text:
Mai Lâm-NGUYỄN ĐẮC LỘC (1897- 30/4/1975): nhà văn báo lão thành+ hoạt động cách mạng+ chủ báo tân dân tự vẫn giữa trưa 30/4/1975 tại đường lê đại hành/SAIGON 11
Thế Phong
Sinh 7-11- 1897 ở Hà
, Bắc Việt, nguyên quán Hà Nội. Nam
Tự vẫn trưa 30-4-1975 tại tư thất, đường Lê Đại Hành,
Saigon 11.
Học Trường Bưởi, niên khóa 1915-1918.
Thư ký Sở Vô tuyến điện thuộc Phủ Toàn quyền Đông dương.
Cuối 1926, tự ý bỏ việc sang
Paris, viết báo” Việt Hồn”- Nguyễn Thế Truyền chủ nhiệm, ký bút hiệu Nguyễn Càn Khôn. Nam
Wikipedia ghi :
”… Trong thời gian ở Pháp, ông ( N,T.Truyền liên lạc và sinh hoạt cùng Phan Chu Trinh, Phan Văn Trường, Nguyễn An Ninh và Nguyễn Sinh Cung, được gọi là “Nhóm Ngũ Long”.
Bút hiệu Nguyễn Ái Quốc (do Nguyễn Thế Truyền) ký trên “ Thỉnh nguyện thư của dân tộc An Nam, “được ghi là đại diện Phan Chu Trinh, Phan Văn Trường, Nguyễn Thế Truyền và Nguyễn Sinh Cung. Năm 1927, báo” Việt Nam”( đúng- phải là Việt Nam Hồn-TP chú thích ) ra đời, Nguyễn Thế Truyền chủ nhiệm với sự cộng tác của Mai Lâm-Nguyễn Đắc Lộc ( ký Nguyễn Càn Khôn – TP chú thích) ”) Tờ” Việt Nam ( Hồn)” là đại diện của nhóm người Việt ở Pháp, khai sinh ra” Đảng Việtnam Độc lập” ( mà) N.T.Truyền là chủ tịch, đến 1928 thì giao lại cho Tạ Thu Thâu , để ( N.T. Truyền) về Việtnam cùng người vợ gốc Pháp ( họ La Tour), y tá, và sinh được 4 người con “.)
1927 về nước viết báo Pháp ngữ”L’Argus Indochinois”,”L’Ami du peuple,”….
Cùng Vũ Đình Dy chủ trương báo “ Oeuvre Indochinois” vào 1935.
1948 chủ nhiệm báo” Tân dân”, sau 1954 chuyển vào Saigon, tòa soạn đặt tại 58 Phạm Hồng Thái, Saigon 1 -.bị chính quyền miền Nam cho côn đồ đốt phá máy in, đốt tòa soạn ,đóng cửa báo, Ký giả lão thành Việt Nhân( gốc Nam bộ) phụ tá chủ nhiệm, với sự cộng tác các ký giả Nguyễn Vạn An, Trung Hưng, Lý Đại Nguyên ( tác giả” Tổng thức luận”, vv…
Tác phẩm : “ Phan chu Trinh”( biên khảo, Hà Nội 1952 ), “ Mộng xuân “ ( tiểu thuyết, Hà Nội 1954), “Sau hai mươi năm…” ( hồi ký , Đại Nam văn hiến, Saigon 1964),” Truyện Thẩm Công “ ( truyện thơ,
Saigon 1964)…
Di cảo” Hà Nội 100 năm trước “ đã ” được “post” lên mạng : …Nhân dịp chào mừng 1000 năm Thăng Long (Hà Nội), Thế Phong & Từ Vũ Newvietart trang trọng giới thiệu với qúy đọc giả tác phẩm di cảo của cụ Mai Lâm-Nguyễn Đắc Lộc, với mong ước tên tuổi và tác phẩm của cụ không bị rơi vào quên lãng, hoặc có thể “ bị chiếm dụng” một cách bất đắc dĩ “. (Newvietart.com / Pháp : 08-04-2010 - ) và, chỉ đăng đâu được dăm ba kỳ, trang chủ cho ngưng “ngang xương”- lại không được thông báo lý do. Giả thiết , có một đọc giả nào ở thủ đô hứng chí muốn đọc tiếp, thì xin liên hệ “ Thư viện Quốc gia Trung ương ( 41, TràngThi, Hà Nội còn 1 bản, do cựu ký giả Giang Kim ( 1915- 2003 Saigon ) lúc sinh thời gửi tặng.
Tước danh Mai Lâm từ thời tiền chiến tới hậu chiến được hai tác giả: Mai Lâm_ Nguyễn Đắc Lộc và Mai Lâm- Đoàn Văn Thăng cùng sử dụng – và khi nhắc tới Mai Lâm – đọc giả chỉ biết Mai Lâm-Đoàn Văn Thăng. Bởi lẽ, ông Đoàn văn Thăng với bài thơ đầu - đi hái ” rau sắng chùa Hương tặng bác Tản Đà”- tiếp bài thơ thứ hai khóc Tản Đà- Nguyễn Khắc Hiếu qua đời - khiến” Cậu Ấm Hiếu “ vừa rung đùi ,vừa uống rượu, lại vừa cầm bút trả lời Đoàn Văn Thăng :
” Nực cười cho bác Mai Lâm !
Thương nhau chi sớm mà lầm khóc nhau !
Và hầu như gần hết, kể cả bạn văn, bạn đọc, rất ít ai biết tới nhà báo -viết văn có tên Mai Lâm-Nguyễn Đắc Lộc, tác giả tiểu thuyết” Mộng Xuân “ – mà tôi gọi” nhà văn bất đắc dĩ” thì chẳng có gì sai!
Thế Phong
Thế Phong
Sinh 1897, tự kết liễu đời mình trưa 30/4/1975, 78 tuổi – phu nhân vuốt mắt cho ông. Cô con gái duy nhất, Nguyễn thị Liên, vợ giáo sư Nguyễn xuân Kỳ (trưởng nam bác sĩ Nguyễn xuân Chữ) đã di tản trước 30-4- rồi !
Thời kỳ này, tôi cũng ít lui tới nhà ông -- không như 1964, hai chúng tôi làm cuộc du ngoạn Đà Lạt, trước đó dừng lại ở Tùng Nghĩa. Tôi không quên tối hôm ấy, ông Lộc gõ cửa nhà một ông bạn, mà ông giới thiệu với tôi 'bạn cố tri”' Vợ chủ nhà, một cô rất trẻ, khoảng trên 30 ra mở cửa. Vào nhà, ngồi chưa kịp nóng chỗ, ông Lộc rút ngay một cuốn ra ký tặng:
- Đây là anh bạn trẻ 32 tuồi, người viết 'tựa' cho tác giả tuổi đà 67, là bạn anh đây!
Tôi cảm thấy ngượng ngùng đôi chút -- đáng lý tập hồi ký có bài 'tựa’ của nhà cách mạng Nguyễn thế Truyền thì hợp tình, hợp lý nhất. ( có một lần Nguyễn thế Truyền- Hồ nhật Tân dám đối đầu tranh cử Tổng thống Việt Nam Cộng hòa năm 1961 v/s liên danh đương quyền Ngô đình Diệm - Nguyễn ngọc Thơ).
Khi tôi [Thế Phong] tới rủ ông đến quán cà phê Năm Dưỡng (góc đường Nguyễn Thiện Thuật, Saigon 3); để bàn chuyện cậy ông viết giới thiệu 'Sau 20 năm..' cho ông Mai Lâm- Nguyễn đắc Lộc -- thì, ông Truyền xác nhận là đã đọc hết thiên hồi ký trên báo Tân dân; nhưng một mực khước từ:
- Ông viết là hợp nhất, bởi ông đứng đầu nhà xuất bản in cuốn này.
( sau 30 / 4/ 75, tôi trở lại quán cà phê Năm Dưỡng- vẫn ở đường Nguyễn Thiện Thuật – nhìn lên tường, bắt gặp 'Giấy Khen', chính quyền cách mạng tặng chủ quán từng là cán bộ địch vận. Thật hú vía !)
Nhớ lại đôi ba lần đi uống cà phê với ông Truyền – vị từng có huyền thoại tương truyền: phò mã vua Bỉ, tiếp huyền thoại từng tát tổng đốc Thái Bình Vi văn Định cái bạt tai tại bến đò Tân Đệ. (Thái Bình) năm nào !.
Và; đi uống cà phê cùng ông Truyền, thì không lần nào mà nguyên chủ nhiệm báo Thân dân (Hà Nội trước1954) cho cựu phóng viên [là tôi đây] trả tiền cà phê cả !”.
Trở lại đêm trọ đầu tiên ở Túng Nghĩa, ông Lộc nói chuyện với chồng cô Ba; còn cô Ba lại ưa bắt chuyện với tôi, người cùng trạc tuổi – khiến chủ nhà luôn đưa mắt dè chừng. Hôm sau chúng tôi lên Đà Lạt, ông Lộc nói:
-… may quá chúng ta chỉ ở đây một đêm, ở lại tới đêm thứ hai, chắc gì chủ nhà còn niềm nở tiếp đãi ?!
nguyễn thế truyền [1898- 1969 saigon] thời còn trẻ hoạt động cách mạng ở Paris
"...Khi tôi [ Thế Phong] đến rủ ông đến quán cà -phê Năm Dưỡng ...để bàn chuyện cậy ông
viết giới thiệu 'Sau 20 năm ...' -- thì ông Truyền xác nhận là đã đọc hết thiên hồi ký trên báo
Tân Dân; nhưng một mực khước từ ..." ( Thế Phong)
ông Nguyễn thế Truyền cũng từng là chủ nhiệm nhật báo Thân Dân ở Hà nội trước 1954 [ Vũ ngọc Các chủ bút)
-- mà Thế Phong từng làm phóng viên vào năm 1953- 54.
( ảnh: internet)
***
***
Đọc trong 'Hà Nội 100 năm trước' có một nhân vật là bạn thân tác giả- và Mai Lâm-Nguyễn Đắc Lộc khắc ghi qua đoạn thơ (vè); tôi tự hỏi liệu tay chủ nhà ”chồng cô Ba chơi trống bỏi” có phải là ông Đỗ Mỹ:
“…Nhân ông Đỗ Mỹ mới về
Cha con gặp mặt mới đi nghe ‘ kèn”
Ông Đỗ Mỹ vốn bạn hiền
Thú y giám đốc Cao nguyên nổi chìm?
(………………………………..)
Già chơi trống bỏi cho đời lên hương …”
Chú thích của tác giả về ông Đỗ Mỹ : hiện trí sĩ tại Tùng Nghĩa vẫn mạnh, tuy nay đã già nhiều !
Tới Đà Lạt, ông Lộc lại đưa đến nhà một người bạn khác; chủ một biệt thự rất đẹp nằm lọt thỏm trên một triền đồi gần chùa Linh Sơn
Rong chơi khoảng 1 tuần thật vui, chúng tôi trở về
Saigon. Riêng tôi nghĩ: 'ông Lộc đã thưởng công tôi gò lưng gõ máy chữ, sách dày khoảng 400 trang(khổ A4 bây giờ), không xin cấp phép, ruột in rô- nê ô, bìa in ty- pô, giá bán 200 VNđ, chỉ gửi bán duy nhất ở Sạp báo Cô Nguyệt (góc đường Công Lý và Lê Lợi , Saigon 1). Sách bán 200 đồng / cuốn - tỷ giá đổi 35 đồng / I Mỹ kim.
Mai Lâm- Nguyễn đắc Lộc vào nghề báo từ năm 1927-- tờ báo đầu tiên là Việt Nam Hồn xuất bản ở Pháp, cho tới đầu thập niên 50s , ông mới viết sách và truyện. Cuốn đầu tiên là sách biên khảo về cuộc đời, sự nghiệp nhà cách mạng Phan chu Trinh- tiếp “ Mộng Xuân hay Bông sen trong bùn. ( tác giả tự xuất bản- Hà nội 1952) :
“… Lối viết truyện của ông thuộc loại 'văn dĩ tải đạo', lồng trong khung cảnh cải cách xã hội, qua nhân vật truyện muốn làm cách mạng. tác giả không mấy chú ý tới tình tiết, tâm lý nhân vật, mà tác giả chỉ có một mục đích lên án xã hội bị thống trị - thanh niên sống không có lý tưởng, thả lỏng mục đích đấu tranh cho dân tộc tồn vong. Họ sống vì cơm áo, vợ đẹp, con khôn. Theo tác giả, muốn đạt mục đích này, thanh niên chỉ còn cách vùi đầu trong con đường cam chịu làm nô lệ, nên tác giả đưa ra một nhân vật có lý tưởng trong đám thanh niên: Việt Hùng làm gương cho cuộc đấu tranh giành độc lập ( vì tác gỉa là một nhà làm cách mạng trước khi là ” nhà văn – văn dĩ tải đạo” một cách bất đắc dĩ. Bởi vậy, văn phong, cũng như kỹ thuật dàn dựng nhân vật truyện chưa đạt. Phải nói cho đúng” Mộng Xuân” không là một cuốn tiểu tuyết đúng nghĩa; mà là cuốn” biên khảo” đường lối đấu tranh, qua cách diễn tả bằng văn chương và đương nhiên cuốn , tiểu thuyết này viết chưa thành công !....”
”trích “ Lược sử văn nghệ Việtnam/ Nhà văn hậu chiến 1950-1956 / Thế Phong (tập 4). ( Đại Nam văn hiến xb, Saigon 1959)
và hình như, chỉ một người duy nhất là tôi đã nhắc tới 'nhà văn bất đắc dĩ ' Mai Lâm-Nguyễn đắc Lộc mà thôi !)
Và; một điều ngạc nhiên không kém, tác giả còn một di-cảo-vè- viết xong 1972 -- trước khi qua đời, tác giả trao cho ký giả Giang Kim- Nguyễn thế Bình cất giữ.
Cùng đọc lời 'tựa' – bác sĩ Nguyễn Hữu Phiếm viết trong tập ấy::
“…Nhờ đọc thiên hồi ký đó (Hà Nội 100 năm trước) mà tôi (bs Phiếm) nhớ lại như mới hôm qua – hình ảnh của Hai Tây, một tay làm xiếc rong khắp Hà Nội – nhất là ở bến ga, xe điện Bờ Hồ, với biệt tài” đóng đanh lỗ mũi”, nuốt” Thạch Sùng”… Ngay cả đến những chị em dưới xóm, như Khâm Thiên, Vạn Thái, Hàng Giấy; tác giả cũng nhớ tên, như “ đào Hoan”, “ đào Nhạn”, hoặc tên của các “ me tây làm đĩ lên bà”- như “Bét Ti” ( mà ta thường gọi chếch là” Bé Ti”, cô “ Tư Hồng”, hay tên của những kép hát Quảng Lạc ” Sán Nhiên”, cũng được tác giả nêu đích danh. Tác giả cũng không quên những tay đua xe đạp nổi tiếng của những năm 1920 như “ Mégy”,” Bổng”,” Cống”,” Bernard” – những người này được coi như thần tượng của giới thể thao Hà Nội – hoặc tên của những võ sĩ Việtnam: “Hàm Bái”,”Cử Tốn”- khi chưa ai biết môn “ quyền Anh “ là gì ?
Cụ Mai Lâm-Nguyễn đắc Lộc hồi trẻ, tất phải là một” thể tháo gia” – một trong những phong lưu, công tử, môt con người lịch thiệp, quảng giao - có như thế mới biết tận tường, và tận tường đủ dạng người trong xã hội. Như vậy, từ sang đến hèn, giàu đến nghèo, vì chính Cụ từng là nhân chứng lịch sử, nên thiên hồi ký của cụ mới có chân giá trị. ( đích thực).
Có người sẽ hỏi, sao cụ ” Mai Lâm-Nguyễn đắc Lộc” lại biết quá nhiều như vậy?
Riêng tôi, tôi không ngạc nhiên chút nào cả - tác giả không những là một ký giả kỳ cựu – mà cả ba phần Trung,
bắc đều biết tiếng. Nam
Cụ đã từng viết báo và sáng lập ra hai tờ báo pháp: “ Effort”.” Union Indochinois” với Vũ đình Dy.
Cụ cũng là hội viên Hội đồng Thành phố Hà Nội. ( thập niên 50- TP chú thích )
Ngoài ra, Cụ có chân trong “ Đảng Cách mạng phục Việt” . ( sau sát nhập với Nhóm” Việt Nam Hồn” của Nguyễn thế Truyền- biến thành “ Đảng An Nam Độc lập” tại Paris .( Parti de ‘l’ Indépendance Annamite à Paris ).
Đọc thiên hồi ký này, đến đoạn nói về Phạm tất Đắc. một bạn học đồng khóa với tôi ( bs Phiếm) ở Trường Bưởi, tác giả bài “ Chiêu hồn nước” – tôi không khỏi bùi ngùi khi thấy vì yêu nước, mà anh bị tù đầy, rồi chết yểu, hoặc nhớ tới một Bùi ngọc Ái- ( đã từng) viết mục “ Notre Objectif” dưới đầu đề “La Retraite aux Flambeaux” trên tờ “ L’Union Indochinoise” . Cũng vì bài báo này, tờ báo buộc phải đình bản, vì nhà đương cuộc thới ấy. ( René Robin sang làm toàn quyền, áp lực đình chỉ xuất bản tờ báo trên ).
“ Thiên trường ca hồi ký của cụ Mai Lâm-Nguyễn đắc Lộc “ Nhớ Hà Nội” được đổi tựa “ Hà Nội 100 năm trước” đáng được cho mọi người hoan nghênh – vì đó là một tư liệu lịch sử rất qúy giá . (in chữ đậm- TP chú thích).
Cụ bảo tôi cụ đã hoàn thành “sau hai năm mồ hôi nước mắt”; tôi cho rằng: “ cụ thành công rồi đấy !”
Tôi thiết nghĩ, một đời người như Cụ - mà trong đủ mọi giới, trên khắp các lãnh vực, được ai nấy biết dmột chút thôi – cũng đủ cho ta vui khi tuổi già, nếu không muốn nói là mãn nguyện.
Cụ Mai Lâm- Nguyễn Đắc Lộc quả xứng danh là một”: cụ già gân” – với tất cả ý nghĩa cao đẹp của câu đó."
Xuân Qúy sửu, 1973
Bs Nguyễn Hữu Phiếm.
Một tác phẩm “đáng được cho mọi người hoan nghênh – vì đó là một tư liệu lịch sử rất quý giá” (bs Phiếm) - ở dạng ”oeuvre posthume” đã bị nhiều phen” dang dở”- hệt một “ hồng nhan gặp nhiều gian truân”.
Quả đúng là vậy.
Lấy một thí dụ thưc tế, kể lại – năm 1998, Saigon kỷ niệm” 300 năm”; thì “Hà Nội là 980”- thời kỳ này, riêng tôi có một ao ước hơn cả chính tác phẩm bản thân được xuất bản – đó là di cảo này sẽ được đọc dưới dạng một cuốn sách đã xuất bản.
Từ 1996, chị Ý Nhi, lúc này là trưởng Chi nhánh Nxb Hội Nhà văn VN tại Phía
dự đinh xuất bản. Chị đọc xong bản thảo, cho nhập liệu vi tính. Ít lâu sau, chị trả lời ông Giang Kim:” bản thảo”Hà Nội 100 năm trước chưa thể in ra được !”. Nam
Và chẳng còn biết cách nào để lưu giữ bản thảo của Mai Lâm-Nguyễn Đắc Lộc, ông Giang Kim bèn cậy nhờ Thư viện Quốc gia Trung ương lưu giữ. Nơi đây đã nhận được, và gửi lại một thư hồi âm – vậy là “ Hà Nội 100 năm trước” -, tập “di -cảo- thơ-vè” có nơi nương náu, dầu chỉ là “ nương náu tạm thời cũng đủ làm yên lòng cựu ký gỉa Giang Kim-Nguyễn Thế Bình.”
Tới giờ này, tác giả, người đề tưa, bạn thân Nguyễn Thế Truyền, Nguyễn Xuân Chữ vv… cùng nhiều bạn bè khác được nhắc tới; nay đã không còn ở trong cõi” ta bà”! -- chỉ còn lại tập di cảo thơ vè kia đã tiết lộ thân phận thái độ, cách sống các nhân vật tiếng tăm Hà Nội một thời -- có thể coi là :”…một loại vè phúng thích chính trị độc đáo, có một không hai, qua sự khám phá qua con mắt tinh đời, sắc bén của tác giả.”
Đầu tiên, xin mời đọc một lối viết tiểu sử nhân vật (tuần phủ Cung đình Vận) của Mai Lâm-Nguyễn đắc Lôc:
“….năm 1928-29, tri huyện Yên Hưng (Quảng Yên) vốn là một ông quan sắc mắc, lại rất tận tâm với chính phủ Bảo hộ. Võ giỏi, văn ( cũng) hay, làm thân với Nguyễn Xuân Chữ, y sĩ trưởng Nhà thương Quảng Yên ( Quảng Ninh bây giờ)- để tâm dò la theo chỉ thị thượng cấp của y- và trong tình bè bạn thì cách ăn chơi cũng khá, có thể coi là thân thiện được.”
(Tuần phủ Cung đình Vận là chú ruột cựu trung tá Cung thúc Cần ( 1932- KQ / VNCH ) và là nhạc phụ cựu tư lệnh KQ/ VNCH Nguyễn xuân Vinh, tức Toàn Phong, tác giả tập truyện” Đời phi công. -TP chú thích) ”.
Tiếp, là một sinh viên trường Cao đẳng Sư phạm Hà Nội, người Nam Kỳ đầu tiên đem cải lương ra Bắc :
“……anh ta là người đầu tiên đem Cải lương Nam kỳ ra Bắc công chúng Bắc hà tại Sân khấu Quảng Lạc, trong vở kịch “ Tối độc phụ nhân tâm” do anh em sinh viên Nam Kỳ hát – trước cả các ban Năm Phỉ, Phùng Há… Và “Hoài lang dạ cổ” là bản vọng cổ đầu tiên của Sáu Lầu, nghệ sĩ lão thành miền
được công chúng hoan nghênh nhiệt liệt. Nam
Không rõ Nguyễn văn Tộ còn sống hay đi đâu, không có tin tức gì ráo từ năm 1935…”
( Chú thích của tác giả). Tả” tiếng chuông Trấn Vũ”, “ nhịp chầy Yên Thái”,” canh chài Cổ Ngư” :
( Chú thích của tác giả). Tả” tiếng chuông Trấn Vũ”, “ nhịp chầy Yên Thái”,” canh chài Cổ Ngư” :
“… tiếng chuông Trấn Vũ êm tai
Nhịp chầy Yên Thái, canh chài Cổ Ngư.
Sen chùa Trấn Quốc thơm tho
Mùi hương thoang thoảng, con đò nghênh ngang …”
Chú thích của tác giả::” Lãng Bạc”, tên Hồ Tây xưa kia là nơi Hai Bà (Trưng) đánh nhau với Mã Viện.
“ Canh chài Cổ Ngư”: phường đánh cá làng Cổ Ngư, đầu đê Yên Phụ đi xuống chùa Quán Thánh.”
và:
“… ngao du sơn thủy hữu tình
Chơi hồ Trúc bạch, xem đình Cổ Lương “
Tác giả giải thích:“…Đình Cổ Lương :…” ở phố Hàng Than- Hồng Phúc, nơi chứa bần nhân, ăn mày, hành khất .Ca dao có câu:” may ra thì hóa tứ linh / chẳng may thì lại nằm đình Cổ Lương- nói cảnh cờ bạc đỏ đen, may ra thì phất to, chẳng may thì lại đi… ăn mày, về nằm đình Cổ Lương…”
Bàn tới cầu Doumer, tác giả biết rất rành rẽ:
“ Eiffel “công tác thành công
“Doumer” kể đã hết lòng lập nên “
Chú thích của tác giả:“… Theo cuốn “ Hồi ký Paul Doumer” nói, khi ông sang làm toàn quyền Đông dương, ông đã có ý kiến thiết xứ Bắc Kỳ- trước tiên làm một công tác lớn, ấy là chinh phục lòng dân hơn dùng võ lực. Ông đòi hỏi hãng Eiffel- thầu khoán xây dựng cầu cống có tiếng của tây ( đã xây Tháp Eiffel, rồi sang làm cầu Sông Cái- mà không cần viện trợ mẫu quốc- vẫn có thể xây dựng hoàn thành bằng tiền của bản xứ để gây thanh thế cho Pháp.”
Luận bàn về nhà chính trị Hoàng nam Hùng:
“ xuân năm mốt (1951) nặng vì tình
Được tin Cường Để, Đông kinh thăng hà…
vội liền tổ chức làm ma
Gây phong trào mạnh, quốc gia lên đàng
Hoàng
Hùng đứng t rưởng ban Nam
Hô hào dân chúng các hàng sĩ phu…..”
Chú thích của tác giả về Hoàng nam Hùng: “…Cụ Hoàng nam Hùng ,nguyên Tổng thư ký “ Việtnam Cách mạng Đồng minh hội” cùng với Kỳ Ngoại hầu Cường Để làm chủ tịch, từng đã ở Đông kinh
( Tokyo) trong thời Nhật 1940-1945. Đám tang có ông Đặng hữu Chí thủ hiến ( Bắc phần) cùng thị trưởng Thẩm hoàng Tín đến dâng hương…”
( Tokyo) trong thời Nhật 1940-1945. Đám tang có ông Đặng hữu Chí thủ hiến ( Bắc phần) cùng thị trưởng Thẩm hoàng Tín đến dâng hương…”
Ít ai rành chuyện chủ nhà xuất bản Hương Sơn .( nơi từng in thơ củaTản Đà- Nguyễn khắc Hiếu+, thi sĩ Nguyễn Bính vv..) lại là’ văn- thám ” cho Tây:
“…Hàng Giò trong buổi thanh bình
“Hương-Sơn”, hiệu sách của anh” Bổng trành”
Nguyên chủ bút báo” Hữu Thanh”
Văn thơ lém lỉnh, tính tình khó tin…”
