text:
Phan Thanh Bình trong căn nhà Đỗ Quyên
Sóng vẫn luôn đến trễ/ Em đợi/ dễ chừng tan/ gió câu vọng cổ vút lên ngàn/ nắng bài chòi ấm sâu lòng đất
Lạm dụng PR không làm nên giá trị!
Nhằm lôi kéo sự chú ý của công chúng, thời gian qua không chỉ trong lĩnh vực thương mại, kinh doanh, mà trong nhiều hoạt động văn học, nghệ thuật, hiện tượng lạm dụng hình thức quảng bá, truyền thông thật đáng lo ngại. Một số tổ chức, cá nhân bất chấp thuần phong mỹ tục cố gắng thực hiện các chiêu trò đánh bóng tên tuổi một cách phản cảm
Phan Khôi với việc dịch thuật
Nhà văn, nhà báo lão thành Phan Khôi có nhiều đóng góp cho văn hóa, văn học nước nhà. Đặc biệt là trong lĩnh vực dịch thuật.
Trần Thế Tuyển & khúc tưởng niệm
Mọi người về nhà đã mấy chục năm/ Đồng đội vẫn ở miền xa thẳm/ Rừng Thốt nốt mùa này lạnh lắm/ Gió Biển Hồ cứ da diết, thúc thôi.
Đa số giáo viên dạy thêm vì….tiền
Nếu dạy thêm mong giáo viên chỉ dạy thêm những em học sinh trung bình và yếu, dành thời gian học tập nâng cao chuyên môn, đổi mới phương pháp
Bữa cơm từ thiện và lòng tự trọng
Sinh viên xếp hàng ăn cơm từ thiện với giá 2 nghìn đồng có thể được coi là “thiếu tự trọng”, vì đã “cướp miếng ăn của người nghèo” hay không là một chủ đề có thể tạo ra những cuộc tranh luận không có hồi kết như đã xảy ra mới rồi trên mạng xã hội
Phan Khôi với việc dịch thuật
Nhà văn, nhà báo lão thành Phan Khôi có nhiều đóng góp cho văn hóa, văn học nước nhà. Đặc biệt là trong lĩnh vực dịch thuật.
Vốn sống và bản lĩnh Trần Tử Văn
Những chi tiết rất thật, rất đời đã nói lên điều gì? Trần Tử Văn không lý luận, bình luận, cứ bình tâm như không và dẫn câu chuyện đi tiếp
An Chi với Chuyện Đông chuyện Tây
Chuyên mục Chuyện Đông chuyện Tây dí dỏm, uyên bác do học giả An Chi (bút danh khác là Huệ Thiên) phụ trách trên Kiến Thức Ngày Nay
Trần Đức Tiến muốn kẻ trộm run sợ!
Từ việc đưa truyện Hoa cúc áo lên Faceboook, bạn đọc đã phát hiện, thông báo cho nhà văn Trần Đức Tiến tác phẩm này
29.7.2017-11:30
Nhà lý luận phê bình Huỳnh Như Phương
Ferdinand de Saussure, Claude Lévi-Strauss
và chủ nghĩa cấu trúc ở miền Nam Việt Nam
(1954 - 1975)
Kỳ 1
Kỳ 1
NVTPHCM- Trong những năm 1954-1975, ở miền Nam Việt Nam, nếu chủ nghĩa hiện sinh lan truyền khá rộng rãi cả trong học giới lẫn trong công chúng dưới nhiều hình thức đa dạng, thì chủ nghĩa cấu trúc chỉ ảnh hưởng ở một phạm vi hạn chế trong nhà trường đại học và giới chuyên môn. Tuy vậy, có thể nhận thấy những nỗ lực thầm lặng, nghiêm túc trong việc giới thiệu và bước đầu vận dụng chủ nghĩa cấu trúc vào những công trình khảo cứu về ngôn ngữ học, dân tộc học, sau đó là nghiên cứu và phê bình văn học.
Những giới thiệu tổng quát về chủ nghĩa cấu trúc
Các nhà nghiên cứu ở miền Nam dịch thuật ngữ “structure” là “cơ cấu”, “structuralisme” là “chủ nghĩa cơ cấu”, “cơ cấu luận” hay “thuyết cơ cấu”. Cách dịch này hầu như thống nhất giữa Nguyễn Văn Trung, Trần Thái Đỉnh, Lê Tôn Nghiêm, Trần Đỗ Dũng, Ngô Trọng Anh, Trần Ngọc Ninh, Bửu Lịch, Phạm Hữu Lai… ; cá biệt có nhà ngôn ngữ học dịch là “thuyết tổng hợp” (Trương Văn Chình).
Là trào lưu xuất hiện vào giữa thế kỷ 20 trong lĩnh vực ngôn ngữ học, chủ nghĩa cấu trúc nhanh chóng lan rộng ra các ngành khoa học xã hội và nhân văn, đặc biệt là ngành nhân loại học (anthropologie). Cũng như hiện tượng luận và phân tâm học, chủ nghĩa cấu trúc được giới thiệu ở miền Nam chủ yếu sau năm 1965. Công lao đầu tiên thuộc về các giáo sư ở Đại học Văn khoa Sài Gòn. Trên tạp chí Bách Khoa Thời Đại, Nguyễn Văn Trung viết các bài “Đặt lại vấn đề văn minh với Claude Lévi-Strauss” (Bách Khoa Thời Đại các số 222, 223, 224, năm 1966); “Tìm hiểu cơ cấu luận như một phương pháp, một triết thuyết và đặt vấn đề tiếp thu” (Bách Khoa Thời Đại các số 293, 294, năm 1969). Trong Lược khảo văn học (tập 3, Nxb Nam Sơn, Sài Gòn, 1968), Nguyễn Văn Trung giới thiệu “Phê bình cơ cấu của Lucien Goldmann” và “Phê bình cơ cấu hình thức” của R. Barthes. Sau đó, Tạp chí Bách Khoa Thời Đại (không ghi số, ngày 15-11 và 30-11-1972) đăng cuộc đối thoại giữa Nguyễn Văn Trung và Bùi Hữu Sủng về “phê bình cũ, phê bình mới” và việc vận dụng cơ cấu luận để nghiên cứu Truyện Kiều.
Cũng trên tạp chí Bách Khoa Thời Đại và tạp chí Tân Văn, Trần Thái Đỉnh, trình bày những vấn đề “Quan niệm cơ cấu trong các khoa học nhân văn” (Bách Khoa Thời Đại các số 267-268, 269-270, 271, năm 1968); “Khoa nhân học cơ cấu của Claude Lévi-Strauss” (Bách Khoa Thời Đại số 278, năm 1968); “Đối tượng và phương pháp của khoa nhân học cơ cấu” (Bách Khoa Thời Đại, các số 279, 280, 281, 282, năm 1968); “Con người theo tư tưởng Lévi-Strauss”, (Bách Khoa Thời Đại số 283, năm 1968); “Thuyết cơ cấu và phê bình văn học” (Bách Khoa Thời Đại các số 289, 290-291, 292, năm 1969); “Sống và Chín hay là áp dụng thuyết cơ cấu vào dân tộc học” (Tân Văn các số 11, 12, năm 1969), “Thử tìm một định nghĩa cho thuyết cơ cấu” (dịch J. Pouillon, Tân Văn các số 5, 6, năm 1968)...
Trần Thái Đỉnh viết những bài này sau chuyến trở lại Paris, khi mà trào lưu hiện tượng luận và chủ nghĩa hiện sinh đang dần lắng xuống trước sức thu hút của trào lưu cấu trúc luận vừa nổi lên. Tác giả “dự tính sẽ lần lượt giới thiệu quan niệm cơ cấu trong khoa ngữ học… rồi sau đó sẽ trình bày đại cương về khoa nhân học cơ cấu của Claude Lévi-Strauss, khoa phân tâm học cơ cấu của Noel Mouloud, khoa phê bình văn học mới của Roland Barthes, thuyết mác-xít cơ cấu của Louis Althusser và sau cùng là triết học cơ cấu của Michel Foucault”[1], trước khi tập hợp những bài viết này, bổ sung và sửa chữa để in thành sách Tìm hiểu cơ cấu luận. Rất tiếc, do những biến đổi của thời cuộc, dự định đó đã không kịp thực hiện.
Ngoài ra, vào nửa cuối những năm 1960, trên các tạp chí Văn và Tân Văn xuất hiện một số bài viết có tính chất thông tin khoa học về cấu trúc luận của các tác giả Tam Ích (“Cơ cấu luận”[2], Tân Văn số 1, tháng 4-1968; số 2, tháng 5&6-1968); Trần Thiện Đạo (“Tìm hiểu thuyết cơ cấu”,Văn số 2, tháng 12-1967; “Thuyết cơ cấu dưới mắt nhà nhân chủng học”, Tân Văn số 6, tháng 10-1968)…
Trong Những vấn đề triết học hiện đại (Nxb Ra Khơi, Sài Gòn, 1972), Lê Tôn Nghiêm dành một chương để bàn về “Cơ cấu luận với xã hội học”. Dựa theo ý kiến của Jean Piaget và Merleau-Ponty, Lê Tôn Nghiêm tìm câu trả lời cho câu hỏi: “Cơ cấu là gì?”. Theo ông, “Một cách vắn tắt và hình ảnh, có thể hiểu cơ cấu không phải một tập hợp hỗn tạp gồm những thành tố rời rạc, mà là một tổng hợp hoàn bị gồm đầy đủ những thành tố cần thiết, ví dụ một bàn cờ thiết yếu gồm những quân cờ xe, pháo, mã v.v…, trong đó chức vụ của mỗi quân cờ đều đã được ấn định và tương quan giữa chúng với nhau đã được ấn định. Có thế mới cấu thành một toàn bộ, một tổng hợp”[3]. Sau đó, tác giả trình bày những luận điểm chính trong tác phẩm Anthropologie structurale của Lévi-Strauss mà ông dịch là Nhân sinh học theo cơ cấu, trước khi giới thiệu Ngữ pháp cơ cấu của F. de Saussure và Ngữ pháp sản sinh (Generative Grammar, mà ông dịch là Văn phạm hóa sinh) của Noam Chomsky. Lê Tôn Nghiêm dịch một số thuật ngữ cũng khác ngày nay: “totalité” là “toàn bộ”, “synchronie” là “đồng thời”, “diachronie” là “biến thời”, “competence” là “khả năng”, “performance” là “xuất trình khả năng”…
Nếu những bài báo và chương sách nói trên thiên về việc giới thiệu khái quát học thuyết và luận điểm của các tác gia cấu trúc luận, thì những cuốn sách mà chúng tôi điểm qua sau đây cho thấy nỗ lực tiếp thu học thuyết này một cách có ý thức và sâu đậm hơn trong lĩnh vực ngôn ngữ học và dân tộc học.
Hai cuốn sách liên quan đến Ferdinand de Saussure
Nói đến việc truyền bá ngữ học cơ cấu của F. de Saussure, có lẽ phải dành vị trí đặc biệt cho Phạm Hữu Lai, giảng viên Đại học Văn khoa Sài Gòn, tiến sĩ tốt nghiệp Đại học Sorbonne, có thiên hướng khoa học nghiêng về trường phái Praha. Công trình Ferdinand de Saussure và ngữ học cơ cấu (Tủ sách Ngữ học, Sài Gòn, 1974) của ông là một tập bài giảng in ronéo giản dị, lưu hành nội bộ trong năm học cuối cùng của chiến tranh sau một thời gian được chính tác giả truyền đạt cho các khóa sinh viên ban Ngữ học[4].
Tài liệu học tập này gồm hai phần. Phần thứ nhất “Trình bày”: giới thiệu thân thế và sự nghiệp F. de Saussure, xác định đối tượng của ngữ học và tính hệ thống của ngữ, chứng minh ngữ là một hệ thống dấu hiệu, để đi đến đúc kết về ngữ học hệ thống và ngữ học cơ cấu. Phần thứ hai “Văn tuyển” trích dịch những đoạn văn chọn lựa trong Cours de linguistique générale (1916), mà Phạm Hữu Lai dịch là Giảng khóa về ngữ học cơ cấu, tương ứng với từng chương mục của phần thứ nhất, giúp người đọc đối chiếu để sáng tỏ hơn những ý kiến trình bày ở phần trước. Ưa thích dùng lớp từ Hán Việt, ngoài thuật ngữ “structure” được dịch là “cơ cấu”, Phạm Hữu Lai còn dịch một số thuật ngữ cơ bản của chủ nghĩa cấu trúc khác với các học giả miền Bắc: “langage” là “ngôn ngữ”, “langue” là “ngữ”, “parole” là ngôn”, “arbitraire” là “chấp định tính”, “signe” là “dấu hiệu”, “sémiologie” là “dấu hiệu học”, “le signifiant” là “tác hiệu”, “le signifié” là “thụ hiệu”[5]…
Trong tài liệu này, Phạm Hữu Lai khẳng định người đặt nền móng cho cấu trúc luận trong ngôn ngữ học là Ferdinand de Saussure (1857-1913), người Thụy Sĩ gốc Pháp và Giảng khóa về ngữ học cơ cấu vốn là bài giảng được xuất bản sau khi tác giả qua đời, do hai người học trò của ông là Charles Bally và Albert Séchehaye[6] ghi chép, sưu tầm, bổ sung và biên soạn.
Lấy câu nói của Saussure làm lời đề từ cho phần thứ nhất (“Ngữ chỉ có thể là một hệ thống giá trị thuần túy”). Phạm Hữu Lai cho biết Saussure không phải là người đầu tiên đưa từ “hệ thống” vào kho thuật ngữ khoa học – trước ông, từ này đã được Galilée, J. Harris, F. Thurot, F. Bopp sử dụng; nhưng chính ông “đã biến một khái niệm có tính cách mô tả thành một ý niệm có sức tác dụng, và nhất là ông đã dùng nó như nền tảng ngữ thuyết của ông và từ đó mở ra một kỷ nguyên mới cho ngữ học: kỷ nguyên của ngữ học cơ cấu”[7]. Ở Saussure, trực giác về tính cách hệ thống trong ngôn ngữ có rất sớm, ngay khi còn nhỏ, và lần đầu tiên từ “hệ thống” được ông đưa vào trong Tiểu luận về hệ thống sơ khởi của các nguyên âm Ấn-Âu, hoàn thành vào năm 1878 và xuất bản một năm sau đó. Riêng trong Giáo trình ngôn ngữ học đại cương, từ “hệ thống” xuất hiện 138 lần, trong khi từ “cơ cấu” được sử dụng chỉ có ba lần. Saussure cắt nghĩa: “Ngữ là một hệ thống chỉ biết trật tự riêng của nó. So sánh nó với trò chơi cờ tướng sẽ làm ta cảm thấy rõ hơn… Nếu tôi thay thế các quân cờ gỗ bằng các quân cờ ngà, thì sự thay đổi này không liên quan gì đến hệ thống cả; nhưng nếu tôi giảm hay tăng số quân, thì sự thay đổi ấy đụng chạm sâu xa đến ‘văn phạm’ của trò chơi”[8].
Nhà ngôn ngữ học Thụy Sĩ Ferdinand de Saussure (1857-1913)
Theo Saussure, “ngữ là một hệ thống dấu hiệu” và dấu hiệu có hai mặt gắn liền với nhau như hai mặt của một tờ giấy là tác hiệu và thụ hiệu. Saussure phân biệt ngữ và ngôn: ngữ là một hệ thống, một thiết chế, một tập hợp những quy tắc và quy phạm liên cá nhân, trong khi ngôn bao gồm những biểu hiện có thật của hệ thống đó trong nói và viết.
Phạm Hữu Lai diễn đạt công thức “ngôn ngữ (langage) là ngữ (langue) cộng với ngôn (parole)” căn cứ trên tinh thần của Saussure: “chúng tôi đã phân biệt, trong hiện tượng toàn diện là ngôn ngữ, hai thành tố: ngữ và ngôn. Đối với chúng tôi, ngữ là ngôn ngữ trừ ngôn. Nó là toàn thể các tập quán ngôn ngữ cho phép một chủ thể hiểu và làm cho hiểu mình”[9]. Phạm Hữu Lai đúc kết sự phân biệt ngữ và ngôn theo quan điểm Saussure: “Tóm lại, ngữ khác với ngôn cũng như xã hội khác với cá nhân, hay đúng hơn như sự đồng nhất trong xã hội khác với sự dị biệt theo cá nhân, như hệ thống khác với sự hỗn độn. Vì ngôn ngữ xét như một phương tiện truyền thông là một định chế xã hội hơn một sáng kiến cá nhân cho nên ngữ là chính mà ngôn là phụ. Vì cốt yếu của ngôn ngữ là sự truyền thông, cho nên hệ thống chung do xã hội chấp nhận trong ngữ mới quan trọng, còn những dị biệt theo cá nhân trong lời nói của cá nhân không quan trọng”[10].
Dựa theo cách Benveniste giải thích Saussure, Phạm Hữu Lai trình bày tính hệ thống của ngôn ngữ thông qua các cặp đối lập được gọi là “lưỡng tính (dualisme) đối nghịch”: lưỡng tính phát/ thu; lưỡng tính âm/ ý; lưỡng tính xã hội/ cá nhân; lưỡng tính ngữ/ ngôn; lưỡng tính hữu chất/ vô chất; lưỡng tính liên tưởng/ liên tỏa; lưỡng tính đồng nhất/ đối nghịch; lưỡng tính đồng đại/ xuyên đại.
