markdown:
Lúc ngồi ở khu chợ sinh viên, tôi nhìn thấy Huy đi cùng cô bạn gái của cậu. Cô ấy xinh lắm, tóc dài thả ngang vai, một cô nàng cá tính, mê mô tô. Huy thích những cô nàng như vậy. Tôi biết chứ. Bạn tôi nhìn thấy Huy, bảo gọi Huy nhé, hình như Huy không nhìn thấy chúng ta. Tôi cản, đừng gọi, Huy nhìn thấy tôi mà.
Tôi quen Huy khi vào đại học được một khoảng thời gian ngắn. Chúng tôi tâm sự mọi thứ với nhau. Đúng hơn là Huy kể mọi chuyện cho tôi nghe, kể cả chuyện cô bạn gái mới quen, còn tôi kể mọi chuyện cho Huy nghe, từ chuyện thằng bạn chung nhóm tặng gấu bông tỏ tình giữa kí túc xá, chuyện đến tháng đau bụng nhờ cậu đi mua thuốc giảm đau cho đến chuyện mấy con mèo quỷ sứ mẹ tôi nuôi ở nhà, vặt vãnh, tủn mủn, không đầu không cuối, tất tần tật trừ chuyện tôi thích Huy.
Huy mang tôi theo trong nhiều cuộc chơi bời với đám bạn của cậu ta. Nhưng tôi không phải kiểu người vui vui vẻ vẻ được với bất cứ ai, nên dần dần cậu biết tính tôi chỉ rủ đi chơi với riêng cậu. Bạn tôi bảo tôi và Huy quen nhau à. Tôi bảo không, Huy không thích mẫu con gái như tôi.
Tối đó 11h, Huy gọi cho tôi không được vì tôi tắt máy. Cậu gọi cho đứa bạn cùng phòng tôi bảo xuống chân cầu thang có việc gấp. Tôi khoác tạm cái áo khoác vào người rồi cũng xuống xem Huy bày trò gì giữa đêm. Huy chìa ra cho tôi cái nơ cột tóc hoa văn thổ cẩm rất đẹp.
– Hồi tối ở chợ Thanh thấy đẹp nên bảo mua tặng cậu.
Tôi và Thanh- bạn gái hiện tại của Huy chỉ gặp nhau một lần. Lúc ấy theo thói quen tôi đứng chờ Huy trước khu nhà tôi ở để cậu ta chở tôi đi học bằng xe đạp. Nhưng rồi Huy đi đến với một cô bạn, chính là Thanh, còn đeo cả ba lô giúp cô ấy. Huy bảo bữa nay đi học chung 3 đứa nên đi bộ đi cho vui. Tôi chẳng thấy vui gì cả. Vừa may có lão Hải đi qua cười nham nhở
– Quân, chân em đau sao đi bộ được, lên anh chở cho nhanh
Tôi bấm bụng nặn ra ba nụ cười thảo mai với cả ba người rồi duyên dáng cất tấm thân nặng nề tròn trịa của mình lên chiếc xe máy của Hải bỏ lại Huy có phần ngơ ngác. Tôi xuống cổng trường không quên cảm ơn Hải- dù rằng lần đầu tiên tôi chịu ngồi xe của anh ta
– Không cần cảm ơn, trước mặt anh em cứ tỏ ra đáng thương một chút không được sao Quân? Sao cứ phải gai góc tỏ vẻ mạnh mẽ làm gì?
– Không phải việc của anh, anh đừng xía vào.
Anh ta lắc đầu rồi cũng bỏ đi. Buổi tối Huy gặp tôi trong nhà ăn, không có cô bạn gái, chỉ có mình cậu ta. Vẫn như thường ngày cậu ta lẳng lặng múc cho tôi chén canh nhiều rau nhất trong cái nồi canh lều bều vài cọng rau của nhà ăn kí túc xá, rồi kiên nhẫn ngồi gắp hết hành lá bỏ sang bát của cậu ta. Như sực nhớ ra điều gì, cậu ta nhìn tôi:
– À, cái chân của cậu
– Hờ, có gì đâu, về nhà trèo cây ớt vô ý ngã thôi
– Chứ không phải sáng nay thấy có bạn gái tôi nên cậu ngại đấy chứ? Bày ra cái trò đấy tôi còn lạ gì?
– Thật nhá, tôi rất là ngại, ngại phải làm kì đà cản chuyện tốt của cậu, nhưng biết làm sao đây, chúng ta là bạn tốt, nếu không đi cùng thì cậu lại áy náy, nên tôi quyết định rồi, từ ngày mai chúng ta đi bộ cùng nhau đi, tôi cũng thấy rất thích bạn gái cậu, ok men?
– Thôi tôi xin lỗi, xin cậu đấy, đây là mối tình đầu của tôi…
Tôi biết với những người như Huy, tôi buộc phải dày mặt thì cậu ta mới không nghĩ linh tinh. Và chiêu thức của tôi lập tức có hiệu quả, sáng hôm sau đứng trên phòng nhìn xuống sân kí túc xá tôi thấy Huy đạp xe chở cô bạn gái vừa đi vừa cười hớn hở, chẳng khác gì so với lúc chở tôi, chỉ có khác là cô ấy ôm eo Huy. Tôi cũng từng thử làm rất nhiều lần điều ấy nhưng chưa bao giờ làm được.
Vậy mà giờ Thanh tặng tôi cái nơ cột tóc này.
– Cậu không thích à, tôi bảo cậu thích màu này, cũng thích kiểu này nên cô ấy mới mua đấy.
– Không, rất thích, bạn gái cậu rất được.
– Chuyện, bạn gái Huy pờ rồ mà lại.
Cậu ta hất mặt dương dương tự đắc
– Nhưng lần sau bảo bạn cậu đừng mua tặng tôi nữa.
– Sao thế?
– Không sao cả, hỏi lắm thế, biết vậy là được rồi.
***
Bẵng đi một thời gian không gặp, tôi bận thi học kì, trường tôi bình thường học lớt phớt cưỡi ngựa xem hoa đến lúc thi mới biết phờ phạc là gì. Tôi bỏ luôn thói quen lê la chợ đêm, đi học về ăn uống lại tự động sang phòng tự học ôn bài. Kí túc xá tháng 5 nóng như đổ lửa. Tôi và Huy thỉnh thoảng gặp nhau trên trường do hai đứa cũng ít trùng giờ học. Lúc nào gặp thì y như rằng Huy và bạn gái đang ăn trưa, hai người cùng nhau làm bài tập, cùng xem tạp chí moto. Huy trách sao khó gặp tôi quá, tôi cười viện cớ bận thi cử, hẹn Huy sau kì thi sẽ gặp nhau ăn uống một bữa ra trò. Thế rồi kì thi vừa xong thì tôi nhận được điện thoại của Huy bảo Hải Lam xảy ra chuyện rồi, cô bé hẹn chúng tôi ở quán nhậu. Tôi đến thì Hải Lam đã ngồi sẵn ở đó, cười gượng gạo. Nó là một trong những đứa tôi và Huy quen trong một lần đi tình nguyện và thân thiết như anh chị em. Từ hồi đi tình nguyện chung tôi đã biết cô bé thích anh chủ nhiệm câu lạc bộ tình nguyện. Không theo đuổi, không vồn vã, cô bé âm thầm thích anh, vừa đủ để anh biết. Vài lần nhóm gặp mặt tôi thấy anh chở Hải Lam, thân nhau đủ để mọi người hiểu mối quan hệ của hai người.
– Tháng sau anh ấy lấy vợ anh chị ạ. Anh ấy bảo xin lỗi em, vì chị ấy có thai 2 tháng rồi. Khốn kiếp. Anh ấy bảo anh ấy phải có trách nhiệm. Đúng, là đàn ông phải có trách nhiệm. Em hỏi anh ấy, vậy em là gì của anh. Anh ấy lại nói xin lỗi. Chưa bao giờ em ghét nghe câu xin lỗi như vậy.
Tôi uống với Hải Lam vài ly, phần lớn thời gian là ngồi nghe cô bé kể chuyện, giải tỏa tâm trạng. Nó không cho chúng tôi đưa về, phẩy tay bảo
– Anh chị về đi, nhà em ở ngay đây. Em chẳng sao đâu, em sẽ dự lễ cưới của anh ấy. Hẹn gặp anh chị ở trong hôm đấy. Chị bữa nào đi mua váy với em nhé, em muốn một cái màu đỏ mận thật sexy, tìm mãi trong tủ chẳng có cái nào.
Tôi và Huy đi chầm chậm sau xe Hải Lam cho đến khi thấy bố cô bé ra mở cổng cho cô bé vào nhà. Rồi chúng tôi về kí túc xá bằng chiếc mô tô mới của Huy. Lần đầu tôi ngồi trên mô tô của cậu ấy. Cậu không thể đi chậm, bèn dừng xe dưới hàng cây, con đường tình yêu mà các cặp đôi hay hẹn hò.
– Sao cậu không ngăn cản nó đi dự lễ cưới anh ta?
– Sao tôi phải làm như vậy. Cứ để con bé chứng kiến tất cả, còn hơn để nó ngồi ở nhà và tưởng tượng đau khổ.
– Anh ta cũng thật vô trách nhiệm, biết rõ nó có tình cảm với anh ta, anh ta cũng có tình cảm với nó mà…
– Cậu biết điều làm con bé đau khổ nhất là gì không?
– Anh ta phản bội nó.
– Không phải, chính là anh ta không giám thừa nhận tình cảm của hai người. Trong khi họ công khai mối quan hệ, nhưng rồi khi con bé hỏi nó là gì của anh ấy, thì đổi lại chỉ là câu xin lỗi. Nực cười, chỉ cần anh ta nói anh yêu em nhưng lại có lỗi với em, tôi nghĩ con bé Lam sẽ khóc hết nước mắt vì anh ta mất. Đằng này, nó chẳng khóc lóc gì cả, làm tôi thấy mình ngộp thở chết đi được. Cậu nhìn mà học hỏi, đừng bao giờ đẩy người yêu cậu vào cảnh như vậy, đừng tưởng xin lỗi là xong chuyện.
– Ơ, sao hôm nay cậu nặng lời với tôi vậy, tôi có phải cái tên khốn kia đâu. Nói cho cậu biết tôi đây bầu trời tư cách nhá.
– ừ, thế chuyện của cậu vẫn tốt chứ?
