text:
Trung Quốc ‘đáp trả nếu lợi ích bị đe dọa’
Dù Mỹ tuyên bố chiến lược quân sự mới không nhằm đe dọa Bắc Kinh, các quan chức và học giả Trung Quốc cho rằng nước này cần tăng năng lực quốc phòng để sẵn sàng “đáp trả nếu lợi quốc gia bị đe dọa”.
> Trung Quốc cảnh báo Mỹ về Biển Đông
> Mỹ sẽ điều 60% tàu hải quân đến Thái Bình Dương
Ông Nhiệm Hải Tuyền, phó giám đốc Viện Khoa học Quân sự Trung Quốc, người dẫn đầu đoàn Trung Quốc tới Đối thoại Shangri La tại Singapore, nhận xét rằng kế hoạch triển khai tàu chiến của Mỹ không phải là một sự “đe dọa nghiêm trọng” nhưng cũng không phải “không có ảnh hưởng gì”.
“Chúng tôi vẫn phải đối mặt với một tình thế rất phức tạp, đôi khi là rất khốc liệt. Chúng tôi phải chuẩn bị cho mọi tình huống. Chúng tôi có câu: Hy vọng điều tốt nhất, chuẩn bị cho điều xấu nhất”, China Daily dẫn lời trung tướng Nhiệm Hải Tuyền nói.
“Chúng tôi sẽ cải thiện các chiến lược quân sự, năng lực quốc phòng và năng lực chiến đấu của quân đội. Chúng tôi không tấn công trừ phi bị tấn công”, ông Nhiệm nói với các phóng viên tại Singapore.
“Chúng tôi có các biện pháp đáp trả một khi các lợi ích quốc gia cơ bản bị đe dọa”, ông Nhiệm nói.
Tuần trước, Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Leon Panetta phát biểu tại Hội nghị An ninh châu Á lần thứ 11 tại Singapore, cho biết Mỹ dự kiến đến năm 2020 sẽ sử dụng 60% lực lượng hải quân trên Thái Bình Dương. Đây được coi là công bố cụ thể đầu tiên của Mỹ về chiến lược quân sự mới. Mỹ hiện có 285 tàu hoạt động trên toàn bộ Đại Tây dương và Thái Bình Dương.
Phát biểu của ông Panetta được đưa ra trong bối cảnh các nước tại châu Á có những tranh chấp về chủ quyền trên biển. Căng thẳng giữa Trung Quốc và Philippines suốt gần hai tháng qua chưa có dấu hiệu hạ nhiệt. Trung Quốc cho rằng Mỹ có thể triển khai binh sĩ tại Philippines như đã triển khai 2.500 lính thủy đánh bộ tại Australia.
Khi được hỏi liệu sự thay đổi số lượng và tỷ lệ tàu chiến có phải là nhằm tạo mối đe dọa đối với Trung Quốc, Panetta trả lời một cách chắc chắn: “Tôi hoàn toàn phản đối cách nhìn đó”.
Tuy nhiên, các nhà phân tích Trung Quốc tỏ ra cảnh giác và cho rằng tuyên bố của ông Panetta chứng tỏ quyết tâm tái cân bằng lực lượng của Mỹ là có thật và Trung Quốc cần phải lưu tâm.
“Đó là một sự răn đe, như để nói với các cường quốc trong khu vực tránh bất cứ hành động liều lĩnh nào. Thay đổi chiến lược của Mỹ ở châu Á – Thái Bình Dương có nghĩa rằng vai trò của Mỹ trong khu vực sẽ được nâng cao, không chỉ là người tạo chính sách mà sẽ thực sự tham gia giữ gìn trật tự”, Wang Peiran, một học giả thỉnh giảng về các vấn đề an ninh tại đại học Vrije Universiteit ở Brussels, nói với China Daily.
Tuy nhiên, một chuyên gia khác lưu ý một điều là các quan chức Mỹ không nói rõ phần nào của hạm đội Đại Tây dương sẽ được bố trí lại. “Sự thay đổi có thể không thật sự lớn như Panetta nói, điều chúng ta cần xem xét là những hạng mục quân sự nào sẽ được di dời sang”, Gary Li, chuyên gia phân tích quân sự và tình báo từ London nhận xét.
“Panetta nói đến các tàu sân bay, tàu khu trục và tàu tuần dương nhưng còn tàu ngầm thì sao? Các tàu ngầm sẽ đóng tại đâu? Các tàu ngầm đóng tại Trân Châu cảng thì không ảnh hưởng nhiều bằng việc đóng tại Guam. Ngoài ra, còn phải xem xét các tàu này sẽ hoạt động như thế nao”, Li nói.
Thực tế là trong những phát biểu tại hội nghị an ninh vừa rồi, Panetta tìm cách xua tan những quan điểm cho rằng Mỹ chống lại sự trỗi dậy của Trung Quốc và nói rằng “việc hợp tác và trao đổi giữa quân đội Mỹ và Trung Quốc là rất quan trọng”.
“Đó là mối quan hệ chín muồi mà cuối cùng hai nước đã đạt được”, Panetta nói và thừa nhận sự khác biệt giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới trong nhiều vấn đề, trong đó có vấn đề trên Biển Đông.
Tuy có sự gia tăng lực lượng quân sự trong khu vực, nhưng dường như Mỹ không thay đổi quan điểm trung lập trong các tranh chấp của Trung Quốc với một số quốc gia láng giềng, Niu Jun, giáo sư về chính trị quốc tế của Đại học Bắc Kinh nói.
“Washington có những đồng minh thân cận ở châu Á nhưng họ cũng có thể kiềm chế các đồng minh tránh những cuộc xung đột với Trung Quốc”, ông Niu cho hay.
Năm ngoái, Mỹ đã có 172 cuộc tập trận chung với 24 quốc gia, ông Panetta cam kết sẽ tăng con số này trong những năm tới. Ngoài Australia và Philippines, Mỹ đang tìm kiếm những nước khác để thiết lập cơ sở cho các hoạt động của mình tại châu Á Thái Bình Dương. Tuy nhiên các căn cứ mới không được thiết kế để trở thành các căn cứ vĩnh viễn như trước đây.

markdown:
## Trung Quốc ‘đáp trả nếu lợi ích bị đe dọa’
[Bạn nghĩ gì về bài viết này?](#respond) [Go to comments](#comments)
Dù Mỹ tuyên bố chiến lược quân sự mới không nhằm đe dọa Bắc Kinh, các quan chức và học giả Trung Quốc cho rằng nước này cần tăng năng lực quốc phòng để sẵn sàng “đáp trả nếu lợi quốc gia bị đe dọa”.
>
[Trung Quốc cảnh báo Mỹ về Biển Đông](https://tinquansu.wordpress.com/2012/06/03/trung-quoc-canh-bao-my-ve-bien-dong/)
>
[Mỹ sẽ điều 60% tàu hải quân đến Thái Bình Dương](https://tinquansu.wordpress.com/2012/06/02/my-se-dieu-60-tau-hai-quan-den-thai-binh-duong/)
Ông Nhiệm Hải Tuyền, phó giám đốc Viện Khoa học Quân sự Trung Quốc, người dẫn đầu đoàn Trung Quốc tới Đối thoại Shangri La tại Singapore, nhận xét rằng kế hoạch triển khai tàu chiến của Mỹ không phải là một sự “đe dọa nghiêm trọng” nhưng cũng không phải “không có ảnh hưởng gì”.
“Chúng tôi vẫn phải đối mặt với một tình thế rất phức tạp, đôi khi là rất khốc liệt. Chúng tôi phải chuẩn bị cho mọi tình huống. Chúng tôi có câu: Hy vọng điều tốt nhất, chuẩn bị cho điều xấu nhất”,
*China Daily* dẫn lời trung tướng Nhiệm Hải Tuyền nói.
“Chúng tôi sẽ cải thiện các chiến lược quân sự, năng lực quốc phòng và năng lực chiến đấu của quân đội. Chúng tôi không tấn công trừ phi bị tấn công”, ông Nhiệm nói với các phóng viên tại Singapore.
“Chúng tôi có các biện pháp đáp trả một khi các lợi ích quốc gia cơ bản bị đe dọa”, ông Nhiệm nói.
Tuần trước, Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Leon Panetta phát biểu tại Hội nghị An ninh châu Á lần thứ 11 tại Singapore, cho biết Mỹ dự kiến đến năm 2020 sẽ sử dụng 60% lực lượng hải quân trên Thái Bình Dương. Đây được coi là công bố cụ thể đầu tiên của Mỹ về chiến lược quân sự mới. Mỹ hiện có 285 tàu hoạt động trên toàn bộ Đại Tây dương và Thái Bình Dương.
Phát biểu của ông Panetta được đưa ra trong bối cảnh các nước tại châu Á có những tranh chấp về chủ quyền trên biển. Căng thẳng giữa Trung Quốc và Philippines suốt gần hai tháng qua chưa có dấu hiệu hạ nhiệt. Trung Quốc cho rằng Mỹ có thể triển khai binh sĩ tại Philippines như đã triển khai 2.500 lính thủy đánh bộ tại Australia.
Khi được hỏi liệu sự thay đổi số lượng và tỷ lệ tàu chiến có phải là nhằm tạo mối đe dọa đối với Trung Quốc, Panetta trả lời một cách chắc chắn: “Tôi hoàn toàn phản đối cách nhìn đó”.
Tuy nhiên, các nhà phân tích Trung Quốc tỏ ra cảnh giác và cho rằng tuyên bố của ông Panetta chứng tỏ quyết tâm tái cân bằng lực lượng của Mỹ là có thật và Trung Quốc cần phải lưu tâm.
“Đó là một sự răn đe, như để nói với các cường quốc trong khu vực tránh bất cứ hành động liều lĩnh nào. Thay đổi chiến lược của Mỹ ở châu Á – Thái Bình Dương có nghĩa rằng vai trò của Mỹ trong khu vực sẽ được nâng cao, không chỉ là người tạo chính sách mà sẽ thực sự tham gia giữ gìn trật tự”, Wang Peiran, một học giả thỉnh giảng về các vấn đề an ninh tại đại học Vrije Universiteit ở Brussels, nói với China Daily.
Tuy nhiên, một chuyên gia khác lưu ý một điều là các quan chức Mỹ không nói rõ phần nào của hạm đội Đại Tây dương sẽ được bố trí lại. “Sự thay đổi có thể không thật sự lớn như Panetta nói, điều chúng ta cần xem xét là những hạng mục quân sự nào sẽ được di dời sang”, Gary Li, chuyên gia phân tích quân sự và tình báo từ London nhận xét.
“Panetta nói đến các tàu sân bay, tàu khu trục và tàu tuần dương nhưng còn tàu ngầm thì sao? Các tàu ngầm sẽ đóng tại đâu? Các tàu ngầm đóng tại Trân Châu cảng thì không ảnh hưởng nhiều bằng việc đóng tại Guam. Ngoài ra, còn phải xem xét các tàu này sẽ hoạt động như thế nao”, Li nói.
Thực tế là trong những phát biểu tại hội nghị an ninh vừa rồi, Panetta tìm cách xua tan những quan điểm cho rằng Mỹ chống lại sự trỗi dậy của Trung Quốc và nói rằng “việc hợp tác và trao đổi giữa quân đội Mỹ và Trung Quốc là rất quan trọng”.
“Đó là mối quan hệ chín muồi mà cuối cùng hai nước đã đạt được”, Panetta nói và thừa nhận sự khác biệt giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới trong nhiều vấn đề, trong đó có vấn đề trên Biển Đông.
Tuy có sự gia tăng lực lượng quân sự trong khu vực, nhưng dường như Mỹ không thay đổi quan điểm trung lập trong các tranh chấp của Trung Quốc với một số quốc gia láng giềng, Niu Jun, giáo sư về chính trị quốc tế của Đại học Bắc Kinh nói.
“Washington có những đồng minh thân cận ở châu Á nhưng họ cũng có thể kiềm chế các đồng minh tránh những cuộc xung đột với Trung Quốc”, ông Niu cho hay.
Năm ngoái, Mỹ đã có 172 cuộc tập trận chung với 24 quốc gia, ông Panetta cam kết sẽ tăng con số này trong những năm tới. Ngoài Australia và Philippines, Mỹ đang tìm kiếm những nước khác để thiết lập cơ sở cho các hoạt động của mình tại châu Á Thái Bình Dương. Tuy nhiên các căn cứ mới không được thiết kế để trở thành các căn cứ vĩnh viễn như trước đây.

