text:
Hungary
Hungary (tiếng Hungary: Magyarország) là một quốc gia không giáp biển thuộc khu vực Trung Âu. Nước này tiếp giáp với Slovakia về phía bắc, Áo về phía tây, Slovenia về phía tây nam, Croatia và Serbia về phía nam, România về phía đông và Ukraina về phía đông bắc. Thành phố Budapest là thủ đô của Hungary. Nước này là thành viên của nhiều tổ chức quốc tế như OECD, NATO, Liên minh châu Âu và Hiệp ước Schengen. Ngôn ngữ chính thức tại Hungary là tiếng Hungary, hay còn gọi là tiếng Magyar - một ngôn ngữ thuộc nhóm Finn-Ugria có liên hệ gần với tiếng Phần Lan và tiếng Estonia. Tiếng Hungary là một trong bốn ngôn ngữ chính thức của Liên minh châu Âu không thuộc hệ ngôn ngữ Ấn-Âu.
Tiếp sau thời kỳ Celtic (sau năm 450 TCN) và thời kỳ La Mã (9 CN - thế kỉ 4), đất nước Hungary đã được thành lập dưới sự lãnh đạo của một thủ lĩnh người Magyar là Árpád. Năm 1000, cháu trai của Arpad là vua István I đăng quang với chiếc vương miện được gửi đến từ Giáo hoàng. Trong suốt 946 năm sau đó, Vương quốc Hungary đã tồn tại và phát triển qua nhiều thời kỳ và được coi là một trong những trung tâm kinh tế, văn hóa quan trọng của phương Tây. Đất nước này bước vào Thời kỳ Cộng sản từ năm 1946 với một số sự kiện lịch sử quan trọng: Cuộc chính biến Hungary 1956 và sự kiện Hungary mở cửa đường biên giới với Áo năm 1989, một biểu hiện của sự sụp đổ khối xã hội chủ nghĩa Đông Âu. Ngày nay Hungary là một quốc gia dân chủ theo thể chế cộng hòa nghị viện và có mức thu nhập cao[5]. Đất nước này đang trong quá trình phát triển mạnh để trở thành một nước phát triển theo tiểu chuẩn của IMF[6].
Hungary hiện nay là một trong những địa điểm du lịch hấp dẫn nhất thế giới, thủ đô Budapest của đất nước này được mệnh danh là một trong những thành phố đẹp nhất châu Âu[7]. Nước này cũng có nhiều thắng cảnh độc đáo như hồ nước nóng lớn thứ hai thế giới (hồ Hévíz), hồ nước ngọt lớn nhất Trung Âu (hồ Balaton) và vùng đồng cỏ tự nhiên lớn nhất châu Âu (Hortobagy).
Mục lục
- 1 Lịch sử
- 1.1 Thời kỳ Tiền Magyar (trước năm 896)
- 1.2 Hungary thời trung cổ (896 – 1526)
- 1.3 Sự chiếm đóng của Ottoman giai đoạn 1526-1686
- 1.4 Từ Cách mạng Hungary 1848 đến Đế chế Áo-Hung
- 1.5 Hungary giữa hai cuộc thế chiến
- 1.6 Hungary trong Chiến tranh thế giới thứ hai
- 1.7 Thời đại Xô viết 1945-1989
- 1.8 Cộng hòa Hungary 1989-đến nay
- 2 Địa lý
- 3 Chính trị
- 4 Kinh tế
- 5 Tôn giáo
- 6 Tham khảo
Lịch sử[sửa | sửa mã nguồn]
Thời kỳ Tiền Magyar (trước năm 896)[sửa | sửa mã nguồn]
Sau khi Đế chế Tây La Mã sụp đổ trước sự xâm nhập của các bộ tộc Đức và Carpath, nhiều dân tộc khác nhau đã di chuyển đến châu Âu sinh sống. Một trong số sớm nhất đó là người Hung, những người đã xây dựng hẳn một đế chế hùng mạnh tại châu Âu với vị thủ lĩnh nổi tiếng Attila. Trước đây có ý kiến cho rằng Attila là vị vua đầu tiên khai sinh ra dân tộc Hungary nhưng ngày nay, nhiều ý kiến lịch sử lại cho rằng nguồn gốc tên gọi "Hungary" không phải đến từ bộ lạc du mục người Trung Á này mà bắt nguồn từ người Magyar (chính là người Hungary sau này) vào thế kỉ 7, lúc đó là một phần của Liên minh Bulgar với tên gọi On-Ogour, có nghĩa là "Mười Mũi Tên".
Sau khi đế chế của người Hung suy tàn, bộ tộc Đức Ostrogoth và sau đó là người Lombard đã đến vùng đồng bằng Pannonia, người Gepid đồng thời cũng hiện diện tại phía đông bồn địa Carpath trong vòng 100 năm. Vào khoảng năm 560, người Avar thành lập nước Avar Khaganate hùng mạnh, chinh phục các dân tộc láng giềng. Đất nước này sau đó bị suy yếu bởi những cuộc chinh chiến liên miên rồi kết thúc sự tồn tại 250 năm sau đó khi người Frank dưới sự lãnh đạo của Charlemagne tiến vào chinh phục từ phía tây và người Bulgaria dưới sự lãnh đạo của Krum uy hiếp từ phía đông. Không một quốc gia nào được thành lập trên lãnh thổ Hungary sau đó cho đến khi Arpad, thủ lĩnh của người Magyar (Hungary) thống nhất các bộ lạc Magyar lại và tiến vào vùng đồng bằng Pannonia sinh sống năm 896.
Hungary thời trung cổ (896 – 1526)[sửa | sửa mã nguồn]
Hungary là một trong những quốc gia có lịch sử lâu đời nhất tại châu Âu. Đất nước này được thành lập năm 996, trước khi những tiểu vương quốc ở Pháp hay Đức được thành lập và sớm hơn cả sự thống nhất các vương quốc Anglo-Saxon tại đảo Anh. Nước Hungary trung cổ có diện tích lớn hơn nước Pháp và dân số đứng hàng thứ ba tại châu Âu lúc bấy giờ. Vào thế kỉ 9, Arpad, một thủ lĩnh người Magyar đã thống nhất các bộ lạc Magyar lại rồi đưa họ vào vùng đồng bằng Pannonia sinh sống. Với một lực lượng quân đội hùng mạnh, người Hungary đã mở nhiều cuộc chiến tranh chinh phục và thậm chí đã từng tấn công sang tận Tây Ban Nha. Đến thời hoàng tử Geza, ông đã quyết định đưa đất nước Hungary tiến theo mô hình chính trị và xã hội của các nước Tây Âu và trở thành một quốc gia Công giáo.
Năm 1000 công nguyên, Vương quốc Hungary theo Công giáo được thành lập với sự kiện vua István I đăng quang với chiếc vương miện được gửi đến từ giáo hoàng. Ông là con trai của Geza và mang dòng máu của thủ lĩnh Arpad. Năm 1006, vua István I củng cố quyền lực, tiêu diệt những người đối lập theo truyền thống tôn giáo nguyên thủy hoặc định liên minh với Đế chế Byzantine. Ông hoàn thành việc biến Hungary thành một nhà nước phong kiến theo Công giáo, đồng thời mở rộng lãnh thổ và dân cư.
Năm 1222, vua Hungary András II khởi xướng Bộ luật Vàng (Golden Bull) của Hungary, có thể coi như bản hiến pháp đầu tiên trên lục địa châu Âu và tương tự như Magna Carta tại Anh mà sau đó, tất cả các vua Hungary khi đăng quang phải tuyên thệ. Bộ luật Vàng này hạn chế bởi quyền hạn của nhà vua và mở rộng quyền lực của giới quý tộc, hợp pháp hóa quyền bất tuân lệnh cũng như các quyền lợi khác của họ. Sau đó không lâu, Nghị viện Hungary được thành lập.
Khoảng năm 1241-1242, đất nước Hungary bị tàn phá nặng nề trước sự xâm lăng hung hãn của quân Mông Cổ, lúc đó đang tấn công khắp nhiều vùng đất từ châu Á đến châu Âu. Các nhà sử học đã ước tính có khoảng một nửa trong số 2 triệu dân của Hungary bấy giờ đã thiệt mạng trong chiến tranh. Sau khi quân Mông Cổ rút đi, vua Béla IV đã củng cố lại sức mạnh phòng thủ của đất nước và cho xây dựng lại nhiều pháo đài bằng đá. Kết quả là khi người Mông Cổ lại sang xâm lấn năm 1286, họ đã bị hệ thống phòng thủ của người Hungary chặn lại và bị đánh thua tại Pest.
Vương triều Arpad tồn tại đến năm 1301 thì chấm dứt. Sau đó, vua Károly Róbert, người có họ ngoại với Arpad đã lên ngôi và trở thành vị vua đầu tiên của triều đại Angevin. Dưới sự cai trị của ông, nhiều chính sách tài chính và tiền tệ đã được tiến hành, thúc đẩy nền kinh tế Hungary phát triển, nhiều đô thị phát triển rực rỡ. Vị vua tiếp nới của triều đại Angevin là Lajos I Đại đế (1342-1382) đã đưa lãnh thổ Hungary mở rộng từ bờ Biển Đen đến biển Adriatic và sau đó còn trở thành vua của Ba Lan, tạo tiền đề cho mối quan hệ tốt đẹp giữa hai nước Hungary - Ba Lan.
Sau Ý, Hungary là quốc gia đầu tiên tại lục địa châu Âu xuất hiện phong trào Phục Hưng. Năm 1472, một xưởng in chính thức được thành lập tại thành phố Buda. Dưới triều vua Mátyás Corvin (1458-1490), Hungary trở thành một trung tâm văn hóa lớn của châu Âu. Thư viện Bibliotheca Corviniana là bộ sưu tập lớn nhất châu Âu các bộ biên niên sử, các tác phẩm triết học và khoa học trong thế kỉ 15. Thư viện này đã được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa thế giới.
Vào cuối thế kỉ 15, Hungary bắt đầu suy tàn dưới sự cai trị của vị vua bất tài Ulászló II. Năm 1514, một cuộc khởi nghĩa nông dân bùng nổ tại Hungary nhưng sau đó bị giới quý tộc đàn áp đẫm máu. Trong khi đó, Đế chế Ottoman ngày một lớn mạnh và uy hiếp Hungary. Năm 1521, pháo đài quan trọng bậc nhất của Hungary tại Beograd ngày nay thất thủ, và đến năm 1526, quân đội Hungary bị tiêu diệt trong trận Mohács. Cuộc cải cách tôn giáo diễn ra cùng thời gian đó tại châu Âu càng khiến Hungary trở nên hỗn loạn và tiến đến bờ vực sụp đổ.
Sự chiếm đóng của Ottoman giai đoạn 1526-1686[sửa | sửa mã nguồn]
Thất bại tại trận Mohács với sự kiện vua Lajos II tử trận đã mở đầu một thời kỳ hỗn loạn kéo dài tại đất nước Hungary. Giới quý tộc Hungary cùng lúc bầu lên hai vị vua là Ferdinand Habsburg (1526-1540) và János Szapolyai (1527-1540), hai bên xây dựng quân đội của riêng mình và đánh lẫn nhau khiến đất nước ngày càng suy yếu. Năm 1541, người Ottoman chinh phục được thành phố Buda và khiến Hungary vỡ thành ba mảnh: một phần ba ở phía tây bắc nằm dưới sự cai trị của triều đình Habsburg, một phần ba ở miền trung (thuộc lãnh thổ Hungary ngày nay) bị Ottoman và một phần ba ở phía đông trở thành Công quốc Transilvania, một nước lớn bán độc lập, chư hầu của Ottoman. Khoảng 150 năm sau đó, triều đình Habsburg đã giành lại toàn bộ quyền kiểm soát Hungary.
Trong thời gian này, thành phố Pozsony, tức Bratislava (thủ đô Slovakia ngày nay) đã trở thành thủ đô mới của Hungary. Thành phố Nagyszombat (nay là Trnava) trở thành một trung tâm tôn giáo lớn. Từ năm 1604 đến năm 1711, những cuộc chiến chống lại ách áp bức của người Áo cũng tăng lên, tiêu biểu là cuộc khởi nghĩa của Rakoczi Ferenc nhưng sau đó đã bị thất bại.
Từ Cách mạng Hungary 1848 đến Đế chế Áo-Hung[sửa | sửa mã nguồn]
Ngày 15 tháng 3 năm 1848, những cuộc biểu tình lớn nổ ra trên các đường phố Pest và Buda trong cao trào cách mạng tư sản đang lan khắp châu Âu năm 1848. Đối mặt với những cuộc nổi dậy liên tiếp ngay tại chính kinh đô Viên, triều đình Habsburg đã phải tạm thời chấp nhận những yêu cầu của người Hungary. Nhưng sau khi cuộc cách mạng tại Áo bị đàn áp, triều đình Habsburg đã kích động người Croatia, Serbia và Romania chống lại chính phủ Hungary. Chính phủ cách mạng của Hungary cũng nhận được sự ủng hộ của một bộ phận lớn người Slovak, Đức, Rusyn, Do Thái. Tướng János Damjanich, một người Serbia đã trở thành người anh hùng lịch sử của dân tộc Hungary khi lãnh đạo một đội quân cách mạng của nước này. Lúc ban đầu, quân đội Hungary đã giành được một số thắng lợi bước đầu nhưng sau khi triều đình Habsburg cầu viện nước Nga, quân Nga hoàng đã tràn vào và dập tắt cuộc khởi nghĩa. Ngày 6 tháng 10 năm 1849, 13 vị tướng lĩnh trong quân đội cách mạng Hungary và thủ tướng Lajos Batthyany đã bị xử tử.
Sau khi nước Áo bị quân Phổ đánh bại năm 1866, để củng cố quyền lực của mình tại châu Âu, đế quốc Áo đã liên kết với vương quốc Hungary để thành lập Đế quốc Áo-Hung (năm 1867). Đế quốc Áo-Hung gồm 2 phần là Áo và Hungary, mỗi nước có chính phủ và các chính sách quân sự, đối ngoại riêng biệt với nhau. Thời kỳ này, Vương quốc Hungary đã có những bước tiến ấn tượng về mặt kinh tế, bước đầu được công nghiệp hóa mặc dù cơ cấu kinh tế vẫn chủ yếu dựa trên nông nghiệp, còn khá lạc hậu so với các nước tư bản Tây Âu.
Trong Chiến tranh thế giới thứ nhất, Áo-Hung chiến đấu bên phe Liên minh Trung tâm của Đế chế Đức, Bulgaria và Đế chế Ottoman. Những khó khăn về kinh tế, các thất bại quân sự cũng như sự bất mãn của người dân đã khiến Đế quốc Áo-Hung sụp đổ hoàn toàn vào năm 1918, trên cơ sở đó hình thành các quốc gia mới là Áo, Tiệp Khắc và Hungary.
Hungary giữa hai cuộc thế chiến[sửa | sửa mã nguồn]
Vào tháng 3 năm 1919, những người cộng sản giành chính quyền ở Hungary. Vào tháng 4, Béla Kun tuyên bố thành lập Cộng hòa Xô viết Hungary, tuy nhiên chính thể xô viết này chỉ tồn tại được một thời gian ngắn ngủi.
Vào ngày 13 tháng 6 năm 1919, Hội nghị Hòa bình Versailles đã ra lệnh cho Hungary phải từ bỏ các lãnh thổ phía bắc và Romania phải rời khỏi Tiszántúl. Hungary đã tuân thủ mệnh lệnh đó tính cho đến ngày 30 tháng 6 năm 1919. Nhưng quân đội Romania đã từ chối không chịu rời khỏi Tiszántúl.
Chiến tranh nổ ra sau đó giữa Hungary và Romania đã dẫn tới thất bại của Hồng quân Hungary. Tính đến tháng 8 năm 1919, hơn một nửa của Hungary ngày nay, bao gồm cả Budapest, bị chiếm đóng bởi Romania. Sự chiếm đóng của quân Romania kéo dài đến tháng 11 năm 1919 khi quân đội Romania rút đi.
Lực lượng quân đội cánh hữu Hungary, lãnh đạo bởi cựu Đô đốc Áo-Hungary Miklós Horthy, tiến vào Budapest ngay sau khi quân đội Romania rút đi và lấp đầy chỗ trống của quyền lãnh đạo nhà nước. Vào tháng 1 năm 1920, bầu cử diễn ra để bầu một quốc hội đa nguyên. Đô đốc Horthy được bầu vào chức thủ tướng, do đó đã phục hồi lại chính thức hoàng gia Hungary. Tuy nhiên, không còn có "Vua của Hungary" nữa mặc cho các cố gắng của nhà cai trị Habsburg trước đó để trở lại vị trí nắm quyền. Horthy đã nắm quyền thủ tướng cho đến 16 tháng 10 năm 1944. Nhưng sau năm 1932, các xu hướng độc tài đã dần dần trở lại vì ảnh hưởng của chủ nghĩa Phát xít và Đại khủng hoảng.
Vào 4 tháng 6 năm 1920, Hòa ước Trianon được ký kết, thiết lập các đường biên giới của Hungary. Hungary mất 71% lãnh thổ và khoảng 66% dân số. Khoảng 1/3 dân số Magyar trở thành dân tộc thiểu số ở các nước lân cận. Hungary cũng bị mất cảng biển duy nhất tại Fiume (ngày nay là Rijeka). Do đó, chính trị Hungary và văn hóa thời kỳ giữa hai cuộc thế chiến bị ảnh hưởng lớn bởi chủ nghĩa khôi phục lại tổ quốc trong quá khứ. Xuyên suốt thời kì này kinh tế Hungary hết sức mất ổn định, tuy trở nên phồn thịnh sau chiến tranh nhưng lại tổn thất nặng trong và sau Đại khủng hoảng, và ổn định chỉ hơi ổn định một chút trước khởi đầu của Chiến tranh thế giới thứ hai. Nước này xích lại gần hơn các quốc gia phát xít Đức và Ý trong những năm của thập kỉ 1930 với cố gắng làm đảo ngược một số hậu quả của Hòa ước Trianon, với việc một số lãnh thổ bị mất trước kia được Đức và Ý nhượng lại cho Hungary.
Hungary trong Chiến tranh thế giới thứ hai[sửa | sửa mã nguồn]