– Tốt như chưa từng tốt hơn, chúng tôi chẳng có xích mích gì cả. Thanh cá tính nhưng cũng rất chừng mực, quan trọng là cùng sở thích với tôi nên bọn tôi chia sẻ với nhau tất tần tật về moto. Chẳng như cậu, có mỗi cái tên xe mà nói bảy lần vẫn không nhớ.
– Sao tôi phải nhớ làm gì cho mệt óc chứ, hôm sau cậu có chở tôi thì đi xe đạp đi, xe này cao quá tôi trèo cũng thấy mệt nữa.
– Haizz, đúng là chân ngắn mà. Thôi lên tôi chở về, tôi còn phải ghé qua chỗ Thanh đưa cho nàng ly sinh tố nữa.
Tối đó, tôi nhận được thông báo hồ sơ xin học bổng của tôi được khoa xét duyệt, 1 tháng sau chính thức nhập học. Tôi loay hoay với các thủ tục giấy tờ cho chuyến xuất ngoại đầu đời, những bữa tiệc chia tay với gia đình, bạn bè, một tháng trôi qua nhanh kinh khủng. Tôi cũng hẹn chia tay với Huy như ý cậu ta mong muốn
– Cậu vô tâm thật đấy, tôi là người cuối cùng được ăn tiệc chia tay cùng cậu, thật dã man.
– Điều đó chứng tỏ cậu là người đặc biệt, và vô cùng quan trọng – tôi nháy mắt, le lưỡi nghịch ngợm, Huy ra vẻ không biết nói gì hơn.
– Tôi còn tưởng tôi không được gặp cậu lần cuối
– Thực ra tôi còn một người muốn gặp, muốn nói một câu quan trọng, nhưng mà…
– Người cậu thích đúng không? Tôi vẫn luôn tò mò về người đó. Rồi cậu gặp anh ta chưa?
– Chưa, tôi không gặp nữa, cũng không muốn nói nữa.
– Tại sao? Quân mà tớ biết thì dù trời sập chứ thích ai vẫn phải nói cho bằng được, cậu vốn như vậy mà.
– ừ, nhưng tôi rất sợ, nếu anh ta nói thích tôi, tôi sợ tôi không nỡ xa anh ta để ra đi. Còn nếu anh ta nói xin lỗi không thích tôi hay anh ta có bạn gái rồi, tôi sẽ đau khổ mà ra đi, rất tội nghiệp.
– sao cái nào cũng yếu đuối vậy, cậu trở nên như thế từ khi nào?
– Tôi cũng không biết nữa, có lẽ từ khi biết mình thích một người rất nhiều và đặt nhiều hi vọng vào tình cảm của mình thì tôi bắt đầu sợ hãi lung tung như vậy. Rất buồn cười đúng không? Cậu cũng từng có cảm giác đó thôi, sao cười tôi làm gì?
– Hơ, cậu nghĩ ai cũng như cậu à, tôi không có cảm giác như vậy đâu, lúc nào cũng vui vẻ với bạn gái, có gì đâu mà lo sợ này nọ.
Hôm ấy, tôi và Huy nói chuyện đến gần khuya mới trở về kí túc xá. Trên đường về trời mưa tôi bảo Huy ghé qua quán kem trước cổng trường tôi mua cho tôi một cây kem – điều mà tôi ước ao người tôi thích sẽ làm cho tôi vào một ngày mưa. Nhưng quán đóng cửa, Huy bảo thôi qua Pháp tha hồ mà ăn kem, thích thì sau này về cậu ta mua cho một thùng kem mang ra tận sân bay đón. Tôi cười, hai đứa dầm mưa đi về kí túc xá.
Rồi tôi bắt đầu sự học của mình ở Pháp. Những ngày tuyết rơi, tôi thường tự mua cho mình một que kem ngồi nhấm nháp và nhớ về Huy. Hình của cậu và bạn gái trên facebook thưa dần. Tôi và cậu nói chuyện với nhau trên skype thường xuyên. Cậu bảo biết tôi buồn nên sẽ kể cho tôi nghe chuyện ở Việt Nam. Chuyện Hải Lam và cậu đi đám cưới anh Phong vui vẻ thế nào, chuyện cậu đi thực tập, chuyện ký túc xá của chúng tôi có thêm mấy hot boy mà cậu gọi là đúng gu của tôi. Tôi cũng kể cho cậu nghe chuyện tôi học hành, kết bạn và ăn chơi ở Pháp như thế nào. Tôi gửi hình cho cậu xem, cậu bảo sao ốm nhách vậy, hết tròn như búp bê, hết dễ thương rồi. Chúng tôi cứ nói chuyện với nhau như thế, cho đến khi cậu bảo cậu chia tay người yêu rồi, còn tôi thì có người yêu. Tôi quen một anh khóa trên học trước tôi một năm, tên Khôi. Lúc đầu tôi không nghĩ mình yêu anh ấy, đúng hơn tôi nghĩ tôi chỉ có Huy, sẽ chẳng ai thay thế được. Nhưng những gì tôi có với Huy rất mơ hồ, còn tất cả những gì giữa tôi và anh đều rất chân thật. Nắm tay là thật, những cái ôm là thật, anh trước mặt tôi chứ không phải trên màn hình máy tính chỉ có thể sờ, vuốt ve như gương mặt Huy. Vậy rồi tôi nhận lời yêu anh. Tôi kể cho Huy nghe, từ hôm ấy, cậu bảo đi công tác xa nên không liên lạc thường xuyên với tôi được. Lúc này cậu đã ra trường đi làm, và chúng tôi mất liên lạc luôn từ dạo ấy. Tôi hỏi vài đứa bạn chung, thì chúng nó bảo Huy đi công tác thật, chẳng ai liên lạc được.
3 năm trôi qua, bảo lâu thì cũng thật lâu, tóc tôi từ dài đã chuyển thành tóc ngang vai, người tròn như búp bê giờ chỉ còn chưa đến 50kg, mấy mùa tết tôi ngồi ôm gối nhớ nhà, 2 năm sau có Khôi tôi vẫn nhớ nhà như cũ, bảo nhanh thì cũng nhanh quá, mới đó mà tôi đã học xong.
Tôi về 1 tháng thì Huy gọi cho tôi, số điện thoại bàn của tỉnh nào đó, giọng chẳng khác xưa:
– Cậu chịu về rồi à?
– Thế cậu cũng chịu gọi cho tôi rồi à?
– Đi ăn kem đi, mai tôi về thành phố, gặp xem bữa nay cậu hết ngố tàu chưa
Thế là tôi và Huy gặp nhau ở quán kem trước cổng trường đại học ngày xưa của chúng tôi. Tưởng rất khó để nói chuyện, hóa ra lại rất dễ dàng, chúng tôi chưa bao giờ hết thân nhau. Người con trai ngồi trước mặt tôi vẫn thu hút như xưa nhưng ngang tàng hơn, Huy để râu, trông rất hợp và rất ngầu. Vẫn kiểu lạnh lùng đốn tim các cô gái như thuở nào.
– Sau khi cậu đi tôi có quay lại quán kem này vài lần, mua kem rồi chẳng ăn. Tôi cũng không biết cậu thích vị gì. Hóa ra cậu thích bạc hà à? – Huy nhìn ly kem của tôi.
– Ừ, tại tôi chưa đi ăn kem với cậu bao giờ sao cậu biết được.
– Tại hôm đó trời mưa, không thì tôi đã mua được cho cậu rồi.
– Cậu vẫn nhớ à? Cái bữa đi chia tay tôi đòi đi mua kem lúc 11h khuya?
– ừ, nhớ chứ, những gì có liên quan tới cậu tôi không quên nổi.
– haha, ghét tôi đến thế cơ à?
Tôi cười xua tan không khí làm tôi muốn nghẹt thở, bởi giọng nói của Huy, bởi cái nhìn của cậu. Không phải ánh nhìn mang theo tia cười cợt ngày trước hay xoa đầu tôi mỗi lần chơi bóng chuyền đỡ không nổi bóng. Tôi không giám nhìn thẳng vào mắt cậu.
– Sao cậu mất tích cả 2 năm trời vậy? Tôi còn tưởng cậu mai danh ẩn tích lấy vợ sinh con ở nơi thâm sơn cùng cốc nào.
– Tôi cũng mong như thế. Có điều, chỉ là tôi phát hiện ra tôi thích một cô gái, mà cô ấy lại có người yêu rồi, và tôi không biết phải làm sao. Thế là tôi phải đi xa để tìm câu trả lời.
– Cậu…vậy cậu tìm được câu trả lời chưa? – tôi cảm giác tim mình đập rất nhanh
– Chưa, thất bại lắm đúng không?
– Vậy sao cậu đã trở về rồi?
– Không lẽ cậu bắt tôi cả đời đi tìm câu trả lời à? Cô ấy xuất hiện rồi, tôi phải trở về thôi.
– Nhưng cô ấy có người yêu rồi.
– Thì sao? Tôi sẽ theo đuổi cô ấy, sẽ cạnh tranh công bằng, tôi biết lợi thế của mình mà.
– Lợi thế gì?
– Thì cô ấy cũng có tình cảm với tôi, rất nhiều là khác.
– Cậu tự tin vậy sao? Nhưng 3 năm đó, cô ấy đã ở bên một chàng trai khác, chàng trai đó đã làm mọi việc vì cô ấy, họ đã có với nhau rất nhiều kỉ niệm, họ đã rất thân thiết. Trong khi đó thì cậu ở đâu? Cậu nghĩ xa cách 3 năm và bên cạnh có một chàng trai tốt như vậy cô ấy vẫn nhớ đến cậu sao? Cậu tự đề cao bản thân rồi.
Huy nhìn tôi im lặng rồi nhếch mép cười.
– Cậu nói đúng, xem ra tôi quá tự tin rồi. Tôi cứ nghĩ tôi kiên nhẫn chờ thì tôi cũng sẽ chờ được. Tôi cứ nghĩ rồi tôi sẽ bù đắp được cho cô ấy. Vậy mà…Xem ra tôi nên chúc cô ấy hạnh phúc rồi.
– Đồ ngốc, mới nói vậy mà đã chúc tôi hạnh phúc rồi ư? Sao tôi lại cứ thích cậu được nhỉ?
– Ý cậu là…cậu… cậu vẫn thích tôi?
– Không, nhiều năm như vậy có điên mới vẫn thích cậu.