Link: <http://wp.me/p2gIDe-uG>; rel=shortlink


text:
Chiến Quốc
Thời đại Chiến Quốc (Chữ Hán: 戰國時代/战国时代; bính âm: Zhànguó Shídài) kéo dài từ khoảng thế kỷ 5 TCN tới khi Trung Quốc thống nhất dưới thời Tần năm 221 TCN. Thông thường nó được coi là giai đoạn thứ hai của nhà Đông Chu, tiếp sau giai đoạn Xuân Thu, dù chính nhà Chu đã kết thúc vào năm 256 TCN, 34 năm trước khi kết thúc giai đoạn Chiến Quốc. Tương tự như giai đoạn Xuân Thu, vị vua nhà Chu chỉ đơn giản là một vua bù nhìn. Tên gọi Chiến Quốc xuất phát từ cuốn Chiến Quốc sách được biên soạn đầu thời nhà Hán. Điểm khởi đầu thời Chiến Quốc hiện vẫn còn tranh cãi. Trong khi thông thường mọi người sử dụng năm 475 TCN (tiếp sau thời Xuân Thu) thì năm 403 TCN – năm mà nước Tấn bị chia thành ba – cũng thỉnh thoảng được coi là năm bắt đầu của thời kỳ này.
Thời Chiến Quốc, trái với thời Xuân Thu, là một giai đoạn mà các lãnh chúa địa phương sáp nhập các tiểu quốc nhỏ hơn xung quanh để củng cố quyền lực. Quá trình này đã bắt đầu ở thời Xuân Thu, và tới thế kỷ 3 TCN, bảy nước lớn nổi lên chiếm vị trí áp đảo. Bảy nước lớn thời Chiến Quốc (戰國七雄/战国七雄 Chiến Quốc thất hùng), gồm có Tề (齊), Sở (楚), Yên (燕), Hàn (韓), Triệu (趙), Nguỵ (魏) và Tần (秦). Một dấu hiệu khác của sự tăng cường quyền lực là sự thay đổi danh hiệu: trước kia các lãnh chúa vẫn xếp mình vào bậc công (公) hay hầu (侯), chư hầu của vua nhà Chu; nhưng trong giai đoạn này họ đã lần lượt tự xưng vương (王), có nghĩa là họ ngang hàng với vua nhà Chu.
Giai đoạn Chiến Quốc là giai đoạn phát triển của đồ sắt tại Trung Quốc, thay thế đồ đồng trở thành vật liệu chính được sử dụng trong chiến tranh. Các vùng như Thục (Tứ Xuyên ngày nay) và Việt (Chiết Giang ngày nay) cũng đã bị sáp nhập vào vùng ảnh hưởng văn hoá Trung Quốc trong thời gian này. Những bức tường do những quốc gia xây dựng nên để ngăn chặn các bộ lạc du mục phía bắc và ngăn chặn lẫn nhau là tiền thân của Vạn lý trường thành sau này. Các triết thuyết khác nhau đã được phát triển trong giai đoạn Bách gia chư tử, gồm Khổng giáo (được phát triển chi tiết bởi Mạnh Tử), Đạo giáo (được phát triển thêm bởi Trang Tử), Pháp gia (do Hàn Phi Tử lập ra) và Mặc học (được Mặc Tử sáng lập). Thương mại cũng trở nên quan trọng, và một số nhà buôn đã có quyền lực to lớn trong chính trị. Những chiến thuật quân sự cũng thay đổi. Không giống như giai đoạn Xuân Thu, đa số các quân đội thời Chiến Quốc gồm bộ binh và kỵ binh và việc sử dụng xe ngựa chiến đấu đã dần bị quên lãng.
Cũng ở đầu giai đoạn này, nhà chiến lược quân sự Tôn Vũ đã viết cuốn Tôn Tử binh pháp được công nhận là tác phẩm có tầm ảnh hưởng lớn nhất trong 7 tác phẩm về nghệ thuật quân sự Trung Quốc cổ đại. (Bảy tác phẩm quân sự kinh điển (thất đại kỳ thư) gồm: Lục thao của Thái Công, Tôn Tử binh pháp, Tư Mã binh pháp, Ngô Khởi (吳起) binh pháp, Uất Liêu Tử binh pháp, Tam lược của Hoàng Thạch Công, Đường Thái Tông và Lý Vệ công vấn đáp). Trong suốt lịch sử phong kiến Trung Quốc, thất đại kỳ thư này được cất giấu cẩn thận và chỉ những ai theo nghề binh mới được tiếp cận chúng. Hiện nay cả bảy tác phẩm đó được trình bày lại trong cuốn "The Seven Military Classics of Ancient China" của Ralph D. Sawyer)
Mục lục
- 1 Chiến Quốc thất hùng
- 2 Sự phân chia nước Tấn
- 3 Thay đổi quyền lực ở nước Tề
- 4 Những xung đột ban đầu giữa Tam Tấn, Tề và Tần
- 5 Những cải cách của Thương Ưởng ở Tần
- 6 Các nước xưng vương
- 7 Sự phát triển, bành trướng và suy yếu Sở
- 8 Ưu thế của Tần và các chiến lược Hợp tung, Liên hoành
- 9 Tần chinh phục các nước khác
- 10 Những nhân vật quan trọng
- 11 Tham khảo
- 12 Liên kết ngoài
Chiến Quốc thất hùng[sửa | sửa mã nguồn]
Người ta thường gọi Chiến Quốc Thất Hùng (戰國七雄) để chỉ bảy cường quốc, đã được hình thành từ sự suy yếu của nhà Chu, trong suốt giai đoạn Chiến Quốc của lịch sử Trung Quốc. Tên bảy nước được liệt kê theo thứ tự chữ cái:
Kết thúc giai đoạn Chiến Quốc, chiến thắng đã thuộc về nước Tần do Tần Thủy Hoàng trị vì. Chính ông đã lập nên đế chế đầu tiên trong lịch sử Trung Quốc. Tên gọi China mà phương Tây dùng để gọi Trung Quốc có lẽ xuất phát từ phiên âm chữ Tần (Qin).
Sự phân chia nước Tấn[sửa | sửa mã nguồn]
- Xem chi tiết: Tấn (nước)
Ở giai đoạn Xuân Thu, nước Tấn (晉) là nước mạnh nhất trong số các chư hầu với thời gian làm bá chủ lâu hơn cả. Tuy nhiên, gần cuối thời Xuân Thu, quyền lực của vị vua cai trị tại đó đã giảm sút, nước Tấn dần rơi vào sự kiểm soát của sáu dòng họ lớn (lục khanh - 六卿). Tới đầu thời Chiến Quốc, sau nhiều cuộc chiến tranh giành quyền lực, có bốn dòng họ còn sót lại là họ Trí (智), họ Nguỵ (魏), họ Triệu (趙), và họ Hàn (韓), trong đó họ Trí có thế lực mạnh nhất. Trí Bá (Trí Dao 智瑶) liên minh với họ Nguỵ và họ Hàn để đánh Triệu Tương Tử (Triệu Vô Tuất). Tuy nhiên, vì tính kiêu ngạo của Trí Dao nên họ Triệu đã bí mật thông đồng với họ Ngụy và họ Hàn lật ngược tình thế, tiêu diệt họ Trí.
Năm 403 TCN, ba họ lớn nước Tấn, với sự đồng ý của vua Chu, chia nước Tấn thành ba nước (三家分晉): Hàn, Triệu, và Ngụy. Ba người đứng đầu ba họ được phong tước Hầu (侯), và bởi vì cả ba đều thuộc nước Tấn cũ, nên họ cũng được gọi là Tam Tấn (三晉). Nước Tấn tiếp tục tồn tại với một vùng đất nhỏ cho tới tận năm 376 TCN khi một lần nữa, phần còn lại đó lại bị Tam Tấn chia nhau.
Thay đổi quyền lực ở nước Tề[sửa | sửa mã nguồn]
Năm 386 TCN, họ Điền (田), một dòng họ quý tộc lưu vong của nước Trần, chiếm quyền kiểm soát nước Tề và được trao tước Công. Nước Tề cũ của họ Khương (姜) vẫn tiếp tục tồn tại với một vùng đất nhỏ bé đến năm 379 TCN, khi họ bị họ Điền sáp nhập nốt vào nước Tề.
Những xung đột ban đầu giữa Tam Tấn, Tề và Tần[sửa | sửa mã nguồn]
Năm 371 TCN, Ngụy Vũ Hầu chết mà chưa có người kế vị, khiến nước Ngụy rơi vào nội chiến tranh giành quyền lực. Sau ba năm nội chiến, nước Triệu và Hàn, lợi dụng cơ hội tấn công Ngụy. Khi sắp chiếm được nước Ngụy, các lãnh đạo nước Triệu và nước Hàn lại bất hoà với nhau về cách thức xử lý nước Ngụy và quân đội cả hai nước đã bí mật rút lui. Nhờ thế, Ngụy Huệ Vương (lúc ấy vẫn đang là tước Hầu) có thể lên ngôi làm vua nước Ngụy.
Năm 354 TCN, Ngụy Huệ Vương phát động một cuộc tấn công quy mô lớn vào nước Triệu, một số nhà sử học cho rằng để trả thù việc họ đã tàn phá nước Ngụy trước đó. Tới năm 353 TCN, Triệu thua nhiều trận lớn và một trong những thành phố lớn của họ - Hàm Đan (邯鄲), thành phố sau này trở thành kinh đô nước Triệu – bị bao vây. Vì thế, nước Tề lân cận quyết định giúp đỡ nước Triệu. Chiến thuật mà Tề sử dụng là do Tôn Tẫn (孫臏), người lúc ấy là quân sư trong quân đội nước Tề, đề ra. Tề tấn công vào nước Ngụy khi quân đội Ngụy đang bao vây Triệu, buộc Ngụy phải rút lui. Chiến thuật này đã thành công; quân Ngụy vội vàng rút về, và gặp quân Tề ở Quế Lăng (桂陵) nơi Ngụy đã bị đánh bại một trận mang ý nghĩa quyết định. Từ sự kiện này xuất hiện câu nói: "Vây Ngụy cứu Triệu" (圍魏救趙).
Năm 341 TCN, Ngụy tấn công Hàn, và Tề lại can thiệp một lần nữa. Hai vị tướng ở trận Quế Lăng lần trước lại gặp nhau, và nhờ chiến thuật khôn khéo của Tôn Tẫn, Ngụy lại bị thất bại to lớn một lần nữa tại trận Mã Lăng (馬陵). Trong trận này, Bàng Quyên, chủ tướng quân Ngụy tử trận.
Tình thế của nước Ngụy càng nguy ngập hơn nữa khi Tần lợi dụng cơ hội Ngụy thua liên tục trước Tề để tấn công Ngụy năm 340 TCN theo mưu đồ của nhà cải cách nước Tần là Thương Ưởng (商鞅). Ngụy bị đánh bại và buộc phải nhượng một phần lớn đất đai để đổi lấy hoà bình. Việc này khiến kinh đô An Ấp (安邑) của Ngụy rơi vào tình thế nguy hiểm, vì thế Ngụy phải rời đô sang Đại Lương (大梁)(sau này đổi thành Biện Lương (汴梁)). Vì vậy, từ đó trở đi nước Ngụy còn được gọi là Lương.
Sau những sự kiện này, nước Ngụy trở nên suy yếu và nước Tề cùng nước Tần trở thành hai nước thống trị ở giai đoạn này.
Những cải cách của Thương Ưởng ở Tần[sửa | sửa mã nguồn]
Tần sở dĩ mau mạnh một phần là nhờ địa thế: ở lánh về phía Tây, ít bị các nước láng giềng ở phía đông dòm ngó, được tự do phát triển, lại có cửa Hàm Cốc rất hiểm trở, "một người giữ cửa đó thì cự được vạn người", nên Tần có thể qua cửa đó để tấn công các nước phía đông, chứ các nước này không dám mạo hiểm qua cửa đó để tấn công Tần.
Khoảng năm 359 TCN, Thương Ưởng (商鞅), một vị quan nước Tần, bắt đầu đưa ra nhiều cải cách biến Tần từ một nước lạc hậu trở thành nước có vị thể vượt hẳn sáu nước kia. Nói chung, nó thường được coi là điểm quyết định để nước Tần bắt đầu trở thành nước mạnh nhất thời Chiến Quốc.
