markdown:
![ Tập tin:Inscribed bamboo-slips of Art of War.jpg](https://i0.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/27/Inscribed_bamboo-slips_of_Art_of_War.jpg/800px-Inscribed_bamboo-slips_of_Art_of_War.jpg)
![ Tập tin:Inscribed bamboo-slips of Art of War.jpg](https://i0.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/27/Inscribed_bamboo-slips_of_Art_of_War.jpg/800px-Inscribed_bamboo-slips_of_Art_of_War.jpg)
CNM365 Chào ngày mới 10 tháng 4 Wikipedia Ngày này năm xưa.
[Năm 1609](http://vi.wikipedia.org/wiki/1609)– Quân đội [phiên Satsuma](http://vi.wikipedia.org/wiki/Phi%C3%AAn_Satsuma)đến [đảo lớn Amami](http://vi.wikipedia.org/wiki/Amami_%C5%8Cshima), khởi đầu [xâm chiếm](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n-L%C6%B0u_C%E1%BA%A7u) [Vương quốc Lưu Cầu](http://vi.wikipedia.org/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_L%C6%B0u_C%E1%BA%A7u). [Năm 1741](http://vi.wikipedia.org/wiki/1741)– [Chiến tranh Kế vị Áo](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_K%E1%BA%BF_v%E1%BB%8B_%C3%81o): Quân [Phổ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BB%95_%28qu%E1%BB%91c_gia%29)đánh bại quân Áo trong **diễn ra tại lãnh thổ nay thuộc Ba Lan.** [Trận Mollwitz](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%ADn_Mollwitz) [Năm 1925](http://vi.wikipedia.org/wiki/1925)– Tiểu thuyết *được phát hành lần đầu tiên tại New York.* [Đại gia Gatsby](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_gia_Gatsby) [Năm 1970](http://vi.wikipedia.org/wiki/1970)– Ban nhạc [The Beatles](http://vi.wikipedia.org/wiki/The_Beatles)đưa ra tuyên bố chính thức **.** [tan rã](http://vi.wikipedia.org/wiki/The_Beatles_tan_r%C3%A3) [Năm 1972](http://vi.wikipedia.org/wiki/1972)– Phát hiện các ngôi mộ chứa [các thẻ tre](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%BB_tre_Ng%C3%A2n_T%C6%B0%E1%BB%9Bc_s%C6%A1n) *(hình)*tại [Sơn Đông](http://vi.wikipedia.org/wiki/S%C6%A1n_%C4%90%C3%B4ng), Trung Quốc, có ghi lại các chương thất truyền của *và* [Tôn Tẫn binh pháp](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%B4n_T%E1%BA%ABn_binh_ph%C3%A1p) *.* [Tôn Tử binh pháp](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%B4n_T%E1%BB%AD_binh_ph%C3%A1p)
*Binh pháp Tôn Tử* [Tôn Tử binh pháp](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=T%C3%B4n_T%E1%BB%AD_binh_ph%C3%A1p&redirect=no))
|Binh pháp Tôn Tử|
|
|![]()
[Tôn Tử](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%B4n_V%C5%A9) [Trung Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c)
|
|Bài viết này có chứa các Nếu không được
|Binh pháp Tôn Tử|
|
|[Giản thể](http://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%E1%BA%A3n_th%E1%BB%83): [Bính âm](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%ADnh_%C3%A2m):
|[
|**Tôn Tử binh pháp** ( [chữ Hán](http://zh.wikipedia.org/wiki/%E5%AD%99%E5%AD%90%E5%85%B5%E6%B3%95): 孫子兵法 / 孙子兵法; [Pinyin](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%ADnh_%C3%A2m_H%C3%A1n_ng%E1%BB%AF): Sūnzĭ Bīngfǎ; [WG](http://vi.wikipedia.org/wiki/Wade-Giles): Sun1 Tzu3 Ping1 Fa3;) trong [tiếng Anh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Anh) nó được gọi là *The Art of War* (tạm dịch: Nghệ thuật chiến tranh) và còn được gọi là *Binh pháp Ngô Tôn Tử*, là sách chiến lược chiến thuật [tiếng Hoa](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Trung_Qu%E1%BB%91c) do [Tôn Vũ](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%B4n_V%C5%A9) soạn thảo vào năm 512 TCN đời [Xuân Thu](http://vi.wikipedia.org/wiki/Xu%C3%A2n_Thu), không chỉ đặt nền móng cho binh học truyền thống, mà còn sáng tạo nên một hệ thống lý luận quân sự hoàn chỉnh đầu tiên trong lịch sử nhân loại. Bởi vậy *Binh pháp Tôn Tử* được tôn xưng là *Tuyệt tác binh thư hàng đầu của thế giới cổ đại*. Không những rất được tôn vinh tại [Trung Hoa](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%AAn_g%E1%BB%8Di_Trung_Qu%E1%BB%91c) mà kiệt tác này còn được hết mực ca ngợi ở nước [Nhật Bản](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n) láng giềng. Đây được xem là một trong những binh thư kinh điển trong lịch sử quân sự [1] [thế giới](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi). Mặt khác, tuy là một bộ binh thư, nhưng tầm ảnh hưởng của [[2]](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%B4n_T%E1%BB%AD_binh_ph%C3%A1p#cite_note-2) *Binh pháp Tôn Tử*lại không chỉ giới hạn trong lĩnh vực quân sự, mà còn có thể áp dụng vào những lĩnh vực khác như kinh tế học, thể dục thể thao, khoa học,… [[3]](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%B4n_T%E1%BB%AD_binh_ph%C3%A1p#cite_note-3)
Ngoài ra, Tôn Tử binh pháp cũng được áp dụng trong giới
[kinh doanh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kinh_doanh)và chiến lược. [[4]](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%B4n_T%E1%BB%AD_binh_ph%C3%A1p#cite_note-4) [[5]](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%B4n_T%E1%BB%AD_binh_ph%C3%A1p#cite_note-5)
## Mục lục
## Lịch sử
- Cuốn “Tôn Tử binh pháp” do
[Tôn Vũ](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%B4n_V%C5%A9)dâng lên Ngô vương [Hạp Lư](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%B4_H%E1%BA%A1p_L%C6%B0)là cuốn binh pháp hoàn chỉnh, được viết vào năm 512 trước Công nguyên. Theo [Sử ký](http://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%AD_K%C3%BD_%28%C4%91%E1%BB%8Bnh_h%C6%B0%E1%BB%9Bng%29)và theo luận bàn về Tôn Tử của [Tào Tháo](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%A0o_Th%C3%A1o), đều có ghi chép rõ ràng về 13 chương sách của [Tôn Vũ](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%B4n_V%C5%A9). Từ đời [nhà Đường](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng), [nhà Tống](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_T%E1%BB%91ng)về sau, xuất hiện khá nhiều thuyết lầm lạc đối với cuốn *Tôn Tử binh pháp*. Bởi vì từ sau đời [nhà Tuỳ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_T%C3%B9y)cuốn binh pháp này đã bị thất truyền. Ở đời [nhà Thanh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_Thanh)người ta hiểu *Tôn Tử binh pháp*và *là cùng một cuốn sách,* [Tôn Tẫn binh pháp](http://vi.wikipedia.org/wiki/Binh_ph%C3%A1p_T%C3%B4n_T%E1%BA%ABn) [Tôn Vũ](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%B4n_V%C5%A9)và [Tôn Tẫn](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%B4n_T%E1%BA%ABn)cũng là một người, thậm chí còn cho rằng chỉ có [Tôn Tẫn](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%B4n_T%E1%BA%ABn)mà không có [Tôn Vũ](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%B4n_V%C5%A9).
- Năm
[1957](http://vi.wikipedia.org/wiki/1957)khi Quách Hóa Nhược viết về *Binh pháp Tôn Tử*còn dẫn lời Đỗ Mục cho rằng: *Binh pháp Tôn Tử có 82 bài và 9 quyển hình vẽ cộng với cuốn “Ngô Việt Xuân Thu” ghi chép các câu hỏi và trả lời của*Và khẳng định [Tôn Vũ](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%B4n_V%C5%A9)với vua Ngô. Truyền đến đời [Tam Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tam_Qu%E1%BB%91c), được [Tào Tháo](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%A0o_Th%C3%A1o)chọn lựa, gọt sửa, biên tập và chú thích, bỏ chỗ thừa, chép những phần tinh tuý và xếp thành 13 thiên, tức là cuốn “Tôn Tử” lưu truyền đến ngày nay. [Tào Tháo](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%A0o_Th%C3%A1o)đã giữ lại những nội dung chủ yếu của “Tôn Tử”, đó là một cống hiến không thể lu mờ được . [[6]](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%B4n_T%E1%BB%AD_binh_ph%C3%A1p#cite_note-6)
- Tháng 4 năm
[1972](http://vi.wikipedia.org/wiki/1972), hai cuốn sách *Tôn Tử binh pháp*(Tôn Vũ) và *Tôn Tẫn binh pháp*đồng thời tìm thấy trong một ngôi mộ cổ từ thời [nhà Hán](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_H%C3%A1n)ở tỉnh Sơn Đông, [Trung Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c). Tháng 7 năm [1978](http://vi.wikipedia.org/wiki/1978), cuốn *Tôn Tử binh pháp*cũng được tìm thấy trong một ngôi nhà ở Thanh Hải [Trung Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c), những ngộ nhận kéo dài về cuốn *Tôn Tử binh pháp*bấy giờ mới được làm rõ. [[7]](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%B4n_T%E1%BB%AD_binh_ph%C3%A1p#cite_note-7)
- Từ trước tháng 4 năm
[1972](http://vi.wikipedia.org/wiki/1972), bản *Tôn Tử binh pháp*được lưu truyền cho là cổ nhất, đó là bản khắc đời [Tống](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_T%E1%BB%91ng). Vào cuối đời [nhà Hán](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_H%C3%A1n)đã được [Tào Tháo](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%A0o_Th%C3%A1o)chú giải, sau đó là [Mạnh Thị](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=M%E1%BA%A1nh_Th%E1%BB%8B&action=edit&redlink=1) [nhà Lương](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_L%C6%B0%C6%A1ng), [Lý Thuyên](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=L%C3%BD_Thuy%C3%AAn&action=edit&redlink=1) [nhà Đường](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng), [Đỗ Mục](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%97_M%E1%BB%A5c), Trần Hạo, [Giả Lâm](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Gi%E1%BA%A3_L%C3%A2m&action=edit&redlink=1), [Mai Nhiêu Thần](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Mai_Nhi%C3%AAu_Th%E1%BA%A7n&action=edit&redlink=1) [nhà Tống](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_T%E1%BB%91ng), [Vương Triết](http://vi.wikipedia.org/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_Tr%C3%B9ng_D%C6%B0%C6%A1ng), [Hà Diên Tích](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=H%C3%A0_Di%C3%AAn_T%C3%ADch&action=edit&redlink=1)và [Trương Dư](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Tr%C6%B0%C6%A1ng_D%C6%B0&action=edit&redlink=1). Trong đó bản chú giải của [Tào Tháo](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%A0o_Th%C3%A1o)là có giá trị hơn cả. Đến năm [1957](http://vi.wikipedia.org/wiki/1957), [Thượng tướng](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C6%B0%E1%BB%A3ng_t%C6%B0%E1%BB%9Bng)Quách Hóa Nhược ( [Trung Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c)) đã viết lại *Tôn Tử binh pháp*theo thể văn ngày nay, dựa vào bản khắc đời [nhà Tống](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_T%E1%BB%91ng)và có tham khảo bản *Tôn Tử*trong *Tứ bộ tùng san*thời [Gia Tĩnh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Minh_Th%E1%BA%BF_T%C3%B4ng) [nhà Minh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_Minh). Những bản này có 13 *bài*(thiên): Bài 1 *Kế*, bài 2 *Tác chiến*, bài 3 *Công mưu*, bài 4 *Quân hình*, bài 5 *Binh thế*, bài 6 *Hư thực*, bài 7 *Quân tranh*, bài 8 *Cửu biến*, bài 9 *Hành quân*, bài 10 *Địa hình*, bài 11 *cửu địa*, bài 12 *Hoả công*, bài 13 *Dụng gián*. Sau khi dịch Quách Hóa Nhược chia thành 13 bài là: 1 Bàn về chiến tranh, 2 Tiến công chiến, 3 Tốc quyết chiến, 4 Vận động chiến, 5 Chủ động tính, 6 Linh hoạt tính, 7 Địa hình, 8 Sử dụng gián điệp, 9 Phán đoán tình huống, 10 Hoả công, 11 Quản lý giáo dục, 12 Quan hệ chỉ huy, 13 Tu dưỡng của tướng soái, rồi lại chia thành 108 đoạn.
- Từ năm
[1972](http://vi.wikipedia.org/wiki/1972)về sau (khi đã có bản “gốc” *Binh pháp Tôn Tử*đời Hán) có nhiều hình thức viết về cuốn sách này nhằm giúp cho người đọc dễ hiểu, nhưng vẫn dựa trên nguyên tắc bản dịch của Quách Hóa Nhược, rồi đối chiếu sửa theo bản đời Hán. Bản của Mã Nhất Phu viết theo 13 thiên của [Tôn Vũ](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%B4n_V%C5%A9), mỗi thiên có 3 phần là bản gốc, diễn giải (dựa theo Quách Hóa Nhược) và lời bình. Bản của Đức Thành lại biên tập theo ba mục lớn; 1, *Tôn Tử binh pháp dẫn nhập*; 2, *Tôn Tử binh pháp ứng dụng*; 3, *Tôn Tử binh pháp nghiên cứu*
- Kể từ bài viết của
[Tào Tháo](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%A0o_Th%C3%A1o)đã có đến vài trăm người tham gia. Kể từ [thế kỷ 7](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_7), Binh pháp Tôn Tử đã vào [Nhật Bản](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n)do sứ thần đưa về, không lâu truyền đến [Triều Tiên](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tri%E1%BB%81u_Ti%C3%AAn), đến [thế kỷ 18](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_18)truyền vào châu Âu qua các quốc gia [Pháp](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%A1p), [Anh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Anh), [Đức](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c)mà lan khắp toàn thế giới. [[8]](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%B4n_T%E1%BB%AD_binh_ph%C3%A1p#cite_note-8)
## Tóm lược nội dung
Tôn tử binh pháp gồm 13 thiên hay chương, gồm:
- Thiên thứ nhất: Kế sách (始計，始计)
- Thiên thứ hai: Tác chiến (作戰，作战)
- Thiên thứ ba: Mưu công (謀攻，谋攻)
- Thiên thứ tư: Hình (軍形，军形)
- Thiên thứ năm: Thế (兵勢，兵势)
- Thiên thứ sáu: Hư thực (虛實，虚实)
- Thiên thứ bảy: Quân tranh (軍爭，军争)
- Thiên thứ tám: Cửu biến (九變，九变)
- Thiên thứ chín: Hành quân (行軍，行军)
- Thiên thứ mười: Địa hình (地形)
- Thiên thứ mười một: Cửu địa (九地)
- Thiên thứ mười hai: Hỏa công (火攻)
- Thiên thứ mười ba: Dùng gián điệp (用間，用间)
## Tầm ảnh hưởng
### Ảnh hưởng trên lĩnh vực quân sự
Theo nhận định của viên Sĩ quan Thomas Raphael Phillips, không những là binh thư cổ nhất mà
*Binh pháp Tôn Tử* còn là binh thư kinh điển vĩ đại nhất trong lịch sử nhân loại. Từ giữa thế kỷ 20, các chuyên gia quân sự phương Tây đã thường xuyên vận dụng tư tưởng [9] [Tôn Tử](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%B4n_V%C5%A9)để nghiên cứu các vấn đề quân sự. Trong nhiều tác phẩm nổi tiếng về quân sự, từ *Chiến lược luận*(Strategy) của [Sir Basil Henry Liddell Hart](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Sir_Basil_Henry_Liddell_Hart&action=edit&redlink=1), *Đại chiến lược*(The Great Strategy) của [John M. Collins](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=John_M._Collins&action=edit&redlink=1), cho đến *Chỉ huy tác chiến*(Game Plan: A Geostrategic Framework For the Conduct of the U.S-Soviet Contest) của [Zbigniew Kazimierz Brzezinski](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Zbigniew_Kazimierz_Brzezinski&action=edit&redlink=1), đều có thể nhận ra ảnh hưởng của tư tưởng [Tôn Tử](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%B4n_V%C5%A9). Nhiều quan điểm trong *Binh pháp Tôn Tử*, như chiến lược thắng lợi trọn vẹn là *không cần đánh mà khuất phục được kẻ địch*, quan điểm thận trọng đối với chiến tranh (thận chiến) và hạn chế chiến tranh, quan điểm đánh bằng thủ đoạn ngoại giao (phạt giao) chú trọng liên minh chiến lược, càng chứng tỏ giá trị quý báu trong xu thế *hoà bình và phát triển*hiện nay. Ngoài ra, Tôn Tử còn dạy bài học rằng luôn phải chiếm đóng chỗ hiểm yếu, dễ làm chủ địa hình: [[10]](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%B4n_T%E1%BB%AD_binh_ph%C3%A1p#cite_note-GeraldMichaeson-10)
