng đồng, bảo vệ tài sản chung. Giáo dục cho các em cĩ ý thức tự đánh giá bản thân, mạnh dạn sữa chữa sai lầm, cĩ lối sống vì mọi người, khơng tham gia vào các tệ nạn xã hội. 2. Phương pháp nghiên cứu: Sử dụng các phương pháp:Quan sát, tư duy, thu và xử lý thơng tin, tổng hợp, so sánh... V. KẾ HẠCH THỰC HIỆN: Từ tháng 01 năm 2012 đến tháng 01 năm 2013. B/ PHẦN NỘI DUNG : I. CƠ SỞ LÍ LUẬN: Trong tình hình đất nước đang phát triển và hội nhập, khơng riêng vì nhà trường mà ngành giáo dục đã và đang tiến đến mục tiêu đổi mới phương pháp giáo dục phổ thơng nhằm phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh. Tùy theo đặc điểm của từng lớp học, mơn học mà chúng ta phải cĩ cách lồng ghép giáo dục kỹ năng sống cho phù hợp, nhằm đem lại cho các em niềm vui, thích thú say mê trong học tập. Gĩp phần tạo ra những con nguời lao động sáng tạo, làm chủ bản thân, làm chủ đất nước về cả đức lẫn tài II. CƠ SỞ THỰC TIỄN: Việc giáo dục kỹ năng sống gĩp phần nâng cao tính chủ động, sáng tạo, hứng thú say mê mơn học của học sinh.Giúp các em củng cố, mở rộng khắc sâu kiến thức trọng tâm bài học, nâng cao kỹ năng phân tích, tự tin, giải quyết vấn đề, xử lý thơng tin. Những kỹ năng sống này rất gần gũi và rất quen thuộc với học sinh, tạo cho các em sự hứng thú trong tiết học. Gĩp phần hình thành cho các em cĩ kỹ năng sống tốt, ứng xử phù hợp với các tình huống trong cuộc sống III. QUAN NIỆM VỀ KỸ NĂNG SỐNG: Thuật ngữ kỹ năng sống bắt đầu xuất hiện trong nhà trường phổ thơng Việt Nam từ nồng Liên hững năm 1995 – 1996, thơng qua dự án “Giáo dục KNS để bảo vệ sức khỏe và phịng chống HIV/AIDS cho thanh thiếu niên trong và ngồi nhà trường” do Quỹ Nhi đồng Liên Hợp Quốc phối hợp với Bộ Giáo dục và Đào tạo thực hiện. Từ đĩ đến nay, nhiều cơ quan, tổ chức trong nước và quốc tế đã tiến hành giáo dục KNS gắn với giáo dục các vấn đề xã hội như: phịng chống ma túy, phịng chống mại dâm, phịng chống buơn bán phụ nữ và trẻ em, bảo vệ mơi trường... Đặc biệt, rèn luyện KNS cho học sinh đã được Bộ Giáo dục và Đào tạo xác định là một trong năm nội dung của phong trào thi đua “Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực” trong các trường phổ thơng giai đoạn 2008 – 2013 Trong quá trình giảng dạy người giáo viên phải giúp cho học sinh biết và hiểu được KNS là như thế nào. Vậy kỹ năng sống là gì? Cĩ nhiều quan niệm khác nhau về kỹ năng sống, theo Tổ chức Y tế thế giới (WTO): Kỹ năng sống là khả năng để cĩ hành vi thích ứng và tích cực, giúp cá nhân cĩ thể ứng xử hiệu quả trước các nhu cầu và thách thức của cuộc sống hằng ngày. IV. THỰC TRẠNG GIÁO DỤC KỸ NĂNG SỐNG Ở TRƯỜNG THPT TÂN AN: 1. Thuận lợi: - Cơng tác giáo dục kỹ năng sống luơn được Ban giám hiệu nhà trường quan tâm và tạo mọi điều kiện để thực hiện. - Trường được Bộ Giáo dục và Đào tạo tặng bằng khen về việc thực hiện phong trào “Xây dựng trường học thân thiện – Học sinh tích cực”, được UBND tỉnh tặng bằng khen về việc thực hiện tốt cuộc vận động “Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh”. - Trường đã chỉ đạo tổ chức nhiều hoạt động để giáo dục đạo đức, giáo dục kỹ năng sống cho học sinh như: Cắm trại; hội diễn văn nghệ; hội thao; trồng cây xanh; nuơi heo đất hổ trợ xây dựng nhà tình bạn... - Tổ chức cho các em viết bài “nét bút tri ân” thầy, cơ; ơng bà cha, mẹ nhân ngày 20/11 - Cán bộ giáo viên nhà trường rất năng động, sáng tạo, luơn tận tâm với nghề. - Đa số cán bộ giáo viên trường luơn quan tâm đến việc tích hợp giáo dục kỹ năng sống cho các em. - Đa số học sinh rất thích thú trong quá trình học. 2. Khĩ khăn: - Cơ sở vật chất nhà trường cịn hạn hẹp nên việc tổ chức các hoạt động cịn gặp khĩ khăn. - Nội dung “Tích” quá nhiều (phịng chống tham nhũng; sức khỏe sinh sản; bảo vệ mơi trường; pháp luật) - Thiếu thời gian được huấn luyện: thường là giáo viên được cử đi tập huấn về báo cáo lại trong tổ nhưng khoảng thời gian rất cĩ hạn. - Kế nữa là thiếu thời gian chuẩn bị. - Thiếu giáo trình kỹ năng. - Khi tiếp cận chương trình mới và sách giáo khoa mới, một số giáo viên chưa quan tâm nhiều lắm đến việc lồng ghép, giáo dục kỹ năng sống thơng qua mơn học do mình đảm nhiệm. - Một bộ phận học sinh chưa tích cực trong các hoạt động, chưa xác định đúng mục đích học tập. Cho nên chưa xây dựng cho mình kế hoạch học tập đúng đắn. - Một bộ phận học sinh vẫn cịn quen với tâm lý luơn được bảo bọc, bnuơng