Vào năm 1941, Hungary tham dự cuộc xâm lược Nam Tư, chiếm được một số đất đai và tham dự vào Phe Trục trong quá trình đó (để phản đối, thủ tướng Pál Teleki đã tự sát). Vào 22 tháng 6 1941, khi quân Đức xâm lược Liên Xô trong Chiến dịch Barbarossa, Hungary tuyên chiến vào ngày 26 tháng 6, tham dự Chiến tranh thế giới thứ hai. Vào cuối năm 1941, quân Hungary ở Mặt trận phía đông đã chiến thắng tại Trận Uman. Đến năm 1943, sau khi Quân đoàn Hungary thứ 2 chịu thất bại nặng nề tại sông Don, nhà nước Hungary tìm cách thương lượng đầu hàng quân Đồng Minh. Vào ngày 19 tháng 3 năm 1944, để đối phó với sự trở mặt này, quân Đức lặng lẽ chiếm Hungary trong Chiến dịch Margarethe. Nhưng, đến bây giờ thì người ta biết rõ là người Hungary không muốn làm vệ tinh cho Đức. Vào ngày 15 tháng 10 1944, Horthy đã cố gắng yếu ớt để đưa đất nước ra khỏi cuộc chiến. Lúc này quân Đức mở Chiến dịch Panzerfaust và Horthy được thay thế bởi một nhà nước bù nhìn dưới quyền thủ tướng thân Đức Ferenc Szálasi. Szálasi và Đảng Mũi tên Chữ thập thân phát xít của ông ta trung thành với quân Đức cho đến hết cuộc chiến. Vào cuối năm 1944, quân Hungary ở Mặt trận phía đông lại chiến thắng một lần nữa ở trận đánh Debrecen. Nhưng ngay lập tức sau đó là sự xâm lăng Hungary của quân độ Xô viết và trận đánh Budapest. Trong khi quân Đức chiếm đóng vào tháng 5-6 năm 1944, Đảng Mũi tên Chữ thập và cảnh sát Hungary đã trục xuất gần 440.000 dân Do Thái, đa số là đến trại tập trung Auschwitz[8]. Cuộc chiến đã làm Hungary thiệt hại nặng nề và tổn thất 60% nền kinh tế làm tổn thất nhiều nhân mạng. Vào 13 tháng 2 năm 1945, thành phố thủ đô Hungary đầu hàng không điều kiện. Vào 8 tháng 5 năm 1945, Chiến tranh thế giới thứ hai ở châu Âu chính thức chấm dứt.
Thời đại Xô viết 1945-1989[sửa | sửa mã nguồn]
Sau khi Phát xít Đức thất bại, quân đội Xô viết đã chiếm đóng hầu hết đất nước và qua ảnh hưởng của họ Hungary dần dần trở thành một nước cộng sản thân cận với Liên Xô. Sau năm 1948, lãnh đạo Cộng sản Mátyás Rákosi đã thiết lập chế độ theo kiểu Stalin với bắt buộc hợp tác xã hóa và kinh tế kế hoạch. Sự cầm quyền của nhà nước Rákosi đã vượt quá sức chịu đựng của người dân Hungary sau chiến tranh. Điều này đã dẫn tới cuộc chính biến tại Hungary 1956 và Hungary tạm thời rút lui khỏi khối Hiệp ước Warszawa. Liên Xô đã trả đũa mạnh mẽ với biện pháp vũ trang, gửi trên 150.000 quân và 2.500 xe tăng[9]. Gần một phần tư triệu người đã bỏ chạy khỏi đất nước trong khoảng thời gian ngắn khi các biên giới để ngỏ vào năm 1956. Từ những năm thập niên 1960 đến cuối những năm thập niên 1980, Hungary thường được gọi một cách mỉa mai là "trại lính vui vẻ nhất" bên trong khối Đông Âu.[cần dẫn nguồn] Điều này xảy ra dưới thời cầm quyền độc đoán của nhà lãnh đạo mà vai trò còn nhiều tranh cãi, János Kádár. Người lính Xô viết cuối cùng rời đất nước Hungary vào năm 1991 và kết thúc sự hiện diện của quân đội Liên Xô ở Hungary.
Cộng hòa Hungary 1989-đến nay[sửa | sửa mã nguồn]
Trong cuối thập kỉ 1980, Hungary đã dẫn đầu phong trào giải tán Hiệp ước Warszawa và chuyển sang một thể chế dân chủ nhiều ứng cử viên. Điều này nghĩa là mặc dù có nhiều ứng cử viên, đảng cộng sản, MSZMP, vẫn không được đem ra bàn cãi. Tuy nhiên, các ứng cử viên độc lập được bầu lên để phản đối lại đảng. Vào thời điểm đó, áp lực cải cách tăng dần từ bên trong đảng. Họ cũng di chuyển về phía một nền kinh tế thị trường. Vào 23 tháng 10 năm 1989, Mátyás Szűrös tuyên bố Cộng hòa Hungary thứ III và trở thành tổng thống lâm thời. Bầu cử tự do ở Hungary diễn ra lần đầu tiên vào năm 1990. Theo sau sự sụp đổ của Liên Xô vào năm 1991, Hungary phát triển một mối quan hệ gần hơn với Tây Âu cũng như các nước Trung Âu. Nước này trở thành một thành viên của nhóm Visegrad vào năm 1991, gia nhập NATO năm 1999, và trở thành một nước thành viên của Liên minh châu Âu vào 1 tháng 5 năm 2004.
Địa lý[sửa | sửa mã nguồn]
Hungary nằm ở Trung Âu, Bắc giáp Slovakia, Đông giáp Ukraina và România, Nam giáp Serbia và Croatia, Tây giáp Slovenia và Áo. Các vùng đồng bằng (Alfold, Kisalfold) chiếm khoảng hai phần ba diện tích lãnh thổ, các vùng đồi hoặc núi tập trung ở vùng đông bắc và phía tây sông Danube.
Khí hậu[sửa | sửa mã nguồn]
Khí hậu Hungary nằm trong miền khí hậu lục địa khô, mùa đông lạnh, mùa hè nóng và ẩm. Chính kiểu khí hậu này tạo điều kiện cho sự phát triên các thảm thực vật thảo nguyên phục vụ cho ngành chăn nuôi trên các đồng cỏ. Lượng mưa lớn và giảm dần từ Tây sang Đông.
Môi trường[sửa | sửa mã nguồn]
Ô nhiễm không khí; ô nhiễm đô thị và công nghiệp (hồ Balaton); vấn đề cải thiện môi trường khi gia nhập Liên hiệp châu Âu đòi hỏi một khoản đầu tư khá lớn (4 tỉ USD/ 6 năm).
Chính trị[sửa | sửa mã nguồn]
Thể chế nhà nước[sửa | sửa mã nguồn]
Hungary theo mô hình Cộng hòa nghị viện. Tổng thống do Quốc hội bầu, nhiệm kỳ 5 năm. Quốc hội 1 viện gồm 386 ghế, hình thành từ danh sách trúng cử của các đảng có chân trong Quốc hội (phải đạt 5% tổng số phiếu bầu hợp lệ trở lên) và các đại biểu thắng cử trực tiếp tại các khu vực bầu cử. Quốc hội có nhiệm kỳ 4 năm. Thủ tướng do Tổng thống đề cử từ đảng hoặc liên minh giành được đa số trong Quốc hội và phải được Quốc hội bỏ phiếu thông qua. Các thành viên Chính phủ do Thủ tướng đề cử và Tổng thống bổ nhiệm.
Các đảng phái chính[sửa | sửa mã nguồn]
Liên minh Công dân Hungary - FIDESZ, chiếm 263 ghế trong Quốc hội, Chủ tịch Đảng: Viktor Orban; Đảng XHCN Hungary - MSZP, chiếm 59 ghế trong Quốc hội, Chủ tịch Đảng: Atilla Mesterhazy; Phong trào vì một Hungary tốt đẹp hơn - JOBBIK, chiếm 47 ghế trong Quốc hội, Chủ tịch: Gabor Vona; Đảng "Chính trị có thể khác đi" - LMP, chiếm 16 ghế trong Quốc hội.[cần dẫn nguồn]
Chính sách đối ngoại[sửa | sửa mã nguồn]
Về đối ngoại, Hungary tiếp tục ưu tiên hội nhập sâu vào EU; củng cố quan hệ với các nước láng giềng và khu vực; ưu tiên ngoại giao năng lượng; bảo vệ lợi ích của cộng đồng gốc Hungary ở các nước láng giềng; khôi phục và thúc đẩy quan hệ với các đối tác truyền thống (ở Đông Nam Á, Việt Nam là ưu tiên).[cần dẫn nguồn]
Kinh tế[sửa | sửa mã nguồn]
Ngay từ những năm 1960, Hungary đã tìm cách tự do hóa nền kinh tế một cách giới hạn và từ năm 1990 đã chuyển hẳn sang nền kinh tế thị trường.
Gần 1/5 lực lượng lao động làm nông nghiệp, chủ yếu sản xuất ngô, lúa mì, kiều mạch, củ cải đường, hoa quả, hạt hướng dương và nho. Mặc dù có trữ lượng than đáng kể, Hungary vẫn phải nhập hơn một nửa số nhiên liệu. Có bô xít và khí tự nhiên. Du lịch và các ngành sản xuất thép, hoá chất, phân bón, dược liệu, máy móc và xe cộ đóng vai trò quan trọng; sản xuất điện năng đạt 35,104 tỷ kw/h, điện nguyên tử 35%, thuỷ điện 1%, tiêu thụ 33,317 tỷ kWh. Từ đầu những năm 1990, các xí nghiệp tư nhân được thành lập (80% GDP do tư nhân sản xuất ra) và đầu tư nước ngoài được khuyến khích thu hút 50% số dự án đầu tư nước ngoài vào khu vực Trung - Đông Âu)
Trong những năm 1990-1994, kinh tế lâm vào tình trạng khủng bố trầm trọng. Từ tháng 7 năm 1994, Chính phủ liên hiệp trung tả đã điều chỉnh một số chính sách kinh tế theo hướng tích cực. Nền kinh tế đang bước vào ổn định, thu nhập đầu người 91997) đạt 4.510 USD, tăng trưởng đạt 4,7%; Xuất khẩu đạt 22,6 tỷ USD, nhập khẩu 25,1 tỷ USD; nợ nước ngoài: 27 tỷ USD.
Từ năm 1997, nền kinh tế bắt đầu đi vào quỹ đạo phát triển ổn định, GDP tăng trưởng 4-5%/năm. Từ cuối năm 2008, Hungary bị ảnh hưởng mạnh của khủng hoảng tài chính thế giới, thâm hụt ngân sách cao (9,5% GDP), mỗi năm phải trả lãi nợ nước ngoài tới 4% GDP, gánh nặng an sinh xã hội cao nhất khu vực Trung Âu (60% GDP) và buộc phải đề nghị IMF hỗ trợ 25 tỉ USD để cứu hệ thống ngân hàng khỏi sụp đổ, đồng thời phải áp dụng các biện pháp khắc khổ. Năm 2009 nền kinh tế tăng trưởng âm 6,3%. Sang năm 2010, kinh tế Hungary đã phục hồi, thâm hụt ngân sách giảm còn 3,8%, lạm phát 4,5%, dự trữ ngoại tệ khá (45,7 tỷ USD), GDP tăng trưởng 0,8%. Tuy nhiên tỷ lệ thất nghiệp còn cao (11,5%), nợ nước ngoài nhiều (134,6 tỷ USD), nợ công lên tới mức 80% GDP.
Tính đến năm 2016, GDP của Hungary đạt 117.065 USD, đứng thứ 58 thế giới và đứng thứ 22 châu Âu.
Các ngành công nghiệp chủ chốt[sửa | sửa mã nguồn]
Chế tạo máy, thiết bị đo lường chính xác, ô tô, nhôm, lọc hóa dầu, hóa chất, dược phẩm, thiết bị y tế... Các sản phẩm nông nghiệp chủ yếu gồm: lúa mì, ngô, hạt hướng dương, củ cải ngọt, thịt gia súc, gia cầm, sữa...
Thương mại[sửa | sửa mã nguồn]
Hungary quan hệ thương mại chủ yếu với các nước Châu Âu. Năm 2010, xuất khẩu của Hungary đạt 93,7 tỷ USD, các mặt hàng xuất chủ yếu gồm máy móc, thiết bị (chiếm 61%), các sản phẩm chế tạo khác (28,7%), thực phẩm (6,5%), nguyên liệu (2%)... Các đối tác chủ yếu là Đức (chiếm 25,5% tổng kim ngạch), Italia (5,7%), Anh (5,4%), Pháp (5,4%), România (5,3%), Slovakia (5%), Áo (4,5%). Nhập khẩu đạt 87,4 tỷ USD, các mặt hàng nhập chủ yếu gồm máy móc, thiết bị (50%), nhiên liệu và điện (11%), thực phẩm và nguyên liệu... Các đối tác chủ yếu là Đức (25%), Trung Quốc (8,6%), Nga (7,3%), Áo (6%), Hà Lan (4,7%), Pháp (4,5%), Slovakia (4%), Italia (4%), Ba Lan (4%).
Tính tới ngày 31 tháng 12 năm 2010, Hungary đã thu hút được 72,6 tỷ USD vốn FDI và đã đầu tư ra nước ngoài 20,5 tỷ USD.
Chính sách ODA[sửa | sửa mã nguồn]
Từ năm 2004, Hungary bắt đầu dành ngân sách cho việc cấp ODA và ngân sách ODA năm 2010 đã đạt mức 0,17% tổng thu nhập quốc gia (GNI), đúng như cam kết với EU. Các lĩnh vực Hungary ưu tiên cấp ODA bao gồm: chia sẻ kinh nghiệm chính trị - kinh tế của Hungary, chuyển giao phần mềm công nghệ thông tin, giáo dục, y tế, nông nghiệp, công nghiệp thực phẩm, xử lý nước, phát triển hạ tầng, vận tải, đo vẽ bản đồ, bảo vệ môi trường.
Tôn giáo[sửa | sửa mã nguồn]
Tính đến năm 2011,[10] có 39% người Hungary là người Công giáo, 11,6% là Thần học Calvin, 2.2 là Giáo hội Luther, khoảng 2% theo các tôn giáo khác, 16,7% là không theo tôn giáo trong đó 1,5% là người vô thần. Trong cuộc thăm dò ý kiến Eurobarometer năm 2005, 44% người Hungary đã trả lời họ tin rằng có một Thiên Chúa, 31% trả lời họ tin rằng có một số thế lực siêu nhiên, và 19% không tin rằng có một Thiên Chúa.[11]
Đa số người Hungary đã trở thành Kitô hữu trong thế kỷ 11. Vua đầu tiên của Hungary là István I, trở thành vị vua phương Tây đầu tiên theo Công giáo, mặc dù mẹ của ông là Sarolt, được rửa tội theo nghi lễ Chính Thống giáo Đông phương. Dân số Hungary vẫn chủ yếu là Công giáo cho đến thế kỷ 16, khi cuộc Cải cách Kháng Cách diễn ra do Luther đề xướng đầu tiên và ngay sau đó là John Calvin, đã đưa Kháng Cách trở thành phái Kitô giáo lớn trong dân số.
Trong nửa sau của thế kỷ 16, các giáo sĩ dòng Tên đã dẫn đầu một chiến dịch khôi phục lại Công giáo trong toàn cõi Hungary. Các tu sĩ Dòng Tên đã thành lập các cơ sở giáo dục, bao gồm cả Đại học Công giáo Pázmány Péter, là một trong các trường đại học lâu đời nhất vẫn còn tồn tại ở Hungary. Vào thế kỷ 17, Hungary một lần nữa trở thành quốc gia Công giáo.
Phần phía đông của đất nước, đặc biệt là xung quanh thành phố Debrecen, vẫn còn có các cộng đồng Tin Lành đáng kể. Giáo hội Cải cách ở Hungary là nhà thờ lớn thứ hai ở Hungary với 1.622.000 tín hữu, và 600.000 tín hữu tích cực. Giáo hội có 1.249 hội chi nhánh và 27 Mục sư và 1.550 Truyền đạo. Giáo hội Cải cách hỗ trợ 129 cơ sở giáo dục và có 4 chủng viện thần học tại Debrecen, Sárospatak, và Budapest.[12]
Chính Thống giáo ở Hungary đã trở thành tôn giáo chủ yếu của một số dân tộc thiểu số trong cả nước,[13] đặc biệt là cộng đồng người Romania, người Nga, người Ukraina, và người Serb.
Hungary đã từng là quê hương của một cộng đồng Giáo hội Công giáo Armenia khá lớn. Họ thực hành theo nghi thức Armenia, nhưng họ đã hiệp thông với Giáo hội Công giáo Rôma dưới quyền tối thượng của giáo hoàng.
Trong lịch sử, Hungary cũng từng có một cộng đồng Do Thái giáo lớn, đặc biệt là khi nhiều người Do Thái, bị khủng bố ở Nga, đã tìm thấy nơi trú ẩn trong Vương quốc Hungary vào thế kỷ 19. Điều tra dân số của tháng 1 năm 1941 cho thấy 6,2% dân số, tức là 846.000 người, được coi là người Do Thái theo pháp luật phân biệt chủng tộc của thời điểm đó. Trong số này, 725.000 được coi là tín đồ Do Thái giáo.[14] Một số người Do Thái Hungary đã có thể thoát khỏi Holocaust trong Thế chiến II, nhưng hầu hết (có lẽ 550.000 người), hoặc bị đưa đên các trại tập trung, từ đó phần lớn họ đã không trở lại, hoặc bị giết bởi phát xít Đức. Người Do Thái còn lại ở Hungary hiện nay sống ở trung tâm Budapest, đặc biệt là trong khu vực VI. Các giáo đường Do Thái lớn nhất châu Âu nằm ở Budapest.[15]
Trong những thập kỷ gần đây Phật giáo đã lan rộng đến Hungary, chủ yếu là Phật giáo Kim cương thừa thông qua các hoạt động truyền giáo của các tăng sĩ Phật giáo Tây Tạng. Vì ở Hungary, tôn giáo được khuyến khích nên các tổ chức Phật giáo khác nhau đã hình thành, trong đó có Giáo hội Phật giáo Hungary (Magyarországi Buddhista Egyházközösség), và những tổ chức khác, chủ yếu vẫn là Phật giáo hệ phái Kim cương thừa.
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ “2011 Hungary Census Report” (PDF). ksh.hu.
- ^ a ă â b “Hungary”. International Monetary Fund. Truy cập ngày 29 tháng 4 năm 2017.
- ^ “Human Development Report 2015” (PDF). United Nations. 2015. Truy cập ngày 14 tháng 12 năm 2015.
- ^ “Gini coefficient of equivalised disposable income (source: SILC)”. Eurostat Data Explorer. Truy cập ngày 4 tháng 12 năm 2015.
- ^ http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/DATASTATISTICS/0,,contentMDK:20421402~pagePK:64133150~piPK:64133175~theSitePK:239419,00.html#High_income Phân loại của Ngân hàng Thế giới
- ^ http://duihk.hu/fileadmin/user_upload/Dokumente/Wirtschaftsinfos/HU/Foerdermittel/2006-10-25_NFT2_en.pdf Kế hoạch phát triển Hungary (2007-2013)
- ^ “Budapest, including the Banks of the Danube, the Buda Castle Quarter and Andrassy Avenue”. Truy cập 29 tháng 9 năm 2015.
- ^ United States Holocaust Memorial Museum; Holocaust Encyclopedia
- ^ Findley, Carter V., and John Rothney. Twentieth Century World. sixth ed. Boston: Houghton Mifflin, 2006. 278.
- ^ 2011 Hungary Census Report
- ^ "Social values, Science and Technology", Retrieved ngày 22 tháng 6 năm 2011.
- ^ Reformatus.hu. 2013-03-04. Truy cập 2013-03-26.
- ^ MobileReference. broken?
- ^ Volume 3, p.979, Akadémiai Kiadó, Budapest, 1982
- ^ Greatsynagogue.hu. Truy cập ngày 18 tháng 8 năm 2012.