|“||
|Phàm hạ trại nên ở nơi cao ráo tránh ẩm thấp, ở nơi sáng tránh chỗ tối tăm, ở nơi gần cỏ và nước có đường vận chuyển quân nhu tiện lợi, tướng sĩ không bị nhiễm bệnh, đó là đảm bảo cho chiến thắng. Hành quân ở vùng nhiều gò đống, đê điều, tất phải chiếm phần cao ráo sáng sủa, chủ yếu dựa vào phía bên phải. Cái lợi của cách dùng binh này là được lợi thế địa hình hỗ trợ. Phần thượng lưu mưa lớn tất nước sông sẽ dâng lên, nhất định không được vượt sông, phải chờ khi nước rút. Hành quân qua những vùng như “Thiên giản” là khe suối hiểm trở, “Thiên tỉnh” là nơi vách cao vây bộc, “Thiên lao” là nơi 3 mặt bị vây vào dễ ra khó, “Thiên hãm” là nơi đất thấp lầy lội khó vận động, “Thiên khích” là nơi hẻm núi khe hở. Khi gặp 5 loại địa hình đó tất phải gấp rút chuyển đi, không nên đến gần, để cho địch ở gần nơi đó, ta nên hướng mặt về phía địa hình ấy mà cho địch xoay lưng vào đó. Hành quân qua những nơi mà hai bên sườn có nhiều chỗ hiểm trở, ao hồ đầm lầy, lau sậy um tùm, cây cối rậm rạp tất phải thận trọng dò xét vì đó là những nơi địch dễ có thể mai phục. |”|
|
|
—Tôn Tử
### Ảnh hưởng ngoài phạm vi
[Trung Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c) *Binh pháp Tôn Tử* được du nhập vào [Nhật Bản](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n) ngay từ thế kỷ 6, nhưng chưa phải là trọn bộ. Năm [525](http://vi.wikipedia.org/wiki/525), [Thiên hoàng Keitai](http://vi.wikipedia.org/wiki/Thi%C3%AAn_ho%C3%A0ng_Keitai) đã nói với vị chỉ huy quân đội – Thân vương Arakabi rằng tính mạng của dân chúng và sự tồn tại của Nhà nước lệ thuộc vào một thống soái vĩ đại, đây hẳn là rút ra từ cuốn Tôn Tử . Người có công lớn nhất trong việc đưa [11] *Binh pháp Tôn Tử*đến [Nhật Bản](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n)chính là học giả người [Nhật](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n) [Kibi Makibi](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Kibi_Makibi&action=edit&redlink=1)(Cát Bi Chân Bi, 693-775). Vào năm [716](http://vi.wikipedia.org/wiki/716), khi ông được phái đến [Trung Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c)để học tập thể chế [nhà Đường](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng). Sau 19 năm học tập các loại kinh, sử, [học thuyết Trung Hoa](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=H%E1%BB%8Dc_thuy%E1%BA%BFt_Trung_Hoa&action=edit&redlink=1), ông đã mang theo rất nhiều sách kinh điển của [Trung Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c)về [Nhật Bản](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n), trong đó có cả *Binh pháp Tôn Tử*. Tương truyền, ông dùng *Binh pháp Tôn Tử để đào luyện binh sĩ trước năm*Đấu chiến kinh [760](http://vi.wikipedia.org/wiki/760). . Sau khi vào [[11]](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%B4n_T%E1%BB%AD_binh_ph%C3%A1p#cite_note-griff169-11) [Nhật Bản](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n)cuốn sách đã tạo nên một sức ảnh hưởng to lớn, và trở thành lý thuyết chỉ đạo quân sự chủ yếu của [Nhật Bản](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n). Trong đó nổi tiếng nhất là học giả [Oe no Masafusa](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Oe_no_Masafusa&action=edit&redlink=1)(Đại Giang Khuông Phòng). Cuốn *do ông biên soạn được coi là trước tác lý luận quân sự đầu tiên trong*Binh pháp Tôn Tử [lịch sử Nhật Bản](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n). Tác phẩm này chịu ảnh hưởng sâu sắc của *, là một “kiệt tác bất hủ” dung hoà binh pháp* [Trung Quốc cổ đại](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Trung_Qu%E1%BB%91c_c%E1%BB%95_%C4%91%E1%BA%A1i&action=edit&redlink=1)với nền quân sự [Nhật Bản](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n).
Tại phương Tây
*Binh pháp Tôn Tử*được du nhập đến [Pháp](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%A1p)đầu tiên. Vào năm [1772](http://vi.wikipedia.org/wiki/1772), cha đạo Joseph Marie Amiot đã phiên dịch và xuất bản cuốn sách tại [Paris](http://vi.wikipedia.org/wiki/Paris)với tên gọi *Nghệ thuật quân sự Trung Quốc*, trong đó có “13 chương binh pháp Tôn Tử”, đã gây được tiếng vang lớn.
Bản dịch
[tiếng Anh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Anh)đầu tiên của *Binh pháp Tôn Tử*được xuất bản vào năm [1904](http://vi.wikipedia.org/wiki/1904). Tại phương Tây, Anh là nước nghiên cứu nhiều nhất về *Binh pháp Tôn Tử*. Trong số các bản dịch ngoại văn của cuốn sách này, những bản dịch tiếng Anh, do Anh xuất bản cũng có tầm ảnh hưởng rộng nhất.
Năm
[1910](http://vi.wikipedia.org/wiki/1910), *Binh pháp Tôn Tử*được Bruno Nnavvrra dịch sang [tiếng Đức](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_%C4%90%E1%BB%A9c)và xuất bản tại [Berlin](http://vi.wikipedia.org/wiki/Berlin)với nhan đề *Tác phẩm bàn về chiến tranh của các binh gia cổ điển Trung Quốc*. Một Chuyên gia lý luận quân sự nổi tiếng của Đức là [Carl von Clausewitz](http://vi.wikipedia.org/wiki/Carl_von_Clausewitz)cũng chịu ảnh hưởng sâu sắc của *Binh pháp Tôn Tử*, điều này thể hiện rất rõ trong tác phẩm [Bàn về chiến tranh](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A0n_v%E1%BB%81_chi%E1%BA%BFn_tranh)(Von Kriege) của ông.
Việc nghiên cứu
*Binh pháp Tôn Tử*tại [Hoa Kỳ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)diễn ra khá muộn, sau khi [Chiến tranh thế giới thứ hai](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai)chấm dứt mới bắt đầu. Cùng với sự phát triển của khoa học kỹ thuật, khiến cho hình thức và quy luật tác chiến truyền thống đã có sự thay đổi to lớn. Hệ thống lý luận quân sự truyền thống của châu Âu trở nên lỗi thời, thế nhưng *Binh pháp Tôn Tử*với nội hàm triết lý quân sự uyên thâm, đã thu hút sự chú ý của các chuyên gia chiến lược phương tây, giúp họ tìm ra đáp án để giải quyết các vấn đề thực tế. Sở trưởng sở nghiên cứu chiến lược thuộc đại học quốc phòng [Hoa Kỳ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)là [John Collins](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=John_Collins&action=edit&redlink=1)trong tác phẩm *Đại chiến lược: nguyên tắc và thực tiễn*(Grand Strategy Principles and Practices) xuất bản năm [1973](http://vi.wikipedia.org/wiki/1973)đã viết như sau: *Tôn Tử là một nhân vật vĩ đại đã tạo lập nên hệ tư tưởng chiến lược đầu tiên của thời cổ đại… Cho đến tận ngày nay, vẫn không ai có được trình độ nhận thức sâu sắc đến thế về các mối quan hệ tương tác, các vấn đề cần nghiên cứu và những nhân tố ràng buộc đối với chiến lược. Phần lớn các quan điểm của ông vẫn giữ trọn vẹn giá trị trong thời đại ngày nay* . [[12]](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%B4n_T%E1%BB%AD_binh_ph%C3%A1p#cite_note-hdgroup44-12)
### Ảnh hưởng đối với các lĩnh vực khác
Ngay từ thời
*Chiến Quốc* [Bạch Khuê](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=B%E1%BA%A1ch_Khu%C3%AA&action=edit&redlink=1) đã ứng dụng tư tưởng của [Tôn Tử](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%B4n_V%C5%A9) vào lĩnh vực kinh doanh và đạt được nhiều thành tựu lớn. Sang thời [Bắc Tống](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_T%E1%BB%91ng), xuất hiện một tác phẩm lý luận về nghệ thuật [Cờ vây](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%9D_v%C3%A2y) *Kỳ kinh thập tam thiên* (Mười ba chương kinh điển đánh cờ), mô phỏng theo 13 chương của *Binh pháp Tôn Tử*. Từ nửa sau thế kỷ 20 trở lại đây, xu thế ứng dụng *Binh pháp Tôn Tử* trong những lĩnh vực phi quân sự càng trở nên sôi nổi. Trong những năm 50 của thế kỷ trước, tại [Nhật Bản](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n) đã xuất hiện học phái *quản lý kinh doanh theo binh pháp*, và nhanh chóng gây ảnh hưởng trên phạm vi toàn thế giới, hình thành một trào lưu nghiên cứu *Binh pháp Tôn Tử* trong lĩnh vực kinh tế. Ngoài ra *Binh pháp Tôn Tử* còn được nghiên cứu dưới nhiều góc độ khác nữa, như triết học, y học, thể dục thể thao, khoa học hệ thống, lý thuyết quyết định, tâm lý học, ngôn ngữ học, toán học, dự trù học, quản trị hành vi, và đều có được thành quả to lớn [[13]](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%B4n_T%E1%BB%AD_binh_ph%C3%A1p#cite_note-13)
### Ứng dụng trong kinh doanh
Những thương nhân nổi tiếng thời Tiên Tần là Đào Chu Công (
[Phạm Lãi](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BA%A1m_L%C3%A3i)), [Bạch Khuê](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=B%E1%BA%A1ch_Khu%C3%AA&action=edit&redlink=1) đã biết ứng dụng thành công *Binh pháp Tôn Tử* vào quản lý kinh doanh.
Bước vào xã hội hiện đại, nhiều nước tư bản phát triển không hẹn mà cùng có ý tưởng vận dụng
*Binh pháp Tôn Tử* để cải thiện vấn đề quản lý kinh doanh của doanh nghiệp, giữa thế kỷ 20 tại [Nhật Bản](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n) thậm chí còn hình thành một học phái kinh doanh bằng binh pháp, với sức ảnh hưởng lan toả khắp thế giới, hình thành cơn sốt nghiên cứu *Binh pháp Tôn Tử* trong lĩnh vực kinh tế. Nhiều công ty lớn thậm chí còn trực tiếp sử dụng *Binh pháp Tôn Tử* làm giáo trình huấn luyện dành cho các nhân viên quản lý bậc trung trở lên. Theo *Thời báo kinh tế thế giới* ra ngày 24-1-1983, một phái đoàn quản lý doanh nghiệp Trung Quốc đi thăm [Nhật Bản](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n) để tham khảo kinh nghiệm quản lý doanh nghiệp, đã được cán bộ phía [Nhật Bản](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n) giải thích như sau: *Kinh nghiệm quản lý của chúng tôi đều xuất phát từ đất nước Trung Quốc của các anh*, và tặng cho phái đoàn [Trung Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c)một cuốn sách, thật bất ngờ, đó chính là *Binh pháp Tôn Tử* [[14]](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%B4n_T%E1%BB%AD_binh_ph%C3%A1p#cite_note-hdgroup40-14) [Hoa Kỳ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)cũng đã đem *Binh pháp Tôn Tử*ứng dụng rộng rãi vào lĩnh vực quản lý kinh tế. Claude S. Gorge trong tác phẩm *Lịch sử tư tưởng quản lý*(The History of Managerial Thoughts) xuất bản năm [1972](http://vi.wikipedia.org/wiki/1972), đã nhận xét về giá trị to lớn của lý thuyết dùng người trong *Binh pháp Tôn Tử*đối với vấn đề quản lý doanh nghiệp hiện đại. Ông viết rằng: *Nếu muốn trở thành nhân tài về quản lý, bạn nhất định phải đọc Binh pháp Tôn Tử*. Vào năm [1979](http://vi.wikipedia.org/wiki/1979), D. A. Holway trong tác phẩm *Lịch sử phát triển của tư tưởng quản lý*cũng hết sức ca ngợi những tư tưởng quản lý kinh tế hàm ẩn trong *Binh pháp Tôn Tử*, và nhận xét rằng phương pháp phân chia cấp bậc quân đội, đẳng cấp tướng lĩnh trong quản lý quân sự, cách sử dụng thanh la, cờ xí, lửa hiệu để chuyền tin tức chứng tỏ [Tôn Tử](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%B4n_V%C5%A9)đã biết cách xử lý tốt các mối quan hệ giữa tham mưu và lãnh đạo trực tiếp, và cho rằng lý luận tổ chức kiểu mẫu cho quản lý doanh nghiệp hiện đại. [[14]](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%B4n_T%E1%BB%AD_binh_ph%C3%A1p#cite_note-hdgroup40-14)
Trong chương
**Kế**của *Binh pháp Tôn Tử*có viết. Tướng lĩnh phải có các đức tính (mưu trí), (uy tín), (nhân từ), (dũng cảm), (nghiêm minh). Đặt trong thương trường hiện đại, quan điểm này vẫn giữ nguyên ý nghĩa chỉ đạo phổ biến của nó, chỉ có điều chiến trường giờ đã đổi sang thương trường, tướng lĩnh của thương trường chính là các doanh nhân. Và một doanh nhân cũng phải biết về tình hình thương trường của mình, như binh pháp Tôn Tử có viết: [[15]](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%B4n_T%E1%BB%AD_binh_ph%C3%A1p#cite_note-MichaelsonSteven28-15)
|“||
|Chưa biết ý đồ chiến lược của các chư hầu, không thể tính việc kết giao ; chưa thông địa hình sông núi, đầm hồ, không thể hành quân ; không dùng người dẫn đường không thể chiếm địa lợi. Dùng binh đánh trận phải dựa vào biến hóa gian trá mới mong thành công, phải căn cứ vào chỗ có lợi hay không mà hành động, tùy sự phân tán hay tập trung binh lực mà thay đổi chiến thuật. Quân đội hành động thần tốc thì nhanh như gió cuốn, hành động chậm rãi thì lừng khừng như rừng rậm, khi tấn công thì như lửa cháy, khi phòng thủ thì như núi đá, khi ẩn mình thì như bóng tối, khi xung phong thì như sấm sét. Chiếm được làng xã phải phân binh đoạt lấy, mở rộng lãnh thổ, phải phân binh trấn giữ ; cân nhắc lợi hại được mất rồi mới tùy cơ hành động. Trước hết phải rõ phương pháp biến cong thành thẳng để giành thắng lợi, ấy là nguyên tắc hành quân. |”|
|
|
—Tôn Tử
## Đánh giá
Mười ba chương sách của cuốn Tôn Tử gồm hơn 7.000 chữ, quán xuyến tư tưởng và phương pháp của duy vật luận đơn thuần và biện chính pháp nguyên thuỷ, nêu lên được mối quan hệ phức tạp của chiến tranh với chính trị, ngoại giao, kinh tế, hoàn cảnh tự nhiên, cùng là tác dụng tương hỗ giữa năng động chủ quan của người dụng binh với quy luật khách quan, điều kiện hiện thực, đề cập một cách toàn diện quy luật phổ biến của chiến tranh và nguyên tắc trọng yếu của chỉ đạo chiến tranh.
Binh pháp Tôn Tử là binh thư sớm nhất, vĩ đại nhất thời cổ ở