Khuôn mặt Huy vẫn căng thẳng như vậy, giờ lại càng băn khoăn. Tôi nhìn xung quanh rồi làm bộ bí mật ra hiệu bảo Huy kéo ghế lại gần bên cô
– Là thế này, em yêu anh
***
1 tháng trước, ở Pháp
Tình cờ Khôi nhặt được tấm hình rơi ra từ cuốn sổ tôi vẫn hay mang bên mình. Đó là cuốn sổ ghi chép rất nhiều thứ linh tinh trong cuộc đời của tôi. Khôi đưa lại cho tôi và anh hỏi vì sao tôi vẫn giữ nó lâu như vậy. Tấm hình tôi và Huy chụp chung hồi mới quen nhau, mặt ngố không thể tả. Vậy mà tôi cất giữ như báu vật. Tôi bảo với anh, có những thứ dù mình có thể vứt bỏ dễ dàng, như tấm hình này, ngay bây giờ em có thể đốt nó, nhưng kí ức, những gì em có với người trong hình thì vẫn ở đó, vậy thì cất giữ hay không đâu phải là vấn đề hả anh. Khôi tự ái bảo, trước giờ những gì anh làm cho tôi đều không bằng những kí ức của tôi và người trong hình. Rồi anh bảo chúng tôi chia tay.
Ký ức về một người không thay đổi được, và ta chỉ có thể lựa chọn, hoặc là sống và vấn vương kí ức, hoặc là quên đi, điều này chắc không thể, hoặc là viết dài thêm những kí ức ấy, nếu đủ can đảm.
(Tặng một vài đứa em, tặng những ai đang chờ đợi, những ai từng can đảm)

Link: <http://wp.me/p3ezgw-lN>; rel=shortlink


markdown:
Người thứ ba là người:Mắc kẹt trong một chuyện tình đã thực sự chật chỗ.Mắc kẹt giữa chuyện tình riêng của người ta, chỉ vì trái tim đi xa nên là lầm đường lạc lối.Mắc kẹt giữa trọn vẹn để kết thúc bên nào cũng trở nên dang dở.Mắc kẹt đến ngạt thở giữa: vô vàn nhớ và cần cố quên.Mắc kẹt đến cùng quẫn, trái tim quỳ gối níu chân mặc lý trí đớn đau dứt khoát quay lưng cất bước.Đã mắc kẹt, có dễ để loay hoay?Chật chỗ nhưng vẫn hun hút khoảng cách.Đâu thể chạm nổi vào yêu thương?
Hạnh phúc không phải lời nói vội vã nơi đầu môi mà là những quan tâm đơn giản, chân thành và thậm chí là ngờ ngệch, ngốc ngếch.
Nếu bạn giữ vững lòng tin thì giấc mơ của bạn sẽ có ngày thành hiện thực
Nỗi buồn trong veo hạt mưa đêm thổn thức Chạm vào em chạm cả nỗi âu lo Người em yêu về đường xa mưa ướt Mang cả tim em theo suốt quãng đường về.
Có một vài người mãi mãi ghi dấu trong cuộc đời bạn, dù cho bạn đã quên đi giọng nói của người đó, quên đi nụ cười của người đó, quên đi khuôn mặt của người đó, thế nhưng mỗi lần nhớ đến người đó, thứ cảm giác đó vẫn chẳng bao giờ thay đổi.
Giữa tia suy nghĩ nào đấy vừa thoáng qua về vị ngọt trong ly tonic, tôi chợt nhận ra tình yêu cũng giống như lời tỏ tình. Nó có thể bắt đầu và kết thúc bằng một thứ nước uống ở quán cà phê. Nó có thể bắt đầu bằng nỗi nhớ, không phải chính…
[Xem thêm](https://trichdan.net/trich-dan-sach-hay-hay-tim-toi-giua-canh-dong/) [Bói vui Thứ năm của bạn ngày 11/08/2016](https://trichdan.net/boi-vui-thu-nam-cua-ban-ngay-11082016/)
Bạch Dương đang cố gắng cân bằng mọi thứ trong ngày, bạn sẽ cảm thấy tốt hơn nếu chủ động nắm bắt những cơ hội vào đầu ngày, sự tự tin và quyết đoán sẽ là...
Bảo Bình suy nghĩ tích cực và tự chủ động tìm niềm vui cho bản thân, dù gặp chuyện gì hôm nay, tâm trạng lạc quan của bạn cũng chẳng hề bị suy giảm. Thời...
Cự Giải có rất nhiều công việc cần phải làm ngày hôm nay.Trong khi đó, bạn thích sư yên tĩnh, bạn không muốn phung phí thời gian cho những việc gây sự...
Những vấn đề cũ có thể cản trở và làm mất nhiều thời gian để giải quyết, Nhân Mã nên tập trung vào những việc trong ngày hôm nay thôi nhé, bạn...

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

WARC-Truncated: length

WARC-Identified-Payload-Type: text/html

Server: cloudflare-nginx

Connection: close

Set-Cookie: __cfduid=d0c7c0733218094730cabd3b6d7ef9a701503100184; expires=Sat, 18-Aug-18 23:49:44 GMT; path=/; domain=.trichdan.net; HttpOnly

Vary: Accept-Encoding

Content-Type: text/html; charset=UTF-8


markdown:
![ Bulbgraph.png](https://tusach.thuvienkhoahoc.com/images/thumb/6/60/Bulbgraph.png/32px-Bulbgraph.png)
**Chủ đề nóng:** [Phương pháp kỷ luật tích cực](/wiki/Ph%C6%B0%C6%A1ng_ph%C3%A1p_k%E1%BB%B7_lu%E1%BA%ADt_t%C3%ADch_c%E1%BB%B1c)- [Cổ học tinh hoa](/wiki/C%E1%BB%95_h%E1%BB%8Dc_tinh_hoa._Nguy%E1%BB%85n_V%C4%83n_Ng%E1%BB%8Dc,_Tr%E1%BA%A7n_L%C3%AA_Nh%C3%A2n)- [Những thói hư tật xấu của người Việt](/wiki/Nh%E1%BB%AFng_th%C3%B3i_h%C6%B0_t%E1%BA%ADt_x%E1%BA%A5u_c%E1%BB%A7a_ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Vi%E1%BB%87t)- [Công lý: Việc đúng nên làm](/wiki/C%C3%B4ng_l%C3%BD:_Vi%E1%BB%87c_%C4%91%C3%BAng_n%C3%AAn_l%C3%A0m)- [Giáo án Điện tử](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Gi%C3%A1o_%C3%A1n_%C4%90i%E1%BB%87n_t%E1%BB%AD)- [Sách giáo khoa](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:S%C3%A1ch_gi%C3%A1o_khoa)- [Học tiếng Anh](/wiki/H%E1%BB%8Dc_ti%E1%BA%BFng_Anh_tr%E1%BB%B1c_tuy%E1%BA%BFn_v%E1%BB%9Bi_Mr_Duncan)- [Bài giảng trực tuyến](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:B%C3%A0i_gi%E1%BA%A3ng_tr%E1%BB%B1c_tuy%E1%BA%BFn)- [Món ăn bài thuốc](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:M%C3%B3n_%C4%83n_b%C3%A0i_thu%E1%BB%91c)- [Chăm sóc bà bầu](/wiki/Ch%C4%83m_s%C3%B3c_b%C3%A0_b%E1%BA%A7u)- [Môi trường](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:200_c%C3%A2u_h%E1%BB%8Fi_%C4%91%C3%A1p_v%E1%BB%81_m%C3%B4i_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng)- [Tiết kiệm điện](/wiki/C%C3%A1c_ph%C6%B0%C6%A1ng_ph%C3%A1p_ti%E1%BA%BFt_ki%E1%BB%87m_%C4%91i%E1%BB%87n_hi%E1%BB%87u_qu%E1%BA%A3)- [Nhi khoa](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Nhi_khoa)- [Ung thư](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ung_th%C6%B0)- [Tác hại của thuốc lá](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:T%C3%A1c_h%E1%BA%A1i_c%E1%BB%A7a_thu%E1%BB%91c_l%C3%A1)- [Các kỹ thuật dạy học tích cực](/wiki/C%C3%A1c_k%E1%BB%B9_thu%E1%BA%ADt_d%E1%BA%A1y_h%E1%BB%8Dc_t%C3%ADch_c%E1%BB%B1c)
# Cyrus Đại đế
[Bản mẫu:Fixbunching](/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:Fixbunching&action=edit&redlink=1)
[Bản mẫu:Thông tin nhân vật hoàng gia](/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:Th%C3%B4ng_tin_nh%C3%A2n_v%E1%BA%ADt_ho%C3%A0ng_gia&action=edit&redlink=1)
[Bản mẫu:Chiến tranh của Cyrus Đại đế](/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:Chi%E1%BA%BFn_tranh_c%E1%BB%A7a_Cyrus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF&action=edit&redlink=1)
[Bản mẫu:Fixbunching](/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:Fixbunching&action=edit&redlink=1)
[Bản mẫu:Fixbunching](/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:Fixbunching&action=edit&redlink=1)
**Cyrus Đại đế**, cũng viết là **Kourosh Đại đế**, **Kyros Đại đế** hay [1] **Cyros Đại đế** ( [[2]](#cite_note-2) [Tiếng Ba Tư cổ đại](/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Ba_T%C6%B0_c%E1%BB%95_%C4%91%E1%BA%A1i&action=edit&redlink=1): 𐎤𐎢𐎽𐎢𐏁, [[3]](#cite_note-3) [Bản mẫu:IPA-ira](/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:IPA-ira&action=edit&redlink=1), Kūruš, [[4]](#cite_note-4) [Ba Tư](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Ba_T%C6%B0): کوروش بزرگ, [[Romanization of Persian|Kūrosh-e-Bozorg]]) (Khoảng 600 TCN hoặc là 576 TCN – [Tháng 12](/index.php?title=Th%C3%A1ng_m%C6%B0%E1%BB%9Di_hai&action=edit&redlink=1)năm [[5]](#cite_note-5) 530 TCN), trong [[6]](#cite_note-6) [tiếng Việt](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Vi%E1%BB%87t)cũng viết là **Xyrut II Đại đế**cũng được gọi là **Cyrus II**hoặc là **Cyrus của Ba Tư**, là vị Hoàng đế khai quốc của [[7]](#cite_note-7) [Đế quốc Ba Tư](/index.php?title=%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Ba_T%C6%B0&action=edit&redlink=1)dưới [Triều đại](/index.php?title=Tri%E1%BB%81u_%C4%91%E1%BA%A1i&action=edit&redlink=1) [nhà Achaemenes](/index.php?title=Nh%C3%A0_Achaemenes&action=edit&redlink=1). Là một vị vua vĩ đại, sau cuộc chinh phạt [[8]](#cite_note-schmitt-EI-i-8) [Đế quốc Tân Babylon](/index.php?title=%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_T%C3%A2n_Babylon&action=edit&redlink=1), ông xưng làm " [Vua của các vị vua](/index.php?title=Vua_c%E1%BB%A7a_c%C3%A1c_v%E1%BB%8B_vua&action=edit&redlink=1)". Người ta không rõ ông có theo [[9]](#cite_note-SWCRomton78-9) [Hỏa giáo](/wiki/H%E1%BB%8Fa_gi%C3%A1o)hay là không? [[10]](#cite_note-10)
Dưới Triều đại ông, Đế quốc Ba Tư chiếm được tất cả những nền văn minh trước đây của vùng