Chú thích của tác giả về chủ nhà sách” Hương Sơn”… tức nhà văn Nguyễn mạnh Bổng , có biệt danh” Bổng trành”. Trong giới cách mạng, các Cụ lão nho xưa kia đều nói ở cửa miệng - để ám chỉ anh Nguyễn Mạnh Bổng- bới các Cụ nghi anh làm chỉ điểm cho Pháp. Chẳng biết thực hư thế nào, nhưng tai nghe tường thường trong giới hoạt động bí mật, tác giả cứ thành thật ghi lại.. để ghi chép sự thật của sự thổ lộ( kia). Xin vong hồn anh Bổng cũng tha thứ nếu là sai” sự thật”. Và tác giả cũng mong đây là” chuyện sai” từ cửa miệng người đời ghen ghét?!..”
Chuyện thủ tướng Nguyễn văn Tâm, thân sinh trung tướng Nguyễn văn Hinh, tốt nghiệp Saint Cyr, từng là tổng tham mưu trưởng Quân đội Quốc gia. ( thời Đệ Nhất Cộng Hòa – khi ông Ngô Đình Diệm làm thủ tướng (1954) :
“ …Thủ tướng Tâm ra Bắc kỳ
Tiếng đồn” Hùm sám” uy nghi lẫy lừng
Đỗ Quang Giai nhập cuộc xong
Nhân danh Đốc lý tâng công vẽ vời
Tặng Ngài Thủ tướng : kim bài
“ Công dân đệ nhất” nhân tài Thăng Long
Huy chương tặng, đến tiệc tùng
Tại Phòng Khánh tiết, công đồng chứng minh
Trước quí quan đất Kinh thành
“Lộc già” ( tác giả) niên trưởng nhân danh Hội đồng
Gắn kim bài cho tướng công
Pháo tay quan khách, tưng bừng nổ vang
Thủ tướng Tâm lĩnh bài vàng
Đại nhân” Sa Lộ” (Albert Sarraut) hân hoan chúc mừng
Tiệc trà hương vị Thăng Long
“Xâm banh”, bánh ngọt… lạnh lùng chua cay
Thị phi vang dậy đó dây
Sĩ phu đất Bắc chau mày nghiến răng
Một nhà nho khá chơi khăm
Dâng ngài thủ tướng Văn Tâm bức hoành
Tưởng mừng ca ngợi công danh…
Phải tay “ Tú Xuất” Hà thành phục sinh
“ Ba Giai” tái thế, bất bình
Chơi chua bốn chữ bức hoành biếu’ Tâm”
“ Chữ rằng:” Đại Điểm Quần Thần”….”
Chú thích của tác giả về Đại Điểm Quần Thần: “ Đại” là “ To”, “ Điểm” là” Điểm chấm”,”Bầy thần”là” Tôi”. Nói lái: “ Chó Tâm bồi Tây”. Cái lối chơi chữ này có tự ngàn xưa trong đám nhà Nho đất Bắc. Như cụ Vũ Pham Hàn xưa kia cũng tặng hoành phi cho một ông Công sứ tây thích chơi chữ Nho. Cu bèn mừng bốn chữ:” Ôn kỳ như Ngọc” bị một bạn thù oán xuyên tạc, mách Công sứ là “cụ ta sỏ , tặng củ ngọc hàn đấy”- Nghĩa là” Mến người quân tử ôn hòa như ngọc quý… thế mà dám bảo là “ ngọc hành”, có chết người không? ( Đúng là” chữ” và” nghĩa” rất oan gia !)
“ Vua Ngô ba sáu tấn vàng
Chết xuống âm phủ có mang được gì?”
Chú thích của tác giả về Vua Ngô 36 tấn vàng:”…đây là câu tục ngữ ca dao Việt
xưa kia ám chỉ vua Tầu sung sướng cực điểm mà hai tay buông xuôi cũng chẳng còn gì ? Tiền của trên đới là phù vân, khuyên ta không nên chắp bóp quá ! Nhưng các Cụ xưa biết đâu chẳng có ý ngầm bảo con cháu là: ” tiền của của kẻ xâm lăng bóc lột xương máu đồng bào ta, dầu ky cóp cũng chẳng giữ được tới lúc buông xuôi hai tay. Còn là một kiểu dạy “ ngụ ngôn” rất kín đáo ! “ Nam
Ký Con- Đoàn trần Nghiệp, trưởng ban Ám sát Việt Nam Quốc Dân Đảng từng ám sát Bazin, Chánh Mật thám tây, có xá gì bọn tay sai phản trắc tép riu, cỡ Phạm thành Dương, Bùi thế Mai, Giáo Du ,vv…:
“ Xưa đây tử địa Giáo Du
Vì con, cha chịu chết bù thay con !
Nghe tin thiên hạ phao đồn
Chính danh thủ phạm Ký Con thi hành
Phạm Thành Dương, quá thông minh,
Hữu tài vô hạnh mà thành Thừa Mai ( Bùi Thế Mai)
Hai tên phản đảng vô loài,
Hàng Da bị bắn tưởng toi mạng rồi …
Ngờ đâu thoát được lưới Trời
“ Thanh tra Mật thám” đóng vai cáo cầy
Ưu tiên nhập tịch dân tây
Kè kè súng lục,” mề đay” sờ sờ..
Phố Hàng Giấy, xóm nhà tơ
Cung đàn nhịp phách giấc mơ phong tình
Cười trăng cợt gió yến oanh
Bóng đèn mờ tỏ, chén quỳnh bá vai
Chầu” sực tắc” tiếng nô cười
Câu thơ Yên Đổ, giọng người Hằng Nga
Đào tơ liễu yếu thướt tha
Xiêu đình đổ quán, tiêu ma sự đời!....”
Chú thích của tác giả về Ký Con: Trưởng ban Ám sát Việt Nam Quốc Dân Đảng khét tiếng, vì những cuộc ám sát chính trị, như vụ Trần Đức Kính ở Trại Hàng Hoa; vụ Giáo Du tại ngõ Hồng Phúc bị hạ sát ngay trước cửa nhà của hắn ,Phạm thành Dương ở Hàng Da ( 1930) ( từng tốt nghiệp Thành chung tại Trường Bưởi, sau làm thư ký ở bên đất Lào, rồi chuyển về đóng quân tại Đội Tàu Bay - đã từng phản V.N.Q.D.Đ. rồi bị “ trừng trị” vào 1945.”
Đến các me tây” Cô Ba Bé-Tý”, “ cô Tư Hồng”, “ Bà Tây Cú” … được đưa vào văn chương Mai Lâm-N.Đ. Lộc:
“ Cô Ba” Bé Ty”, cô” Tư Hồng”
Có tàn có tán vua phong,
Tiếng” Bà Tây Cú” Thăng Long, ai bì ?
Danh vang dậy đất Bắc Kỳ..”
Chú thích ủa tác giả: “… Cô Ba Bé Ty, nguyên là vợ viên đại úy ( quan ba) Pháp, tên “ Petit”- người to, mập, giầu có ở phố Hàng Bạc, được mệnh danh là “ Bà Chúa Hàng Bạc”- cô có điện thờ riêng tại gia rất lớn, mê ngồi đồng, thích” chơi gà: đủ giống lạ- nên báo B.H. đã diễu là” Gà Ba Chân”.
“ Cô Tư Hồng” thuộc vào hàng giàu có ở phố Hàng Da (Richaud) có hàng dẫy nhà cho thuê, lấy ông Cố đạo, nguyên là quan tư Tuyên úy Quân đội Viễn chinh Pháp.
“ Bà Tây Cú” ( Eminent) giàu có có tiếng ở
.” Hanoi
Qua đảng phái, tác giả cũng không quên :
“ Bị nghi trong đám DUY DÂN”
Chú thích của tác giả về ĐẢNG DUY DÂN: “…môt Đảng Quốc gia, được thanh niên trí thức hoan nghênh, do ông Lý Đông A ( tức Nguyễn hữu Thanh) đã từng sang Tầu theo học với đảng Phục Quốc của cụ Nông quốc Long, thành lập ở Lạng sơn năm 1940 bởi cụ Trần trung Lập ở hải ngoại về. Cụ Lập chống Pháp, theo Nhật. Còn ông Lý Đông A chỉ nghiên cứu lý thuyết, sau đem phổ biến ở trong nước và được nhiều thanh niên gia nhập. Năm 1946, lập Chiến khu ở Suýt, để huấn luyện cho đảng viên và có y cướp chính quyền ở Hòa Bình, bị vỡ lở và sau cùng bị tóm trọn ổ.”
Và có ai biết tích Chàng Bân-- như trong truyện Tàu- không, chính là một công tử Hà thành:
“ Chàng BÂN nổi tiếng gàn ghê là gàn ?!”
Chú thích của tác giả về Chàng Bân, tức Nguyễn Bân, người phồ Hàng Gà Chợ Hôm, một nhà nho học tinh thông, tính tình hiền hậu, được chúng bạn trong phố tặng cho là “ Đồ Gàn”. Mùa rét thường mặc” áo bông sa-tanh lét” màu đỏ chóe, nghênh ngang đi ngoài phố- làm thư ký cho giám đốc Nhà Thanh niên, chuyên dịch các đối , liễn bằng chữ Hán ra chữ Pháp. Mất tại Hà Nội 1953.”
Quay sang bạn hữu làm báo chữ Tây:
“ Nhóm EFFORT, bạn Côn Sinh (Đỗ Mộng Ngoc)
Clémenti, Dy Vũ đình, Học Canh ( Lê đình Gioãn)
Chú thích: Côn Sinh: tức Đỗ Mộng Ngọc giúp việc cho báo EFFORT, mất ở Hưng Yên.
Vũ Đình Dy: chủ nhiệm EFFORT, mất ở Quảng Ngãi 1945.
Học Canh tức Lê Đình Gioãn, một người thông Hán văn, hiện ở đường Huỳnh Quang Tiên (
Saigon 1).”
Và bàn chuyện chuyên viên in ấn Đỗ Văn :
“ có Đỗ văn” vua nhà in”
Chú thích của tác giả về Đỗ Văn: học Ngành In ở Pháp về, ban đầu cộng tác với kịch tác gia kiêm chủ báo, kiêm chủ nhà in, xuất bản” Vũ đình Long” ( Tiểu thuyết thứ bẩy , Phổ thông bán nguyệt san ,” vv.). Còn là bố vợ kịch tác gia Đinh xuân Cầu, tác giả” Bên kia Bến Hải ( Saigon 1955) và” Đôi kính” (tập kịch ngắn, Đại
Nam văn hiến , Saigon 1964).
Nhớ chuyện viết báo”Việt nam hồn “ở
vào 1926: Paris
“ THẾ TRUYỀN- XUÂN CHỮ - Cả SÂM,
LỘC GIÀ, NGUYỄN ĐỆ, tình thân thuở nào..”
Chú thích của tác giả về THẾ TRUYỀN (1898-1969): tức Nguyễn thế Truyền, người Hành Thiện, cháu nội Nguyễn duy Hàn, tuần phủ Thái Bình, năm 1913 bị ám sát bằng một trái lựu đạn của sát thủ Nguyễn Văn Cháng. Truyền là con cụ Án Nguyễn duy Nhạc, Án sát Hà
năm 1926-27, sang Pháp du học từ nhỏ. 1926 thủ lãnh Nhóm 'Việt Nam Hồn' ở Paris, hoạt động cách mạng bị đày qua đảo Réunion, được Pháp tha về năm 1948- và được” Lộc già” ( Mai Lâm- N.Đ. Lộc) vào Nam đón ra Hanoi, cùng ở 48 đường Delorme với Nguyễn Đăng Thục, chung nhà Phạm Xuân Thái. Mất tại Saigon được chôn cất long trọng, gần mộ cụ PHAN tại nghĩa địa Gò Công ( quận Gò Vấp) năm 1969. “. Nam
(Tiểu sử Nguyễn Thế Truyền do Mai Lâm-Nguyễn Đắc Lộc ghi -- có khác với Wikipedia, ở chỗ:
” …không nói tới “Nhóm Ngũ Long “ gồm: Phan Chu Trinh, Nguyễn Thế Truyền, Phan Văn Trường, Nguyễn An Ninh và Nguyễn Sinh Cung- mà không thể nói là tác giả không biết chuyện ai mượn tên Nguyễn Sinh Cung, khi tới Paris lần đầu, và ai là người được thừa hưởng bí danh Nguyễn Ái Quốc từ Nguyễn Thế Truyền truyền lại ? Cũng là một kiểu” kỵ giơ “ của sự khác đảng, khác phái mà thôi? - nhất là khi đã đọc hồi ký lịch sử” Sau 20 năm..”, thì sẽ biết tác giả Mai Lâm-Nguyễn Đắc Lộc ghi lại chân dung những nhân vật đảng phái đối lập ( với đảng của tác giả) khá trung thực, và rất sinh động!.
Quay sang “Cánh đồng ma”, phim An nam đầu tiên được quay ở Hồng kông, và nhà văn nổi tiếng Nguyễn Tuân được giao đóng một” vai phụ”:
Nực cười cái”Cánh đồng ma”
“ có Đàm Quang Thiện, bạn già ở đây?”
Chú thích của tác giả về Đàm Quang Thiện: Bác sĩ Thiện, một nhà thơ, nhà văn. Hiện ở đường Trương Minh Giảng Saigon, năm nay đã gần 70 tuổi, xưa sáng tác cuốn phim,” Cánh đồng ma” quay ở Hồng Kông, có tiếng là tay tiền phong trong Nghệ thuật thứ bẩy,( tuy) không( mấy) thành công. Thuở thiếu thời, một văn nhân thi sĩ rất mơ mộng. Tham gia caqch mạng , vào Đồng Minh Cách Mạng Đồng Chí Hội của cụ Nguyễn Hải Thần, là một nghị sĩ đầu tiên trong Quốc hội Bắc Việt 1946.).
Tới chuyện hai gia đình Hoàng Cao Khải và Phan Đình Phùng làm thông gia- Phan Đình Phùng gả con gái cho Hoàng Trọng Phu ( con Phó Vương Hoàng Cao Khải). Ít ai biết thâm ý Hoàng Cao Khải lm thông gia để chiêu dụ Phan Đình Phùng về hàng- tiếp đến, chuyện một người Nhật vô danh đào mả Hoàng Cao Khải vào 1919 ở Thái Hà Ấp:
“… Thái Hà Ấp, cụ Quận Hoàng
Thái Xuyên Cao Khải, Phó Vương Bắc kỳ
Thông minh biết trước thời cơ
Kết thân vớiPháp phất cờ ra tay
Phan Đình Phùng chống cự Tây
Vũ Quang chiếm cứ định ngày Cần Vương
Anh hùng nổi dậy bốn phương
Quyết tâm kháng chiến, tìm đường chiến khu
Giải Hồng Lĩnh chống kẻ thù
Tiếng đồn đi khắp Chợ Chu, Ba Đồn
Hoàng, Phan hai họ bà con
Cùng làng Đông Thái , lại còn sui gia
Tâm thư trao đổi tình nhà
Tỏ niềm tôn kính nói ra cõi lòng
Mở trang lịch sử coi chung
Đôi đường đôi hướng thế cùng phải theo
Thái Hà nhiều chuyện hiểm nghèo
Nhắc qua cho rõ những điều xa xưa
Năm mười chin ( 1919), sự tình cờ
Một anh Nhật bản lần mò ban đêm
Sinh phần lại tưởng mả nguyên
Một tấm bàn thạch gắn trên quan tài
Huyết không còn, để chờ thời
Chàng ta tưởng bở, cố lôi một mình
Sức Hạng Võ mới đủ khênh
Thế mà nạy được, thật tình là hay !
Bất đồ tuần tra túm” thầy”
Tù và, giáo ,mác, dẫn ngay về đồn
Tiếng Nhật bản tựa sóng cồn
Hỏa Lò giam tạm, để còn ngoại giao !?
Nòi võ sĩ vốn tự hào
Xưa nay rạch ruột ai nào đã quên ?
Trên lầu trong lúc ban đêm
Tên tù gửi tạm vội liền quyên sinh ….”
Chú thích của tác giả về Hoàng Cao Khải & Phan Đình Phùng: “… ( hai bên) vốn là chốn thông gia, con gái cụ Phan lấy Hoàng Trọng Phu- đẻ được một gái –thì đôi bên ly dị. Họ Hoàng gửi thư chiêu dụ họ Phan không thành. Hiện trong sách sử có 2 bài thơ trao đổi với nhau rất lý thú để làm sử liệu cho hậu thế ( rất tiếc tác giả không nêu rõ xuất xứ -TP chú thích).Tên Nhật bản tò mò tìm đến sinh phần Hoàng Cao Khải tại Thái hà Ấpvào 1919, không rõ nguyên do? Hoặc y muốn tìm long mạch đất nước Việtnam ? “
(một đoạn tác giả tự-sự-kể về nghiệp làm báo :
“(…)… .Ami du Peuple” xưa kia tung hoành
MICHEL, chủ nhiệm lão thánh
Giáo sư Nam Định, một anh lõi đời
Có họ Thực, vốn tay chơi
Mượn cơ hội ngộ, lấy” người” đấu tranh
Nai lưng ra để tận tình,
Lo cho tờ bao hình thành khả quan
In” Thực Nghiệp”, máy đã” tàng”
( Thực Nghiệp Báo)
“ Mai Du Lân” tổ” chơi ngang xưa rày
Làm ăn cầu thả bài bây
Tính tình cau có, mặt đầy ong châm !
Nơi làm tăm tối- tối tăm
Đèn không muốn sửa, thích cầm nhiều xu
Hàng ngày Tờ báo công phu
Chữa lên, chữa xuống, “ ty pô” rất soàng
Đọc tiếng Pháp chẳng thông tường,
Thật là cơ cực mới hoàn tất xong
Tử công phu, chẳng vừa lòng
Bây giờ khuya mới rút công ra về
Vận” xì đạt” cảnh ‘đen xì”
Thời cơ chưa có làm thuê cũng đành…
Dấn thân giúp để đấu tranh
Dựa hơi tay Pháp, để binh kẻ nghèo
Dân đen sống cảnh cheo leo ( 1930)
Vụ Yên Báy gây nhiều tang thương!
Dich bài” Cường Để’ thuật tường
Tuyên ngôn kịch liệt tiếng vang trong ngoài
Nhớ chuyện Nghĩa Lộ đương thời
Bọn phu bị bắt nghi người lương dân
Vu oan là lũ phản Tần
Gặp tay tri phủ bất nhân bất nghì
BẠN DÂN đăng có hai kỳ
Tòa án Yên Báy tức thì thả ngay
Hiệu lực thay công luận Tây
Không thì dân khổ vỉ tay cường quyền (...) !
Chú thích của tác giả: Năm 1929- 30 , tôi ( tác giả) giúp việc cho Michel xuất bản tờ báo “ Ami du Peuple”, nh ở hàng Đẫy, in thuê ở nhà in của báo “ Thực nghiệp dân báo” của Mai Du Lân tọa lạc tại Phố Hàng Gai. Michel cũng là tay keo kiệt trả lương bổng. nhưng cũng đành phải làm, để có cơ hội giúp đỡ dân chúng trong giai đoạn khó khăn, bị bắt oan .) Ở đây, ( tôi) chỉ hả lòng được một việc là đã cứu được một trường hợp oan uổng – đó là một học trò của cụ Nghè Ngô, khi anh ta đi mộ phu ở Nghĩa Lộ
( Mường Lò- TP chú thích) thì bị vu oan là đi mộ binh cho: bọn chống đối” nước Pháp. ( liên hệ với “ Viết
Quốc dân Đảng “của Nguyễn Thái Học ? ). Nam
Tiếp đến, tư -sự- kể chuyện gia đình tác giả, và nhớ bạn Trần Trung Viên bị “ giết” oan:
Gặp khi thời thế đảo điên
Cơn đen vận túng đồng tiền lại khan
Nhớ ngày đeo mối tâm tang
Đứa con trứng nước vội vàng bỏ đi ( 15-01-1930)
TUYÊT MAI nhắm mắt khi về
Cảnh tối tăm giữa canh khuya đêm chầy…
Thuốc thang đâu kiếm được thầy
Khóc thầm thương trẻ thơ ngây biết gì?
Thảm thương là cảnh sinh ly ( tử biệt sinh ly)
Đau từng khúc ruột não nề tâm can…
Bỏ quê hương đi lên ngàn
Sang Lào biệt tích lo toan phận mình… ( 1930)
Trên đầu nghĩ chuyện linh tinh
Tới Ô Cầu Giấy mà mình không hay !
Nhớ ai là bạn bỏ thây chốn này …
TRẦN TRUNG VIÊN cũng một tay…
Hàng Gà anh chị xưa nay đã gờm….
Tay văn võ xóm Chợ Hôm
VĂN ĐÀN BẢO GIÁM hãy còn ngày nay….
Chết oan bởi bọn giặc tây
Vào chùa khám xét bắn ngay cả nhà
Thảm thương là chết toàn gia
Trẻ, già, lớn ,bé – vu là Việt Minh ! (…)
Chú thích của tác giả : Sau khi mất đứa con là ( Nguyễn Thị )TUYẾT MAI mới được 3 tháng tuổi- vào một đêm khuya bạo bệnh ( sài uốn ván) vào đêm 15-1-1929, tác giả bỏ làm báo “ Ami du Peuple” – và trong lúc buồn nản, lại( còn) gặp nhiều chuyện rắc rối thời cuộc –( nào là) bị tình nghi là Q.D.Đ.( Quốc dân Đảng- TP chú thích) - nên đành bỏ xứ, đi sang Lào, vào làm cho hãng vận tải ( Hãng Malpuech ),nên không bị Mật thám Tây theo dõi. Nhưng báo hai, lai nhớ tới người bạn thân thuở xa xưa ( 1919-20) trốn trong một hầm tại Chùa Kim Mã bị Tây bắn chết. Thật là thảm thương ! ….”
***
Còn nhiều nhân vật đặc biệt trong các giới khác nữa, mà chúng tôi không thễ dẫn giải hết. Chẳng hạn, tác giả đề cập Á Nam-Trần tuấn Khải, Trịnh hưng Ngẫu, Huỳnh văn Phương, Nguyễn ngọc Sơn (Thái Sơn), Phạm Tá ( tác giả sách” L’Écolier Annamite“, Hanoi 1930) , Bùi xuân Thành ( thân phụ chủ nhiệm báo “ Hà thành ),“ Bùi xuân Học, Lãng Nhân-Phùng tất Đắc, Nguyễn đình Nghị, Lê hữu Cảnh, Clément Vautel ( ký giả Pháp tiến bộ), Léon Sanh ( ký giả Tế Xuyên), Hoàng văn Sự, Malpuech ( chủ tỉnh Savanakhet- Lào), Hoàng Cơ Bình ( bác sĩ nha khoa, chủ nhật báo” Giang Sơn”- Hà Nội trước 1954), Ngô Vân ( chủ nhiệm nhật báo“ Tia sáng/ Hà nội trước 1954 “), Ngô đức Kế, Lê văn Phúc ( nhà in), Nguyễn trọng Trạc ( chủ nhiệm báo” Công tội”), Đinh xuân Quảng ( bộ trưởng) , chính khách Trần văn Tuyên, họa sĩ Mai Trung Thứ, nhà báo Phạm Nguyên Cảnh ( chủ bút báo ANNAM NOUVEAU), Vũ Bằng ( nhà báo, nhà văn), Arnaud (chánh sở Mật thám Tây ), Mộng Điệp- Lệ Hà ( vũ nữ tài danh), TCHYA ( Đái Đức Tuấn, nhà báo- nhà thơ), Trọng Lang- Trấn tán Cửu ( nhà báo, nhà văn), Nguyễn văn Chế ( thú- y sĩ Đông dương), nhà văn Phan trần Chúc, Tam Lang (tên thật: Vũ Đình Chí), Nguyễn Đăng Thục (khoa trưởng Đại học Văn khoa Saigon; chủ nhiệm Văn nghệ tập san+ Văn háo Á châu ... ), Phạm Xuân Thái ( chủ nhà sách Tứ Hải, đại tá Quân đội Cao Đài, thông ngôn viên tiếng Anh, viết sách, nguyên Tổng trưởng thông tin & Tuyên truyền - Nội các thủ tướng Ngô Đình Diệm, 1954-55), kịch tác gia kiêm chính trị gia Đinh xuân Cầu, nhà báo lão thành Nguyễn văn Luận, Nguyễn văn Vĩnh, Hoàng nam Hùng, võ sư Nguyễn Lộc, Cousseau( công sư tỉnh Sơn la,sau Giám đốc Sở Báo chí Tuyên truyền Bắc việt ), nhà văn kiêm chính trị gia Nhị Lang (tên thật: Thái Lãng), Nguyễn hảo Đàn ( tham gia Đông Du, sau chủ nhà in” Bảo Tồn” in sách của Phan văn Hùm, Trương Vĩnh Ký vv..), Đinh Xuân Tiếu, Lê Đình Gioãn, Quán Chi- Đào Trinh Nhất, Nhượng Tống, Tản Đà -Nguyễn Khắc Hiếu, Henri Rivière ( đại tá Pháp bị quân Hoàng Kế Viêm + Giặc Cờ đen Lưu Vĩnh Phúc phục kích sát hại ờ mặt trận Cầu Giấy) vv…,
Hy vọng có một ngày:' tôi được ngả lưng trên võng, tay cầm trên tay” cuốn sách'Hà nội 100 năm trước/ Mai Lâm- Nguyễn đắc Lộc in thành sách để đọc để, suy ngẫm, tấm tắc khen thầm:
” đây là một tác phẩm đáng đọc của thời” loạn thế độc thư” - và nếu là đọc giả, thì chi cần:”… biết danh [tác giả ] một chút, chỉ một chút thôi, cũng đủ làm ta vui ( rồi) " -- lời bác sĩ Nguyễn hữu Phiếm, người viết tựa sách ).
” đây là một tác phẩm đáng đọc của thời” loạn thế độc thư” - và nếu là đọc giả, thì chi cần:”… biết danh [tác giả ] một chút, chỉ một chút thôi, cũng đủ làm ta vui ( rồi) " -- lời bác sĩ Nguyễn hữu Phiếm, người viết tựa sách ).
thế phong
('Chiêu niệm 4 nhà văn- bài viết này có sữa chữa, thêm, bớt 2011. (TP chú thích).
Saigon' / Thế Phong / Nxb Đồng Nai 1999.
[ trích từ 4 PHUONG.NET]
bìa sau -- trái qua, trên xuống:VŨ HOÀNG CHƯƠNG+ MAI LÂM-NGUYỄN ĐẮC LỘC
+TAM LANG-VŨ ĐÌNH CHÍ + ĐINH HÙNG
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét

markdown:
## Mai Lâm-NGUYỄN ĐẮC LỘC (1897- 30/4/1975): nhà văn báo lão thành+ hoạt động cách mạng+ chủ báo tân dân tự vẫn giữa trưa 30/4/1975 tại đường lê đại hành/SAIGON 11
## Thế Phong
*Sinh 7-11- 1897 ở Hà* , Bắc Việt, nguyên quán Hà Nội. Nam **Tự vẫn trưa 30-4-1975 tại tư thất, đường Lê Đại Hành,** Saigon 11. **Học Trường Bưởi, niên khóa 1915-1918.** **Thư ký Sở Vô tuyến điện thuộc Phủ Toàn quyền Đông dương.** **Cuối 1926, tự ý bỏ việc sang** Paris, viết báo” Việt Hồn”- Nguyễn Thế Truyền chủ nhiệm, ký bút hiệu Nguyễn Càn Khôn. Nam **Wikipedia ghi :** **”… Trong thời gian ở Pháp, ông ( N,T.Truyền liên lạc và sinh hoạt cùng Phan Chu Trinh, Phan Văn Trường, Nguyễn An Ninh và Nguyễn Sinh Cung, được gọi là “Nhóm Ngũ Long”.** **Bút hiệu Nguyễn Ái Quốc (do Nguyễn Thế Truyền) ký trên “ Thỉnh nguyện thư của dân tộc An Nam, “được ghi là đại diện Phan Chu Trinh, Phan Văn Trường, Nguyễn Thế Truyền và Nguyễn Sinh Cung. Năm 1927, báo” Việt Nam”( đúng- phải là Việt Nam Hồn-TP chú thích ) ra đời, Nguyễn Thế Truyền chủ nhiệm với sự cộng tác của Mai Lâm-Nguyễn Đắc Lộc ( ký Nguyễn Càn Khôn – TP chú thích) ”) Tờ” Việt Nam ( Hồn)” là đại diện của nhóm người Việt ở Pháp, khai sinh ra” Đảng Việtnam Độc lập” ( mà) N.T.Truyền là chủ tịch, đến 1928 thì giao lại cho Tạ Thu Thâu , để ( N.T. Truyền) về Việtnam cùng người vợ gốc Pháp ( họ La Tour), y tá, và sinh được 4 người con “.)** **1927 về nước viết báo Pháp ngữ”L’Argus Indochinois”,”L’Ami du peuple,”….** **Cùng Vũ Đình Dy chủ trương báo “ Oeuvre Indochinois” vào 1935.** **1948 chủ nhiệm báo” Tân dân”, sau 1954 chuyển vào Saigon, tòa soạn đặt tại 58 Phạm Hồng Thái, Saigon 1 -.bị chính quyền miền Nam cho côn đồ đốt phá máy in, đốt tòa soạn ,đóng cửa báo, Ký giả lão thành Việt Nhân( gốc Nam bộ) phụ tá chủ nhiệm, với sự cộng tác các ký giả Nguyễn Vạn An, Trung Hưng, Lý Đại Nguyên ( tác giả” Tổng thức luận”, vv…** **Tác phẩm : “ Phan chu Trinh”( biên khảo, Hà Nội 1952 ), “ Mộng xuân “ ( tiểu thuyết, Hà Nội 1954), “Sau hai mươi năm…” ( hồi ký , Đại Nam văn hiến, Saigon 1964),” Truyện Thẩm Công “ ( truyện thơ,** Saigon 1964)… *Di cảo” Hà Nội 100 năm trước “ đã ” được “post” lên mạng : …Nhân dịp chào mừng 1000 năm Thăng Long (Hà Nội), Thế Phong & Từ Vũ Newvietart trang trọng giới thiệu với qúy đọc giả tác phẩm di cảo của cụ Mai Lâm-Nguyễn Đắc Lộc, với mong ước tên tuổi và tác phẩm của cụ không bị rơi vào quên lãng, hoặc có thể “ bị chiếm dụng” một cách bất đắc dĩ “. (Newvietart.com / Pháp : 08-04-2010 - ) và, chỉ đăng đâu được dăm ba kỳ, trang chủ cho ngưng “ngang xương”- lại không được thông báo lý do. Giả thiết , có một đọc giả nào ở thủ đô hứng chí muốn đọc tiếp, thì xin liên hệ “ Thư viện Quốc gia Trung ương ( 41, TràngThi, Hà Nội còn 1 bản, do cựu ký giả Giang Kim ( 1915- 2003 Saigon ) lúc sinh thời gửi tặng.* *Tước danh Mai Lâm từ thời tiền chiến tới hậu chiến được hai tác giả: Mai Lâm_ Nguyễn Đắc Lộc và Mai Lâm- Đoàn Văn Thăng cùng sử dụng – và khi nhắc tới Mai Lâm – đọc giả chỉ biết Mai Lâm-Đoàn Văn Thăng. Bởi lẽ, ông Đoàn văn Thăng với bài thơ đầu - đi hái ” rau sắng chùa Hương tặng bác Tản Đà”- tiếp bài thơ thứ hai khóc Tản Đà- Nguyễn Khắc Hiếu qua đời - khiến” Cậu Ấm Hiếu “ vừa rung đùi ,vừa uống rượu, lại vừa cầm bút trả lời Đoàn Văn Thăng :* **” Nực cười cho bác Mai Lâm !** *Thương nhau chi sớm mà lầm khóc nhau !* *Và hầu như gần hết, kể cả bạn văn, bạn đọc, rất ít ai biết tới nhà báo -viết văn có tên Mai Lâm-Nguyễn Đắc Lộc* **, tác giả tiểu thuyết” Mộng Xuân “ – mà tôi gọi” nhà văn bất đắc dĩ” thì chẳng có gì sai!** **Thế Phong**
Sinh 1897, tự kết liễu đời mình trưa 30/4/1975, 78 tuổi – phu nhân vuốt mắt cho ông. Cô con gái duy nhất, Nguyễn thị Liên, vợ giáo sư Nguyễn xuân Kỳ (
*trưởng nam bác sĩ Nguyễn xuân Chữ)*đã di tản trước 30-4- rồi !
Thời kỳ này, tôi cũng ít lui tới nhà ông -- không như 1964, hai chúng tôi làm cuộc du ngoạn Đà Lạt, trước đó dừng lại ở Tùng Nghĩa. Tôi không quên tối hôm ấy, ông Lộc gõ cửa nhà một ông bạn, mà ông giới thiệu với tôi '
*bạn cố tri”'*Vợ chủ nhà, một cô rất trẻ, khoảng trên 30 ra mở cửa. Vào nhà, ngồi chưa kịp nóng chỗ, ông Lộc rút ngay một cuốn ra ký tặng:
- Đây là anh bạn trẻ 32 tuồi, người viết '
*tựa'*cho tác giả tuổi đà 67, là bạn anh đây!
Tôi cảm thấy ngượng ngùng đôi chút -- đáng lý tập hồi ký có bài '
*tựa’*của nhà cách mạng Nguyễn thế Truyền thì hợp tình, hợp lý nhất. **(** *có một lần Nguyễn thế Truyền- Hồ nhật Tân dám đối đầu tranh cử Tổng thống Việt Nam Cộng hòa năm 1961 v/s liên danh đương quyền Ngô đình Diệm - Nguyễn ngọc Thơ).* *tựa’*ôngNguyễn thế Truyền mới hợp lý. Lúc này, ông Truyền ở nhờ nhà ông Phan Khắc Sửu (t *ừng là quốc trưởng Việt Nam Cộng hòa*) ở khu chợ Bàn Cờ. Hàng ngày ông Truyền dạy tiếng Pháp cho một số học sinh kém sinh ngữ, và cũng là phương tiện độ nhật của ông thầy bất phùng thời.
Khi tôi [Thế Phong] tới rủ ông đến quán cà phê Năm Dưỡng (g
*óc đường Nguyễn Thiện Thuật, Saigon 3);*để bàn chuyện cậy ông viết giới thiệu ' *Sau 20 năm*..' cho ông Mai Lâm- Nguyễn đắc Lộc -- thì, ông Truyền xác nhận là đã đọc hết thiên hồi ký trên báo *Tân dân;*nhưng một mực khước từ:
- Ông viết là hợp nhất, bởi ông đứng đầu nhà xuất bản in cuốn này.
*(* *sau 30 / 4/ 75, tôi trở lại quán cà phê Năm Dưỡng- vẫn ở đường Nguyễn Thiện Thuật – nhìn lên tường, bắt gặp 'Giấy Khen', chính quyền cách mạng tặng chủ quán từng là cán bộ địch vận. Thật hú vía !)*
Nhớ lại đôi ba lần đi uống cà phê với ông Truyền – vị từng có huyền thoại tương truyền: phò mã vua Bỉ, tiếp huyền thoại từng tát tổng đốc Thái Bình Vi văn Định cái bạt tai tại bến đò Tân Đệ.
*(Thái Bình)*năm nào !.
Và; đi uống cà phê cùng ông Truyền, thì không lần nào mà
*nguyên chủ nhiệm báo Thân dân* **(Hà Nội trước1954)**cho cựu phóng viên [là tôi đây] trả tiền cà phê *cả*!”.
Trở lại đêm trọ đầu tiên ở Túng Nghĩa, ông Lộc nói chuyện với chồng cô Ba; còn cô Ba lại ưa bắt chuyện với tôi, người cùng trạc tuổi – khiến chủ nhà luôn đưa mắt dè chừng. Hôm sau chúng tôi lên Đà Lạt, ông Lộc nói:
-… may quá chúng ta chỉ ở đây một đêm, ở lại tới đêm thứ hai, chắc gì chủ nhà còn niềm nở tiếp đãi ?!
**nguyễn thế truyền [1898- 1969 saigon] thời còn trẻ hoạt động cách mạng ở Paris** *"...Khi tôi [ Thế Phong] đến rủ ông* *đến quán cà -phê Năm Dưỡng ...để bàn chuyện cậy ông* *viết giới thiệu* **'Sau 20 năm ...'** **--**thì ông Truyền xác nhận là đã đọc hết thiên hồi ký trên báo *Tân Dân; nhưng một mực khước từ ..."*( Thế Phong)
ông Nguyễn thế Truyền cũng từng là chủ nhiệm nhật báo Thân Dân ở Hà nội trước 1954
*[ Vũ ngọc Các chủ bút)*
-- mà Thế Phong từng làm phóng viên vào năm 1953- 54.
*( ảnh: internet)*
***
Đọc trong '
*Hà Nội 100 năm trước'*có một nhân vật là bạn thân tác giả- và Mai Lâm-Nguyễn Đắc Lộc khắc ghi qua đoạn *thơ*(vè); tôi tự hỏi liệu tay chủ nhà ” *chồng cô Ba chơi trống bỏi*” có phải là ông Đỗ Mỹ:
“…
*Nhân ông Đỗ Mỹ mới về* *Cha con gặp mặt mới đi nghe ‘ kèn”* *Ông Đỗ Mỹ vốn bạn hiền* *Thú y giám đốc Cao nguyên nổi chìm?* *(………………………………..)* *Già chơi trống bỏi cho đời lên hương …”* **Chú thích của tác giả về ông Đỗ Mỹ** *:* **hiện trí sĩ tại Tùng Nghĩa vẫn mạnh, tuy nay đã già nhiều !**
Tới Đà Lạt, ông Lộc lại đưa đến nhà một người bạn khác; chủ một biệt thự rất đẹp nằm lọt thỏm trên một triền đồi gần chùa Linh Sơn
Rong chơi khoảng 1 tuần thật vui, chúng tôi trở về
Saigon. Riêng tôi nghĩ: 'ông Lộc đã thưởng công tôi gò lưng gõ máy chữ, sách dày khoảng 400 trang *(khổ A4 bây giờ),*không xin cấp phép, ruột in rô- nê ô, bìa in ty- pô, giá bán 200 VNđ, chỉ gửi bán duy nhất ở *Sạp báo Cô Nguyệt* **(**Sách bán 200 đồng / cuốn - tỷ giá đổi 35 đồng / I Mỹ kim. *góc đường Công Lý và Lê Lợi , Saigon 1*).
Mai Lâm- Nguyễn đắc Lộc vào nghề báo từ năm 1927-- tờ báo đầu tiên là
*Việt Nam Hồn*xuất bản ở Pháp, cho tới đầu thập niên 50s , ông mới viết sách và truyện. Cuốn đầu tiên là sách biên khảo về cuộc đời, sự nghiệp nhà cách mạng Phan chu Trinh- tiếp “ *Mộng Xuân*hay *Bông sen trong bùn. (* **tác giả tự xuất bản- Hà nội 1952)**:
“…
*Lối viết* *truyện của ông thuộc loại 'văn dĩ tải đạo', lồng trong khung cảnh cải cách xã hội, qua nhân vật truyện muốn làm cách mạng. tác giả không mấy chú ý tới tình tiết, tâm lý nhân vật, mà tác giả chỉ có một mục đích lên án xã hội bị thống trị - thanh niên sống không có lý tưởng, thả lỏng mục đích đấu tranh cho dân tộc tồn vong. Họ sống vì cơm áo, vợ đẹp, con khôn. Theo tác giả, muốn đạt mục đích này, thanh niên chỉ còn cách vùi đầu trong con đường cam chịu làm nô lệ, nên tác giả đưa ra một nhân vật có lý tưởng trong đám thanh niên: Việt Hùng làm gương cho cuộc đấu tranh giành độc lập ( vì tác gỉa là một nhà làm cách mạng trước khi là ” nhà văn – văn dĩ tải đạo” một cách bất đắc dĩ. Bởi vậy, văn phong, cũng như kỹ thuật dàn dựng nhân vật truyện chưa đạt. Phải nói cho đúng” Mộng Xuân” không là một cuốn tiểu tuyết đúng nghĩa; mà là cuốn” biên khảo” đường lối đấu tranh, qua cách diễn tả bằng văn chương và đương nhiên cuốn , tiểu thuyết này viết chưa thành công !....”* **”** *trích*“ Lược sử văn nghệ Việtnam/ Nhà văn hậu chiến 1950-1956 / Thế Phong (tập 4). ( Đại Nam văn hiến xb, Saigon 1959)
và hình như, chỉ một người duy nhất là tôi đã nhắc tới '
*nhà văn bất đắc dĩ ' Mai Lâm-Nguyễn đắc Lộc mà thôi*!)
Và; một điều ngạc nhiên không kém, tác giả còn một
*di-cảo-vè-*viết xong 1972 -- trước khi qua đời, tác giả trao cho ký giả Giang Kim- Nguyễn thế Bình cất giữ.
Cùng đọc lời '
*tựa'*– bác sĩ Nguyễn Hữu Phiếm viết trong tập ấy::
“…
*Nhờ đọc thiên hồi ký đó (* **Hà Nội 100 năm trước)** *mà tôi* **(bs Phiếm)** *nhớ lại như mới hôm qua – hình ảnh của Hai Tây, một tay làm xiếc rong khắp Hà Nội – nhất là ở bến ga, xe điện Bờ Hồ, với biệt tài” đóng đanh lỗ mũi”, nuốt” Thạch Sùng”… Ngay cả đến những chị em dưới xóm, như Khâm Thiên, Vạn Thái, Hàng Giấy; tác giả cũng nhớ tên, như “ đào Hoan”, “ đào Nhạn”, hoặc tên của các “ me tây làm đĩ lên bà”- như “Bét Ti” ( mà ta thường gọi chếch là” Bé Ti”, cô “ Tư Hồng”, hay tên của những kép hát Quảng Lạc ” Sán Nhiên”, cũng được tác giả nêu đích danh. Tác giả cũng không quên những tay đua xe đạp nổi tiếng của những năm 1920 như “ Mégy”,” Bổng”,” Cống”,” Bernard” – những người này được coi như thần tượng của giới thể thao Hà Nội – hoặc tên của những võ sĩ Việtnam: “Hàm Bái”,”Cử Tốn”- khi chưa ai biết môn “ quyền Anh “ là gì ?* *Cụ Mai Lâm-Nguyễn đắc Lộc hồi trẻ, tất phải là một” thể tháo gia” – một trong những phong lưu, công tử, môt con người lịch thiệp, quảng giao - có như thế mới biết tận tường, và tận tường đủ dạng người trong xã hội. Như vậy, từ sang đến hèn, giàu đến nghèo, vì chính Cụ từng là nhân chứng lịch sử, nên thiên hồi ký của cụ mới có chân giá trị. ( đích thực).* *Có người sẽ hỏi, sao cụ ” Mai Lâm-Nguyễn đắc Lộc” lại biết quá nhiều như vậy?* *Riêng tôi, tôi không ngạc nhiên chút nào cả - tác giả không những là một ký giả kỳ cựu – mà cả ba phần Trung,* bắc đều biết tiếng. Nam *Cụ đã từng viết báo và sáng lập ra hai tờ báo pháp: “ Effort”.” Union Indochinois” với Vũ đình Dy.* *Cụ cũng là hội viên Hội đồng Thành phố Hà Nội. ( thập niên 50- TP chú thích )* *Ngoài ra, Cụ có chân trong “ Đảng Cách mạng phục Việt” .* **( sau sát nhập với Nhóm” Việt Nam Hồn” của Nguyễn thế Truyền- biến thành “ Đảng An Nam Độc lập” tại Paris .( Parti de ‘l’ Indépendance Annamite à Paris ).** *Đọc thiên hồi ký này, đến đoạn nói về Phạm tất Đắc. một bạn học đồng khóa với tôi* **( bs** **Phiếm)**ở Trường Bưởi, tác giả bài “ Chiêu hồn nước” – tôi không khỏi bùi ngùi khi thấy vì yêu nước, mà anh bị tù đầy, rồi chết yểu, hoặc nhớ tới một Bùi ngọc Ái- ( đã từng) viết mục “ Notre Objectif” dưới đầu đề “La Retraite aux Flambeaux” trên tờ “ L’Union Indochinoise” . Cũng vì bài báo này, tờ báo buộc phải đình bản, vì nhà đương cuộc thới ấy. **( René Robin sang làm toàn quyền, áp lực đình chỉ xuất bản tờ báo trên ).** **“ Thiên trường ca hồi ký của cụ Mai Lâm-Nguyễn đắc Lộc “** *Nhớ Hà Nội”*được đổi tựa *“ Hà Nội 100 năm trước”*đáng được cho mọi người hoan nghênh – vì đó là một tư liệu lịch sử rất qúy giá . ( *in chữ đậm-*TP chú thích *).* *Cụ bảo tôi cụ đã hoàn thành “sau hai năm mồ hôi nước mắt”; tôi cho rằng: “ cụ thành công rồi đấy !”* *Tôi thiết nghĩ, một đời người như Cụ - mà trong đủ mọi giới, trên khắp các lãnh vực, được ai nấy biết dmột chút thôi – cũng đủ cho ta vui khi tuổi già, nếu không muốn nói là mãn nguyện.* *Cụ Mai Lâm- Nguyễn Đắc Lộc quả xứng danh là một”: cụ già gân” – với tất cả ý nghĩa cao đẹp của câu đó."* *Xuân Qúy sửu, 1973* *Bs Nguyễn Hữu Phiếm.* *****
Một tác phẩm “
*đáng được cho mọi người hoan nghênh – vì đó là một tư liệu lịch sử rất quý giá” (*. **bs Phiếm)**- ở dạng ”oeuvre posthume” đã bị nhiều phen” dang dở”- hệt một “ hồng nhan gặp nhiều gian truân”
Quả đúng là vậy.
Lấy một thí dụ thưc tế, kể lại – năm 1998, Saigon kỷ niệm
*” 300 năm*”; thì *“Hà Nội là 980”*- thời kỳ này, riêng tôi có một ao ước hơn cả chính tác phẩm bản thân được xuất bản – đó là di cảo này sẽ được đọc dưới dạng một cuốn sách đã xuất bản.
Từ 1996, chị Ý Nhi, lúc này là trưởng Chi nhánh Nxb Hội Nhà văn VN tại Phía
dự đinh xuất bản. Chị đọc xong bản thảo, cho nhập liệu vi tính. Ít lâu sau, chị trả lời ông Giang Kim:” Nam *bản thảo”Hà Nội 100 năm trước chưa thể in ra được !”*. *” chuyện lại không thành rồi, bác Giang Kim ơi !”*
Và chẳng còn biết cách nào để lưu giữ bản thảo của Mai Lâm-Nguyễn Đắc Lộc, ông Giang Kim bèn cậy nhờ Thư viện Quốc gia Trung ương lưu giữ. Nơi đây đã nhận được, và gửi lại một thư hồi âm – vậy là
*“ Hà Nội 100 năm trước”*-, tập *“di -cảo- thơ-vè”*có nơi nương náu, dầu chỉ là *“ nương náu tạm thời cũng đủ làm yên lòng cựu ký gỉa Giang Kim-Nguyễn Thế Bình.”*
Tới giờ này, tác giả, người đề tưa, bạn thân Nguyễn Thế Truyền, Nguyễn Xuân Chữ vv… cùng nhiều bạn bè khác được nhắc tới; nay đã không còn ở trong cõi”
*ta bà”*! -- chỉ còn lại tập *di cảo thơ vè*kia đã tiết lộ thân phận thái độ, cách sống các nhân vật tiếng tăm Hà Nội một thời -- có thể coi là :” *…một loại vè phúng thích chính trị độc đáo, có một không hai, qua sự khám phá qua con mắt tinh đời, sắc bén của tác giả.”*
Đầu tiên, xin mời đọc một lối viết tiểu sử nhân vật
*(tuần phủ Cung đình Vận)*của Mai Lâm-Nguyễn đắc Lôc: *“….năm 1928-29, tri huyện Yên Hưng* **(Quảng Yên)**vốn là một ông quan sắc mắc, lại rất tận tâm với chính phủ Bảo hộ. Võ giỏi, văn ( cũng) hay, làm thân với Nguyễn Xuân Chữ, y sĩ trưởng Nhà thương Quảng Yên ( *Quảng Ninh bây giờ)- để tâm dò la theo chỉ thị thượng cấp của y- và trong tình bè bạn thì cách ăn chơi cũng khá, có thể coi là thân thiện được.”* **(Tuần phủ Cung đình Vận là chú ruột cựu trung tá Cung thúc Cần ( 1932- KQ / VNCH ) và là nhạc phụ cựu tư lệnh KQ/ VNCH Nguyễn xuân Vinh, tức Toàn Phong, tác giả tập truyện”** *Đời phi công*. *-TP chú thích)* **”.**
Tiếp, là một sinh viên trường Cao đẳng Sư phạm Hà Nội, người Nam Kỳ đầu tiên đem cải lương ra Bắc :
*“……anh ta là người đầu tiên đem Cải lương Nam kỳ ra Bắc công chúng Bắc hà tại Sân khấu Quảng Lạc, trong vở kịch “ Tối độc phụ nhân tâm” do anh em sinh viên Nam Kỳ hát – trước cả các ban Năm Phỉ, Phùng Há… Và “Hoài lang dạ cổ” là bản vọng cổ đầu tiên của Sáu Lầu, nghệ sĩ lão thành miền* được công chúng hoan nghênh nhiệt liệt. Nam *Không rõ Nguyễn văn Tộ còn sống hay đi đâu, không có tin tức gì ráo từ năm 1935…”* *(*Chú thích của tác giả). Tả” *tiếng chuông Trấn Vũ*”, “ *nhịp chầy Yên Thái*”,” *canh chài Cổ Ngư*” : *“… tiếng chuông Trấn Vũ êm tai* *Nhịp chầy Yên Thái, canh chài Cổ Ngư.* *Sen chùa Trấn Quốc thơm tho* *Mùi hương thoang thoảng, con đò nghênh ngang …”* **Chú thích của tác giả:** **:** **”** __Lãng Bạc__”, tên Hồ Tây xưa kia là nơi Hai Bà (Trưng) đánh nhau với Mã Viện. **“ Canh chài Cổ Ngư”: phường đánh cá làng Cổ Ngư, đầu đê Yên Phụ đi xuống chùa Quán Thánh.”**
và
*:* *“… ngao du sơn thủy hữu tình* *Chơi hồ Trúc bạch, xem đình Cổ Lương “* __Tác giả giải thích__ __:__ *“…Đình Cổ Lương* *:…” ở phố Hàng Than- Hồng Phúc, nơi chứa bần nhân, ăn mày, hành khất .Ca dao có câu:” may ra thì hóa tứ linh / chẳng may thì lại nằm đình Cổ Lương- nói cảnh cờ bạc đỏ đen, may ra thì phất to, chẳng may thì lại đi… ăn mày, về nằm đình Cổ Lương…”*
Bàn tới cầu Doumer, tác giả biết rất rành rẽ:
*“ Eiffel “công tác thành công* *“Doumer” kể đã hết lòng lập nên “* **Chú thích của tác giả** **:“… Theo cuốn “ Hồi ký Paul Doumer” nói, khi ông sang làm toàn quyền Đông dương, ông đã có ý kiến thiết xứ Bắc Kỳ- trước tiên làm một công tác lớn, ấy là chinh phục lòng dân hơn dùng võ lực. Ông đòi hỏi hãng Eiffel- thầu khoán xây dựng cầu cống có tiếng của tây ( đã xây Tháp Eiffel, rồi sang làm cầu Sông Cái- mà không cần viện trợ mẫu quốc- vẫn có thể xây dựng hoàn thành bằng tiền của bản xứ để gây thanh thế cho Pháp.”**
Luận bàn về nhà chính trị Hoàng nam Hùng:
*“ xuân năm mốt (1951) nặng vì tình* *Được tin Cường Để, Đông kinh thăng hà…* *vội liền tổ chức làm ma* *Gây phong trào mạnh, quốc gia lên đàng* *Hoàng* Hùng đứng t rưởng ban Nam *Hô hào dân chúng các hàng sĩ phu…..”* __C__ **hú thích của tác giả về Hoàng nam Hùng** **: “…Cụ Hoàng nam Hùng ,nguyên Tổng thư ký “ Việtnam Cách mạng Đồng minh hội” cùng với Kỳ Ngoại hầu Cường Để làm chủ tịch, từng đã ở Đông kinh** **( Tokyo) trong thời Nhật 1940-1945. Đám tang có ông Đặng hữu Chí thủ hiến ( Bắc phần) cùng thị trưởng Thẩm hoàng Tín đến dâng hương…”**
Ít ai rành chuyện chủ nhà xuất bản