[Trung Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c), mà từ xưa đến nay được xếp hàng đầu trong [bảy tập võ kinh](http://vi.wikipedia.org/wiki/V%C5%A9_kinh_th%E1%BA%A5t_th%C6%B0). Người [Nhật](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n) suy tôn [Tôn Vũ](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%B4n_V%C5%A9) là *thuỷ tổ của binh học phương đông* là *thánh điển binh học* và là *binh thư thời cổ bậc nhất thế giới*. [Thiên hoàng Minh Trị](http://vi.wikipedia.org/wiki/Thi%C3%AAn_ho%C3%A0ng_Minh_Tr%E1%BB%8B) cũng đã được nghe giảng dạy về *Binh pháp Tôn Tử*. Binh pháp của [16] [Tôn Vũ](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%B4n_V%C5%A9)được dịch ra nhiều thứ tiếng nước ngoài, ở [châu Âu](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%82u)cũng rất được tôn sùng. Trong các cuộc chiến tranh liên miên, [Hoàng đế](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_%C4%91%E1%BA%BF) [Napoléon Bonaparte](http://vi.wikipedia.org/wiki/Napol%C3%A9on_Bonaparte)cũng thường đọc *Tôn Tử binh pháp*. Không những thế, [Hoàng đế](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_%C4%91%E1%BA%BF_%C4%90%E1%BB%A9c)( *)* [Kaiser](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kaiser) [Wilhelm II của Đức](http://vi.wikipedia.org/wiki/Wilhelm_II_c%E1%BB%A7a_%C4%90%E1%BB%A9c), người đã gây ra cuộc [Chiến tranh thế giới thứ nhất](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_nh%E1%BA%A5t), sau khi thất bại được đọc *binh pháp Tôn Tử*liền than rằng: *“Tiếc thay 20 năm trước đây Trẫm không được xem cuốn sách này”* [[17]](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%B4n_T%E1%BB%AD_binh_ph%C3%A1p#cite_note-17)
Nhà cách mạng Trung Quốc
[Mao Trạch Đông](http://vi.wikipedia.org/wiki/Mao_Tr%E1%BA%A1ch_%C4%90%C3%B4ng) cũng chịu ảnh hưởng của binh pháp Tôn Tử, thể hiện qua các binh thư của ông . Đại tướng [18] [Võ Nguyên Giáp](http://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p)cũng thành công trong việc thực hiện những chiến thuật đề cập trong *Binh pháp Tôn Tử*trong [chiến dịch Điện Biên Phủ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_d%E1%BB%8Bch_%C4%90i%E1%BB%87n_Bi%C3%AAn_Ph%E1%BB%A7) [đập tan tác *]* [cần dẫn nguồn](http://vi.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c) [thực dân Pháp](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_th%E1%BB%B1c_d%C3%A2n_Ph%C3%A1p), giải phóng dân tộc [Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam). Thất bại của người [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)trong cuộc [Chiến tranh Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Vi%E1%BB%87t_Nam)cũng khiến cho các nhà lý luận quân sự hàng đầu của nước Mỹ phải để ý đến *Tôn Tử binh pháp*. [[19]](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%B4n_T%E1%BB%AD_binh_ph%C3%A1p#cite_note-19) Tháng 8 năm [[20]](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%B4n_T%E1%BB%AD_binh_ph%C3%A1p#cite_note-20) [1990](http://vi.wikipedia.org/wiki/1990), sau khi [Chiến tranh vùng Vịnh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_v%C3%B9ng_V%E1%BB%8Bnh)bùng phát, phóng viên *Thời báo Los Angeles*đến phỏng vấn [Tổng thống](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95ng_th%E1%BB%91ng_Hoa_K%E1%BB%B3) [George H. W. Bush](http://vi.wikipedia.org/wiki/George_H._W._Bush), phát hiện trên bàn làm việc của ông có bày hai cuốn sách, là *Hoàng đế Caesar*và *Binh pháp Tôn Tử* . Có người nói: Trong cuộc [[12]](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%B4n_T%E1%BB%AD_binh_ph%C3%A1p#cite_note-hdgroup44-12) [Chiến tranh vùng Vịnh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_v%C3%B9ng_V%E1%BB%8Bnh), các sỹ quan quân đội [Hoa Kỳ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)đều mang theo *Binh pháp Tôn Tử*. Như vậy cho thấy cuốn binh pháp cổ đại có từ 2500 năm trước, trong cuộc chiến tranh hiện đại hoá hôm nay vẫn phát huy ảnh hưởng sâu rộng. Danh tướng [Takeda Shingen](http://vi.wikipedia.org/wiki/Takeda_Shingen)(Vũ Điền Tín Huyền) được tôn xưng là “Tôn Tử” của [Nhật Bản](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n). Ông suy tôn [Tôn Tử](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%B4n_V%C5%A9)là bậc thầy của mình, viết bốn câu trong *Binh pháp Tôn Tử*lên cờ trận, cắm tại cửa doanh trại. *“Lúc nhanh thì như gió cuốn, lúc chậm rãi như rừng sâu, lúc tấn công như lửa cháy, lúc phòng ngự như núi đá”* . [[21]](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%B4n_T%E1%BB%AD_binh_ph%C3%A1p#cite_note-21) *Tôn Tử binh pháp* không chỉ là bắu vật của văn hoá truyền thống của dân tộc Trung Hoa, mà còn là tinh hoa của văn hoá thế giới, là của cải tinh thần chung của nhân loại. Trong khi dịch [22] *Tôn Tử binh pháp*năm [1957](http://vi.wikipedia.org/wiki/1957), Quách Hóa Nhược tâm sự: *Văn cổ của* [Tôn Tử](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%B4n_V%C5%A9)cô đúc nếu dịch theo một cách đơn giản thì trúc trắc khó hiểu, tuy trung thành nhưng không “đạt”. Cho nên một mặt phải hết sức trung thành với nguyên văn, từng chữ từng câu đều phải cố giữ ý nghĩa cũ của nó, không thể thêm thắt, nếu không sẽ hoá ra chú thích. Nhưng, một mặt khác giữ từ và câu trong giọng văn diễn tả lại phải bồi bổ thêm cho gọn ý, khiến người đọc dễ hiểu. Văn cổ của Tôn Tử, văn gọn nghĩa sâu, nhiều âm điệu, **có thể nói để trong vườn sẽ toả mùi thơm của hoa quý, ném xuống đất sẽ có tiếng kêu của bạc vàng**. Nhiều từ sắp đối nhau, nhiều câu trùng lắp thật là đẹp khiến người ta không nỡ và cũng không dám tự ý để làm mất thần sắc và âm điệu giàu có của nó [[23]](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%B4n_T%E1%BB%AD_binh_ph%C3%A1p#cite_note-23)
Lời tựa do nhóm biên dịch cuốn
*Truyện Tôn Tử*của Tào Nghiêu Đức có đoạn viết: *Trước tác “Binh pháp Tôn Tử” là bộ binh pháp kinh điển hàng đầu thế giới, được danh tướng các thời đại đề cao, nức tiếng xưa nay. Tác dụng và giá trị của nó, không chỉ hạn hẹp trong phạm vi quân sự, mà các lĩnh vực chính trị, ngoại giao, văn hoá, kinh tế, đều chịu ảnh hưởng sâu sắc.* [[24]](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%B4n_T%E1%BB%AD_binh_ph%C3%A1p#cite_note-24)
Một tuyệt tác quân sự kinh điển ở châu Âu sánh vai với binh pháp Tôn Tư là “Những quân lệnh của Friedrich Đại Đế giành cho binh tướng của mình” do chính vị vua – chiến binh vĩ đại
[Friedrich II của Phổ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Friedrich_II_c%E1%BB%A7a_Ph%E1%BB%95)(Friedrich Đại đế) viết nên (1747). Các nhà nghiên cứu cho rằng kiệt tác này có nhiều tư tưởng giống với *binh pháp Tôn Tử*. [[25]](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%B4n_T%E1%BB%AD_binh_ph%C3%A1p#cite_note-25) [[26]](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%B4n_T%E1%BB%AD_binh_ph%C3%A1p#cite_note-26) Tỷ như trong khi Tôn Tử viết: [[27]](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%B4n_T%E1%BB%AD_binh_ph%C3%A1p#cite_note-27) *“Biết người biết ta, trăm trận không nguy; không biết người mà chỉ biết ta, một trận thắng một trận thua; không biết người, không biết ta, mọi trận đều bại.”*Thì Friedrich Đại Đế cũng có viết: *“Một người phải biết về các kẻ thù của mình, các liên minh của chúng, bản chất và tài nguyên của nước chúng để mà còn tiến quân. Một người phải biết kiếm bạn hữu, biết tài nguyên của mình, và phải biết nhận thấy những hiệu quả tương lai mà người này mong muốn hoặc lo sợ từ những thủ đoạn chính trị*“. Mã Nhất Phu đánh giá về [[28]](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%B4n_T%E1%BB%AD_binh_ph%C3%A1p#cite_note-28) *binh pháp Tôn Tử*như sau: *Ảnh hưởng của cuốn Tôn Tử không chỉ giới hạn ở lĩnh vực quân sự. “Tôn Tử” là phương lược trị quốc của chính trị gia, là tấm gương soi của nhà triết học, là pháp bảo của nhà ngoại giao, là báu vật ở trong con mắt của văn học gia; trong cuộc thương chiến kịch liệt hiện nay, đó cũng là sách giáo khoa chiến lược của những nhà kinh doanh. Vị thần kinh doanh* [Tùng Hạ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Matsushita_K%C5%8Dnosuke)của Nhật Bản cũng cho rằng, cuốn Tôn Tử là pháp bảo thành công của ông ta [[29]](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%B4n_T%E1%BB%AD_binh_ph%C3%A1p#cite_note-29)
Binh pháp Tôn Tử được vận dụng rộng rãi trong nhiều lĩnh vực, hấp dẫn được sự chú ý nghiên cứu của nhiều nhân sĩ, cuối cùng đã gây thành một sức nóng Tôn Tử mang tính toàn cầu.
### Hạn chế
Do hạn chế của hiện thực khách quan và mức độ nhận thức đương thời, cuốn Tôn Tử không thể tránh khỏi những chỗ thiên lệch hoặc lầm lẫn, như xem nhẹ vai trò binh sĩ, chỉ chú trọng được lợi mà không để ý đến chính nghĩa hay là không chính nghĩa như:
*cướp bóc thôn xóm, giành lấy nhân lực của nước địch; mở rộng lãnh thổ, giành lấy của cải nước địch*. Cần chú ý xem lại những phần đó.
Trên thực tế, những việc như trên là điều không thể nào tránh khỏi. Trong giao tranh, điều quan trong trọng nhất mà một tướng lĩnh phải đặt lên hàng đầu chính là kết quả của trận chiến, chỉ cần thắng lợi thì những điều khác đều không còn ý nghĩa ví dụ: nếu như không tấn công các thôn làng sẽ không thể duy trì lực lượng chiến đấu cho quân sĩ, không thể ép quân địch tự chui ra vào kế. Hoặc nếu như chỉ quan tâm đến số người có thể bị mất thì không thể nào có thể chiến thắng.
## Trích dẫn
Có người nói rằng, phép biện chứng của
[Tôn Vũ](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%B4n_V%C5%A9) chỉ khuôn trong lĩnh vực quân sự học, phạm vi nhỏ hẹp. Nhận định như vậy là thiên lệch, bất cứ loại tư tưởng nào, chỉ cần nó giàu tính triết học, vô luận nhìn từ góc độ nào, đều có ý nghĩa chỉ đạo phổ biến. Nhiều vấn đề trong 13 thiên *Binh pháp* như: *Tấn công địch khi nó không đề phòng, tác chiến một cách bất ngờ* *Tự bảo vệ mình để giành thắng lợi* *Tránh chỗ thực đánh vào chỗ hư* *Giành thắng lợi theo tình hình của địch* *Ra lệnh thì dùng văn, trị an thì dùng võ*
- …
Tuy nói về quân sự, nhưng phù hợp với các ngành nghề. Ở một số nước có nền kinh tế phát triển, ngay khi tuyển dụng nhân viên bán hàng, cũng không tách rời nội dung của
*Binh pháp Tôn Tử* . Câu cuối cùng chương 3 như sau: [30]
- 故曰：知彼知己，百戰不殆；不知彼而知己，一勝一負；不知彼，不知己，每戰必敗 (“tri bỉ tri kỷ, bách chiến bất đãi; bất tri bỉ nhi tri kỷ, nhất thắng nhất phụ; bất tri bỉ, bất tri kỷ, mỗi chiến tất bại”)
*Biết người biết ta, trăm trận không nguy; không biết người mà chỉ biết ta, một trận thắng một trận thua; không biết người, không biết ta, mọi trận đều bại*.
Câu này đã đi vào thành ngữ Trung Quốc và Việt Nam, rất phổ biến nhưng nội dung có khác đi:
- “Tri kỷ tri bỉ, bách chiến bách thắng”
*(“Biết người biết ta, trăm trận trăm thắng”)*
## Tham khảo
- Quách Hóa Nhược, Binh pháp Tôn Tử, NXB Quân đội nhân dân, Hà Nội 1964
- Tào Nghiêu Đức, Truyện Tôn Tử, NXB Hà Nội, 2001
- Mã Nhất Phu, Binh pháp Tôn Tử, NXB Văn hoá thông tin, Hà Nội 2005
- Đức Thành, Binh pháp Tôn Tử, NXB Văn hoá thông tin, Hà Nội 2006
- HĐ Group biên dịch, Binh pháp Tôn Tử, NXB Hà Nội, 2009
## Đọc thêm
## Chú thích
**Thomas Raphael Phillips,** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%B4n_T%E1%BB%AD_binh_ph%C3%A1p#cite_ref-1) *Roots of strategy: the 5 greatest military classics of all time*, trang 9 **Thomas Raphael Phillips,** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%B4n_T%E1%BB%AD_binh_ph%C3%A1p#cite_ref-2) *Roots of strategy: the 5 greatest military classics of all time*, Bìa sau **HĐ Group. sđd. bìa 4** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%B4n_T%E1%BB%AD_binh_ph%C3%A1p#cite_ref-3) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%B4n_T%E1%BB%AD_binh_ph%C3%A1p#cite_ref-4) [‘Art of War for Business Management Strategic Planning’](http://ieeexplore.ieee.org/iel5/6378/17495/00808535.pdf) **Floyd, Raymond E.** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%B4n_T%E1%BB%AD_binh_ph%C3%A1p#cite_ref-5) [http://www.allbusiness.com/management/benchmarking-strategic-planning/338250-1.html](http://www.allbusiness.com/management/benchmarking-strategic-planning/338250-1.html) **Quách Hóa Nhược. sđd. trang 15** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%B4n_T%E1%BB%AD_binh_ph%C3%A1p#cite_ref-6) **Mã Nhất Phu. sđd. trang 8-9** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%B4n_T%E1%BB%AD_binh_ph%C3%A1p#cite_ref-7) **Mã Nhất Phu. sđd. trang 10** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%B4n_T%E1%BB%AD_binh_ph%C3%A1p#cite_ref-8) **Thomas Raphael Phillips,** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%B4n_T%E1%BB%AD_binh_ph%C3%A1p#cite_ref-9) *Roots of strategy: the 5 greatest military classics of all time*, trang 5 **Gerald A. Michaelson, Sun Tzu,** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%B4n_T%E1%BB%AD_binh_ph%C3%A1p#cite_ref-GeraldMichaeson_10-0) [, Adams Media, 2001.](http://books.google.com.vn/books?id=eUNB27RRRuQC&pg=PT108&dq=%22sun+tzu%22+%2B+%22Frederick+the%22#v=onepage&q&f=false) *Sun tzu: the art of war for managers : 50 strategic rules* [ISBN 1-58062-459-6](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/1580624596).
- ^
**a** [Samuel B. Griffith,](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%B4n_T%E1%BB%AD_binh_ph%C3%A1p#cite_ref-griff169_11-1) **b** *Sun Tzu: The Art of War*, trang 169
- ^
**a** [HĐ Group. sđd. trang 44](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%B4n_T%E1%BB%AD_binh_ph%C3%A1p#cite_ref-hdgroup44_12-1) **b** **HĐ Group. sđd. trang 15** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%B4n_T%E1%BB%AD_binh_ph%C3%A1p#cite_ref-13)
- ^
**a** [HĐ Group. sđd. trang 40](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%B4n_T%E1%BB%AD_binh_ph%C3%A1p#cite_ref-hdgroup40_14-1) **b** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%B4n_T%E1%BB%AD_binh_ph%C3%A1p#cite_ref-MichaelsonSteven28_0) **Lỗi chú thích: Thẻ**
sai; không có nội dung trong thẻ ref có tên
MichaelsonSteven28