Hệ luận của quan niệm đó là sự cần thiết phải phân biệt hai thứ khoa học: ngữ học đồng đại (linguistique synchronique) và ngữ học xuyên đại (linguistique diachronique) và dành sự ưu tiên cho “phương diện đồng đại của ngữ vì đó là phương diện hệ thống của hệ thống”, còn “phương diện xuyên đại là phương diện không hệ thống của hệ thống”[11].
Giải thích dấu hiệu như một hệ thống gồm hai thành phần là “thính tượng” (image acoustique) và “ý niệm” (idée-concept) hay tác hiệu và thụ hiệu, Saussure viết: “Sợi dây nối kết tác hiệu với thụ hiệu có tính cách chấp định, hay hơn nữa, vì chúng ta hiểu dấu hiệu là toàn thể do sự liên kết một tác hiệu với một thụ hiệu mà ra cho nên chúng ta có thể nói một cách đơn sơ hơn: dấu hiệu ngôn ngữ có tính cách chấp định”[12]. Về điểm này, E. Benveniste tỏ ý nghi ngờ tính lô-gích trong cách lý giải của Saussure về tính chấp định trong tương quan giữa tác hiệu và thụ hiệu. Trái lại, Phạm Hữu Lai dẫn ra một câu văn của Saussure để biện minh cho nhà bác học này: “chúng tôi muốn nói rằng tác hiệu là vô cớ (võ đoán – arbitraire, HNP), nghĩa là chấp định đối với thụ hiệu. Đối với thụ hiệu, tác hiệu không có một ràng buộc tự nhiên nào trong thực tại cả”. Điều đó có nghĩa là Saussure chỉ “quả quyết tính cách chấp định là đặc điểm của tương quan giữa tác hiệu và thụ hiệu, chứ ông không hề dùng phẩm từ ‘chấp định’ để phẩm định tương quan giữa tác hiệu và thực tại. Trong câu nói này cũng không hề có sự lẫn lộn hay đồng nhất giữa thực tại và thụ hiệu. Saussure chỉ quả quyết rằng tương quan giữa tác hiệu và thụ hiệu không phải là một ràng buộc tự nhiên, nghĩa là nó không phản chiếu tương quan có trong thực tại ngoài dấu hiệu, nó không phải là hình ảnh của dây liên kết có trong sự vật ngoài ngôn ngữ; nó không có căn bản trong sự vật ở ngoài nó mà chỉ xây trên chính nó”[13].
Ngoài ra, trong tài liệu này, Phạm Hữu Lai cũng giải thích rất rành mạch các khải niệm “chấp định tính tuyệt đối” và “chấp định tính tương đối”, “tương quan liên tỏa” (rapports syntagmatique/ quan hệ ngữ đoạn) và “tương quan liên tưởng” (rapports associatifs/ quan hệ liên tưởng) cũng như mối liên hệ giữa các cặp khái niệm đó. Đối với người nghiên cứu văn học, những trích dẫn và giải thích của Phạm Hữu Lai đối với công trình để đời của Saussure có rất nhiều gợi mở trong việc phân tích văn bản nghệ thuật theo quan điểm hệ thống. Chẳng hạn đây là một tư tưởng có sức nặng của Saussure: “Toàn thể có giá trị nhờ các thành phần của nó, các thành phần có giá trị cũng nhờ chỗ đứng của chúng trong toàn thể, và đó là lý do tại sao tương quan liên tỏa của thành phần đối với toàn thể cũng quan trọng như tương quan giữa các thành phần”[14].
Trong mục cuối cùng của tài liệu nói trên, Phạm Hữu Lai bắc một nhịp cầu giữa ngữ học hệ thống và ngữ học cơ cấu, khi ông nói đến nguồn cảm hứng mà tác phẩm của Saussure gợi ra cho các trường phái Praha, Copenhague và trường phái duy chức năng (fonctionnalisme); từ đó mở ra một kỷ nguyên mới cho khoa ngữ học là ngữ học cơ cấu với những đại diện tên tuổi như R. Jakobson, S. Karcevsky, N. Troubetzkoy, A. Greimas, L. Hjelmslev… Nói theo Hjelmslev, “người ta hiểu ngữ học cơ cấu là một toàn thể các công cuộc tìm tòi dựa trên một giả thuyết coi là chính đáng theo khoa học việc mô tả ngôn ngữ chính yếu là một thực thể tự lập gồm những liên hệ nội tại, hay tóm lại trong một tự ngữ là một cơ cấu”[15]. Vì vậy, theo Phạm Hữu Lai, “ngữ học cơ cấu chỉ là phần nối tiếp của ngữ học hệ thống. Vì chấp nhận ngữ là hệ thống nên phải phân tách hệ thống để tìm thấy cơ cấu của nó. Vì mỗi hệ thống do các đơn vị liên đới chặt chẽ với nhau hợp thành, nên nó khác với các hệ thống khác ở cách sắp đặt bên trong của các đơn vị ấy. Chính những cách sắp đặt này tạo ra cơ cấu của hệ thống. […]. Chấp nhận quan điểm của ngữ học cơ cấu chẳng qua chỉ là coi ngữ như một hệ thống được tổ chức theo một cơ cấu mà người ta phải đưa ra ánh sáng, phải mô tả»[16].
Ý kiến trên đây gặp gỡ với sự xác nhận của E. Benveniste trong Những vấn đề ngôn ngữ học đại cương: “Khái niệm ngôn ngữ như một hệ thống từ lâu đã được thừa nhận bởi những ai học tập Saussure, trước hết trong ngữ pháp đối chiếu, rồi trong ngôn ngữ học đại cương. Nếu người ta thêm vào đó hai nguyên tắc khác, cũng của Saussure, rằng ngôn ngữ là hình thức chứ không phải là chất liệu, và những đơn vị ngôn ngữ chỉ có thể được xác định bằng quan hệ của chúng, thì người ta sẽ chỉ ra được những cơ sở của một lý thuyết mà chỉ vài năm sau đó sẽ chứng minh cấu trúc của các hệ thống ngôn ngữ là một điều hiển nhiên”[17].
Đối chiếu với bản dịch đầy đủ và đáng tin cậy của Cao Xuân Hạo, nghiên cứu của Phạm Hữu Lai chưa bao quát hết những nội dung và vấn đề phong phú, sâu sắc, đôi khi gây tranh cãi vì thiếu nhất quán, trong ngữ học Saussure. Dù vậy, ở thời điểm đầu những năm 1970, đó là nỗ lực tiên phong góp phần du nhập vào miền Nam lý thuyết và phương pháp ngôn ngữ gây ảnh hưởng lớn nhất thế kỷ 20. Đáng tiếc là do tài liệu được in với số lượng quá ít, lại bị lịch sử bỏ quên một thời gian dài, nên nó đã không phát huy hết tác dụng cần thiết trong việc phát triển ngành ngôn ngữ học ở nước ta.
Ảnh hưởng của F. de Saussure trong đời sống học thuật miền Nam còn thấy rõ qua các công trình nghiên cứu của Trần Ngọc Ninh, vốn là bác sĩ, giáo sư Đại học Y khoa Sài Gòn: “Ý nghĩa và cơ cấu Truyện Kiều” (Bách Khoa, không ghi số, ngày 15-11 và 30-11-1972); Cơ cấu Việt ngữ (Nxb Lửa Thiêng, Sài Gòn, 1973-1974).
Nếu Phạm Hữu Lai là nhà nghiên cứu chuyên nghiệp được đào tạo căn bản về ngôn ngữ học, thì Trần Ngọc Ninh là một học giả bước vào lĩnh vực này nhờ những tích lũy công phu. Tác giả tự nhận là “người xuất thân trong khoa học và đã nhìn vào ngôn ngữ như một nhà tự nhiên học nhìn vào thiên nhiên hay một nhà hóa học nhìn vào một hỗn hợp để phân tích”. Công trình Cơ cấu Việt ngữ của ông do Lửa Thiêng xuất bản trong hai năm 1973-1974 gồm ba quyển. Quyển I nghiên cứu về “sự phát triển ngôn ngữ ở trẻ con và cơ cấu cú pháp sơ giải”. Quyển II bàn về “cơ cấu dạng vị học”. Quyển III dành cho vấn đề “danh từ và số lượng từ”[18].
Đọc Trần Ngọc Ninh, ta thấy nhiều thuật ngữ được ông dịch rất khác cách dùng quen thuộc ngày nay: “linguistique” là “ngữ lý học”, “sémiologie” là “hiệu lý học”, “phonétique” là “phát âm học”, “typologie” là “mẫu định học”, “synchronie” là “đẳng thời”, “diachronie” là “xuyên thời”, “arbitraire” là “tính cách chấp định”, “le signifiant” là “dấu để chỉ”, “le signifié” là “cái được chỉ bằng dấu”… Trần Ngọc Ninh quan niệm: “Sự phân biệt cái chỉ và cái được chỉ trong dấu hiệu là một sự phân biệt rất tự nhiên trong khoa học. Trong y khoa, các y sĩ làm việc với những triệu chứng và dấu hiệu: người thầy thuốc đi tìm những cái chỉ để định cái được chỉ là gì mà hành động theo đó để chữa cho bệnh nhân. Y thuật cũng là một hệ thống nằm dưới cái hiệu lý học (sémiologie) mà các sinh viên thường gọi là triệu chứng học (séméiologie)”[19].
Tuy nhiên, thiết nghĩ, ở đây cần lưu ý ý kiến của Peirce là người đề xuất sự phân biệt ký hiệu với những khái niệm có liên quan: chỉ hiệu, dấu hiệu, hình hiệu, biểu tượng hay tượng trưng. Theo Peirce, chỉ hiệu (Index/ Indice) là khái niệm liên kết hai hiện tượng tự nhiên vốn có mối quan hệ thường trực, thường là quan hệ nhân quả: chẳng hạn khói là chỉ hiệu của lửa; triệu chứng sốt là chỉ hiệu phản ứng của cơ thể đối với sự xâm nhập của vi trùng. Chỉ hiệu ở đây không có ý hướng truyền thông.
Trần Ngọc Ninh chia sẻ quan niệm của Saussure: “Ngữ là một hình thức chứ không phải là một chất liệu” (La langue est une forme et non une substance) và của Hjelmslev: “Đằng sau mỗi sử trình phải tìm thấy được một hệ thống” (Derrière tout procès on peut faire correspondre un système). Xuất phát từ quan niệm đó, “Cơ cấu Việt ngữ là kết quả của sự khảo sát ngữ lý áp dụng vào Việt ngữ để làm sáng cái hệ thống các liên hệ giữa các đơn vị cấu thành được dùng trong ngôn ngữ hiện tại của người Việt Nam. Nói cách khác, đây là ngữ pháp Việt Nam ở phương diện đẳng thời”[20]. Công trình của Trần Ngọc Ninh có nhiều tìm tòi và phát hiện, nhưng được trình bày khá rườm rà, nên khó theo dõi, nhất là đối với những độc giả phổ thông.
Vận dụng chủ nghĩa cấu trúc, Trần Ngọc Ninh tìm cách làm nổi bật cấu trúc trong Việt ngữ. Cấu trúc được hiểu như một hệ thống với tư cách là một toàn thể hay một tập hợp gồm những yếu tố có liên quan mật thiết với nhau đến mức khi một yếu tố biến mất thì toàn bộ hệ thống sẽ thay đổi. Ngôn ngữ là một hệ thống những yếu tố có tương quan với nhau, giá trị và bản sắc của những yếu tố này được xác định bởi vị trí của chúng trong hệ thống hơn là bởi lịch sử của chúng. Điều này đòi hỏi ngôn ngữ học phải quan tâm đến những trạng thái ngôn ngữ bền vững, và vì vậy nó không còn quan tâm đến phương diện phát sinh của ngôn ngữ, nghĩa là không đi sâu nghiên cứu ngôn ngữ trong sự tiến hoá lịch sử theo viễn cảnh lịch đại mà như một hệ thống với những mối quan hệ đồng đại.
Nếu hệ thống có thể được nghiên cứu nội tại, thì bản thân ngôn ngữ là võ đoán và có tính chất tự trị trong tương quan với hiện thực. Chính vì thế việc nghiên cứu các yếu tố của hệ thống phải được thực hiện ngay bên trong hệ thống. Văn bản, hiện thân của cấu trúc, được xem như một toàn thể đóng kín.
>> Xem tiếp kỳ 2: Chủ nghĩa cấu trúc ở miền Nam Việt Nam
____________________
[1] Trần Thái Đỉnh (1968): “Ba Lê, chiều hướng văn học mới”, Bách Khoa Thời Đại, số 265-266, ngày 15-01, tr.39.
[2] Về sau, bài báo hai kỳ này được tác giả đổi nhan đề thành “Bóng dáng cơ cấu luận” và đưa vào phần phụ lục của sách Tam Ích (1969): Sartre và Heidegger trên thảm xanh, Nxb Hồng Đức, Sài Gòn.
[3] Lê Tôn Nghiêm (1972): Những vấn đề triết học hiện đại, Nxb Ra Khơi, Sài Gòn, tr. 253.
[4] Một tài liệu in ronéo khác dành cho sinh viên các trường đại học Văn khoa Sài Gòn, Đà Lạt, Tiền Giang, Duyên Hải, Cao Đài phát hành trong thời gian này là Ngôn ngữ học tổng quát của Nguyễn Hưng, tiến sĩ Đại học Sorbonne. Vì là giáo trình có tính chất đại cương, nên tác giả chỉ giới thiệu vắn tắt quan niệm ngữ học của F. de Saussure trong vòng một trang.
[5] Về hai thuật ngữ này, Phạm Hữu Lai cho rằng cũng có thể dịch là “năng hiệu” và “sở hiệu”. Ở miền Nam đã xuất hiện nhiều cách dịch khác nhau: “năng ký” và “sở ký’, “ngữ thái” và “ngữ ý”, “dấu để chỉ” và “cái được chỉ bằng dấu”… Trong bản Việt ngữ Giáo trình ngôn ngữ học đại cương của Saussure, Cao Xuân Hạo dịch là “năng biểu” và “sở biểu”. Nhà ngữ học này gặp gỡ Phạm Hữu Lai ở cách dịch “signe” là “dấu hiệu” chứ không phải “ký hiệu” như cách dịch của một số người khác.
[6] Một số tài liệu khác nêu thêm tên Albert Riedlinger, cũng là một nhà ngữ học người Thụy Sĩ.
[7] Phạm Hữu Lai (1974): Ferdinand de Saussure và ngữ học cơ cấu, Tủ sách Ngữ học, Sài Gòn, tr. 26.
[8] Phạm Hữu Lai (1974): Sđd, tr. 27.
[9] Phạm Hữu Lai (1974): Sđd, tr. 41.
[10] Phạm Hữu Lai (1974): Sđd, tr. 36.
[11] Phạm Hữu Lai (1974): Sđd, tr. 53.
[12] Phạm Hữu Lai (1974): Sđd, tr. 80.
[13] Phạm Hữu Lai (1974): Sđd, tr. 82.
[14] Phạm Hữu Lai (1974): Sđd, tr. 95.
[15] Phạm Hữu Lai (1974): Sđd, tr. 105.
[16] Phạm Hữu Lai (1974): Sđd, tr. 104.
[17] E. Benveniste (1966): Problèmes linguistique générale, Gallimard, Paris, tr. 98.
[18] Bộ sách ba quyển này được Việt Việt học (Institute of Vietnamese Studies) tái bản năm 2009 tại California, Hoa Kỳ.
[19] Trần Ngọc Ninh (1973): Cơ cấu Việt ngữ, quyển I, Nxb Lửa Thiêng, Sài Gòn, tr. 28.
[20] Trần Ngọc Ninh (1973): Sđd, tr. 175.
>> Những giới hạn của lí thuyết văn học nước ngoài ở Việt Nam - Trương Đăng Dung
>> Bửu Đình, nhà tiểu thuyết Nam Bộ - Lê Tiến Dũng - Hồ Khánh Vân
>> Nhà văn Hữu Mai và quan niệm văn chương
>> Phong cách diễn đạt của Chủ tịch Hồ Chí Minh - Phạm Thị Như Thuý
>> Những câu chuyện của một người yêu sách - Huỳnh Như Phương
>> Sự trở lại của đề tài chiến tranh trên văn đàn - Bùi Việt Thắng
>> Những người mở đường của Hồ Thủy Giang - Cao Hồng
>> Lê Huy Quang và những vần thơ Phải khác - Đỗ Ngọc Yên
>> Ngôn ngữ nghệ thuật thơ Văn Cao - Hà Thị Hoài Phương
>> Tổ quốc qua Bước gió truyền kỳ Phan Hoàng - Phan Thuỷ
>> Những cuốn sách của thời đại chúng ta - Nguỵ Hữu Tâm
>> Soi ánh sáng vào dĩ vãng - Lê Vũ Trường Giang
>> XEM TIẾP NGHIÊN CỨU - LÝ LUẬN PHÊ BÌNH CỦA TÁC GIẢ KHÁC...
Vui lòng Đăng nhập để gửi lời cảm nhận của bạn cho bài viết trên.