*Hương Sơn*. **(**lại là’ *nơi từng in thơ củaTản Đà- Nguyễn khắc Hiếu+, thi sĩ Nguyễn Bính vv..)* *văn- thám*” cho Tây: *“…Hàng Giò trong buổi thanh bình* *“Hương-Sơn”, hiệu sách của anh” Bổng trành”* *Nguyên chủ bút báo” Hữu Thanh”* *Văn thơ lém lỉnh, tính tình khó tin…”* __Chú thích của tác giả về chủ nhà sách” Hương Sơn”…__ *tức nhà văn Nguyễn mạnh Bổng , có biệt danh” Bổng trành”. Trong giới cách mạng, các Cụ lão nho xưa kia đều nói ở cửa miệng - để ám chỉ anh Nguyễn Mạnh Bổng- bới các Cụ nghi anh làm chỉ điểm cho Pháp. Chẳng biết thực hư thế nào, nhưng tai nghe tường thường trong giới hoạt động bí mật, tác giả cứ thành thật ghi lại.. để ghi chép sự thật của sự thổ lộ( kia). Xin vong hồn anh Bổng cũng tha thứ nếu là sai” sự thật”. Và tác giả cũng mong đây là” chuyện sai” từ cửa miệng người đời ghen ghét?!..”*
Chuyện thủ tướng Nguyễn văn Tâm, thân sinh trung tướng Nguyễn văn Hinh, tốt nghiệp Saint Cyr, từng là tổng tham mưu trưởng Quân đội Quốc gia.
**(** *thời Đệ Nhất Cộng Hòa – khi ông Ngô Đình Diệm làm thủ tướng*(1954) : *“ …Thủ tướng Tâm ra Bắc kỳ* *Tiếng đồn” Hùm sám” uy nghi lẫy lừng* *Đỗ Quang Giai nhập cuộc xong* *Nhân danh Đốc lý tâng công vẽ vời* *Tặng Ngài Thủ tướng : kim bài* *“ Công dân đệ nhất” nhân tài Thăng Long* *Huy chương tặng, đến tiệc tùng* *Tại Phòng Khánh tiết, công đồng chứng minh* *Trước quí quan đất Kinh thành* *“Lộc già” ( tác giả) niên trưởng nhân danh Hội đồng* *Gắn kim bài cho tướng công* *Pháo tay quan khách, tưng bừng nổ vang* *Thủ tướng Tâm lĩnh bài vàng* *Đại nhân” Sa Lộ”* **(Albert Sarraut)**hân hoan chúc mừng *Tiệc trà hương vị Thăng Long* *“Xâm banh”, bánh ngọt… lạnh lùng chua cay* *Thị phi vang dậy đó dây* *Sĩ phu đất Bắc chau mày nghiến răng* *Một nhà nho khá chơi khăm* *Dâng ngài thủ tướng Văn Tâm bức hoành* *Tưởng mừng ca ngợi công danh…* *Phải tay “ Tú Xuất” Hà thành phục sinh* *“ Ba Giai” tái thế, bất bình* *Chơi chua bốn chữ bức hoành biếu’ Tâm”* *“ Chữ rằng:” Đại Điểm Quần Thần”….”* **Chú thích của tác giả về Đại Điểm Quần Thần** **: “ Đại” là “ To”, “ Điểm” là” Điểm chấm”,”Bầy thần”là” Tôi”. Nói lái: “ Chó Tâm bồi Tây”. Cái lối chơi chữ này có tự ngàn xưa trong đám nhà Nho đất Bắc. Như cụ Vũ Pham Hàn xưa kia cũng tặng hoành phi cho một ông Công sứ tây thích chơi chữ Nho. Cu bèn mừng bốn chữ:” Ôn kỳ như Ngọc” bị một bạn thù oán xuyên tạc, mách Công sứ là “cụ ta sỏ , tặng củ ngọc hàn đấy”- Nghĩa là” Mến người quân tử ôn hòa như ngọc quý… thế mà dám bảo là “ ngọc hành”, có chết người không? ( Đúng là” chữ” và” nghĩa” rất oan gia !)** *“ Vua Ngô ba sáu tấn vàng* *Chết xuống âm phủ có mang được gì?”* **Chú thích của tác giả về Vua Ngô 36 tấn vàng** **:”…đây là câu tục ngữ ca dao Việt** xưa kia ám chỉ vua Tầu sung sướng cực điểm mà hai tay buông xuôi cũng chẳng còn gì ? Tiền của trên đới là phù vân, khuyên ta không nên chắp bóp quá ! Nhưng các Cụ xưa biết đâu chẳng có ý ngầm bảo con cháu là: ” tiền của của kẻ xâm lăng bóc lột xương máu đồng bào ta, dầu ky cóp cũng chẳng giữ được tới lúc buông xuôi hai tay. Còn là một kiểu dạy “ ngụ ngôn” rất kín đáo ! “ Nam
Ký Con- Đoàn trần Nghiệp, trưởng ban Ám sát Việt Nam Quốc Dân Đảng từng ám sát Bazin, Chánh Mật thám tây, có xá gì bọn tay sai phản trắc
*tép riu,*cỡ Phạm thành Dương, Bùi thế Mai, Giáo Du ,vv…: *“ Xưa đây tử địa Giáo Du* *Vì con, cha chịu chết bù thay con !* *Nghe tin thiên hạ phao đồn* *Chính danh thủ phạm Ký Con thi hành* *Phạm Thành Dương, quá thông minh,* *Hữu tài vô hạnh mà thành Thừa Mai (* **Bùi Thế Mai)** *Hai tên phản đảng vô loài,* *Hàng Da bị bắn tưởng toi mạng rồi …* *Ngờ đâu thoát được lưới Trời* *“ Thanh tra Mật thám” đóng vai cáo cầy* *Ưu tiên nhập tịch dân tây* *Kè kè súng lục,” mề đay” sờ sờ..* *Phố Hàng Giấy, xóm nhà tơ* *Cung đàn nhịp phách giấc mơ phong tình* *Cười trăng cợt gió yến oanh* *Bóng đèn mờ tỏ, chén quỳnh bá vai* *Chầu” sực tắc” tiếng nô cười* *Câu thơ Yên Đổ, giọng người Hằng Nga* *Đào tơ liễu yếu thướt tha* *Xiêu đình đổ quán, tiêu ma sự đời!....”* **Chú thích của tác giả về Ký Con** **: Trưởng ban Ám sát Việt Nam Quốc Dân Đảng khét tiếng, vì những cuộc ám sát chính trị, như vụ Trần Đức Kính ở Trại Hàng Hoa; vụ Giáo Du tại ngõ Hồng Phúc bị hạ sát ngay trước cửa nhà của hắn ,Phạm thành Dương ở Hàng Da ( 1930) ( từng tốt nghiệp Thành chung tại Trường Bưởi, sau làm thư ký ở bên đất Lào, rồi chuyển về đóng quân tại Đội Tàu Bay - đã từng phản V.N.Q.D.Đ. rồi bị “ trừng trị” vào 1945.”**
Đến các me tây”
*Cô Ba Bé-Tý”, “ cô Tư Hồng”, “ Bà Tây Cú*” … được đưa vào văn chương Mai Lâm-N.Đ. Lộc: *“ Cô Ba” Bé Ty”, cô” Tư Hồng”* *Có tàn có tán vua phong,* *Tiếng” Bà Tây Cú” Thăng Long, ai bì ?* *Danh vang dậy đất Bắc Kỳ..”* __C__ **hú thích ủa tác giả:** **“… Cô Ba Bé Ty, nguyên là vợ viên đại úy ( quan ba) Pháp, tên “ Petit”- người to, mập, giầu có ở phố Hàng Bạc, được mệnh danh là “ Bà Chúa Hàng Bạc”- cô có điện thờ riêng tại gia rất lớn, mê ngồi đồng, thích” chơi gà: đủ giống lạ- nên báo B.H. đã diễu là” Gà Ba Chân”.** **“** __Cô Tư Hồng__” thuộc vào hàng giàu có ở phố Hàng Da (Richaud) có hàng dẫy nhà cho thuê, lấy ông Cố đạo, nguyên là quan tư Tuyên úy Quân đội Viễn chinh Pháp. __“ Bà Tây Cú” ( Eminent)__ *giàu có có tiếng ở* .” Hanoi
Qua đảng phái, tác giả cũng không quên :
*“ Bị nghi trong đám DUY DÂN”* **Chú thích của tác giả về ĐẢNG DUY DÂN** **: “…môt Đảng Quốc gia, được thanh niên trí thức hoan nghênh, do ông Lý Đông A ( tức Nguyễn hữu Thanh) đã từng sang Tầu theo học với đảng Phục Quốc của cụ Nông quốc Long, thành lập ở Lạng sơn năm 1940 bởi cụ Trần trung Lập ở hải ngoại về. Cụ Lập chống Pháp, theo Nhật. Còn ông Lý Đông A chỉ nghiên cứu lý thuyết, sau đem phổ biến ở trong nước và được nhiều thanh niên gia nhập. Năm 1946, lập Chiến khu ở Suýt, để huấn luyện cho đảng viên và có y cướp chính quyền ở Hòa Bình, bị vỡ lở và sau cùng bị tóm trọn ổ.”**
Và có ai biết tích Chàng Bân-- như trong truyện Tàu- không, chính là một công tử Hà thành:
*“ Chàng BÂN nổi tiếng gàn ghê là gàn ?!”* __Chú thích của tác giả về Chàng Bân__ *, tức Nguyễn Bân, người phồ Hàng Gà Chợ Hôm, một nhà nho học tinh thông, tính tình hiền hậu, được chúng bạn trong phố tặng cho là “ Đồ Gàn”. Mùa rét thường mặc” áo bông sa-tanh lét” màu đỏ chóe, nghênh ngang đi ngoài phố- làm thư ký cho giám đốc Nhà Thanh niên, chuyên dịch các đối , liễn bằng chữ Hán ra chữ Pháp. Mất tại Hà Nội 1953.”*
Quay sang bạn hữu làm báo chữ Tây:
*“ Nhóm EFFORT, bạn Côn Sinh* **(Đỗ Mộng Ngoc)** *Clémenti, Dy Vũ đình, Học Canh* **( Lê đình Gioãn)** __Chú thích: Côn Sinh__ *: tức Đỗ Mộng Ngọc giúp việc cho báo EFFORT, mất ở Hưng Yên.* __Vũ Đình Dy:__ *chủ nhiệm EFFORT, mất ở Quảng Ngãi 1945.* __Học Canh__ *tức Lê Đình Gioãn, một người thông Hán văn, hiện ở đường Huỳnh Quang Tiên (* Saigon 1).”
Và bàn chuyện chuyên viên in ấn Đỗ Văn :
“
*có Đỗ văn” vua nhà in”* **Chú thích của tác** **** Nam văn hiến , Saigon 1964). __giả về Đỗ Văn__: học Ngành In ở Pháp về, ban đầu cộng tác với kịch tác gia kiêm chủ báo, kiêm chủ nhà in, xuất bản” Vũ đình Long” ( Tiểu thuyết thứ bẩy , Phổ thông bán nguyệt san ,” vv.). Còn là bố vợ kịch tác gia Đinh xuân Cầu, tác giả” Bên kia Bến Hải ( Saigon 1955) và” Đôi kính” (tập kịch ngắn, Đại
Nhớ chuyện viết báo”
vào 1926: Paris
*Việt nam hồn*“ở *“ THẾ TRUYỀN- XUÂN CHỮ - Cả SÂM,* *LỘC GIÀ, NGUYỄN ĐỆ, tình thân thuở nào..”* **Chú thích của tác giả về THẾ TRUYỀN** **(1898-1969): tức Nguyễn thế Truyền, người Hành Thiện, cháu nội Nguyễn duy Hàn, tuần phủ Thái Bình, năm 1913 bị ám sát bằng một trái lựu đạn của sát thủ Nguyễn Văn Cháng. Truyền là con cụ Án Nguyễn duy Nhạc, Án sát Hà** năm 1926-27, sang Pháp du học từ nhỏ. 1926 thủ lãnh Nhóm 'Việt Nam Hồn' ở Paris, hoạt động cách mạng bị đày qua đảo Réunion, được Pháp tha về năm 1948- và được” Lộc già” ( Mai Lâm- N.Đ. Lộc) vào Nam đón ra Hanoi, cùng ở 48 đường Delorme với Nguyễn Đăng Thục, chung nhà Phạm Xuân Thái. Mất tại Saigon được chôn cất long trọng, gần mộ cụ PHAN tại nghĩa địa Gò Công ( quận Gò Vấp) năm 1969. “. Nam
(
__Tiểu sử Nguyễn Thế Truyền do Mai Lâm-Nguyễn Đắc Lộc ghi -- có khác với Wikipedia, ở chỗ__:
” …
*không nói tới “Nhóm Ngũ Long “ gồm: Phan Chu Trinh, Nguyễn Thế Truyền, Phan Văn Trường, Nguyễn An Ninh và Nguyễn Sinh Cung- mà không thể nói là tác giả không biết chuyện ai mượn tên Nguyễn Sinh Cung, khi tới Paris lần đầu, và ai là người được thừa hưởng bí danh Nguyễn Ái Quốc từ Nguyễn Thế Truyền truyền lại ? Cũng là một kiểu” kỵ giơ “ của sự khác đảng, khác phái mà thôi? - nhất là khi đã đọc hồi ký lịch sử”*Sau 20 năm *..”, thì sẽ biết tác giả Mai Lâm-Nguyễn Đắc Lộc ghi lại chân dung những nhân vật đảng phái đối lập* **( với đảng của tác giả)**khá trung thực, và rất sinh động!.
Quay sang “
*Cánh đồng ma*”, phim An nam đầu tiên được quay ở Hồng kông, và nhà văn nổi tiếng *Nguyễn Tuân được giao đóng mộ* *t” vai phụ*”: *Nực cười cái”Cánh đồng ma”*
“
*có Đàm Quang Thiện, bạn già ở đây?”* __Chú thích của tác giả về Đàm Quang Thiện__ *: Bác sĩ Thiện, một nhà thơ, nhà văn. Hiện ở đường Trương Minh Giảng Saigon, năm nay đã gần 70 tuổi, xưa sáng tác cuốn phim,” Cánh đồng ma” quay ở Hồng Kông, có tiếng là tay tiền phong trong Nghệ thuật thứ bẩy,( tuy) không( mấy) thành công. Thuở thiếu thời, một văn nhân thi sĩ rất mơ mộng. Tham gia caqch mạng , vào Đồng Minh* *Cách Mạng Đồng Chí Hội của cụ Nguyễn Hải Thần, là một nghị sĩ đầu tiên trong Quốc hội Bắc Việt 1946.).*
Tới chuyện hai gia đình Hoàng Cao Khải và Phan Đình Phùng làm thông gia- Phan Đình Phùng gả con gái cho Hoàng Trọng Phu (
*con Phó Vương Hoàng Cao Khải*). Ít ai biết thâm ý Hoàng Cao Khải lm thông gia để chiêu dụ Phan Đình Phùng về hàng- tiếp đến, chuyện một người Nhật vô danh đào mả Hoàng Cao Khải vào 1919 ở Thái Hà Ấp: *“… Thái Hà Ấp, cụ Quận Hoàng* *Thái Xuyên Cao Khải, Phó Vương Bắc kỳ* *Thông minh biết trước thời cơ* *Kết thân vớiPháp phất cờ ra tay* *Phan Đình Phùng chống cự Tây* *Vũ Quang chiếm cứ định ngày Cần Vương* *Anh hùng nổi dậy bốn phương* *Quyết tâm kháng chiến, tìm đường chiến khu* *Giải Hồng Lĩnh chống kẻ thù* *Tiếng đồn đi khắp Chợ Chu, Ba Đồn* *Hoàng, Phan hai họ bà con* *Cùng làng Đông Thái , lại còn sui gia* *Tâm thư trao đổi tình nhà* *Tỏ niềm tôn kính nói ra cõi lòng* *Mở trang lịch sử coi chung* *Đôi đường đôi hướng thế cùng phải theo* *Thái Hà nhiều chuyện hiểm nghèo* *Nhắc qua cho rõ những điều xa xưa* *Năm mười chin ( 1919), sự tình cờ* *Một anh Nhật bản lần mò ban đêm* *Sinh phần lại tưởng mả nguyên* *Một tấm bàn thạch gắn trên quan tài* *Huyết không còn, để chờ thời* *Chàng ta tưởng bở, cố lôi một mình* *Sức Hạng Võ mới đủ khênh* *Thế mà nạy được, thật tình là hay !* *Bất đồ tuần tra túm” thầy”* *Tù và, giáo ,mác, dẫn ngay về đồn* *Tiếng Nhật bản tựa sóng cồn* *Hỏa Lò giam tạm, để còn ngoại giao !?* *Nòi võ sĩ vốn tự hào* *Xưa nay rạch ruột ai nào đã quên ?* *Trên lầu trong lúc ban đêm* *Tên tù gửi tạm vội liền quyên sinh ….”* __Chú thích của tác giả về Hoàng Cao Khải & Phan Đình Phùng:__ *“… ( hai bên) vốn là chốn thông gia, con gái cụ Phan lấy Hoàng Trọng Phu- đẻ được một gái –thì đôi bên ly dị. Họ Hoàng gửi thư chiêu dụ họ Phan không thành. Hiện trong sách sử có 2 bài thơ trao đổi với nhau rất lý thú để làm sử liệu cho hậu thế (*rất tiếc tác *giả không nêu rõ xuất xứ -TP chú thích* *).Tên Nhật bản tò mò tìm đến sinh phần Hoàng Cao Khải tại Thái hà Ấpvào 1919, không rõ nguyên do? Hoặc y muốn tìm long mạch đất nước Việtnam ? “* *(*một đoạn tác giả tự-sự-kể về nghiệp làm báo : *“(…)… .Ami du Peuple” xưa kia tung hoành* *MICHEL, chủ nhiệm lão thánh* *Giáo sư Nam Định, một anh lõi đời* *Có họ Thực, vốn tay chơi* *Mượn cơ hội ngộ, lấy” người” đấu tranh* *Nai lưng ra để tận tình,* *Lo cho tờ bao hình thành khả quan* *In” Thực Nghiệp”, máy đã” tàng”* **( Thực Nghiệp Báo)** *“ Mai Du Lân” tổ” chơi ngang xưa rày* *Làm ăn cầu thả bài bây* *Tính tình cau có, mặt đầy ong châm !* *Nơi làm tăm tối- tối tăm* *Đèn không muốn sửa, thích cầm nhiều xu* *Hàng ngày Tờ báo công phu* *Chữa lên, chữa xuống, “ ty pô” rất soàng* *Đọc tiếng Pháp chẳng thông tường,* *Thật là cơ cực mới hoàn tất xong* *Tử công phu, chẳng vừa lòng* *Bây giờ khuya mới rút công ra về* *Vận” xì đạt” cảnh ‘đen xì”* *Thời cơ chưa có làm thuê cũng đành…* *Dấn thân giúp để đấu tranh* *Dựa hơi tay Pháp, để binh kẻ nghèo* *Dân đen sống cảnh cheo leo* **( 1930)** *Vụ Yên Báy gây nhiều tang thương!* *Dich bài” Cường Để’ thuật tường* *Tuyên ngôn kịch liệt tiếng vang trong ngoài* *Nhớ chuyện Nghĩa Lộ đương thời* *Bọn phu bị bắt nghi người lương dân* *Vu oan là lũ phản Tần* *Gặp tay tri phủ bất nhân bất nghì* *BẠN DÂN đăng có hai kỳ* *Tòa án Yên Báy tức thì thả ngay* *Hiệu lực thay công luận Tây* *Không thì dân khổ vỉ tay cường quyền (...) !* __Chú thích của tác giả:__ *Năm 1929- 30 , tôi ( tác giả) giúp việc cho Michel xuất bản tờ báo “ Ami du Peuple”, nh ở hàng Đẫy, in thuê ở nhà in của báo “ Thực nghiệp dân báo” của Mai Du Lân tọa lạc tại Phố Hàng Gai. Michel cũng là tay keo kiệt trả lương bổng. nhưng cũng đành phải làm, để có cơ hội giúp đỡ dân chúng trong giai đoạn khó khăn, bị bắt oan .) Ở đây, ( tôi) chỉ hả lòng được một việc là đã cứu được một trường hợp oan uổng – đó là một học trò của cụ Nghè Ngô, khi anh ta đi mộ phu ở Nghĩa Lộ* *(*Mường Lò- *TP chú thích) thì bị vu oan là đi mộ binh cho: bọn chống đối” nước Pháp. ( liên hệ với “ Viết* Quốc dân Đảng “của Nguyễn Thái Học ? ). Nam
Tiếp đến, tư -sự- kể chuyện gia đình tác giả, và nhớ bạn Trần Trung Viên bị “ giết” oan:
*Gặp khi thời thế đảo điên* *Cơn đen vận túng đồng tiền lại khan* *Nhớ ngày đeo mối tâm tang* *Đứa con trứng nước vội vàng bỏ đi ( 15-01-1930)* *TUYÊT MAI nhắm mắt khi về* *Cảnh tối tăm giữa canh khuya đêm chầy…* *Thuốc thang đâu kiếm được thầy* *Khóc thầm thương trẻ thơ ngây biết gì?* *Thảm thương là cảnh sinh ly ( tử biệt sinh ly)* *Đau từng khúc ruột não nề tâm can…* *Bỏ quê hương đi lên ngàn* *Sang Lào biệt tích lo toan phận mình… ( 1930)* *Trên đầu nghĩ chuyện linh tinh* *Tới Ô Cầu Giấy mà mình không hay !* *Nhớ ai là bạn bỏ thây chốn này …* *TRẦN TRUNG VIÊN cũng một tay…* *Hàng Gà anh chị xưa nay đã gờm….* *Tay văn võ xóm Chợ Hôm* *VĂN ĐÀN BẢO GIÁM hãy còn ngày nay….* *Chết oan bởi bọn giặc tây* *Vào chùa khám xét bắn ngay cả nhà* *Thảm thương là chết toàn gia* *Trẻ, già, lớn ,bé – vu là Việt Minh ! (…)* **Chú thích của tác giả** **: Sau khi mất đứa con là ( Nguyễn Thị )TUYẾT MAI mới được 3 tháng tuổi- vào một đêm khuya bạo bệnh ( sài uốn ván) vào đêm 15-1-1929, tác giả bỏ làm báo “ Ami du Peuple” – và trong lúc buồn nản, lại( còn) gặp nhiều chuyện rắc rối thời cuộc –( nào là) bị tình nghi là Q.D.Đ.( Quốc dân Đảng- TP chú thích) - nên đành bỏ xứ, đi sang Lào, vào làm cho hãng vận tải ( Hãng Malpuech ),nên không bị Mật thám Tây theo dõi. Nhưng báo hai, lai nhớ tới người bạn thân thuở xa xưa ( 1919-20) trốn trong một hầm tại Chùa Kim Mã bị Tây bắn chết. Thật là thảm thương ! ….”** *****
Còn nhiều nhân vật đặc biệt trong các giới khác nữa, mà chúng tôi không thễ dẫn giải hết. Chẳng hạn, tác giả đề cập
*Á Nam-Trần tuấn Khải*, Trịnh hưng Ngẫu, Huỳnh văn Phương, Nguyễn ngọc Sơn **(** *Phạm Tá* **Thái Sơn)**, **( tác giả sách”**Bùi xuân Thành *L’Écolier Annamit*e“, Hanoi 1930) , **(** *thân phụ chủ nhiệm báo “ Hà thành )* *,“ Bùi xuân Học,* *Lãng Nhân-Phùng tất Đắc*, Nguyễn đình Nghị, Lê hữu Cảnh, Clément Vautel **( ký giả Pháp tiến bộ)** *,*Léon Sanh **(** *ký giả Tế* *Xuyên)*, Hoàng văn Sự, Malpuech **(**, Hoàng Cơ Bình *chủ tỉnh Savanakhet- Lào*) **(** **bác sĩ nha khoa, chủ nhật báo” Giang Sơn”- Hà Nội trước 1954** **)**, Ngô Vân **(** **chủ nhiệm nhật báo“ Tia sáng/ Hà nội trước 1954 “)** *,*Ngô đức Kế, Lê văn Phúc **(** *nhà in)* *,*Nguyễn trọng Trạc **(** *chủ nhiệm báo” Công tội”)* *,*Đinh xuân Quảng **(**, chính khách Trần văn Tuyên, họa sĩ Mai Trung Thứ, nhà báo Phạm Nguyên Cảnh *bộ trưởng*) **(**Vũ Bằng *chủ bút báo ANNAM NOUVEAU*), **(**Arnaud *nhà báo, nhà văn*), **(**, Mộng Điệp- Lệ Hà *chánh sở Mật thám Tây*) **(**TCHYA *vũ nữ tài danh*), **( Đái Đức Tuấn, nhà báo- nhà thơ** **)**, Trọng Lang- Trấn tán Cửu ( **** *nhà báo, nhà* *văn)* *,*Nguyễn văn Chế **** **(** **thú- y sĩ Đông dương** **)** **,**nhà văn Phan trần Chúc, Tam Lang **(tên thật: Vũ Đình Chí** **)** **,**Nguyễn Đăng Thục *Phạm Xuân Thái (* **(khoa trưởng Đại học Văn khoa Saigon; chủ nhiệm Văn nghệ tập san+ Văn háo Á châu ... ),** **** *chủ nhà sách Tứ Hải, đại tá* *Quân* *đội Cao Đài, thông ngôn viên tiếng Anh, viết sách, nguyên Tổng trưởng thông tin & Tuyên truyền - Nội các thủ tướng Ngô Đình Diệm, 1954-55)* **,**kịch tác gia kiêm chính trị gia Đinh xuân Cầu, nhà báo lão thành Nguyễn văn Luận, Nguyễn văn Vĩnh, Hoàng nam Hùng, võ sư Nguyễn Lộc, Cousseau *,* **( công sư tỉnh Sơn la** **sau Giám đốc Sở Báo chí Tuyên truyền Bắc việt** **)**, nhà văn kiêm chính trị gia Nhị Lang *, Nguyễn hảo Đàn* **(tên thật: Thái Lãng)** **(**Đinh Xuân Tiếu, Lê Đình Gioãn, *tham gia Đông Du, sau chủ nhà in” Bảo Tồn” in sách của Phan văn Hùm, Trương Vĩnh Ký vv..),* *Quán Chi- Đào Trinh Nhất*, Nhượng Tống, *Tản Đà -Nguyễn Khắc Hiếu*, Henri Rivière **(** **vv…,** *đại tá Pháp bị quân Hoàng Kế Viêm +* *Giặc Cờ đen Lưu Vĩnh Phúc phục kích sát hại ờ mặt trận Cầu Giấy*)
Hy vọng có một ngày:' tôi được ngả lưng trên võng, tay cầm trên tay”
*cuốn sách'Hà nội 100 năm trước/ Mai Lâm- Nguyễn đắc Lộc*in thành sách để đọc để, suy ngẫm, tấm tắc khen thầm: **” đây là một tác phẩm đáng đọc của thời” loạn thế độc thư” - và nếu là đọc giả, thì chi cần:”…**biết danh [tác giả ] một chút, chỉ một chút thôi, **cũng đủ làm ta vui ( rồi) " --**l **ời bác sĩ Nguyễn hữu Phiếm, người viết tựa sách ).** ** **thế phong** *(* **'Chiêu niệm 4 nhà văn**/ Saigon' / Thế Phong **Nxb Đồng Nai 1999.** **- bài viết này có sữa chữa, thêm, bớt 2011. (TP chú thích).** *[*trích từ *4 PHUONG.NET]* **** *bìa sau -- trái qua, trên xuống:* **VŨ HOÀNG CHƯƠNG+ MAI LÂM-NGUYỄN ĐẮC LỘC** **+TAM LANG-VŨ ĐÌNH CHÍ + ĐINH HÙNG**
## Không có nhận xét nào:
## Đăng nhận xét