**Donald Keene,** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%B4n_T%E1%BB%AD_binh_ph%C3%A1p#cite_ref-16) *Emperor of Japan: Meiji and his world, 1852-1912*trang 146 **Quách Hóa Nhược. sđd. trang 14** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%B4n_T%E1%BB%AD_binh_ph%C3%A1p#cite_ref-17) **Griffith, p. 50** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%B4n_T%E1%BB%AD_binh_ph%C3%A1p#cite_ref-18) [ISBN 0-19-501476-6](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0195014766) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%B4n_T%E1%BB%AD_binh_ph%C3%A1p#cite_ref-19) [[1]](http://sonshi.com/duiker.html)Interview with Dr. William Duiker [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%B4n_T%E1%BB%AD_binh_ph%C3%A1p#cite_ref-20) [[2]](http://archive.is/20120629011131/findarticles.com/p/articles/mi_m0PBZ/is_3_83/ai_109268913/?tag=untagged)Learning from Sun Tzu, *Military Review*, May–June 2003 **HĐ Group. sđd. trang 42** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%B4n_T%E1%BB%AD_binh_ph%C3%A1p#cite_ref-21) **Mã Nhất Phu. sđd. trang 5** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%B4n_T%E1%BB%AD_binh_ph%C3%A1p#cite_ref-22) **Quách Hóa Nhược. sđd. trang 4-5** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%B4n_T%E1%BB%AD_binh_ph%C3%A1p#cite_ref-23) **Tào Nghiêu Đức. sđd. trang 5** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%B4n_T%E1%BB%AD_binh_ph%C3%A1p#cite_ref-24) **Thomas Raphael Phillips,** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%B4n_T%E1%BB%AD_binh_ph%C3%A1p#cite_ref-25) *Roots of strategy: the 5 greatest military classics of all time*, trang 301 **Charles Edward Kirkpatrick,** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%B4n_T%E1%BB%AD_binh_ph%C3%A1p#cite_ref-26) *An unknown future and a doubtful present: writing the victory plan of 1941*, trang 24 **Charles M. Westenhoff, AIR UNIV PRESS MAXWELL AFB AL,** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%B4n_T%E1%BB%AD_binh_ph%C3%A1p#cite_ref-27) *Military air power : the CADRE digest of air power opinions and thoughts* **Milan N. Vego,** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%B4n_T%E1%BB%AD_binh_ph%C3%A1p#cite_ref-28) *Joint Operational Warfare Theory and Practice and V. 2, Historical Companion*, trang 163 **Mã Nhất Phu. sđd. trang 11** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%B4n_T%E1%BB%AD_binh_ph%C3%A1p#cite_ref-29) **Tào Nghiêu Đức. sđd. trang 10** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%B4n_T%E1%BB%AD_binh_ph%C3%A1p#cite_ref-30)
## Liên kết ngoài
|
|![]()
[Binh pháp Tôn Tử](http://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Sunzi?uselang=vi) [Binh pháp Tôn Tử prc](http://diendanebook.com/viewtopic.php?f=4&t=447) [Tôn tử và nghệ thuật thương mại](http://www.suntzu1.com/content/sun_tzu_and_the_art_of_business/)– do Mark McNeilly [Tôn tử – nghệ thuật quân sự cho nhân viên quản lý – 50 luật chiến thuật](http://www.leadershipnow.com/leadershop/2459-6.html) [Việt báo-Binh pháp Tôn Tử](http://tim.vietbao.vn/Binh_ph%C3%A1p_T%C3%B4n_T%E1%BB%AD/) [China ABC—-Binh pháp Tôn Tử](http://vietnamese.cri.cn/chinaabc/chapter14/chapter140201.htm)
|
|[Thể loại](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i):
# Tôn Vũ
|Tôn Vũ|
|
|![]()
Tượng Tôn Vũ tại
[Yurihama, Tottori](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Yurihama,_Tottori&action=edit&redlink=1), [Nhật Bản](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n) [Binh pháp Tôn Tử](http://vi.wikipedia.org/wiki/Binh_ph%C3%A1p_T%C3%B4n_T%E1%BB%AD) **Tôn Vũ** (545 TCN – 470 TCN) [Trung văn giản thể](http://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_v%C4%83n_gi%E1%BA%A3n_th%E1%BB%83): 孙武; [phồn thể](http://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_v%C4%83n_ph%E1%BB%93n_th%E1%BB%83): 孫武; [bính âm](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%ADnh_%C3%A2m): *Sūn Wǔ* tên chữ là **Trưởng Khanh**, người Lạc An [nước Tề](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%81_%28n%C6%B0%E1%BB%9Bc%29) (nay là [Huệ Dân](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hu%E1%BB%87_D%C3%A2n) – [Sơn Đông](http://vi.wikipedia.org/wiki/S%C6%A1n_%C4%90%C3%B4ng) – TQ), ở cuối thời [Xuân Thu](http://vi.wikipedia.org/wiki/Xu%C3%A2n_Thu), năm sinh năm mất đều không xác định được, nhờ [cuốn binh thư của mình](http://vi.wikipedia.org/wiki/Binh_ph%C3%A1p_T%C3%B4n_T%E1%BB%AD) mà được tôn là **Tôn Tử**, lại bởi hoạt động chủ yếu ở [nước Ngô](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%B4_%28n%C6%B0%E1%BB%9Bc%29), nên được gọi là *Ngô Tôn Tử* để phân biệt với *Tôn Tẫn* ( *Tề Tôn Tử* là người [nước Tề](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%81_%28n%C6%B0%E1%BB%9Bc%29) ở thời [Chiến Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_Qu%E1%BB%91c))
## Mục lục
## Nguồn gốc
[Vua Thuấn](http://vi.wikipedia.org/wiki/Thu%E1%BA%A5n) chính là thủy tổ của Tôn Vũ. Vào thời [Tây Chu](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_Chu), hậu duệ của [vua Thuấn](http://vi.wikipedia.org/wiki/Thu%E1%BA%A5n) là Hồ Công (vốn họ Quy) được phong tước hầu ở [nước Trần](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%A7n_%28n%C6%B0%E1%BB%9Bc%29). Năm [671 TCN](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=671_TCN&action=edit&redlink=1) [Trần Hiến](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Tr%E1%BA%A7n_Hi%E1%BA%BFn&action=edit&redlink=1) tức Công tử Hoàn của [nước Trần](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%A7n_%28n%C6%B0%E1%BB%9Bc%29) Bởi tránh nội loạn dẫn mọi người trong nhà lưu vong sang [nước Tề](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%81_%28n%C6%B0%E1%BB%9Bc%29), đổi tên là Điền Hoàn. Điền Thư là cháu đời thứ năm của Điền Hoàn, bởi họ điền có nhiều chiến công nên được Tề vương phong đất ở [Lạc An](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BA%A1c_An_%28%C4%91%E1%BB%8Bnh_h%C6%B0%E1%BB%9Bng%29) (tức [Huệ Dân](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hu%E1%BB%87_D%C3%A2n) – [Sơn Đông](http://vi.wikipedia.org/wiki/S%C6%A1n_%C4%90%C3%B4ng) ngày nay), cho đổi họ Tôn. Điền Thư sinh ra Điền Bằng (còn gọi là Tôn Phùng), khi đó họ Điền Tôn là một trong bốn họ quý tộc lớn của [nước Tề](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%81_%28n%C6%B0%E1%BB%9Bc%29). Điền Bằng lấy con gái của [họ Phạm](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BA%A1m_%28h%E1%BB%8D%29) cũng là một họ quý tộc của [nước Tề](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%81_%28n%C6%B0%E1%BB%9Bc%29) sinh ra Tôn Vũ. [[1]](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%B4n_V%C5%A9#cite_note-1) [[2]](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%B4n_V%C5%A9#cite_note-Nh.E1.BA.A5t_Phu_2005-2) [[3]](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%B4n_V%C5%A9#cite_note-3)
Hồi đó các cuộc đấu đá tranh giành quyền lực cũng tàn khốc khác thường. Tôn Vũ phải mang gia đình chạy đến ẩn cư ở ngoại thành
[Cô Tô](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%B4_T%C3%B4) là kinh đô của [nước Ngô](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%B4_%28n%C6%B0%E1%BB%9Bc%29) (nay là Tô Châu). [[2]](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%B4n_V%C5%A9#cite_note-Nh.E1.BA.A5t_Phu_2005-2)
## Tiểu sử
Tôn Vũ tên chữ là Trưởng Khanh, ông sinh vào khoảng 100 năm sau khi
[Tề Hoàn Công](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%81_Ho%C3%A0n_c%C3%B4ng) qua đời và sinh sau [Khổng Tử](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kh%E1%BB%95ng_T%E1%BB%AD) ít lâu, vào khoảng trước hoặc sau năm [540 TCN](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=540_TCN&action=edit&redlink=1) , nhưng theo Tào Nghiêu Đức thì cụ thể ông sinh năm 545 TCN, tức năm [4] [Chu Linh Vương](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chu_Linh_v%C6%B0%C6%A1ng)thứ 27, [Tề Cảnh Công](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%81_C%E1%BA%A3nh_c%C3%B4ng)năm thứ 3 ngày 28 tháng 8, ở [Lạc An](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BA%A1c_An_%28%C4%91%E1%BB%8Bnh_h%C6%B0%E1%BB%9Bng%29) [nước Tề](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%81_%28n%C6%B0%E1%BB%9Bc%29). Vì nội loạn nên gia đình phải chạy đến La Phù Sơn ở ngoại thành [[5]](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%B4n_V%C5%A9#cite_note-5) [Cô Tô](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%B4_T%C3%B4)là kinh đô của [nước Ngô](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%B4_%28n%C6%B0%E1%BB%9Bc%29), cầy cấy dệt cửi để sinh sống, ông để tâm nghiên cứu binh pháp. Thời gian này Tôn Vũ với [Ngũ Tử Tư](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C5%A9_T%E1%BB%AD_T%C6%B0)(là trọng thần của [nước Ngô](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%B4_%28n%C6%B0%E1%BB%9Bc%29)) Kết thành mối quan hệ gắn bó. [Ngũ Tử Tư](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C5%A9_T%E1%BB%AD_T%C6%B0)liền tiến cử Tôn Vũ với Ngô vương. Tôn Vũ dâng 13 chương binh pháp lên Ngô vương là [Hạp Lư](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%B4_H%E1%BA%A1p_L%C6%B0), được Ngô vương rất tán thưởng, Tôn Vũ dùng ngay các cung nữ để diễn tập binh pháp, chém mỹ nhân để thị uy, khiến Ngô vương rất nể vì, lệnh cho làm thượng tướng quân, rồi phong làm quân sư. Tôn vũ sau đó cùng với Ngũ Tử Tư trợ giúp Ngô vương cải cách chính sự, tăng cường quốc lực. [[6]](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%B4n_V%C5%A9#cite_note-6) [Tư Mã Thiên](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C6%B0_M%C3%A3_Thi%C3%AAn)viết trong [Sử Ký](http://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%AD_K%C3%BD_%28%C4%91%E1%BB%8Bnh_h%C6%B0%E1%BB%9Bng%29): *.* [Hạp Lư](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%B4_H%E1%BA%A1p_L%C6%B0)biết Tôn Tử có tài dùng binh và cho Tôn Tử làm tướng. Phía tây quân Ngô phá [nước Sở](http://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%9F_%28n%C6%B0%E1%BB%9Bc%29)mạnh, đi vào đất Sính; phía bắc uy hiếp [nước Tề](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%81_%28n%C6%B0%E1%BB%9Bc%29), [nước Tấn](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BA%A5n_%28n%C6%B0%E1%BB%9Bc%29), nổi tiếng ở chư hầu, Tôn Tử có công ở đấy Tuy nhiên có mấy vấn đề luôn gây ra sự tranh cãi kịch liệt từ trước đến nay; Tôn Vũ sinh vào năm nào, rốt cuộc Tôn Vũ đã thân chinh chỉ huy bao nhiêu trận đánh. Vừa qua giới nghiên cứu lịch sử cổ đại Trung Quốc khi đã nghiên cứu, đối chiếu, tổng hợp, so sánh từ các sử liệu: [[7]](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%B4n_V%C5%A9#cite_note-7) *… đã đưa ra kết luận:* [Ngô Việt Xuân Thu](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ng%C3%B4_Vi%E1%BB%87t_Xu%C3%A2n_Thu&action=edit&redlink=1), [Việt sắc thư](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Vi%E1%BB%87t_s%E1%BA%AFc_th%C6%B0&action=edit&redlink=1), [Tả truyện](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BA%A3_truy%E1%BB%87n), [Sử ký](http://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%AD_K%C3%BD_%28%C4%91%E1%BB%8Bnh_h%C6%B0%E1%BB%9Bng%29) *Trong sự nghiệp quân dịch của mình, Tôn Vũ trực tiếp chỉ huy năm trận đánh và chính năm trận chiến “để đời” này đã góp phần đưa tên tuổi của ông bất hủ cùng thời gian* [[8]](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%B4n_V%C5%A9#cite_note-8)
### Lần chỉ huy thứ nhất
Tháng 12 năm 512 TCN, khi đó Ngô vương là
[Hạp Lư](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%B4_H%E1%BA%A1p_L%C6%B0) ra lệnh cho Tôn Vũ chỉ huy quân tiêu diệt hai nước nhỏ là [nước Chung Ngô](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=N%C6%B0%E1%BB%9Bc_Chung_Ng%C3%B4&action=edit&redlink=1) và [nước Từ](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%AB_%28n%C6%B0%E1%BB%9Bc%29). Trong lần cầm quân đầu tiên này, Tôn Vũ đã xuất sắc hạ gọn hai nước trên đồng thời thừa thắng chiếm được đất Thư thuộc [nước Sở](http://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%9F_%28n%C6%B0%E1%BB%9Bc%29), lập công lớn được Ngô vương ban thưởng.
### Lần chỉ huy thứ hai
Năm 511 TCN, Tôn Vũ lại thống lĩnh ba quân cùng
[Ngũ Tử Tư](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C5%A9_T%E1%BB%AD_T%C6%B0), [Bá Hi](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A1_Hi) đi chinh phạt [nước Sở](http://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%9F_%28n%C6%B0%E1%BB%9Bc%29) bởi lý do “Sở vương từ chối không chịu trao thanh bảo kiếm Trạm Lư cho Hạp Lư”. Dưới quyền chỉ huy của Tôn Vũ quân Ngô đánh hai trận thắng cả hai, chiếm được hai sứ Lục và Tiềm thuộc đất Sở.
### Lần chỉ huy thứ ba
Năm 510 TCN, lúc này giữa
[nước Ngô](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%B4_%28n%C6%B0%E1%BB%9Bc%29) và [nước Việt](http://vi.wikipedia.org/wiki/N%C6%B0%E1%BB%9Bc_Vi%E1%BB%87t) lần đầu tiên xảy ra cuộc chiến tranh quy mô lớn mà sử sách còn ghi lại đó là cuộc “Đại chiến Huề – Lý”. Trong cuộc chiến này lần đầu tiên Tôn Vũ đưa ra cách dụng binh *Quý hồ tinh bất quý hồ đa* trong đánh trận, do vậy chỉ với ba vạn quân với phép dụng binh tài tình của mình, Tôn Vũ đã đánh bại 16 vạn quân [nước Việt](http://vi.wikipedia.org/wiki/N%C6%B0%E1%BB%9Bc_Vi%E1%BB%87t).
### Lần chỉ huy thứ tư
Năm 509 TCN xảy ra cuộc
* giữa Đại chiến Dự Chương* [nước Ngô](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%B4_%28n%C6%B0%E1%BB%9Bc%29)và [nước Sở](http://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%9F_%28n%C6%B0%E1%BB%9Bc%29). Khi đó vua Sở sai con trai là công tử Tử Thường và công tử Tử Phàm dẫn đại quân tiến đánh [nước Ngô](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%B4_%28n%C6%B0%E1%BB%9Bc%29), nhằm báo thù nỗi nhục mất đất năm xưa. Một lần nữa Ngô vương [Hạp Lư](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%B4_H%E1%BA%A1p_L%C6%B0)lại giao cho Tôn Vũ cầm quân chống giặc. Lần này Tôn Vũ khôn khéo vòng tránh đội quân chủ lực của công tử Tử Thường; dùng lối đánh vu hồi tập kích doanh trại bắt sống công tử Tử Phàm, quân Sở từ thế mạnh, chuyển sang yếu cầm cự chưa đầy một tháng phải rút chạy về nước.
### Lần chỉ huy thứ năm
Hai nước Ngô – Sở một lần nữa xảy ra chiến tranh vào ngày 18 tháng 11 năm 506 TCN sử sách gọi đây là
*. Đây là cuộc chiến lớn nhất trong lịch sử hai nước. Lần này cuộc chiến Bách Cử* [quân Sở](http://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%9F_%28n%C6%B0%E1%BB%9Bc%29)huy động 25 vạn quân tiến đánh [nước Ngô](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%B4_%28n%C6%B0%E1%BB%9Bc%29), khí thế báo thù rất sôi sục. Theo kế của Tôn Vũ và [Ngũ Tử Tư](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C5%A9_T%E1%BB%AD_T%C6%B0)vua Ngô bí mật liên kết với hai nước nhỏ là Đường và Thái làm thành liên minh chống Sở. Khi tác chiến, Tôn Vũ triệt để lợi dụng địa hình thuận lợi của hai nước “đồng Minh” để triển khai chiến thuật “Khống chế chính diện”, “Tập kích vu hồi mạn sườn” của mình. Sau năm lần giao chiến với quân Sở, Tôn Vũ đều giành thắng lợi. Cuối cùng 3 vạn quân Ngô đã phá tan 25 vạn quân Sở buộc Sở vương phải tháo chạy. [[9]](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%B4n_V%C5%A9#cite_note-9) [[10]](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%B4n_V%C5%A9#cite_note-10)