markdown:
# Hungary
|Hungary|
|Magyarország
|(tiếng Hungary)
|
|
![]()
|
|*không có* [Himnusz (Isten, áldd meg a magyart)](/wiki/Himnusz) [Cộng hòa nghị viện](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_%C4%91%E1%BA%A1i_ngh%E1%BB%8B) [Tổng thống](/w/index.php?title=T%E1%BB%95ng_th%E1%BB%91ng_Hungary&action=edit&redlink=1) [János Áder](/wiki/J%C3%A1nos_%C3%81der) [Thủ tướng](/w/index.php?title=Th%E1%BB%A7_t%C6%B0%E1%BB%9Bng_Hungary&action=edit&redlink=1) [Viktor Orbán](/wiki/Viktor_Orb%C3%A1n) [Tiếng Hungary](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Hungary) [Sắc tộc](/wiki/S%E1%BA%AFc_t%E1%BB%99c) [Budapest](/wiki/Budapest) [Budapest](/wiki/Budapest) [hạng 108](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_di%E1%BB%87n_t%C3%ADch)) [CET](/wiki/Gi%E1%BB%9D_chu%E1%BA%A9n_Trung_%C3%82u)( [UTC](/wiki/Gi%E1%BB%9D_ph%E1%BB%91i_h%E1%BB%A3p_qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF)+1); [mùa hè](/wiki/Quy_%C6%B0%E1%BB%9Bc_gi%E1%BB%9D_m%C3%B9a_h%C3%A8): [CEST](/wiki/Gi%E1%BB%9D_m%C3%B9a_h%C3%A8_Trung_%C3%82u)(UTC+2) **Hình thành** [Vương quốc Hungary](/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Hungary) [Đế quốc Áo-Hung](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_%C3%81o-Hung) [hạng 92](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_s%E1%BB%91_d%C3%A2n)) [hạng 103](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_m%E1%BA%ADt_%C4%91%E1%BB%99_d%C3%A2n_s%E1%BB%91)) [GDP](/wiki/T%E1%BB%95ng_s%E1%BA%A3n_ph%E1%BA%A9m_n%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%8Ba)( [PPP](/wiki/S%E1%BB%A9c_mua_t%C6%B0%C6%A1ng_%C4%91%C6%B0%C6%A1ng)) (2017) ( [[2]](#cite_note-imf2-2) [hạng 57](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_GDP_(PPP)&action=edit&redlink=1))
Bình quân đầu người: 28.965 USD
( [[2]](#cite_note-imf2-2) [hạng 45)](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_GDP_(PPP)_b%C3%ACnh_qu%C3%A2n_%C4%91%E1%BA%A7u_ng%C6%B0%E1%BB%9Di) [GDP](/wiki/T%E1%BB%95ng_s%E1%BA%A3n_ph%E1%BA%A9m_n%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%8Ba)(danh nghĩa) (2017) ( [[2]](#cite_note-imf2-2) [hạng 58](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_GDP_danh_ngh%C4%A9a))
Bình quân đầu người: 12.767 USD
( [[2]](#cite_note-imf2-2) [hạng 54)](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_c%C3%A1c_qu%E1%BB%91c_gia_theo_GDP_(danh_ngh%C4%A9a)_b%C3%ACnh_qu%C3%A2n_%C4%91%E1%BA%A7u_ng%C6%B0%E1%BB%9Di) [HDI](/wiki/Ch%E1%BB%89_s%E1%BB%91_ph%C3%A1t_tri%E1%BB%83n_con_ng%C6%B0%E1%BB%9Di)(2015) rất cao ( [[3]](#cite_note-HDI-3) [hạng 43](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_ch%E1%BB%89_s%E1%BB%91_ph%C3%A1t_tri%E1%BB%83n_con_ng%C6%B0%E1%BB%9Di)) [Hệ số Gini](/wiki/H%E1%BB%87_s%E1%BB%91_Gini)(2014) thấp ( [[4]](#cite_note-eurogini-4) [hạng 16](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_b%C3%ACnh_qu%C3%A2n_thu_nh%E1%BA%ADp&action=edit&redlink=1)) [Đơn vị tiền tệ](/wiki/Ti%E1%BB%81n_t%E1%BB%87) [Forint](/wiki/Forint)(
)
[HUF] [Tên miền Internet](/wiki/T%C3%AAn_mi%E1%BB%81n_qu%E1%BB%91c_gia_c%E1%BA%A5p_cao_nh%E1%BA%A5t) [.hu](/wiki/.hu) **Hungary** ( [tiếng Hungary](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Hungary): *Magyarország*) là một [quốc gia](/wiki/Qu%E1%BB%91c_gia) không giáp biển thuộc khu vực [Trung Âu](/wiki/Trung_%C3%82u). Nước này tiếp giáp với [Slovakia](/wiki/Slovakia) về phía bắc, [Áo](/wiki/%C3%81o) về phía tây, [Slovenia](/wiki/Slovenia) về phía tây nam, [Croatia](/wiki/Croatia) và [Serbia](/wiki/Serbia) về phía nam, [România](/wiki/Rom%C3%A2nia) về phía đông và [Ukraina](/wiki/Ukraina) về phía đông bắc. Thành phố [Budapest](/wiki/Budapest) là thủ đô của Hungary. Nước này là thành viên của nhiều tổ chức quốc tế như [OECD](/wiki/T%E1%BB%95_ch%E1%BB%A9c_H%E1%BB%A3p_t%C3%A1c_v%C3%A0_Ph%C3%A1t_tri%E1%BB%83n_Kinh_t%E1%BA%BF), [NATO](/wiki/NATO), [Liên minh châu Âu](/wiki/Li%C3%AAn_minh_ch%C3%A2u_%C3%82u) và [Hiệp ước Schengen](/wiki/Hi%E1%BB%87p_%C6%B0%E1%BB%9Bc_Schengen). Ngôn ngữ chính thức tại Hungary là tiếng Hungary, hay còn gọi là tiếng Magyar - một ngôn ngữ thuộc nhóm Finn-Ugria có liên hệ gần với [tiếng Phần Lan](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Ph%E1%BA%A7n_Lan) và [tiếng Estonia](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Estonia). Tiếng Hungary là một trong bốn ngôn ngữ chính thức của Liên minh châu Âu không thuộc [hệ ngôn ngữ Ấn-Âu](/wiki/H%E1%BB%87_ng%C3%B4n_ng%E1%BB%AF_%E1%BA%A4n-%C3%82u).
Tiếp sau thời kỳ Celtic (sau năm 450 TCN) và thời kỳ
[La Mã](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_La_M%C3%A3) (9 CN - thế kỉ 4), đất nước Hungary đã được thành lập dưới sự lãnh đạo của một thủ lĩnh người Magyar là [Árpád](/wiki/%C3%81rp%C3%A1d). Năm 1000, cháu trai của Arpad là vua [István I](/wiki/Istv%C3%A1n_I) đăng quang với chiếc vương miện được gửi đến từ Giáo hoàng. Trong suốt 946 năm sau đó, Vương quốc Hungary đã tồn tại và phát triển qua nhiều thời kỳ và được coi là một trong những trung tâm kinh tế, văn hóa quan trọng của [phương Tây](/wiki/Ph%C6%B0%C6%A1ng_T%C3%A2y). Đất nước này bước vào Thời kỳ Cộng sản từ năm 1946 với một số sự kiện lịch sử quan trọng: Cuộc [chính biến Hungary 1956](/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_n%C4%83m_1956_%E1%BB%9F_Hungary) và sự kiện Hungary mở cửa đường biên giới với [Áo](/wiki/%C3%81o) năm [1989](/wiki/1989), một biểu hiện của sự sụp đổ khối xã hội chủ nghĩa Đông Âu. Ngày nay Hungary là một quốc gia [dân chủ](/wiki/D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7) theo thể chế [cộng hòa nghị viện](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_%C4%91%E1%BA%A1i_ngh%E1%BB%8B) và có mức thu nhập cao . Đất nước này đang trong quá trình phát triển mạnh để trở thành một nước phát triển theo tiểu chuẩn của [5] [IMF](/wiki/Qu%E1%BB%B9_Ti%E1%BB%81n_t%E1%BB%87_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF) . [[6]](#cite_note-6)
Hungary hiện nay là một trong những địa điểm du lịch hấp dẫn nhất thế giới, thủ đô Budapest của đất nước này được mệnh danh là một trong những thành phố đẹp nhất châu Âu
. Nước này cũng có nhiều thắng cảnh độc đáo như hồ nước nóng lớn thứ hai thế giới ( [7] [hồ Hévíz](/w/index.php?title=H%E1%BB%93_H%C3%A9v%C3%ADz&action=edit&redlink=1)), hồ nước ngọt lớn nhất Trung Âu ( [hồ Balaton](/wiki/H%E1%BB%93_Balaton)) và vùng đồng cỏ tự nhiên lớn nhất châu Âu (Hortobagy).
## Mục lục
[1 Lịch sử](#L.E1.BB.8Bch_s.E1.BB.AD) [1.1 Thời kỳ Tiền Magyar (trước năm 896)](#Th.E1.BB.9Di_k.E1.BB.B3_Ti.E1.BB.81n_Magyar_.28tr.C6.B0.E1.BB.9Bc_n.C4.83m_896.29) [1.2 Hungary thời trung cổ (896 – 1526)](#Hungary_th.E1.BB.9Di_trung_c.E1.BB.95_.28896_.E2.80.93_1526.29) [1.3 Sự chiếm đóng của Ottoman giai đoạn 1526-1686](#S.E1.BB.B1_chi.E1.BA.BFm_.C4.91.C3.B3ng_c.E1.BB.A7a_Ottoman_giai_.C4.91o.E1.BA.A1n_1526-1686) [1.4 Từ Cách mạng Hungary 1848 đến Đế chế Áo-Hung](#T.E1.BB.AB_C.C3.A1ch_m.E1.BA.A1ng_Hungary_1848_.C4.91.E1.BA.BFn_.C4.90.E1.BA.BF_ch.E1.BA.BF_.C3.81o-Hung) [1.5 Hungary giữa hai cuộc thế chiến](#Hungary_gi.E1.BB.AFa_hai_cu.E1.BB.99c_th.E1.BA.BF_chi.E1.BA.BFn) [1.6 Hungary trong Chiến tranh thế giới thứ hai](#Hungary_trong_Chi.E1.BA.BFn_tranh_th.E1.BA.BF_gi.E1.BB.9Bi_th.E1.BB.A9_hai) [1.7 Thời đại Xô viết 1945-1989](#Th.E1.BB.9Di_.C4.91.E1.BA.A1i_X.C3.B4_vi.E1.BA.BFt_1945-1989) [1.8 Cộng hòa Hungary 1989-đến nay](#C.E1.BB.99ng_h.C3.B2a_Hungary_1989-.C4.91.E1.BA.BFn_nay)
-
[2 Địa lý](#.C4.90.E1.BB.8Ba_l.C3.BD) [3 Chính trị](#Ch.C3.ADnh_tr.E1.BB.8B) [4 Kinh tế](#Kinh_t.E1.BA.BF) [5 Tôn giáo](#T.C3.B4n_gi.C3.A1o) [6 Tham khảo](#Tham_kh.E1.BA.A3o)
## Lịch sử[
[sửa](/w/index.php?title=Hungary&veaction=edit§ion=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Hungary&action=edit§ion=1)]
### Thời kỳ Tiền Magyar (trước năm 896)[
[sửa](/w/index.php?title=Hungary&veaction=edit§ion=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Hungary&action=edit§ion=2)]
Sau khi Đế chế
[Tây La Mã](/wiki/T%C3%A2y_La_M%C3%A3) sụp đổ trước sự xâm nhập của các bộ tộc Đức và Carpath, nhiều dân tộc khác nhau đã di chuyển đến [châu Âu](/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%82u) sinh sống. Một trong số sớm nhất đó là [người Hung](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Hung), những người đã xây dựng hẳn một đế chế hùng mạnh tại châu Âu với vị thủ lĩnh nổi tiếng [Attila](/wiki/Attila). Trước đây có ý kiến cho rằng Attila là vị vua đầu tiên khai sinh ra dân tộc Hungary nhưng ngày nay, nhiều ý kiến lịch sử lại cho rằng nguồn gốc tên gọi "Hungary" không phải đến từ bộ lạc du mục người [Trung Á](/wiki/Trung_%C3%81) này mà bắt nguồn từ người Magyar (chính là người Hungary sau này) vào [thế kỉ 7](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_7), lúc đó là một phần của Liên minh Bulgar với tên gọi On-Ogour, có nghĩa là "Mười Mũi Tên".
Sau khi đế chế của người Hung suy tàn, bộ tộc Đức Ostrogoth và sau đó là người Lombard đã đến vùng đồng bằng Pannonia, người Gepid đồng thời cũng hiện diện tại phía đông bồn địa Carpath trong vòng 100 năm. Vào khoảng năm 560, người Avar thành lập nước Avar Khaganate hùng mạnh, chinh phục các dân tộc láng giềng. Đất nước này sau đó bị suy yếu bởi những cuộc chinh chiến liên miên rồi kết thúc sự tồn tại 250 năm sau đó khi người
[Frank](/wiki/Frank) dưới sự lãnh đạo của [Charlemagne](/wiki/Charlemagne) tiến vào chinh phục từ phía tây và người [Bulgaria](/wiki/Bulgaria) dưới sự lãnh đạo của Krum uy hiếp từ phía đông. Không một quốc gia nào được thành lập trên lãnh thổ Hungary sau đó cho đến khi Arpad, thủ lĩnh của người Magyar (Hungary) thống nhất các bộ lạc Magyar lại và tiến vào vùng đồng bằng Pannonia sinh sống năm 896.
### Hungary thời trung cổ (896 – 1526)[
[sửa](/w/index.php?title=Hungary&veaction=edit§ion=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Hungary&action=edit§ion=3)]
Hungary là một trong những quốc gia có lịch sử lâu đời nhất tại
[châu Âu](/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%82u). Đất nước này được thành lập năm 996, trước khi những tiểu vương quốc ở [Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p) hay [Đức](/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c) được thành lập và sớm hơn cả sự thống nhất các vương quốc Anglo-Saxon tại [đảo Anh](/wiki/%C4%90%E1%BA%A3o_Anh). Nước Hungary trung cổ có diện tích lớn hơn nước Pháp và dân số đứng hàng thứ ba tại châu Âu lúc bấy giờ. Vào [thế kỉ 9](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_9), Arpad, một thủ lĩnh người Magyar đã thống nhất các bộ lạc Magyar lại rồi đưa họ vào vùng đồng bằng Pannonia sinh sống. Với một lực lượng quân đội hùng mạnh, người Hungary đã mở nhiều cuộc chiến tranh chinh phục và thậm chí đã từng tấn công sang tận Tây Ban Nha. Đến thời hoàng tử Geza, ông đã quyết định đưa đất nước Hungary tiến theo mô hình chính trị và xã hội của các nước Tây Âu và trở thành một quốc gia [Công giáo](/wiki/C%C3%B4ng_gi%C3%A1o_R%C3%B4ma).
Năm 1000 công nguyên, Vương quốc Hungary theo Công giáo được thành lập với sự kiện vua
[István I](/wiki/Istv%C3%A1n_I) đăng quang với chiếc vương miện được gửi đến từ [giáo hoàng](/wiki/Gi%C3%A1o_ho%C3%A0ng). Ông là con trai của Geza và mang dòng máu của thủ lĩnh Arpad. Năm 1006, vua István I củng cố quyền lực, tiêu diệt những người đối lập theo truyền thống tôn giáo nguyên thủy hoặc định liên minh với [Đế chế Byzantine](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_%C4%90%C3%B4ng_La_M%C3%A3). Ông hoàn thành việc biến Hungary thành một nhà nước phong kiến theo Công giáo, đồng thời mở rộng lãnh thổ và dân cư.
Năm 1222, vua Hungary
[András II](/w/index.php?title=Andr%C3%A1s_II&action=edit&redlink=1) khởi xướng Bộ luật Vàng ( *Golden Bull*) của Hungary, có thể coi như bản hiến pháp đầu tiên trên lục địa châu Âu và tương tự như Magna Carta tại Anh mà sau đó, tất cả các vua Hungary khi đăng quang phải tuyên thệ. Bộ luật Vàng này hạn chế bởi quyền hạn của nhà vua và mở rộng quyền lực của giới quý tộc, hợp pháp hóa quyền bất tuân lệnh cũng như các quyền lợi khác của họ. Sau đó không lâu, Nghị viện Hungary được thành lập.
Khoảng năm 1241-1242, đất nước Hungary bị tàn phá nặng nề trước sự xâm lăng hung hãn của quân
[Mông Cổ](/wiki/M%C3%B4ng_C%E1%BB%95), lúc đó đang tấn công khắp nhiều vùng đất từ [châu Á](/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%81) đến [châu Âu](/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%82u). Các nhà sử học đã ước tính có khoảng một nửa trong số 2 triệu dân của Hungary bấy giờ đã thiệt mạng trong chiến tranh. Sau khi quân Mông Cổ rút đi, vua [Béla IV](/w/index.php?title=B%C3%A9la_IV&action=edit&redlink=1) đã củng cố lại sức mạnh phòng thủ của đất nước và cho xây dựng lại nhiều pháo đài bằng đá. Kết quả là khi người Mông Cổ lại sang xâm lấn năm 1286, họ đã bị hệ thống phòng thủ của người Hungary chặn lại và bị đánh thua tại Pest.
Vương triều Arpad tồn tại đến năm 1301 thì chấm dứt. Sau đó, vua
[Károly Róbert](/wiki/K%C3%A1roly_R%C3%B3bert), người có họ ngoại với Arpad đã lên ngôi và trở thành vị vua đầu tiên của triều đại Angevin. Dưới sự cai trị của ông, nhiều chính sách tài chính và tiền tệ đã được tiến hành, thúc đẩy nền kinh tế Hungary phát triển, nhiều đô thị phát triển rực rỡ. Vị vua tiếp nới của triều đại Angevin là [Lajos I](/w/index.php?title=Lajos_I&action=edit&redlink=1) Đại đế (1342-1382) đã đưa lãnh thổ Hungary mở rộng từ bờ [Biển Đen](/wiki/Bi%E1%BB%83n_%C4%90en) đến biển Adriatic và sau đó còn trở thành vua của [Ba Lan](/wiki/Ba_Lan), tạo tiền đề cho mối quan hệ tốt đẹp giữa hai nước Hungary - Ba Lan.
Sau
[Ý](/wiki/%C3%9D), Hungary là quốc gia đầu tiên tại lục địa châu Âu xuất hiện phong trào [Phục Hưng](/wiki/Ph%E1%BB%A5c_H%C6%B0ng). Năm 1472, một xưởng in chính thức được thành lập tại thành phố Buda. Dưới triều vua [Mátyás Corvin](/wiki/M%C3%A1ty%C3%A1s_Corvin) (1458-1490), Hungary trở thành một trung tâm văn hóa lớn của châu Âu. Thư viện Bibliotheca Corviniana là bộ sưu tập lớn nhất châu Âu các bộ biên niên sử, các tác phẩm triết học và khoa học trong [thế kỉ 15](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_15). Thư viện này đã được [UNESCO](/wiki/T%E1%BB%95_ch%E1%BB%A9c_Gi%C3%A1o_d%E1%BB%A5c,_Khoa_h%E1%BB%8Dc_v%C3%A0_V%C4%83n_h%C3%B3a_Li%C3%AAn_Hi%E1%BB%87p_Qu%E1%BB%91c) công nhận là [Di sản văn hóa thế giới](/wiki/Di_s%E1%BA%A3n_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi).
Vào cuối
[thế kỉ 15](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_15), Hungary bắt đầu suy tàn dưới sự cai trị của vị vua bất tài [Ulászló II](/w/index.php?title=Ul%C3%A1szl%C3%B3_II&action=edit&redlink=1). Năm 1514, một cuộc khởi nghĩa nông dân bùng nổ tại Hungary nhưng sau đó bị giới quý tộc đàn áp đẫm máu. Trong khi đó, [Đế chế Ottoman](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Ottoman) ngày một lớn mạnh và uy hiếp Hungary. Năm 1521, pháo đài quan trọng bậc nhất của Hungary tại [Beograd](/wiki/Beograd) ngày nay thất thủ, và đến năm 1526, quân đội Hungary bị tiêu diệt trong [trận Mohács](/wiki/Tr%E1%BA%ADn_Moh%C3%A1cs_(1526)). Cuộc cải cách tôn giáo diễn ra cùng thời gian đó tại châu Âu càng khiến Hungary trở nên hỗn loạn và tiến đến bờ vực sụp đổ.
### Sự chiếm đóng của Ottoman giai đoạn 1526-1686[
[sửa](/w/index.php?title=Hungary&veaction=edit§ion=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Hungary&action=edit§ion=4)]
Thất bại tại trận Mohács với sự kiện vua
[Lajos II](/w/index.php?title=Lajos_II&action=edit&redlink=1) tử trận đã mở đầu một thời kỳ hỗn loạn kéo dài tại đất nước Hungary. Giới quý tộc Hungary cùng lúc bầu lên hai vị vua là [Ferdinand Habsburg](/wiki/Ferdinand_I_(%C4%91%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_La_M%C3%A3_Th%E1%BA%A7n_th%C3%A1nh)) (1526-1540) và [János Szapolyai](/w/index.php?title=J%C3%A1nos_Szapolyai&action=edit&redlink=1) (1527-1540), hai bên xây dựng quân đội của riêng mình và đánh lẫn nhau khiến đất nước ngày càng suy yếu. Năm 1541, người Ottoman chinh phục được thành phố Buda và khiến Hungary vỡ thành ba mảnh: một phần ba ở phía tây bắc nằm dưới sự cai trị của triều đình Habsburg, một phần ba ở miền trung (thuộc lãnh thổ Hungary ngày nay) bị Ottoman và một phần ba ở phía đông trở thành [Công quốc Transilvania](/w/index.php?title=C%C3%B4ng_qu%E1%BB%91c_Transilvania&action=edit&redlink=1), một nước lớn bán độc lập, chư hầu của Ottoman. Khoảng 150 năm sau đó, triều đình Habsburg đã giành lại toàn bộ quyền kiểm soát Hungary.
Trong thời gian này, thành phố Pozsony, tức
[Bratislava](/wiki/Bratislava) (thủ đô [Slovakia](/wiki/Slovakia) ngày nay) đã trở thành thủ đô mới của Hungary. Thành phố Nagyszombat (nay là Trnava) trở thành một trung tâm tôn giáo lớn. Từ năm 1604 đến năm 1711, những cuộc chiến chống lại ách áp bức của người Áo cũng tăng lên, tiêu biểu là cuộc khởi nghĩa của [Rakoczi Ferenc](/w/index.php?title=Rakoczi_Ferenc&action=edit&redlink=1) nhưng sau đó đã bị thất bại.
### Từ Cách mạng Hungary 1848 đến Đế chế Áo-Hung[
[sửa](/w/index.php?title=Hungary&veaction=edit§ion=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Hungary&action=edit§ion=5)]
Ngày
[15 tháng 3](/wiki/15_th%C3%A1ng_3) năm 1848, những cuộc biểu tình lớn nổ ra trên các đường phố Pest và Buda trong cao trào cách mạng tư sản đang lan khắp châu Âu năm 1848. Đối mặt với những cuộc nổi dậy liên tiếp ngay tại chính kinh đô [Viên](/wiki/Vi%C3%AAn), triều đình [Habsburg](/wiki/Habsburg) đã phải tạm thời chấp nhận những yêu cầu của người Hungary. Nhưng sau khi cuộc cách mạng tại Áo bị đàn áp, triều đình Habsburg đã kích động người Croatia, Serbia và Romania chống lại chính phủ Hungary. Chính phủ cách mạng của Hungary cũng nhận được sự ủng hộ của một bộ phận lớn người Slovak, Đức, Rusyn, [Do Thái](/wiki/Do_Th%C3%A1i). Tướng [János Damjanich](/w/index.php?title=J%C3%A1nos_Damjanich&action=edit&redlink=1), một người [Serbia](/wiki/Serbia) đã trở thành người anh hùng lịch sử của dân tộc Hungary khi lãnh đạo một đội quân cách mạng của nước này. Lúc ban đầu, quân đội Hungary đã giành được một số thắng lợi bước đầu nhưng sau khi triều đình Habsburg cầu viện nước [Nga](/wiki/Nga), quân [Nga hoàng](/wiki/Sa_ho%C3%A0ng) đã tràn vào và dập tắt cuộc khởi nghĩa. Ngày 6 tháng 10 năm 1849, 13 vị tướng lĩnh trong quân đội cách mạng Hungary và thủ tướng Lajos Batthyany đã bị xử tử.
Sau khi nước Áo bị quân
[Phổ](/wiki/Ph%E1%BB%95_(qu%E1%BB%91c_gia)) đánh bại năm 1866, để củng cố quyền lực của mình tại châu Âu, đế quốc Áo đã liên kết với vương quốc Hungary để thành lập [Đế quốc Áo-Hung](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_%C3%81o-Hung) (năm 1867). Đế quốc Áo-Hung gồm 2 phần là Áo và Hungary, mỗi nước có chính phủ và các chính sách quân sự, đối ngoại riêng biệt với nhau. Thời kỳ này, Vương quốc Hungary đã có những bước tiến ấn tượng về mặt kinh tế, bước đầu được công nghiệp hóa mặc dù cơ cấu kinh tế vẫn chủ yếu dựa trên [nông nghiệp](/wiki/N%C3%B4ng_nghi%E1%BB%87p), còn khá lạc hậu so với các nước tư bản [Tây Âu](/wiki/T%C3%A2y_%C3%82u).
Trong
[Chiến tranh thế giới thứ nhất](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_nh%E1%BA%A5t), Áo-Hung chiến đấu bên phe Liên minh Trung tâm của [Đế chế Đức](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_%C4%90%E1%BB%A9c), [Bulgaria](/wiki/Bulgaria) và [Đế chế Ottoman](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Ottoman). Những khó khăn về kinh tế, các thất bại quân sự cũng như sự bất mãn của người dân đã khiến Đế quốc Áo-Hung sụp đổ hoàn toàn vào năm 1918, trên cơ sở đó hình thành các quốc gia mới là [Áo](/wiki/%C3%81o), [Tiệp Khắc](/wiki/Ti%E1%BB%87p_Kh%E1%BA%AFc) và Hungary.
### Hungary giữa hai cuộc thế chiến[
[sửa](/w/index.php?title=Hungary&veaction=edit§ion=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Hungary&action=edit§ion=6)] ![ ](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/63/%C3%96sterreich-Ungarns_Ende.png/300px-%C3%96sterreich-Ungarns_Ende.png)
![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/63/%C3%96sterreich-Ungarns_Ende.png/300px-%C3%96sterreich-Ungarns_Ende.png)
[Đế chế Áo-Hung](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_ch%E1%BA%BF_%C3%81o-Hung)và Hungary độc lập sau [Hòa ước Trianon](/wiki/H%C3%B2a_%C6%B0%E1%BB%9Bc_Trianon)
Vào tháng 3 năm 1919, những người cộng sản giành chính quyền ở Hungary. Vào tháng 4,
[Béla Kun](/w/index.php?title=B%C3%A9la_Kun&action=edit&redlink=1) tuyên bố thành lập [Cộng hòa Xô viết Hungary](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_X%C3%B4_vi%E1%BA%BFt_Hungary), tuy nhiên chính thể xô viết này chỉ tồn tại được một thời gian ngắn ngủi.
Vào ngày
[13 tháng 6](/wiki/13_th%C3%A1ng_6) năm [1919](/wiki/1919), Hội nghị Hòa bình Versailles đã ra lệnh cho Hungary phải từ bỏ các lãnh thổ phía bắc và Romania phải rời khỏi [Tiszántúl](/w/index.php?title=Tisz%C3%A1nt%C3%BAl&action=edit&redlink=1). Hungary đã tuân thủ mệnh lệnh đó tính cho đến ngày [30 tháng 6](/wiki/30_th%C3%A1ng_6) năm [1919](/wiki/1919). Nhưng [quân đội Romania](/w/index.php?title=Qu%C3%A2n_%C4%91%E1%BB%99i_Romania&action=edit&redlink=1) đã từ chối không chịu rời khỏi Tiszántúl.
Chiến tranh nổ ra sau đó giữa Hungary và Romania đã dẫn tới thất bại của
[Hồng quân Hungary](/w/index.php?title=H%E1%BB%93ng_qu%C3%A2n_Hungary&action=edit&redlink=1). Tính đến tháng 8 năm 1919, hơn một nửa của Hungary ngày nay, bao gồm cả [Budapest](/wiki/Budapest), bị chiếm đóng bởi Romania. Sự chiếm đóng của quân Romania kéo dài đến tháng 11 năm 1919 khi quân đội Romania rút đi.
Lực lượng quân đội cánh hữu Hungary, lãnh đạo bởi cựu Đô đốc Áo-Hungary
[Miklós Horthy](/w/index.php?title=Mikl%C3%B3s_Horthy&action=edit&redlink=1), tiến vào Budapest ngay sau khi quân đội Romania rút đi và lấp đầy chỗ trống của quyền lãnh đạo nhà nước. Vào tháng 1 năm 1920, bầu cử diễn ra để bầu một quốc hội đa nguyên. Đô đốc Horthy được bầu vào chức thủ tướng, do đó đã phục hồi lại chính thức hoàng gia Hungary. Tuy nhiên, không còn có "Vua của Hungary" nữa mặc cho các cố gắng của nhà cai trị Habsburg trước đó để trở lại vị trí nắm quyền. Horthy đã nắm quyền thủ tướng cho đến 16 tháng 10 năm 1944. Nhưng sau năm 1932, các xu hướng độc tài đã dần dần trở lại vì ảnh hưởng của chủ nghĩa Phát xít và [Đại khủng hoảng](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_kh%E1%BB%A7ng_ho%E1%BA%A3ng).
Vào
[4 tháng 6](/wiki/4_th%C3%A1ng_6) năm [1920](/wiki/1920), [Hòa ước Trianon](/wiki/H%C3%B2a_%C6%B0%E1%BB%9Bc_Trianon) được ký kết, thiết lập các đường biên giới của Hungary. Hungary mất 71% lãnh thổ và khoảng 66% dân số. Khoảng 1/3 dân số Magyar trở thành dân tộc thiểu số ở các nước lân cận. Hungary cũng bị mất [cảng biển](/wiki/C%E1%BA%A3ng) duy nhất tại Fiume (ngày nay là [Rijeka](/wiki/Rijeka)). Do đó, [chính trị Hungary](/w/index.php?title=Ch%C3%ADnh_tr%E1%BB%8B_Hungary&action=edit&redlink=1) và văn hóa thời kỳ giữa hai cuộc thế chiến bị ảnh hưởng lớn bởi chủ nghĩa khôi phục lại tổ quốc trong quá khứ. Xuyên suốt thời kì này [kinh tế Hungary](/wiki/Kinh_t%E1%BA%BF_Hungary) hết sức mất ổn định, tuy trở nên phồn thịnh sau chiến tranh nhưng lại tổn thất nặng trong và sau Đại khủng hoảng, và ổn định chỉ hơi ổn định một chút trước khởi đầu của [Chiến tranh thế giới thứ hai](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai). Nước này xích lại gần hơn các quốc gia phát xít [Đức](/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c) và [Ý](/wiki/%C3%9D) trong những năm của thập kỉ 1930 với cố gắng làm đảo ngược một số hậu quả của Hòa ước Trianon, với việc một số lãnh thổ bị mất trước kia được Đức và Ý nhượng lại cho Hungary.
### Hungary trong Chiến tranh thế giới thứ hai[
[sửa](/w/index.php?title=Hungary&veaction=edit§ion=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Hungary&action=edit§ion=7)]
Vào năm 1941, Hungary tham dự