Từ 356 đến 348 TrCN, Tần lập 41 huyện trên khắp cõi. Thương Ưởng làm tướng quốc Tần, khuyên vua Tần đánh những đòn rất mạnh vào giai cấp quý tộc, tước dần quyền của họ; tạo ra một giai cấp quý tộc mới gồm những quân nhân có tài; hễ chém được nhiều đầu giặc thì được chức cao. Ông lại lập chính sách khẩn hoang, cho dân chúng làm chủ những đất họ khai phá được, do đó có thêm bọn phú nông xuất hiện, bọn này với bọn phú thương sẽ tranh quyền với bọn quý tộc cũ. Ông còn bãi bỏ tục quý tộc không bị hình phạt như thứ dân, mọi người đều bình đẳng về pháp luật mà pháp luật được công bố cho toàn dân được biết.
Từ thời Xuân Thu đã có vài nước công bố "hình thư", nghĩa là khắc hình luật trên các đỉnh đặt ở triều đình hoặc trên những bảng gỗ treo ở kinh đô, như vậy để bỏ cái lệ hễ bọn quý tộc bị tội thì triều đình xử kín theo lệ riêng của họ với nhau, còn dân chúng bị tội thì bị xử theo hình pháp một cách nghiêm khắc hơn. Hình thư dần dần được các nước khác theo, nhưng luật pháp không nước nào khốc liệt như ở Tần. Dân không được lang thang đi đâu tuỳ ý. Người nào cũng phải có một cái thẻ như chứng minh nhân dân ngày nay họ gọi là "bằng cứ", muốn vào quán trọ nào phải trình thẻ, chủ quán không dám chứa những người không mang thẻ. Bọn du thủ du thực bị bắt thì làm nô lệ hết. Các thư, kinh bị đốt hết.
Làng xóm tổ chức lại hết. Cứ năm hay mười nhà họp thành một liên gia có bổn phận phải phòng kẻ gian, tố cáo kẻ có tội, nếu không thì chịu trách nhiệm chung. Mặc Tử một thế kỷ trước đó cũng đã có ý đó nhưng chính sách của Thương Ưởng triệt để hơn: làm thay đổi cả tổ chức hương thôn, chia lại đất đai canh tác, phá bỏ hàng rào cũ, do đó mà thay đổi hẳn lối sống, phong tục, có thể gọi là một cuộc cách mạng.
Các luật thưởng phạt quân nhân rất nghiêm, thứ dân có chiến công thì được chức tước, quý tộc mà không có chiến công thì bị giáng xuống thành thứ dân. Tất cả cải cách đều nhằm mục đích duy nhất là sản xuất lúa cho nhiều để nuôi binh, là luyện binh cho mạnh để xâm chiếm nước khác. Khi Tần Hiếu công chết (338 TCN), quý tộc trả thù và Thương Ưởng bị phanh thây. Nhưng non một thế kỷ sau, vua Tần tên Doanh Chính (tức Tần Thủy Hoàng) áp dụng lại chính sách đó mà làm cho Tần mạnh nhất trong số thất hùng.
Các nước xưng vương[sửa | sửa mã nguồn]
Năm 334 TCN, vua nước Nguỵ và Tề đồng ý công nhận lẫn nhau về tước vương (王), chính thức hoá sự độc lập của các nước chư hầu và gạt bỏ vị thế của vua nhà Chu từ đầu thời Đông Chu. Vua nước Nguỵ và Vua nước Tề tiến lên ngang hàng với Vua nhà Chu, đã liên tục kế vị từ thời Xuân Thu. Từ đó về sau, tất cả các nước cuối cùng đều tự phong vương, đánh dấu sự khởi đầu cho sự kết thúc của nhà Chu.
Năm 325 TCN, vua nước Tần tự phong Vương.
Năm 323 TCN, vua nước Hàn và Yên tự xưng Vương.
Năm 318 TCN, vua nước Tống xưng Vương.
Năm 299 TCN, vua nước Triệu xưng Vương.
Sự phát triển, bành trướng và suy yếu Sở[sửa | sửa mã nguồn]
Đầu giai đoạn Chiến Quốc, Sở là một trong những nước mạnh nhất trong số chư hầu. Nước này đã đạt tới một vị thế mới khi vua Sở phong nhà cải cách nổi tiếng Ngô Khởi (吳起) làm Tể tướng năm 389 TCN.
Sở đạt đến đỉnh cao sức mạnh của mình vào năm 334 TCN khi họ chiếm được nhiều vùng đất đai của Trung Nguyên. Những sự kiện dẫn tới điều này bắt đầu khi Việt (越國) chuẩn bị tấn công Tề. Vua Tề gửi sứ thần tới thuyết phục vua Việt tấn công Sở thay vì tấn công nước mình. Việt ồ ạt tấn công Sở, nhưng bị Sở phản công, đánh bại, sau đó Sở chinh phục toàn bộ Việt.
Tuy nhiên, đến thời Sở Hoài Vương (328-299 TCN), Sở bị mắc lừa mưu kế của Trương Nghi, thừa tướng và biện sĩ nước Tần, vì vậy đã bị Tần liên tiếp đánh bại và để mất vùng Hán Trung. Đến những năm 279-276 TCN, tướng Tần là Bạch Khởi lại đánh bại Sở, lấn chiếm nhiều đất đai trong đó có kinh đô của sở là Dĩnh (郢). Sở buộc phải dời đô về Trần (278 TCN) rồi Thọ Xuân (241 TCN) và từ đó suy yếu hẳn, không còn là đối thủ của Tần nữa.
Đến thời Sở Khảo Liệt Vương (262-238 TCN), Xuân Thân Quân Hoàng Yết được phong làm Tướng quốc đã đề xuất nhiều biện pháp kinh tế, chính trị tiến bộ giúp khôi phục lại phần nào sức mạnh của Sở. Trong khi Tần liên tiếp tấn công Tam Tấn thì Sở cũng tiến sang phía đông tiêu diệt hàng loạt nước nhỏ, điển hình là nước Lỗ năm 256 TCN. Tuy nhiên việc này chỉ có thể bù đắp phần nào cho những thua thiệt trong cuộc tranh chấp với Tần mà thôi chứ không thể khôi phục lại ưu thế trước kia nữa.
Ưu thế của Tần và các chiến lược Hợp tung, Liên hoành[sửa | sửa mã nguồn]
Tới cuối thời Chiến Quốc, Tần trở thành nước rất mạnh so với cả sáu nước còn lại. Vì thế, các chính sách của nước này là nhằm chống lại mối đe doạ từ nước Tần, với hai trường phái chính: Hợp tung (合縱/合纵 bính âm: hézòng), hay liên kết với nhau để chống sự bành trướng của Tần; và Liên hoành (連橫/连横 bính âm: liánhéng), hay liên kết với Tần để dựa vào uy thế của họ. Ban đầu thuyết Hợp tung mang lại một số thành công, dù cuối cùng nó đã tan vỡ. Tần luôn lợi dụng thuyết Liên hoành để đánh bại từng nước một. Trong giai đoạn này, nhiều triết gia và chiến thuật gia đã đi chu du các nước để khuyên các vị vua cai trị đưa ý kiến của họ vào áp dụng thực tiễn. Những nhà chiến thuật gia đó rất nổi tiếng về những mưu mẹo và trí tuệ của mình, và được gọi chung là Tung Hoành gia (縱橫家), lấy theo tên của hai trường phái chiến lược chính.
Tần chinh phục các nước khác[sửa | sửa mã nguồn]
- Xem chi tiết: Chiến tranh thống nhất Trung Hoa của Tần
Sang thế kỷ 2 TCN, nhờ ưu thế về kinh tế và quân sự, Tần chiếm ưu thế rõ rệt so với các quốc gia phía đông, nhất là sau sự xuống dốc của Tề và Sở. Tần dùng chiến thuật "viễn giao cận công" (giao hảo với nước xa, tấn công nước gần), lấn đất các nước tiếp giáp với mình như Hàn, Triệu, Ngụy, Sở nhưng hòa hiếu với nước Tề ở xa. Chiến thuật này tỏ ra hiệu quả. Các nước chư hầu khác có đôi lúc liên minh theo thuyết "Hợp tung" để chống Tần nhưng ràng buộc lỏng lẻo và hay bị Tần chia rẽ nên liên minh nhanh chóng tan rã. Thêm vào đó, nhiều vua chư hầu không thấy được lợi ích thiết thực của liên minh chống Tần mà bị Tần lung lạc bởi lợi ích nhỏ trước mắt nên mắc mưu Tần, dần dần trở thành nạn nhân trong quá trình thống nhất của Tần. Nhất là nước Tề tỏ ra thụ động nhất và ít tham gia đánh Tần so với các nước khác. Sau khi diệt nhà Chu năm 249 TCN, Tần tiếp tục tấn công các chư hầu khác. Đất đai của các nước tiếp giáp bị lấy nhiều và tới khoảng năm 240 TCN, phần đất còn lại của các nước giáp Tần như Hàn, Triệu, Ngụy thực chất rất nhỏ. Cuối cùng, Tần dùng vũ lực lần lượt diệt hết 6 nước phía đông, thống nhất Trung Quốc:
- Năm 256 TCN, Tần chiếm Tây Chu.
- Năm 249 TCN, Tần chiếm Đông Chu.
- Năm 230 TCN, Tần chiếm Hàn.
- Năm 225 TCN, Tần chiếm Ngụy.
- Năm 223 TCN, Tần chiếm Sở.
- Năm 222 TCN, Tần chiếm Yên và Triệu.
- Năm 221 TCN, Tần chiếm Tề, hoàn thành thống nhất Trung Quốc.
Những nhân vật quan trọng[sửa | sửa mã nguồn]
Quan lại[sửa | sửa mã nguồn]
- Vệ Ưởng hay còn gọi là Thương Ưởng, chính trị gia, người xây dựng nền móng cường thịnh cho nước Tần.
- Tô Tần, chính trị gia, người lập chiến lược "hợp tung", liên kết 6 nước chống Tần.
- Trương Nghi, chính trị gia, người lập chiến lược "liên hoành", giúp nước Tần phá liên minh 6 nước.
- Tứ công tử bao gồm: Mạnh Thường Quân Điền Văn nước Tề, Bình Nguyên Quân Triệu Thắng nước Triệu, Tín Lăng Quân Ngụy Vô Kỵ nước Ngụy, Xuân Thân Quân Hoàng Yết nước Sở.
- Lạn Tương Như, tướng quốc nước Triệu
- Lý Tư, thừa tướng nước Tần.
Học giả có ảnh hưởng[sửa | sửa mã nguồn]
- Trang Tử, người phát triển học thuyết Lão Tử
- Mạnh Tử, người phát triển học thuyết Khổng Tử
- Hàn Phi, người xây dựng nền tảng Pháp gia
- Khuất Nguyên, học giả nước Sở
Nhà buôn nổi tiếng[sửa | sửa mã nguồn]
- Lã Bất Vi, người buôn vua nổi tiếng.
Tướng lĩnh, lãnh đạo quân đội và các quân sư[sửa | sửa mã nguồn]
- Tôn Tẫn, cháu Tôn Tử quân sư cho Điền Kỵ, tướng nước Tề
- Ngô Khởi, làm tướng lĩnh cho Ngụy, Sở
- Nhạc Nghị, tướng Yên, chỉ huy đánh phá nước Tề
- Điền Đan, tướng Tề, phá quân Yên, khôi phục nước Tề
- Liêm Pha, tướng Triệu chống Tần
- Bạch Khởi, tướng Tần, đánh phá 6 nước
- Vương Tiễn, tướng Tần, thống nhất 6 nước.
- Lý Mục, tướng Triệu chống Tần
Thích khách[sửa | sửa mã nguồn]
- Chu Hợi, môn khách của Tín Lăng quân Ngụy Vô Kỵ, giết Tấn Bỉ, tướng nước Ngụy để đoạt binh quyền về cho Tín Lăng quân Nguỵ Vô Kỵ đi cứu Triệu.
- Kinh Kha, được Thái tử Đan của nước Yên phái đi hành thích Tần vương nhưng thất bại, đây là nguyên nhân chính về sự diệt vong của nước Yên.
- Cao Tiệm Ly, nhạc công, bạn của Kinh Kha, mưu sát Tần vương để trả thù cho Kinh Kha.