- Với năm trận đánh “để đời” này, uy danh và tài thao lược quân sự của Tôn Vũ lừng lẫy khắp thiên hạ. Nhưng sau khi lập được công lao ông không muốn làm quan, cố tình về núi làm dân thường, mai danh ẩn tích, không biết cuối cùng ra sao nữa. Cuốn sách
*Việt tuyệt thư*nói rằng: *ở mười dặm ngoài thành Cô Tô có mộ Tôn Vũ*, thực giả ra sao cũng khó xác định.
## Chú thích
**HDD Group, binh pháp Tôn Tử, NXB Hà Nội, trang 62** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%B4n_V%C5%A9#cite_ref-1)
- ^
**a** [Mã Nhất Phu, Binh Pháp Tôn Tử, NXB Văn hoá thông tin, 2005, trang 6](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%B4n_V%C5%A9#cite_ref-Nh.E1.BA.A5t_Phu_2005_2-1) **b** **Tào Nghiêu Đức, trang 26** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%B4n_V%C5%A9#cite_ref-3) **HĐ Group, trang 62** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%B4n_V%C5%A9#cite_ref-4) **Tào Nghiêu Đức, Truyện Tôn Tử, NXB Hà Nội, 2001, trang 26** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%B4n_V%C5%A9#cite_ref-5) **Đức Thành, Binh pháp Tôn Tử, NXB Văn hoá thông tin, 2006, trang 608** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%B4n_V%C5%A9#cite_ref-6) **Tư Mã Thiên, Sử ký, NXB Văn học, 1971, trang 321** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%B4n_V%C5%A9#cite_ref-7) **Đức Thành SĐD, trang 608** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%B4n_V%C5%A9#cite_ref-8) **Đức Thành, SĐD, trang 610** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%B4n_V%C5%A9#cite_ref-9) **Trong Mã Nhất Phu, SĐD, trang 9 nói quân Sở có 20 vạn** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%B4n_V%C5%A9#cite_ref-10)
## Đọc thêm
- Mười nguyên lý trong Tôn Tử Binh Pháp ứng dụng vào cuộc sống. DDH. Nhà xuất bản Mũi Cà Mau, 1996.
- Tôn Ngô Binh pháp. Lê Xuân Mai. Nhà xuất bản Thanh Hoá, 1996.
- Tôn Tử, thiên tài quân sự. Trương Diên Hồng. Nhà xuất bản Mũi Cà Mau, 1999.
[Tôn Tẫn binh pháp](http://vi.wikipedia.org/wiki/Binh_ph%C3%A1p_T%C3%B4n_T%E1%BA%ABn) [Tôn Tử binh pháp](http://vi.wikipedia.org/wiki/Binh_ph%C3%A1p_T%C3%B4n_T%E1%BB%AD) [Tam thập lục kế](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ba_m%C6%B0%C6%A1i_s%C3%A1u_k%E1%BA%BF) [Tôn Tẫn](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%B4n_T%E1%BA%ABn) [Ngũ Tử Tư](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C5%A9_T%E1%BB%AD_T%C6%B0)
## Liên kết ngoài
Phương tiện liên quan tới
[Sunzi](http://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Sunzi)tại [Wikimedia Commons](http://vi.wikipedia.org/wiki/Wikimedia_Commons)
|
|![]()
[Tôn Vũ](http://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Sunzi?uselang=vi)
# Binh pháp Tôn Tẫn
[Tôn Tẫn binh pháp](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=T%C3%B4n_T%E1%BA%ABn_binh_ph%C3%A1p&redirect=no)) **Tề Tôn Tẫn binh pháp**còn gọi là **Tôn Tẫn binh pháp**là sách binh pháp do [Tôn Tẫn](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%B4n_T%E1%BA%ABn)một danh tướng Trung Quốc thời xưa viết. *Tôn Tẫn binh pháp*đôi khi còn gọi là *Tôn tử binh pháp*nhưng không phải là *(do* [Tôn Tử binh pháp](http://vi.wikipedia.org/wiki/Binh_ph%C3%A1p_T%C3%B4n_T%E1%BB%AD) [Tôn Tử](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%B4n_V%C5%A9)viết). (Ở đây Tôn nghĩa là họ Tôn, còn tử (子) nghĩa là bậc thầy như tử trong [Khổng Tử](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kh%E1%BB%95ng_T%E1%BB%AD), [Mạnh Tử](http://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%A1nh_T%E1%BB%AD)).
## Lịch sử
Sau khi giúp nước
[Tề](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%81) ( [Nước Tề](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%81_%28n%C6%B0%E1%BB%9Bc%29) thời Xuân Thu – chiến quốc nay là tỉnh Sơn Đông) Tôn Tẫn sống ẩn dật, sách bị thất truyền lâu nên người đời có nhiều tranh cãi. Năm 1972 tại núi Ngân Tước – Sơn Đông, người ta khai quật được một số tài liệu lục thao, binh pháp Tôn tử…, nhưng bị hư hại gần hết, *Tôn Tẫn binh pháp* đáng ra có 89 thiên thì chỉ còn 30 thiên đọc được, tổng cộng bộ binh thư này có hơn 2000 chữ. Tôn Tẫn viết dạy cho binh lính, tướng sĩ tề quốc. Bộ binh pháp này kế thừa, phát triển Tôn Tử binh pháp nhưng nó tiến bộ hơn. Bộ Tôn Tẫn binh pháp và Tôn Tử binh pháp tập họp lại thành *Tôn gia chỉ đạo*. Tôn Tử binh pháp có 18 thiên còn chúng ta chỉ biết 13 thiên. [Tư Mã Thiên](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C6%B0_M%C3%A3_Thi%C3%AAn) dựa vào 5 thiên cuối để viết về tôn tử trong “Sử kí”.
## Xem thêm
## Tham khảo
- Tôn tử binh pháp Tào Tháo mười nhà chú giải
- Chu Dịch với binh pháp
- Tôn Tẫn truyện
- Khương Thái Công binh pháp
[Thể loại](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i):
# Tôn Tẫn
**Tôn Tẫn**(孫臏, khoảng thế kỷ 4 TCN), người nước [Tề](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%81_%28n%C6%B0%E1%BB%9Bc%29), là một quân sư, một nhà chỉ huy quân sự nổi tiếng thời [Chiến Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_Qu%E1%BB%91c). Tương truyền, Tôn Tẫn là cháu của [Tôn Tử](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%B4n_V%C5%A9), cùng với [Bàng Quyên](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A0ng_Quy%C3%AAn)là học trò môn binh pháp của [Quỷ Cốc Tử](http://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BB%B7_C%E1%BB%91c_T%E1%BB%AD)(ngoài Tẫn và Quyên, học trò Quỷ Cốc Tử Vương Hủ còn có [Tô Tần](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%B4_T%E1%BA%A7n)và [Trương Nghi](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C6%B0%C6%A1ng_Nghi)học môn du thuyết).
Bàng Quyên là bạn học với Tôn Tẫn, vì ham công danh phú quý nên xin Quỷ Cốc tiên sinh xuống núi trước để tìm công danh. Bàng Quyên làm tướng nước
[Ngụy](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%E1%BB%A5y_%28n%C6%B0%E1%BB%9Bc%29), vì ghen ghét tài học của Tôn Tẫn đã mượn pháp luật mà trị tội chặt 2 chân, chạm vào mặt để Tẫn phải giấu mình không lộ diện. Sứ giả nước Tề đến đất Lương (Ngụy), Tôn Tẫn lén gặp thuyết phục sứ giả. Sứ giả nước Tề cho là kỳ lạ bèn mang trộm Tôn Tẫn lên xe về Tề. Tướng Tề là [Điền Kỵ](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90i%E1%BB%81n_K%E1%BB%B5&action=edit&redlink=1)phục tài, tâu với [Tề Uy Vương](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%81_Uy_v%C6%B0%C6%A1ng)phong Tẫn làm thầy, cùng với Kỵ đem quân đánh Nguỵ. Tẫn ngồi trong xe kín, bày mưu kế cho Kỵ đánh Nguỵ phải kiệt quệ.
Mười ba năm sau, Nguỵ và
[Triệu](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tri%E1%BB%87u_%28n%C6%B0%E1%BB%9Bc%29)đánh [Hàn](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0n_%28n%C6%B0%E1%BB%9Bc%29). Hàn cáo cấp với Tề, Tề lại sai Điền Kỵ làm tướng, Tôn Tẫn làm quân sư đi cứu Hàn. Tôn Tẫn dùng kế “vây Ngụy cứu Triệu” khiến cho tướng Ngụy là Bàng Quyên nghe vậy phải rời bỏ Hàn quay về. Tẫn lại dùng kế giảm số bếp trong quân lừa Bàng Quyên đuổi theo, rồi sau đó sai quân cung nỏ mai phục hai bên đường Mã Lăng, lấy một khúc gỗ to cạo sạch vỏ, lấy than khắc lên dòng chữ: “Bàng Quyên sẽ chết dưới cây này”. Sau đó dặn quân lính hễ thấy ánh lửa nổi lên là bắn thẳng vào chỗ đó. Bàng Quyên đuổi đến nơi, thấy có chữ bèn sai quân thắp đuốc lên để đọc. Quyên đọc xong, thất kinh vội sai quân rút nhưng đã muộn. Quân Tề mai phục thấy ánh lửa đốt lên vội bắn như mưa về phía đó. Bàng Quyên bị tên bắn ngã ngựa, sợ bị quân Tề làm nhục vội rút gươm tự tử”.
Chiến thuật mai phục của Tôn Tẫn ở Mã Lăng có thể coi là ví dụ nổi tiếng nhất của câu nói “Dĩ lợi động chi, dĩ tốt đãi chi” (以利動之，以卒待之, dùng lợi mà dụ địch tiến, trọng binh mai phục quân thù) trong sách
*. Hai kế* [Binh pháp Tôn Tử](http://vi.wikipedia.org/wiki/Binh_ph%C3%A1p_T%C3%B4n_T%E1%BB%AD) *Vây Ngụy cứu Triệu*và *rút bếp*của Tôn Tẫn sau này cũng trở nên nổi tiếng, [Gia Cát Lượng](http://vi.wikipedia.org/wiki/Gia_C%C3%A1t_L%C6%B0%E1%BB%A3ng)từng sử dụng một biến thể của kế *rút bếp*là kế *thêm bếp*để ngăn quân [Tư Mã Ý](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C6%B0_M%C3%A3_%C3%9D)đuổi theo.
## Xem thêm
## Liên kết ngoài
*Đại gia Gatsby*
|Đại gia Gatsby|
|
|![]()
Bìa bản dịch tiếng Việt năm 2009, nhan đề
*Đại gia Gatsby* [F. Scott Fitzgerald](http://vi.wikipedia.org/wiki/F._Scott_Fitzgerald) [Hoa Kỳ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [Tiếng Anh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Anh) [Tiểu thuyết](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BB%83u_thuy%E1%BA%BFt) [Charles Scribner’s Sons](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Charles_Scribner%27s_Sons&action=edit&redlink=1) [10 tháng 4](http://vi.wikipedia.org/wiki/10_th%C3%A1ng_4), [1925](http://vi.wikipedia.org/wiki/1925) [Sách bìa cứng](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=S%C3%A1ch_b%C3%ACa_c%E1%BB%A9ng&action=edit&redlink=1)& [Sách bìa mềm](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=S%C3%A1ch_b%C3%ACa_m%E1%BB%81m&action=edit&redlink=1)) [ISBN](http://vi.wikipedia.org/wiki/ISBN) [ISBN 0-7432-7356-7](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0743273567)(Bản bìa mềm 2004) *Bài này viết về một tiểu thuyết, về một bộ phim chuyển thể từ tác phẩm này xin xem The Great Gatsby (phim năm 2012)* *hay* **Đại gia Gatsby** *(nhan đề gốc* **Gatsby vĩ đại** [tiếng Anh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Anh): *) là một kiệt tác của nhà văn* **The Great Gatsby** [F. Scott Fitzgerald](http://vi.wikipedia.org/wiki/F._Scott_Fitzgerald)người Mỹ, được xuất bản lần đầu vào [10 tháng 4](http://vi.wikipedia.org/wiki/10_th%C3%A1ng_4), [1925](http://vi.wikipedia.org/wiki/1925). Tác phẩm được đặt trong bối cảnh của vùng [Long Island](http://vi.wikipedia.org/wiki/Long_Island)ở Mỹ trong mùa hè năm [1922](http://vi.wikipedia.org/wiki/1922).
Tiểu thuyết này viết về thời kỳ sống của chính tác giả. Sau cú sốc và hỗn loạn của
[Chiến tranh thế giới lần thứ nhất](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%87_nh%E1%BA%A5t_th%E1%BA%BF_chi%E1%BA%BFn), nước Mỹ bước vào thời kỳ thịnh vượng chưa từng thấy trong những năm [1920](http://vi.wikipedia.org/wiki/1920)do sự cất cánh của nền kinh tế. Cũng trong thời gian này, [Luật cấm](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Lu%E1%BA%ADt_c%E1%BA%A5m_b%C3%A1n_r%C6%B0%E1%BB%A3u&action=edit&redlink=1)buôn bán và sản xuất rượu được ban hành, làm tăng lên các tội phạm có tổ chức. Mặc dù Fitzgerald, giống như Nick Carraway trong tác phẩm của mình, tôn sùng sự giàu có, nhưng ông không thấy thoải mái với [xã hội](http://vi.wikipedia.org/wiki/X%C3%A3_h%E1%BB%99i)coi trọng vật chất quá mức và [đạo đức](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1o_%C4%91%E1%BB%A9c)lại không đi cùng với nó. *Đại gia Gatsby*không được ngưỡng mộ trong lần xuất bản đầu tiên, chỉ bán được ít hơn 25.000 cuốn trong suốt 15 năm khi Fitzgerald còn sống.
Mặc dù nó đã được chỉnh sửa thành kịch và đưa lên phim ảnh của
[Hollywood](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hollywood)trong năm 1925, nhưng nó hầu như bị lãng quên trong thời kỳ [Đại suy thoái](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_suy_tho%C3%A1i)và [Chiến tranh thế giới lần II](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%87_nh%E1%BB%8B_th%E1%BA%BF_chi%E1%BA%BFn). Sau đó, tác phẩm được xuất bản lại vào năm 1945 và năm 1953, lần này tác phẩm nhanh chóng có được số lượng độc giả rộng rãi. Hiện nay nó được coi là một trong những cuốn [tiểu thuyết](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BB%83u_thuy%E1%BA%BFt)vĩ đại nhất của người Mỹ.
Năm
[2007](http://vi.wikipedia.org/wiki/2007), trong một cuộc bầu chọn 10 tác phẩm vĩ đại nhất của mọi thời đại do tạp chí *tổ chức khảo sát lấy ý kiến của 125* [Time](http://vi.wikipedia.org/wiki/Time_%28t%E1%BA%A1p_ch%C3%AD%29) [nhà văn](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_v%C4%83n)nổi tiếng đương thời, gồm các tên tuổi lớn như Franzen, Mailer, Wallace, Wolfe, Chabon, Lethem, King, *Đại gia Gatsby*được chọn vào top 10 kiệt tác [văn chương](http://vi.wikipedia.org/wiki/V%C4%83n_ch%C6%B0%C6%A1ng)vĩ đại nhất mọi thời đại. . Kiệt tác này cũng được đưa vào giảng dạy trong chương trình [[1]](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_gia_Gatsby#cite_note-1) [trung học phổ thông](http://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_h%E1%BB%8Dc_ph%E1%BB%95_th%C3%B4ng)và các khóa giảng về [Văn học Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/V%C4%83n_h%E1%BB%8Dc_M%E1%BB%B9)tại các trường [đại học](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc)ở nhiều nước trên [thế giới](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi).
## Mục lục
## Tóm tắt nội dung
[Lưu ý](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:C%E1%BA%A3nh_b%C3%A1o_n%E1%BB%99i_dung_bi%E1%BA%BFt_tr%C6%B0%E1%BB%9Bc&action=edit&redlink=1): *Phần sau đây có thể cho bạn biết trước nội dung của tác phẩm.*
Tiểu thuyết viết về cuộc đời vinh quang và tủi nhục của James Gatz, tên gọi tắt của
[Gatsby](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Gatsby&action=edit&redlink=1), nhân vật chính trong tác phẩm. Chàng là người bình dị, xuất thân trong một gia đình [nghèo](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ngh%C3%A8o) và yêu say đắm Daisy Buchanan, một phụ nữ giàu có và xinh đẹp. Gatsby đã bất chấp những thủ đoạn mờ ám chiếm được một tài sản lớn nhằm chinh phục người đẹp. Thế nhưng, khi bước chân vào thế giới thượng lưu Mỹ ở vùng [Long Island](http://vi.wikipedia.org/wiki/Long_Island), chàng chỉ thấy những trò giải trí vô bổ, những thói lẳng lơ của người đẹp. Xã hội đó lợi dụng và hất cẳng chàng, Daisy cũng rũ bỏ chàng, khiến Gatsby thất vọng đi đến một kết cục kinh hoàng. **Hết phần cho biết trước nội dung.**
## Ý nghĩa
Tiểu thuyết
*Đại gia Gatsby* của F. Scott Fitzgerald ghi lại tâm trạng mất mát, chán chường, chiều hướng của những giấc mơ vàng của tuổi trẻ bị tan vỡ trong thất bại ở “thời đại nhạc Jazz”. Với giọng văn mỉa mai, trào lộng, ý nghĩa tinh tế, Fitzgerald đã thể hiện những suy ngẫm, những vấn đề của [con người](http://vi.wikipedia.org/wiki/Con_ng%C6%B0%E1%BB%9Di) và thời đại mình.
## Bản dịch tiếng Việt
Tiểu thuyết