[cuộc xâm lược Nam Tư](/wiki/Cu%E1%BB%99c_x%C3%A2m_l%C6%B0%E1%BB%A3c_Nam_T%C6%B0), chiếm được một số đất đai và tham dự vào [Phe Trục](/wiki/Phe_Tr%E1%BB%A5c) trong quá trình đó (để phản đối, thủ tướng [Pál Teleki](/w/index.php?title=P%C3%A1l_Teleki&action=edit&redlink=1) đã tự sát). Vào [22 tháng 6](/wiki/22_th%C3%A1ng_6) [1941](/wiki/1941), khi quân Đức xâm lược Liên Xô trong [Chiến dịch Barbarossa](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_d%E1%BB%8Bch_Barbarossa), Hungary tuyên chiến vào ngày 26 tháng 6, tham dự [Chiến tranh thế giới thứ hai](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai). Vào cuối năm 1941, quân Hungary ở Mặt trận phía đông đã chiến thắng tại [Trận Uman](/wiki/Tr%E1%BA%ADn_Uman). Đến năm 1943, sau khi [Quân đoàn Hungary thứ 2](/w/index.php?title=Qu%C3%A2n_%C4%91o%C3%A0n_Hungary_th%E1%BB%A9_2&action=edit&redlink=1) chịu thất bại nặng nề tại sông Don, nhà nước Hungary tìm cách thương lượng đầu hàng quân [Đồng Minh](/wiki/Kh%E1%BB%91i_%C4%90%E1%BB%93ng_Minh_th%E1%BB%9Di_Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai). Vào ngày [19 tháng 3](/wiki/19_th%C3%A1ng_3) năm [1944](/wiki/1944), để đối phó với sự trở mặt này, quân Đức lặng lẽ chiếm Hungary trong [Chiến dịch Margarethe](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_d%E1%BB%8Bch_Margarethe&action=edit&redlink=1). Nhưng, đến bây giờ thì người ta biết rõ là người Hungary không muốn làm vệ tinh cho Đức. Vào ngày [15 tháng 10](/wiki/15_th%C3%A1ng_10) [1944](/wiki/1944), Horthy đã cố gắng yếu ớt để đưa đất nước ra khỏi cuộc chiến. Lúc này quân Đức mở [Chiến dịch Panzerfaust](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_d%E1%BB%8Bch_Panzerfaust&action=edit&redlink=1) và Horthy được thay thế bởi một nhà nước bù nhìn dưới quyền thủ tướng thân Đức [Ferenc Szálasi](/w/index.php?title=Ferenc_Sz%C3%A1lasi&action=edit&redlink=1). Szálasi và [Đảng Mũi tên Chữ thập](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A3ng_M%C5%A9i_t%C3%AAn_Ch%E1%BB%AF_th%E1%BA%ADp&action=edit&redlink=1) thân phát xít của ông ta trung thành với quân Đức cho đến hết cuộc chiến. Vào cuối năm 1944, quân Hungary ở Mặt trận phía đông lại chiến thắng một lần nữa ở [trận đánh Debrecen](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%ADn_%C4%91%C3%A1nh_Debrecen&action=edit&redlink=1). Nhưng ngay lập tức sau đó là sự xâm lăng Hungary của quân độ Xô viết và [trận đánh Budapest](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%ADn_%C4%91%C3%A1nh_Budapest&action=edit&redlink=1). Trong khi quân Đức chiếm đóng vào tháng 5-6 năm 1944, Đảng Mũi tên Chữ thập và cảnh sát Hungary đã trục xuất gần 440.000 dân Do Thái, đa số là đến [trại tập trung Auschwitz](/wiki/Tr%E1%BA%A1i_t%E1%BA%ADp_trung_Auschwitz) . Cuộc chiến đã làm Hungary thiệt hại nặng nề và tổn thất 60% nền kinh tế làm tổn thất nhiều nhân mạng. Vào [8] [13 tháng 2](/wiki/13_th%C3%A1ng_2)năm [1945](/wiki/1945), thành phố thủ đô Hungary đầu hàng không điều kiện. Vào [8 tháng 5](/wiki/8_th%C3%A1ng_5)năm [1945](/wiki/1945), Chiến tranh thế giới thứ hai ở châu Âu chính thức chấm dứt.
### Thời đại Xô viết 1945-1989[
[sửa](/w/index.php?title=Hungary&veaction=edit§ion=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Hungary&action=edit§ion=8)]
Sau khi Phát xít Đức thất bại, quân đội Xô viết đã chiếm đóng hầu hết đất nước và qua ảnh hưởng của họ Hungary dần dần trở thành một
[nước cộng sản](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Hungary) thân cận với Liên Xô. Sau năm 1948, lãnh đạo Cộng sản [Mátyás Rákosi](/wiki/R%C3%A1kosi_M%C3%A1ty%C3%A1s) đã thiết lập chế độ theo kiểu Stalin với bắt buộc hợp tác xã hóa và [kinh tế kế hoạch](/wiki/Kinh_t%E1%BA%BF_k%E1%BA%BF_ho%E1%BA%A1ch). Sự cầm quyền của nhà nước Rákosi đã vượt quá sức chịu đựng của người dân Hungary sau chiến tranh. Điều này đã dẫn tới cuộc [chính biến tại Hungary 1956](/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_n%C4%83m_1956_%E1%BB%9F_Hungary) và Hungary tạm thời rút lui khỏi khối [Hiệp ước Warszawa](/wiki/Kh%E1%BB%91i_Warszawa). Liên Xô đã trả đũa mạnh mẽ với biện pháp vũ trang, gửi trên 150.000 quân và 2.500 xe tăng . Gần một phần tư triệu người đã bỏ chạy khỏi đất nước trong khoảng thời gian ngắn khi các biên giới để ngỏ vào năm 1956. Từ những năm [9] [thập niên 1960](/wiki/Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1960)đến cuối những năm [thập niên 1980](/wiki/Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1980), Hungary thường được gọi một cách mỉa mai là " [trại lính vui vẻ nhất](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%A1i_l%C3%ADnh_vui_v%E1%BA%BB_nh%E1%BA%A5t&action=edit&redlink=1)" bên trong khối [Đông Âu](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_%C3%82u). Điều này xảy ra dưới thời cầm quyền độc đoán của nhà lãnh đạo mà vai trò còn nhiều tranh cãi, [János Kádár](/wiki/K%C3%A1d%C3%A1r_J%C3%A1nos). Người lính Xô viết cuối cùng rời đất nước Hungary vào năm 1991 và kết thúc sự hiện diện của quân đội Liên Xô ở Hungary.
### Cộng hòa Hungary 1989-đến nay[
[sửa](/w/index.php?title=Hungary&veaction=edit§ion=9) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Hungary&action=edit§ion=9)]
Trong cuối thập kỉ 1980, Hungary đã dẫn đầu phong trào giải tán
[Hiệp ước Warszawa](/wiki/Kh%E1%BB%91i_Warszawa) và chuyển sang một thể chế dân chủ nhiều ứng cử viên. Điều này nghĩa là mặc dù có nhiều ứng cử viên, đảng cộng sản, [MSZMP](/w/index.php?title=MSZMP&action=edit&redlink=1), vẫn không được đem ra bàn cãi. Tuy nhiên, các ứng cử viên độc lập được bầu lên để phản đối lại đảng. Vào thời điểm đó, áp lực cải cách tăng dần từ bên trong đảng. Họ cũng di chuyển về phía một nền [kinh tế thị trường](/wiki/Kinh_t%E1%BA%BF_th%E1%BB%8B_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng). Vào [23 tháng 10](/wiki/23_th%C3%A1ng_10) năm [1989](/wiki/1989), [Mátyás Szűrös](/w/index.php?title=M%C3%A1ty%C3%A1s_Sz%C5%B1r%C3%B6s&action=edit&redlink=1) tuyên bố [Cộng hòa Hungary thứ III](/w/index.php?title=C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Hungary_th%E1%BB%A9_III&action=edit&redlink=1) và trở thành tổng thống lâm thời. Bầu cử tự do ở Hungary diễn ra lần đầu tiên vào năm 1990. Theo sau sự [sụp đổ của Liên Xô](/wiki/Li%C3%AAn_X%C3%B4) vào năm 1991, Hungary phát triển một mối quan hệ gần hơn với [Tây Âu](/wiki/T%C3%A2y_%C3%82u) cũng như các nước Trung Âu. Nước này trở thành một thành viên của [nhóm Visegrad](/w/index.php?title=Nh%C3%B3m_Visegrad&action=edit&redlink=1) vào năm 1991, gia nhập [NATO](/wiki/NATO) năm 1999, và trở thành một nước thành viên của [Liên minh châu Âu](/wiki/Li%C3%AAn_minh_ch%C3%A2u_%C3%82u) vào [1 tháng 5](/wiki/1_th%C3%A1ng_5) năm [2004](/wiki/2004).
## Địa lý[
[sửa](/w/index.php?title=Hungary&veaction=edit§ion=10) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Hungary&action=edit§ion=10)]
Hungary nằm ở
[Trung Âu](/wiki/Trung_%C3%82u), Bắc giáp [Slovakia](/wiki/Slovakia), Đông giáp [Ukraina](/wiki/Ukraina) và [România](/wiki/Rom%C3%A2nia), Nam giáp [Serbia](/wiki/Serbia) và [Croatia](/wiki/Croatia), Tây giáp [Slovenia](/wiki/Slovenia) và [Áo](/wiki/%C3%81o). Các vùng đồng bằng ( [Alfold](/w/index.php?title=Alfold&action=edit&redlink=1), [Kisalfold](/w/index.php?title=Kisalfold&action=edit&redlink=1)) chiếm khoảng hai phần ba diện tích lãnh thổ, các vùng đồi hoặc núi tập trung ở vùng đông bắc và phía tây [sông Danube](/wiki/S%C3%B4ng_Donau).
### Khí hậu[
[sửa](/w/index.php?title=Hungary&veaction=edit§ion=11) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Hungary&action=edit§ion=11)]
Khí hậu Hungary nằm trong miền khí hậu lục địa khô, mùa đông lạnh, mùa hè nóng và ẩm. Chính kiểu khí hậu này tạo điều kiện cho sự phát triên các thảm thực vật thảo nguyên phục vụ cho ngành chăn nuôi trên các đồng cỏ. Lượng mưa lớn và giảm dần từ Tây sang Đông.
### Môi trường[
[sửa](/w/index.php?title=Hungary&veaction=edit§ion=12) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Hungary&action=edit§ion=12)]
Ô nhiễm không khí; ô nhiễm đô thị và công nghiệp (
[hồ Balaton](/wiki/H%E1%BB%93_Balaton)); vấn đề cải thiện môi trường khi gia nhập [Liên hiệp châu Âu](/wiki/Li%C3%AAn_minh_ch%C3%A2u_%C3%82u) đòi hỏi một khoản đầu tư khá lớn (4 tỉ USD/ 6 năm).
## Chính trị[
[sửa](/w/index.php?title=Hungary&veaction=edit§ion=13) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Hungary&action=edit§ion=13)]
### Thể chế nhà nước[
[sửa](/w/index.php?title=Hungary&veaction=edit§ion=14) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Hungary&action=edit§ion=14)]
Hungary theo mô hình
[Cộng hòa nghị viện](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_%C4%91%E1%BA%A1i_ngh%E1%BB%8B). [Tổng thống](/wiki/T%E1%BB%95ng_th%E1%BB%91ng) do [Quốc hội](/wiki/Qu%E1%BB%91c_h%E1%BB%99i) bầu, nhiệm kỳ 5 năm. Quốc hội 1 viện gồm 386 ghế, hình thành từ danh sách trúng cử của các đảng có chân trong Quốc hội (phải đạt 5% tổng số phiếu bầu hợp lệ trở lên) và các đại biểu thắng cử trực tiếp tại các khu vực bầu cử. Quốc hội có nhiệm kỳ 4 năm. [Thủ tướng](/wiki/Th%E1%BB%A7_t%C6%B0%E1%BB%9Bng) do Tổng thống đề cử từ đảng hoặc liên minh giành được đa số trong Quốc hội và phải được Quốc hội bỏ phiếu thông qua. Các thành viên [Chính phủ](/wiki/Ch%C3%ADnh_ph%E1%BB%A7) do Thủ tướng đề cử và Tổng thống bổ nhiệm.
### Các đảng phái chính[
[sửa](/w/index.php?title=Hungary&veaction=edit§ion=15) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Hungary&action=edit§ion=15)]
Liên minh Công dân Hungary - FIDESZ, chiếm 263 ghế trong Quốc hội, Chủ tịch Đảng:
[Viktor Orban](/w/index.php?title=Viktor_Orban&action=edit&redlink=1); Đảng XHCN Hungary - MSZP, chiếm 59 ghế trong Quốc hội, Chủ tịch Đảng: [Atilla Mesterhazy](/w/index.php?title=Atilla_Mesterhazy&action=edit&redlink=1); Phong trào vì một Hungary tốt đẹp hơn - JOBBIK, chiếm 47 ghế trong Quốc hội, Chủ tịch: [Gabor Vona](/w/index.php?title=Gabor_Vona&action=edit&redlink=1); Đảng "Chính trị có thể khác đi" - LMP, chiếm 16 ghế trong Quốc hội.
### Chính sách đối ngoại[
[sửa](/w/index.php?title=Hungary&veaction=edit§ion=16) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Hungary&action=edit§ion=16)]
Về đối ngoại, Hungary tiếp tục ưu tiên hội nhập sâu vào
[EU](/wiki/Li%C3%AAn_minh_ch%C3%A2u_%C3%82u); củng cố quan hệ với các nước láng giềng và khu vực; ưu tiên ngoại giao năng lượng; bảo vệ lợi ích của cộng đồng gốc Hungary ở các nước láng giềng; khôi phục và thúc đẩy quan hệ với các đối tác truyền thống (ở [Đông Nam Á](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_Nam_%C3%81), [Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam) là ưu tiên).
## Kinh tế[
[sửa](/w/index.php?title=Hungary&veaction=edit§ion=17) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Hungary&action=edit§ion=17)]
Ngay từ những năm 1960, Hungary đã tìm cách
[tự do hóa](/wiki/T%E1%BB%B1_do_h%C3%B3a) nền [kinh tế](/wiki/Kinh_t%E1%BA%BF) một cách giới hạn và từ năm 1990 đã chuyển hẳn sang nền [kinh tế thị trường](/wiki/Kinh_t%E1%BA%BF_th%E1%BB%8B_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng).
Gần 1/5 lực lượng lao động làm
[nông nghiệp](/wiki/N%C3%B4ng_nghi%E1%BB%87p), chủ yếu sản xuất [ngô](/wiki/Ng%C3%B4), [lúa mì](/wiki/L%C3%BAa_m%C3%AC), [kiều mạch](/wiki/Ki%E1%BB%81u_m%E1%BA%A1ch), [củ cải đường](/wiki/C%E1%BB%A7_d%E1%BB%81n), [hoa quả](/wiki/Hoa_qu%E1%BA%A3), [hạt hướng dương](/w/index.php?title=H%E1%BA%A1t_h%C6%B0%E1%BB%9Bng_d%C6%B0%C6%A1ng&action=edit&redlink=1) và [nho](/wiki/Nho). Mặc dù có trữ lượng [than](/wiki/Than_(%C4%91%E1%BB%8Bnh_h%C6%B0%E1%BB%9Bng)) đáng kể, Hungary vẫn phải nhập hơn một nửa số nhiên liệu. Có [bô xít](/wiki/B%C3%B4_x%C3%ADt) và [khí tự nhiên](/wiki/Kh%C3%AD_thi%C3%AAn_nhi%C3%AAn). [Du lịch](/wiki/Du_l%E1%BB%8Bch) và các ngành sản xuất [thép](/wiki/Th%C3%A9p), hoá chất, phân bón, dược liệu, máy móc và xe cộ đóng vai trò quan trọng; sản xuất [điện năng](/wiki/%C4%90i%E1%BB%87n_l%E1%BB%B1c) đạt 35,104 tỷ kw/h, [điện nguyên tử](/w/index.php?title=%C4%90i%E1%BB%87n_nguy%C3%AAn_t%E1%BB%AD&action=edit&redlink=1) 35%, [thuỷ điện](/wiki/Th%E1%BB%A7y_%C4%91i%E1%BB%87n) 1%, tiêu thụ 33,317 tỷ kWh. Từ đầu những năm 1990, các xí nghiệp tư nhân được thành lập (80% [GDP](/wiki/T%E1%BB%95ng_s%E1%BA%A3n_ph%E1%BA%A9m_n%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%8Ba) do tư nhân sản xuất ra) và đầu tư nước ngoài được khuyến khích thu hút 50% số dự án đầu tư nước ngoài vào khu vực Trung - [Đông Âu](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_%C3%82u))
Trong những năm 1990-1994, kinh tế lâm vào tình trạng khủng bố trầm trọng. Từ
[tháng 7](/wiki/Th%C3%A1ng_b%E1%BA%A3y) năm [1994](/wiki/1994), [Chính phủ](/wiki/Ch%C3%ADnh_ph%E1%BB%A7) liên hiệp [trung tả](/w/index.php?title=Trung_t%E1%BA%A3&action=edit&redlink=1) đã điều chỉnh một số chính sách kinh tế theo hướng tích cực. Nền kinh tế đang bước vào ổn định, thu nhập đầu người 91997) đạt 4.510 USD, tăng trưởng đạt 4,7%; [Xuất khẩu](/wiki/Xu%E1%BA%A5t_kh%E1%BA%A9u) đạt 22,6 tỷ USD, [nhập khẩu](/wiki/Nh%E1%BA%ADp_kh%E1%BA%A9u) 25,1 tỷ USD; nợ nước ngoài: 27 tỷ USD.
Từ năm 1997, nền kinh tế bắt đầu đi vào quỹ đạo phát triển ổn định,