text:
SHOP GIÀY DÉP GIA CƯỜNG
Chuyên bán sỉ lẻ giày dép sandal cao cấp
Địa chỉ: 46 Lê Văn Quới, P. Bình Hưng Hòa, Q. Bình Tân, Tp HCM
Hình ảnh Shop
SHOP GIÀY DÉP GIA CƯỜNG - 46 Lê Văn Quới
SHOP GIÀY DÉP GIA CƯỜNG - 46 Lê Văn Quới
SHOP GIÀY DÉP GIA CƯỜNG - 46 Lê Văn Quới
SHOP GIÀY DÉP GIA CƯỜNG - 46 Lê Văn Quới
Hãy share để mọi người cùng biết:
SHOP GIÀY DÉP GIA CƯỜNG
Xưởng giày dép sandal sản xuất dép sandal giày sandal dép sandal nam nữ bán sỉ dép sandal dép sandal giá sỉ mẫu dép sandal đẹp dép sandal nam dép sandal nữ bao bì giấy gạch lát nền lắp đặt camera thiết kế nội thất thiết bị vệ sinh gạch đồng tâm gạch bạch mã gạch taicera, vách ngăn nhôm kính, kính màu ốp bếp, phòng tắm kính, vách ngăn kính cường lực, máy nước nóng an toàn, máy nước nóng supergreen, máy nước nóng tiết kiệm điện, máy nước nóng tốt nhất
thiết kế nội thất lắp đặt camera thi công shop gạch lát nền bao bì giấy áo thun đồng phục máy may công nghiệp vách ngăn di động vách ngăn di động vách ngăn vệ sinh thi công vách ngăn di động vách ngăn sản xuất bao bì giấy thùng carton thiết bị vệ sinh mỹ phẩm giá sỉ nước hoa giá sỉ spa tphcm thi công nội thất sàn nhựa giả gỗ ghế sofa thiết kế bao bì sàn gỗ sàn gỗ công nghiệp sàn gỗ tự nhiên giỏ quà tết quà tết rượu ngoại phân phối rượu ngoại thiết kế hồ bơi, thi công hồ bơi giày dép giá sỉ thùng carton bao bì giấy