*The Great Gatsby* đã được Hoàng Cường dịch sang tiếng Việt với nhan đề *Gatsby vĩ đại* và được Nhà xuất bản Tác phẩm mới xuất bản năm 1985. Một bản dịch khác được Trịnh Lữ dịch với nhan đề *Đại gia Gatsby* do [Nhà xuất bản Hội nhà văn](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_xu%E1%BA%A5t_b%E1%BA%A3n_H%E1%BB%99i_nh%C3%A0_v%C4%83n) và công ty [Nhã Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%B4ng_ty_C%E1%BB%95_ph%E1%BA%A7n_V%C4%83n_h%C3%B3a_v%C3%A0_Truy%E1%BB%81n_th%C3%B4ng_Nh%C3%A3_Nam) xuất bản năm 2009. Nói về tựa đề bản dịch mới này, dịch giả Trịnh Lữ cho rằng “Gatsby chỉ là [2] *đại gia*. Người tạo ra Gastby mới thực sự *vĩ đại*.” [[3]](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_gia_Gatsby#cite_note-3)
## Phim chuyển thể
*, do* [The Great Gatsby](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=The_Great_Gatsby_%28phim_1926%29&action=edit&redlink=1) [Herbert Brenon](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Herbert_Brenon&action=edit&redlink=1)đạo diễn. Đây là một [phim câm](http://vi.wikipedia.org/wiki/Phim_c%C3%A2m)chuyển thể từ kịch bản sân khấu; dàn diễn viên gồm [Warner Baxter](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Warner_Baxter&action=edit&redlink=1), [Lois Wilson](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Lois_Wilson_%28n%E1%BB%AF_di%E1%BB%85n_vi%C3%AAn%29&action=edit&redlink=1)và [William Powell](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=William_Powell&action=edit&redlink=1). Các đánh giá cho rằng nó có lẽ là bản chuyển thể trung thành với nguyên tác tiểu thuyết nhất, tuy nhiên người ta chỉ tìm thấy trailer của phim này tại [National Archives](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=National_Archives_and_Records_Administration&action=edit&redlink=1) [[4]](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_gia_Gatsby#cite_note-LFQ-4) *, do* [The Great Gatsby](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=The_Great_Gatsby_%28phim_1949%29&action=edit&redlink=1) [Elliott Nugent](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Elliott_Nugent&action=edit&redlink=1)đạo diễn – với các diễn viên [Alan Ladd](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Alan_Ladd&action=edit&redlink=1), [Betty Field](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Betty_Field&action=edit&redlink=1)và [Shelley Winters](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Shelley_Winters&action=edit&redlink=1) *, do* [The Great Gatsby](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=The_Great_Gatsby_%28phim_1974%29&action=edit&redlink=1) [Jack Clayton](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Jack_Clayton&action=edit&redlink=1)đạo diễn. Đây là bản nổi tiếng nhất, với dàn diễn viên gồm [Sam Waterston](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Sam_Waterston&action=edit&redlink=1)trong vai người dẫn truyện Nick Carraway, [Mia Farrow](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Mia_Farrow&action=edit&redlink=1)trong vai Daisy Buchanan và [Robert Redford](http://vi.wikipedia.org/wiki/Robert_Redford)trong vai Gatsby; [biên kịch](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Bi%C3%AAn_k%E1%BB%8Bch&action=edit&redlink=1)là [Francis Ford Coppola](http://vi.wikipedia.org/wiki/Francis_Ford_Coppola). [[4]](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_gia_Gatsby#cite_note-LFQ-4) *, do* [The Great Gatsby](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=The_Great_Gatsby_%28phim_2000%29&action=edit&redlink=1) [Robert Markowitz](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Robert_Markowitz&action=edit&redlink=1)đạo diễn. Đây là phim dành cho truyền hình, với các diễn viên [Toby Stephens](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Toby_Stephens&action=edit&redlink=1), [Paul Rudd](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Paul_Rudd&action=edit&redlink=1)và [Mira Sorvino](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Mira_Sorvino&action=edit&redlink=1). *, phim năm 2002 do* [G](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=G_%28phim_2002%29&action=edit&redlink=1) [Christopher Scott Cherot](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Christopher_Scott_Cherot&action=edit&redlink=1)đạo diễn – phiên bản chuyển thể hiện đại hóa và không bám chặt vào nguyên tác, với các diễn viên [Richard T. Jones](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Richard_T._Jones&action=edit&redlink=1), [Blair Underwood](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Blair_Underwood&action=edit&redlink=1)và [Chenoa Maxwell](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Chenoa_Maxwell&action=edit&redlink=1). *, đạo diễn* [The Great Gatsby](http://vi.wikipedia.org/wiki/The_Great_Gatsby_%28phim_2013%29) [Baz Luhrmann](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Baz_Luhrmann&action=edit&redlink=1)and các ngôi sao [Leonardo DiCaprio](http://vi.wikipedia.org/wiki/Leonardo_DiCaprio), [Amitabh Bachchan](http://vi.wikipedia.org/wiki/Amitabh_Bachchan), [Carey Mulligan](http://vi.wikipedia.org/wiki/Carey_Mulligan), [Tobey Maguire](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tobey_Maguire), [Callan McAuliffe](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Callan_McAuliffe&action=edit&redlink=1), [Isla Fisher](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Isla_Fisher&action=edit&redlink=1), [Elizabeth Debicki](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Elizabeth_Debicki&action=edit&redlink=1), [Gemma Ward](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Gemma_Ward&action=edit&redlink=1), [Joel Edgerton](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Joel_Edgerton&action=edit&redlink=1)and [Jason Clarke](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Jason_Clarke_%28nam_di%E1%BB%85n_vi%C3%AAn%29&action=edit&redlink=1). Phim công chiếu năm 2013.
## Xem thêm
## Chú thích
[^](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_gia_Gatsby#cite_ref-1) [Danh sách 10 kiệt tác văn chương do tạp chí Time bình chọn](http://www.time.com/time/arts/article/0,8599,1578073,00.html) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_gia_Gatsby#cite_ref-2) [Xuất bản ‘Đại gia Gatsby’ ở Việt Nam](http://evan.vnexpress.net/News/Tin-tuc/trong-nuoc/2009/01/3B9AE2E8/) **F. Scott Fitzgerald (2009). Đại gia Gatsby. Nhã Nam & Hội Nhà Văn.** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_gia_Gatsby#cite_ref-3)
- ^
**a** [Winston Dixon, Wheeler (2003).](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_gia_Gatsby#cite_ref-LFQ_4-1) **ă** [“The Three Film Versions of The Great Gatsby: A Vision Deferred”](http://web.archive.org/web/20070711080728/http://findarticles.com/p/articles/mi_qa3768/is_200301/ai_n9219407). *Literature Film Quarterly*. [Bản gốc](http://www.findarticles.com/p/articles/mi_qa3768/is_200301/ai_n9219407)lưu trữ ngày 11 tháng 7 năm 2007. Truy cập ngày 11 tháng 3 năm 2008
## Liên kết ngoài
**Nguồn**
- Tác phẩm bằng tiếng Anh
[.](http://gutenberg.net.au/ebooks02/0200041.txt) *The Great Gatsby*
- Cowley, Malcolm (1950).
[. Scanned book from](http://www.archive.org/details/storiesoffscottf030459mbp) *The Stories Of F.Scott Fitzgerald* [Internet Archive](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Internet_Archive&action=edit&redlink=1), includes *The Great Gatsby*. [Index to The Great Gatsby](http://www.brtom.org/gg/ggind1.html) **Điện ảnh** [tại](http://www.imdb.com/title/tt0016938/) *The Great Gatsby (1926)* [Internet Movie Database](http://vi.wikipedia.org/wiki/Internet_Movie_Database)(1926) [tại](http://www.imdb.com/title/tt0041428/) *The Great Gatsby (1949)* [Internet Movie Database](http://vi.wikipedia.org/wiki/Internet_Movie_Database)(1949) [tại](http://www.imdb.com/title/tt0071577/) *The Great Gatsby (1974)* [Internet Movie Database](http://vi.wikipedia.org/wiki/Internet_Movie_Database)(1974) [tại](http://www.imdb.com/title/tt0210719/) *The Great Gatsby (2000) (TV)* [Internet Movie Database](http://vi.wikipedia.org/wiki/Internet_Movie_Database)(2000) [tại](http://www.imdb.com/title/tt0291928/) *G (2002)* [Internet Movie Database](http://vi.wikipedia.org/wiki/Internet_Movie_Database)(2002) **Loại khác** [Thể loại](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i):
# F. Scott Fitzgerald
|Francis Scott Key Fitzgerald|
|
|![]()
F. Scott Fitzgerald, ảnh chụp bởi
[Carl van Vechten](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Carl_van_Vechten&action=edit&redlink=1)năm 1937 [24 tháng 9](http://vi.wikipedia.org/wiki/24_th%C3%A1ng_9), [1896](http://vi.wikipedia.org/wiki/1896) [St. Paul](http://vi.wikipedia.org/wiki/Saint_Paul,_Minnesota), [Minnesota](http://vi.wikipedia.org/wiki/Minnesota), [Hoa Kỳ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [21 tháng 12](http://vi.wikipedia.org/wiki/21_th%C3%A1ng_12), [1940](http://vi.wikipedia.org/wiki/1940)(44 tuổi) [Hollywood](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hollywood), [California](http://vi.wikipedia.org/wiki/California), [Hoa Kỳ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [Nhà văn](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_v%C4%83n) [Người Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [[hiện]](http://vi.wikipedia.org/wiki/F._Scott_Fitzgerald#) ![ ](https://i2.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a3/F_Scott_Fitzgerald_Signature.svg/160px-F_Scott_Fitzgerald_Signature.svg.png)
![ ](https://i2.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a3/F_Scott_Fitzgerald_Signature.svg/160px-F_Scott_Fitzgerald_Signature.svg.png)
**Francis Scott Key Fitzgerald** (24 tháng 9 năm 1896 – 21 tháng 12 năm 1940) là một nhà văn Mỹ, nổi tiếng với các tác phẩm về “thời đại nhạc Jazz”. Sinh ra trong một gia đình theo [đạo Cơ đốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kit%C3%B4_gi%C3%A1o) [Ireland](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Ireland). Năm 1913 Fitzgerald vào [Đại học Princeton](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Princeton) nhưng sắp tốt nghiệp thì bỏ học vào lính. Thời gian phục vụ trong quân đội Fitzgerald bắt đầu viết cuốn tiểu thuyết đầu tiên *This Side of Paradise* (Phía bên kia địa đàng, 1920). Sau khi xuất bản cuốn tiểu thuyết này Fitzgerald cưới vợ và bắt đầu nổi tiếng. Cũng trong thời gian này ông in tập truyện ngắn đầu tay *Flappers and Philosophers* (Những cô nàng và những triết gia, 1920). Tiểu thuyết thứ hai *The Beautiful and Damned* (Đẹp và đáng nguyền rủa, 1922) kể về cuộc hôn nhân khổ sở của hai con người tài năng và quyến rũ. Năm 1923 ông viết và dựng vở kịch *Vegatable* (Rau cỏ, 1923) bị thua lỗ nhưng sau đó viết tiểu thuyết *The Great Gatsby* (Gatsby vĩ đại, 1925) được giới phê bình đánh giá là kiệt tác, là một trong những tiểu thuyết hay nhất nước Mỹ.
Tuân thủ nguyên tắc của “thế hệ mất mát” (
*The Lost Generation*), Fitzgerald sang sống ở [châu Âu](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%82u) ( [Ý](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C3%9D)) nhưng hôn nhân tan vỡ, đời sống riêng suy sụp, vợ mắc bệnh tâm thần còn ông là người nghiện rượu. Tiểu thuyết *Tender is the Night* (Đêm dịu dàng, 1934) là sự thể hiện lối thoát về châu Âu. Tập truyện *Top at Reveille* (Tín hiệu thức tỉnh, 1935) là những thổ lộ tâm can của nhà văn về sự đổ vỡ. Cũng giống như nhân vật chính của truyện *Crazy Sunday* (Ngày chủ nhật cuồng điên) trong tập trên, Fitzgerald quay trở về [Hollywood](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hollywood) trong tâm trạng thất vọng và bệnh hoạn. Ông mất ngày 21 tháng 12 năm 1940, để lại một cuốn tiểu thuyết đang viết dở *The Last Tycoon* (Trùm tư bản cuối cùng, 1941).
Sau
[Thế chiến thứ hai](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai) người ta đua nhau tìm đọc tác phẩm của Fitzgerald. Năm 1945 nhà văn và nhà phê bình [Edmund Wilson](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Edmund_Wilson&action=edit&redlink=1) tập hợp những bài viết lẻ, những hồi ức, thư từ của Fitzgerald thành một tập sách có tựa đề *The Crack-Up* (Sụp đổ). Rất nhiều nhà văn nổi tiếng viết về Fitzgerald, [Ernest Hemingway](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ernest_Hemingway) có một liên hệ phức tạp với Fitzgerald qua nhiều năm và đã viết về Fitzgerald trong nhiều tác phẩm.
## Tác phẩm
*This Side of Paradise*(Phía bên kia địa đàng, 1920) *Flappers and Philosophers*(Những cô nàng và những triết gia, 1920) *The Beautiful and Damned*(Đẹp và đáng nguyền rủa, 1922) *Vegatable*(Rau cỏ, 1923) *The Great Gasby*( [Đại gia Gatsby](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_gia_Gatsby), 1925) *Tender is the Night*(Đêm dịu dàng, 1934) *Top at Reveille*(Tín hiệu thức tỉnh, 1935) *The Last Tycoon*(Trùm tư bản cuối cùng, 1941) *The Crack-Up*(Sụp đổ, 1945)
## Liên kết ngoài
|
|![]()
[F. Scott Fitzgerald](http://commons.wikimedia.org/wiki/Category:F._Scott_Fitzgerald?uselang=vi) **Video yêu thích **
[http://www.youtube.com/user/hoangkimvietnam](http://www.youtube.com/user/hoangkimvietnam)
**Trở về trang chính **
[Hoàng Kim](https://hoangkimlong.wordpress.com/2013/06/28/nguyen-khai-ngoc-cho-doi/), [hoangkim](http://fa.hcmuaf.edu.vn/hoangkim), [hoangkimvietnam](https://sites.google.com/site/hoangkimvietnam/), [Ngọc Phương Nam](http://hoangkimlong.blogspot.com/), [Chào ngày mới](http://chaongaymoi365.blogspot.com/) [Thung dung](http://thovanhoangkim.blogspot.com/), [Dạy và học](http://dayvahoc.blogspot.com/), [Cây Lương thực](http://cayluongthuc.blogspot.com/), [Tin Nông nghiệp Việt Nam](http://tinnongnghiepvietnam.blogspot.com/), [Food Crops](http://foodcrops.blogspot.com/), [Cassava in Vietnam](http://cassavaviet.blogspot.com/), [Khát khao xanh](http://khatkhaoxanh.wordpress.com/), [Dayvahoc](http://dayvahoc.blogtiengviet.net/), [Học mỗi ngày](http://hocmoingay.blogspot.com/) [,](http://diemchinh.blogspot.com/) [Danh nhân Việt](http://danhnhanviet.blogspot.com/) , [Food Crops News](http://foodcropsnews.blogspot.com/), [Điểm chính](http://diemchinh.blogspot.com/), [CNM365](http://cnm365.wordpress.com/), [Kim LinkedIn](http://www.linkedin.com/in/hoangkimvietnam), [KimTwitter](https://twitter.com/hoangkimvietnam), [KimFaceBook](http://facebook.com/daihocnonglam) [Đọc lại và suy ngẫm](http://doclaivasuyngam.blogspot.com/), [Việt Nam tổ quốc tôi](http://vietnamtoquoctoi.blogspot.com/), [Tình yêu cuộc sống](http://thungdung.blogspot.com/), [Thơ cho con](http://thochocon.wordpress.com/)