markdown:
Phan Thanh Bình trong căn nhà Đỗ Quyên
Sóng vẫn luôn đến trễ/ Em đợi/ dễ chừng tan/ gió câu vọng cổ vút lên ngàn/ nắng bài chòi ấm sâu lòng đất
Lạm dụng PR không làm nên giá trị!
Nhằm lôi kéo sự chú ý của công chúng, thời gian qua không chỉ trong lĩnh vực thương mại, kinh doanh, mà trong nhiều hoạt động văn học, nghệ thuật, hiện tượng lạm dụng hình thức quảng bá, truyền thông thật đáng lo ngại. Một số tổ chức, cá nhân bất chấp thuần phong mỹ tục cố gắng thực hiện các chiêu trò đánh bóng tên tuổi một cách phản cảm
Phan Khôi với việc dịch thuật
Nhà văn, nhà báo lão thành Phan Khôi có nhiều đóng góp cho văn hóa, văn học nước nhà. Đặc biệt là trong lĩnh vực dịch thuật.
Trần Thế Tuyển & khúc tưởng niệm
Mọi người về nhà đã mấy chục năm/ Đồng đội vẫn ở miền xa thẳm/ Rừng Thốt nốt mùa này lạnh lắm/ Gió Biển Hồ cứ da diết, thúc thôi.
Đa số giáo viên dạy thêm vì….tiền
Nếu dạy thêm mong giáo viên chỉ dạy thêm những em học sinh trung bình và yếu, dành thời gian học tập nâng cao chuyên môn, đổi mới phương pháp
Bữa cơm từ thiện và lòng tự trọng
Sinh viên xếp hàng ăn cơm từ thiện với giá 2 nghìn đồng có thể được coi là “thiếu tự trọng”, vì đã “cướp miếng ăn của người nghèo” hay không là một chủ đề có thể tạo ra những cuộc tranh luận không có hồi kết như đã xảy ra mới rồi trên mạng xã hội
Phan Khôi với việc dịch thuật
Nhà văn, nhà báo lão thành Phan Khôi có nhiều đóng góp cho văn hóa, văn học nước nhà. Đặc biệt là trong lĩnh vực dịch thuật.
Vốn sống và bản lĩnh Trần Tử Văn
Những chi tiết rất thật, rất đời đã nói lên điều gì? Trần Tử Văn không lý luận, bình luận, cứ bình tâm như không và dẫn câu chuyện đi tiếp
An Chi với Chuyện Đông chuyện Tây
Chuyên mục Chuyện Đông chuyện Tây dí dỏm, uyên bác do học giả An Chi (bút danh khác là Huệ Thiên) phụ trách trên Kiến Thức Ngày Nay
Trần Đức Tiến muốn kẻ trộm run sợ!
Từ việc đưa truyện Hoa cúc áo lên Faceboook, bạn đọc đã phát hiện, thông báo cho nhà văn Trần Đức Tiến tác phẩm này
29.7.2017-11:30
[Nhà lý luận phê bình Huỳnh Như Phương](http://nhavantphcm.com.vn/huynh-nhu-phuong-nha-ly-luan-phe-binh.html) **Ferdinand de Saussure, Claude Lévi-Strauss ** **và chủ nghĩa cấu trúc ở miền Nam Việt Nam ** **(1954 - 1975)** **Kỳ 1**
**NVTPHCM- Trong những năm 1954-1975, ở miền Nam Việt Nam, nếu chủ nghĩa hiện sinh lan truyền khá rộng rãi cả trong học giới lẫn trong công chúng dưới nhiều hình thức đa dạng, thì chủ nghĩa cấu trúc chỉ ảnh hưởng ở một phạm vi hạn chế trong nhà trường đại học và giới chuyên môn. Tuy vậy, có thể nhận thấy những nỗ lực thầm lặng, nghiêm túc trong việc giới thiệu và bước đầu vận dụng chủ nghĩa cấu trúc vào những công trình khảo cứu về ngôn ngữ học, dân tộc học, sau đó là nghiên cứu và phê bình văn học.** **Những giới thiệu tổng quát về chủ nghĩa cấu trúc**
Các nhà nghiên cứu ở miền Nam dịch thuật ngữ “structure” là “cơ cấu”, “structuralisme” là “chủ nghĩa cơ cấu”, “cơ cấu luận” hay “thuyết cơ cấu”. Cách dịch này hầu như thống nhất giữa Nguyễn Văn Trung, Trần Thái Đỉnh, Lê Tôn Nghiêm, Trần Đỗ Dũng, Ngô Trọng Anh, Trần Ngọc Ninh, Bửu Lịch, Phạm Hữu Lai… ; cá biệt có nhà ngôn ngữ học dịch là “thuyết tổng hợp” (Trương Văn Chình).
Là trào lưu xuất hiện vào giữa thế kỷ 20 trong lĩnh vực ngôn ngữ học, chủ nghĩa cấu trúc nhanh chóng lan rộng ra các ngành khoa học xã hội và nhân văn, đặc biệt là ngành nhân loại học (anthropologie). Cũng như hiện tượng luận và phân tâm học, chủ nghĩa cấu trúc được giới thiệu ở miền Nam chủ yếu sau năm 1965. Công lao đầu tiên thuộc về các giáo sư ở Đại học Văn khoa Sài Gòn. Trên tạp chí
*Bách Khoa Thời Đại*, Nguyễn Văn Trung viết các bài *Bách Khoa* *Thời Đại *các số 222, 223, 224, năm 1966); “Tìm hiểu cơ cấu luận như một phương pháp, một triết thuyết và đặt vấn đề tiếp thu” *Bách Khoa Thời Đại* các số 293, 294, năm 1969). Trong *Lược khảo văn học *(tập 3, Nxb Nam Sơn, Sài Gòn, 1968), Nguyễn Văn Trung giới thiệu “Phê bình cơ cấu của Lucien Goldmann” và “Phê bình cơ cấu hình thức” của R. Barthes. Sau đó, *Bách Khoa Thời Đại *(không ghi số, ngày 15-11 và 30-11-1972) đăng cuộc đối thoại giữa Nguyễn Văn Trung và Bùi Hữu Sủng về “phê bình cũ, phê bình mới” và việc vận dụng cơ cấu luận để nghiên cứu *Truyện Kiều*.
Cũng trên tạp chí
*Bách Khoa Thời Đại *và tạp chí * Tân Văn*, Trần Thái Đỉnh, trình bày những vấn đề “Quan niệm cơ cấu trong các khoa học nhân văn” ( *Bách Khoa Thời Đại* các số 267-268, 269-270, 271, năm 1968); “Khoa nhân học cơ cấu của Claude Lévi-Strauss” ( *Bách Khoa Thời Đại* số 278, năm 1968); “Đối tượng và phương pháp của khoa nhân học cơ cấu” ( *Bách Khoa Thời Đại*, các số 279, 280, 281, 282, năm 1968); “Con người theo tư tưởng Lévi-Strauss”, ( *Bách Khoa Thời Đại* số 283, năm 1968); “Thuyết cơ cấu và phê bình văn học” ( *Bách Khoa Thời Đại * các số 289, 290-291, 292, năm 1969); “ *Sống và Chín* hay là áp dụng thuyết cơ cấu vào dân tộc học” ( *Tân Văn* các số 11, 12, năm 1969), “Thử tìm một định nghĩa cho thuyết cơ cấu” (dịch J. Pouillon, *Tân Văn* các số 5, 6, năm 1968)...
Trần Thái Đỉnh viết những bài này sau chuyến trở lại Paris, khi mà trào lưu hiện tượng luận và chủ nghĩa hiện sinh đang dần lắng xuống trước sức thu hút của trào lưu cấu trúc luận vừa nổi lên. Tác giả “dự tính sẽ lần lượt giới thiệu quan niệm cơ cấu trong khoa ngữ học… rồi sau đó sẽ trình bày đại cương về khoa nhân học cơ cấu của Claude Lévi-Strauss, khoa phân tâm học cơ cấu của Noel Mouloud, khoa phê bình văn học mới của Roland Barthes, thuyết mác-xít cơ cấu của Louis Althusser và sau cùng là triết học cơ cấu của Michel Foucault”
[1], trước khi tập hợp những bài viết này, bổ sung và sửa chữa để in thành sách *Tìm hiểu cơ cấu luận*. Rất tiếc, do những biến đổi của thời cuộc, dự định đó đã không kịp thực hiện.
Ngoài ra, vào nửa cuối những năm 1960, trên các tạp chí
*Văn* và *Tân Văn* xuất hiện một số bài viết có tính chất thông tin khoa học về cấu trúc luận của các tác giả Tam Ích (“Cơ cấu luận” [2], *Tân Văn *số 1, tháng 4-1968; số 2, tháng 5&6-1968); Trần Thiện Đạo (“Tìm hiểu thuyết cơ cấu”, *Văn* số 2, tháng 12-1967; “Thuyết cơ cấu dưới mắt nhà nhân chủng học”, *Tân Văn* số 6, tháng 10-1968)…
Trong
*Những vấn đề triết học hiện đại *(Nxb Ra Khơi, Sài Gòn, 1972), Lê Tôn Nghiêm dành một chương để bàn về “Cơ cấu luận với xã hội học”. Dựa theo ý kiến của Jean Piaget và Merleau-Ponty, Lê Tôn Nghiêm tìm câu trả lời cho câu hỏi: “Cơ cấu là gì?”. Theo ông, “Một cách vắn tắt và hình ảnh, có thể hiểu *cơ cấu* không phải *một tập hợp hỗn tạp gồm những thành tố rời rạc, mà là một tổng hợp hoàn bị gồm đầy đủ những thành tố cần thiết*, ví dụ một bàn cờ thiết yếu gồm những quân cờ xe, pháo, mã v.v…, trong đó chức vụ của mỗi quân cờ đều đã được ấn định và tương quan giữa chúng với nhau đã được ấn định. Có thế mới cấu thành một toàn bộ, một tổng hợp” [3]. Sau đó, tác giả trình bày những luận điểm chính trong tác phẩm *Anthropologie structurale* của Lévi-Strauss mà ông dịch là *Nhân sinh học theo cơ cấu*, trước khi giới thiệu Ngữ pháp cơ cấu của F. de Saussure và Ngữ pháp sản sinh (Generative Grammar, mà ông dịch là Văn phạm hóa sinh) của Noam Chomsky. Lê Tôn Nghiêm dịch một số thuật ngữ cũng khác ngày nay: “totalité” là “toàn bộ”, “synchronie” là “đồng thời”, “diachronie” là “biến thời”, “competence” là “khả năng”, “performance” là “xuất trình khả năng”…
Nếu những bài báo và chương sách nói trên thiên về việc giới thiệu khái quát học thuyết và luận điểm của các tác gia cấu trúc luận, thì những cuốn sách mà chúng tôi điểm qua sau đây cho thấy nỗ lực tiếp thu học thuyết này một cách có ý thức và sâu đậm hơn trong lĩnh vực ngôn ngữ học và dân tộc học.
**Hai cuốn sách liên quan đến Ferdinand de Saussure**
Nói đến việc truyền bá ngữ học cơ cấu của F. de Saussure, có lẽ phải dành vị trí đặc biệt cho Phạm Hữu Lai, giảng viên Đại học Văn khoa Sài Gòn, tiến sĩ tốt nghiệp Đại học Sorbonne, có thiên hướng khoa học nghiêng về trường phái Praha. Công trình
*Ferdinand de Saussure và ngữ học cơ cấu* (Tủ sách Ngữ học, Sài Gòn, 1974) của ông là một tập bài giảng in ronéo giản dị, lưu hành nội bộ trong năm học cuối cùng của chiến tranh sau một thời gian được chính tác giả truyền đạt cho các khóa sinh viên ban Ngữ học [4].
Tài liệu học tập này gồm hai phần. Phần thứ nhất “Trình bày”: giới thiệu thân thế và sự nghiệp F. de Saussure, xác định đối tượng của ngữ học và tính hệ thống của ngữ, chứng minh ngữ là một hệ thống dấu hiệu, để đi đến đúc kết về ngữ học hệ thống và ngữ học cơ cấu. Phần thứ hai “Văn tuyển” trích dịch những đoạn văn chọn lựa trong
*Cours de linguistique générale* (1916), mà Phạm Hữu Lai dịch là *Giảng khóa về ngữ học cơ cấu*, tương ứng với từng chương mục của phần thứ nhất, giúp người đọc đối chiếu để sáng tỏ hơn những ý kiến trình bày ở phần trước. Ưa thích dùng lớp từ Hán Việt, ngoài thuật ngữ “structure” được dịch là “cơ cấu”, Phạm Hữu Lai còn dịch một số thuật ngữ cơ bản của chủ nghĩa cấu trúc khác với các học giả miền Bắc: “langage” là “ngôn ngữ”, “langue” là “ngữ”, “parole” là ngôn”, “arbitraire” là “chấp định tính”, “signe” là “dấu hiệu”, “sémiologie” là “dấu hiệu học”, “le signifiant” là “tác hiệu”, “le signifié” là “thụ hiệu” [5]…
Trong tài liệu này, Phạm Hữu Lai khẳng định người đặt nền móng cho cấu trúc luận trong ngôn ngữ học là Ferdinand de Saussure (1857-1913), người Thụy Sĩ gốc Pháp và
*Giảng khóa về ngữ học cơ cấu *vốn là bài giảng được xuất bản sau khi tác giả qua đời, do hai người học trò của ông là Charles Bally và Albert Séchehaye [6] ghi chép, sưu tầm, bổ sung và biên soạn.
Lấy câu nói của Saussure làm lời đề từ cho phần thứ nhất (“Ngữ chỉ có thể là một hệ thống giá trị thuần túy”). Phạm Hữu Lai cho biết Saussure không phải là người đầu tiên đưa từ “hệ thống” vào kho thuật ngữ khoa học – trước ông, từ này đã được Galilée, J. Harris, F. Thurot, F. Bopp sử dụng; nhưng chính ông “đã biến một khái niệm có tính cách mô tả thành một ý niệm có sức tác dụng, và nhất là ông đã dùng nó như nền tảng ngữ thuyết của ông và từ đó mở ra một kỷ nguyên mới cho ngữ học: kỷ nguyên của ngữ học cơ cấu”
[. Ở Saussure, trực giác về tính cách hệ thống trong ngôn ngữ có rất sớm, ngay khi còn nhỏ, và lần đầu tiên từ “hệ thống” được ông đưa vào trong [7]](http://www.viet-studies.net/HNhuPhuong_ChuNghiaCauTruc.html#_edn7)
Nhà ngôn ngữ học Thụy Sĩ Ferdinand de Saussure (1857-1913)
Theo Saussure, “ngữ là một hệ thống dấu hiệu” và dấu hiệu có hai mặt gắn liền với nhau như hai mặt của một tờ giấy là tác hiệu và thụ hiệu. Saussure phân biệt ngữ và ngôn: ngữ là một hệ thống, một thiết chế, một tập hợp những quy tắc và quy phạm liên cá nhân, trong khi ngôn bao gồm những biểu hiện có thật của hệ thống đó trong nói và viết.
Phạm Hữu Lai diễn đạt công thức “ngôn ngữ (langage) là ngữ (langue) cộng với ngôn (parole)” căn cứ trên tinh thần của Saussure: “chúng tôi đã phân biệt, trong hiện tượng toàn diện là ngôn ngữ, hai thành tố: ngữ và ngôn. Đối với chúng tôi, ngữ là ngôn ngữ trừ ngôn. Nó là toàn thể các tập quán ngôn ngữ cho phép một chủ thể hiểu và làm cho hiểu mình”
[9]. Phạm Hữu Lai đúc kết sự phân biệt ngữ và ngôn theo quan điểm Saussure: “Tóm lại, ngữ khác với ngôn cũng như xã hội khác với cá nhân, hay đúng hơn như sự đồng nhất trong xã hội khác với sự dị biệt theo cá nhân, như hệ thống khác với sự hỗn độn. Vì ngôn ngữ xét như một phương tiện truyền thông là một định chế xã hội hơn một sáng kiến cá nhân cho nên ngữ là chính mà ngôn là phụ. Vì cốt yếu của ngôn ngữ là sự truyền thông, cho nên hệ thống chung do xã hội chấp nhận trong ngữ mới quan trọng, còn những dị biệt theo cá nhân trong lời nói của cá nhân không quan trọng” [10].
Dựa theo cách Benveniste giải thích Saussure, Phạm Hữu Lai trình bày tính hệ thống của ngôn ngữ thông qua các cặp đối lập được gọi là “lưỡng tính (dualisme) đối nghịch”: lưỡng tính phát/ thu; lưỡng tính âm/ ý; lưỡng tính xã hội/ cá nhân; lưỡng tính ngữ/ ngôn; lưỡng tính hữu chất/ vô chất; lưỡng tính liên tưởng/ liên tỏa; lưỡng tính đồng nhất/ đối nghịch; lưỡng tính đồng đại/ xuyên đại.
Hệ luận của quan niệm đó là sự cần thiết phải phân biệt hai thứ khoa học: ngữ học đồng đại (linguistique synchronique) và ngữ học xuyên đại (linguistique diachronique) và dành sự ưu tiên cho “phương diện đồng đại của ngữ vì đó là phương diện hệ thống của hệ thống”, còn “phương diện xuyên đại là phương diện không hệ thống của hệ thống”
[. [11]](http://www.viet-studies.net/HNhuPhuong_ChuNghiaCauTruc.html#_edn11)
Giải thích dấu hiệu như một hệ thống gồm hai thành phần là “thính tượng” (image acoustique) và “ý niệm” (idée-concept) hay tác hiệu và thụ hiệu, Saussure viết: “Sợi dây nối kết tác hiệu với thụ hiệu có tính cách chấp định, hay hơn nữa, vì chúng ta hiểu dấu hiệu là toàn thể do sự liên kết một tác hiệu với một thụ hiệu mà ra cho nên chúng ta có thể nói một cách đơn sơ hơn: dấu hiệu ngôn ngữ có tính cách chấp định”