chiều từ phía gia đình. Vì vậy các em ở gia đình ít được yêu cầu phải làm việc này, việc kia ngồi việc học... dẫn đến thụ động, thụ động đến mức cĩ bảo mới làm, khơng bảo khơng làm VD: Một học sinh lớp 10 ở nhà học bài, trời mưa nhưng khơng mang quần áo đang phơi vào nhà, khi mẹ đi làm về hỏi sao trời mưa con khơng mang quần áo vào nhà, bạn trẻ ấy hồn nhiên trả lời: do mẹ khơng dặn và yêu cầu con mà. Từ những lí do trên kỹ năng sống của học sinh thơng qua mơn học GDCD chưa được tốt. Kết quả khảo sát khi chưa áp dụng đề tài này như sau: Năm học Khối lớp Sĩ số HS cĩ KNS chưa tốt HS cĩ KNS tốt SL TL(%) SL TL(%) 2008 - 2009 12 250 180 72% 70 28% IV. TẦM QUAN TRỌNG CỦA VIỆC GIÁO DỤC KỸ NĂNG SỐNG CHO HỌC SINH TRONG NHÀ TRƯỜNG PHỔ THƠNG: - Kỹ năng sống thúc đẩy sự phát triển cá nhân và xã hội. - Giáo dục kỹ năng sống là yêu cầu cấp thiết đối với thế hệ trẻ. - Giáo dục kỹ năng sống nhằm thực hiện yêu cầu đổi mới giáo dục phổ thơng. - Giáo dục kỹ năng sống cho học sinh trong nhà trường phổ thơng là xu thế chung của nhiều nước trên thế giới. V. MỤC TIÊU GIÁO DỤC KỸ NĂNG SỐNG TRONG MƠN GDCD Ở TRƯỜNG THPT TÂN AN: - Trang bị cho học sinh những kỹ năng sống cần thiết, phù hợp với lứa tuổi. - Phát triển kỹ năng thực hành, kỹ năng phát hiện và ứng xử tích cực. - Giúp các em biết sống tích cực, chủ động, hài hịa, lành mạnh, cĩ kỹ luật, cĩ kế hoạch. - Gĩp phần giáo dục cho các em trở thành người cơng dân tốt, cĩ trách nhiệm với đất nước. VI. NỘI DUNG CƠ BẢN GIÁO DỤC KỸ NĂNG SỐNG TRONG MƠN GDCD TRƯỜNG THPT: - Kỹ năng giao tiếp - Kỹ năng tự nhận thức - Kỹ năng xác định giá trị - Kỹ năng giải quyết vấn đề - Kỹ năng tư duy, sáng tạo - Kỹ năng hợp tác - Kỹ năng tìm kiếm xử lý thơng tin - Tấm gương kiên trì rèn luyện, tự hồn thiện bản thân. - Tấm gương về một con người cĩ lịng yêu quê hương đất nước thiết tha - Tấm gương tơn trọng kỷ luật và pháp luật - [] VII. MỘT SỐ GIẢI PHÁP GIÁO DỤC KỸ NĂNG SỐNG VÀO MƠN GDCD TRONG TRƯỜNG THPT TÂN AN: Như chúng ta đã biết mơn GDCD là một trong những mơn học cĩ nội dung tích hợp nhiều nhất, được xem là mơn học ơm đồm, với đủ mĩn tích hợp và lồng ghép. Nhưng thật ra đây là mơn học rất gần gũi với học sinh và là mơn giáo dục nhân cách cho các em. Để tích hợp cĩ hiệu quả để hỏi người giáo viên trong quá trình giảng dạy phải thực hiện một số giải pháp như sau: - Để làm tốt nhiệm vụ này địi hỏi người giáo viên phải cĩ một tinh thần trách nhiệm và khả năng sáng tạo cao, cĩ cách lựa chọn và lồng ghép những kỹ năng sống phù hợp với từng đối tượng học sinh. VD: Ở bài số 8 GDCD lớp 12 : “Pháp luật với sự phát triển của cơng dân” Trong bài này người giáo viên cĩ thể sử dụng các phương pháp dạy học tích cực như đàm thoại, trình bày 1 phút, động não, hợp tác, xử lý tình huống đĩ giáo dục cho học sinh các kỹ năng sống cơ bản: + Kỹ năng hợp tác tìm hiểu quyền, nghĩa vụ học tập, sáng tạo và phát triển của cơng dân. + Kỹ năng tư duy phê phán đối với những trường hợp vi phạm về quyền học tập, phát triển của cơng dân. + Kỹ năng giải quyết vấn đề, ra quyết định trong các tình huống liên quan + Kỹ năng ứng phĩ + Kỹ năng ứng xử giao tiếp - Để lồng ghép, tích hợp dạy kỹ năng sống qua từng mơn học cho hiệu quả, trước hết người giáo viên cần phải cĩ “tâm”, say nghề và yêu thương học sinh. - Với bộ mơn GDCD, bản thân nĩ đã chứa đựng rất nhiều nội dung về kỹ năng sống cơ bản, địi hỏi người giáo viên phải cĩ nghệ thuật giáo dục kỹ năng sống và khéo léo, biết khơi gợi, việc dạy sẽ cĩ hiệu quả. VD: “Phương pháp thuyết trình” là dạy kỹ năng nĩi chuyện trước đám đơng; “Phương pháp thảo luận nhĩm” dạy các em kỹ năng làm việc nhĩm; “Phương pháp trị chơi” giúp học sinh kỹ năng tháo vát, nhanh nhẹn trong xử lý tình huống... - Trong quá trình lồng ghép người giáo viên luơn cập nhật thơng tin, các câu chuyện, bài báo đời thường đầy tính nhân văn, xúc động về tình yêu thương, chia sẻ và cả sự cảm thơng... (Bên cạnh những bức tranh, ảnh minh họa đẹp, biểu cảm) để giúp học sinh từ trực quan sinh động, sẽ “thấm” hơn qua từng bài giảng. VD: Ở bài số 12 GDCD lớp 11 : “Chính sách tài nguyên và bảo vệ mơi trường” Trong bài này người giáo viên chuẩn bị các tình huống, tranh ảnh sinh động về tài nguyên và mơi trường. Ở bài này giáo viên cĩ thể sử dụng các phương pháp dạy học tích cực như thảo luận nhĩm, xử lý tình huống, động não, phịng tranh. Qua đĩ giáo dục cho học sinh các