markdown:
SHOP GIÀY DÉP GIA CƯỜNG
Chuyên bán sỉ lẻ giày dép sandal cao cấp
Địa chỉ: 46 Lê Văn Quới, P. Bình Hưng Hòa, Q. Bình Tân, Tp HCM
Hình ảnh Shop
SHOP GIÀY DÉP GIA CƯỜNG - 46 Lê Văn Quới
SHOP GIÀY DÉP GIA CƯỜNG - 46 Lê Văn Quới
SHOP GIÀY DÉP GIA CƯỜNG - 46 Lê Văn Quới
SHOP GIÀY DÉP GIA CƯỜNG - 46 Lê Văn Quới
**Hãy share để mọi người cùng biết:**
SHOP GIÀY DÉP GIA CƯỜNG
[Xưởng giày dép sandal](http://thegioigiaydepgiasi.com/) [sản xuất dép sandal](http://thegioigiaydepgiasi.com/) [giày sandal](http://thegioigiaydepgiasi.com/) [dép sandal nam nữ](http://thegioigiaydepgiasi.com/) [bán sỉ dép sandal](http://thegioigiaydepgiasi.com/) [dép sandal giá sỉ](http://thegioigiaydepgiasi.com/) [mẫu dép sandal đẹp](http://thegioigiaydepgiasi.com/) [dép sandal nam](http://thegioigiaydepgiasi.com/) [dép sandal nữ ](http://thegioigiaydepgiasi.com/) [bao bì giấy](http://thegioibaobicarton.com/) [gạch lát nền](http://thegioigachlatnen.com/) [lắp đặt camera](http://habico.vn/) [thiết kế nội thất](http://aeros.vn/) [thiết bị vệ sinh](http://thegioithietbivesinhgiasi.com/) [gạch đồng tâm](http://www.thegioigachlatnen.com/) [gạch bạch mã](http://www.thegioigachlatnen.com/) [gạch taicera](http://www.thegioigachlatnen.com/), [vách ngăn nhôm kính](http://nhomkinhthanhnhan.com/), [kính màu ốp bếp](http://nhomkinhthanhnhan.com/), [phòng tắm kính](http://nhomkinhthanhnhan.com/), [ vách ngăn kính cường lực](http://nhomkinhthanhnhan.com/), [máy nước nóng an toàn](http://maynuocnongantoan.com/), [máy nước nóng supergreen](http://pazaco.com/), [máy nước nóng tiết kiệm điện](http://pazaco.com/bai-viet/may-nuoc-nong-supergreen-an-toan-tiet-kiem-dien-2828), [máy nước nóng tốt nhất](http://binhnuocnongsupergreen.com/) [thiết kế nội thất](http://bit.ly/1Nit01s) [lắp đặt camera](http://bit.ly/1Z6m2Pe) [thi công shop](http://goo.gl/SiwKDf) [gạch lát nền](http://bit.ly/1VFEgZf) [bao bì giấy](http://goo.gl/yrazVz) [áo thun đồng phục]( http://www.mayaothundongphucgiare.com/) [máy may công nghiệp](http://www.thegioimaymaycongnghiep.com/) [vách ngăn di động](http://www.thicongvachngandidong.com/) [vách ngăn di động](http://vachngandidong3v.com/) [vách ngăn vệ sinh](http://vachnganvesinh3v.com/) [thi công vách ngăn di động](http://www.thicongvachngandidong.com/) [vách ngăn](http://www.thicongvachngandidong.com/) [sản xuất bao bì giấy](http://goo.gl/yrazVz) [thùng carton](http://www.sanxuatthungcarton.com/) [thiết bị vệ sinh](http://bit.ly/1MLZmlt) [mỹ phẩm giá sỉ](http://phanphoimyphamcaocap.com/) [nước hoa giá sỉ](http://bit.ly/1MYFR1Z) [spa tphcm](http://spahochiminh.com/) [thi công nội thất](http://bit.ly/1Nit01s) [sàn nhựa giả gỗ](http://thegioisannhuagiago.com/) [ghế sofa](http://thegioibanghesofa.com/) [thiết kế bao bì](http://thietkebaobigiay.com/) [sàn gỗ](http://thegioisangogiasi.com/) [sàn gỗ công nghiệp](http://thegioisangogiasi.com/) [sàn gỗ tự nhiên](http://thegioisangogiasi.com/) [giỏ quà tết](http://thegioiquatangcaocap.com/) [quà tết](http://thegioiquatangcaocap.com/) [rượu ngoại]( http://dailyphanphoibiaruou.com/) [phân phối rượu ngoại]( http://dailyphanphoibiaruou.com/) [thiết kế hồ bơi](http://thietkethicongbeboi.com/), [thi công hồ bơi](http://thietkethicongbeboi.com/) [giày dép giá sỉ](http://thegioigiaydepgiasi.com/) [thùng carton](http://www.sanxuatthungcarton.com/) [bao bì giấy](http://thegioibaobicarton.com/)