[12]. Về điểm này, E. Benveniste tỏ ý nghi ngờ tính lô-gích trong cách lý giải của Saussure về tính chấp định trong tương quan giữa tác hiệu và thụ hiệu. Trái lại, Phạm Hữu Lai dẫn ra một câu văn của Saussure để biện minh cho nhà bác học này: “chúng tôi muốn nói rằng tác hiệu là vô cớ (võ đoán – arbitraire, HNP), nghĩa là chấp định đối với thụ hiệu. Đối với thụ hiệu, tác hiệu không có một ràng buộc tự nhiên nào trong thực tại cả”. Điều đó có nghĩa là Saussure chỉ “quả quyết tính cách chấp định là đặc điểm của tương quan giữa tác hiệu và thụ hiệu, chứ ông không hề dùng phẩm từ ‘chấp định’ để phẩm định tương quan giữa tác hiệu và thực tại. Trong câu nói này cũng không hề có sự lẫn lộn hay đồng nhất giữa thực tại và thụ hiệu. Saussure chỉ quả quyết rằng tương quan giữa tác hiệu và thụ hiệu không phải là một ràng buộc tự nhiên, nghĩa là nó không phản chiếu tương quan có trong thực tại ngoài dấu hiệu, nó không phải là hình ảnh của dây liên kết có trong sự vật ngoài ngôn ngữ; nó không có căn bản trong sự vật ở ngoài nó mà chỉ xây trên chính nó” [13].
Ngoài ra, trong tài liệu này, Phạm Hữu Lai cũng giải thích rất rành mạch các khải niệm “chấp định tính tuyệt đối” và “chấp định tính tương đối”, “tương quan liên tỏa” (rapports syntagmatique/ quan hệ ngữ đoạn) và “tương quan liên tưởng” (rapports associatifs/ quan hệ liên tưởng) cũng như mối liên hệ giữa các cặp khái niệm đó. Đối với người nghiên cứu văn học, những trích dẫn và giải thích của Phạm Hữu Lai đối với công trình để đời của Saussure có rất nhiều gợi mở trong việc phân tích văn bản nghệ thuật theo quan điểm hệ thống. Chẳng hạn đây là một tư tưởng có sức nặng của Saussure: “Toàn thể có giá trị nhờ các thành phần của nó, các thành phần có giá trị cũng nhờ chỗ đứng của chúng trong toàn thể, và đó là lý do tại sao tương quan liên tỏa của thành phần đối với toàn thể cũng quan trọng như tương quan giữa các thành phần”
[14].
Trong mục cuối cùng của tài liệu nói trên, Phạm Hữu Lai bắc một nhịp cầu giữa ngữ học hệ thống và ngữ học cơ cấu, khi ông nói đến nguồn cảm hứng mà tác phẩm của Saussure gợi ra cho các trường phái Praha, Copenhague và trường phái duy chức năng (fonctionnalisme); từ đó mở ra một kỷ nguyên mới cho khoa ngữ học là ngữ học cơ cấu với những đại diện tên tuổi như R. Jakobson, S. Karcevsky, N. Troubetzkoy, A. Greimas, L. Hjelmslev… Nói theo Hjelmslev, “người ta hiểu ngữ học cơ cấu là một toàn thể các công cuộc tìm tòi dựa trên một giả thuyết coi là chính đáng theo khoa học việc mô tả ngôn ngữ chính yếu là một thực thể tự lập gồm những liên hệ nội tại, hay tóm lại trong một tự ngữ là một cơ cấu”
[15]. Vì vậy, theo Phạm Hữu Lai, “ngữ học cơ cấu chỉ là phần nối tiếp của ngữ học hệ thống. Vì chấp nhận ngữ là hệ thống nên phải phân tách hệ thống để tìm thấy cơ cấu của nó. Vì mỗi hệ thống do các đơn vị liên đới chặt chẽ với nhau hợp thành, nên nó khác với các hệ thống khác ở cách sắp đặt bên trong của các đơn vị ấy. Chính những cách sắp đặt này tạo ra cơ cấu của hệ thống. […]. Chấp nhận quan điểm của ngữ học cơ cấu chẳng qua chỉ là coi ngữ như một hệ thống được tổ chức theo một cơ cấu mà người ta phải đưa ra ánh sáng, phải mô tả» [16].
Ý kiến trên đây gặp gỡ với sự xác nhận của E. Benveniste trong
*Những vấn đề ngôn ngữ học đại cương*: “Khái niệm ngôn ngữ như một hệ thống từ lâu đã được thừa nhận bởi những ai học tập Saussure, trước hết trong ngữ pháp đối chiếu, rồi trong ngôn ngữ học đại cương. Nếu người ta thêm vào đó hai nguyên tắc khác, cũng của Saussure, rằng ngôn ngữ là hình thức chứ không phải là chất liệu, và những đơn vị ngôn ngữ chỉ có thể được xác định bằng quan hệ của chúng, thì người ta sẽ chỉ ra được những cơ sở của một lý thuyết mà chỉ vài năm sau đó sẽ chứng minh cấu trúc của các hệ thống ngôn ngữ là một điều hiển nhiên” [17].
Đối chiếu với bản dịch đầy đủ và đáng tin cậy của Cao Xuân Hạo, nghiên cứu của Phạm Hữu Lai chưa bao quát hết những nội dung và vấn đề phong phú, sâu sắc, đôi khi gây tranh cãi vì thiếu nhất quán, trong ngữ học Saussure. Dù vậy, ở thời điểm đầu những năm 1970, đó là nỗ lực tiên phong góp phần du nhập vào miền Nam lý thuyết và phương pháp ngôn ngữ gây ảnh hưởng lớn nhất thế kỷ 20. Đáng tiếc là do tài liệu được in với số lượng quá ít, lại bị lịch sử bỏ quên một thời gian dài, nên nó đã không phát huy hết tác dụng cần thiết trong việc phát triển ngành ngôn ngữ học ở nước ta.
Ảnh hưởng của F. de Saussure trong đời sống học thuật miền Nam còn thấy rõ qua các công trình nghiên cứu của Trần Ngọc Ninh, vốn là bác sĩ, giáo sư Đại học Y khoa Sài Gòn: “Ý nghĩa và cơ cấu
*Truyện Kiều*” *Bách Khoa*, không ghi số, ngày 15-11 và 30-11-1972); * Cơ cấu Việt ngữ *(Nxb Lửa Thiêng, Sài Gòn, 1973-1974).
Nếu Phạm Hữu Lai là nhà nghiên cứu chuyên nghiệp được đào tạo căn bản về ngôn ngữ học, thì Trần Ngọc Ninh là một học giả bước vào lĩnh vực này nhờ những tích lũy công phu. Tác giả tự nhận là “người xuất thân trong khoa học và đã nhìn vào ngôn ngữ như một nhà tự nhiên học nhìn vào thiên nhiên hay một nhà hóa học nhìn vào một hỗn hợp để phân tích”. Công trình
*Cơ cấu Việt ngữ* của ông do Lửa Thiêng xuất bản trong hai năm 1973-1974 gồm ba quyển. Quyển I nghiên cứu về “sự phát triển ngôn ngữ ở trẻ con và cơ cấu cú pháp sơ giải”. Quyển II bàn về “cơ cấu dạng vị học”. Quyển III dành cho vấn đề “danh từ và số lượng từ” [18].
Đọc Trần Ngọc Ninh, ta thấy nhiều thuật ngữ được ông dịch rất khác cách dùng quen thuộc ngày nay: “linguistique” là “ngữ lý học”, “sémiologie” là “hiệu lý học”, “phonétique” là “phát âm học”, “typologie” là “mẫu định học”, “synchronie” là “đẳng thời”, “diachronie” là “xuyên thời”, “arbitraire” là “tính cách chấp định”, “le signifiant” là “dấu để chỉ”, “le signifié” là “cái được chỉ bằng dấu”… Trần Ngọc Ninh quan niệm: “Sự phân biệt cái chỉ và cái được chỉ trong dấu hiệu là một sự phân biệt rất tự nhiên trong khoa học. Trong y khoa, các y sĩ làm việc với những triệu chứng và dấu hiệu: người thầy thuốc đi tìm những cái chỉ để định cái được chỉ là gì mà hành động theo đó để chữa cho bệnh nhân. Y thuật cũng là một hệ thống nằm dưới cái hiệu lý học (sémiologie) mà các sinh viên thường gọi là triệu chứng học (séméiologie)”
[19].
Tuy nhiên, thiết nghĩ, ở đây cần lưu ý ý kiến của Peirce là người đề xuất sự phân biệt ký hiệu với những khái niệm có liên quan: chỉ hiệu, dấu hiệu, hình hiệu, biểu tượng hay tượng trưng. Theo Peirce, chỉ hiệu (Index/ Indice) là khái niệm liên kết hai hiện tượng tự nhiên vốn có mối quan hệ thường trực, thường là quan hệ nhân quả: chẳng hạn khói là chỉ hiệu của lửa; triệu chứng sốt là chỉ hiệu phản ứng của cơ thể đối với sự xâm nhập của vi trùng. Chỉ hiệu ở đây không có ý hướng truyền thông.
Trần Ngọc Ninh chia sẻ quan niệm của Saussure: “Ngữ là một hình thức chứ không phải là một chất liệu” (La langue est une forme et non une substance) và của Hjelmslev: “Đằng sau mỗi sử trình phải tìm thấy được một hệ thống” (Derrière tout procès on peut faire correspondre un système). Xuất phát từ quan niệm đó, “
*Cơ cấu Việt ngữ* là kết quả của sự khảo sát ngữ lý áp dụng vào Việt ngữ để làm sáng cái hệ thống các liên hệ giữa các đơn vị cấu thành được dùng trong ngôn ngữ hiện tại của người Việt Nam. Nói cách khác, đây là ngữ pháp Việt Nam ở phương diện đẳng thời” [20]. Công trình của Trần Ngọc Ninh có nhiều tìm tòi và phát hiện, nhưng được trình bày khá rườm rà, nên khó theo dõi, nhất là đối với những độc giả phổ thông.
Vận dụng chủ nghĩa cấu trúc, Trần Ngọc Ninh tìm cách làm nổi bật cấu trúc trong Việt ngữ. Cấu trúc được hiểu như một hệ thống với tư cách là một toàn thể hay một tập hợp gồm những yếu tố có liên quan mật thiết với nhau đến mức khi một yếu tố biến mất thì toàn bộ hệ thống sẽ thay đổi. Ngôn ngữ là một hệ thống những yếu tố có tương quan với nhau, giá trị và bản sắc của những yếu tố này được xác định bởi vị trí của chúng trong hệ thống hơn là bởi lịch sử của chúng. Điều này đòi hỏi ngôn ngữ học phải quan tâm đến những trạng thái ngôn ngữ bền vững, và vì vậy nó không còn quan tâm đến phương diện phát sinh của ngôn ngữ, nghĩa là không đi sâu nghiên cứu ngôn ngữ trong sự tiến hoá lịch sử theo viễn cảnh lịch đại mà như một hệ thống với những mối quan hệ đồng đại.
Nếu hệ thống có thể được nghiên cứu nội tại, thì bản thân ngôn ngữ là võ đoán và có tính chất tự trị trong tương quan với hiện thực. Chính vì thế việc nghiên cứu các yếu tố của hệ thống phải được thực hiện ngay bên trong hệ thống. Văn bản, hiện thân của cấu trúc, được xem như một toàn thể đóng kín.
[>> Xem tiếp kỳ 2: Chủ nghĩa cấu trúc ở miền Nam Việt Nam](http://nhavantphcm.com.vn/tac-pham-chon-loc/nghien-cuu-phe-binh/chu-nghia-cau-truc-o-mien-nam-viet-nam-ky-2.html)
____________________
[1] Trần Thái Đỉnh (1968): “Ba Lê, chiều hướng văn học mới”, *Bách Khoa Thời Đại,* số 265-266, ngày 15-01, tr.39. [2] Về sau, bài báo hai kỳ này được tác giả đổi nhan đề thành “Bóng dáng cơ cấu luận” và đưa vào phần phụ lục của sách Tam Ích (1969): *Sartre và Heidegger trên thảm xanh*, Nxb Hồng Đức, Sài Gòn.
[3] Lê Tôn Nghiêm (1972): *Những vấn đề triết học hiện đại*, Nxb Ra Khơi, Sài Gòn, tr. 253. [4] Một tài liệu in ronéo khác dành cho sinh viên các trường đại học Văn khoa Sài Gòn, Đà Lạt, Tiền Giang, Duyên Hải, Cao Đài phát hành trong thời gian này là *Ngôn ngữ học tổng quát* của Nguyễn Hưng, tiến sĩ Đại học Sorbonne. Vì là giáo trình có tính chất đại cương, nên tác giả chỉ giới thiệu vắn tắt quan niệm ngữ học của F. de Saussure trong vòng một trang. [5] Về hai thuật ngữ này, Phạm Hữu Lai cho rằng cũng có thể dịch là “năng hiệu” và “sở hiệu”. Ở miền Nam đã xuất hiện nhiều cách dịch khác nhau: “năng ký” và “sở ký’, “ngữ thái” và “ngữ ý”, “dấu để chỉ” và “cái được chỉ bằng dấu”… Trong bản Việt ngữ *Giáo trình ngôn ngữ học đại cương* của Saussure, Cao Xuân Hạo dịch là “năng biểu” và “sở biểu”. Nhà ngữ học này gặp gỡ Phạm Hữu Lai ở cách dịch “signe” là “dấu hiệu” chứ không phải “ký hiệu” như cách dịch của một số người khác. [6] Một số tài liệu khác nêu thêm tên Albert Riedlinger, cũng là một nhà ngữ học người Thụy Sĩ. [7] Phạm Hữu Lai (1974): *Ferdinand de Saussure và ngữ học cơ cấu*, Tủ sách Ngữ học, Sài Gòn, tr. 26. [8] Phạm Hữu Lai (1974): *Sđd*, tr. 27. [9] Phạm Hữu Lai (1974): *Sđd*, tr. 41. [10] Phạm Hữu Lai (1974): *Sđd*, tr. 36. [11] Phạm Hữu Lai (1974): *Sđd*, tr. 53. [12] Phạm Hữu Lai (1974): *Sđd*, tr. 80. [13] Phạm Hữu Lai (1974): *Sđd*, tr. 82. [14] Phạm Hữu Lai (1974): *Sđd*, tr. 95. [15] Phạm Hữu Lai (1974): *Sđd*, tr. 105. [16] Phạm Hữu Lai (1974): *Sđd*, tr. 104. [17] E. Benveniste (1966): *Problèmes linguistique générale*, Gallimard, Paris, tr. 98. [18] Bộ sách ba quyển này được Việt Việt học (Institute of Vietnamese Studies) tái bản năm 2009 tại California, Hoa Kỳ. [19] Trần Ngọc Ninh (1973): *Cơ cấu Việt ngữ*, quyển I, Nxb Lửa Thiêng, Sài Gòn, tr. 28. [20] Trần Ngọc Ninh (1973): *Sđd*, tr. 175. [>> Những giới hạn của lí thuyết văn học nước ngoài ở Việt Nam - Trương Đăng Dung](http://nhavantphcm.com.vn/tac-pham-chon-loc/nghien-cuu-phe-binh/nhung-gioi-han-cua-li-thuyet-van-hoc-nuoc-ngoai-o-viet-nam.htm) [>> Bửu Đình, nhà tiểu thuyết Nam Bộ - Lê Tiến Dũng - Hồ Khánh Vân](http://nhavantphcm.com.vn/tac-pham-chon-loc/nghien-cuu-phe-binh/buu-dinh-nha-tieu-thuyet-nam-bo.html) [>> Nhà văn Hữu Mai và quan niệm văn chương](http://nhavantphcm.com.vn/tac-pham-chon-loc/nghien-cuu-phe-binh/nha-van-huu-mai-va-quan-niem-van-chuong.html) [>> Phong cách diễn đạt của Chủ tịch Hồ Chí Minh - Phạm Thị Như Thuý](http://nhavantphcm.com.vn/tac-pham-chon-loc/nghien-cuu-phe-binh/phong-cach-dien-dat-cua-chu-tich-ho-chi-minh.html) [>> Những câu chuyện của một người yêu sách - Huỳnh Như Phương](http://nhavantphcm.com.vn/tac-pham-chon-loc/nghien-cuu-phe-binh/nhung-cau-chuyen-cua-mot-nguoi-yeu-sach.html) [>> Sự trở lại của đề tài chiến tranh trên văn đàn - Bùi Việt Thắng](http://nhavantphcm.com.vn/tac-pham-chon-loc/nghien-cuu-phe-binh/su-tro-lai-cua-de-tai-chien-tranh-tren-van-dan.html) [>> Những người mở đường của Hồ Thủy Giang - Cao Hồng](http://nhavantphcm.com.vn/tac-pham-chon-loc/nghien-cuu-phe-binh/tieu-thuyet-nhung-nguoi-mo-duong-cua-ho-thuy-giang.html) [>> Lê Huy Quang và những vần thơ Phải khác - Đỗ Ngọc Yên](http://nhavantphcm.com.vn/tac-pham-chon-loc/nghien-cuu-phe-binh/le-huy-quang-va-nhung-van-tho-phai-khac.html) [>> Ngôn ngữ nghệ thuật thơ Văn Cao - Hà Thị Hoài Phương](http://nhavantphcm.com.vn/tac-pham-chon-loc/nghien-cuu-phe-binh/ngon-ngu-nghe-thuat-tho-van-cao.html) [>> Tổ quốc qua Bước gió truyền kỳ Phan Hoàng - Phan Thuỷ](http://nhavantphcm.com.vn/tac-pham-chon-loc/nghien-cuu-phe-binh/to-quoc-qua-buoc-gio-truyen-ky-phan-hoang.html) [>> Những cuốn sách của thời đại chúng ta - Nguỵ Hữu Tâm](http://nhavantphcm.com.vn/tac-pham-chon-loc/nghien-cuu-phe-binh/nhung-cuon-sach-cua-thoi-dai-chung-ta.html) [>> Soi ánh sáng vào dĩ vãng - Lê Vũ Trường Giang](http://nhavantphcm.com.vn/tac-pham-chon-loc/nghien-cuu-phe-binh/con-chim-phung-cuoi-cung-soi-anh-sang-vao-di-vang.html)
**>> XEM TIẾP NGHIÊN CỨU - LÝ LUẬN PHÊ BÌNH CỦA TÁC GIẢ KHÁC... **
Vui lòng
[Đăng nhập](/user/login?destination=/node/16638) để gửi lời cảm nhận của bạn cho bài viết trên.