kỹ năng sống cơ bản: + Kỹ năng tìm kiếm và xử lý thơng tin về tình hình tài nguyên và mơi trường ở Việt Nam. Đặc biệt là tình hình tài nguyên mơi trường ở địa phương. + Kỹ năng trình bày suy nghĩ, ý tưởng. + Kỹ năng giải quyết vấn đề về tình huống liên quan đến chính sách tài nguyên, mơi trường + Kỹ năng tư duy, sáng tạo về trách nhiệm cơng dân đối với việc thực hiện chính sách tài nguyên và bảo vệ mơi trường. + Kỹ năng phản hồi lắng nghe, tích cực. - Phải cĩ một bản lĩnh đứng lớp vững vàng khơng chỉ “Biết mười dạy một” về tri thức khoa học mà cịn phải mở rộng tầm nhìn trong cuộc sống, biết thổi hồn vào trong từng bài giảng của chính mình. Cĩ nghĩa là giúp cho các em từ trong lớp học đi ra cuộc sống khơng chỉ cĩ đủ kỹ năng tư duy mà cịn cĩ nhiều kỹ năng cá nhân, kỹ năng xã hội và đặc biệt là kỹ năng thực hiện nhiện vụ và cơng việc hằng ngày. - Phải đa dạng hĩa tiết học để học sinh bị cuốn hút và “thấm thía”. - Việc học kỹ năng sống chỉ hiệu quả khi các em nhìn thấy được những tác dụng thực tế của điều mình học. Nếu thầy cơ giáo lựa chọn phương pháp dạy học theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh, với mục tiêu tăng cường giáo dục kỹ năng sống thì chắc chắn sẽ đem lại hiệu quả hơn. VD: Ở bài số 12 GDCD lớp 10 : “Cơng dân với tình yêu, hơn nhân và gia đình” Trong bài này người giáo viên cĩ thể sử dụng các phương pháp dạy học tích cực như thảo luận nhĩm, xử lý tình huống, tranh luận, vẽ bản đồ tư duy để giáo dục, rèn luyện cho học sinh một số kỹ năng sống cơ bản sau : + Kỹ năng giải quyết vấn đề, ra quyết định trong tình huống về những nên điều nên tránh trong tình yêu nam nữ thanh niên + Kỹ năng từ chối quan hệ tình dục trước hơn nhân + Kỹ năng hợp tác trong thảo luận về mối quan hệ gia đình và trách nhiệm của các thành viên . + Kỹ năng đảm nhận trách nhiệm và thực hiện trách nhiệm với gia đình - Cần phải cĩ tinh thần nhẫn nại trong rèn luyện kỹ năng sống. Việc học và rèn luyện kỹ năng sống khơng thể học ngày một ngày hai mà cĩ được, đĩ là một quá trình rèn giũa và hoạt động mang tính thường xuyên. “Anh khơng thể biết bơi chỉ trong một buổi tập, anh khơng thể cĩ kỹ năng sống sĩt và tồn tại trong hồn cảnh khắc nghiệt chỉ sau 2 – 3 buổi sống thực tế với khĩ khăn” Kỹ năng sống là một quá trình được lặp đi lặp lại để tạo thành thĩi quen thì mới cĩ hy vọng được thể hiện trong cuộc sống, trong hồn cảnh thực tế một cách thuần phục và cĩ hiệu quả. Điều quan trọng nữa là người giáo viên cần phải khơng ngừng tìm hiểu các giá trị lịch sử, văn hĩa, tham gia các buổi tập huấn về việc giảng dạy kỹ năng sống nhằm tự trang bị thêm cho mình các phương pháp sư phạm. Từ đĩ giúp các em học sinh cĩ được những kỹ năng sống cơ bản, cĩ một giá trị sống thực sự. Hiệu quả áp dụng: Qua áp thời gian tơi áp dụng Sáng kiến kinh nghiệm “Tích hợp giáo dục kỹ năng sống vào mơn GDCD ở trường THPT” ở trường THPT Tân An qua những năm đạt kết quả như sau: Năm học Khối - lớp Sĩ số HS cĩ KNS chưa tốt HS cĩ KNS tốt SL TL(%) SL TL(%) 2009 - 2010 12 240 160 66,7% 80 33,3% 2010 - 2011 12 246 100 40,7% 146 59,3% 2011 - 2012 12 230 60 26,7% 170 73,9% C. PHẦN KẾT LUẬN: I. Ý nghĩa của đề tài đối với cơng tác giảng dạy, học tập: - Nhằm đem lại cho các em niềm vui, thích thú say mê trong học tập. Gĩp phần tào ra những con người lao động sáng tạo, làm chủ bản thân, làm chủ đất nước cả về đức lẫn tài - Hình thành cho và phát triển cho học sinh khả năng tự học, giao tiếp tự tin... từ đĩ sẽ tác động đến tình cảm đem lại niềm vui, sự hứng thú trong học tập. - Học sinh mạnh dạn, chủ động, tranh luận cở mở, sơi nổi, tự tin đưa ra ý kiến của mình, lắng nghe ý kiến đĩng gĩp, phê bình của các bạn; từ đĩ giúp học sinh hịa đồng với cộng đồng, tạo cho các em tự tin hơn. - Giúp giáo viên tự tin tìm kiếm các kiến thức mới, thơng qua các câu chuyện, tình huống cĩ vấn đề. II. Khả năng áp dụng: Đề tài cĩ thể được áp dụng trong việc giảng dạy mơn GDCD cũng như các bộ mơn khoa học xã hội ở trường THPT. III. Bài học kinh nghiệm: Có thể nói nội dung giáo dục kỹ năng sống rất phong phú và đa dạng cho nên việc sử dụng phương pháp dạy học cũng rất đa dạng, tùy thuộc vào hoàn cảnh, điều kiện cụ thể. Vì vậy người giáo viên cần vận dụng một cách linh hoạt, sáng tạo cho phù hợp với nhu cầu, trình độ của học sinh và đặc điểm cụ thể của từng lớp học. Với cách tiếp cận này, việc giáo dục kỹ năng sống sẽ không làm nặng nề, quá tải nội dung môn học mà ngược lại, còn giúp cho việc học tập của học sinh trở nên nhẹ nhàng, thoải mái thiết thực và hiệu quả hơn. Đề tài này là kinh nghiệm thực tế giảng dạy cảu bản thân về tích hợp giáo dục kỹ năng sống ở môn GDCD trong trường THPT. Cho nên trong quá trình giảng dạy giáo viên cần kết hợp với các nội dung khác để giáo dục tòan diện cho học sinh. Tuy nhiên trong quá trình thực hiện đề tài không tránh khỏi những thiếu sót. Rất mong sự đóng góp ý kiến của quý đồng nghiệp để đề tài hoàn thiện hơn gĩp phần nâng cao chất lượng giảng dạy trong nhà trường nĩi chung, ở mơn GDCD nĩi riêng. Chân thành cám ơn. Tân An, ngày 10 tháng 01năm 2013 GIÁO VIÊN THỰC HIỆN TRƯƠNG VĂN HẬU TÀI LIỆU THAM KHẢO 1. Giáo dục kỹ năng sống trong mơn GDCD ở trường THPT – NXB Giáo dục Việt Nam năm 2010. 2. Hướng dẫn chuẩn kiến thức kỹ năng mơn GDCD trung học phổ thơng – NXB Giáo dục Việt Nam năm 2010. 3. Lý luận dạy học mơn Giáo dục cơng dân ở trường phổ thơng trung học – NXB Đại học quốc gia Hà Nội năm 1999. 4. Kiểm tra, đánh giá theo chuẩn kiến thức kỹ năng – NXB Giáo dục Việt Nam năm 2010. 5. Giáo dục và thời đại (Cơ quan của Bộ Giáo dục và Đào tạo – Diễn đàn tồn dân vì sự nghiệp giáo dục) – năm 2012. MỤC LỤC A. PHẦN MỞ ĐẦU .. 1 – 3 I. Lí do chọn đề tài ..................................................................... 1 1. Cơ sở lí luận ............................................................................ 1 2. Cơ sở thực tiễn ...................................................................... 1 – 2 II. Nhiệm vụ của đề tài ............................................................. 2 III. Đối tượng nghiên cứu ......................................................... 2 IV. Mục đích và phương pháp nghiên cứu .............................. 2 - 3 V. Giới hạn đề tài ....................................................................... 3 VI. Kế hoạch thực hiện ............................................................... 3 B. PHẦN NỘI DUNG ................................................................... 4 - 12 I. Cơ sở lí luận ............................................................................... 4 II. Cơ sở thực tiễn .......................................................... 4 III. Thực trạng giáo dục kỹ năng sống ở trường THPT tân An 5 – 6 IV. Tầm quan trọng của việc giáo dục kỹ năng sống cho học sinh trong nhà trường phổ thơng 6 V. Mục tiêu của việc giáo dục kỹ năng sống trong mơn GDCD ở trường THPT tân An 6 - 7 VI. Nội dung cơ bản giáo dục kỹ năng sống trong mơn GDCD trường THPT 7 VII. Một số giải pháp giáo dục kỹ năng sống vào mơn GDCD trong trường THPT Tân An 7 – 10 Hiệu quả áp dụng 10 C. KẾT LUẬN 11 – 12 I. Ý nghĩa của đề tài đối với cơng tác giảng dạy, học tập: 11 II. Khả năng áp dụng: 11 III. Bài học kinh nghiệm: 11- 12 Tài liệu tham khảo 13 SỞ GIÁO DỤC & ĐÀO TẠO TRÀ VINH TRƯỜNG THPT TÂN AN Sáng kiến kinh nghiệm: TÍCH HỢP GIÁO DỤC KỸ NĂNG SỐNG TRONG MƠN GDCD Ở TRƯỜNG THPT Giáo viên thực hiện: TRƯƠNG VĂN HẬU Tổ : SỬ - GDCD NĂM HỌC : 2012- 2013
File đính kèm:
- Sang_kien_kinh_nghiemHau.doc

markdown:
# Sáng kiến kinh nghiệm Tích hợp giáo dục kĩ năng sống vào môn Giáo dục công dân ở trường THPT
Hiện nay, nội dung giáo dục kỹ năng sống đã được nhiều quốc gia đưa vào dạy cho học sinh ở các trường phổ thông dưới nhiều hình thức khác nhau. Ở Việt Nam để nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện thế hệ trẻ vừa có đức vừa có tài, đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế và nhu cầu phát triển của người học, giáo dục phổ thông đã và đang đổi mới mạnh mẽ đòi hỏi người giáo viên không chỉ “dạy chữ” mà còn phải “dạy người”. Cho nên trong quá trình giảng dạy người giáo viên phải biết lồng ghép về giáo dục kỹ năng sống cho các em học sinh. Đặc biệt là ở môn GDCD thì việc tích hợp đó sẽ mang lại hiệu quả, nhằm giúp cho học sinh : Học để biết, học để làm, học để tự khẳng định mình và học để cùng chung sống. Rèn luyện cho học sinh khả năng làm việc theo nhóm, phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo vận dụng kiến thức vào thực tiễn. Vì vậy việc tích hợp giáo dục kỹ năng sống vào quá trình giảng dạy nói chung, môn GDCD nói riêng là rất quan trọng và cần thiết. Đó cũng chính là lí do để tôi thực hiện đề tài:“Tích hợp giáo dục kỹ năng sống trong môn GDCD ở trường THPT”.