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

WARC-Identified-Payload-Type: application/xhtml+xml

Pragma: no-cache

Cache-Control: no-store, no-cache, must-revalidate, post-check=0, pre-check=0

Vary: Accept-Encoding,User-Agent

Content-Type: text/html


text:
Tìm bài viết
13.37triệu/tháng Diện tích: 38m² Tiện Ích: 1 Phòng ngủ | 1 Phòng tắm
Hiện tại, chúng tôi đang cần cho thuê căn 1PN và 2PN căn hộ The Manor.
Hiện tại, chúng tôi đang cần cho thuê căn 1PN và 2PN căn hộ The Manor.
– Diện tích: 38m2, 1PN, 1WC. 80,89m2, 2PN, 2WC.
– Nội thất đầy đủ, bao phí quản lý.
Các tiện ích gồm: Trường học, siêu thị, nhà hàng, ngân hàng, các quán ăn nhanh, hồ bơi (miễn phí), phòng tập gym.
Giá: 1PN: 13.37 triệu. 2PN: 20.05 triệu-22.28 triệu.
Hình ảnh thực tế:
Comments
Xem bài viết khác

markdown:
Tìm bài viết
13.37triệu/tháng Diện tích: 38m² Tiện Ích: 1 Phòng ngủ | 1 Phòng tắm
Hiện tại, chúng tôi đang cần cho thuê căn 1PN và 2PN căn hộ The Manor.
Hiện tại, chúng tôi đang cần cho thuê căn 1PN và 2PN căn hộ The Manor.
– Diện tích: 38m2, 1PN, 1WC. 80,89m2, 2PN, 2WC.
– Nội thất đầy đủ, bao phí quản lý.
Các tiện ích gồm: Trường học, siêu thị, nhà hàng, ngân hàng, các quán ăn nhanh, hồ bơi (miễn phí), phòng tập gym.
Giá: 1PN: 13.37 triệu. 2PN: 20.05 triệu-22.28 triệu.
*Hình ảnh thực tế:*
Comments
Xem bài viết khác

WARC-Identified-Payload-Type: text/html

Link: <http://themanor.xyz/wp-json/>; rel=https://api.w.org/, <http://themanor.xyz/?p=319>; rel=shortlink

Content-Type: text/html; charset=UTF-8


text:
Liên kết hữu ích
-
Giao Hữu
-
Confederations Cup
-
CONCACAF Gold Cup
-
U23 Châu Á
-
V.League
-
Ngoại Hạng Anh
-
La Liga
-
Bundesliga
-
Serie A
-
Ligue 1
-
C1 - Champions League
-
Europa League
-
World Cup
-
Hạng nhất QG
-
Cúp Quốc Gia
-
Championship
-
FA CUP
-
League Cup
-
Community Shield
-
Copa del Rey
La Liga 2016-2017
Kết quả bóng đá La Liga 2016-2017 hôm nay
Thể Thao 247 cung cấp đầy đủ nhất thông tin KẾT QUẢ BÓNG ĐÁ La Liga 2016-2017. Quý độc giả có thể theo dõi Kết quả bóng đá trực tuyến La Liga sớm nhất và chính xác nhất trên website Thethao247.vn của chúng tôi.
Ngoài ra Chúng tôi sẽ cố gắng cung cấp nhanh nhất Kết quả trực tiếp bóng đá La Liga 2016-2017 theo từng vòng, và từng ngày để bạn đọc tiện theo dõi. Đối với bạn đọc không có điều kiện để xem trực tiếp bóng đá qua K+, VTV hay YOUTUBE, chúng tôi có LỊCH THI ĐẤU, KẾT QUẢ BÓNG ĐÁ các trận đã đấu với đầy đủ thông tin, video bàn thắng và diễn biến trận đấu trong chuyên mục LIVESCORE.
Thứ hai, 22 Tháng Năm, 2017
Chủ nhật, 21 Tháng Năm, 2017
Thứ bảy, 20 Tháng Năm, 2017
Thứ năm, 18 Tháng Năm, 2017
Thứ hai, 15 Tháng Năm, 2017
Chủ nhật, 14 Tháng Năm, 2017
Thứ bảy, 13 Tháng Năm, 2017
Thứ ba, 09 Tháng Năm, 2017
Thứ hai, 08 Tháng Năm, 2017
Chủ nhật, 07 Tháng Năm, 2017
Thứ bảy, 06 Tháng Năm, 2017
Thứ ba, 02 Tháng Năm, 2017
Thứ hai, 01 Tháng Năm, 2017
Chủ nhật, 30 Tháng Tư, 2017
Thứ bảy, 29 Tháng Tư, 2017
Thứ sáu, 28 Tháng Tư, 2017
Thứ năm, 27 Tháng Tư, 2017
Thứ tư, 26 Tháng Tư, 2017
Thứ ba, 25 Tháng Tư, 2017
Thứ hai, 24 Tháng Tư, 2017
Chủ nhật, 23 Tháng Tư, 2017
Thứ bảy, 22 Tháng Tư, 2017
Thứ ba, 18 Tháng Tư, 2017
Thứ hai, 17 Tháng Tư, 2017
Chủ nhật, 16 Tháng Tư, 2017
Thứ bảy, 15 Tháng Tư, 2017
Thứ ba, 11 Tháng Tư, 2017
Thứ hai, 10 Tháng Tư, 2017
Chủ nhật, 09 Tháng Tư, 2017
Thứ bảy, 08 Tháng Tư, 2017
Thứ sáu, 07 Tháng Tư, 2017
Thứ năm, 06 Tháng Tư, 2017
Thứ tư, 05 Tháng Tư, 2017
Thứ ba, 04 Tháng Tư, 2017
Thứ hai, 03 Tháng Tư, 2017
Chủ nhật, 02 Tháng Tư, 2017
Thứ bảy, 01 Tháng Tư, 2017
Thứ hai, 20 Tháng Ba, 2017
Chủ nhật, 19 Tháng Ba, 2017
Thứ bảy, 18 Tháng Ba, 2017
Thứ ba, 14 Tháng Ba, 2017
Thứ hai, 13 Tháng Ba, 2017
Chủ nhật, 12 Tháng Ba, 2017
Thứ bảy, 11 Tháng Ba, 2017
Thứ năm, 09 Tháng Ba, 2017
Thứ ba, 07 Tháng Ba, 2017
Thứ hai, 06 Tháng Ba, 2017
Chủ nhật, 05 Tháng Ba, 2017
Thứ bảy, 04 Tháng Ba, 2017
Thứ sáu, 03 Tháng Ba, 2017
Thứ năm, 02 Tháng Ba, 2017
Thứ tư, 01 Tháng Ba, 2017
Thứ hai, 27 Tháng Hai, 2017
Chủ nhật, 26 Tháng Hai, 2017
Thứ bảy, 25 Tháng Hai, 2017
Thứ năm, 23 Tháng Hai, 2017
Thứ ba, 21 Tháng Hai, 2017
Thứ hai, 20 Tháng Hai, 2017
Chủ nhật, 19 Tháng Hai, 2017
Thứ bảy, 18 Tháng Hai, 2017
Thứ ba, 14 Tháng Hai, 2017
Thứ hai, 13 Tháng Hai, 2017
Chủ nhật, 12 Tháng Hai, 2017
Thứ bảy, 11 Tháng Hai, 2017
Thứ ba, 07 Tháng Hai, 2017
Thứ hai, 06 Tháng Hai, 2017
Chủ nhật, 05 Tháng Hai, 2017
Thứ bảy, 04 Tháng Hai, 2017
Thứ ba, 31 Tháng Một, 2017
Thứ hai, 30 Tháng Một, 2017
Chủ nhật, 29 Tháng Một, 2017
Thứ bảy, 28 Tháng Một, 2017
Thứ hai, 23 Tháng Một, 2017
Chủ nhật, 22 Tháng Một, 2017
Thứ bảy, 21 Tháng Một, 2017
Thứ ba, 17 Tháng Một, 2017
Thứ hai, 16 Tháng Một, 2017
Chủ nhật, 15 Tháng Một, 2017
Thứ bảy, 14 Tháng Một, 2017
Thứ ba, 10 Tháng Một, 2017
Thứ hai, 09 Tháng Một, 2017
Chủ nhật, 08 Tháng Một, 2017
Thứ bảy, 07 Tháng Một, 2017
Thứ ba, 20 Tháng Mười Hai, 2016
Thứ hai, 19 Tháng Mười Hai, 2016
Chủ nhật, 18 Tháng Mười Hai, 2016
Thứ bảy, 17 Tháng Mười Hai, 2016
Thứ ba, 13 Tháng Mười Hai, 2016
Thứ hai, 12 Tháng Mười Hai, 2016
Chủ nhật, 11 Tháng Mười Hai, 2016
Thứ bảy, 10 Tháng Mười Hai, 2016
Thứ ba, 06 Tháng Mười Hai, 2016
Thứ hai, 05 Tháng Mười Hai, 2016
Chủ nhật, 04 Tháng Mười Hai, 2016
Thứ bảy, 03 Tháng Mười Hai, 2016
Thứ ba, 29 Tháng Mười Một, 2016
Thứ hai, 28 Tháng Mười Một, 2016
Chủ nhật, 27 Tháng Mười Một, 2016
Thứ bảy, 26 Tháng Mười Một, 2016
Thứ ba, 22 Tháng Mười Một, 2016
Thứ hai, 21 Tháng Mười Một, 2016
Chủ nhật, 20 Tháng Mười Một, 2016
Thứ bảy, 19 Tháng Mười Một, 2016
Thứ hai, 07 Tháng Mười Một, 2016
Chủ nhật, 06 Tháng Mười Một, 2016
Thứ bảy, 05 Tháng Mười Một, 2016
Thứ ba, 01 Tháng Mười Một, 2016
Thứ hai, 31 Tháng Mười, 2016
Chủ nhật, 30 Tháng Mười, 2016
Thứ bảy, 29 Tháng Mười, 2016
Thứ hai, 24 Tháng Mười, 2016
Chủ nhật, 23 Tháng Mười, 2016
Thứ bảy, 22 Tháng Mười, 2016
Thứ ba, 18 Tháng Mười, 2016
Thứ hai, 17 Tháng Mười, 2016
Chủ nhật, 16 Tháng Mười, 2016
Thứ bảy, 15 Tháng Mười, 2016
Thứ hai, 03 Tháng Mười, 2016
Chủ nhật, 02 Tháng Mười, 2016
Thứ bảy, 01 Tháng Mười, 2016
Thứ ba, 27 Tháng Chín, 2016
Thứ hai, 26 Tháng Chín, 2016
Chủ nhật, 25 Tháng Chín, 2016
Thứ bảy, 24 Tháng Chín, 2016
Thứ sáu, 23 Tháng Chín, 2016
Thứ năm, 22 Tháng Chín, 2016
Thứ tư, 21 Tháng Chín, 2016
Thứ ba, 20 Tháng Chín, 2016
Thứ hai, 19 Tháng Chín, 2016
Chủ nhật, 18 Tháng Chín, 2016
Thứ bảy, 17 Tháng Chín, 2016
Thứ hai, 12 Tháng Chín, 2016
Chủ nhật, 11 Tháng Chín, 2016
Thứ bảy, 10 Tháng Chín, 2016
Thứ hai, 29 Tháng Tám, 2016
Chủ nhật, 28 Tháng Tám, 2016
Thứ bảy, 27 Tháng Tám, 2016
Thứ ba, 23 Tháng Tám, 2016
Thứ hai, 22 Tháng Tám, 2016
Chủ nhật, 21 Tháng Tám, 2016
Thứ bảy, 20 Tháng Tám, 2016