[Cận Đông cổ đại](/index.php?title=V%C4%83n_minh_T%C3%A2y_%C3%81&action=edit&redlink=1), bành trướng đáng kể và cuối cùng đã chinh phạt phần lớn vùng [8] [Tây Nam Á](/index.php?title=T%C3%A2y_Nam_%C3%81&action=edit&redlink=1)và nhiều phần đất của vùng [Trung Á](/index.php?title=Trung_%C3%81&action=edit&redlink=1), thậm chí những phần đất của [châu Âu](/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%82u)và vùng [Kavkaz](/index.php?title=Kavkaz&action=edit&redlink=1). Từ bờ biển [Địa Trung Hải](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Ba_Trung_H%E1%BA%A3i)và biển [Hellespont](/index.php?title=Hellespont&action=edit&redlink=1)ở phía Tây cho tới [sông Ấn](/wiki/S%C3%B4ng_%E1%BA%A4n)ở phía Đông, Cyrus đã gầy dựng nên [một đế quốc rộng lớn nhất](/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_nh%E1%BB%AFng_%C4%91%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_r%E1%BB%99ng_l%E1%BB%9Bn_nh%E1%BA%A5t&action=edit&redlink=1)mà trước đây, không có đế quốc nào bì kịp trên [thế giới](/index.php?title=Th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi&action=edit&redlink=1). Ông cũng là vua Ba Tư đầu tiên có danh hiệu "Đại đế" ( [[11]](#cite_note-kuhrt647-11) *Bozorg*theo tiếng Ba Tư hay *the Great*theo [tiếng Anh](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Anh)) . Có khi ông được đánh đồng với vua [[12]](#cite_note-Cyrus_Dai_de_1-12) [Kay Khosrow](/index.php?title=Kai_Khosrow&action=edit&redlink=1)trong huyền sử Ba Tư. [[13]](#cite_note-13)
Triều đại của ông kéo dài khoảng 29 năm, hoặc là 31 năm. Thoạt đầu, ông khởi lập Đế quốc qua cuộc chinh phạt
[Đế quốc Media](/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Media&action=edit&redlink=1), sau đó chinh phạt người [Saka](/index.php?title=Saka&action=edit&redlink=1) (theo [Ctesias](/index.php?title=Ctesias&action=edit&redlink=1) ), [14] [Đế quốc Lydia](/index.php?title=Lydia&action=edit&redlink=1)và cuối cùng, ông chinh phạt [Đế quốc Tân Babylon](/index.php?title=%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_T%C3%A2n_Babylon&action=edit&redlink=1). Có lẽ là trước hoặc là sau khi Đế quốc Babylon sụp đổ, ông tiến hành một cuộc chinh phạt miền Trung Á, và kết quả của những cuộc chinh phạt này là ông đã buộc "tất cả mọi dân tộc phải thần phục, mà không hề có ngoại lệ" - theo [Herodotos](/index.php?title=Herodotos&action=edit&redlink=1). Cyrus hy sinh tại [[15]](#cite_note-15) [Trung Á](/index.php?title=Trung_%C3%81&action=edit&redlink=1)khi giao chiến với một bộ tộc [Scythia](/index.php?title=Scythia&action=edit&redlink=1)(theo Herodotos và Ctesias), hoặc qua đời bình yên tại Ba Tư theo Xenophon, vào khoảng tháng 12 năm 530 TCN. [[14]](#cite_note-Vivienne447-14) [[16]](#cite_note-16) Con ông là [[17]](#cite_note-date-17) [Cambyses II](/index.php?title=Cambyses_II&action=edit&redlink=1)lên nối ngôi, theo sử cũ ngoài " [Cyropaedia](/index.php?title=Cyropaedia&action=edit&redlink=1)" của Xenophon, ông vua này tiến hành chinh phạt Ai Cập. [[18]](#cite_note-18)
Tuy là một nhà chinh phạt hùng cường, ông tôn trọng truyền thống văn hóa và tôn giáo của những vùng đất mà ông chiếm lĩnh.
[[19]](#cite_note-cyrus-EI-iii-religious-19) Người ta nói rằng, trong [20] [lịch sử nhân loại](/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi&action=edit&redlink=1), Cyrus đã đưa [Đế quốc Achaemenes](/index.php?title=Nh%C3%A0_Achaemenes&action=edit&redlink=1)trở thành một mẫu mực về việc thiết lập một bộ máy hành chính trung ương và một [chính phủ](/wiki/Ch%C3%ADnh_ph%E1%BB%A7)làm việc vì lợi ích và hạnh phúc của trăm họ. Các chính sách dựng nước của ông đã được các vua kế tiếp của Vương triều Achaemenes - xa hơn nữa là các đế quốc Hy Lạp và La Mã cổ noi theo. [[8]](#cite_note-schmitt-EI-i-8) Trên thực tế, bộ máy hành chính thông qua các quân [[20]](#cite_note-Cyrus_Dai_de_2-20) [Tổng trấn](/index.php?title=T%E1%BB%95ng_tr%E1%BA%A5n&action=edit&redlink=1)và nguyên tắc quan trọng của việc thành lập chính phủ tại kinh thành [Pasargadae](/index.php?title=Pasargadae&action=edit&redlink=1), đều là những công trạng của ông. Bên ngoài quốc gia của chính ông ta, Đế quốc Ba Tư (nay là [[21]](#cite_note-cah-vol4-21) [Iran](/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_Iran&action=edit&redlink=1)), Cyrus còn để lại một di sản bền vững đối với [tôn giáo](/wiki/T%C3%B4n_gi%C3%A1o)của người [Do Thái](/index.php?title=Do_Th%C3%A1i&action=edit&redlink=1)thông qua [Sắc lệnh Khôi phục](/index.php?title=S%E1%BA%AFc_l%E1%BB%87nh_Kh%C3%B4i_ph%E1%BB%A5c&action=edit&redlink=1)của ông; vì những chính sách công minh của ông tại thành Babylon, ông được gọi là *Người được xức dầu thánh của Chúa Trời*trong kinh Tanakh của [người Do Thái](/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Do_Th%C3%A1i&action=edit&redlink=1). [[20]](#cite_note-Cyrus_Dai_de_2-20) [[22]](#cite_note-22) [[23]](#cite_note-23)
Cyrus cũng được công nhận rộng rãi về những thành tựu của ông về các vấn đề
[nhân quyền](/wiki/Nh%C3%A2n_quy%E1%BB%81n), [chính trị](/wiki/Ch%C3%ADnh_tr%E1%BB%8B), [chiến lược quân sự](/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_l%C6%B0%E1%BB%A3c_qu%C3%A2n_s%E1%BB%B1&action=edit&redlink=1), cũng như ảnh hưởng của ông ta lên cả hai nền văn hóa [phương Đông](/index.php?title=Th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_ph%C6%B0%C6%A1ng_%C4%90%C3%B4ng&action=edit&redlink=1) và [phương Tây](/index.php?title=N%E1%BB%81n_v%C4%83n_h%C3%B3a_ph%C6%B0%C6%A1ng_T%C3%A2y&action=edit&redlink=1). Đối với nhiều người [Iran](/wiki/Iran) sau này, Cyrus và danh tiếng lịch sử của ông đã thể hiện rõ bản chất của dân tộc họ. Trong [24] [thế giới cổ đại](/index.php?title=Th%E1%BB%9Di_k%E1%BB%B3_c%E1%BB%95_%C4%91%E1%BA%A1i&action=edit&redlink=1), danh tiếng của Cyrus và cả Vương triều Achaemenes vang xa, đến tận thành [Athena](/index.php?title=Athena&action=edit&redlink=1), tại đây, nhiều người Athena xem những khía cạnh của Văn hóa Ba Tư triều Achaemenes là của văn hóa của chính họ. [[25]](#cite_note-25)
## Mục lục
[1 Tên gọi](#T.C3.AAn_g.E1.BB.8Di) [2 Triều đại](#Tri.E1.BB.81u_.C4.91.E1.BA.A1i) [3 Tuổi trẻ](#Tu.E1.BB.95i_tr.E1.BA.BB) [4 Khởi nghĩa thắng lợi chống Mada](#Kh.E1.BB.9Fi_ngh.C4.A9a_th.E1.BA.AFng_l.E1.BB.A3i_ch.E1.BB.91ng_Mada) [5 Xây dựng Đế quốc Achaemenes hùng mạnh](#X.C3.A2y_d.E1.BB.B1ng_.C4.90.E1.BA.BF_qu.E1.BB.91c_Achaemenes_h.C3.B9ng_m.E1.BA.A1nh) [6 Tôn giáo của Kourosh Đại đế](#T.C3.B4n_gi.C3.A1o_c.E1.BB.A7a_Kourosh_.C4.90.E1.BA.A1i_.C4.91.E1.BA.BF) [7 Qua đời](#Qua_.C4.91.E1.BB.9Di) [8 Di sản](#Di_s.E1.BA.A3n) [9 Phả hệ của Kourosh](#Ph.E1.BA.A3_h.E1.BB.87_c.E1.BB.A7a_Kourosh) [10 Chú thích](#Ch.C3.BA_th.C3.ADch) [11 Sách đọc thêm](#S.C3.A1ch_.C4.91.E1.BB.8Dc_th.C3.AAm) [12 Liên kết ngoài](#Li.C3.AAn_k.E1.BA.BFt_ngo.C3.A0i)
## Tên gọi
Trong các sách
[tiếng Anh](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Anh), ông được gọi là **Cyrus Đại đế** ( *Cyrus the Great*), mà hầu hết sách [Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam) cũng biết tên này. Tên gọi *Cyrus* là Latin hóa từ tên [Hy Lạp](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Hy_L%E1%BA%A1p) "Κυρσς", gốc từ tên Ba Tư là **Kourosh**, hoặc **Kûruš** hay **Khûrvaš**, có nghĩa là "giống như vầng mặt trời": Từ *khûr* nghĩa " [Mặt Trời](/wiki/M%E1%BA%B7t_Tr%E1%BB%9Di)" và *-vaš* là "hậu tố" ( *suffix*) của "tính chất giống". [[12]](#cite_note-Cyrus_Dai_de_1-12)
Ở nước
[Iran](/wiki/Iran), vị hoàng đế này thường thường được gọi là **Kourosh-e Bozorg**, hay **Kūrošé Bozorg** và/hoặc **Kūrošé Kabīr** - đều nghĩa là " **Cyrus Đại đế**". Trong [Kinh Thánh](/index.php?title=Kinh_Th%C3%A1nh&action=edit&redlink=1) Hebrew, ông được biết đến đơn giản là **Koresh** mà trong các bản dịch Kitô giáo tiếng Anh là **Cyrus**, tiếng Việt là **Xiru**/ **Siru** hoặc **Kyrô**. Ông cũng [có thể được nhớ đến](/index.php?title=Cyrus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF_trong_kinh_Qu%27ran&action=edit&redlink=1) trong [kinh Qu'ran](/index.php?title=Kinh_Qu%27ran&action=edit&redlink=1) của [Hồi giáo](/wiki/H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o) với tước hiệu " [Dhul-Qarnayn](/index.php?title=Dhul-Qarnayn&action=edit&redlink=1)".