*"Sáng kiến kinh nghiệm Tích hợp giáo dục kĩ năng sống vào môn Giáo dục công dân ở trường THPT"*, để tải tài liệu gốc về máy bạn click vào nút **DOWNLOAD**ở trên
ùp về giáo dục kỹ năng sống cho các em học sinh. Đặc biệt là ở môn GDCD thì việc tích hợp đó sẽ mang lại hiệu quả, nhằm giúp cho học sinh : Học để biết, học để làm, học để tự khẳng định mình và học để cùng chung sống. Rèn luyện cho học sinh khả năng làm việc theo nhóm, phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo vận dụng kiến thức vào thực tiễn. Vì vậy việc tích hợp giáo dục kỹ năng sống vào quá trình giảng dạy nói chung, môn GDCD nói riêng là rất quan trọng và cần thiết. Đó cũng chính là lí do để tơi thực hiện đề tài:“Tích hợp giáo dục kỹ năng sống trong môn GDCD ở trường THPT”. 1. Cơ sở lí luận : Chương trình đổi mới giáo dục hiện nay nhằm chú trọng đến việc cải tiến về cách thức dạy học. Đặc biệt rèn luyện kỹ năng sống cho học sinh được xác định là một trong những nội dung cơ bản của phong trào thi đua “Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực” trong các trường phổ thơng giai đoạn 2008 – 2013 do Bộ Giáo dục và Đào tạo chỉ đạo. Cho nên trong quá trình giảng dạy người giáo viên phải vận dụng một cách linh hoạt và sáng tạo nhằm giúp học sinh thích thú, say mê hơn trong học tập. Từ đĩ giúp cho người thầy thực hiện thành cơng việc nâng cao chất lượng giáo dục thế hệ trẻ, đáp ứng yêu cầu về nguồn nhân lực trong thời đại mới. 2. Cơ sở thực tiễn: Với vị trí và chức năng của mơn học, các mơn học đều hàm ẩn nội dung giáo dục kỹ năng sống với những mức độ khác nhau. Do tính chất, đặc điểm của từng mơn học mà người thầy phải cĩ những cách thức, kỹ năng khác nhau để chuyển tải thơng điệp kỹ năng đến từng học sinh. Chúng ta cần phải thay đổi cách thức giáo dục theo hướng dạy kỹ năng thế kỷ 21 vì chương trình giáo dục hiện hành vẫn là kiểu chương trình của thế kỷ 20, nặng nề về kiến thức, trong khi đĩ địi hỏi của thị trường đã hồn tồn khác. Cần tăng cường kỹ năng tư duy, tương tác và phân tích trong quá trình giảng dạy. Cốt lõi nhất vẫn là khả năng nắm bắt kiến thức một cách nhanh nhất để rồi vận dụng kiến thức đĩ trong cuộc sống, trong cơng việc cĩ hiệu quả. II. NHIỆM VỤ CỦA ĐỀ TÀI: Đề tài nghiên cứu những vấn đề lý luận, việc vận dụng tích hợp giáo dục kỹ năng sống vào môn GDCD ở trường THPT Tân An để giảng dạy một số bài trong chương trình. III. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU: Để thực hiện đề tài này tơi đã trãi qua nhiều năm cơng tác giảng dạy, thâm nhập thực tế và tìm hiểu kỷ để hồn thành đề tài này. Đối tượng mà tơi nghiên cứu ở đây là học sinh trường THPT nĩi chung và học sinh trường THPT Tân An nĩi riêng, mỗi em đều cĩ một tính cách riêng, các em tiếp nhận sự giáo dục khác nhau từ phía gia đình cũng như sự giáo dục chung từ phía nhà trường. Do đĩ tính cách của các em được hình thành là do sự dung hịa phối hợp từ 3 mơi trường giáo dục. IV. MỤC ĐÍCH VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU: 1. Mục đích nghiên cứu: Việc giáo dục kỹ năng sống cho học sinh trong nhà là để hình thành và phát triển nhân cách, cĩ nhận thức đúng đắn, cĩ lối sống tốt, cĩ thái độ cư xử lịch sự, nhả nhặn đối với người lớn, ơng bà, thầy cơ, bạn bè... Giáo dục cho các em cĩ định hướng đúng cho cuộc sống sau này, tránh xa những lối sống tiêu cực, ý thức trở thành người giàu lịng yêu thương con người, phong cách chuẩn mực, hành vi ứng xử cĩ văn hĩa. Hình thành cho các em cĩ lịng trung thực, tự giác trong học tập, ý thức chấp hành kỉ luật, tinh thần đồn kết giúp đỡ lẫn nhau, sống hịa thuận với anh chị em, bạn bè, biết giữ gìn vệ sinh cá nhân, vệ sinh cộng đồng, bảo vệ tài sản chung. Giáo dục cho các em cĩ ý thức tự đánh giá bản thân, mạnh dạn sữa chữa sai lầm, cĩ lối sống vì mọi người, khơng tham gia vào các tệ nạn xã hội. 2. Phương pháp nghiên cứu: Sử dụng các phương pháp:Quan sát, tư duy, thu và xử lý thơng tin, tổng hợp, so sánh... V. KẾ HẠCH THỰC HIỆN: Từ tháng 01 năm 2012 đến tháng 01 năm 2013. B/ PHẦN NỘI DUNG : I. CƠ SỞ LÍ LUẬN: Trong tình hình đất nước đang phát triển và hội nhập, khơng riêng vì nhà trường mà ngành giáo dục đã và đang tiến đến mục tiêu đổi mới phương pháp giáo dục phổ thơng nhằm phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh. Tùy theo đặc điểm của từng lớp học, mơn học mà chúng ta phải cĩ cách lồng ghép giáo dục kỹ năng sống cho phù hợp, nhằm đem lại cho các em niềm vui, thích thú say mê trong học tập. Gĩp phần tạo ra những con nguời lao động sáng tạo, làm chủ bản thân, làm chủ đất nước về cả đức lẫn tài II. CƠ SỞ THỰC TIỄN: Việc giáo dục kỹ năng sống gĩp phần nâng cao tính chủ động, sáng tạo, hứng thú say mê mơn học của học sinh.Giúp các em củng cố, mở rộng khắc sâu kiến thức trọng tâm bài học, nâng cao kỹ năng phân tích, tự tin, giải quyết vấn đề, xử lý thơng tin. Những kỹ năng sống này rất gần gũi và rất quen thuộc với học sinh, tạo cho các em sự hứng thú trong tiết học. Gĩp phần hình thành cho các em cĩ kỹ năng sống tốt, ứng xử phù hợp với