Cache-Control: store, no-cache, must-revalidate, post-check=0, pre-check=0

X-Powered-By: PleskLin


text:
10/12/2012 00:16
Số tiền được quyên góp từ CBCNV PVFCCo trong hoạt động hưởng ứng chương trình “Tấm lưới nghĩa tình vì Hoàng Sa, Trường Sa”.
Phụ trách: TRẦN ĐOÀN TRUNG - Phó Chủ tịch Liên đoàn Lao động TP.HCM
Phó Tổng Biên tập: NGUYỄN VĂN TÍN
Tổng Thư ký Tòa soạn: DƯƠNG QUANG
Giấy phép số 1872/GP- BTTTT cấp ngày 9 tháng 10 năm 2012 của Bộ Thông tin và Truyền thông
Địa chỉ: 127 Võ Văn Tần, Phường 6, Quận 3 - TPHCM, Điện thoại:
028-3930.6262 / 028-3930.5376, Fax: 028-3930.4707
Bản quyền thuộc về Báo Người Lao Động ©2001-2014
Ghi rõ nguồn www.nld.com.vn khi sử dụng lại thông tin từ website này
Hotline: 0942.86.11.33
Email: doanhnghiep@admicro.vn

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

WARC-Identified-Payload-Type: text/html

Cache-Control: private

Content-Type: text/html; charset=utf-8

Connection: close


text:
Sản phẩm
- Bao da-Ốp lưng Apple Iphone
- Bao da-Ốp lưng Điện thoại Samsung
- Bao da-ốp lưng Điện Thoại Coolpad
- Bao da-ốp lưng Điện Thoại Meizu
- in hình 3D trên các dòng sản phẩm
- Bao da-Ốp lưng Máy tính bảng Xiaomi
- Bao da-Ốp lưng Điện Thoại Vivo
- Kính cường lực
- Bao da-Ốp lưng Điện Thoại Huawei
- Bao da-Ốp lưng Máy tính bảng Huawei
- Loa máy tính
- Bao da-Ốp lưng Máy tính bảng Sony Xperia Tablet Z
- Bao da-Ốp lưng Điện Thoại Motorola
- Bao da-Ốp lưng Điện Thoại Gionee
- Bao da-Ốp lưng Điện thoại Wiko
- Nắp Pin Điện Thoại
- Bao da-Ốp lưng Điện thoại Xiaomi
- Bao da-Ốp lưng Xiaomi Mi 5X
- Bao da - Ốp lưng Xiaomi Mi Max 2
- Bao da - ốp lưng Xiaomi Mi 5C
- Bao da - Ốp lưng Xiaomi Redmi 4X
- Bao da - Ốp lưng Xiaomi Mi 6
- Bao da-Ốp lưng Xiaomi Mi MIX
- Bao da-Ốp lưng Xiaomi Redmi 4A
- Bao da-Ốp lưng Xiaomi Redmi Note 4X
- Bao da-Ốp lưng Xiaomi Redmi 4
- Bao da-Ốp lưng Xiaomi Remid 4 Pro
- Bao da-Ốp lưng Xiaomi Redmi 4S
- Bao da-Ốp lưng Xiaomi Xplay 5
- Bao da-Ốp lưng Xiaomi Note 2 Pro
- Bao da-Ốp lưng Xiaomi 5s
- Bao da-Ốp lưng Xiaomi 5S Plus
- Bao da-Ốp lưng Xiaomi Note4
- Bao da-Ốp lưng Xioami Redmi 3S
- Bao da-Ốp lưng XIAOMI Redmi 3 Pro
- Bao da-Ốp lưng Xiaomi Max
- Bao da-Ốp lưng Xiaomi M3
- Bao da-Ốp lưng Xiaomi M5
- Bao da-Ốp lưng Xiaomi Redmi 3
- Bao da-Ốp lưng Xiaomi Redmi Note 3
- Bao da-Ốp lưng Xiaomi Redmi 2
- Bao da-Ốp lưng Xiaomi Note
- Bao da-Ốp lưng Xiaomi 4C
- Bao da-Ốp lưng Xiaomi M4
- Bao da-Ốp lưng Xiaomi Redmi Note 2
- Ốp lưng, bao da cho Macbook
- Bao da ốp lưng điện thoại Microsoft
- Phụ Kiện Máy Tính
- Miếng dán cường lực
- Bao da-Ốp lưng Apple Ipad
- Bao da-Ốp lưng Máy tính bảng Samsung
- Bao da - Ốp lưng LG
- Bao da - Ốp lưng Nokia
- Bao da - Ốp lưng Sony
- Bao da - Ốp lưng HTC
- Bao da-Ốp lưng Điện thoại Lenovo
- Bao da-Ốp lưng Máy tính bảng Lenovo
- Bao da-Ốp lưng Điện thoại Asus Zenfone
- Bao da-Ốp lưng Máy tính bảng Asus
- Bao da - Ốp lưng Sky
- Bao da - Ốp lưng Oppo
- Bao da - Ốp lưng BlackBerry
- Bao da - Ốp lưng ACER
- Sạc - Cáp - Tai nghe
- Pin điện thoại
- Dock Sạc
- Pin dự phòng
- Phụ kiện khác
- Loa nghe nhạc Bluetooth
- Túi chống nước
Hỗ trợ trực tuyến
Thống kê truy cập
- Đang truy cập: 64
- Trong ngày: 9006
- Hôm qua: 11085
- Tổng truy cập: 6544231
- Truy cập nhiều nhất: 28957
- Ngày nhiều nhất: 16.10.2016
Ốp lưng Nillkin nhám Xiaomi Mi 5X chính hãng
Giá tiền : 130,000
Ốp lưng Nillkin nhám Xiaomi Mi 5X chính hãng
Tình trạng còn hàng
Hãng sản xuất: Nillkin
Màu sắc: Đỏ, Đen, Vàng.
Chi tiết
Ốp lưng Nillkin nhám Xiaomi Mi 5X chính hãng
- Các loại ốp chính hãng của thương hiệu Nillkin luôn có một thiết kế đơn giản nhưng tinh tế và sang trọng đặc trưng.
- Ốp lưng Nillkin nhựa sần chính hãng Xiaomi Mi 5X cũng mang một ngôn ngữ thiết kế như vậy cùng thương hiệu Nillkin dập nổi trên thân ốp.
- Sản phẩm được làm từ nhựa TPU cao cấp, có độ cứng tốt, bền bỉ giúp bảo vệ điện thoại của bạn khỏi va đập, cọ xát hàng ngày.
- Cả 2 mặt ốp đều được sử dụng công nghệ chống bụi mới nhất.
- Mặt ngoài được làm sần, giúp chống trơn trượt, chống in dấu vân tay và dễ dàng làm sạch khi bạn sử dụng thiết bị. Ngoài ra chính điểm sần trên bề mặt này khiến cho mặt ốp nhìn lì hơn, cùng với nhiều màu sắc như đen, đỏ, xám, trắng, hồng nhạt tạo nên một phong cách sang trọng và sành điệu trong khi vừa bảo vệ tốt cho điện thoại.
- Ngoài ra cửa hàng của chúng tôi còn cung cấp nhiều phụ kiện Xiaomi Mi 5X chính hãng khác mà bạn có thể tham khảo.
Shop nhận giao hàng, thu tiền trên toàn quốc thông qua dịch vụ COD của bưu điện. Hãy đặt hàng online theo hướng dẫn đặt hàng online tại đây, chúng tôi sẽ liên hệ với bạn trong thời gian sớm nhất.
Bạn cũng có thể tìm mua các phụ kiện khác tại doanthuyshop.com như: Cáp hdmi, miếng dán màn hình, thẻ nhớ, pin dự phòng, loa phát nhạc mini, và các phụ kiện điện thoại khác.
Shop Bao Da Ốp Lưng Điện Thoại Đồng Nai luôn mong muốn mang đến những sản phẩm:
- Ốp lưng bao da cho Asus Zenfone (4 - 5 - 6)
- Ốp lưng bao da cho Lenovo
- Ốp lưng bao da Apple (Ipad 1 - 2 - 3 - 4 - air - mini)
- Ốp lưng bao da Samsung
- Ốp lưng bao da Nokia
- Ốp lưng bao da Sony
- Ốp lưng bao da LG
- Ốp lưng bao da Oppo
- Ốp lưng bao da HTC
- Ốp lưng bao da BlackBerry
- Ốp lưng bao da Sky
- Ốp lưng bao da Acer
- Miếng dán cường lực
- Ốp lưng bao da Đồng Nai
- Ốp lưng bao da Biên Hòa
III. Thông tin liên hệ và giao hàng
Shop Ốp lưng điện thoại Đoan thùy
- Địa chỉ: 198/3 Trịnh Hoài Đức, KP 4 Phường Trung Dũng, TP. Biên Hòa, Tỉnh Đồng Nai (Cách BQL Chợ Đêm Biên Hùng 50 m)
- Hotline: 0985 070 921 (Ms. Thúy)
- Email: doanthuy0490@gmail.com
- Website: www.baodadongnai.com - www.baodabienhoa.com - www.oplungdienthoaidongnai.com
Shop Ốp lưng điện thoại Đoan Thùy chuyên cung cấp ốp lưng, bao da cho tất cả các dòng điện thoại, ngoài ra, bạn có thể lựa chọn cho mình những phụ kiện điện thoại khác tại Ốp lưng điện thoại Đoan Thùy như tai phone, pin điện thoại, pin dự phòng, loa mini, loa vi tính, sạc điện thoại ...v.v.
Để được giao hàng nội thành Biên Hòa, gọi ngay số điện thoại : 0985.070.921 (Gặp Thúy)
Đoan Thùy ship hàng toàn quốc ngoài nội thành Biên Hòa, giao hàng giao tiền