## Triều đại
[Tập tin:Pasargades winged man.jpg](/index.php?title=%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:T%E1%BA%A3i_l%C3%AAn&wpDestFile=Pasargades_winged_man.jpg) [bas-relief](/index.php?title=Bas-relief&action=edit&redlink=1)found at [Pasargadae](/index.php?title=Pasargadae&action=edit&redlink=1)on top of which once inscribed in three languages the sentence "Trẫm là Cyrus, Đức Vua của [Hoàng triều Achaemenes](/index.php?title=Nh%C3%A0_Achaemenes&action=edit&redlink=1)." [[26]](#cite_note-maxmallowan-26)
Từ thế kỉ thứ 9 TCN,
[Vương triều Achaemenes](/index.php?title=Nh%C3%A0_Achaemenes&action=edit&redlink=1) lên trị vì Vương quốc [Ba Tư](/wiki/Iran) ở [cao nguyên Iran](/index.php?title=S%C6%A1n_nguy%C3%AAn_Iran&action=edit&redlink=1). Vua [Achaemenes](/index.php?title=Achaemenes&action=edit&redlink=1) ( *Haxāmaniš*) là người sáng lập ra Vương triều này. Vương triều còn có tên là "Hakhamanishian" ghĩa là "con cháu của Hakhamanish (Achaemenes)" theo như Hoàng đế [Darius Đại đế](/index.php?title=Darius_I_c%E1%BB%A7a_Ba_T%C6%B0&action=edit&redlink=1) - vị vua thứ 9 của Vương triều này - tuyên bố về lai lịch của mình: " *vì lý do này mà bất cứ một ai trong chúng ta cũng có tên là Hakhamanishian.*" Vua Achaemenes xây dựng nhà nước Parsumash ở tây nam của Iran và truyền ngôi cho con là vua [Teispes](/index.php?title=Teispes&action=edit&redlink=1); vua Teispes đã lấy hiệu là "Vua xứ Anshan" sau khi chiếm được thành phố Anšān và mở rộng vương quốc của mình hơn nữa bao gồm cả Pars. Các tài liệu cổ đề cập rằng ông có một người con là [Cyrus I](/index.php?title=Cyrus_I&action=edit&redlink=1) đã kế vị ngôi "Vua xứ Ansan" từ vua cha. Vua Cyrus I có một người anh em khác được ghi nhận là vua [Ariyaramma](/index.php?title=Ariyaramma&action=edit&redlink=1) làm vua ở Ba Tư. [[12]](#cite_note-Cyrus_Dai_de_1-12)
Vào khoảng năm 600 TCN, Cyrus I qua đời và con là
[Cambyses I](/index.php?title=Cambyses_I&action=edit&redlink=1) lên nối ngôi, cai trị tới năm 559 TCN ở Anshan, trong khi Ariyaramma được con là [Arshama](/index.php?title=Arshama&action=edit&redlink=1) kế vị ở Ba Tư. Vua Cyrus II (Đại đế) là con trai của vua Cambyses I - người đã đặt tên con mình theo tên vua cha Cyrus I.
Trong trụ của Cyrus II, bản thân ông cũng thừa nhận là con cháu của các vị vua trên. Vua Arshama là ông nội của Darius Đại đế trong khi Cambyses I là cha của Cyrus II. Mẹ ông,
[Mandane của Media](/index.php?title=Mandane_c%E1%BB%A7a_Media&action=edit&redlink=1), là con gái của vua Media là [Astyages](/index.php?title=Astyages&action=edit&redlink=1). [[12]](#cite_note-Cyrus_Dai_de_1-12)
## Tuổi trẻ
Chúng ta biết rất ít nói về tuổi trẻ của Cyrus, vì phần lớn tư liệu về thời này đã bị mất. Có lẽ ông sinh vào khoảng 600-599 TCN hay 576-575 TCN.
Nhà sử học Herodotos có viết về huyền thoại về sự ra đời của Cyrus, như sau: [27] trong khoảng thời gian Cyrus chào đời, vua Astyages đã được báo mộng rằng cháu ngoại mình - đứa bé Cyrus sẽ chiếm đoạt ngai vàng. [[28]](#cite_note-28) Tỉnh giấc, vua Astyages hạ lệnh cho bắt giết đứa bé. Tuy nhiên, một viên tướng Media đã không giết Cyrus, mà giao đứa bé cho một người chăn cừu. Khi Hoàng tử Cyrus lên 10 tuổi, việc này mới bị vua Astyages phát giác, nhưng vì có đức tính tốt nên ông được về ở với mẹ trong sự đày ải. [[12]](#cite_note-Cyrus_Dai_de_1-12) [[12]](#cite_note-Cyrus_Dai_de_1-12)
Câu chuyện về những năm tháng đầu đời của vị vua khai quốc Ba Tư có những điểm tương đồng với vua
[Oedipus](/index.php?title=Oedipus&action=edit&redlink=1) trong [thần thoại Hy Lạp](/index.php?title=Th%E1%BA%A7n_tho%E1%BA%A1i_Hy_L%E1%BA%A1p&action=edit&redlink=1): cùng xuất thân là con vua, xa cách Hoàng gia, sinh trưởng độc lập nhưng rồi trở lại với Vương quyền. Huyền thoại [29] [La Mã cổ](/index.php?title=La_M%C3%A3_c%E1%BB%95_%C4%91%E1%BA%A1i&action=edit&redlink=1)có kể về hai đứa trẻ [Romulus và Remus](/index.php?title=Romulus_v%C3%A0_Remus&action=edit&redlink=1)- vốn đã lâm vào tình thế nguy nan - nhưng sống sót, được thú hoang dã nuôi và sau đó vua Romulus sáng lập thành [Roma](/wiki/Roma), và có nhiều nước cũng có những câu chuyện khá giống về những vị quốc tổ của họ, trong số đó có vị anh hùng [Telephus](/index.php?title=Telephus&action=edit&redlink=1)người Hy Lạp, và cả vị [anh hùng dân tộc](/index.php?title=Anh_h%C3%B9ng_d%C3%A2n_t%E1%BB%99c&action=edit&redlink=1)kiệt xuất Cyrus Đại Đế của nước Ba Tư, sau khi vua Astyages chiêm bao thấy mình sẽ bị lật đổ. [[30]](#cite_note-30) Không những thế, sự ra đời của vị anh hùng dân tộc vĩ đại này cũng tương đồng với nhà tiên tri [[31]](#cite_note-31) [Moses](/wiki/Moses)của nhân dân [Do Thái](/index.php?title=Do_Th%C3%A1i&action=edit&redlink=1); nếu ông bị vua Astyages cho người giết thì Moses bị [Pharaon](/index.php?title=Pharaon&action=edit&redlink=1)cho người giết. Cả ông và Moses đều đóng vai trò lớn lao trong lịch sử. [[32]](#cite_note-32)
Không những thế, trong bộ thiên sử thi "
[Shāhnāme](/wiki/Shahnameh)" của thi hào Ba Tư [Ferdowsi Tousi](/index.php?title=Ferdowsi_Tousi&action=edit&redlink=1) cũng kể chuyện về sự ra đời của vị vua anh hùng [Kay Khosrow](/index.php?title=Kai_Khosrow&action=edit&redlink=1), rất giống với câu chuyện của Herodotos. Trong một cuộc chiến tranh giữa nước Ba Tư - [Bactria](/index.php?title=Bactria&action=edit&redlink=1) do vua [Kaikāus](/index.php?title=Kaik%C4%81us&action=edit&redlink=1) trị vì và nước [Turan](/index.php?title=Turan&action=edit&redlink=1) do vua [Afrāsiāb](/index.php?title=Afr%C4%81si%C4%81b&action=edit&redlink=1) cai trị, Hoàng tử [Siāvaksh](/index.php?title=Si%C4%81vaksh&action=edit&redlink=1) bất hòa với vua cha, nên trốn sang nước Turan và cầu cứu vua Afrāsiāb. Vua Afrāsiāb gả Công chúa Feringis cho anh, nhưng sau khi chiêm bao thấy con anh cướp ngôi và nghe lời xúi bẩy, bèn giết chết Hoàng tử Siāvaksh. Trước khi chết, Hoàng tử Siāvaksh mộng thấy con anh sẽ làm vua. Công chúa Feringis được quan đại thần Pirān cứu sống. Hoàng tử Kay Khosrow sinh ra, và được Pirān giúp giả làm thằng ngốc để qua mặt được vua nước Turan. Sau vị Hoàng tử được ông nội là vua Kaikāus tôn vương; vua Kay Khosrow cuối cùng đã đánh bại và giết chết vua Afrāsiāb, báo thù cho cha. Và, người ta thường đánh đồng vua [33] **Kay Khosrow**này với chính vua **Cyrus Đại Đế**. [[34]](#cite_note-34)
## Khởi nghĩa thắng lợi chống Mada
Vào năm 559 TCN, vua Cambyses I qua đời. Vua Cyrus II kế ngôi ở Anshan với cương vị là vua chư hầu của Media. Ông đóng đô ở