các tình huống trong cuộc sống III. QUAN NIỆM VỀ KỸ NĂNG SỐNG: Thuật ngữ kỹ năng sống bắt đầu xuất hiện trong nhà trường phổ thơng Việt Nam từ nồng Liên hững năm 1995 – 1996, thơng qua dự án “Giáo dục KNS để bảo vệ sức khỏe và phịng chống HIV/AIDS cho thanh thiếu niên trong và ngồi nhà trường” do Quỹ Nhi đồng Liên Hợp Quốc phối hợp với Bộ Giáo dục và Đào tạo thực hiện. Từ đĩ đến nay, nhiều cơ quan, tổ chức trong nước và quốc tế đã tiến hành giáo dục KNS gắn với giáo dục các vấn đề xã hội như: phịng chống ma túy, phịng chống mại dâm, phịng chống buơn bán phụ nữ và trẻ em, bảo vệ mơi trường... Đặc biệt, rèn luyện KNS cho học sinh đã được Bộ Giáo dục và Đào tạo xác định là một trong năm nội dung của phong trào thi đua “Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực” trong các trường phổ thơng giai đoạn 2008 – 2013 Trong quá trình giảng dạy người giáo viên phải giúp cho học sinh biết và hiểu được KNS là như thế nào. Vậy kỹ năng sống là gì? Cĩ nhiều quan niệm khác nhau về kỹ năng sống, theo Tổ chức Y tế thế giới (WTO): Kỹ năng sống là khả năng để cĩ hành vi thích ứng và tích cực, giúp cá nhân cĩ thể ứng xử hiệu quả trước các nhu cầu và thách thức của cuộc sống hằng ngày. IV. THỰC TRẠNG GIÁO DỤC KỸ NĂNG SỐNG Ở TRƯỜNG THPT TÂN AN: 1. Thuận lợi: - Cơng tác giáo dục kỹ năng sống luơn được Ban giám hiệu nhà trường quan tâm và tạo mọi điều kiện để thực hiện. - Trường được Bộ Giáo dục và Đào tạo tặng bằng khen về việc thực hiện phong trào “Xây dựng trường học thân thiện – Học sinh tích cực”, được UBND tỉnh tặng bằng khen về việc thực hiện tốt cuộc vận động “Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh”. - Trường đã chỉ đạo tổ chức nhiều hoạt động để giáo dục đạo đức, giáo dục kỹ năng sống cho học sinh như: Cắm trại; hội diễn văn nghệ; hội thao; trồng cây xanh; nuơi heo đất hổ trợ xây dựng nhà tình bạn... - Tổ chức cho các em viết bài “nét bút tri ân” thầy, cơ; ơng bà cha, mẹ nhân ngày 20/11 - Cán bộ giáo viên nhà trường rất năng động, sáng tạo, luơn tận tâm với nghề. - Đa số cán bộ giáo viên trường luơn quan tâm đến việc tích hợp giáo dục kỹ năng sống cho các em. - Đa số học sinh rất thích thú trong quá trình học. 2. Khĩ khăn: - Cơ sở vật chất nhà trường cịn hạn hẹp nên việc tổ chức các hoạt động cịn gặp khĩ khăn. - Nội dung “Tích” quá nhiều (phịng chống tham nhũng; sức khỏe sinh sản; bảo vệ mơi trường; pháp luật) - Thiếu thời gian được huấn luyện: thường là giáo viên được cử đi tập huấn về báo cáo lại trong tổ nhưng khoảng thời gian rất cĩ hạn. - Kế nữa là thiếu thời gian chuẩn bị. - Thiếu giáo trình kỹ năng. - Khi tiếp cận chương trình mới và sách giáo khoa mới, một số giáo viên chưa quan tâm nhiều lắm đến việc lồng ghép, giáo dục kỹ năng sống thơng qua mơn học do mình đảm nhiệm. - Một bộ phận học sinh chưa tích cực trong các hoạt động, chưa xác định đúng mục đích học tập. Cho nên chưa xây dựng cho mình kế hoạch học tập đúng đắn. - Một bộ phận học sinh vẫn cịn quen với tâm lý luơn được bảo bọc, bnuơng chiều từ phía gia đình. Vì vậy các em ở gia đình ít được yêu cầu phải làm việc này, việc kia ngồi việc học... dẫn đến thụ động, thụ động đến mức cĩ bảo mới làm, khơng bảo khơng làm VD: Một học sinh lớp 10 ở nhà học bài, trời mưa nhưng khơng mang quần áo đang phơi vào nhà, khi mẹ đi làm về hỏi sao trời mưa con khơng mang quần áo vào nhà, bạn trẻ ấy hồn nhiên trả lời: do mẹ khơng dặn và yêu cầu con mà. Từ những lí do trên kỹ năng sống của học sinh thơng qua mơn học GDCD chưa được tốt. Kết quả khảo sát khi chưa áp dụng đề tài này như sau: Năm học Khối lớp Sĩ số HS cĩ KNS chưa tốt HS cĩ KNS tốt SL TL(%) SL TL(%) 2008 - 2009 12 250 180 72% 70 28% IV. TẦM QUAN TRỌNG CỦA VIỆC GIÁO DỤC KỸ NĂNG SỐNG CHO HỌC SINH TRONG NHÀ TRƯỜNG PHỔ THƠNG: - Kỹ năng sống thúc đẩy sự phát triển cá nhân và xã hội. - Giáo dục kỹ năng sống là yêu cầu cấp thiết đối với thế hệ trẻ. - Giáo dục kỹ năng sống nhằm thực hiện yêu cầu đổi mới giáo dục phổ thơng. - Giáo dục kỹ năng sống cho học sinh trong nhà trường phổ thơng là xu thế chung của nhiều nước trên thế giới. V. MỤC TIÊU GIÁO DỤC KỸ NĂNG SỐNG TRONG MƠN GDCD Ở TRƯỜNG THPT TÂN AN: - Trang bị cho học sinh những kỹ năng sống cần thiết, phù hợp với lứa tuổi. - Phát triển kỹ năng thực hành, kỹ năng phát hiện và ứng xử tích cực. - Giúp các em biết sống tích cực, chủ động, hài hịa, lành mạnh, cĩ kỹ luật, cĩ kế hoạch. - Gĩp phần giáo dục cho các em trở thành người cơng dân tốt, cĩ trách nhiệm với đất nước. VI. NỘI DUNG CƠ BẢN GIÁO DỤC KỸ NĂNG SỐNG TRONG MƠN GDCD TRƯỜNG THPT: - Kỹ năng giao tiếp - Kỹ năng tự nhận thức - Kỹ năng xác định giá trị - Kỹ năng giải quyết vấn đề - Kỹ năng tư duy, sáng tạo - Kỹ năng hợp tác - Kỹ năng tìm kiếm xử lý thơng tin - Tấm gương kiên trì rèn luyện, tự hồn thiện bản thân. - Tấm gương về một con người cĩ lịng yêu quê hương đất nước thiết tha - Tấm gương tơn trọng kỷ luật và pháp luật - [] VII. MỘT SỐ GIẢI PHÁP GIÁO DỤC KỸ NĂNG SỐNG VÀO MƠN GDCD TRONG TRƯỜNG THPT TÂN AN: Như chúng ta đã biết mơn GDCD là một trong những