[GDP](/wiki/T%E1%BB%95ng_s%E1%BA%A3n_ph%E1%BA%A9m_n%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%8Ba) tăng trưởng 4-5%/năm. Từ cuối năm 2008, Hungary bị ảnh hưởng mạnh của [khủng hoảng tài chính thế giới](/w/index.php?title=Kh%E1%BB%A7ng_ho%E1%BA%A3ng_t%C3%A0i_ch%C3%ADnh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi&action=edit&redlink=1), thâm hụt ngân sách cao (9,5% GDP), mỗi năm phải trả lãi nợ nước ngoài tới 4% GDP, gánh nặng [an sinh xã hội](/wiki/An_sinh_x%C3%A3_h%E1%BB%99i) cao nhất khu vực [Trung Âu](/wiki/Trung_%C3%82u) (60% GDP) và buộc phải đề nghị [IMF](/wiki/Qu%E1%BB%B9_Ti%E1%BB%81n_t%E1%BB%87_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF) hỗ trợ 25 tỉ USD để cứu hệ thống [ngân hàng](/wiki/Ng%C3%A2n_h%C3%A0ng) khỏi sụp đổ, đồng thời phải áp dụng các biện pháp khắc khổ. Năm 2009 nền kinh tế tăng trưởng âm 6,3%. Sang năm 2010, [kinh tế Hungary](/wiki/Kinh_t%E1%BA%BF_Hungary) đã phục hồi, [thâm hụt ngân sách](/wiki/Th%C3%A2m_h%E1%BB%A5t_ng%C3%A2n_s%C3%A1ch) giảm còn 3,8%, [lạm phát](/wiki/L%E1%BA%A1m_ph%C3%A1t) 4,5%, dự trữ ngoại tệ khá (45,7 tỷ USD), [GDP tăng trưởng](/w/index.php?title=GDP_t%C4%83ng_tr%C6%B0%E1%BB%9Fng&action=edit&redlink=1) 0,8%. Tuy nhiên tỷ lệ [thất nghiệp](/wiki/Th%E1%BA%A5t_nghi%E1%BB%87p) còn cao (11,5%), nợ nước ngoài nhiều (134,6 tỷ USD), nợ công lên tới mức 80% GDP.
Tính đến năm 2016, GDP của Hungary đạt 117.065 USD, đứng thứ 58 thế giới và đứng thứ 22 châu Âu.
### Các ngành công nghiệp chủ chốt[
[sửa](/w/index.php?title=Hungary&veaction=edit§ion=18) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Hungary&action=edit§ion=18)]
Chế tạo máy, thiết bị đo lường chính xác,
[ô tô](/wiki/%C3%94_t%C3%B4), [nhôm](/wiki/Nh%C3%B4m), lọc hóa dầu, hóa chất, [dược phẩm](/wiki/D%C6%B0%E1%BB%A3c_ph%E1%BA%A9m), thiết bị y tế... Các sản phẩm nông nghiệp chủ yếu gồm: [lúa mì](/wiki/L%C3%BAa_m%C3%AC), [ngô](/wiki/Ng%C3%B4), [hạt hướng dương](/w/index.php?title=H%E1%BA%A1t_h%C6%B0%E1%BB%9Bng_d%C6%B0%C6%A1ng&action=edit&redlink=1), [củ cải ngọt](/wiki/C%E1%BB%A7_d%E1%BB%81n), [thịt](/wiki/Th%E1%BB%8Bt) [gia súc](/wiki/Gia_s%C3%BAc), [gia cầm](/wiki/Gia_c%E1%BA%A7m), [sữa](/wiki/S%E1%BB%AFa)...
### Thương mại[
[sửa](/w/index.php?title=Hungary&veaction=edit§ion=19) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Hungary&action=edit§ion=19)]
Hungary quan hệ thương mại chủ yếu với các nước
[Châu Âu](/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%82u). Năm 2010, xuất khẩu của Hungary đạt 93,7 tỷ USD, các mặt hàng xuất chủ yếu gồm máy móc, thiết bị (chiếm 61%), các sản phẩm chế tạo khác (28,7%), [thực phẩm](/wiki/Th%E1%BB%B1c_ph%E1%BA%A9m) (6,5%), [nguyên liệu](/wiki/Nguy%C3%AAn_v%E1%BA%ADt_li%E1%BB%87u) (2%)... Các đối tác chủ yếu là Đức (chiếm 25,5% tổng kim ngạch), [Italia](/wiki/%C3%9D) (5,7%), [Anh](/wiki/Anh) (5,4%), [Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p) (5,4%), [România](/wiki/Rom%C3%A2nia) (5,3%), [Slovakia](/wiki/Slovakia) (5%), [Áo](/wiki/%C3%81o) (4,5%). Nhập khẩu đạt 87,4 tỷ USD, các mặt hàng nhập chủ yếu gồm máy móc, thiết bị (50%), nhiên liệu và điện (11%), thực phẩm và nguyên liệu... Các đối tác chủ yếu là [Đức](/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c) (25%), [Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c) (8,6%), [Nga](/wiki/Nga) (7,3%), [Áo](/wiki/%C3%81o) (6%), [Hà Lan](/wiki/H%C3%A0_Lan) (4,7%), [Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p) (4,5%), [Slovakia](/wiki/Slovakia) (4%), [Italia](/wiki/%C3%9D) (4%), [Ba Lan](/wiki/Ba_Lan) (4%).
Tính tới ngày
[31 tháng 12](/wiki/31_th%C3%A1ng_12) năm [2010](/wiki/2010), Hungary đã thu hút được 72,6 tỷ USD vốn [FDI](/wiki/%C4%90%E1%BA%A7u_t%C6%B0_tr%E1%BB%B1c_ti%E1%BA%BFp_n%C6%B0%E1%BB%9Bc_ngo%C3%A0i) và đã đầu tư ra nước ngoài 20,5 tỷ [USD](/wiki/%C4%90%C3%B4_la_M%E1%BB%B9).
### Chính sách ODA[
[sửa](/w/index.php?title=Hungary&veaction=edit§ion=20) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Hungary&action=edit§ion=20)]
Từ năm 2004, Hungary bắt đầu dành ngân sách cho việc cấp
[ODA](/wiki/H%E1%BB%97_tr%E1%BB%A3_ph%C3%A1t_tri%E1%BB%83n_ch%C3%ADnh_th%E1%BB%A9c) và ngân sách ODA năm 2010 đã đạt mức 0,17% tổng thu nhập quốc gia ( [GNI](/wiki/T%E1%BB%95ng_s%E1%BA%A3n_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_qu%E1%BB%91c_gia)), đúng như cam kết với [EU](/wiki/Li%C3%AAn_minh_ch%C3%A2u_%C3%82u). Các lĩnh vực Hungary ưu tiên cấp ODA bao gồm: chia sẻ kinh nghiệm [chính trị](/wiki/Ch%C3%ADnh_tr%E1%BB%8B) - [kinh tế](/wiki/Kinh_t%E1%BA%BF) của Hungary, chuyển giao [phần mềm](/wiki/Ph%E1%BA%A7n_m%E1%BB%81m) [công nghệ thông tin](/wiki/C%C3%B4ng_ngh%E1%BB%87_th%C3%B4ng_tin), [giáo dục](/wiki/Gi%C3%A1o_d%E1%BB%A5c), y tế, [nông nghiệp](/wiki/N%C3%B4ng_nghi%E1%BB%87p), [công nghiệp](/wiki/C%C3%B4ng_nghi%E1%BB%87p) [thực phẩm](/wiki/Th%E1%BB%B1c_ph%E1%BA%A9m), xử lý nước, phát triển hạ tầng, vận tải, đo vẽ bản đồ, bảo vệ môi trường.
## Tôn giáo[
[sửa](/w/index.php?title=Hungary&veaction=edit§ion=21) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Hungary&action=edit§ion=21)]
Tính đến năm 2011,
có 39% người Hungary là người [10] [Công giáo](/wiki/C%C3%B4ng_gi%C3%A1o), 11,6% là [Thần học Calvin](/wiki/Th%E1%BA%A7n_h%E1%BB%8Dc_Calvin), 2.2 là [Giáo hội Luther](/wiki/Gi%C3%A1o_h%E1%BB%99i_Luther), khoảng 2% theo các tôn giáo khác, 16,7% là không theo tôn giáo trong đó 1,5% là người vô thần. Trong cuộc thăm dò ý kiến Eurobarometer năm 2005, 44% người Hungary đã trả lời họ tin rằng có một [Thiên Chúa](/wiki/Thi%C3%AAn_Ch%C3%BAa), 31% trả lời họ tin rằng có một số thế lực siêu nhiên, và 19% không tin rằng có một Thiên Chúa. [[11]](#cite_note-11)
Đa số người Hungary đã trở thành
[Kitô hữu](/wiki/Kit%C3%B4_h%E1%BB%AFu) trong [thế kỷ 11](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_11). Vua đầu tiên của Hungary là [István I](/wiki/Istv%C3%A1n_I), trở thành vị vua phương Tây đầu tiên theo [Công giáo](/wiki/C%C3%B4ng_gi%C3%A1o), mặc dù mẹ của ông là Sarolt, được rửa tội theo nghi lễ [Chính Thống giáo Đông phương](/wiki/Ch%C3%ADnh_Th%E1%BB%91ng_gi%C3%A1o_%C4%90%C3%B4ng_ph%C6%B0%C6%A1ng). Dân số Hungary vẫn chủ yếu là Công giáo cho đến [thế kỷ 16](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_16), khi cuộc [Cải cách Kháng Cách](/wiki/C%E1%BA%A3i_c%C3%A1ch_Kh%C3%A1ng_C%C3%A1ch) diễn ra do [Luther](/w/index.php?title=Luther&action=edit&redlink=1) đề xướng đầu tiên và ngay sau đó là [John Calvin](/wiki/John_Calvin), đã đưa Kháng Cách trở thành phái Kitô giáo lớn trong dân số.
Trong nửa sau của thế kỷ 16, các giáo sĩ
[dòng Tên](/wiki/D%C3%B2ng_T%C3%AAn) đã dẫn đầu một chiến dịch khôi phục lại Công giáo trong toàn cõi Hungary. Các tu sĩ Dòng Tên đã thành lập các cơ sở giáo dục, bao gồm cả [Đại học Công giáo Pázmány Péter](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_C%C3%B4ng_gi%C3%A1o_P%C3%A1zm%C3%A1ny_P%C3%A9ter&action=edit&redlink=1), là một trong các trường đại học lâu đời nhất vẫn còn tồn tại ở Hungary. Vào [thế kỷ 17](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_17), Hungary một lần nữa trở thành quốc gia Công giáo.
Phần phía đông của đất nước, đặc biệt là xung quanh thành phố
[Debrecen](/wiki/Debrecen), vẫn còn có các cộng đồng [Tin Lành](/wiki/Tin_L%C3%A0nh) đáng kể. Giáo hội Cải cách ở Hungary là nhà thờ lớn thứ hai ở Hungary với 1.622.000 tín hữu, và 600.000 tín hữu tích cực. Giáo hội có 1.249 hội chi nhánh và 27 [Mục sư](/wiki/M%E1%BB%A5c_s%C6%B0) và 1.550 Truyền đạo. Giáo hội Cải cách hỗ trợ 129 cơ sở giáo dục và có 4 chủng viện thần học tại [Debrecen](/wiki/Debrecen), [Sárospatak](/wiki/S%C3%A1rospatak), và [Budapest](/wiki/Budapest). [[12]](#cite_note-12) [Chính Thống giáo](/wiki/Ch%C3%ADnh_Th%E1%BB%91ng_gi%C3%A1o_%C4%90%C3%B4ng_ph%C6%B0%C6%A1ng) ở Hungary đã trở thành tôn giáo chủ yếu của một số dân tộc thiểu số trong cả nước, đặc biệt là cộng đồng người Romania, [13] [người Nga](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Nga), [người Ukraina](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Ukraina), và [người Serb](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Serb).
Hungary đã từng là quê hương của một cộng đồng
[Giáo hội Công giáo Armenia](/w/index.php?title=Gi%C3%A1o_h%E1%BB%99i_C%C3%B4ng_gi%C3%A1o_Armenia&action=edit&redlink=1) khá lớn. Họ thực hành theo nghi thức Armenia, nhưng họ đã [hiệp thông](/wiki/Hi%E1%BB%87p_th%C3%B4ng) với [Giáo hội Công giáo Rôma](/wiki/Gi%C3%A1o_h%E1%BB%99i_C%C3%B4ng_gi%C3%A1o_R%C3%B4ma) dưới quyền tối thượng của [giáo hoàng](/wiki/Gi%C3%A1o_ho%C3%A0ng).
Trong lịch sử, Hungary cũng từng có một cộng đồng
[Do Thái giáo](/wiki/Do_Th%C3%A1i_gi%C3%A1o) lớn, đặc biệt là khi nhiều [người Do Thái](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Do_Th%C3%A1i), bị khủng bố ở [Nga](/wiki/Nga), đã tìm thấy nơi trú ẩn trong Vương quốc Hungary vào [thế kỷ 19](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_19). Điều tra dân số của tháng 1 năm 1941 cho thấy 6,2% dân số, tức là 846.000 người, được coi là người Do Thái theo pháp luật phân biệt chủng tộc của thời điểm đó. Trong số này, 725.000 được coi là tín đồ Do Thái giáo. Một số người Do Thái Hungary đã có thể thoát khỏi [14] [Holocaust](/wiki/Holocaust)trong [Thế chiến II](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai), nhưng hầu hết (có lẽ 550.000 người), hoặc bị đưa đên các trại tập trung, từ đó phần lớn họ đã không trở lại, hoặc bị giết bởi phát xít Đức. Người Do Thái còn lại ở Hungary hiện nay sống ở trung tâm Budapest, đặc biệt là trong khu vực VI. Các [giáo đường Do Thái](/wiki/H%E1%BB%99i_%C4%91%C6%B0%E1%BB%9Dng_Do_Th%C3%A1i_gi%C3%A1o)lớn nhất châu Âu nằm ở Budapest. [[15]](#cite_note-15)
Trong những thập kỷ gần đây
[Phật giáo](/wiki/Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o) đã lan rộng đến Hungary, chủ yếu là Phật giáo [Kim cương thừa](/wiki/Kim_c%C6%B0%C6%A1ng_th%E1%BB%ABa) thông qua các hoạt động truyền giáo của các tăng sĩ [Phật giáo Tây Tạng](/wiki/Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o_T%C3%A2y_T%E1%BA%A1ng). Vì ở Hungary, tôn giáo được khuyến khích nên các tổ chức Phật giáo khác nhau đã hình thành, trong đó có Giáo hội Phật giáo Hungary (Magyarországi Buddhista Egyházközösség), và những tổ chức khác, chủ yếu vẫn là Phật giáo hệ phái Kim cương thừa.
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Hungary&veaction=edit§ion=22) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Hungary&action=edit§ion=22)]
|
|![]()
|Wikimedia Commons có thư viện hình ảnh và phương tiện truyền tải về
|[^](#cite_ref-Census2011_1-0) [“2011 Hungary Census Report”](http://www.ksh.hu/docs/hun/xftp/idoszaki/nepsz2011/nepsz_orsz_2011.pdf)(PDF). ksh.hu.
- ^
**a** **ă** **â** **b** [“Hungary”](http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2017/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=43&pr.y=13&sy=2017&ey=2022&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=944&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC&grp=0&a=). International Monetary Fund. Truy cập ngày 29 tháng 4 năm 2017. [^](#cite_ref-HDI_3-0) [“Human Development Report 2015”](http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr_2015_statistical_annex.pdf)(PDF). United Nations. 2015. Truy cập ngày 14 tháng 12 năm 2015. [^](#cite_ref-eurogini_4-0) [“Gini coefficient of equivalised disposable income (source: SILC)”](http://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=ilc_di12). Eurostat Data Explorer. Truy cập ngày 4 tháng 12 năm 2015. [^](#cite_ref-5) [http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/DATASTATISTICS/0,,contentMDK:20421402~pagePK:64133150~piPK:64133175~theSitePK:239419,00.html#High_income](http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/DATASTATISTICS/0,,contentMDK:20421402~pagePK:64133150~piPK:64133175~theSitePK:239419,00.html#High_income)Phân loại của Ngân hàng Thế giới [^](#cite_ref-6) [http://duihk.hu/fileadmin/user_upload/Dokumente/Wirtschaftsinfos/HU/Foerdermittel/2006-10-25_NFT2_en.pdf](http://duihk.hu/fileadmin/user_upload/Dokumente/Wirtschaftsinfos/HU/Foerdermittel/2006-10-25_NFT2_en.pdf)Kế hoạch phát triển Hungary (2007-2013) [^](#cite_ref-7) [“Budapest, including the Banks of the Danube, the Buda Castle Quarter and Andrassy Avenue”](http://www.worldheritagesite.org/sites/budapest.html). Truy cập 29 tháng 9 năm 2015. [^](#cite_ref-USHMM_8-0) [United States Holocaust Memorial Museum; Holocaust Encyclopedia](http://www.ushmm.org/wlc/en/index.php?ModuleId=10005458) **Findley, Carter V., and John Rothney. Twentieth Century World. sixth ed. Boston: Houghton Mifflin, 2006. 278.** [^](#cite_ref-9) **2011 Hungary Census Report** [^](#cite_ref-10) **"Social values, Science and Technology", Retrieved ngày 22 tháng 6 năm 2011.** [^](#cite_ref-11) **Reformatus.hu. 2013-03-04. Truy cập 2013-03-26.** [^](#cite_ref-12) **MobileReference. broken?** [^](#cite_ref-13) **Volume 3, p.979, Akadémiai Kiadó, Budapest, 1982** [^](#cite_ref-14) **Greatsynagogue.hu. Truy cập ngày 18 tháng 8 năm 2012.** [^](#cite_ref-15)
|
|
|
|
|
|
|
|