Link: <http://wp.me/p3sV9E-ov>; rel=shortlink


markdown:
## Việc làm - Tuyển dụng
Lượt xem
Ngày hết hạn
## Tin rao mới nhất
Lượt xem
Ngày đăng
[Rao vat thua thien hue](http://hue.kvn.vn) | [nha dat thua thien hue](http://hue.kvn.vn/menus/2677/mua-ban-nha-dat) | [bat dong san thua thien hue](http://hue.kvn.vn/menus/2677/mua-ban-nha-dat) | [dia oc thua thien hue](http://hue.kvn.vn/menus/2677/mua-ban-nha-dat) | [mua ban nha dat thua thien hue](http://hue.kvn.vn/menus/2677/mua-ban-nha-dat) | [viec lam thua thien hue](http://cvo.vn/viec-lam-tuyen-dung/59-thua-thien-hue/0-nganh-nghe.kvn) | [tim viec thua thien hue](http://cvo.vn/viec-lam-tuyen-dung/59-thua-thien-hue/0-nganh-nghe.kvn) | [mua ban xe thua thien hue](http://hue.kvn.vn/menus/2678/oto---Xe-may---Xe-dap) | [thue xe thua thien hue](http://hue.kvn.vn/menus/2678/oto---Xe-may---Xe-dap) | [mua ban dien thoai thua thien hue](http://hue.kvn.vn/menus/2679/dien-thoai---linh-kien) | [shop thua thien hue](http://hue.kvn.vn/menus/2682/thoi-trang) | [thoi trang thua thien hue](http://hue.kvn.vn/menus/2682/thoi-trang) | [dia diem thua thien hue](http://hue.kvn.vn/menus/2683/danh-ba---dia-diem---mon-an) | [mon ngon thua thien hue](http://hue.kvn.vn/menus/2683/danh-ba---dia-diem---mon-an) | [thiet ke website thua thien hue](http://w3d.vn/menus/82/website-theo-yeu-cau) | [thiet ke website 3D thua thien hue](http://w3d.vn/bai-viet/900/thiet-ke-website-3d---thue-website-3d-tai-thua-thien---hue.w3d)

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

WARC-Truncated: length

WARC-Identified-Payload-Type: text/html

Server: Apache

Cache-Control: no-store, no-cache, must-revalidate, post-check=0, pre-check=0

Pragma: no-cache

Access-Control-Allow-Methods: GET, OPTIONS, POST, PUT, DELETE

Access-Control-Allow-Headers: Authorization, Accept, Content-Type

Access-Control-Allow-Credentials: true

Connection: close

Content-Type: text/html


markdown:
![ Hướng dẫn cách làm bò cuộn tôm nướng thơm ngon tại nhà](https://huongdan9.com/wp-content/uploads/2016/01/Huong-dan-cach-lam-bo-cuon-tom-nuong-1.jpg)
Hướng dẫn cách làm bò cuộn tôm nướng
Sau những ngày làm việc căng thẳng, mệt mỏi bạn muốn tự mình vào chế biến những món ăn ngon, hấp dẫn để chiêu đãi gia đình. Vậy
**bò cuộn tôm nướng **mà **huongdan9.com** chia sẻ dưới đây sẽ là lựa chọn rất tuyệt vời đấy. Vậy hãy cùng vào bếp và thực hiện các bước **hướng dẫn cách làm bò cuộn tôm nướng cho ngày cuối tuần** ngay thôi nào.
## Hướng dẫn cách làm bò cuộn tôm nướng
### Nguyên liệu chuẩn bị cách làm bò cuộn tôm nướng
- Thịt bò thăn: 300g
- Tôm: 250g
- Hành lá
- Lá chuối
- Rau mùi, dưa chuột ăn kèm
- Gia vị: Dầu ăn, muối, dầu hào, hạt nêm, hạt tiêu xay, đường
### Sơ chế nguyên liệu làm bò cuộn tôm nướng
- Thịt bò rửa sạch rồi bạn cho thịt vào tủ lạnh ngăn làm đá khoảng 5 phút cho săn lại. Sau đó bỏ thịt ra ngoài thái thành những lát mỏng chừng 0,5cm và thái to bản nhé.
- Tôm rửa sạch, bóc bỏ vỏ, bỏ đầu, giữ lại phần đuôi nhé rồi tách bỏ phần chỉ sống lưng.
- Hành lá rửa sạch, thái nhỏ.
- Lá chuối rửa sạch, rồi dùng giẻ sạch lau khô.
- Dưa chuột, rau mùi rửa sạch, để ráo. Dưa chuột thái lát mỏng.
### Thực hiện cách làm bò cuộn tôm nướng
**Bước 1:** Thịt bò bạn cho vào bát + 2 thìa cà phê dầu ăn + 1 thìa cà phê dầu hào + 1 thìa cà phê đường + 1/2 thìa cà phê hạt nêm + một chút hạt tiêu, rồi dùng đũa trộn đều tất cả các nguyên liệu lại với nhau và ướp chừng 30 phút để **cách làm bò cuộn tôm nướng đậm vị** hơn. ![ Tiến hành thực hiện cách làm bò cuộn tôm nướng cực ngon](https://huongdan9.com/wp-content/uploads/2016/01/Huong-dan-cach-lam-bo-cuon-tom-nuong-2.jpg)
Thịt bò đem thái lát mỏng, rồi ướp ngấm gia vị
**Bước 2:** Tiếp đến, bạn đem ướp tôm với một chút muối + một chút hạt tiêu cho tôm ngấm gia vị nhé. **Bước 3**: Sau khi ướp các nguyên liệu ngấm gia vị, bạn lấy từng miếng thịt bò dải ra thớt sạch rồi đặt 1 con tôm lên trên rồi cuốn tròn lại, xếp ra đĩa. Bạn làm tương tự với số thịt bò và tôm còn lại tới khi nào hết nguyên liệu thực hiện **cách làm thịt bò cuộn tôm nướng tại nhà** thì thôi. ![ Hướng dẫn chi tiết cách làm bò cuộn tôm nướng thơm ngon](https://huongdan9.com/wp-content/uploads/2016/01/Huong-dan-cach-lam-bo-cuon-tom-nuong-3.jpg)
Tiến hành làm bò cuộn tôm nướng
**Bước 4:** Bạn cho vào bát con hành lá thái nhỏ + 1 thìa dầu ăn + một chút dầu hào rồi trộn đều các nguyên liệu lại với nhau để tạo thành hỗn hợp dầu hành. ![ Các bước thực hiện cách làm bò cuộn tôm nướng](https://huongdan9.com/wp-content/uploads/2016/01/Huong-dan-cach-lam-bo-cuon-tom-nuong-4.jpg)
Tạo hỗn hợp dầu hành
**Bước 5: **Tiến hành nướng thịt bò cuộn tôm:
– Để thực hiện nướng, bạn có thể nướng theo 2 cách:
**Cách 1: Thịt bò cuộn tôm nướng lò vi sóng:**Dải lá chuối lên khay nướng rồi cho **bò cuộn tôm nướng**xếp lên trên và cho vào lò nướng ở nhiệt độ 180 độ C. Bạn nướng khoảng 5 phút thì rưới hỗn hợp dầu hành đều lên tôm và tiếp tục nướng tới khi nào tôm chín vàng, đều các mặt là được. **Cách 2: Thịt bò cuộn tôm nướng than hoa:**Bạn cũng dải lá chuối lên vỉ nướng rồi xếp tôm lên trên và cho vào bếp nướng. Bạn dùng đũa lật tôm đều tay và đồng thời rưới hỗn hợp dầu hành lên trên để tôm chín ngon, ngọt hơn không bị khô nhé. **Bước 6:** Cuối cùng, tôm chín bạn xếp ra đĩa, dùng dưa chuột thái lát xếp xung quanh + một vài cọng mùi lên trên trang trí là có thể thưởng thức rồi nhé.
Như vậy là bạn đã hoàn thành xong món
**thịt bò cuộn tôm nướng **rồi, thật đơn giản phải không nào. Món ăn bạn nên dùng nóng và chấm kèm với tương ớt cay sẽ rất tuyệt đấy. Ngoài **cách làm bò cuộn tôm nướng tuyệt ngon** trên đây ra, bạn có thể tham khảo thêm một số món ăn ngon với thịt bò khác như ** hay cách làm thịt bò nướng lá lốt** **cũng hấp dẫn không kém nhé.**
Lưu ý:Các bình luận sẽ được duyệt trước khi đăng và trả lời. Vui lòng bình luận bằng tiếng việt có dấu, tuân thủ đúng quy định của chúng tôi