[Pasargadae](/index.php?title=Pasargadae&action=edit&redlink=1) ở [tỉnh Pars](/index.php?title=T%E1%BB%89nh_Pars&action=edit&redlink=1), là trung tâm của bộc lạc Pasargadae, nơi Vương triều Achaemenes dấy lên năm xưa. Trong các năm 554 TCN và 550 TCN, vua Cyrus II phát động khởi nghĩa chống triều đình Media, và lời tiên tri trong giấc mộng của vua Astyages đã trở thành hiện thực - khi vua Cyrus Đại Đế ca khúc khải hoàn tiến vào kinh đô Media là [Ecbatana](/index.php?title=Ecbatana&action=edit&redlink=1) ( [Hamadan](/index.php?title=Hamadan&action=edit&redlink=1) ngày nay) và lật đổ Vương triều Media. Ông trở thành vị vua mới của người Media. Ông thống nhất tộc người Ba Tư với người Media, và [1] **Đế quốc Achaemenes**- [đế quốc rộng lớn nhất thời cổ đại](/index.php?title=Nh%C3%A0_Achaemenes&action=edit&redlink=1)- được kiến lập. Do đối xử tàn nhẫn đối với dân tộc Ba Tư, Đế quốc Media đã sụp đổ và lại chịu sự thống trị của Đế quốc Ba Tư. Sau thời vua Cyrus Đại Đế, họ có làm loạn nhưng đều thất bại. Về phần mình, sau chiến thắng, nhà vua giữ cựu vương Astyages trong Triều đình Ba Tư, mà không làm tổn hại gì đến ông ta. [[12]](#cite_note-Cyrus_Dai_de_1-12) [[35]](#cite_note-HIstoriaiH-35)
## Xây dựng Đế quốc Achaemenes hùng mạnh
Kourosh Đại đế có danh ngôn:
|“||
||”|
Với tư cách là vị vua sáng lập của Đế quốc Hakhamanishian, Kourosh Đại đế có tham vọng làm chủ bờ biển
[Địa Trung Hải](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Ba_Trung_H%E1%BA%A3i) và cả [Tiểu Á](/index.php?title=Ti%E1%BB%83u_%C3%81&action=edit&redlink=1). Điều này khiến các [cường quốc](/index.php?title=C%C6%B0%E1%BB%9Dng_qu%E1%BB%91c&action=edit&redlink=1) thế giới thời đó là [Lydia](/index.php?title=Lydia&action=edit&redlink=1) do vua [Kroisos](/index.php?title=Kroisos&action=edit&redlink=1) trị vì, [Đế quốc Tân Babylon](/index.php?title=%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_T%C3%A2n_Babylon&action=edit&redlink=1) do vua [Nabonidus](/index.php?title=Nabonidus&action=edit&redlink=1) trị vì và Đế quốc [Ai Cập](/wiki/Ai_C%E1%BA%ADp_c%E1%BB%95_%C4%91%E1%BA%A1i) do [Pharaon](/index.php?title=Pharaon&action=edit&redlink=1) [Amasis II](/index.php?title=Amasis_II&action=edit&redlink=1) trị vì đều lo sợ, nên đã thành lập liên minh với thành bang [Sparta](/index.php?title=Sparta&action=edit&redlink=1) của [Hy Lạp](/index.php?title=Hy_L%E1%BA%A1p&action=edit&redlink=1) với ý đồ cản trở thế lực của Đế quốc Ba Tư đang trên đà lớn mạnh. nhưng không có kết quả gì. [[12]](#cite_note-Cyrus_Dai_de_1-12)
### Đối ngoại
#### Về phía Tây
Sau những chiến thắng ở phía Đông, Hoàng đế Cyrus Đại đế chuyển tầm nhìn của mình về phía Tây: Vào năm 547 TCN, ông phát động chiến dịch phạt
[Đế quốc Lydia](/index.php?title=%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Lydia&action=edit&redlink=1). Kết quả là ông toàn thắng, và sát nhập Lydia vào lãnh thổ Ba Tư. Theo Herodotus thì ông trọng vọng vua Lydia cuối cùng là Kroisos, cụ thể hơn là phong Kroisos làm cố vấn, nhưng ghi nhận này mâu thuẫn với [Biên niên sử Nabonidus](/index.php?title=Bi%C3%AAn_ni%C3%AAn_s%E1%BB%AD_Nabonidus&action=edit&redlink=1) ( *Nabonidus Chronicle* theo tiếng Anh), theo đó ông thẳng tay giết chết cựu vương Kroisos. Với chiến thắng của ông trong cuộc chinh phạt nước Lydia, ông trở nên cực kỳ giàu có chẳng kém gì vua Kroisos (cho đến ngày nay, người ta vẫn thường nói "Giàu như vua Kroisos"). [37] Ông trở thành bá chủ của phần lớn châu Á. [[38]](#cite_note-38) [[35]](#cite_note-HIstoriaiH-35) [Tập tin:VanLooZerubabbelCyrus.jpg](/index.php?title=%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:T%E1%BA%A3i_l%C3%AAn&wpDestFile=VanLooZerubabbelCyrus.jpg) [Judah](/index.php?title=Judah&action=edit&redlink=1) [Zerubbabel](/index.php?title=Zerubbabel&action=edit&redlink=1)đệ trình kế hoạch [Jerusalem](/wiki/Jerusalem)lên Cyrus Đại Đế.
Năm 539 TCN ông xâm lược Babylonia, do
[Vương triều Chaldea](/index.php?title=V%C6%B0%C6%A1ng_tri%E1%BB%81u_Chaldea&action=edit&redlink=1) cai trị. Công cuộc chinh phạt xứ Babylon là cuộc chinh phạt danh tiếng nhất của ông, được ghi nhận chi tiết trong [Kinh Thánh](/index.php?title=Kinh_Th%C3%A1nh&action=edit&redlink=1), chữ hình nêm Babylon và các tác phẩm của Herodotos hay Xenophon. Ngày [39] [12 tháng 10](/index.php?title=12_th%C3%A1ng_10&action=edit&redlink=1)năm [539 TCN](/index.php?title=539_TCN&action=edit&redlink=1)Kourosh Đại đế "không đổ một giọt máu" sát nhập Babylonia vào Ba Tư, giam giữ vua Nabo-naid và xưng "Vua của Babylonia, Vua của Sumer và Akkad, vua của 4 phương trên Trái Đất" ( [tiếng Anh](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Anh): *King of Babylon, King of Sumer and Akkad, King of the four corners of the world*). Tiếp theo, ông xuống chiếu truyền 40.000 người Do Thái bị đày xa xứ rời khỏi Babylonia và về lại [Palestine](/index.php?title=Palestine&action=edit&redlink=1). [[20]](#cite_note-Cyrus_Dai_de_2-20) [[40]](#cite_note-40) Đúng như lời tiên đoán của [[41]](#cite_note-41) [Jeremiah](/index.php?title=Jeremiah&action=edit&redlink=1)về cuộc lưu dày cuộc người Do Thái trong vòng bảy mươi năm, 40.000 người Do Thái đã được thầy tu [Joshua](/index.php?title=Joshua&action=edit&redlink=1)và quan Tổng đốc [Zerubabbel](/index.php?title=Zerubabbel&action=edit&redlink=1)đưa về cố hương Jerusalem. Không những thế, ông truyền lệnh cho họ tu bổ lại các đền thần ở [Jerusalem](/wiki/Jerusalem). Như vậy là người Do Thái sẽ mãi mãi hết mực trung thành với vua Cyrus Đại Đế và Vương triều Achaemenes. [[42]](#cite_note-42) [[43]](#cite_note-43)
Ít lâu sau đó ông kiểm soát toàn bộ
[bán đảo Ả Rập](/index.php?title=B%C3%A1n_%C4%91%E1%BA%A3o_%E1%BA%A2_R%E1%BA%ADp&action=edit&redlink=1) và vùng đất [Levant](/index.php?title=Levant&action=edit&redlink=1). Dù Hoàng đế Cyrus Đại Đế không đánh Ai Cập, năm 553 TCN tất cả các miền đất vùng biên giới Ai Cập đều rơi vào tay vua Ba Tư. Tuy nhiên, trong tác phẩm "Cyropaedia", Xenophon cho hay ông đã tiến hành chinh phạt xứ [12] [Ai Cập](/wiki/Ai_C%E1%BA%ADp). Đây là chiến công cuối cùng của ông, và sau đó ông rút về kinh đô, trị vì đất nước thái bình thịnh trị. Bấy giờ, Đế quốc của Hoàng đế Cyrus Đại Đế có bốn kinh đô là [[44]](#cite_note-Rollin51-44) [Babylon](/index.php?title=Babylon&action=edit&redlink=1), [Ecbatana](/index.php?title=Ecbatana&action=edit&redlink=1), [Pasargadae](/index.php?title=Pasargadae&action=edit&redlink=1)và [Susa](/index.php?title=Susa&action=edit&redlink=1).