markdown:
# Chiến Quốc
[Chiến Quốc (định hướng)](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_Qu%E1%BB%91c_(%C4%91%E1%BB%8Bnh_h%C6%B0%E1%BB%9Bng)).
|Bài viết này
|cần thêm .
Thời đại
**Chiến Quốc** (Chữ Hán: 戰國時代/战国时代; bính âm: Zhànguó Shídài) kéo dài từ khoảng [thế kỷ 5 TCN](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_5_TCN) tới khi Trung Quốc thống nhất dưới thời [Tần](/wiki/Nh%C3%A0_T%E1%BA%A7n) năm [221 TCN](/wiki/221_TCN). Thông thường nó được coi là giai đoạn thứ hai của [nhà Đông Chu](/wiki/Nh%C3%A0_Chu), tiếp sau giai đoạn [Xuân Thu](/wiki/Xu%C3%A2n_Thu), dù chính nhà Chu đã kết thúc vào năm [256 TCN](/wiki/256_TCN), 34 năm trước khi kết thúc giai đoạn Chiến Quốc. Tương tự như giai đoạn [Xuân Thu](/wiki/Xu%C3%A2n_Thu), vị vua nhà Chu chỉ đơn giản là một vua [bù nhìn](/w/index.php?title=B%C3%B9_nh%C3%ACn&action=edit&redlink=1). Tên gọi **Chiến Quốc** xuất phát từ cuốn * được biên soạn đầu thời Chiến Quốc sách* [nhà Hán](/wiki/Nh%C3%A0_H%C3%A1n). Điểm khởi đầu thời Chiến Quốc hiện vẫn còn tranh cãi. Trong khi thông thường mọi người sử dụng năm [475 TCN](/wiki/475_TCN)(tiếp sau thời [Xuân Thu](/wiki/Xu%C3%A2n_Thu)) thì năm [403 TCN](/wiki/403_TCN)– năm mà nước [Tấn](/wiki/T%E1%BA%A5n_(n%C6%B0%E1%BB%9Bc))bị chia thành ba – cũng thỉnh thoảng được coi là năm bắt đầu của thời kỳ này.
Thời Chiến Quốc, trái với thời
[Xuân Thu](/wiki/Xu%C3%A2n_Thu), là một giai đoạn mà các lãnh chúa địa phương sáp nhập các tiểu quốc nhỏ hơn xung quanh để củng cố quyền lực. Quá trình này đã bắt đầu ở thời [Xuân Thu](/wiki/Xu%C3%A2n_Thu), và tới [thế kỷ 3 TCN](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_3_TCN), bảy nước lớn nổi lên chiếm vị trí áp đảo. [Bảy nước lớn thời Chiến Quốc](/wiki/B%E1%BA%A3y_c%C6%B0%E1%BB%9Dng_qu%E1%BB%91c_th%E1%BB%9Di_Chi%E1%BA%BFn_Qu%E1%BB%91c) (戰國七雄/战国七雄 Chiến Quốc thất hùng), gồm có [Tề](/wiki/T%E1%BB%81_(n%C6%B0%E1%BB%9Bc)) (齊), [Sở](/wiki/S%E1%BB%9F_(n%C6%B0%E1%BB%9Bc)) (楚), [Yên](/wiki/Y%C3%AAn_(n%C6%B0%E1%BB%9Bc)) (燕), [Hàn](/wiki/H%C3%A0n_(n%C6%B0%E1%BB%9Bc)) (韓), [Triệu](/wiki/Tri%E1%BB%87u_(n%C6%B0%E1%BB%9Bc)) (趙), [Nguỵ](/wiki/Ng%E1%BB%A5y_(n%C6%B0%E1%BB%9Bc)) (魏) và [Tần](/wiki/T%E1%BA%A7n_(n%C6%B0%E1%BB%9Bc)) (秦). Một dấu hiệu khác của sự tăng cường quyền lực là sự thay đổi danh hiệu: trước kia các lãnh chúa vẫn xếp mình vào bậc công (公) hay hầu (侯), chư hầu của vua [nhà Chu](/wiki/Nh%C3%A0_Chu); nhưng trong giai đoạn này họ đã lần lượt tự xưng vương (王), có nghĩa là họ ngang hàng với vua nhà Chu.
Giai đoạn Chiến Quốc là giai đoạn phát triển của
[đồ sắt](/wiki/S%E1%BA%AFt) tại Trung Quốc, thay thế [đồ đồng](/wiki/%C4%90%E1%BB%93ng) trở thành vật liệu chính được sử dụng trong chiến tranh. Các vùng như Thục ( [Tứ Xuyên](/wiki/T%E1%BB%A9_Xuy%C3%AAn) ngày nay) và Việt ( [Chiết Giang](/wiki/Chi%E1%BA%BFt_Giang) ngày nay) cũng đã bị sáp nhập vào vùng ảnh hưởng văn hoá Trung Quốc trong thời gian này. Những bức tường do những quốc gia xây dựng nên để ngăn chặn các bộ lạc du mục phía bắc và ngăn chặn lẫn nhau là tiền thân của [Vạn lý trường thành](/wiki/V%E1%BA%A1n_L%C3%BD_Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Th%C3%A0nh) sau này. Các triết thuyết khác nhau đã được phát triển trong giai đoạn [Bách gia chư tử](/wiki/B%C3%A1ch_Gia_Ch%C6%B0_T%E1%BB%AD), gồm [Khổng giáo](/wiki/Nho_gi%C3%A1o) (được phát triển chi tiết bởi [Mạnh Tử](/wiki/M%E1%BA%A1nh_T%E1%BB%AD)), [Đạo giáo](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1o_gi%C3%A1o) (được phát triển thêm bởi [Trang Tử](/wiki/Trang_T%E1%BB%AD)), [Pháp gia](/wiki/Ph%C3%A1p_gia) (do [Hàn Phi Tử](/wiki/H%C3%A0n_Phi_T%E1%BB%AD) lập ra) và [Mặc học](/w/index.php?title=M%E1%BA%B7c_h%E1%BB%8Dc&action=edit&redlink=1) (được [Mặc Tử](/wiki/M%E1%BA%B7c_T%E1%BB%AD) sáng lập). [Thương mại](/wiki/Th%C6%B0%C6%A1ng_m%E1%BA%A1i) cũng trở nên quan trọng, và một số nhà buôn đã có quyền lực to lớn trong chính trị. Những chiến thuật quân sự cũng thay đổi. Không giống như giai đoạn Xuân Thu, đa số các quân đội thời Chiến Quốc gồm bộ binh và kỵ binh và việc sử dụng xe ngựa chiến đấu đã dần bị quên lãng.
Cũng ở đầu giai đoạn này, nhà chiến lược quân sự
[Tôn Vũ](/wiki/T%C3%B4n_V%C5%A9) đã viết cuốn * được công nhận là tác phẩm có tầm ảnh hưởng lớn nhất trong 7 tác phẩm về nghệ thuật quân sự Trung Quốc cổ đại. (Bảy tác phẩm quân sự kinh điển ( Tôn Tử binh pháp* [thất đại kỳ thư](/w/index.php?title=Th%E1%BA%A5t_%C4%91%E1%BA%A1i_k%E1%BB%B3_th%C6%B0&action=edit&redlink=1)) gồm: [Lục thao](/wiki/L%E1%BB%A5c_Thao)của [Thái Công](/wiki/Kh%C6%B0%C6%A1ng_T%E1%BB%AD_Nha), [Tôn Tử binh pháp](/wiki/Binh_ph%C3%A1p_T%C3%B4n_T%E1%BB%AD), [Tư Mã binh pháp](/w/index.php?title=T%C6%B0_M%C3%A3_binh_ph%C3%A1p&action=edit&redlink=1), [Ngô Khởi](/wiki/Ng%C3%B4_Kh%E1%BB%9Fi)(吳起) [binh pháp](/w/index.php?title=Binh_ph%C3%A1p&action=edit&redlink=1), [Uất Liêu Tử binh pháp](/w/index.php?title=U%E1%BA%A5t_Li%C3%AAu_T%E1%BB%AD_binh_ph%C3%A1p&action=edit&redlink=1), [Tam lược](/w/index.php?title=Tam_l%C6%B0%E1%BB%A3c&action=edit&redlink=1)của [Hoàng Thạch Công](/w/index.php?title=Ho%C3%A0ng_Th%E1%BA%A1ch_C%C3%B4ng&action=edit&redlink=1), [Đường Thái Tông](/wiki/%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_Th%C3%A1i_T%C3%B4ng)và [Lý Vệ công vấn đáp](/w/index.php?title=L%C3%BD_V%E1%BB%87_c%C3%B4ng_v%E1%BA%A5n_%C4%91%C3%A1p&action=edit&redlink=1)). Trong suốt lịch sử phong kiến Trung Quốc, [thất đại kỳ thư](/w/index.php?title=Th%E1%BA%A5t_%C4%91%E1%BA%A1i_k%E1%BB%B3_th%C6%B0&action=edit&redlink=1)này được cất giấu cẩn thận và chỉ những ai theo nghề binh mới được tiếp cận chúng. Hiện nay cả bảy tác phẩm đó được trình bày lại trong cuốn " *The Seven Military Classics of Ancient China*" của Ralph D. Sawyer)
## Mục lục
[1 Chiến Quốc thất hùng](#Chi.E1.BA.BFn_Qu.E1.BB.91c_th.E1.BA.A5t_h.C3.B9ng) [2 Sự phân chia nước Tấn](#S.E1.BB.B1_ph.C3.A2n_chia_n.C6.B0.E1.BB.9Bc_T.E1.BA.A5n) [3 Thay đổi quyền lực ở nước Tề](#Thay_.C4.91.E1.BB.95i_quy.E1.BB.81n_l.E1.BB.B1c_.E1.BB.9F_n.C6.B0.E1.BB.9Bc_T.E1.BB.81) [4 Những xung đột ban đầu giữa Tam Tấn, Tề và Tần](#Nh.E1.BB.AFng_xung_.C4.91.E1.BB.99t_ban_.C4.91.E1.BA.A7u_gi.E1.BB.AFa_Tam_T.E1.BA.A5n.2C_T.E1.BB.81_v.C3.A0_T.E1.BA.A7n) [5 Những cải cách của Thương Ưởng ở Tần](#Nh.E1.BB.AFng_c.E1.BA.A3i_c.C3.A1ch_c.E1.BB.A7a_Th.C6.B0.C6.A1ng_.C6.AF.E1.BB.9Fng_.E1.BB.9F_T.E1.BA.A7n) [6 Các nước xưng vương](#C.C3.A1c_n.C6.B0.E1.BB.9Bc_x.C6.B0ng_v.C6.B0.C6.A1ng) [7 Sự phát triển, bành trướng và suy yếu Sở](#S.E1.BB.B1_ph.C3.A1t_tri.E1.BB.83n.2C_b.C3.A0nh_tr.C6.B0.E1.BB.9Bng_v.C3.A0_suy_y.E1.BA.BFu_S.E1.BB.9F) [8 Ưu thế của Tần và các chiến lược Hợp tung, Liên hoành](#.C6.AFu_th.E1.BA.BF_c.E1.BB.A7a_T.E1.BA.A7n_v.C3.A0_c.C3.A1c_chi.E1.BA.BFn_l.C6.B0.E1.BB.A3c_H.E1.BB.A3p_tung.2C_Li.C3.AAn_ho.C3.A0nh) [9 Tần chinh phục các nước khác](#T.E1.BA.A7n_chinh_ph.E1.BB.A5c_c.C3.A1c_n.C6.B0.E1.BB.9Bc_kh.C3.A1c) [10 Những nhân vật quan trọng](#Nh.E1.BB.AFng_nh.C3.A2n_v.E1.BA.ADt_quan_tr.E1.BB.8Dng) [11 Tham khảo](#Tham_kh.E1.BA.A3o) [12 Liên kết ngoài](#Li.C3.AAn_k.E1.BA.BFt_ngo.C3.A0i)