Server: cloudflare-nginx

Set-Cookie: adinj=1; expires=Tue, 17-Oct-2017 07:02:46 GMT; path=/

Vary: Accept-Encoding

Link: <https://huongdan9.com/wp-json/>; rel="https://api.w.org/", <https://huongdan9.com/?p=6188>; rel=shortlink

Content-Type: text/html; charset=UTF-8


markdown: Bạn thường hay nghe lời khuyên về những thói quen cần thiết lập để giữ gìn hạnh phúc gia đình nhưng ít nghe hơn về những thói quen cần tránh, có lẽ vì chúng phụ thuộc nhiều vào tính cách cá nhân của mỗi thành viên. Tuy nhiên, theo những chuyên gia tâm lý và kinh nghiệm của những cặp đôi hạnh phúc, có những điểm chung mà mọi cặp vợ chồng đều nên lưu ý. 1. Không "đặt con lên hàng đầu": Điều này có vẻ lạ lùng nhưng một gia đình yên ấm hạnh phúc cần đặt hôn nhân bền vững lên trên hết và hạnh phúc của cha mẹ cũng là hạnh phúc của con. Bạn không nên đặt thời khóa biểu, công việc và trách nhiệm của hai vợ chồng hoàn toàn xoay xung quanh và chỉ có "nội dung" là con. Giữ gìn hạnh phúc gia đình cũng là một nghệ thuật. Ảnh minh họa Việc cha mẹ chú ý tập trung quá nhiều vào con còn khiến trẻ bị áp lực buộc phải học hành quá nhiều hoặc nuông chiều quá mức. Duy trì một gia đình mà mỗi thành viên đều có không gian riêng, cha mẹ duy trì được tình cảm và trẻ phát triển độc lập là điều lành mạnh nhất. 2. Không luôn luôn đòi "công bằng": Chia sẻ công bằng trách nhiệm và công việc trong gia đình là điều cần thiết nhưng không phải lúc nào cũng đem lại hạnh phúc. Quá chú ý tiểu tiết và luôn đòi hỏi phải công bằng sẽ khó làm bạn cảm thấy vui vẻ hạnh phúc. Bạn sẽ luôn phải tính toán, buồn bực và mâu thuẫn vì cả hai đều là con người chứ không phải máy phân công việc làm. Bạn cần tin tưởng rằng những điều bạn đang làm hiện tại sẽ được đền bù vào sau đó. 3. Không "làm ngơ" nhau: Những cặp vợ chồng hạnh phúc không "làm ngơ" khi người kia muốn lôi kéo sự chú ý của mình. Khi bạn đời nói, họ lắng nghe. Hằng ngày họ vẫn duy trì thói quen chào đón nhau mỗi khi về nhà. Những sự chú tâm nho nhỏ lại có tác dụng duy trì tình cảm rất lớn. 4. Không đùa giỡn quá trớn: Dù hài hước và niềm vui luôn là điều cần thiết, một câu đùa quá mức có thể chuyển thành mỉa mai, châm chọc, gây khó chịu và tổn thương cho người khác. Đặc biệt, với những vấn đề nghiêm túc, bạn không nên đùa giỡn hoặc chuyển chúng thành trò đùa vì điều này dễ đem đến sự phật lòng, hiểu lầm, thậm chí là giận dữ. 5. Không chỉ trích: Chỉ trích bạn đời khác với phê bình hoặc đưa ra lời góp ý vì chỉ trích không hề có thiện chí giải quyết vấn đề mà chỉ là tấn công cá nhân. Người phải nhận lời chỉ trích do đó khó lòng mà tiếp nhận và thay đổi, chỉ gây ra mâu thuẫn, rạn nứt. 6. Không so sánh: Sống trong một cộng đồng, chúng ta rất dễ hay so sánh mình với người khác, đặc biệt là cách sống của gia đình mình với những gia đình khác. Bạn có thể so sánh cách nuôi con của các gia đình, cách "chồng người ta" tặng quà cho vợ... và dần dà, những so sánh ấy làm xáo trộn cuộc sống của chính bạn. Mỗi gia đình được tạo thành bởi tính cách, điều kiện cá nhân của từng thành viên trong nó. Do đó, thay vì so sánh với người khác, bạn nên so sánh chính mình của hôm nay và hôm qua, để có thể tiến bộ và mới mẻ hơn từng ngày. 7. Không quá quấn quýt với con: Không chỉ những đứa trẻ mới cần tình cảm và sự chăm sóc của bạn. Có những người vợ chồng luôn muốn con ở bên mình, ôm ấp và yêu thương nhau, nhưng lại "bỏ rơi" người bạn đời ở bên trong lạnh lẽo. 8. Không quá căng thẳng vì tranh cãi: Hẳn nhiên tranh cãi không phải điều dễ chịu nhưng lại là điều bắt buộc phải xảy ra trong đời sống vợ chồng. Hai con người khác biệt sống cùng nhau sẽ nảy sinh ra những vấn đề và tranh cãi cũng là để tìm cách dung hòa và giải quyết chúng, khi mà hai người đều có thành ý và không quá căng thẳng. Theo Thảo My (Pháp Luật TPHCM)

WARC-Identified-Payload-Type: application/xhtml+xml

Server: nginx

X-Content-Type-Options: nosniff

X-Frame-Options: SAMEORIGIN

Strict-Transport-Security: max-age=31536000; includeSubDomains

X-Xss-Protection: 1; mode=block

Set-Cookie: xf_session=baae5caa8ca304a2f3e3de2da737f162; path=/; secure; HttpOnly

Cache-control: private, max-age=0


markdown: Theo quy luật, ham muốn tình dục giảm dần đi theo tuổi tác, tuy nhiên, hóc-môn testosterone có vai trò chi phối ham muốn tình dục của cả hai giới thì không bao giờ ngừng bài tiết hoàn toàn. Vì thế nhiều nam giới ở tuổi 70 - 80 vẫn còn ham muốn tình dục. Vì vậy, ham muốn tình dục không chỉ phụ thuộc vào những biến đổi sinh học do tuổi tác gây ra mà còn bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố như: điều kiện lao động, mệt mỏi, bị tác dụng phụ của thuốc, stress, bất hòa hay nhàm chán trong quan hệ tình dục… có thể mất hẳn những ham muốn tình dục đôi khi phải nhờ đến thầy thuốc chuyên khoa mới chữa trị được. Tập thể dục để nâng cao sức khỏe giúp kéo dài ham muốn. Nhưng thực chất vấn đề ham muốn tình dục ở nam giới giảm đi theo tuổi tác, ở độ tuổi 20 - 35, hiện tượng tự kích dục và mộng tinh cũng giảm bớt ở nam giới. Sự cương cứng cũng không còn như trước. Khoảng 40 - 50 tuổi, một vài hiện tượng trở nên rõ rệt: sự ham muốn tình dục cần được hai bên hòa hợp, sự vuốt ve, ôm ấp và mức độ cương cứng cũng kém hơn, hiện tượng xuất tinh chậm hơn, chính vì vậy mà nam giới có tuổi thường có thể kéo dài cuộc giao hợp. Hiện tượng xuất tinh và lượng tinh dịch xuất ra cũng yếu và ít hơn. Bước sang 60-70 tuổi thì yếu tố thể lực và tâm lý tốt mới có được sự hưng phấn tình dục và cương cứng, ở tuổi này nam giới khó xuất tinh hơn và thậm chí không cần thiết phải xuất tinh trong mỗi lần quan hệ tình dục. Tuy nhiên, đối với những nam giới sức khỏe kém, mắc bệnh mạn tính, thì vấn đề suy giảm ham muốn sẽ sớm hơn rất nhiều so với yếu tố sinh lý. Mặt khác, ảnh hưởng của các yếu tố tâm lý, quan niệm sai lệch về tình dục, lạm dụng các chất kích dục, dùng thuốc bổ dương bừa bãi…sẽ làm giảm ham muốn tình dục sớm hơn cả những thay đổi sinh lý. Vì vậy, vấn đề tình dục cần được hiểu theo nghĩa lành mạnh và chia sẻ. Theo Bác sĩ Nguyễn Văn Linh Sức khoẻ & Đời sống Xem thêm :hoạt động tình dục, Quan hệ tình dục, xuất tinh chậm, bệnh mạn tính, Suy giảm ham muốn, Tập thể dục

Set-Cookie: xf_session=31fae26ca10159f925c5e506a031c291; path=/; secure; HttpOnly


markdown:
*Video MU bị cầm hòa trước Bournemouth:*
Tương lai của
**Wayne Rooney** ở MU đang là chủ đề “nóng” trên các mặt báo thời gian qua. Sau khi HLV Mourinho tuyên bố không đảm bảo ngôi sao 32 tuổi sẽ ở lại CLB trong mùa giải tới, hai CLB đến từ Trung Quốc gồm Guangzhou Evergrande Taobao và Beijing Guoan đã mời gọi anh bằng lời đề nghị “khủng”. *Rooney được MU mời làm đại sứ CLB sau khi giã từ sự nghiệp*
Cụ thể, nếu thương vụ này thành công,
*Rooney *sẽ là cầu thủ được trả lương cao kỷ lục thế giới: 700 nghìn bảng/tuần, vượt qua cả Carlos Tevez (615 nghìn bảng/tuần ở CLB Shanghai Shenhua) và Oscar (500 nghìn bảng/tuần ở Shangai SIPG).
Thậm chí, truyền thông còn đưa tin người đại diện của Rooney, Paul Stretford đã bay sang Trung Quốc đàm phán hợp đồng. Trong khi đó, CLB cũ Everton và giải vô địch nhà nghề Mỹ (MLS) cũng sẵn sàng dang tay cứu vớt Rooney.
Về phía MU, nhà cựu vô địch Premier League cũng đã “chơi đẹp” và tạo mọi điều kiện để Rooney thoải mái đưa ra lựa chọn tương lai. Bên cạnh đó, giới lãnh đạo cũng dự định mời “Gã Shrek” đảm nhận cương vị đại sứ CLB ngay sau khi anh treo giày.
Trong quá khứ, nhiều huyền thoại của sân Old Trafford cũng được trao đặc ân này như Bryan Robson, Dwight Yorke, Andy Cole, Peter Schmeichel hay mới đây là Nemanja Vidic.
Để thay thế , MU cũng đang gấp rút tiếp cận ngôi sao Antoine Griezmann (Atletico Madrid).
** MU quen bắt nạt đội yếu: Chelsea sẽ "lột mặt nạ" Mourinho **
>>Xem thêm
Đỗ Anh (tổng hợp)

Content-Type: text/html; charset=utf-8

Cache-Control: private

X-Cache: MISS from xCache11-02


markdown:
# Mã giảm giá kyna, mua khóa học trực tuyến với giá ưu đãi
![](https://cdn-images-1.medium.com/max/1600/1*tcE8xYBOoI3LIa2v_s1X3Q.png)
Kyna là một trong những đơn vị tiên phong trong lĩnh vực khóa học trực tuyến tại Việt Nam. Trước đây kyna không cung cấp mã giảm giá khi mua khóa học, nhưng thời gian gần đây họ đã cho phép nhập mã khi mua khóa học giúp bạn tiết kiệm được rất nhiều chi phí.
=> Xem
[ giảm ngay 40% khi nhập mã. mã khuyến mãi kyna](https://reviewgiamgia.com/ma-giam-gia-ma-khuyen-mai-kyna.html)
Kyna đã có trên 300.000 học viên trên khắp cả nước tin tưởng mua khóa học tại đây. Tin rằng những khóa học chất lượng tại đây có thể mang lại thật nhiều kiến thức hữu ích cho bạn.

X-Frame-Options: sameorigin

Content-Security-Policy: default-src 'self'; connect-src https://localhost https://*.instapaper.com https://*.stripe.com https://getpocket.com https://medium.com:443 https://*.medium.com:443 https://*.medium.com https://medium.com https://*.medium.com https://*.algolia.net https://cdn-static-1.medium.com https://dnqgz544uhbo8.cloudfront.net https://cdn-videos-1.medium.com https://cdn-audio-1.medium.com https://*.lightstep.com https://app.zencoder.com 'self'; font-src data: https://*.amazonaws.com https://*.medium.com https://glyph.medium.com https://medium.com https://*.gstatic.com https://dnqgz544uhbo8.cloudfront.net https://use.typekit.net https://cdn-static-1.medium.com 'self'; frame-src chromenull: https: webviewprogressproxy: medium: 'self'; img-src blob: data: https: 'self'; media-src https://*.cdn.vine.co https://d1fcbxp97j4nb2.cloudfront.net https://d262ilb51hltx0.cloudfront.net https://*.medium.com https://gomiro.medium.com https://miro.medium.com https://pbs.twimg.com 'self' blob:; object-src 'self'; script-src 'unsafe-eval' 'unsafe-inline' about: https: 'self'; style-src 'unsafe-inline' data: https: 'self'; report-uri https://csp.medium.com

Tk: T

Set-Cookie: sid=1:NVLcoZaDNh+Yu63kdhbhseAkKIvKftQY7bHM8+nnptjOCp/zLb5RBdkvNyFDoThy; path=/; expires=Wed, 17 Oct 2018 06:43:50 GMT; domain=.medium.com; secure; httponly

X-Powered-By: Medium

X-UA-Compatible: IE=edge, Chrome=1

Cache-Control: no-cache, no-store, max-age=0, must-revalidate