X-Cache: cp1055 miss, cp1054 miss


text:
Macaranga grandifolia
Macaranga grandifolia là một loài thực vật có hoa trong họ Đại kích. Loài này được (Blanco) Merr. mô tả khoa học đầu tiên năm 1912 publ. 1913.[1]
Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ The Plant List (2010). “Macaranga grandifolia”. Truy cập ngày 3 tháng 6 năm 2013.
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- Dữ liệu liên quan tới Macaranga grandifolia tại Wikispecies

markdown:
*Macaranga grandifolia*
|
|Macaranga grandifolia
|
|[Phân loại khoa học](/wiki/Ph%C3%A2n_lo%E1%BA%A1i_sinh_h%E1%BB%8Dc) [Giới](/wiki/Gi%E1%BB%9Bi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *regnum*) [Plantae](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt) [Angiospermae](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt_c%C3%B3_hoa) [Eudicots](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt_hai_l%C3%A1_m%E1%BA%A7m_th%E1%BA%ADt_s%E1%BB%B1) [Bộ](/wiki/B%E1%BB%99_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *ordo*) [Malpighiales](/wiki/B%E1%BB%99_S%C6%A1_ri) [Họ](/wiki/H%E1%BB%8D_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *familia*) [Euphorbiaceae](/wiki/H%E1%BB%8D_%C4%90%E1%BA%A1i_k%C3%ADch) [Chi](/wiki/Chi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *genus*) [Macaranga](/wiki/Macaranga) [Loài](/wiki/Lo%C3%A0i)( *species*) **M. grandifolia** [Danh pháp hai phần](/wiki/Danh_ph%C3%A1p_hai_ph%E1%BA%A7n) *Macaranga grandifolia*
(
[Blanco](/w/index.php?title=Francisco_Manuel_Blanco&action=edit&redlink=1)) [Merr.](/w/index.php?title=Elmer_Drew_Merrill&action=edit&redlink=1) * là một loài Macaranga grandifolia* [thực vật có hoa](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt_c%C3%B3_hoa)trong [họ Đại kích](/wiki/H%E1%BB%8D_%C4%90%E1%BA%A1i_k%C3%ADch). Loài này được (Blanco) Merr. mô tả khoa học đầu tiên năm 1912 publ. 1913. [[1]](#cite_note-1)
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Macaranga_grandifolia&veaction=edit§ion=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Macaranga_grandifolia&action=edit§ion=1)] **The Plant List (2010).** [^](#cite_ref-1) [“](http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/kew-116461). Truy cập ngày 3 tháng 6 năm 2013. *Macaranga grandifolia*”
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Macaranga_grandifolia&veaction=edit§ion=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Macaranga_grandifolia&action=edit§ion=2)]
Dữ liệu liên quan tới
[Macaranga grandifolia](https://species.wikimedia.org/wiki/Special:Search/Macaranga_grandifolia)tại [Wikispecies](/wiki/Wikispecies)

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

WARC-Truncated: length

WARC-Identified-Payload-Type: text/html

P3P: CP="This is not a P3P policy! See https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:CentralAutoLogin/P3P for more info."

X-Cache-Status: miss

Set-Cookie: GeoIP=US:VA:Ashburn:39.05:-77.47:v4; Path=/; secure; Domain=.wikipedia.org

Content-Type: text/html; charset=UTF-8

X-Cache: cp1066 miss, cp1054 miss

X-Content-Type-Options: nosniff

Connection: close

Via: 1.1 varnish-v4, 1.1 varnish-v4

Accept-Ranges: bytes

X-UA-Compatible: IE=Edge

Cache-Control: private, s-maxage=0, max-age=0, must-revalidate

Vary: Accept-Encoding,Cookie,Authorization

Content-Language: vi

Link: </static/images/project-logos/viwiki.png>;rel=preload;as=image;media=not all and (min-resolution: 1.5dppx),</static/images/project-logos/viwiki-1.5x.png>;rel=preload;as=image;media=(min-resolution: 1.5dppx) and (max-resolution: 1.999999dppx),</static/images/project-logos/viwiki-2x.png>;rel=preload;as=image;media=(min-resolution: 2dppx)


text:
Nước dừa
Nước dừa là chất lỏng, trong, chứa trong quả dừa. Khi quả dừa già đi, nước dừa được thay thế bởi cùi dừa và không khí. Quả dừa non chứa rất ít cùi dừa, và lớp cùi này mỏng, rất mềm và khá trong. Nước dừa được dùng làm đồ uống phổ biến ở các nước nhiệt đới, đặc biệt là vùng Đông Nam Á, các đảo Thái Bình Dương và Caribe.
Nước dừa là thức uống tự nhiên không chứa chất béo, ít năng lượng (16,7 kcal/100 g hay 70 kJ/100 g). Tuy nhiên nước dừa chứa nhiều muối khoáng, nước dừa non có thể dùng làm nước điện giải cho trường hợp bị mất nước.
Nước dừa cũng được sử dụng làm dịch truyền tại một số nước khi không có sẵn nước muối y khoa[1]
Mục lục
Công dụng[sửa | sửa mã nguồn]
Nước dừa là một thức uống thơm ngon, cytokinin trong nước dừa, sẽ làm đẹp và trắng da, cung cấp nhiều năng lượng thiết yếu cho cơ thể, tăng cường sức đề kháng, giảm cân, tăng cường trao đổi chất, phòng bệnh sỏi thận, chữa một số bệnh thông thường,v.v... Nước dừa được nhiều chị em ưa thích và đặc biệt còn khắc phục được hiện tượng da nhờn hiệu quả.[2]
Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]
Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ Campbell-Falck D, Thomas T, Falck TM, Tutuo N, Clem K (2000). “The intravenous use of coconut water”. Am J Emerg Med 18 (1): 108–11. PMID 10674546. doi:10.1016/S0735-6757(00)90062-7.
- ^ “Uống nước dừa thì da hết nhờn”. Báo Đất Việt. Truy cập 7 tháng 2 năm 2015.

markdown:
# Nước dừa
**Nước dừa** là chất lỏng, trong, chứa trong quả [dừa](/wiki/D%E1%BB%ABa). Khi quả dừa già đi, nước dừa được thay thế bởi [cùi dừa](/wiki/C%C3%B9i_d%E1%BB%ABa) và không khí. Quả dừa non chứa rất ít cùi dừa, và lớp cùi này mỏng, rất mềm và khá trong. Nước dừa được dùng làm đồ uống phổ biến ở các nước nhiệt đới, đặc biệt là vùng [Đông Nam Á](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_Nam_%C3%81), các đảo [Thái Bình Dương](/wiki/Th%C3%A1i_B%C3%ACnh_D%C6%B0%C6%A1ng) và [Caribe](/wiki/V%C3%B9ng_Caribe).
Nước dừa là thức uống tự nhiên không chứa chất béo, ít năng lượng (16,7 kcal/100 g hay 70 kJ/100 g). Tuy nhiên nước dừa chứa nhiều muối khoáng, nước dừa non có thể dùng làm
[nước điện giải](/wiki/N%C6%B0%E1%BB%9Bc_%C4%91i%E1%BB%87n_gi%E1%BA%A3i) cho trường hợp bị mất nước.
Nước dừa cũng được sử dụng làm dịch truyền tại một số nước khi không có sẵn nước muối y khoa
[[1]](#cite_note-1)
|Thành phần của nước dừa||%|
|
|[Nitơ](/wiki/Nit%C6%A1) [Axit phosphoric](/wiki/Axit_ph%C3%B4tphoric) [Kali](/wiki/Kali) [Calci oxid](/w/index.php?title=Calci_oxid&action=edit&redlink=1) [Magnesi oxid](/w/index.php?title=Magnesi_oxid&action=edit&redlink=1) [Sắt](/wiki/S%E1%BA%AFt) [Đường khửs](/w/index.php?title=%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_kh%E1%BB%AD&action=edit&redlink=1) [Tro](/w/index.php?title=Tro&action=edit&redlink=1) *12*, No. 5, 167-173.
## Mục lục
## Công dụng[
[sửa](/w/index.php?title=N%C6%B0%E1%BB%9Bc_d%E1%BB%ABa&veaction=edit§ion=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=N%C6%B0%E1%BB%9Bc_d%E1%BB%ABa&action=edit§ion=1)]
Nước dừa là một thức uống thơm ngon, cytokinin trong nước dừa, sẽ làm đẹp và trắng
[da](/wiki/Da), cung cấp nhiều [năng lượng](/wiki/N%C4%83ng_l%C6%B0%E1%BB%A3ng) thiết yếu cho cơ thể, tăng cường sức đề kháng, giảm cân, tăng cường trao đổi chất, [phòng bệnh sỏi thận](/w/index.php?title=Ph%C3%B2ng_b%E1%BB%87nh_s%E1%BB%8Fi_th%E1%BA%ADn&action=edit&redlink=1), chữa một số [bệnh](/wiki/B%E1%BB%87nh) thông thường,v.v... Nước dừa được nhiều chị em ưa thích và đặc biệt còn khắc phục được hiện tượng da nhờn hiệu quả. [[2]](#cite_note-2)
## Xem thêm[
[sửa](/w/index.php?title=N%C6%B0%E1%BB%9Bc_d%E1%BB%ABa&veaction=edit§ion=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=N%C6%B0%E1%BB%9Bc_d%E1%BB%ABa&action=edit§ion=2)]
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=N%C6%B0%E1%BB%9Bc_d%E1%BB%ABa&veaction=edit§ion=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=N%C6%B0%E1%BB%9Bc_d%E1%BB%ABa&action=edit§ion=3)] **Campbell-Falck D, Thomas T, Falck TM, Tutuo N, Clem K (2000). “The intravenous use of** [^](#cite_ref-1) [coconut water](/w/index.php?title=Coconut_water&action=edit&redlink=1)”. *Am J Emerg Med* **18**(1): 108–11. [PMID](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Bnh_danh_PubMed) [10674546](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/10674546). [doi](/wiki/DOI): [10.1016/S0735-6757(00)90062-7](//dx.doi.org/10.1016%2FS0735-6757%2800%2990062-7). [^](#cite_ref-2) [“Uống nước dừa thì da hết nhờn”](http://baodatviet.vn/sinh-luc-viet/chat-luong-song/uong-nuoc-dua-thi-da-het-nhon-3033940/). Báo Đất Việt. Truy cập 7 tháng 2 năm 2015.
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=N%C6%B0%E1%BB%9Bc_d%E1%BB%ABa&veaction=edit§ion=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=N%C6%B0%E1%BB%9Bc_d%E1%BB%ABa&action=edit§ion=4)]
|
|