## Chiến Quốc thất hùng[
[sửa](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit§ion=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=1)]
Người ta thường gọi
**Chiến Quốc Thất Hùng** (戰國七雄) để chỉ bảy cường quốc, đã được hình thành từ sự suy yếu của nhà Chu, trong suốt giai đoạn Chiến Quốc của lịch sử Trung Quốc. Tên bảy nước được liệt kê theo thứ tự chữ cái:
Kết thúc giai đoạn Chiến Quốc, chiến thắng đã thuộc về nước Tần do
[Tần Thủy Hoàng](/wiki/T%E1%BA%A7n_Th%E1%BB%A7y_Ho%C3%A0ng) trị vì. Chính ông đã lập nên đế chế đầu tiên trong [lịch sử Trung Quốc](/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Trung_Qu%E1%BB%91c). Tên gọi *China* mà [phương Tây](/wiki/Ph%C6%B0%C6%A1ng_T%C3%A2y) dùng để gọi [Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c) có lẽ xuất phát từ phiên âm chữ Tần (Qin).
## Sự phân chia nước Tấn[
[sửa](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit§ion=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=2)] *Xem chi tiết:* [Tấn (nước)](/wiki/T%E1%BA%A5n_(n%C6%B0%E1%BB%9Bc))
Ở giai đoạn
[Xuân Thu](/wiki/Xu%C3%A2n_Thu), nước [Tấn](/wiki/T%E1%BA%A5n_(n%C6%B0%E1%BB%9Bc)) (晉) là nước mạnh nhất trong số các chư hầu với thời gian làm bá chủ lâu hơn cả. Tuy nhiên, gần cuối thời Xuân Thu, quyền lực của vị vua cai trị tại đó đã giảm sút, nước [Tấn](/wiki/T%E1%BA%A5n_(n%C6%B0%E1%BB%9Bc)) dần rơi vào sự kiểm soát của sáu dòng họ lớn (lục khanh - 六卿). Tới đầu thời Chiến Quốc, sau nhiều cuộc chiến tranh giành quyền lực, có bốn dòng họ còn sót lại là họ Trí (智), họ Nguỵ (魏), họ Triệu (趙), và họ Hàn (韓), trong đó họ Trí có thế lực mạnh nhất. [Trí Bá](/w/index.php?title=Tr%C3%AD_B%C3%A1&action=edit&redlink=1) (Trí Dao 智瑶) liên minh với họ Nguỵ và họ Hàn để đánh [Triệu Tương Tử](/w/index.php?title=Tri%E1%BB%87u_T%C6%B0%C6%A1ng_T%E1%BB%AD&action=edit&redlink=1) ( [Triệu Vô Tuất](/wiki/Tri%E1%BB%87u_V%C3%B4_Tu%E1%BA%A5t)). Tuy nhiên, vì tính kiêu ngạo của Trí Dao nên họ Triệu đã bí mật thông đồng với họ Ngụy và họ Hàn lật ngược tình thế, tiêu diệt họ Trí.
Năm
[403 TCN](/wiki/403_TCN), ba họ lớn nước [Tấn](/wiki/T%E1%BA%A5n_(n%C6%B0%E1%BB%9Bc)), với sự đồng ý của vua Chu, chia nước Tấn thành ba nước (三家分晉): [Hàn](/wiki/H%C3%A0n_(n%C6%B0%E1%BB%9Bc)), [Triệu](/wiki/Tri%E1%BB%87u_(n%C6%B0%E1%BB%9Bc)), và [Ngụy](/wiki/Ng%E1%BB%A5y_(n%C6%B0%E1%BB%9Bc)). Ba người đứng đầu ba họ được phong tước Hầu (侯), và bởi vì cả ba đều thuộc nước Tấn cũ, nên họ cũng được gọi là [Tam Tấn](/w/index.php?title=Tam_T%E1%BA%A5n&action=edit&redlink=1) (三晉). Nước [Tấn](/wiki/T%E1%BA%A5n_(n%C6%B0%E1%BB%9Bc)) tiếp tục tồn tại với một vùng đất nhỏ cho tới tận năm [376 TCN](/wiki/376_TCN) khi một lần nữa, phần còn lại đó lại bị Tam Tấn chia nhau.
## Thay đổi quyền lực ở nước Tề[
[sửa](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit§ion=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=3)]
Năm
[386 TCN](/wiki/386_TCN), họ Điền (田), một dòng họ quý tộc lưu vong của nước [Trần](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_(n%C6%B0%E1%BB%9Bc)), chiếm quyền kiểm soát nước [Tề](/wiki/T%E1%BB%81_(n%C6%B0%E1%BB%9Bc)) và được trao tước Công. Nước Tề cũ của họ Khương (姜) vẫn tiếp tục tồn tại với một vùng đất nhỏ bé đến năm [379 TCN](/wiki/379_TCN), khi họ bị họ Điền sáp nhập nốt vào nước [Tề](/wiki/T%E1%BB%81_(n%C6%B0%E1%BB%9Bc)).
## Những xung đột ban đầu giữa Tam Tấn, Tề và Tần[
[sửa](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit§ion=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=4)]
Năm
[371 TCN](/wiki/371_TCN), [Ngụy Vũ Hầu](/wiki/Ng%E1%BB%A5y_V%C5%A9_h%E1%BA%A7u) chết mà chưa có người kế vị, khiến nước [Ngụy](/wiki/Ng%E1%BB%A5y_(n%C6%B0%E1%BB%9Bc)) rơi vào nội chiến tranh giành quyền lực. Sau ba năm nội chiến, nước [Triệu](/wiki/Tri%E1%BB%87u_(n%C6%B0%E1%BB%9Bc)) và [Hàn](/wiki/H%C3%A0n_(n%C6%B0%E1%BB%9Bc)), lợi dụng cơ hội tấn công [Ngụy](/wiki/Ng%E1%BB%A5y_(n%C6%B0%E1%BB%9Bc)). Khi sắp chiếm được nước Ngụy, các lãnh đạo nước Triệu và nước Hàn lại bất hoà với nhau về cách thức xử lý nước Ngụy và quân đội cả hai nước đã bí mật rút lui. Nhờ thế, [Ngụy Huệ Vương](/w/index.php?title=Ng%E1%BB%A5y_Hu%E1%BB%87_V%C6%B0%C6%A1ng&action=edit&redlink=1) (lúc ấy vẫn đang là tước Hầu) có thể lên ngôi làm vua nước [Ngụy](/wiki/Ng%E1%BB%A5y_(n%C6%B0%E1%BB%9Bc)).
Năm
[354 TCN](/wiki/354_TCN), Ngụy Huệ Vương phát động một cuộc tấn công quy mô lớn vào nước [Triệu](/wiki/Tri%E1%BB%87u_(n%C6%B0%E1%BB%9Bc)), một số nhà sử học cho rằng để trả thù việc họ đã tàn phá nước Ngụy trước đó. Tới năm [353 TCN](/wiki/353_TCN), [Triệu](/wiki/Tri%E1%BB%87u_(n%C6%B0%E1%BB%9Bc)) thua nhiều trận lớn và một trong những thành phố lớn của họ - Hàm Đan (邯鄲), thành phố sau này trở thành kinh đô nước Triệu – bị bao vây. Vì thế, nước [Tề](/wiki/T%E1%BB%81_(n%C6%B0%E1%BB%9Bc)) lân cận quyết định giúp đỡ nước Triệu. Chiến thuật mà Tề sử dụng là do [Tôn Tẫn](/wiki/T%C3%B4n_T%E1%BA%ABn) (孫臏), người lúc ấy là quân sư trong quân đội nước Tề, đề ra. Tề tấn công vào nước Ngụy khi quân đội Ngụy đang bao vây Triệu, buộc Ngụy phải rút lui. Chiến thuật này đã thành công; quân Ngụy vội vàng rút về, và gặp quân Tề ở [Quế Lăng](/wiki/Tr%E1%BA%ADn_Qu%E1%BA%BF_L%C4%83ng) (桂陵) nơi Ngụy đã bị đánh bại một trận mang ý nghĩa quyết định. Từ sự kiện này xuất hiện câu nói: "Vây Ngụy cứu Triệu" (圍魏救趙).
Năm
[341 TCN](/wiki/341_TCN), Ngụy tấn công [Hàn](/wiki/H%C3%A0n_(n%C6%B0%E1%BB%9Bc)), và [Tề](/wiki/T%E1%BB%81_(n%C6%B0%E1%BB%9Bc)) lại can thiệp một lần nữa. Hai vị tướng ở trận Quế Lăng lần trước lại gặp nhau, và nhờ chiến thuật khôn khéo của [Tôn Tẫn](/wiki/T%C3%B4n_T%E1%BA%ABn), Ngụy lại bị thất bại to lớn một lần nữa tại [trận Mã Lăng](/wiki/Tr%E1%BA%ADn_M%C3%A3_L%C4%83ng) (馬陵). Trong trận này, [Bàng Quyên](/wiki/B%C3%A0ng_Quy%C3%AAn), chủ tướng quân Ngụy tử trận.
Tình thế của nước Ngụy càng nguy ngập hơn nữa khi
[Tần](/wiki/T%E1%BA%A7n_(n%C6%B0%E1%BB%9Bc)) lợi dụng cơ hội Ngụy thua liên tục trước Tề để tấn công Ngụy năm [340 TCN](/wiki/340_TCN) theo mưu đồ của nhà cải cách nước Tần là [Thương Ưởng](/wiki/Th%C6%B0%C6%A1ng_%C6%AF%E1%BB%9Fng) (商鞅). Ngụy bị đánh bại và buộc phải nhượng một phần lớn đất đai để đổi lấy hoà bình. Việc này khiến kinh đô [An Ấp](/w/index.php?title=An_%E1%BA%A4p_(kinh_%C4%91%C3%B4)&action=edit&redlink=1) (安邑) của Ngụy rơi vào tình thế nguy hiểm, vì thế Ngụy phải rời đô sang Đại Lương (大梁)(sau này đổi thành [Biện Lương](/wiki/Khai_Phong) (汴梁)). Vì vậy, từ đó trở đi nước Ngụy còn được gọi là Lương.
Sau những sự kiện này, nước Ngụy trở nên suy yếu và nước Tề cùng nước Tần trở thành hai nước thống trị ở giai đoạn này.
## Những cải cách của Thương Ưởng ở Tần[
[sửa](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit§ion=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=5)]
Tần sở dĩ mau mạnh một phần là nhờ địa thế: ở lánh về phía Tây, ít bị các nước láng giềng ở phía đông dòm ngó, được tự do phát triển, lại có cửa