markdown:
#### Sản phẩm
[Bao da-Ốp lưng Apple Iphone](/san-pham/bao-da-op-lung-apple-iphone) [Bao da-Ốp lưng Điện thoại Samsung](/san-pham/bao-da-op-lung-dien-thoai-samsung) [Bao da-ốp lưng Điện Thoại Coolpad](/san-pham/bao-da-op-lung-dien-thoai-coolpad) [Bao da-ốp lưng Điện Thoại Meizu](/san-pham/bao-da-op-lung-dien-thoai-meizu) [in hình 3D trên các dòng sản phẩm](/san-pham/in-hinh-3d-tren-cac-dong-san-pham) [Bao da-Ốp lưng Máy tính bảng Xiaomi](/san-pham/bao-da-op-lung-may-tinh-bang-xiaomi) [Bao da-Ốp lưng Điện Thoại Vivo](/san-pham/bao-da-op-lung-dien-thoai-vivo) [Kính cường lực](/san-pham/kinh-cuong-luc) [Bao da-Ốp lưng Điện Thoại Huawei](/san-pham/bao-da-op-lung-dien-thoai-huawei) [Bao da-Ốp lưng Máy tính bảng Huawei](/san-pham/bao-da-op-lung-may-tinh-bang-huawei) [Loa máy tính](/san-pham/loa-may-tinh) [Bao da-Ốp lưng Máy tính bảng Sony Xperia Tablet Z](/san-pham/bao-da-op-lung-may-tinh-bang-sony-xperia-tablet-z) [Bao da-Ốp lưng Điện Thoại Motorola](/san-pham/bao-da-op-lung-dien-thoai-motorola) [Bao da-Ốp lưng Điện Thoại Gionee](/san-pham/bao-da-op-lung-dien-thoai-gionee) [Bao da-Ốp lưng Điện thoại Wiko](/san-pham/bao-da-op-lung-dien-thoai-wiko) [Nắp Pin Điện Thoại](/san-pham/nap-pin-dien-thoai) [Bao da-Ốp lưng Điện thoại Xiaomi](/san-pham/bao-da-op-lung-dien-thoai-xiaomi) [Bao da-Ốp lưng Xiaomi Mi 5X](/san-pham/bao-da-op-lung-xiaomi-mi-5x) [Bao da - Ốp lưng Xiaomi Mi Max 2](/san-pham/bao-da-op-lung-xiaomi-mi-max-2) [Bao da - ốp lưng Xiaomi Mi 5C](/san-pham/bao-da-op-lung-xiaomi-mi-5c) [Bao da - Ốp lưng Xiaomi Redmi 4X](/san-pham/bao-da-op-lung-xiaomi-redmi-4x) [Bao da - Ốp lưng Xiaomi Mi 6](/san-pham/bao-da-op-lung-xiaomi-mi-6) [Bao da-Ốp lưng Xiaomi Mi MIX](/san-pham/bao-da-op-lung-xiaomi-mi-mix) [Bao da-Ốp lưng Xiaomi Redmi 4A](/san-pham/bao-da-op-lung-xiaomi-redmi-4a) [Bao da-Ốp lưng Xiaomi Redmi Note 4X](/san-pham/bao-da-op-lung-xiaomi-redmi-note-4x) [Bao da-Ốp lưng Xiaomi Redmi 4](/san-pham/bao-da-op-lung-xiaomi-redmi-4) [Bao da-Ốp lưng Xiaomi Remid 4 Pro](/san-pham/bao-da-op-lung-xiaomi-remid-4-pro) [Bao da-Ốp lưng Xiaomi Redmi 4S](/san-pham/bao-da-op-lung-xiaomi-redmi-4s) [Bao da-Ốp lưng Xiaomi Xplay 5](/san-pham/bao-da-op-lung-xiaomi-xplay-5) [Bao da-Ốp lưng Xiaomi Note 2 Pro](/san-pham/bao-da-op-lung-xiaomi-note-2-pro) [Bao da-Ốp lưng Xiaomi 5s](/san-pham/bao-da-op-lung-xiaomi-5s) [Bao da-Ốp lưng Xiaomi 5S Plus](/san-pham/bao-da-op-lung-xiaomi-5s-plus) [Bao da-Ốp lưng Xiaomi Note4](/san-pham/bao-da-op-lung-xiaomi-note4) [Bao da-Ốp lưng Xioami Redmi 3S](/san-pham/bao-da-op-lung-xioami-redmi-3s) [Bao da-Ốp lưng XIAOMI Redmi 3 Pro](/san-pham/bao-da-op-lung-xiaomi-redmi-3-pro) [Bao da-Ốp lưng Xiaomi Max](/san-pham/bao-da-op-lung-xiaomi-max) [Bao da-Ốp lưng Xiaomi M3](/san-pham/bao-da-op-lung-xiaomi-m3) [Bao da-Ốp lưng Xiaomi M5](/san-pham/bao-da-op-lung-xiaomi-m5) [Bao da-Ốp lưng Xiaomi Redmi 3](/san-pham/bao-da-op-lung-xiaomi-redmi-3) [Bao da-Ốp lưng Xiaomi Redmi Note 3](/san-pham/bao-da-op-lung-xiaomi-redmi-note-3) [Bao da-Ốp lưng Xiaomi Redmi 2](/san-pham/bao-da-op-lung-xiaomi-redmi-2) [Bao da-Ốp lưng Xiaomi Note](/san-pham/bao-da-op-lung-xiaomi-note) [Bao da-Ốp lưng Xiaomi 4C](/san-pham/bao-da-op-lung-xiaomi-4c) [Bao da-Ốp lưng Xiaomi M4](/san-pham/bao-da-op-lung-xiaomi-m4) [Bao da-Ốp lưng Xiaomi Redmi Note 2](/san-pham/bao-da-op-lung-xiaomi-redmi-note-2) [Ốp lưng, bao da cho Macbook](/san-pham/op-lung-bao-da-cho-macbook) [Bao da ốp lưng điện thoại Microsoft](/san-pham/bao-da-op-lung-dien-thoai-microsoft) [Phụ Kiện Máy Tính](/san-pham/phu-kien-may-tinh) [Miếng dán cường lực](/san-pham/mieng-dan-cuong-luc) [Bao da-Ốp lưng Apple Ipad](/san-pham/bao-da-op-lung-apple-ipad) [Bao da-Ốp lưng Máy tính bảng Samsung](/san-pham/bao-da-op-lung-may-tinh-bang-samsung) [Bao da - Ốp lưng LG](/san-pham/bao-da-op-lung-lg) [Bao da - Ốp lưng Nokia](/san-pham/bao-da-op-lung-nokia) [Bao da - Ốp lưng Sony](/san-pham/bao-da-op-lung-sony) [Bao da - Ốp lưng HTC](/san-pham/bao-da-op-lung-htc) [Bao da-Ốp lưng Điện thoại Lenovo](/san-pham/bao-da-op-lung-dien-thoai-lenovo) [Bao da-Ốp lưng Máy tính bảng Lenovo](/san-pham/bao-da-op-lung-may-tinh-bang-lenovo) [Bao da-Ốp lưng Điện thoại Asus Zenfone](/san-pham/bao-da-op-lung-dien-thoai-asus-zenfone) [Bao da-Ốp lưng Máy tính bảng Asus](/san-pham/bao-da-op-lung-may-tinh-bang-asus) [Bao da - Ốp lưng Sky](/san-pham/bao-da-op-lung-sky) [Bao da - Ốp lưng Oppo](/san-pham/bao-da-op-lung-oppo) [Bao da - Ốp lưng BlackBerry](/san-pham/bao-da-op-lung-blackberry) [Bao da - Ốp lưng ACER](/san-pham/bao-da-op-lung-acer) [Sạc - Cáp - Tai nghe](/san-pham/sac-cap-tai-nghe) [Pin điện thoại](/san-pham/pin-dien-thoai) [Dock Sạc](/san-pham/dock-sac) [Pin dự phòng](/san-pham/pin-du-phong) [Phụ kiện khác](/san-pham/phu-kien-khac) [Loa nghe nhạc Bluetooth](/san-pham/loa-nghe-nhac-bluetooth) [Túi chống nước](/san-pham/tui-chong-nuoc)
#### Hỗ trợ trực tuyến
#### Thống kê truy cập
- Đang truy cập: 64
- Trong ngày: 9006
- Hôm qua: 11085
- Tổng truy cập: 6544231
- Truy cập nhiều nhất: 28957
- Ngày nhiều nhất: 16.10.2016
# Ốp lưng Nillkin nhám Xiaomi Mi 5X chính hãng
**Giá tiền : 130,000**
**Ốp lưng Nillkin nhám Xiaomi Mi 5X chính hãng** *Tình trạng còn hàng* *Hãng sản xuất: Nillkin* *Màu sắc: Đỏ, Đen, Vàng.*
### Chi tiết
**Ốp lưng Nillkin nhám Xiaomi Mi 5X chính hãng**
- Các loại ốp chính hãng của thương hiệu Nillkin luôn có một thiết kế đơn giản nhưng tinh tế và sang trọng đặc trưng.
- Ốp lưng Nillkin nhựa sần chính hãng Xiaomi Mi 5X cũng mang một ngôn ngữ thiết kế như vậy cùng thương hiệu Nillkin dập nổi trên thân ốp.
- Sản phẩm được làm từ nhựa TPU cao cấp, có độ cứng tốt, bền bỉ giúp bảo vệ điện thoại của bạn khỏi va đập, cọ xát hàng ngày.
- Cả 2 mặt ốp đều được sử dụng công nghệ chống bụi mới nhất.
- Mặt ngoài được làm sần, giúp chống trơn trượt, chống in dấu vân tay và dễ dàng làm sạch khi bạn sử dụng thiết bị. Ngoài ra chính điểm sần trên bề mặt này khiến cho mặt ốp nhìn lì hơn, cùng với nhiều màu sắc như đen, đỏ, xám, trắng, hồng nhạt tạo nên một phong cách sang trọng và sành điệu trong khi vừa bảo vệ tốt cho điện thoại.
- Ngoài ra cửa hàng của chúng tôi còn cung cấp nhiều phụ kiện Xiaomi Mi 5X chính hãng khác mà bạn có thể tham khảo.
Shop nhận giao hàng, thu tiền trên toàn quốc thông qua dịch vụ COD của bưu điện. Hãy đặt hàng online theo
**, chúng tôi sẽ liên hệ với bạn trong thời gian sớm nhất.** __hướng dẫn đặt hàng online tại đây__
Bạn cũng có thể tìm mua các phụ kiện khác tại
[doanthuyshop.com](http://oplungdienthoaidongnai.com/) như: Cáp hdmi, miếng dán màn hình, thẻ nhớ, pin dự phòng, loa phát nhạc mini, và các phụ kiện điện thoại khác. * luôn mong muốn mang đến những sản phẩm:* [Shop Bao Da Ốp Lưng Điện Thoại Đồng Nai](http://oplungdienthoaidongnai.com/) *Ốp lưng bao da cho Asus Zenfone (4 - 5 - 6)* *Ốp lưng bao da cho Lenovo* *Ốp lưng bao da Apple (Ipad 1 - 2 - 3 - 4 - air - mini)* *Ốp lưng bao da Samsung* *Ốp lưng bao da Nokia* *Ốp lưng bao da Sony* *Ốp lưng bao da LG* *Ốp lưng bao da Oppo* *Ốp lưng bao da HTC* *Ốp lưng bao da BlackBerry* *Ốp lưng bao da Sky* *Ốp lưng bao da Acer* *Miếng dán cường lực* *Ốp lưng bao da Đồng Nai* *Ốp lưng bao da Biên Hòa*
** **III. Thông tin liên hệ và giao hàng**
**Shop Ốp lưng điện thoại Đoan thùy**
- Địa chỉ: 198/3 Trịnh Hoài Đức, KP 4 Phường Trung Dũng, TP. Biên Hòa, Tỉnh Đồng Nai (Cách BQL Chợ Đêm Biên Hùng 50 m)
- Hotline: 0985 070 921 (Ms. Thúy)
- Email:
[doanthuy0490@gmail.com](mailto:doanthuy0490@gmail.com)
- Website:
[www.baodadongnai.com](http://baodadongnai.com/)- [www.baodabienhoa.com](http://baodabienhoa.com/)- [www.oplungdienthoaidongnai.com](http://oplungdienthoaidongnai.com/) **Shop Ốp lưng điện thoại Đoan Thùy** chuyên cung cấp ốp lưng, bao da cho tất cả các dòng điện thoại, ngoài ra, bạn có thể lựa chọn cho mình những phụ kiện điện thoại khác tại **Ốp lưng điện thoại Đoan Thùy** như **tai phone, pin điện thoại, pin dự phòng, loa mini, loa vi tính, sạc điện thoại ...v.v**. *Để được giao hàng nội thành Biên Hòa, gọi ngay số điện thoại : 0985.070.921 (Gặp Thúy)* *Đoan Thùy ship hàng toàn quốc ngoài nội thành Biên Hòa, giao hàng giao tiền*