#### Về phía Đông
Kourosh Đại đế đã chiếm được
[Hyrcania](/index.php?title=Hyrcania&action=edit&redlink=1), [Parthava](/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Parthia&action=edit&redlink=1) và [Armenia](/index.php?title=Armenia&action=edit&redlink=1) - những tỉnh của Đế chế Mada trước kia. Ông còn tiến xa về phía Đông và sát nhập [Drangiana](/index.php?title=Drangiana&action=edit&redlink=1), [Arachosia](/index.php?title=Arachosia&action=edit&redlink=1), [Margiana](/index.php?title=Margiana&action=edit&redlink=1) và [Đại Hạ](/index.php?title=Bactria&action=edit&redlink=1) và lãnh thổ của mình. Sau khi thu phục người Đại Hạ, ông tiến đánh người [Sacae](/index.php?title=Sacae&action=edit&redlink=1) (Scythia), theo ghi nhận của Ctesias. Theo Herodotos thì ông chỉ tiến đánh người Đại Hạ sau khi tiêu diệt được Đế quốc Lydia, nhưng Herodotos chỉ miêu tả chi tiết một cuộc tấn công người Massagetae, mà ông bại trận tử vong (xem phần "Qua đời" bên dưới). Nhưng theo Ctesias thì ông bắt sống được vua [Amorges](/index.php?title=Amorges&action=edit&redlink=1) của người Sacae. Trước tình cảnh đó, Nữ vương [Sparethra](/index.php?title=Sparethra&action=edit&redlink=1) xây dựng một đội quân gồm 30 vạn trai tráng và 20 vạn phụ nữ Sacae, và tiến đánh vua Cyrus Đại Đế để trả thù cho chồng mình. Ông kéo quân ra đánh, bị thất bại thảm hại và Nữ vương Sparethra bắt sống được biết bao tù binh, trong số đó có cả những chiến tướng lỗi lạc nhất của Đế quốc Ba Tư, anh vợ ông là Parmyses cùng với ba người con trai. Tuy nhiên, vị Nữ vương cao thượng đã trả tự do cho những tù binh này, và vua Cyrus Đại Đế cũng trả tự do cho chồng bà là vua Amorges. Ông và vua Amorges từ đó trở thành một đôi bạn thân thiết. Cũng như Herodotos, Xenophon không hề đề cập gì đến cuộc chiến tranh này. [45] [[46]](#cite_note-46) [[47]](#cite_note-47)
Câu chuyện này có một số điểm giống với câu chuyện Cyrus đánh người Massagetae của Herodotos, nhưng thực ra khác hẳn.
Như vậy là cuộc chinh phạt người Sacae đã kết thúc với thắng lợi của ông. Việc giao chiến với một vị Nữ vương người Scythia có lẽ là trách nhiệm cần thiết của một vị anh hùng người Ba Tư, cũng như các vị anh hùng người Hy Lạp dường như có một trọng trách là giao chiến với các nữ [48] [chiến binh Amazon](/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_binh_Amazon&action=edit&redlink=1). Do đó, Cyrus đánh trận với Nữ vương Tomyris người Massagetae theo Herodotos, và đánh trận với Nữ vương - chiến binh Sparethra người Sacae theo Ctesias. [[14]](#cite_note-Vivienne447-14) Strabo cũng đề cập đến một cuộc chinh phạt người Sacae của nhà vua. [[49]](#cite_note-49) Theo đó, ông tbị người Sacae đánh bại, phải rút quân. Nhưng ông vẫn giữ lại các trại của Quân đội Ba Tư trên vùng đất của người Sacae; và do đó, khi đối phương tiến quân đến, họ nghĩ ông đã tháo chạy. Thấy quân nhu của Quân đội Ba Tư, đặc biệt là rượu, họ chè chén no say để rồi khi Hoàng đế Cyrus Đại Đế kéo quân trở laị, họ không thể làm gì được. [[50]](#cite_note-50) Thế là nhà vua toàn thắng. Sau đó, ba quân ăn mừng chiến thắng, ông tổ chức yến tiệc "Sacace", vì ông vừa đánh bại người Sacae. [[51]](#cite_note-51) [[52]](#cite_note-52)
Sau khi vượt
[sông Oxus](/index.php?title=Amu_Darya&action=edit&redlink=1), ông tiến về [sông Jaxartes](/index.php?title=Syr_Darya&action=edit&redlink=1). Tại đây, ông xây dựng những thành phòng ngự để bảo vệ miền đất xa nhất của [đế quốc](/index.php?title=%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c&action=edit&redlink=1) trước các cuộc tấn công của những bộ lạc ở [Trung Á](/index.php?title=Trung_%C3%81&action=edit&redlink=1), như [người Scythia](/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Scythia&action=edit&redlink=1). Chúng ta không biết rõ vùng đất tận cùng của Đế quốc Hakhamanishian thời Kourosh Đại đế là nơi nào, có lẽ là [Peshawar](/index.php?title=Peshawar&action=edit&redlink=1) ở [Pakistan](/wiki/Pakistan).
### Đối nội
Kourosh Đại đế đã bổ nhiệm cho mỗi vùng đất mà ông chiếm được một quan tổng trấn (
*). Các viên tổng trấn này phải gánh đủ trách nhiệm về cai trị, ban hành pháp luật và sinh hoạt văn hóa ở các tỉnh. satrap* [[12]](#cite_note-Cyrus_Dai_de_1-12)
Theo
[Xenophon](/index.php?title=Xenophon&action=edit&redlink=1), ông còn nổi tiếng vì đã sáng chế ra phương pháp cai trị đầu tiên trên [thế giới](/index.php?title=Th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi&action=edit&redlink=1). Các thành tựu xây dựng đế quốc của ông được kế tục bởi con cháu ông, và cả các quốc tổ sau này. [[20]](#cite_note-Cyrus_Dai_de_2-20)
## Tôn giáo của Kourosh Đại đế
Tín ngưỡng cá nhân của Kourosh gần như không được rõ, nhưng theo Xenophon thì về mặt tôn giáo, ông đã mời một đạo sĩ
[Magia](/index.php?title=Magia&action=edit&redlink=1) đến triều đình của mình. Điều này không được nhiều sử học khác đồng tình, và Mary Boyce xem Kourosh là một tín đồ [Hỏa giáo](/wiki/H%E1%BB%8Fa_gi%C3%A1o), cũng giống như các bậc tiền bối làm chư hầu Mada của ông. Bà chỉ ra rằng các bàn thờ lửa và cả tòa lăng ở Pasargadae cho thấy sự thực hành của Hỏa giáo thời đấy, ngoài ra, một số văn bản cổ bằng tiếng Hy Lạp cho thấy các đạo sĩ Hỏa giáo đã có địa vị quan trọng trong triều đình Kourosh. [12] [[12]](#cite_note-Cyrus_Dai_de_1-12)
## Qua đời
[Tập tin:Cyrus tomb.jpg](/index.php?title=%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:T%E1%BA%A3i_l%C3%AAn&wpDestFile=Cyrus_tomb.jpg)
Theo hiểu biết của người đương thời thì sau khi chinh phạt nước Babylon, ông đã trở thành Hoàng đế của hầu hết châu Á.
Tài liệu cổ xứ Babylonia ghi rằng Hoàng đế Cyrus Đại Đế đã [53] [qua đời](/wiki/Ch%E1%BA%BFt)ngày [4 tháng 12](/index.php?title=4_th%C3%A1ng_12&action=edit&redlink=1)năm [530 TCN](/index.php?title=530_TCN&action=edit&redlink=1). Dù vậy, theo [[12]](#cite_note-Cyrus_Dai_de_1-12) [Herodotus](/index.php?title=Herodotos&action=edit&redlink=1), ông qua đời gần [biển Aral](/index.php?title=Bi%E1%BB%83n_Aral&action=edit&redlink=1)vào ngày [tháng 7](/index.php?title=Th%C3%A1ng_b%E1%BA%A3y&action=edit&redlink=1)/ [8](/index.php?title=Th%C3%A1ng_t%C3%A1m&action=edit&redlink=1)năm [529 TCN](/index.php?title=529_TCN&action=edit&redlink=1). Nhà sử học [Xenophon](/index.php?title=Xenophon&action=edit&redlink=1)cho rằng ông qua đời bình yên, nhưng phần lớn các nhà sử học cổ cho rằng, ông tử trận trong một cuộc chinh phạt ở biên giới phía Đông Bắc hoặc là phía Đông. [[54]](#cite_note-DMurphy58-54) [[55]](#cite_note-Gera203-55)
Sách
*The Annals of the World* (trang 119) của James Ussher cũng ghi nhận ông qua đời vào năm 529 TCN. Năm đó, ông đã 70 tuổi. Đúng 30 năm trước đó, ông lên thống lĩnh cả Quân đội Ba Tư lẫn Quân đội Media. Chín năm trước đó, ông đã chinh phạt Đế quốc Babylon và trị vì Đế quốc này trong vòng bảy năm. Nguyên nhân cái chết của nhà chinh phạt kiệt xuất này là một bí ẩn của lịch sử. [[56]](#cite_note-56)
### Tử trận khi đánh người Massagetae?
Theo Herodotos, về cuối đời Cyrus Đại Đế trở nên tự tin về những chiến công hiển hách của ông, do đó ông đánh Massagetae, dù họ không hề gây cho Đế quốc Ba Tư một mối đe dọa nào
. Ông gửi thư cho Nữ vương Tomyris của người Massagetae, với mong muốn kết hôn với bà. Tuy nhiên, vị Nữ vương này từ chối, vì bà biết rằng ông muốn xâm chiếm lãnh thổ của bà chứ không phải là yêu bà. Mưu đồ này thất bại và ông quyết định tiến đánh người Massagetae. Ông vượt sông và xây cầu cho ba quân hành quân qua, đồng thời làm thuyền bè để quân sĩ đổ bộ lên lãnh thổ của người Massagetae. [57] [[58]](#cite_note-Romm47-58)
Nữ vương Tomyris thống trị người
[Massagetae](/index.php?title=Massagetae&action=edit&redlink=1) - một bộ lạc sống trên thảo nguyên ở phía Bắc sông Araxes. Ở một lúc nào đó, họ có thể tập hợp mội đội quân đông đảo. Không thỏa mãn với cuộc chinh phạt xứ [59] [Assyria](/index.php?title=Assyria&action=edit&redlink=1), Cyrus muốn lấy nốt đất của họ để mở rộng Đế quốc Ba Tư. Theo Herodotus, nhà vua thân chinh kéo một đội quân bao gồm cả người Ba Tư lẫn người Media thẳng tiến sông Araxes, và, Tomyris có gửi thư cho ông: [[59]](#cite_note-SCrompton83-59) [[58]](#cite_note-Romm47-58)
|“||
|Vua của người Media, hãy từ bỏ những âm mưu của Ngươi. Ngươi không hiểu cái gì sẽ xảy ra nếu Ngươi cứ thế mà làm! Hãy trị vì thần dân của Ngươi và làm ơn để cho Ta cai trị thần dân của Ta. Nhưng, do Ngươi chán sống trong hòa bình rồi, hẳn là Ngươi sẽ không làm theo lời Ta. Và khi đó, nếu Ngươi quá muốn thử sức Ta và ba quân, Ngươi không cần phải tốn công xây cầu. Ta và ba quân sẽ tiến hành hành quân, rời khỏi bờ sông trong vòng ba ngày, và Ngươi có thể sẽ kéo quân về chính quốc của Ngươi...
|”|
Cũng theo Tomyris,
nếu ông muốn đánh trận trên lãnh thổ của người Massagetae, bà sẽ rút quân về lãnh thổ Massagetae. Khi đó, hai bên hãy đánh nhau. [58] Theo Herodotus, sau khi nhận được thư như vậy, Cyrus Đại Đế triệu tập các quan đại thần để hỏi ý họ. Ai nấy đều khuyên vua nên để nữ hoàng Tomyris và đội quân Massagetae tiến vào chính quốc Ba Tư. Tuy nhiên, cựu vương nước Lydia là [[59]](#cite_note-SCrompton83-59) [Kroisos](/index.php?title=Kroisos&action=edit&redlink=1)lại phản đối, và tâu: [[58]](#cite_note-Romm47-58)
|“||
|Thưa đại vương, như tôi đã nói kể từ khi thần
|”|[Tập tin:Tomiris.jpg](/index.php?title=%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:T%E1%BA%A3i_l%C3%AAn&wpDestFile=Tomiris.jpg) [Peter Paul Rubens](/wiki/Peter_Paul_Rubens)- "Tomyris trước cái đầu của Cyrus", cho thấy một người lính đến yết kiến nữ vương [Tomyris](/index.php?title=Tomyris&action=edit&redlink=1)của người Massagetae, dâng cho bà ta cái đầu của Cyrus và bỏ nó vào vũng máu.