X-Cache: cp1068 miss, cp1054 miss


text:
Pontecurone
Pontecurone (Piedmontese: Poncròu) là một đô thị ở tỉnh Alessandria trong vùng Piedmont, located on the left bank of the Curone, about 100 km về phía đông của Torino và khoảng 25 km về phía đông của Alessandria.
Pontecurone giáp các đô thị: Casalnoceto, Casei Gerola, Castelnuovo Scrivia, Rivanazzano, Tortona, Viguzzolo, và Voghera.
Biến động dân số[sửa | sửa mã nguồn]
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]

markdown:
# Pontecurone
|
|
Thị trưởng Độ cao |104 m
|Diện tích |29,81 km²
|Dân số | - Tổng số (2005
|) |3848
|| - Mật độ
||129,08/km²
|Múi giờ Tọa độ |Pontecuronesi
||0131
|Mã bưu điện |15055
|Website: **Pontecurone** ( [Piedmontese](/w/index.php?title=Piedmontese_language&action=edit&redlink=1): *Poncròu*) là một đô thị ở [tỉnh Alessandria](/wiki/Alessandria_(t%E1%BB%89nh)) trong vùng [Piedmont](/wiki/Piemonte), located on the left bank of the [Curone](/w/index.php?title=Curone&action=edit&redlink=1), about 100 km về phía đông của [Torino](/wiki/Torino) và khoảng 25 km về phía đông của [Alessandria](/wiki/Alessandria).
Pontecurone giáp các đô thị:
[Casalnoceto](/wiki/Casalnoceto), [Casei Gerola](/wiki/Casei_Gerola), [Castelnuovo Scrivia](/wiki/Castelnuovo_Scrivia), [Rivanazzano](/wiki/Rivanazzano), [Tortona](/wiki/Tortona), [Viguzzolo](/wiki/Viguzzolo), và [Voghera](/wiki/Voghera).
## Biến động dân số[
[sửa](/w/index.php?title=Pontecurone&veaction=edit§ion=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Pontecurone&action=edit§ion=1)] ![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/vi/timeline/0d0fc5bd9a149f664d9f7df830198a82.png)
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Pontecurone&veaction=edit§ion=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Pontecurone&action=edit§ion=2)]
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Pontecurone&veaction=edit§ion=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Pontecurone&action=edit§ion=3)]
|
|![]()
|Wikimedia Commons có thư viện hình ảnh và phương tiện truyền tải về
|


text:
Số vòng quay tài sản cố định
Số vòng quay tài sản cố định (Hệ số quay vòng tài sản cố định) là một trong những tỷ số tài chính đánh giá khái quát hiệu quả sử dụng tài sản, ở đây là tài sản cố định, của doanh nghiệp. Thước đo này được tính bằng cách lấy doanh thu của doanh nghiệp đạt được trong một kỳ nào đó chia cho giá trị bình quân tài sản cố định thuần (ròng) của doanh nghiệp trong kỳ đó. Giá trị bình quân này được tính bằng cách lấy giá trị trung bình cộng của giá trị đầu kỳ và giá trị cuối kỳ.
Số vòng quay tài sản cố định là nó cho biết 1 đồng giá trị bình quân tài sản cố định thuần tạo ra được bao nhiêu đồng doanh thu trong kỳ. Nếu số vòng quay tài sản cố định lớn, có thể doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực thâm dụng vốn.
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- Phan Đức Dũng (2008), Kế toán quản trị, Nhà xuất bản Thống kê, Thành phố Hồ Chí Minh, trang 411.
- Nguyễn Minh Kiều (2009), Tài chính doanh nghiệp căn bản, Nhà xuất bản Thống kê, Thành phố Hồ Chí Minh, trang 83-84.

markdown:
# Số vòng quay tài sản cố định
**Số vòng quay tài sản cố định** ( **Hệ số quay vòng tài sản cố định**) là một trong những [tỷ số tài chính](/w/index.php?title=T%E1%BB%B7_s%E1%BB%91_t%C3%A0i_ch%C3%ADnh&action=edit&redlink=1) đánh giá khái quát hiệu quả sử dụng [tài sản](/wiki/T%C3%A0i_s%E1%BA%A3n), ở đây là [tài sản cố định](/wiki/T%C3%A0i_s%E1%BA%A3n_c%E1%BB%91_%C4%91%E1%BB%8Bnh), của [doanh nghiệp](/wiki/Doanh_nghi%E1%BB%87p). Thước đo này được tính bằng cách lấy doanh thu của doanh nghiệp đạt được trong một kỳ nào đó chia cho giá trị bình quân tài sản cố định thuần (ròng) của doanh nghiệp trong kỳ đó. Giá trị bình quân này được tính bằng cách lấy giá trị trung bình cộng của giá trị đầu kỳ và giá trị cuối kỳ.
Số vòng quay tài sản cố định là nó cho biết 1 đồng giá trị bình quân tài sản cố định thuần tạo ra được bao nhiêu đồng doanh thu trong kỳ. Nếu số vòng quay tài sản cố định lớn, có thể doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực
[thâm dụng vốn](/w/index.php?title=Th%C3%A2m_d%E1%BB%A5ng_v%E1%BB%91n&action=edit&redlink=1).
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=S%E1%BB%91_v%C3%B2ng_quay_t%C3%A0i_s%E1%BA%A3n_c%E1%BB%91_%C4%91%E1%BB%8Bnh&veaction=edit§ion=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=S%E1%BB%91_v%C3%B2ng_quay_t%C3%A0i_s%E1%BA%A3n_c%E1%BB%91_%C4%91%E1%BB%8Bnh&action=edit§ion=1)]
- Phan Đức Dũng (2008),
*Kế toán quản trị*, [Nhà xuất bản Thống kê](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_xu%E1%BA%A5t_b%E1%BA%A3n_Th%E1%BB%91ng_k%C3%AA&action=edit&redlink=1), [Thành phố Hồ Chí Minh](/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh), trang 411.
- Nguyễn Minh Kiều (2009),
*Tài chính doanh nghiệp căn bản*, Nhà xuất bản Thống kê, Thành phố Hồ Chí Minh, trang 83-84.
## Xem thêm[
[sửa](/w/index.php?title=S%E1%BB%91_v%C3%B2ng_quay_t%C3%A0i_s%E1%BA%A3n_c%E1%BB%91_%C4%91%E1%BB%8Bnh&veaction=edit§ion=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=S%E1%BB%91_v%C3%B2ng_quay_t%C3%A0i_s%E1%BA%A3n_c%E1%BB%91_%C4%91%E1%BB%8Bnh&action=edit§ion=2)]
|
|

X-Cache: cp1053 miss, cp1054 miss


text:
Stephanoxis lalandi
Stephanoxis lalandi là một loài chim trong họ Chim ruồi.[1]
Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, B.L. Sullivan, C. L. Wood, and D. Roberson (2012). “The eBird/Clements checklist of birds of the world: Version 6.7.”. Truy cập ngày 19 tháng 12 năm 2012.
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- Dữ liệu liên quan tới Stephanoxis lalandi tại Wikispecies

markdown:
*Stephanoxis lalandi*
|
|Stephanoxis lalandi
|
|![]()
[Phân loại khoa học](/wiki/Ph%C3%A2n_lo%E1%BA%A1i_sinh_h%E1%BB%8Dc) [Giới](/wiki/Gi%E1%BB%9Bi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *regnum*) [Animalia](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt) [Ngành](/wiki/Ng%C3%A0nh_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *phylum*) [Chordata](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_c%C3%B3_d%C3%A2y_s%E1%BB%91ng) [Lớp](/wiki/L%E1%BB%9Bp_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *class*) [Aves](/wiki/Chim) [Bộ](/wiki/B%E1%BB%99_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *ordo*) [Apodiformes](/wiki/B%E1%BB%99_Y%E1%BA%BFn) [Họ](/wiki/H%E1%BB%8D_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *familia*) [Trochilidae](/wiki/H%E1%BB%8D_Chim_ru%E1%BB%93i) [Chi](/wiki/Chi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *genus*) [Stephanoxis](/wiki/Stephanoxis) [Loài](/wiki/Lo%C3%A0i)( *species*) **S. lalandi** [Danh pháp hai phần](/wiki/Danh_ph%C3%A1p_hai_ph%E1%BA%A7n) *Stephanoxis lalandi* * là một loài Stephanoxis lalandi* [chim](/wiki/Chim)trong [họ Chim ruồi](/wiki/H%E1%BB%8D_Chim_ru%E1%BB%93i). [[1]](#cite_note-1)
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Stephanoxis_lalandi&veaction=edit§ion=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Stephanoxis_lalandi&action=edit§ion=1)] **Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, B.L. Sullivan, C. L. Wood, and D. Roberson (2012).** [^](#cite_ref-1) [“The eBird/Clements checklist of birds of the world: Version 6.7.”](http://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/downloadable-clements-checklist). Truy cập ngày 19 tháng 12 năm 2012.
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Stephanoxis_lalandi&veaction=edit§ion=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Stephanoxis_lalandi&action=edit§ion=2)]
Dữ liệu liên quan tới
[Stephanoxis lalandi](https://species.wikimedia.org/wiki/Special:Search/Stephanoxis_lalandi)tại [Wikispecies](/wiki/Wikispecies)

X-Cache: cp1052 miss, cp1054 miss


text:
Sylvia communis
Sylvia communis là một loài chim trong họ Sylviidae.[1]
Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, B.L. Sullivan, C. L. Wood, and D. Roberson (2012). “The eBird/Clements checklist of birds of the world: Version 6.7.”. Truy cập ngày 19 tháng 12 năm 2012.
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- Dữ liệu liên quan tới Sylvia communis tại Wikispecies

markdown:
*Sylvia communis*
|
|Sylvia communis
|
|[Phân loại khoa học](/wiki/Ph%C3%A2n_lo%E1%BA%A1i_sinh_h%E1%BB%8Dc) [Giới](/wiki/Gi%E1%BB%9Bi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *regnum*) [Animalia](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt) [Ngành](/wiki/Ng%C3%A0nh_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *phylum*) [Chordata](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_c%C3%B3_d%C3%A2y_s%E1%BB%91ng) [Lớp](/wiki/L%E1%BB%9Bp_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *class*) [Aves](/wiki/Chim) [Bộ](/wiki/B%E1%BB%99_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *ordo*) [Passeriformes](/wiki/B%E1%BB%99_S%E1%BA%BB) [Họ](/wiki/H%E1%BB%8D_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *familia*) [Sylviidae](/wiki/H%E1%BB%8D_L%C3%A2m_oanh) [Chi](/wiki/Chi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *genus*) [Sylvia](/wiki/Sylvia) [Loài](/wiki/Lo%C3%A0i)( *species*) **S. communis** [Danh pháp hai phần](/wiki/Danh_ph%C3%A1p_hai_ph%E1%BA%A7n) *Sylvia communis* * là một loài Sylvia communis* [chim](/wiki/Chim)trong họ [Sylviidae](/wiki/H%E1%BB%8D_L%C3%A2m_oanh). [[1]](#cite_note-1)
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Sylvia_communis&veaction=edit§ion=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Sylvia_communis&action=edit§ion=1)] **Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, B.L. Sullivan, C. L. Wood, and D. Roberson (2012).** [^](#cite_ref-1) [“The eBird/Clements checklist of birds of the world: Version 6.7.”](http://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/downloadable-clements-checklist). Truy cập ngày 19 tháng 12 năm 2012.
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Sylvia_communis&veaction=edit§ion=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Sylvia_communis&action=edit§ion=2)]
Dữ liệu liên quan tới
[Sylvia communis](https://species.wikimedia.org/wiki/Special:Search/Sylvia_communis)tại [Wikispecies](/wiki/Wikispecies)

X-Cache: cp1054 miss, cp1054 miss


text:
Một khi bạn đã đặt hàng, sẽ mất 15–20 ngày làm việc để các thợ may lành nghề tùy chỉnh trang phục của bạn. Các kiểu váy phức tạp sẽ cần hơn 30 ngày. Một số bộ tóc giả và giày Tùy chỉnh sẽ mất lâu hơn một chút nữa, khoảng 4 đến 5 tuần. Tất cả mọi phụ kiện đều có thể được chuyển đi ngay lập tức. Nếu bạn cần tham gia một sự kiện, vui lòng đảm bảo rằng bạn có đủ thời gian để chuẩn bị.
Thợ may của chúng tôi sẽ bắt đầu tùy chỉnh váy cho bạn trong vòng 2 ngày kể từ khi nhận được thanh toán, việc hủy đơn hàng là không thể. Vui lòng cẩn trọng khi quyết định.Thanh toán:
Chúng tôi chấp nhận thanh toán qua Paypal, WorldPay và Stripe.
Paypal Chấp nhận thanh toán bằng Paypal.
Stripe Chấp nhận thanh toán của Apple Pay và thẻ tín dụng (bao gồm VISA, MASTER, DISCOVER, AMEX, JCB và DINER Club).
WorldPay sẽ chấp nhận các thẻ Visa, MasterCard, Visa Debit và MasterMoney.
Hải quan & Thuế:
Cosplayfu không có quyền hạn nào đối với chi phí nhập khẩu và cũng không có trách nhiệm đảm bảo rằng kiện hàng đáp ứng được các quy định hải quan tại địa phương. Khi đặt hàng trên trang của chúng tôi, bạn được coi như một người nhập khẩu và phải chịu trách nhiệm về thuế nhập khẩu hay bất cứ khoản phí bổ sung nào. Bạn nên liên hệ với văn phòng hải quan địa phương để có thêm thông tin, vì các chính sách hải quan của các nước là khác nhau. Nếu kiện hàng bị gửi trả lại cho chúng tôi, bạn sẽ phải chịu trách nhiệm về chi phí chuyển trả lại hàng cũng như phí giao dịch của toàn bộ đơn mua. Sau đó, phần còn lại của khoản tiền sẽ được hoàn trả lại cho bạn sau khi chúng tôi nhận lại được kiện hàng.
Vận chuyển & Xử lý:
Cosplayfu.com miễn phí vận chuyển trên toàn thế giới. Vui lòng đảm bảo rằng địa chỉ giao hàng của bạn là chính xác. Chúng tôi thường sử dụng China Post, Hong Kong Post hoặc USPS. Thông thường bạn sẽ nhận được sản phẩm trong vòng 20-30 ngày làm việc.
Bạn cũng có thể chọn các phương thức vận chuyển khác để việc giao hàng nhanh hơn. Nhưng bạn sẽ phải trả thêm phí.
Hoàn tiền:
Chúng tôi chấp nhận hoàn tiền 100% nếu sản phẩm có vấn đề về chất lượng hoặc do bất cứ sai sót không mong muốn nào đó. Tuy nhiên người mua được yêu cầu gửi trả lại sản phẩm về văn phòng cho chúng tôi.
Xin vui lòng cứ liên hệ với chúng tôi bằng cách gửi một phiếu yêu cầu ở phần Trung tâm Hỗ trợ.

markdown:
[](https://www.cosplayfu.vn/product/Kagura+Shoes+%281071%29+from+Gin+Tama)
![Gintama Kagura đôi giày (1071) Gintama Kagura đôi giày (1071)](https://farm8.static.flickr.com/7489/15950042165_3ceee6f73f_m.jpg)
Gõ tựa đề truyện tranh hoặc tên nhân vật
Giá Bán:
US$251.23
Giá của Bạn: US$233.34
*
(Bạn đã lưu:
US$17.89)
*
*- HOẶC LÀ -*
Một khi bạn đã đặt hàng, sẽ mất 15
**–20 **ngày làm việc để các thợ may lành nghề tùy chỉnh trang phục của bạn. Các kiểu váy phức tạp sẽ cần hơn 30 ngày. Một số bộ tóc giả và giày Tùy chỉnh sẽ mất lâu hơn một chút nữa, khoảng 4 đến 5 tuần. Tất cả mọi phụ kiện đều có thể được chuyển đi ngay lập tức. Nếu bạn cần tham gia một sự kiện, vui lòng đảm bảo rằng bạn có đủ thời gian để chuẩn bị.
Thợ may của chúng tôi sẽ bắt đầu tùy chỉnh váy cho bạn trong vòng 2 ngày kể từ khi nhận được thanh toán, việc hủy đơn hàng là không thể. Vui lòng cẩn trọng khi quyết định.Thanh toán:

Server: cloudflare-nginx

Pragma: no-cache

Cache-Control: no-store, no-cache, must-revalidate, post-check=0, pre-check=0

Vary: Accept-Encoding,User-Agent


text:
tải ứng dụng ngay
* Giao hàng toàn quốc, lọc sản phẩm theo vị trí shop.
* Shop càng gần thì phí vận chuyển càng giảm.
CÀI đặt ứng dụng sendo

Server: nginx

Content-Type: text/html; charset=utf-8

Vary: Accept-Encoding

Set-Cookie: listing_algo=default; expires=Fri, 17-Nov-2017 18:33:19 GMT; path=/