markdown:
Liên kết hữu ích
-
### Giao Hữu
-
### Confederations Cup
-
### CONCACAF Gold Cup
-
### U23 Châu Á
-
### V.League
-
### Ngoại Hạng Anh
-
### La Liga
-
### Bundesliga
-
### Serie A
-
### Ligue 1
-
### C1 - Champions League
-
### Europa League
-
### World Cup
-
### Hạng nhất QG
-
### Cúp Quốc Gia
-
### Championship
-
### FA CUP
-
### League Cup
-
### Community Shield
-
### Copa del Rey
La Liga 2016-2017
# Kết quả bóng đá La Liga 2016-2017 hôm nay
Thể Thao 247 cung cấp đầy đủ nhất thông tin KẾT QUẢ BÓNG ĐÁ La Liga 2016-2017. Quý độc giả có thể theo dõi Kết quả bóng đá trực tuyến La Liga sớm nhất và chính xác nhất trên website Thethao247.vn của chúng tôi.
Ngoài ra Chúng tôi sẽ cố gắng cung cấp nhanh nhất Kết quả trực tiếp bóng đá La Liga 2016-2017 theo từng vòng, và từng ngày để bạn đọc tiện theo dõi. Đối với bạn đọc không có điều kiện để xem trực tiếp bóng đá qua K+, VTV hay YOUTUBE, chúng tôi có LỊCH THI ĐẤU, KẾT QUẢ BÓNG ĐÁ các trận đã đấu với đầy đủ thông tin, video bàn thắng và diễn biến trận đấu trong chuyên mục LIVESCORE.
Thứ hai, 22 Tháng Năm, 2017
Chủ nhật, 21 Tháng Năm, 2017
Thứ bảy, 20 Tháng Năm, 2017
Thứ năm, 18 Tháng Năm, 2017
Thứ hai, 15 Tháng Năm, 2017
Chủ nhật, 14 Tháng Năm, 2017
Thứ bảy, 13 Tháng Năm, 2017
Thứ ba, 09 Tháng Năm, 2017
Thứ hai, 08 Tháng Năm, 2017
Chủ nhật, 07 Tháng Năm, 2017
Thứ bảy, 06 Tháng Năm, 2017
Thứ ba, 02 Tháng Năm, 2017
Thứ hai, 01 Tháng Năm, 2017
Chủ nhật, 30 Tháng Tư, 2017
Thứ bảy, 29 Tháng Tư, 2017
Thứ sáu, 28 Tháng Tư, 2017
Thứ năm, 27 Tháng Tư, 2017
Thứ tư, 26 Tháng Tư, 2017
Thứ ba, 25 Tháng Tư, 2017
Thứ hai, 24 Tháng Tư, 2017
Chủ nhật, 23 Tháng Tư, 2017
Thứ bảy, 22 Tháng Tư, 2017
Thứ ba, 18 Tháng Tư, 2017
Thứ hai, 17 Tháng Tư, 2017
Chủ nhật, 16 Tháng Tư, 2017
Thứ bảy, 15 Tháng Tư, 2017
Thứ ba, 11 Tháng Tư, 2017
Thứ hai, 10 Tháng Tư, 2017
Chủ nhật, 09 Tháng Tư, 2017
Thứ bảy, 08 Tháng Tư, 2017
Thứ sáu, 07 Tháng Tư, 2017
Thứ năm, 06 Tháng Tư, 2017
Thứ tư, 05 Tháng Tư, 2017
Thứ ba, 04 Tháng Tư, 2017
Thứ hai, 03 Tháng Tư, 2017
Chủ nhật, 02 Tháng Tư, 2017
Thứ bảy, 01 Tháng Tư, 2017
Thứ hai, 20 Tháng Ba, 2017
Chủ nhật, 19 Tháng Ba, 2017
Thứ bảy, 18 Tháng Ba, 2017
Thứ ba, 14 Tháng Ba, 2017
Thứ hai, 13 Tháng Ba, 2017
Chủ nhật, 12 Tháng Ba, 2017
Thứ bảy, 11 Tháng Ba, 2017
Thứ năm, 09 Tháng Ba, 2017
Thứ ba, 07 Tháng Ba, 2017
Thứ hai, 06 Tháng Ba, 2017
Chủ nhật, 05 Tháng Ba, 2017
Thứ bảy, 04 Tháng Ba, 2017
Thứ sáu, 03 Tháng Ba, 2017
Thứ năm, 02 Tháng Ba, 2017
Thứ tư, 01 Tháng Ba, 2017
Thứ hai, 27 Tháng Hai, 2017
Chủ nhật, 26 Tháng Hai, 2017
Thứ bảy, 25 Tháng Hai, 2017
Thứ năm, 23 Tháng Hai, 2017
Thứ ba, 21 Tháng Hai, 2017
Thứ hai, 20 Tháng Hai, 2017
Chủ nhật, 19 Tháng Hai, 2017
Thứ bảy, 18 Tháng Hai, 2017
Thứ ba, 14 Tháng Hai, 2017
Thứ hai, 13 Tháng Hai, 2017
Chủ nhật, 12 Tháng Hai, 2017
Thứ bảy, 11 Tháng Hai, 2017
Thứ ba, 07 Tháng Hai, 2017
Thứ hai, 06 Tháng Hai, 2017
Chủ nhật, 05 Tháng Hai, 2017
Thứ bảy, 04 Tháng Hai, 2017
Thứ ba, 31 Tháng Một, 2017
Thứ hai, 30 Tháng Một, 2017
Chủ nhật, 29 Tháng Một, 2017
Thứ bảy, 28 Tháng Một, 2017
Thứ hai, 23 Tháng Một, 2017
Chủ nhật, 22 Tháng Một, 2017
Thứ bảy, 21 Tháng Một, 2017
Thứ ba, 17 Tháng Một, 2017
Thứ hai, 16 Tháng Một, 2017
Chủ nhật, 15 Tháng Một, 2017
Thứ bảy, 14 Tháng Một, 2017
Thứ ba, 10 Tháng Một, 2017
Thứ hai, 09 Tháng Một, 2017
Chủ nhật, 08 Tháng Một, 2017
Thứ bảy, 07 Tháng Một, 2017
Thứ ba, 20 Tháng Mười Hai, 2016
Thứ hai, 19 Tháng Mười Hai, 2016
Chủ nhật, 18 Tháng Mười Hai, 2016
Thứ bảy, 17 Tháng Mười Hai, 2016
Thứ ba, 13 Tháng Mười Hai, 2016
Thứ hai, 12 Tháng Mười Hai, 2016
Chủ nhật, 11 Tháng Mười Hai, 2016
Thứ bảy, 10 Tháng Mười Hai, 2016
Thứ ba, 06 Tháng Mười Hai, 2016
Thứ hai, 05 Tháng Mười Hai, 2016
Chủ nhật, 04 Tháng Mười Hai, 2016
Thứ bảy, 03 Tháng Mười Hai, 2016
Thứ ba, 29 Tháng Mười Một, 2016
Thứ hai, 28 Tháng Mười Một, 2016
Chủ nhật, 27 Tháng Mười Một, 2016
Thứ bảy, 26 Tháng Mười Một, 2016
Thứ ba, 22 Tháng Mười Một, 2016
Thứ hai, 21 Tháng Mười Một, 2016
Chủ nhật, 20 Tháng Mười Một, 2016
Thứ bảy, 19 Tháng Mười Một, 2016
Thứ hai, 07 Tháng Mười Một, 2016
Chủ nhật, 06 Tháng Mười Một, 2016
Thứ bảy, 05 Tháng Mười Một, 2016
Thứ ba, 01 Tháng Mười Một, 2016
Thứ hai, 31 Tháng Mười, 2016
Chủ nhật, 30 Tháng Mười, 2016
Thứ bảy, 29 Tháng Mười, 2016
Thứ hai, 24 Tháng Mười, 2016
Chủ nhật, 23 Tháng Mười, 2016
Thứ bảy, 22 Tháng Mười, 2016
Thứ ba, 18 Tháng Mười, 2016
Thứ hai, 17 Tháng Mười, 2016
Chủ nhật, 16 Tháng Mười, 2016
Thứ bảy, 15 Tháng Mười, 2016
Thứ hai, 03 Tháng Mười, 2016
Chủ nhật, 02 Tháng Mười, 2016
Thứ bảy, 01 Tháng Mười, 2016
Thứ ba, 27 Tháng Chín, 2016
Thứ hai, 26 Tháng Chín, 2016
Chủ nhật, 25 Tháng Chín, 2016
Thứ bảy, 24 Tháng Chín, 2016
Thứ sáu, 23 Tháng Chín, 2016
Thứ năm, 22 Tháng Chín, 2016
Thứ tư, 21 Tháng Chín, 2016
Thứ ba, 20 Tháng Chín, 2016
Thứ hai, 19 Tháng Chín, 2016
Chủ nhật, 18 Tháng Chín, 2016
Thứ bảy, 17 Tháng Chín, 2016
Thứ hai, 12 Tháng Chín, 2016
Chủ nhật, 11 Tháng Chín, 2016
Thứ bảy, 10 Tháng Chín, 2016
Thứ hai, 29 Tháng Tám, 2016
Chủ nhật, 28 Tháng Tám, 2016
Thứ bảy, 27 Tháng Tám, 2016
Thứ ba, 23 Tháng Tám, 2016
Thứ hai, 22 Tháng Tám, 2016
Chủ nhật, 21 Tháng Tám, 2016
Thứ bảy, 20 Tháng Tám, 2016

WARC-Truncated: length

Server: cloudflare-nginx

Connection: close

Set-Cookie: SERVERID=; Expires=Thu, 01-Jan-1970 00:00:01 GMT; path=/


text:
Nội dung truyện Princess Manhwa:
Princess - Công chúa xứ Hoa là một loạt chuyện tình nhẹ nhàng nhưng buồn bã. Câu chuyện đầy lãng mạn và còn nói về chính trị. Nội dung câu chuyện là một thời đại chưa biết thời trung cổ, nơi có ba quốc gia. Giữa ba nước, có một quốc đảo được gọi là "Ramira", là nơi mà hầu hết những câu chuyện sẽ diễn ra. 27 tập đầu tiên nói về thế hệ của những nàng công chúa, trong đó nổi bật nhất là câu chuyện giành lại độc lập ở Ramia của Preia, hoàng hậu vĩ đại của Ramia, người mà đuợc bao thần dân yêu mến và có rất nhiều tướng lĩnh trung thành dưới trướng.

markdown:
**Nội dung truyện Princess Manhwa:**
Princess - Công chúa xứ Hoa là một loạt chuyện tình nhẹ nhàng nhưng buồn bã. Câu chuyện đầy lãng mạn và còn nói về chính trị. Nội dung câu chuyện là một thời đại chưa biết thời trung cổ, nơi có ba quốc gia. Giữa ba nước, có một quốc đảo được gọi là "Ramira", là nơi mà hầu hết những câu chuyện sẽ diễn ra. 27 tập đầu tiên nói về thế hệ của những nàng công chúa, trong đó nổi bật nhất là câu chuyện giành lại độc lập ở Ramia của Preia, hoàng hậu vĩ đại của Ramia, người mà đuợc bao thần dân yêu mến và có rất nhiều tướng lĩnh trung thành dưới trướng.

Set-Cookie: __cfduid=d33ba214f9c5aea8288472a729aadc9dd1503181144; expires=Sun, 19-Aug-18 22:19:04 GMT; path=/; domain=.thichtruyentranh.com; HttpOnly

Content-Type: text/html; charset=utf-8


text:
Nội dung truyện Sprite:
Yoshiko là một học sinh trung học chăm chỉ, đã dành gần như toàn bộ thời gian rảnh rỗi để giúp đỡ một người bạn thời thơ ấu và một ông chú kì quặc sống ẩn dật. Trong một lần đến thăm ông chú kia, Yoshiko nhìn thấy một thứ giống như tuyết nhưng màu đen rơi từ bầu trời, nhưng bạn bè cô không nhìn thấy gì. Sau đó một trận động đất rung chuyển thành phố, và Yoshiko, bạn bè cô, ông chú cùng con chó của ông bị kẹt trong một thế giới kì lạ...

markdown:
**Nội dung truyện Sprite:**
Yoshiko là một học sinh trung học chăm chỉ, đã dành gần như toàn bộ thời gian rảnh rỗi để giúp đỡ một người bạn thời thơ ấu và một ông chú kì quặc sống ẩn dật. Trong một lần đến thăm ông chú kia, Yoshiko nhìn thấy một thứ giống như tuyết nhưng màu đen rơi từ bầu trời, nhưng bạn bè cô không nhìn thấy gì. Sau đó một trận động đất rung chuyển thành phố, và Yoshiko, bạn bè cô, ông chú cùng con chó của ông bị kẹt trong một thế giới kì lạ...

Set-Cookie: __cfduid=def194e70ed40bba1bf959003ce415b961503181131; expires=Sun, 19-Aug-18 22:18:51 GMT; path=/; domain=.thichtruyentranh.com; HttpOnly


text:
Truyện Tranh Online
Trang chủ
Thể Loại
Action
(2510)
Adult
(329)
Adventure
(1306)
Comedy
(3518)
Cooking
(2)
Drama
(1808)
Ecchi
(1150)
Fantasy
(1564)
Gender Bender
(262)
Harem
(583)
Historical
(503)
Horror
(588)
Josei
(199)
Manhua
(766)
Manhwa
(399)
Martial Arts
(415)
Mature
(400)
Mecha
(90)
Music
(0)
Mystery
(728)
One Shot
(931)
Psychological
(463)
Romance
(3186)
School Life
(2144)
Sci-fi
(596)
Seinen
(1096)
Shoujo
(1816)
Shoujo-ai
(234)
Shounen
(1934)
Shounen-ai
(251)
Slice of Life
(1124)
Soft Yaoi
(149)
Soft Yuri
(130)
Sports
(230)
Supernatural
(1641)
Tragedy
(417)
Anime
(133)
Comic
(362)
Doujinshi
(280)
Live action
(57)
Magic
(128)
manga
(509)
Nấu Ăn
(18)
Smut
(186)
Tạp chí truyện tranh
(47)
Trap (Crossdressing)
(41)
Trinh Thám
(23)
Truyện scan
(148)
Video Clip
(3)
VnComic
(138)
Webtoon
(231)
Incest
(1)
Yaoi
(79)
Xuyên Không
(66)
Truyện Full
Truyện Con Gái
Truyện Con Trai
Truyện Đọc
A
B
C
D
E
F
G
H
I
J
K
L
M
N
O
P
Q
R
S
T
U
V
W
X
Y
Z
Tất cả Thể Loại
Action
Adult
Adventure
Comedy
Cooking
Drama
Ecchi
Fantasy
Gender Bender
Harem
Historical
Horror
Josei
Manhua
Manhwa
Martial Arts
Mature
Mecha
Music
Mystery
One Shot
Psychological
Romance
School Life
Sci-fi
Seinen
Shoujo
Shoujo-ai
Shounen
Shounen-ai
Slice of Life
Soft Yaoi
Soft Yuri
Sports
Supernatural
Tragedy
Anime
Comic
Doujinshi
Live action
Magic
manga
Nấu Ăn
Smut
Tạp chí truyện tranh
Trap (Crossdressing)
Trinh Thám
Truyện scan
Video Clip
VnComic
Webtoon
Incest
Yaoi
Xuyên Không
Xếp Theo
Mới Update
Truyện Mới
Xem Nhiều
Like Nhiều
Top Tuần
Top Tuần Trước
Top Tháng
Top Tháng Trước
Đủ Bộ
Truyện Tranh Online
›
Serizawa Enono
Truyện Serizawa Enono
Chuyển nhanh tới trang
1
Dark Souls - Priscilla!
Thể loại:
Action
,
Adventure
,
Comedy
,
Fantasy
,
Slice of Life
,
Doujinshi
Tác giả:
Serizawa Enono
Chap mới:
2
- Lần đọc:
539
Update: 11:38 25/12
1
Truyện đã đánh dấu
Xem...
Truyện bạn vừa đọc
Xem...
Top Tuần
Top Tháng
1
One Piece
Đọc: 7896465
2
Thuần Tình Nha Đầu Hoả Lạt Lạt
Đọc: 5990390
3
Hiệp Khách Giang Hồ
Đọc: 4220327
4
Xuyên Duyệt Tây Nguyên 3000
Đọc: 4015850
5
Tầm Trảo Tiền Thế Chi Lữ
Đọc: 3193914
6
Kỵ Sĩ Hoang Tưởng Dạ
Đọc: 3144819
7
Đấu Phá Thương Khung
Đọc: 3114057
8
Kingdom - Vương Giả Thiên Hạ
Đọc: 2227529
9
Tuyển tập Yuri Oneshot
Đọc: 1658951
10
Lam Sí
Đọc: 1468662
Loading...
ThichTruyenTranh.com
Liên kết
Đọc Truyện
Free Manga
Free Novels
Truyện Tranh
Từ Khóa
Bàn phím cơ Geezer GS2
Bàn phím cơ Geezer GS2 RGB
Bàn phím cơ EverGlide
Bàn phím cơ Fuhlen
Contact
Facebook
Google Plus
Tumblr
Wattpad
Copyright ©2014 ThichTruyenTranh.com. All Rights Reserved
Tiểu Kiều

Set-Cookie: __cfduid=d1a5507e0629a6657690bfee97b6ad3c21503181103; expires=Sun, 19-Aug-18 22:18:23 GMT; path=/; domain=.thichtruyentranh.com; HttpOnly


text:
Truyện Tranh Online
Trang chủ
Thể Loại
Action
(2510)
Adult
(329)
Adventure
(1306)
Comedy
(3518)
Cooking
(2)
Drama
(1808)
Ecchi
(1150)
Fantasy
(1564)
Gender Bender
(262)
Harem
(583)
Historical
(503)
Horror
(588)
Josei
(199)
Manhua
(766)
Manhwa
(399)
Martial Arts
(415)
Mature
(400)
Mecha
(90)
Music
(0)
Mystery
(728)
One Shot
(931)
Psychological
(463)
Romance
(3186)
School Life
(2144)
Sci-fi
(596)
Seinen
(1096)
Shoujo
(1816)
Shoujo-ai
(234)
Shounen
(1934)
Shounen-ai
(251)
Slice of Life
(1124)
Soft Yaoi
(149)
Soft Yuri
(130)
Sports
(230)
Supernatural
(1641)
Tragedy
(417)
Anime
(133)
Comic
(362)
Doujinshi
(280)
Live action
(57)
Magic
(128)
manga
(509)
Nấu Ăn
(18)
Smut
(186)
Tạp chí truyện tranh
(47)
Trap (Crossdressing)
(41)
Trinh Thám
(23)
Truyện scan
(148)
Video Clip
(3)
VnComic
(138)
Webtoon
(231)
Incest
(1)
Yaoi
(79)
Xuyên Không
(66)
Truyện Full
Truyện Con Gái
Truyện Con Trai
Truyện Đọc
Truyện Tranh Online
›
Xin Chao! Coffee Cat
Đánh dấu
Xin Chào! Coffee Cat
Nhóm dịch
: Trần Nguyễn Quỳnh Hoa
Thể loại
:
Comedy
,
Manhua
,
Romance
,
Shoujo
,
Supernatural
Số chương
:
3
Tình trạng
:
Còn Tiếp
Lần đọc
:
6465
Like
:
Đọc chương 1
Đọc chương cuối
Đọc chương 1
Đọc chương cuối
Nội dung truyện Xin Chào! Coffee Cat:
Đọc sẽ biết ^^
Danh sách chương "Xin Chào! Coffee Cat"
1.
Xin chào! coffee cat – chap 1
2.
Xin chào! coffee cat – chap 2
3.
Xin chào! coffee cat – chap 3
Truyện đã đánh dấu
Xem...
Truyện bạn vừa đọc
Xem...
Truyện Mới Update
Rere Hello
Thể loại:
Romance
,
School Life
,
Shoujo
Tác giả:
MINAMI Touko
Buddy Go!
Thể loại:
Comedy
,
Romance
,
Shoujo
L-DK
Thể loại:
Comedy
,
Romance
,
School Life
,
Shoujo
Tác giả:
Watanabe Ayu
Colette wa Shinu Koto ni Shita
Thể loại:
Comedy
,
Fantasy
,
Romance
,
Shoujo
Tác giả:
YUKIMURA Alto
True Love
Thể loại:
Romance
,
Shoujo
Tác giả:
Sugiyama Miwako
999 Nụ Hôn Bá Đạo Của Nam Thần
Thể loại:
Manhua
,
Mystery
,
Romance
,
School Life
,
Shoujo
Truyện Hay
1
Kaichou wa Maid-sama!
Đọc: 713892
2
Chuyện Của Họ
Đọc: 707085
3
Hào Môn Đệ Nhất Thịnh Hôn
Đọc: 698169
4
Vampire Knight
Đọc: 690265
5
Hana Yori Dango [Con Nhà Giàu]
Đọc: 673931
6
Hirunaka no Ryuusei
Đọc: 638107
7
Quái Vật đáng Yêu - Love Monster
Đọc: 601570
8
Bạc Hà Chi Hạ
Đọc: 594310
9
Hibi Chouchou
Đọc: 591311
10
Bá Tước Tiểu Thư
Đọc: 547408
Loading...
ThichTruyenTranh.com
Liên kết
Đọc Truyện
Free Manga
Free Novels
Truyện Tranh
Từ Khóa
Bàn phím cơ EverGlide E300 Rainbow
Bàn phím cơ James Donkey 619 Đen
Bàn phím cơ James Donkey 619 Trắng
Bàn phím cơ James Donkey 619 TKL
Contact
Facebook
Google Plus
Tumblr
Wattpad
Copyright ©2014 ThichTruyenTranh.com. All Rights Reserved
Tiểu Kiều

Set-Cookie: __cfduid=d0fc8a6fca4bf03acfedc2729c3922ae21503181185; expires=Sun, 19-Aug-18 22:19:45 GMT; path=/; domain=.thichtruyentranh.com; HttpOnly