WARC-Identified-Payload-Type: application/xhtml+xml

Pragma: no-cache

Cache-Control: no-store, no-cache, must-revalidate, post-check=0, pre-check=0

Vary: Accept-Encoding

Content-Type: text/html; charset=UTF-8


text:
Phạm Nguyên Trường dịch
Các bạn muốn tôi viết cho tập sách của các bạn một bài bàn về những vấn đề kinh tế và xã hội, nghĩa là theo ý tôi, từ quan điểm kinh tế, đâu là hình thức tốt nhất cho xã hội hiện nay. Tôi không thể nào thực hiện được ước muốn của các bạn, vì, thứ nhất, khác với những người xã hội chủ nghĩa và những ông thày của họ, tôi không biết, không thể biết và tôi nghĩ là không ai có thể biết những qui luật biến dịch của đời sống kinh tế của các dân tộc cũng như hình thức tốt nhất cho sự phát triển của xã hội hiện đại. Thứ hai, tôi không thực hiện được còn vì rằng giả sử như tôi cho rằng mình biết những qui luật phát triển kinh tế cũng như hình thức tốt nhất cho sự phát triển của xã hội, như những nhà cải cách xã hội chủ nghĩa, từ Saint-Simon, Fourier, Owen đến Marx, Engels, Bernstein và những người khác, thì tôi cũng không dám nói. Không dám nói vì theo quan điểm của tôi, không thể nào tiên đoán được hay xác định được những hình thức của đời sống kinh tế tương lai, cũng như không thể nào tiên đoán được cũng như xác định được địa vị của từng người trong tương lai, vì vậy mà tất cả những qui luật do con người nghĩ ra và những cơ cấu xã hội tốt nhất khác nhau do những người khác nhau đưa ra không những không thúc đẩy phúc lợi của người dân mà là một trong những nguyên nhân làm rối loạn xã hội, mà dân chúng hiện nay đang phải chịu đựng.
Tôi nghĩ như thế vì rằng thông qua quan sát và suy luận người ta có thể tìm ra và xác định những qui luật chuyển động của các thiên thể và đời sống của thực vật cũng như động vật, nhưng không thể nào tìm ra được qui luật sống cho mình và đồng loại của mình mà chỉ dựa vào việc quan sát cuộc sống ngoại tại của con người trong khi lại bỏ qua những tính chất đặc biệt của lí trí và ý chí mà chỉ con người mới có. Làm thế cũng chẳng khác nào đi tìm và xác định qui luật sống của động vật – tức là những con vật có khả năng tự do di chuyển, có cảm giác và bản năng – trên cơ sở những qui luật được rút ra từ những quan sát vật chất vô sinh hay là từ những quan sát được thực hiện đối với cây cỏ, tức là những sinh vật không có các tính chất của động vật.
Nói cho ngay, một người có thể thoái hoá đến mức chẳng khác gì con vật, khi đó anh ta sẽ sống theo qui luật của đời sống động vật, thậm chí đời sống của vật chất vô sinh nữa. Nhưng trong những biểu hiện chung nhất, con người luôn luôn đã và vẫn là một sinh vật khác hẳn với tất cả các sinh vật khác và khác với các vật thể khác trong thế giới vật chất, chỉ có con người mới có lí trí và ý chí. Vì vậy mà đời sống của con người, trong mọi lĩnh vực – gia đình, xã hội, chính trị, kinh tế, quốc tế – đã, đang và nhất định sẽ diễn ra hoàn toàn không phải trên cơ sở những qui luật khách quan do các lí thuyết gia về cơ cấu chính trị và trong lĩnh vực kinh tế học như những ông Marx, những ông Engels, những ông Bernstein v.v…, đưa ra mà luôn luôn diễn ra trên cơ sở một qui tắc khác, chung cho tất cả mọi người và được phát biểu từ thời cổ đại bởi các vị tư tế, đức Phật, Lão tử, Sokrat, Chúa Jesus, Marcus Aurelius, Epictetus, Rousseau, Kant, Emerson, Channing và tất cả những nhà tư tưởng có đạo khác. Qui tắc đạo đức mang tính tôn giáo này quyết định tất cả các biểu hiện của đối sống con người, bao gồm các lĩnh vực như gia đình, xã hội, chính trị, quan hệ quốc tế và cả kinh tế, nhưng lại quyết định theo một cách hoàn toàn khác với tất các học thuyết xã hội, xã hội chủ nghĩa, chính trị, quốc tế khác đang làm. Sự khác biệt là ở chỗ, thứ nhất, những qui luật khách quan và những học thuyết về cơ cấu của xã hội loài ngưới, tức là những học thuyết đưa ra các qui luật đó, thì muôn hình muôn vẻ và cái nọ chống báng lại cái kia; trong khi nền tảng của qui tắc đạo đức-tôn giáo, được tất cả mọi người và mọi học thuyết tôn giáo thừa nhận thì lại chỉ có một, đấy là: điều gì mình không muốn thì đừng làm cho người khác (kỉ sở bất dục, vật thi ư nhân). Sự khác nhau thứ hai và chủ yếu là trong khi tất cả các học thuyết chính trị, quốc tế, xã hội cũng như các học thuyết xã hội chủ nghĩa xác định trước các hình thức cho cuộc sống của con người và đòi hỏi người ta phải cố gắng nhằm đạt cho được những hình thức đã được xác định trước đó thì qui tắc đạo đức-tôn giáo lại không hề xác định trước bất kì hình thức sống nào, cả gia đình, chính trị, quốc tế lẫn kinh tế, nó chỉ đòi hỏi người ta, trong mọi lĩnh vực hoạt động đều phải tránh những hành động đi ngược lại qui tắc này, chỉ cần thực hiện qui tắc này là lập tức đạt được ngay lợi ích mà tất cả các học thuyết chính trị và xã hội vẫn hoài công hứa hẹn.
Sự khác nhau này cũng tương tự như sự khác nhau giữa hai nhóm công nhân được ông chủ cử làm cùng một việc – thí dụ như chuẩn bị mặt bằng để làm đường. Công nhân được phát cuốc xẻng và bảo phải cuốc chỗ cao và lấp chỗ trũng cho bằng phẳng, nhưng lại không nói để làm gì. Một nhóm, gồm toàn những người hăng hái, nhẹ dạ và vì vậy mà tự tin, tuy không hiểu mục đích của công việc nhưng lại cho rằng lời nói của ông chủ không rõ ràng, mơ hồ và chẳng có ích gì; muốn cho công việc của mình có ý nghĩa, họ tìm cho nó một mục đích xác định hơn. Một số người cho rằng tốt nhất là đào luống trồng bắp cải thì hơn là cào cho phẳng mà chẳng có mục đích rõ rệt nào; số khác bảo đào cho sâu để tìm kho báu hay vàng; nhóm thứ ba lại bảo tốt nhất là nên đào ao hay đào giếng và bắt đầu làm theo ý mình. Làm cái mà chủ không bảo, lại còn tự mình nghĩ ra mục tiêu, những người công nhân này bắt đầu cãi cọ với nhau, gây khó khăn cho nhau, họ không những không làm cái đáng lẽ phải làm, không làm cái có ích mà còn làm hỏng cuộc đời mình bởi những vụ va chạm chắc chắn sẽ xảy ra giữa họ với nhau. Những người tự quyết định trước những hình thức tổ chức đời sống kinh tế, chính trị và xã hội và đem sức mình ra thực thi những hình thức xã hội đó thường hành động như thế đấy. Còn những người tuân theo qui tắc đạo đức-tôn giáo thì hành động giống như những người công nhân thông minh, tức là những người làm cái mà ông chủ đã bảo, họ tin rằng thực hiện ý chí của ông chủ thì mọi việc chỉ có tốt chứ không thể nào khác được.
Dường như đấy thật là đơn giản và thật tự nhiên và cũng là bản chất của sinh vật có lí trí. Trong cuộc cuộc đời ngắn ngủi và có thể chấm dứt bất cứ lúc nào, con người phải tuân theo cái qui tắc đạo đức-tôn giáo đó, tức là cái qui tắc vẫn sống trong tâm hồn mỗi người và được tất cả các tôn giáo vĩ đại trên thế giới thừa nhận, chứ không phải là tuân theo những yêu cầu mâu thuẫn nhau nhằm thực thi những hình thức của đời sống mà con người cho là tốt nhất, những hình thức chỉ có thể đạt được bằng cách phá hoại những đòi hỏi của qui tắc đạo đức nói trên. Thế mà ngay từ thời thượng cổ, qui tắc đạo đức-tôn giáo đã từng bị người ta vi phạm, hiện nay vẫn đang bị vi phạm và một số người cho rằng cần phải vi phạm nếu muốn thực thi và giữ cho được một hình thức tổ chức đời sống nào đó mà họ cho là tốt nhất. Tất cả các chính phủ, từ độc tài nhất cho đến dân chủ nhất, tất cả các đảng cách mạng, tất cả những người cộng sản, những người xã hội chủ nghĩa thuộc mọi trường phái đều cổ xuý và làm như thế. Vì sao? Vì mê tín, đấy là cái nguyên nhân chung của tất cả những tại hoạ mà người ta tự tạo ra cho mình. Vì mê tín mà người ta tự nghĩ ra những mục tiêu, mỗi người thích một kiểu – nào là mục tiêu quốc gia, yêu nước, xã hội, xã hội chủ nghĩa, cộng sản chủ nghĩa, vô chính phủ, thế rồi đáng lẽ phải thực hiện chức năng thiên bẩm của mình và nhận được tất cả những lợi ích dành cho mình thì người ta lại đem tất cả sức mình ra để sắp xếp cuộc sống cho những người khác và thế là, mà cũng không thể nào khác được, họ không những không đạt được lợi ích mà họ kì vọng mà đạo đức thì ngày càng suy đồi, cuộc sống ngày càng khó khăn thêm. Tất cả các cuộc chiến tranh, những vụ hành quyết, các cuộc cách mạng, những vụ cướp bóc người lao động bởi những kẻ ăn không ngồi rồi, tất cả những tai hoạ xã hội đều từ cái mê tín này mà ra. Không thể nào khác được. Vì khi tôi tin rằng tôi có thể biết cách sắp xếp cuộc sống tốt nhất cho dân chúng thì thực chất là tôi chẳng có mục đích nào khác ngoài mục đích ích kỉ của cá nhân mình.
Xin lấy một thí dụ. Học thuyết xã hội chủ nghĩa đòi cho quần chúng lao động được quyền sử dụng thành quả lao động của mình. Nhưng ai tước đoạt thành quả của người lao động? Bọn tư sản. Ai cho bọn tư sản quyền tước đoạt thành quả của người lao động? Chính quyền. Mà chính quyền thì là cảnh sát, quân đội. Quân đội và cảnh sát cũng là từ những người bị bọn tư sản tước đoạt thành quả lao động. Tại sao những người này làm thế, tự mình tước đoạt thành quả lao động của mình? Tại vì họ bị lừa. Thế là tất cả là do lừa dối. Các học thuyết xã hội chủ nghĩa cổ xuý điều gì nhằm tránh được sự bịp bợm đó? Cổ xúy cho những mối liên kết đủ mọi loại nhân danh quyền lợi của công nhân: hợp tác xã, đình công, tuyên truyền học thuyết xã hội chủ nghĩa. Nhưng chẳng lẽ những biện pháp này có thể tiêu diệt được cái sự bịp bợm mà một số người thấy rằng cần phải bịp bợm những người khác còn những người kia thì chấp nhận bị bịp ư? Giả sử những người sắp xếp đó, cứ cho là những người xã hội chủ nghĩa đi, có thể đưa ra được những đạo luật mà bọn tư sản và tất cả các sở hữu chủ đều phải tuân theo. Nhưng chưa bao giờ có, hiện không có và cũng không thể có chuyện là những người đứng ra sắp xếp đồng thuận về một cơ cấu xã hội được tất cả mọi người công nhận là tốt nhất. Mà nếu đã không có sự đồng thuận như thế thì nhất định phải cần (như đã từng cần và hiện đang cần) chính quyền, tức là sự áp bức của một số người đối với một số người khác. Mà muốn có áp bức thì lại phải có chính cái sự lừa bịp kia, kết quả là theo chỉ đạo của những kẻ nắm quyền, dân chúng lại áp bức chính mình.
Chính quyền, để thực sự là một chính quyền, sẽ phải duy trì sự bịp bợm đó bằng đủ trò dối trá và những hành động cứng rắn nhằm chống lại chính cái dân chúng đã bị bịp bợm đó: chính quyền phải có nhà tù, thậm chí án tử hình, cần phải có cảnh sát, quân đội, tức là những người có nhiệm vụ thực thi mệnh lệnh một cách vô điều kiện, kể cả giết người. Cái chính quyền phải cần những điều kiện như thế mới hoạt động được lại có thể thúc đẩy được phúc lợi của nhân dân hay sao?
Cần phải làm gì để dân chúng không còn khuất phục sự lừa dối đó, không còn áp bức lẫn nhau nữa? Rõ ràng là chỉ có một phương tiện: liên kết tất cả mọi người vào một qui tắc sống, từ qui tắc này sẽ xuất hiện chế độ xã hội. Qui tắc này sẽ lập tức tiêu diệt nguyên nhân chủ yếu của cái ác hiện đang tồn tại, đấy là sự bịp bợm, do sự bịp bợm này mà dân chúng mới áp bức lẫn nhau và để cho bọn tư sản tước đoạt thành quả lao động của mình. Chỉ cần người ta tuân theo qui tắc đạo đức-tôn giáo, tức là tuân theo cái qui tắc không cho phép người nọ áp bức người kia, không bao giờ tham gia vào việc áp bức như thế, thì sự áp bức, nguyên nhân chính của thể chế kinh tế bất công sẽ tự động bị tiêu diệt.
“Thì đúng là như thế, đấy là nói nếu tất cả mọi người đều không tham gia. Nhưng nếu một người không chịu đóng thuế hay không chịu đi lính thì ăn thua gì”, có người sẽ nói. Nhưng anh ta từ chối không phải vì anh ta được lợi hay không được lợi. Anh ta từ chối áp bức người khác – đóng thuế hay đi lính – không phải là anh ta nhắm mục đích gì mà chỉ là vì anh ta, cũng như bất kì người nào khác, đã tìm được cách hành xử từ qui tắc, nếu không phải là qui tắc tôn giáo thì cũng là qui tắc đạo đức, mà ai cũng phải theo, không công nhận qui tắc đó thì đời sống của con người sẽ thành ra thấp kém hơn cả đời sống của con vật.
Vì vậy mà quan trọng không phải số người từ chối tham gia vào việc áp bức mà quan trọng là nhân danh cái gì. Vì vậy mà một người từ chối cũng mạnh mẽ hơn hàng triệu những người đang hành hạ, bỏ tù, xử tử người từ chối kia.
Hành động của anh ta còn có hậu quả phong phú hơn, ý nghĩa hơn tất cả những bài diễn văn đọc tại nghị viện, các cuộc hội nghị quốc tế, chủ nghĩa xã hội và tất cả những trò khôi hài, tất cả những phương tiện làm người ta xa rời chân lí. Các chính phủ và bọn tư sản biết rõ chuyện này. Người ta có thể nhận thức được nó bằng cảm giác tự bảo tồn, ở Nhật thậm chí người ta còn cấm cả những tác phẩm tuyên truyền cho cái chân lí đơn giản và ai cũng biết này, và còn bỏ tù những người cổ xuý cho nó nữa. Các chính phủ và bọn tư sản biết rõ mối nguy nằm ở chỗ nào. Họ không thể không biết vì đấy là câu hỏi sống chết của họ. Vấn đề sống chết đối với họ là ở chỗ nói ra hay không nói ra cái chân lí đơn giản là bất kì người có lí trí và có khả năng yêu thương nào cũng không cần phải làm nô lệ cho kẻ khác, không được nghe chúng mà học chém giết và chém giết những người mà họ được lệnh chém giết, không chỉ không được làm mà đây còn là một tội ác ghê tởm nhất, một tâm hồn kém nhạy cảm nhất cũng cảm thấy kinh tởm; ngoài ra, điều đó còn có hại đối với người đồng ý làm và thậm chí còn có hại đối với tất cả anh em của anh ta nữa.
Các chính phủ và bọn tư sản sợ cái nhận thức đã thức tỉnh này chứ không phải là sợ chủ nghĩa xã hội. Chủ nghĩa xã hội, nghị trường và đủ mọi loại đại hội, ngược lại, lại có lợi cho các chính phủ và bọn tư sản: tất cả các tổ chức này, bằng những bài phát biểu và tranh luận rắc rối, thực sự đã làm cho nhân dân không nhận thức được nguyên nhân của cái ác mà các tổ chức này dường như đang tìm cách chống lại.
Vâng, người dân của cái gọi là thế giới Ki-tô giáo của chúng ta lại sống bằng đủ thứ mê tín dị đoan: mê tín nhà thờ, mê tín nhà nước, mê tín khoa học, mê tín thể chế, mê tín lòng yêu nước, mê tín nghệ thuật, mê tín tiến bộ, mê tín chủ nghĩa xã hội. Không thể nào khác được: không có đức tin thì nhất định sẽ có mê tín. Đức tin không còn. Thế giới Ki-tô giáo đã trải qua những hình thức thô lậu của Thiên chúa giáo, của đạo Tin lành. Điều đó cũng không sao, nếu dân chúng hiểu rằng vì họ cần tôn giáo và họ đã sống qua giai đoạn của nhà thờ Ki-tô giáo, một tôn giáo không đáp ứng được các đòi hỏi của họ, bây giờ họ cần phải đem hết sức mình ra để tìm cho bằng được những nền tảng đúng đắn để xây dựng cuộc sống. Nhưng đáng tiếc là trong thế giới Ki-tô giáo của chúng ta đã diễn ra một hiện tượng lạ lùng, nó đã che giấu và tiếp tục che giấu không để người dân biết được tình trạng khốn khó của họ – che giấu được một thời gian vì hoàn cảnh khốn khó sẽ làm người ta tỉnh ngộ – đáng lẽ là sau khi đã mất tôn giáo, tức là đánh mất nền tảng của đời sống, người ta phải dùng hết sức mình để thiết lập lại các cơ sở tôn giáo, xã hội loài người chưa từng sống và không thể sống thiếu các cơ sở tôn giáo được, thế mà cái thế giới được gọi là văn minh châu Âu của chúng ta lại rất lấy làm sung sướng là đã không còn tôn giáo nữa, và quyết định là hoàn toàn không cần tôn giáo, rằng từ lâu chúng ta đã đứng trên những tín ngưỡng thô lậu của các học thuyết tôn giáo rồi. “Cái bọn cưỡi lừa mới cần tôn giáo, chúng ta vượt quan giai đoạn đó rồi. Chúng ta không chỉ đi với tốc độ 60 km một giờ mà còn bay qua dãy núi Alps, đi dưới nước, chúng ta có chiếu bóng, có điện thoại, có máy hát, có điện tín không dây. Còn cần gì nữa? Có cả những triệu phú chẳng biết dùng tiền làm gì và hàng triệu người thất nghiệp đang chờ việc, 13 tỉ đồng chi phí cho chiến cụ mỗi năm và hàng triệu người cầm súng, hàng trăm ngàn người sẵn sàng lao vào đâm chém nhau, tất cả đều chẳng có gì quan trọng cả vì tất cả sẽ được chủ nghĩa xã hội và tiến bộ, tức là những thứ chúng tôi đang tận lực nghiên cứu, giải quyết hết. Tôn giáo nào ở đây? Với mức độ phát triển như thế mà còn nói đến những điều ngu ngốc lỗi thời thì thật là chuyện nực cười.”
Cái gọi là thế giới văn minh của chúng ta đã lú lẫn đến mức nào!
Rút cục, ý nghĩa của những suy luận dài dòng ấy là như thế này. Các bạn, những người trẻ tuổi, những người của thế kỉ XX, nếu đúng là các bạn muốn thực hiện cái chức năng nhân bản cao cả của mình thì trước hết các bạn phải giải thoát khỏi, thứ nhất, tín điều cho rằng bạn biết hình thức tốt nhất cho xã hội loài người trong tương lai, thứ hai, giải thoát khỏi tín điều về lòng yêu nước, Nga hay Tiệp hoặc Slav thì cũng thế, thứ ba, giải thoát khỏi tín điều về khoa học, nghĩa là giải thoát khỏi niềm tin mù quáng vào tất cả những gì mà người ta truyền đến cho các bạn dưới danh hiệu là chân lí khoa học, trong đó có cả những lí thuyết kinh tế và xã hội chủ nghĩa, thứ tư, giải thoát khỏi tín điều chủ yếu, nguồn gốc của tất cả mọi điều xấu xa, đấy là tín điều cho rằng tôn giáo đã chết, tôn giáo đã là hiện tượng của quá khứ. Sau khi đã giải thoát khỏi những tín điều đó rồi thì trước hết bạn phải cố gắng nghiên cứu tất cả những vấn đề trong lĩnh vực xác định nền tảng chân lí, nền tảng tôn giáo của đời sống đã được tất cả các nhà tư tưởng vĩ đại nhất của thế giới đưa ra, và sau khi đã nắm được thế giới quan tôn giáo, bạn phải thực hiện những đòi hỏi của nó, nhưng không phải để đạt được mục đích xác định nào đó mà chỉ để thực thi cái chức năng nhân bản của chính mình, cái chức năng sẽ dẫn chúng ta đến mục đích chắc chắn là hạnh phúc, nhưng cũng chắc chắn là chúng ta chưa biết.
Nguồn: http://az.lib.ru/t/tolstoj_lew_nikolaewich/text_0850.shtml
Post a Comment