[Hàm Cốc](/w/index.php?title=H%C3%A0m_C%E1%BB%91c&action=edit&redlink=1) rất hiểm trở, *"một người giữ cửa đó thì cự được vạn người"*, nên Tần có thể qua cửa đó để tấn công các nước phía đông, chứ các nước này không dám mạo hiểm qua cửa đó để tấn công Tần.
Khoảng năm
[359 TCN](/wiki/359_TCN), [Thương Ưởng](/wiki/Th%C6%B0%C6%A1ng_%C6%AF%E1%BB%9Fng) (商鞅), một vị quan nước [Tần](/wiki/T%E1%BA%A7n_(n%C6%B0%E1%BB%9Bc)), bắt đầu đưa ra nhiều cải cách biến Tần từ một nước lạc hậu trở thành nước có vị thể vượt hẳn sáu nước kia. Nói chung, nó thường được coi là điểm quyết định để nước Tần bắt đầu trở thành nước mạnh nhất thời Chiến Quốc.
Từ 356 đến 348 TrCN, Tần lập 41 huyện trên khắp cõi. Thương Ưởng làm tướng quốc Tần, khuyên vua Tần đánh những đòn rất mạnh vào giai cấp quý tộc, tước dần quyền của họ; tạo ra một giai cấp quý tộc mới gồm những quân nhân có tài; hễ chém được nhiều đầu giặc thì được chức cao. Ông lại lập chính sách khẩn hoang, cho dân chúng làm chủ những đất họ khai phá được, do đó có thêm bọn phú nông xuất hiện, bọn này với bọn phú thương sẽ tranh quyền với bọn quý tộc cũ. Ông còn bãi bỏ tục quý tộc không bị hình phạt như thứ dân, mọi người đều bình đẳng về pháp luật mà pháp luật được công bố cho toàn dân được biết.
Từ thời Xuân Thu đã có vài nước công bố "hình thư", nghĩa là khắc hình luật trên các đỉnh đặt ở triều đình hoặc trên những bảng gỗ treo ở kinh đô, như vậy để bỏ cái lệ hễ bọn quý tộc bị tội thì triều đình xử kín theo lệ riêng của họ với nhau, còn dân chúng bị tội thì bị xử theo hình pháp một cách nghiêm khắc hơn. Hình thư dần dần được các nước khác theo, nhưng luật pháp không nước nào khốc liệt như ở Tần. Dân không được lang thang đi đâu tuỳ ý. Người nào cũng phải có một cái thẻ như chứng minh nhân dân ngày nay họ gọi là
*"bằng cứ"*, muốn vào quán trọ nào phải trình thẻ, chủ quán không dám chứa những người không mang thẻ. Bọn du thủ du thực bị bắt thì làm nô lệ hết. Các thư, kinh bị đốt hết.
Làng xóm tổ chức lại hết. Cứ năm hay mười nhà họp thành một liên gia có bổn phận phải phòng kẻ gian, tố cáo kẻ có tội, nếu không thì chịu trách nhiệm chung.
[Mặc Tử](/wiki/M%E1%BA%B7c_T%E1%BB%AD) một thế kỷ trước đó cũng đã có ý đó nhưng chính sách của Thương Ưởng triệt để hơn: làm thay đổi cả tổ chức hương thôn, chia lại đất đai canh tác, phá bỏ hàng rào cũ, do đó mà thay đổi hẳn lối sống, phong tục, có thể gọi là một cuộc [cách mạng](/wiki/C%C3%A1ch_m%E1%BA%A1ng).
Các luật thưởng phạt quân nhân rất nghiêm, thứ dân có chiến công thì được chức tước, quý tộc mà không có chiến công thì bị giáng xuống thành thứ dân. Tất cả cải cách đều nhằm mục đích duy nhất là sản xuất lúa cho nhiều để nuôi binh, là luyện binh cho mạnh để xâm chiếm nước khác. Khi
[Tần Hiếu công](/wiki/T%E1%BA%A7n_Hi%E1%BA%BFu_c%C3%B4ng) chết (338 TCN), quý tộc trả thù và Thương Ưởng bị phanh thây. Nhưng non một thế kỷ sau, vua Tần tên [Doanh Chính](/wiki/T%E1%BA%A7n_Th%E1%BB%A7y_Ho%C3%A0ng) (tức Tần Thủy Hoàng) áp dụng lại chính sách đó mà làm cho Tần mạnh nhất trong số thất hùng.
## Các nước xưng vương[
[sửa](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit§ion=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=6)]
Năm
[334 TCN](/wiki/334_TCN), vua nước [Nguỵ](/wiki/Ng%E1%BB%A5y_(n%C6%B0%E1%BB%9Bc)) và [Tề](/wiki/T%E1%BB%81_(n%C6%B0%E1%BB%9Bc)) đồng ý công nhận lẫn nhau về tước [vương](/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng) (王), chính thức hoá sự độc lập của các nước chư hầu và gạt bỏ vị thế của vua nhà Chu từ đầu thời [Đông Chu](/wiki/Nh%C3%A0_Chu). Vua nước [Nguỵ](/wiki/Ng%E1%BB%A5y_(n%C6%B0%E1%BB%9Bc)) và Vua nước [Tề](/wiki/T%E1%BB%81_(n%C6%B0%E1%BB%9Bc)) tiến lên ngang hàng với Vua nhà Chu, đã liên tục kế vị từ thời [Xuân Thu](/wiki/Xu%C3%A2n_Thu). Từ đó về sau, tất cả các nước cuối cùng đều tự phong vương, đánh dấu sự khởi đầu cho sự kết thúc của nhà Chu.
Năm
[325 TCN](/wiki/325_TCN), vua nước [Tần](/wiki/T%E1%BA%A7n_(n%C6%B0%E1%BB%9Bc)) tự phong Vương.
Năm
[323 TCN](/wiki/323_TCN), vua nước [Hàn](/wiki/H%C3%A0n_(n%C6%B0%E1%BB%9Bc)) và [Yên](/wiki/Y%C3%AAn_(n%C6%B0%E1%BB%9Bc)) tự xưng Vương.
Năm
[318 TCN](/wiki/318_TCN), vua nước [Tống](/wiki/T%E1%BB%91ng_(n%C6%B0%E1%BB%9Bc)) xưng Vương.
Năm
[299 TCN](/wiki/299_TCN), vua nước [Triệu](/wiki/Tri%E1%BB%87u_(n%C6%B0%E1%BB%9Bc)) xưng Vương.
## Sự phát triển, bành trướng và suy yếu Sở[
[sửa](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit§ion=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=7)]
Đầu giai đoạn Chiến Quốc,
[Sở](/wiki/S%E1%BB%9F_(n%C6%B0%E1%BB%9Bc)) là một trong những nước mạnh nhất trong số chư hầu. Nước này đã đạt tới một vị thế mới khi vua Sở phong nhà cải cách nổi tiếng [Ngô Khởi](/wiki/Ng%C3%B4_Kh%E1%BB%9Fi) (吳起) làm Tể tướng năm 389 TCN.
Sở đạt đến đỉnh cao sức mạnh của mình vào năm
[334 TCN](/wiki/334_TCN) khi họ chiếm được nhiều vùng đất đai của Trung Nguyên. Những sự kiện dẫn tới điều này bắt đầu khi [Việt](/wiki/Vi%E1%BB%87t_(n%C6%B0%E1%BB%9Bc)) (越國) chuẩn bị tấn công [Tề](/wiki/T%E1%BB%81_(n%C6%B0%E1%BB%9Bc)). Vua Tề gửi sứ thần tới thuyết phục vua Việt tấn công Sở thay vì tấn công nước mình. Việt ồ ạt tấn công Sở, nhưng bị Sở phản công, đánh bại, sau đó Sở chinh phục toàn bộ Việt.
Tuy nhiên, đến thời
[Sở Hoài Vương](/wiki/S%E1%BB%9F_Ho%C3%A0i_v%C6%B0%C6%A1ng) (328-299 TCN), Sở bị mắc lừa mưu kế của [Trương Nghi](/wiki/Tr%C6%B0%C6%A1ng_Nghi), thừa tướng và biện sĩ nước Tần, vì vậy đã bị Tần liên tiếp đánh bại và để mất vùng [Hán Trung](/wiki/H%C3%A1n_Trung). Đến những năm 279-276 TCN, tướng Tần là Bạch Khởi lại đánh bại Sở, lấn chiếm nhiều đất đai trong đó có kinh đô của sở là [Dĩnh](/w/index.php?title=D%C4%A9nh&action=edit&redlink=1) (郢). Sở buộc phải dời đô về Trần (278 TCN) rồi Thọ Xuân (241 TCN) và từ đó suy yếu hẳn, không còn là đối thủ của Tần nữa.
Đến thời
[Sở Khảo Liệt Vương](/wiki/S%E1%BB%9F_Kh%E1%BA%A3o_Li%E1%BB%87t_v%C6%B0%C6%A1ng) (262-238 TCN), [Xuân Thân Quân](/wiki/Xu%C3%A2n_Th%C3%A2n_qu%C3%A2n) Hoàng Yết được phong làm Tướng quốc đã đề xuất nhiều biện pháp kinh tế, chính trị tiến bộ giúp khôi phục lại phần nào sức mạnh của Sở. Trong khi Tần liên tiếp tấn công Tam Tấn thì Sở cũng tiến sang phía đông tiêu diệt hàng loạt nước nhỏ, điển hình là nước Lỗ năm 256 TCN. Tuy nhiên việc này chỉ có thể bù đắp phần nào cho những thua thiệt trong cuộc tranh chấp với Tần mà thôi chứ không thể khôi phục lại ưu thế trước kia nữa.
## Ưu thế của Tần và các chiến lược Hợp tung, Liên hoành[
[sửa](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit§ion=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=8)]
Tới cuối thời Chiến Quốc, Tần trở thành nước rất mạnh so với cả sáu nước còn lại. Vì thế, các chính sách của nước này là nhằm chống lại mối đe doạ từ nước Tần, với hai trường phái chính:
[Hợp tung](/wiki/H%E1%BB%A3p_tung) (合縱/合纵 [bính âm](/wiki/B%C3%ADnh_%C3%A2m_H%C3%A1n_ng%E1%BB%AF): hézòng), hay liên kết với nhau để chống sự bành trướng của Tần; và [Liên hoành](/w/index.php?title=Li%C3%AAn_ho%C3%A0nh&action=edit&redlink=1) (連橫/连横 [bính âm](/wiki/B%C3%ADnh_%C3%A2m_H%C3%A1n_ng%E1%BB%AF): liánhéng), hay liên kết với Tần để dựa vào uy thế của họ. Ban đầu thuyết Hợp tung mang lại một số thành công, dù cuối cùng nó đã tan vỡ. Tần luôn lợi dụng thuyết Liên hoành để đánh bại từng nước một. Trong giai đoạn này, nhiều triết gia và chiến thuật gia đã đi chu du các nước để khuyên các vị vua cai trị đưa ý kiến của họ vào áp dụng thực tiễn. Những nhà chiến thuật gia đó rất nổi tiếng về những mưu mẹo và trí tuệ của mình, và được gọi chung là Tung Hoành gia (縱橫家), lấy theo tên của hai trường phái chiến lược chính.
## Tần chinh phục các nước khác[
[sửa](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit§ion=9) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=9)] *Xem chi tiết:* [Chiến tranh thống nhất Trung Hoa của Tần](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BB%91ng_nh%E1%BA%A5t_Trung_Hoa_c%E1%BB%A7a_T%E1%BA%A7n)
Sang thế kỷ 2 TCN, nhờ ưu thế về kinh tế và quân sự, Tần chiếm ưu thế rõ rệt so với các quốc gia phía đông, nhất là sau sự xuống dốc của Tề và Sở. Tần dùng chiến thuật "viễn giao cận công" (giao hảo với nước xa, tấn công nước gần), lấn đất các nước tiếp giáp với mình như Hàn, Triệu, Ngụy, Sở nhưng hòa hiếu với nước Tề ở xa. Chiến thuật này tỏ ra hiệu quả. Các nước chư hầu khác có đôi lúc liên minh theo thuyết "Hợp tung" để chống Tần nhưng ràng buộc lỏng lẻo và hay bị Tần chia rẽ nên liên minh nhanh chóng tan rã. Thêm vào đó, nhiều vua chư hầu không thấy được lợi ích thiết thực của liên minh chống Tần mà bị Tần lung lạc bởi lợi ích nhỏ trước mắt nên mắc mưu Tần, dần dần trở thành nạn nhân trong quá trình thống nhất của Tần. Nhất là nước Tề tỏ ra thụ động nhất và ít tham gia đánh Tần so với các nước khác. Sau khi diệt nhà Chu năm 249 TCN, Tần tiếp tục tấn công các chư hầu khác. Đất đai của các nước tiếp giáp bị lấy nhiều và tới khoảng năm 240 TCN, phần đất còn lại của các nước giáp Tần như Hàn, Triệu, Ngụy thực chất rất nhỏ. Cuối cùng, Tần dùng vũ lực lần lượt diệt hết 6 nước phía đông, thống nhất Trung Quốc:
- Năm
[256 TCN](/wiki/256_TCN), [Tần](/wiki/T%E1%BA%A7n_(n%C6%B0%E1%BB%9Bc))chiếm [Tây Chu](/wiki/T%C3%A2y_Chu_(n%C6%B0%E1%BB%9Bc)).
- Năm
[249 TCN](/wiki/249_TCN), [Tần](/wiki/T%E1%BA%A7n_(n%C6%B0%E1%BB%9Bc))chiếm [Đông Chu](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_Chu_(n%C6%B0%E1%BB%9Bc)).
- Năm
[230 TCN](/wiki/230_TCN), [Tần](/wiki/T%E1%BA%A7n_(n%C6%B0%E1%BB%9Bc))chiếm [Hàn](/wiki/H%C3%A0n_(n%C6%B0%E1%BB%9Bc)).
- Năm
[225 TCN](/wiki/225_TCN), [Tần](/wiki/T%E1%BA%A7n_(n%C6%B0%E1%BB%9Bc))chiếm [Ngụy](/wiki/Ng%E1%BB%A5y_(n%C6%B0%E1%BB%9Bc)).
- Năm
[223 TCN](/wiki/223_TCN), [Tần](/wiki/T%E1%BA%A7n_(n%C6%B0%E1%BB%9Bc))chiếm [Sở](/wiki/S%E1%BB%9F_(n%C6%B0%E1%BB%9Bc)).
- Năm
[222 TCN](/wiki/222_TCN), [Tần](/wiki/T%E1%BA%A7n_(n%C6%B0%E1%BB%9Bc))chiếm [Yên](/wiki/Y%C3%AAn_(n%C6%B0%E1%BB%9Bc))và [Triệu](/wiki/Tri%E1%BB%87u_(n%C6%B0%E1%BB%9Bc)).
- Năm
[221 TCN](/wiki/221_TCN), [Tần](/wiki/T%E1%BA%A7n_(n%C6%B0%E1%BB%9Bc))chiếm [Tề](/wiki/T%E1%BB%81_(n%C6%B0%E1%BB%9Bc)), hoàn thành thống nhất Trung Quốc.
## Những nhân vật quan trọng[
[sửa](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit§ion=10) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=10)]
### Quan lại[
[sửa](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit§ion=11) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=11)]
- Vệ Ưởng hay còn gọi là
[Thương Ưởng](/wiki/Th%C6%B0%C6%A1ng_%C6%AF%E1%BB%9Fng), chính trị gia, người xây dựng nền móng cường thịnh cho nước Tần. [Tô Tần](/wiki/T%C3%B4_T%E1%BA%A7n), chính trị gia, người lập chiến lược "hợp tung", liên kết 6 nước chống Tần. [Trương Nghi](/wiki/Tr%C6%B0%C6%A1ng_Nghi), chính trị gia, người lập chiến lược "liên hoành", giúp nước Tần phá liên minh 6 nước. [Tứ công tử](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BB%A9_c%C3%B4ng_t%E1%BB%AD)bao gồm: [Mạnh Thường Quân](/wiki/M%E1%BA%A1nh_Th%C6%B0%E1%BB%9Dng_qu%C3%A2n) **Điền Văn** [nước Tề](/wiki/T%E1%BB%81_(n%C6%B0%E1%BB%9Bc)), [Bình Nguyên Quân](/wiki/B%C3%ACnh_Nguy%C3%AAn_qu%C3%A2n) **Triệu Thắng** [nước Triệu](/wiki/Tri%E1%BB%87u_(n%C6%B0%E1%BB%9Bc)), [Tín Lăng Quân](/wiki/T%C3%ADn_L%C4%83ng_qu%C3%A2n) **Ngụy Vô Kỵ** [nước Ngụy](/wiki/Ng%E1%BB%A5y_(n%C6%B0%E1%BB%9Bc)), [Xuân Thân Quân](/wiki/Xu%C3%A2n_Th%C3%A2n_qu%C3%A2n) **Hoàng Yết** [nước Sở](/wiki/S%E1%BB%9F_(n%C6%B0%E1%BB%9Bc)). [Lạn Tương Như](/wiki/L%E1%BA%A1n_T%C6%B0%C6%A1ng_Nh%C6%B0), tướng quốc nước Triệu [Lý Tư](/wiki/L%C3%BD_T%C6%B0), thừa tướng nước Tần.
### Học giả có ảnh hưởng[
[sửa](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit§ion=12) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=12)] [Trang Tử](/wiki/Trang_T%E1%BB%AD), người phát triển học thuyết Lão Tử [Mạnh Tử](/wiki/M%E1%BA%A1nh_T%E1%BB%AD), người phát triển học thuyết Khổng Tử [Hàn Phi](/wiki/H%C3%A0n_Phi), người xây dựng nền tảng Pháp gia [Khuất Nguyên](/wiki/Khu%E1%BA%A5t_Nguy%C3%AAn), học giả nước Sở
### Nhà buôn nổi tiếng[
[sửa](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit§ion=13) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=13)] [Lã Bất Vi](/wiki/L%C3%A3_B%E1%BA%A5t_Vi), người buôn vua nổi tiếng.
### Tướng lĩnh, lãnh đạo quân đội và các quân sư[
[sửa](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit§ion=14) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=14)] [Tôn Tẫn](/wiki/T%C3%B4n_T%E1%BA%ABn), cháu [Tôn Tử](/wiki/T%C3%B4n_V%C5%A9)quân sư cho Điền Kỵ, tướng nước Tề [Ngô Khởi](/wiki/Ng%C3%B4_Kh%E1%BB%9Fi), làm tướng lĩnh cho Ngụy, Sở [Nhạc Nghị](/wiki/Nh%E1%BA%A1c_Ngh%E1%BB%8B), tướng Yên, chỉ huy đánh phá nước Tề [Điền Đan](/wiki/%C4%90i%E1%BB%81n_%C4%90an), tướng Tề, phá quân Yên, khôi phục nước Tề [Liêm Pha](/wiki/Li%C3%AAm_Pha), tướng Triệu chống Tần [Bạch Khởi](/wiki/B%E1%BA%A1ch_Kh%E1%BB%9Fi), tướng Tần, đánh phá 6 nước [Vương Tiễn](/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_Ti%E1%BB%85n), tướng Tần, thống nhất 6 nước. [Lý Mục](/wiki/L%C3%BD_M%E1%BB%A5c), tướng Triệu chống Tần
### Thích khách[
[sửa](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit§ion=15) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=15)] [Chu Hợi](/w/index.php?title=Chu_H%E1%BB%A3i&action=edit&redlink=1), môn khách của Tín Lăng quân [Ngụy Vô Kỵ](/wiki/T%C3%ADn_L%C4%83ng_qu%C3%A2n), giết [Tấn Bỉ](/w/index.php?title=T%E1%BA%A5n_B%E1%BB%89&action=edit&redlink=1), tướng nước Ngụy để đoạt binh quyền về cho Tín Lăng quân Nguỵ Vô Kỵ đi cứu Triệu. [Kinh Kha](/wiki/Kinh_Kha), được Thái tử Đan của nước Yên phái đi hành thích Tần vương nhưng thất bại, đây là nguyên nhân chính về sự diệt vong của nước Yên. [Cao Tiệm Ly](/wiki/Cao_Ti%E1%BB%87m_Ly), nhạc công, bạn của Kinh Kha, mưu sát Tần vương để trả thù cho Kinh Kha.
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit§ion=16) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=16)]
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_Qu%E1%BB%91c&veaction=edit§ion=17) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_Qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=17)]
|
|![]()
|Wikimedia Commons có thư viện hình ảnh và phương tiện truyền tải về
|
|
|
|Các nước quan trọng
|
|
|