mơn học cĩ nội dung tích hợp nhiều nhất, được xem là mơn học ơm đồm, với đủ mĩn tích hợp và lồng ghép. Nhưng thật ra đây là mơn học rất gần gũi với học sinh và là mơn giáo dục nhân cách cho các em. Để tích hợp cĩ hiệu quả để hỏi người giáo viên trong quá trình giảng dạy phải thực hiện một số giải pháp như sau: - Để làm tốt nhiệm vụ này địi hỏi người giáo viên phải cĩ một tinh thần trách nhiệm và khả năng sáng tạo cao, cĩ cách lựa chọn và lồng ghép những kỹ năng sống phù hợp với từng đối tượng học sinh. VD: Ở bài số 8 GDCD lớp 12 : “Pháp luật với sự phát triển của cơng dân” Trong bài này người giáo viên cĩ thể sử dụng các phương pháp dạy học tích cực như đàm thoại, trình bày 1 phút, động não, hợp tác, xử lý tình huống đĩ giáo dục cho học sinh các kỹ năng sống cơ bản: + Kỹ năng hợp tác tìm hiểu quyền, nghĩa vụ học tập, sáng tạo và phát triển của cơng dân. + Kỹ năng tư duy phê phán đối với những trường hợp vi phạm về quyền học tập, phát triển của cơng dân. + Kỹ năng giải quyết vấn đề, ra quyết định trong các tình huống liên quan + Kỹ năng ứng phĩ + Kỹ năng ứng xử giao tiếp - Để lồng ghép, tích hợp dạy kỹ năng sống qua từng mơn học cho hiệu quả, trước hết người giáo viên cần phải cĩ “tâm”, say nghề và yêu thương học sinh. - Với bộ mơn GDCD, bản thân nĩ đã chứa đựng rất nhiều nội dung về kỹ năng sống cơ bản, địi hỏi người giáo viên phải cĩ nghệ thuật giáo dục kỹ năng sống và khéo léo, biết khơi gợi, việc dạy sẽ cĩ hiệu quả. VD: “Phương pháp thuyết trình” là dạy kỹ năng nĩi chuyện trước đám đơng; “Phương pháp thảo luận nhĩm” dạy các em kỹ năng làm việc nhĩm; “Phương pháp trị chơi” giúp học sinh kỹ năng tháo vát, nhanh nhẹn trong xử lý tình huống... - Trong quá trình lồng ghép người giáo viên luơn cập nhật thơng tin, các câu chuyện, bài báo đời thường đầy tính nhân văn, xúc động về tình yêu thương, chia sẻ và cả sự cảm thơng... (Bên cạnh những bức tranh, ảnh minh họa đẹp, biểu cảm) để giúp học sinh từ trực quan sinh động, sẽ “thấm” hơn qua từng bài giảng. VD: Ở bài số 12 GDCD lớp 11 : “Chính sách tài nguyên và bảo vệ mơi trường” Trong bài này người giáo viên chuẩn bị các tình huống, tranh ảnh sinh động về tài nguyên và mơi trường. Ở bài này giáo viên cĩ thể sử dụng các phương pháp dạy học tích cực như thảo luận nhĩm, xử lý tình huống, động não, phịng tranh. Qua đĩ giáo dục cho học sinh các kỹ năng sống cơ bản: + Kỹ năng tìm kiếm và xử lý thơng tin về tình hình tài nguyên và mơi trường ở Việt Nam. Đặc biệt là tình hình tài nguyên mơi trường ở địa phương. + Kỹ năng trình bày suy nghĩ, ý tưởng. + Kỹ năng giải quyết vấn đề về tình huống liên quan đến chính sách tài nguyên, mơi trường + Kỹ năng tư duy, sáng tạo về trách nhiệm cơng dân đối với việc thực hiện chính sách tài nguyên và bảo vệ mơi trường. + Kỹ năng phản hồi lắng nghe, tích cực. - Phải cĩ một bản lĩnh đứng lớp vững vàng khơng chỉ “Biết mười dạy một” về tri thức khoa học mà cịn phải mở rộng tầm nhìn trong cuộc sống, biết thổi hồn vào trong từng bài giảng của chính mình. Cĩ nghĩa là giúp cho các em từ trong lớp học đi ra cuộc sống khơng chỉ cĩ đủ kỹ năng tư duy mà cịn cĩ nhiều kỹ năng cá nhân, kỹ năng xã hội và đặc biệt là kỹ năng thực hiện nhiện vụ và cơng việc hằng ngày. - Phải đa dạng hĩa tiết học để học sinh bị cuốn hút và “thấm thía”. - Việc học kỹ năng sống chỉ hiệu quả khi các em nhìn thấy được những tác dụng thực tế của điều mình học. Nếu thầy cơ giáo lựa chọn phương pháp dạy học theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh, với mục tiêu tăng cường giáo dục kỹ năng sống thì chắc chắn sẽ đem lại hiệu quả hơn. VD: Ở bài số 12 GDCD lớp 10 : “Cơng dân với tình yêu, hơn nhân và gia đình” Trong bài này người giáo viên cĩ thể sử dụng các phương pháp dạy học tích cực như thảo luận nhĩm, xử lý tình huống, tranh luận, vẽ bản đồ tư duy để giáo dục, rèn luyện cho học sinh một số kỹ năng sống cơ bản sau : + Kỹ năng giải quyết vấn đề, ra quyết định trong tình huống về những nên điều nên tránh trong tình yêu nam nữ thanh niên + Kỹ năng từ chối quan hệ tình dục trước hơn nhân + Kỹ năng hợp tác trong thảo luận về mối quan hệ gia đình và trách nhiệm của các thành viên . + Kỹ năng đảm nhận trách nhiệm và thực hiện trách nhiệm với gia đình - Cần phải cĩ tinh thần nhẫn nại trong rèn luyện kỹ năng sống. Việc học và rèn luyện kỹ năng sống khơng thể học ngày một ngày hai mà cĩ được, đĩ là một quá trình rèn giũa và hoạt động mang tính thường xuyên. “Anh khơng thể biết bơi chỉ trong một buổi tập, anh khơng thể cĩ kỹ năng sống sĩt và tồn tại trong hồn cảnh khắc nghiệt chỉ sau 2 – 3 buổi sống thực tế với khĩ khăn” Kỹ năng sống là một quá trình được lặp đi lặp lại để tạo thành thĩi quen thì mới cĩ hy vọng được thể hiện trong cuộc sống, trong hồn cảnh thực tế một cách thuần phục và cĩ hiệu quả. Điều quan trọng nữa là người giáo viên cần phải khơng ngừng tìm hiểu các giá trị lịch sử, văn hĩa, tham gia các buổi tập huấn về việc giảng dạy kỹ năng sống nhằm tự trang bị thêm cho mình các phương pháp sư phạm. Từ đĩ giúp các em học sinh