markdown:
Phạm Nguyên Trường dịch
Các bạn muốn tôi viết cho tập sách của các bạn một bài bàn về những vấn đề kinh tế và xã hội, nghĩa là theo ý tôi, từ quan điểm kinh tế, đâu là hình thức tốt nhất cho xã hội hiện nay. Tôi không thể nào thực hiện được ước muốn của các bạn, vì, thứ nhất, khác với những người xã hội chủ nghĩa và những ông thày của họ, tôi không biết, không thể biết và tôi nghĩ là không ai có thể biết những qui luật biến dịch của đời sống kinh tế của các dân tộc cũng như hình thức tốt nhất cho sự phát triển của xã hội hiện đại. Thứ hai, tôi không thực hiện được còn vì rằng giả sử như tôi cho rằng mình biết những qui luật phát triển kinh tế cũng như hình thức tốt nhất cho sự phát triển của xã hội, như những nhà cải cách xã hội chủ nghĩa, từ Saint-Simon, Fourier, Owen đến Marx, Engels, Bernstein và những người khác, thì tôi cũng không dám nói. Không dám nói vì theo quan điểm của tôi, không thể nào tiên đoán được hay xác định được những hình thức của đời sống kinh tế tương lai, cũng như không thể nào tiên đoán được cũng như xác định được địa vị của từng người trong tương lai, vì vậy mà tất cả những qui luật do con người nghĩ ra và những cơ cấu xã hội tốt nhất khác nhau do những người khác nhau đưa ra không những không thúc đẩy phúc lợi của người dân mà là một trong những nguyên nhân làm rối loạn xã hội, mà dân chúng hiện nay đang phải chịu đựng.
Tôi nghĩ như thế vì rằng thông qua quan sát và suy luận người ta có thể tìm ra và xác định những qui luật chuyển động của các thiên thể và đời sống của thực vật cũng như động vật, nhưng không thể nào tìm ra được qui luật sống cho mình và đồng loại của mình mà chỉ dựa vào việc quan sát cuộc sống ngoại tại của con người trong khi lại bỏ qua những tính chất đặc biệt của lí trí và ý chí mà chỉ con người mới có. Làm thế cũng chẳng khác nào đi tìm và xác định qui luật sống của động vật – tức là những con vật có khả năng tự do di chuyển, có cảm giác và bản năng – trên cơ sở những qui luật được rút ra từ những quan sát vật chất vô sinh hay là từ những quan sát được thực hiện đối với cây cỏ, tức là những sinh vật không có các tính chất của động vật.
Nói cho ngay, một người có thể thoái hoá đến mức chẳng khác gì con vật, khi đó anh ta sẽ sống theo qui luật của đời sống động vật, thậm chí đời sống của vật chất vô sinh nữa. Nhưng trong những biểu hiện chung nhất, con người luôn luôn đã và vẫn là một sinh vật khác hẳn với tất cả các sinh vật khác và khác với các vật thể khác trong thế giới vật chất, chỉ có con người mới có lí trí và ý chí. Vì vậy mà đời sống của con người, trong mọi lĩnh vực – gia đình, xã hội, chính trị, kinh tế, quốc tế – đã, đang và nhất định sẽ diễn ra hoàn toàn không phải trên cơ sở những qui luật khách quan do các lí thuyết gia về cơ cấu chính trị và trong lĩnh vực kinh tế học như những ông Marx, những ông Engels, những ông Bernstein v.v…, đưa ra mà luôn luôn diễn ra trên cơ sở một qui tắc khác, chung cho tất cả mọi người và được phát biểu từ thời cổ đại bởi các vị tư tế, đức Phật, Lão tử, Sokrat, Chúa Jesus, Marcus Aurelius, Epictetus, Rousseau, Kant, Emerson, Channing và tất cả những nhà tư tưởng có đạo khác. Qui tắc đạo đức mang tính tôn giáo này quyết định tất cả các biểu hiện của đối sống con người, bao gồm các lĩnh vực như gia đình, xã hội, chính trị, quan hệ quốc tế và cả kinh tế, nhưng lại quyết định theo một cách hoàn toàn khác với tất các học thuyết xã hội, xã hội chủ nghĩa, chính trị, quốc tế khác đang làm. Sự khác biệt là ở chỗ, thứ nhất, những qui luật khách quan và những học thuyết về cơ cấu của xã hội loài ngưới, tức là những học thuyết đưa ra các qui luật đó, thì muôn hình muôn vẻ và cái nọ chống báng lại cái kia; trong khi nền tảng của qui tắc đạo đức-tôn giáo, được tất cả mọi người và mọi học thuyết tôn giáo thừa nhận thì lại chỉ có một, đấy là: điều gì mình không muốn thì đừng làm cho người khác (kỉ sở bất dục, vật thi ư nhân). Sự khác nhau thứ hai và chủ yếu là trong khi tất cả các học thuyết chính trị, quốc tế, xã hội cũng như các học thuyết xã hội chủ nghĩa xác định trước các hình thức cho cuộc sống của con người và đòi hỏi người ta phải cố gắng nhằm đạt cho được những hình thức đã được xác định trước đó thì qui tắc đạo đức-tôn giáo lại không hề xác định trước bất kì hình thức sống nào, cả gia đình, chính trị, quốc tế lẫn kinh tế, nó chỉ đòi hỏi người ta, trong mọi lĩnh vực hoạt động đều phải tránh những hành động đi ngược lại qui tắc này, chỉ cần thực hiện qui tắc này là lập tức đạt được ngay lợi ích mà tất cả các học thuyết chính trị và xã hội vẫn hoài công hứa hẹn.
Sự khác nhau này cũng tương tự như sự khác nhau giữa hai nhóm công nhân được ông chủ cử làm cùng một việc – thí dụ như chuẩn bị mặt bằng để làm đường. Công nhân được phát cuốc xẻng và bảo phải cuốc chỗ cao và lấp chỗ trũng cho bằng phẳng, nhưng lại không nói để làm gì. Một nhóm, gồm toàn những người hăng hái, nhẹ dạ và vì vậy mà tự tin, tuy không hiểu mục đích của công việc nhưng lại cho rằng lời nói của ông chủ không rõ ràng, mơ hồ và chẳng có ích gì; muốn cho công việc của mình có ý nghĩa, họ tìm cho nó một mục đích xác định hơn. Một số người cho rằng tốt nhất là đào luống trồng bắp cải thì hơn là cào cho phẳng mà chẳng có mục đích rõ rệt nào; số khác bảo đào cho sâu để tìm kho báu hay vàng; nhóm thứ ba lại bảo tốt nhất là nên đào ao hay đào giếng và bắt đầu làm theo ý mình. Làm cái mà chủ không bảo, lại còn tự mình nghĩ ra mục tiêu, những người công nhân này bắt đầu cãi cọ với nhau, gây khó khăn cho nhau, họ không những không làm cái đáng lẽ phải làm, không làm cái có ích mà còn làm hỏng cuộc đời mình bởi những vụ va chạm chắc chắn sẽ xảy ra giữa họ với nhau. Những người tự quyết định trước những hình thức tổ chức đời sống kinh tế, chính trị và xã hội và đem sức mình ra thực thi những hình thức xã hội đó thường hành động như thế đấy. Còn những người tuân theo qui tắc đạo đức-tôn giáo thì hành động giống như những người công nhân thông minh, tức là những người làm cái mà ông chủ đã bảo, họ tin rằng thực hiện ý chí của ông chủ thì mọi việc chỉ có tốt chứ không thể nào khác được.
Dường như đấy thật là đơn giản và thật tự nhiên và cũng là bản chất của sinh vật có lí trí. Trong cuộc cuộc đời ngắn ngủi và có thể chấm dứt bất cứ lúc nào, con người phải tuân theo cái qui tắc đạo đức-tôn giáo đó, tức là cái qui tắc vẫn sống trong tâm hồn mỗi người và được tất cả các tôn giáo vĩ đại trên thế giới thừa nhận, chứ không phải là tuân theo những yêu cầu mâu thuẫn nhau nhằm thực thi những hình thức của đời sống mà con người cho là tốt nhất, những hình thức chỉ có thể đạt được bằng cách phá hoại những đòi hỏi của qui tắc đạo đức nói trên. Thế mà ngay từ thời thượng cổ, qui tắc đạo đức-tôn giáo đã từng bị người ta vi phạm, hiện nay vẫn đang bị vi phạm và một số người cho rằng cần phải vi phạm nếu muốn thực thi và giữ cho được một hình thức tổ chức đời sống nào đó mà họ cho là tốt nhất. Tất cả các chính phủ, từ độc tài nhất cho đến dân chủ nhất, tất cả các đảng cách mạng, tất cả những người cộng sản, những người xã hội chủ nghĩa thuộc mọi trường phái đều cổ xuý và làm như thế. Vì sao? Vì mê tín, đấy là cái nguyên nhân chung của tất cả những tại hoạ mà người ta tự tạo ra cho mình. Vì mê tín mà người ta tự nghĩ ra những mục tiêu, mỗi người thích một kiểu – nào là mục tiêu quốc gia, yêu nước, xã hội, xã hội chủ nghĩa, cộng sản chủ nghĩa, vô chính phủ, thế rồi đáng lẽ phải thực hiện chức năng thiên bẩm của mình và nhận được tất cả những lợi ích dành cho mình thì người ta lại đem tất cả sức mình ra để sắp xếp cuộc sống cho những người khác và thế là, mà cũng không thể nào khác được, họ không những không đạt được lợi ích mà họ kì vọng mà đạo đức thì ngày càng suy đồi, cuộc sống ngày càng khó khăn thêm. Tất cả các cuộc chiến tranh, những vụ hành quyết, các cuộc cách mạng, những vụ cướp bóc người lao động bởi những kẻ ăn không ngồi rồi, tất cả những tai hoạ xã hội đều từ cái mê tín này mà ra. Không thể nào khác được. Vì khi tôi tin rằng tôi có thể biết cách sắp xếp cuộc sống tốt nhất cho dân chúng thì thực chất là tôi chẳng có mục đích nào khác ngoài mục đích ích kỉ của cá nhân mình.
Xin lấy một thí dụ. Học thuyết xã hội chủ nghĩa đòi cho quần chúng lao động được quyền sử dụng thành quả lao động của mình. Nhưng ai tước đoạt thành quả của người lao động? Bọn tư sản. Ai cho bọn tư sản quyền tước đoạt thành quả của người lao động? Chính quyền. Mà chính quyền thì là cảnh sát, quân đội. Quân đội và cảnh sát cũng là từ những người bị bọn tư sản tước đoạt thành quả lao động. Tại sao những người này làm thế, tự mình tước đoạt thành quả lao động của mình? Tại vì họ bị lừa. Thế là tất cả là do lừa dối. Các học thuyết xã hội chủ nghĩa cổ xuý điều gì nhằm tránh được sự bịp bợm đó? Cổ xúy cho những mối liên kết đủ mọi loại nhân danh quyền lợi của công nhân: hợp tác xã, đình công, tuyên truyền học thuyết xã hội chủ nghĩa. Nhưng chẳng lẽ những biện pháp này có thể tiêu diệt được cái sự bịp bợm mà một số người thấy rằng cần phải bịp bợm những người khác còn những người kia thì chấp nhận bị bịp ư? Giả sử những người sắp xếp đó, cứ cho là những người xã hội chủ nghĩa đi, có thể đưa ra được những đạo luật mà bọn tư sản và tất cả các sở hữu chủ đều phải tuân theo. Nhưng chưa bao giờ có, hiện không có và cũng không thể có chuyện là những người đứng ra sắp xếp đồng thuận về một cơ cấu xã hội được tất cả mọi người công nhận là tốt nhất. Mà nếu đã không có sự đồng thuận như thế thì nhất định phải cần (như đã từng cần và hiện đang cần) chính quyền, tức là sự áp bức của một số người đối với một số người khác. Mà muốn có áp bức thì lại phải có chính cái sự lừa bịp kia, kết quả là theo chỉ đạo của những kẻ nắm quyền, dân chúng lại áp bức chính mình.
Chính quyền, để thực sự là một chính quyền, sẽ phải duy trì sự bịp bợm đó bằng đủ trò dối trá và những hành động cứng rắn nhằm chống lại chính cái dân chúng đã bị bịp bợm đó: chính quyền phải có nhà tù, thậm chí án tử hình, cần phải có cảnh sát, quân đội, tức là những người có nhiệm vụ thực thi mệnh lệnh một cách vô điều kiện, kể cả giết người. Cái chính quyền phải cần những điều kiện như thế mới hoạt động được lại có thể thúc đẩy được phúc lợi của nhân dân hay sao?
Cần phải làm gì để dân chúng không còn khuất phục sự lừa dối đó, không còn áp bức lẫn nhau nữa? Rõ ràng là chỉ có một phương tiện: liên kết tất cả mọi người vào một qui tắc sống, từ qui tắc này sẽ xuất hiện chế độ xã hội. Qui tắc này sẽ lập tức tiêu diệt nguyên nhân chủ yếu của cái ác hiện đang tồn tại, đấy là sự bịp bợm, do sự bịp bợm này mà dân chúng mới áp bức lẫn nhau và để cho bọn tư sản tước đoạt thành quả lao động của mình. Chỉ cần người ta tuân theo qui tắc đạo đức-tôn giáo, tức là tuân theo cái qui tắc không cho phép người nọ áp bức người kia, không bao giờ tham gia vào việc áp bức như thế, thì sự áp bức, nguyên nhân chính của thể chế kinh tế bất công sẽ tự động bị tiêu diệt.
“Thì đúng là như thế, đấy là nói nếu tất cả mọi người đều không tham gia. Nhưng nếu một người không chịu đóng thuế hay không chịu đi lính thì ăn thua gì”, có người sẽ nói. Nhưng anh ta từ chối không phải vì anh ta được lợi hay không được lợi. Anh ta từ chối áp bức người khác – đóng thuế hay đi lính – không phải là anh ta nhắm mục đích gì mà chỉ là vì anh ta, cũng như bất kì người nào khác, đã tìm được cách hành xử từ qui tắc, nếu không phải là qui tắc tôn giáo thì cũng là qui tắc đạo đức, mà ai cũng phải theo, không công nhận qui tắc đó thì đời sống của con người sẽ thành ra thấp kém hơn cả đời sống của con vật.
Vì vậy mà quan trọng không phải số người từ chối tham gia vào việc áp bức mà quan trọng là nhân danh cái gì. Vì vậy mà một người từ chối cũng mạnh mẽ hơn hàng triệu những người đang hành hạ, bỏ tù, xử tử người từ chối kia.
Hành động của anh ta còn có hậu quả phong phú hơn, ý nghĩa hơn tất cả những bài diễn văn đọc tại nghị viện, các cuộc hội nghị quốc tế, chủ nghĩa xã hội và tất cả những trò khôi hài, tất cả những phương tiện làm người ta xa rời chân lí. Các chính phủ và bọn tư sản biết rõ chuyện này. Người ta có thể nhận thức được nó bằng cảm giác tự bảo tồn, ở Nhật thậm chí người ta còn cấm cả những tác phẩm tuyên truyền cho cái chân lí đơn giản và ai cũng biết này, và còn bỏ tù những người cổ xuý cho nó nữa. Các chính phủ và bọn tư sản biết rõ mối nguy nằm ở chỗ nào. Họ không thể không biết vì đấy là câu hỏi sống chết của họ. Vấn đề sống chết đối với họ là ở chỗ nói ra hay không nói ra cái chân lí đơn giản là bất kì người có lí trí và có khả năng yêu thương nào cũng không cần phải làm nô lệ cho kẻ khác, không được nghe chúng mà học chém giết và chém giết những người mà họ được lệnh chém giết, không chỉ không được làm mà đây còn là một tội ác ghê tởm nhất, một tâm hồn kém nhạy cảm nhất cũng cảm thấy kinh tởm; ngoài ra, điều đó còn có hại đối với người đồng ý làm và thậm chí còn có hại đối với tất cả anh em của anh ta nữa.
Các chính phủ và bọn tư sản sợ cái nhận thức đã thức tỉnh này chứ không phải là sợ chủ nghĩa xã hội. Chủ nghĩa xã hội, nghị trường và đủ mọi loại đại hội, ngược lại, lại có lợi cho các chính phủ và bọn tư sản: tất cả các tổ chức này, bằng những bài phát biểu và tranh luận rắc rối, thực sự đã làm cho nhân dân không nhận thức được nguyên nhân của cái ác mà các tổ chức này dường như đang tìm cách chống lại.
Vâng, người dân của cái gọi là thế giới Ki-tô giáo của chúng ta lại sống bằng đủ thứ mê tín dị đoan: mê tín nhà thờ, mê tín nhà nước, mê tín khoa học, mê tín thể chế, mê tín lòng yêu nước, mê tín nghệ thuật, mê tín tiến bộ, mê tín chủ nghĩa xã hội. Không thể nào khác được: không có đức tin thì nhất định sẽ có mê tín. Đức tin không còn. Thế giới Ki-tô giáo đã trải qua những hình thức thô lậu của Thiên chúa giáo, của đạo Tin lành. Điều đó cũng không sao, nếu dân chúng hiểu rằng vì họ cần tôn giáo và họ đã sống qua giai đoạn của nhà thờ Ki-tô giáo, một tôn giáo không đáp ứng được các đòi hỏi của họ, bây giờ họ cần phải đem hết sức mình ra để tìm cho bằng được những nền tảng đúng đắn để xây dựng cuộc sống. Nhưng đáng tiếc là trong thế giới Ki-tô giáo của chúng ta đã diễn ra một hiện tượng lạ lùng, nó đã che giấu và tiếp tục che giấu không để người dân biết được tình trạng khốn khó của họ – che giấu được một thời gian vì hoàn cảnh khốn khó sẽ làm người ta tỉnh ngộ – đáng lẽ là sau khi đã mất tôn giáo, tức là đánh mất nền tảng của đời sống, người ta phải dùng hết sức mình để thiết lập lại các cơ sở tôn giáo, xã hội loài người chưa từng sống và không thể sống thiếu các cơ sở tôn giáo được, thế mà cái thế giới được gọi là văn minh châu Âu của chúng ta lại rất lấy làm sung sướng là đã không còn tôn giáo nữa, và quyết định là hoàn toàn không cần tôn giáo, rằng từ lâu chúng ta đã đứng trên những tín ngưỡng thô lậu của các học thuyết tôn giáo rồi. “Cái bọn cưỡi lừa mới cần tôn giáo, chúng ta vượt quan giai đoạn đó rồi. Chúng ta không chỉ đi với tốc độ 60 km một giờ mà còn bay qua dãy núi Alps, đi dưới nước, chúng ta có chiếu bóng, có điện thoại, có máy hát, có điện tín không dây. Còn cần gì nữa? Có cả những triệu phú chẳng biết dùng tiền làm gì và hàng triệu người thất nghiệp đang chờ việc, 13 tỉ đồng chi phí cho chiến cụ mỗi năm và hàng triệu người cầm súng, hàng trăm ngàn người sẵn sàng lao vào đâm chém nhau, tất cả đều chẳng có gì quan trọng cả vì tất cả sẽ được chủ nghĩa xã hội và tiến bộ, tức là những thứ chúng tôi đang tận lực nghiên cứu, giải quyết hết. Tôn giáo nào ở đây? Với mức độ phát triển như thế mà còn nói đến những điều ngu ngốc lỗi thời thì thật là chuyện nực cười.”
Cái gọi là thế giới văn minh của chúng ta đã lú lẫn đến mức nào!
Rút cục, ý nghĩa của những suy luận dài dòng ấy là như thế này. Các bạn, những người trẻ tuổi, những người của thế kỉ XX, nếu đúng là các bạn muốn thực hiện cái chức năng nhân bản cao cả của mình thì trước hết các bạn phải giải thoát khỏi, thứ nhất, tín điều cho rằng bạn biết hình thức tốt nhất cho xã hội loài người trong tương lai, thứ hai, giải thoát khỏi tín điều về lòng yêu nước, Nga hay Tiệp hoặc Slav thì cũng thế, thứ ba, giải thoát khỏi tín điều về khoa học, nghĩa là giải thoát khỏi niềm tin mù quáng vào tất cả những gì mà người ta truyền đến cho các bạn dưới danh hiệu là chân lí khoa học, trong đó có cả những lí thuyết kinh tế và xã hội chủ nghĩa, thứ tư, giải thoát khỏi tín điều chủ yếu, nguồn gốc của tất cả mọi điều xấu xa, đấy là tín điều cho rằng tôn giáo đã chết, tôn giáo đã là hiện tượng của quá khứ. Sau khi đã giải thoát khỏi những tín điều đó rồi thì trước hết bạn phải cố gắng nghiên cứu tất cả những vấn đề trong lĩnh vực xác định nền tảng chân lí, nền tảng tôn giáo của đời sống đã được tất cả các nhà tư tưởng vĩ đại nhất của thế giới đưa ra, và sau khi đã nắm được thế giới quan tôn giáo, bạn phải thực hiện những đòi hỏi của nó, nhưng không phải để đạt được mục đích xác định nào đó mà chỉ để thực thi cái chức năng nhân bản của chính mình, cái chức năng sẽ dẫn chúng ta đến mục đích chắc chắn là hạnh phúc, nhưng cũng chắc chắn là chúng ta chưa biết.
Nguồn: http://az.lib.ru/t/tolstoj_lew_nikolaewich/text_0850.shtml
## Post a Comment

Server: GSE

X-Content-Type-Options: nosniff

Cache-Control: private, max-age=0

X-XSS-Protection: 1; mode=block