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

WARC-Truncated: length

WARC-Identified-Payload-Type: text/html

P3P: CP="This is not a P3P policy! See https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:CentralAutoLogin/P3P for more info."

X-Cache-Status: miss

Set-Cookie: GeoIP=US:VA:Ashburn:39.05:-77.47:v4; Path=/; secure; Domain=.wikipedia.org

Content-Type: text/html; charset=UTF-8

X-Cache: cp1055 miss, cp1067 miss

X-Content-Type-Options: nosniff

Connection: close

Via: 1.1 varnish-v4, 1.1 varnish-v4

Accept-Ranges: bytes

X-UA-Compatible: IE=Edge

Cache-Control: private, s-maxage=0, max-age=0, must-revalidate

Vary: Accept-Encoding,Cookie,Authorization

Content-Language: vi

Link: </static/images/project-logos/viwiki.png>;rel=preload;as=image;media=not all and (min-resolution: 1.5dppx),</static/images/project-logos/viwiki-1.5x.png>;rel=preload;as=image;media=(min-resolution: 1.5dppx) and (max-resolution: 1.999999dppx),</static/images/project-logos/viwiki-2x.png>;rel=preload;as=image;media=(min-resolution: 2dppx)


text:
заря
Tiếng Nga[sửa]
Chuyển tự[sửa]
Xem Wiktionary:Phiên âm của tiếng Nga.
Danh từ[sửa]
{{rus-noun-f-2d|root=зар}} заря gc
- (утренняя) bình minh, rạng đông, vừng đông
- (вечерняя) ráng chiều, hoàng hôn.
- на заряе — lúc bình minh, buổi rạng đông, rạng ngày
- вставать с заряёй — dậy rất sớm, thức dậy lúc tinh mơ
- перен. — (начало, зарождение) — buổi đầu, buổi bình minh
- на заряе новой жизни — buổi bình minh (lúc bắt đầu) cuộc sống mới
- воен. — (сигнал):
- бить, играть зорю — а) — (утреннюю) thổi kèn báo thức б) — (вечернюю) thổi kèn báo ngủ
- .
- от заряи до заряи — а) — (весь день) — từ sáng đến tối, từ mờ sáng đến tối mịt, suốt ngày; б) — (всю ночь) — từ canh một đến canh năm, suốt năm canh, suốt đêm
- ни свет ни заря — rất sớm, lúc tinh mơ
Tham khảo[sửa]
- Hồ Ngọc Đức, Dự án Từ điển tiếng Việt miễn phí (chi tiết)

markdown:
# заря
## Tiếng Nga[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-rus-&action=edit§ion=T-1)]
### Chuyển tự[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-translit-&action=edit§ion=T-1)]
Xem
[Wiktionary:Phiên âm của tiếng Nga](/wiki/Wiktionary:Phi%C3%AAn_%C3%A2m_c%E1%BB%A7a_ti%E1%BA%BFng_Nga).
### Danh từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-noun-&action=edit§ion=T-1)]
{{rus-noun-f-2d|root=зар
__}__} **зар я** gc
- (утренняя)
[bình minh](/wiki/b%C3%ACnh_minh), [rạng](/wiki/r%E1%BA%A1ng)đông, [vừng](/wiki/v%E1%BB%ABng)đông
- (вечерняя)
[ráng](/wiki/r%C3%A1ng) [chiều](/wiki/chi%E1%BB%81u), [hoàng hôn](/wiki/ho%C3%A0ng_h%C3%B4n). *на*— lúc bình minh, buổi rạng đông, rạng ngày **зар** __я__ __е__ *встав*— dậy rất sớm, thức dậy lúc tinh mơ __а__ть с **зар** __я__ёй *перен.*— (начало, *зарождение)*— buổi đầu, buổi bình minh *на*— buổi bình minh (lúc bắt đầu) cuộc sống mới **зар**н __я__ __е__ __о__вой ж __и__зни *воен.*— (сигнал): *бить, игр*— __а__ть з __о__рю *а)*— (утреннюю) thổi kèn báo thức *б)*— (вечернюю) thổi kèn báo ngủ
-
- .
*от*— **зар**до __я__ __и__ **зар** __я__ __и__ *а)*— (весь *день)*— từ sáng đến tối, từ mờ sáng đến tối mịt, suốt ngày; *б)*— (всю *ночь)*— từ canh một đến canh năm, suốt năm canh, suốt đêm *ни свет ни*— rất sớm, lúc tinh mơ **зар** __я__
-
### Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-ref-&action=edit§ion=T-1)]
- Hồ Ngọc Đức,
[Dự án Từ điển tiếng Việt miễn phí](http://www.informatik.uni-leipzig.de/~duc/Dict/)( [chi tiết](/wiki/Wiktionary:Ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c/FVDP))

P3P: CP="This is not a P3P policy! See https://vi.wiktionary.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:CentralAutoLogin/P3P for more info."

Set-Cookie: GeoIP=US:VA:Ashburn:39.05:-77.47:v4; Path=/; secure; Domain=.wiktionary.org

X-Cache: cp1065 miss, cp1054 miss

Link: </static/images/project-logos/viwiktionary.png>;rel=preload;as=image;media=not all and (min-resolution: 1.5dppx),</static/images/project-logos/viwiktionary-1.5x.png>;rel=preload;as=image;media=(min-resolution: 1.5dppx) and (max-resolution: 1.999999dppx),</static/images/project-logos/viwiktionary-2x.png>;rel=preload;as=image;media=(min-resolution: 2dppx)


text:
precognition
Từ điển mở Wiktionary
Bước tới:
dẫn lái
,
tìm
Mục lục
1
Tiếng Anh
1.1
Cách phát âm
1.2
Danh từ
1.3
Tham khảo
Tiếng Anh
[
sửa
]
Cách phát âm
[
sửa
]
IPA
:
/ˌpri.ˌkɑːɡ.ˈnɪ.ʃən/
Danh từ
[
sửa
]
precognition
/ˌpri.ˌkɑːɡ.ˈnɪ.ʃən/
Sự
biết
trước
.
(
Pháp lý
)
Sự
thẩm tra
sơ
b
.
Tham khảo
[
sửa
]
Hồ Ngọc Đức,
Dự án Từ điển tiếng Việt miễn phí
(
chi tiết
)
Lấy từ “
https://vi.wiktionary.org/w/index.php?title=precognition&oldid=1896658
”
Thể loại
:
Mục từ tiếng Anh
Danh từ
Danh từ tiếng Anh
Trình đơn chuyển hướng
Công cụ cá nhân
Chưa đăng nhập
Thảo luận
Đóng góp
Mở tài khoản
Đăng nhập
Không gian tên
Mục từ
Thảo luận
Biến thể
Các hiển thị
Tra
Sửa đổi
Xem lịch sử
Khác
Tìm kiếm
Chuyển hướng
Trang Chính
Cộng đồng
Thay đổi gần đây
Mục từ ngẫu nhiên
Trợ giúp
Thảo luận chung
Quyên góp
Chỉ mục
Ngôn ngữ
Chữ cái
Bộ thủ
Từ loại
Chuyên ngành
In/xuất ra
Tạo một quyển sách
Tải về dưới dạng PDF
Bản in được
Công cụ
Các liên kết đến đây
Thay đổi liên quan
Tải tập tin lên
Các trang đặc biệt
Liên kết thường trực
Thông tin trang
Trích dẫn trang này
Ngôn ngữ định nghĩa
English
Suomi
Français
ಕನ್ನಡ
Kurdî
Polski
Русский
తెలుగు
中文
Trang này được sửa đổi lần cuối lúc 07:27 ngày 10 tháng 5 năm 2017.
Văn bản được phát hành theo
Giấy phép Creative Commons Ghi công–Chia sẻ tương tự
; có thể áp dụng điều khoản bổ sung. Xem
Điều khoản Sử dụng
để biết thêm chi tiết.
Quy định quyền riêng tư
Giới thiệu Wiktionary
Lời phủ nhận
Nhà phát triển
Tuyên bố về cookie
Phiên bản di động

X-Cache: cp1068 miss, cp1054 miss


text:
tải ứng dụng ngay
* Giao hàng toàn quốc, lọc sản phẩm theo vị trí shop.
* Shop càng gần thì phí vận chuyển càng giảm.

markdown:
# Máy bay trực thăng điều khiển WLtoys V911 1 Xanh lá
(
**2.276**sản phẩm )
###
Từ khóa liên quan:
[máy bay trực thăng điều khiển từ xa 3d s5n xanh](https://www.sendo.vn/may-bay-truc-thang-dieu-khien-tu-xa-3d-s5n-xanh.htm)
[máy bay trực thăng điều khiển từ xa 3d s5n xanh](https://www.sendo.vn/may-bay-truc-thang-dieu-khien-tu-xa-3d-s5n-xanh.htm)

Server: nginx

Content-Type: text/html; charset=utf-8

Vary: Accept-Encoding

Cache-Control: no-store, no-cache, must-revalidate, post-check=0, pre-check=0

Pragma: no-cache