cĩ được những kỹ năng sống cơ bản, cĩ một giá trị sống thực sự. Hiệu quả áp dụng: Qua áp thời gian tơi áp dụng Sáng kiến kinh nghiệm “Tích hợp giáo dục kỹ năng sống vào mơn GDCD ở trường THPT” ở trường THPT Tân An qua những năm đạt kết quả như sau: Năm học Khối - lớp Sĩ số HS cĩ KNS chưa tốt HS cĩ KNS tốt SL TL(%) SL TL(%) 2009 - 2010 12 240 160 66,7% 80 33,3% 2010 - 2011 12 246 100 40,7% 146 59,3% 2011 - 2012 12 230 60 26,7% 170 73,9% C. PHẦN KẾT LUẬN: I. Ý nghĩa của đề tài đối với cơng tác giảng dạy, học tập: - Nhằm đem lại cho các em niềm vui, thích thú say mê trong học tập. Gĩp phần tào ra những con người lao động sáng tạo, làm chủ bản thân, làm chủ đất nước cả về đức lẫn tài - Hình thành cho và phát triển cho học sinh khả năng tự học, giao tiếp tự tin... từ đĩ sẽ tác động đến tình cảm đem lại niềm vui, sự hứng thú trong học tập. - Học sinh mạnh dạn, chủ động, tranh luận cở mở, sơi nổi, tự tin đưa ra ý kiến của mình, lắng nghe ý kiến đĩng gĩp, phê bình của các bạn; từ đĩ giúp học sinh hịa đồng với cộng đồng, tạo cho các em tự tin hơn. - Giúp giáo viên tự tin tìm kiếm các kiến thức mới, thơng qua các câu chuyện, tình huống cĩ vấn đề. II. Khả năng áp dụng: Đề tài cĩ thể được áp dụng trong việc giảng dạy mơn GDCD cũng như các bộ mơn khoa học xã hội ở trường THPT. III. Bài học kinh nghiệm: Có thể nói nội dung giáo dục kỹ năng sống rất phong phú và đa dạng cho nên việc sử dụng phương pháp dạy học cũng rất đa dạng, tùy thuộc vào hoàn cảnh, điều kiện cụ thể. Vì vậy người giáo viên cần vận dụng một cách linh hoạt, sáng tạo cho phù hợp với nhu cầu, trình độ của học sinh và đặc điểm cụ thể của từng lớp học. Với cách tiếp cận này, việc giáo dục kỹ năng sống sẽ không làm nặng nề, quá tải nội dung môn học mà ngược lại, còn giúp cho việc học tập của học sinh trở nên nhẹ nhàng, thoải mái thiết thực và hiệu quả hơn. Đề tài này là kinh nghiệm thực tế giảng dạy cảu bản thân về tích hợp giáo dục kỹ năng sống ở môn GDCD trong trường THPT. Cho nên trong quá trình giảng dạy giáo viên cần kết hợp với các nội dung khác để giáo dục tòan diện cho học sinh. Tuy nhiên trong quá trình thực hiện đề tài không tránh khỏi những thiếu sót. Rất mong sự đóng góp ý kiến của quý đồng nghiệp để đề tài hoàn thiện hơn gĩp phần nâng cao chất lượng giảng dạy trong nhà trường nĩi chung, ở mơn GDCD nĩi riêng. Chân thành cám ơn. Tân An, ngày 10 tháng 01năm 2013 GIÁO VIÊN THỰC HIỆN TRƯƠNG VĂN HẬU TÀI LIỆU THAM KHẢO 1. Giáo dục kỹ năng sống trong mơn GDCD ở trường THPT – NXB Giáo dục Việt Nam năm 2010. 2. Hướng dẫn chuẩn kiến thức kỹ năng mơn GDCD trung học phổ thơng – NXB Giáo dục Việt Nam năm 2010. 3. Lý luận dạy học mơn Giáo dục cơng dân ở trường phổ thơng trung học – NXB Đại học quốc gia Hà Nội năm 1999. 4. Kiểm tra, đánh giá theo chuẩn kiến thức kỹ năng – NXB Giáo dục Việt Nam năm 2010. 5. Giáo dục và thời đại (Cơ quan của Bộ Giáo dục và Đào tạo – Diễn đàn tồn dân vì sự nghiệp giáo dục) – năm 2012. MỤC LỤC A. PHẦN MỞ ĐẦU .. 1 – 3 I. Lí do chọn đề tài ..................................................................... 1 1. Cơ sở lí luận ............................................................................ 1 2. Cơ sở thực tiễn ...................................................................... 1 – 2 II. Nhiệm vụ của đề tài ............................................................. 2 III. Đối tượng nghiên cứu ......................................................... 2 IV. Mục đích và phương pháp nghiên cứu .............................. 2 - 3 V. Giới hạn đề tài ....................................................................... 3 VI. Kế hoạch thực hiện ............................................................... 3 B. PHẦN NỘI DUNG ................................................................... 4 - 12 I. Cơ sở lí luận ............................................................................... 4 II. Cơ sở thực tiễn .......................................................... 4 III. Thực trạng giáo dục kỹ năng sống ở trường THPT tân An 5 – 6 IV. Tầm quan trọng của việc giáo dục kỹ năng sống cho học sinh trong nhà trường phổ thơng 6 V. Mục tiêu của việc giáo dục kỹ năng sống trong mơn GDCD ở trường THPT tân An 6 - 7 VI. Nội dung cơ bản giáo dục kỹ năng sống trong mơn GDCD trường THPT 7 VII. Một số giải pháp giáo dục kỹ năng sống vào mơn GDCD trong trường THPT Tân An 7 – 10 Hiệu quả áp dụng 10 C. KẾT LUẬN 11 – 12 I. Ý nghĩa của đề tài đối với cơng tác giảng dạy, học tập: 11 II. Khả năng áp dụng: 11 III. Bài học kinh nghiệm: 11- 12 Tài liệu tham khảo 13 SỞ GIÁO DỤC & ĐÀO TẠO TRÀ VINH TRƯỜNG THPT TÂN AN Sáng kiến kinh nghiệm: TÍCH HỢP GIÁO DỤC KỸ NĂNG SỐNG TRONG MƠN GDCD Ở TRƯỜNG THPT Giáo viên thực hiện: TRƯƠNG VĂN HẬU Tổ : SỬ - GDCD NĂM HỌC : 2012- 2013
File đính kèm:
Sang_kien_kinh_nghiemHau.doc

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

WARC-Identified-Payload-Type: application/xhtml+xml

Cache-Control: private

Content-Type: text/html; charset=utf-8

Connection: close