Nghe lời Kroisos, Cyrus gửi thư cho Tomyris, đề nghị bà rút về lãnh thổ của bà, để ông kéo quân đến đánh. Bà giữ đúng lời hứa, và Cyrus huấn lệnh thiết tha, mong Kroisos hãy tôn kính và vinh danh Cambyses nếu ông bị đánh bại. Ông để lại cả Kroisos lẫn Cambyses ở Ba Tư và xuất quân. Một đêm sau khi vượt qua sông Araxes, ông ngủ trên đất của người Massagetae, và ông chiêm bao thấy ác mộng. Ông nằm mộng thấy cậu con trưởng của tướng Hystaspes xòe ra hai cánh ở hai vai, một cánh bao phủ
[châu Á](/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%81) và một cánh bao phủ [châu Âu](/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%82u). Trong lúc ấy, con trưởng của tướng Hystaspes, thuộc dòng dõi nhà Achaemenes, là Darius, mới 20 tuổi và chưa phải theo vua đánh trận. Khi tỉnh giấc, Cyrus lo sợ, ông gọi tướng Hystaspes và nói riêng: [[60]](#cite_note-Shirley85R-60) [[61]](#cite_note-SCrompton85-61)
|“||
|Này Hystaspes, tôi vừa phát hiện một âm mưu của con trai ông, hắn muốn lật đổ tôi. Ông nghe đây, tôi có lý do chính đáng để xác thực điều này! Thần linh luôn phù hộ cho tôi và báo cho tôi biết trước là điều gì sẽ xảy ra. Đêm qua, tôi nằm mộng thấy con ông có hai cái cánh ở hai vai của hắn: một cánh bao phủ châu Á và cánh kia bao phủ châu Âu. Chẳng cần phải thắc mắc gì với ý nghĩa của ác mộng này - hắn đang làm phản. Ông hãy mau chóng trở về Ba Tư, và khi nào tôi chiến thắng trở về, ông hãy đem hắn ra xét xử.
|”|
Herodotus có lời bàn rằng, Cyrus đã không hiểu ý nghĩa thực chất của ác mộng này. Thánh thần đã báo trước cho ông biết rằng, ông sắp qua đời, và Darius sẽ lên ngôi vua sau này. Tướng Hystaspes tâu với vua:
[[60]](#cite_note-Shirley85R-60)
|“||
|Này đại vương, thiết nghĩ không có một người Ba Tư nào sinh ra lại mưu phản, và nếu có, người đó sẽ chết chắc! Lúc Người mới chính vị hiệu, dân ta làm nô lệ và Người đã giải phóng dân ta; Người thấy dân ta phải thần phục người khác thì Người đã đưa dân ta lên trị vì toàn bộ nhân loại. Nếu Chúa thượng được báo mộng rằng con trai của Hạ thần mưu phản, Hạ thần sẽ giao hắn cho Người để Người làm tất cả những gì mà Người mong muốn!
|”|
Như vậy là tướng Hystaspes vượt qua sông trở về nước để theo dõi con trai mình. Về phần mình, nhà vua tiếp tục tiến hành chiến dịh của ông. Theo lời Kroisos, Ông kéo quân chủ lực đi và để lại một số binh sĩ yếu ớt tại nơi mà ông biết người Massagetae sẽ tiến tới. Một cánh quân Massagetae đã tấn công và tiêu diệt đạo quân này, bất chấp sự kháng cự yếu ớt của đạo quân Ba Tư kia. Nhưng, quả như ông đoán, người Massagetae nhìn thấy lương thực của Quân đội Ba Tư, bao gồm
[thịt](/wiki/Th%E1%BB%8Bt), [rượu](/index.php?title=R%C6%B0%E1%BB%A3u&action=edit&redlink=1). Họ chè chén linh đình, ăn thịt, uống rượu cho đến say và ngủ thiếp đi. Nhà vua mới kéo quân chính quy quay lại đó, và tấn công người Massagetae. Quân đội của ông thẳng tay tàn sát người Massagetae, bắt được vô số tù binh (số lượng tù binh còn nhiều hơn cả số người Massagetae tử vong). Không những thắng trận mà Cyrus còn bắt sống được Spargapises, con trai Tomyris. [[60]](#cite_note-Shirley85R-60) [[61]](#cite_note-SCrompton85-61)
|“||
|Tên khát máu Cyrus kia, đừng có mà tự hào với chiến thắng vớ vẩn của Ngươi: đó là một thứ nước ép nho... Ngươi đã dùng độc dược này để đánh lừa con trai của Ta, rồi bắt sống nó, chứ không chiến đấu công bằng, là đánh một trận hẳn hoi... hãy nhớ, Ta khuyên Ngươi là để giúp Ngươi làm điều tốt. Hãy trao trả con cho Ta, và rút hết toàn quân của Ngươi ra khỏi lãnh thổ của Ta... Nếu Ngươi từ chối, Ta thề trước
|”|
Nhưng ông không thèm chú ý gì đến lá thư của Tomyris,
và ngay khi nhận thấy thời cơ, Hoàng tử Spargapises liền tự sát. Như vậy, một trận đánh nữa nhất định sẽ diễn ra. Trong suốt cuộc đời chinh chiến của mình, nhà vua thường tính toán sáng suốt và xuất sắc; thế nhưng ông đã sai lầm khi tiến đánh người Massagetae. Tomyris triệu tập tất cả các đội quân của người Massagetae, [62] và theo Herodotus đây là trận chiến khốc liệt và ghê tởm nhất trong tất cả các trận chiến vào [[62]](#cite_note-Iran29-62) [thế kỷ](/index.php?title=Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7&action=edit&redlink=1)này. Hai bên đánh nhau cả ngày, và cuối cùng thì người Massagetae thắng lợi. Tomyris cho cận vệ tìm thi hài của Cyrus, và bà chặt đầu ông, bỏ cái đầu ông vào một cái thùng to chứa đầu máu: [[61]](#cite_note-SCrompton85-61)
|“||
|Ta sống sót và đánh bại mi, nhưng ta đã suy sụp vì mi dùng thủ đoạn mà bắt sống con trai của ta; tuy nhiên, ta sẽ làm theo lời đe dọa của ta, và cho mi tha hồ uống máu.
|”|
#### Nghi vấn xung quanh cuộc chiến tranh Ba Tư - Massagetae
Nhà sử học
[Diodorus Siculus](/index.php?title=Diodorus_Siculus&action=edit&redlink=1) có ghi nhận gần giống với Herodotus, đại ý như sau: ông là vị vua hùng mạnh hơn cả trong thời ấy, và thống lĩnh một đội quân hùng cường đi đánh xứ Scythia. Nữ vương của người Scythia đánh bại quân đội Ba Tư, bắt sống và hành quyết vua Cyrus, thể hiện lòng dũng cảm của những nữ [63] [chiến binh Amazon](/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_binh_Amazon&action=edit&redlink=1). [[64]](#cite_note-Adol216-64) Diodorus có lẽ ghi rõ hơn Herodotus, rằng vị Nữ vương người Scythia đã trực tiếp bắt sống và giết ông, chứ Herodotus không ghi rõ là Nữ vương Tomyris có trực tiếp giết ông và trực tiếp đi tìm thi hài của ông hay không? [[65]](#cite_note-65) [[66]](#cite_note-66)
Theo Trogus Pompeius và Jornandes thì chính Hoàng đế
[Darius Đại Đế](/index.php?title=Darius_I_c%E1%BB%A7a_Ba_T%C6%B0&action=edit&redlink=1) - vị vua trong cơn ác mộng của Hoàng đế Cyrus Đại Đế (theo Herodotos) - mới là ông vua đã đề nghị kết hôn với một vị Nữ vương người Scythia. [67] Diodorus là nhà sử học duy nhất bảo ông bị tra tấn. Tuy nhiên, một lăng tẩm tại kinh đô Pasargadae, đã được xác nhận là [[68]](#cite_note-Manchester44-68) [lăng mộ của ông](/index.php?title=L%C4%83ng_m%E1%BB%99_c%E1%BB%A7a_Cyrus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF&action=edit&redlink=1), nên điều này dấy lên tranh cãi. Chính Herodotus cũng không hề giải thích về việc Quân đội Ba Tư có giành lấy thi hài của nhà vua và đem về kinh thành Pasargadae hay không? [[54]](#cite_note-DMurphy58-54) Một pháo đài được ông xây dựng gần sông Araxes (Jarxates), tồn tại cho đến thời vua Alexandros Đại Đế, có thể cho thấy nhà vua Ba Tư đã hoạt động tích cực ở biên giới với người Massagetae. Tuy nhiên, ngay cả bằng chứng có sẵn cũng không thể khẳng định rằng ông đã một vị Nữ vương du mục giết. Sau trận đánh, quân lính Ba Tư nhất định phải mang thi hài ông về kinh đô Pasargadae. Ngay cả đối với Nữ vương Tomyris, người ta không thể khẳng định rõ là bà ta có thật hay không? [[64]](#cite_note-Adol216-64) [[55]](#cite_note-Gera203-55)
### Qua đời bình yên ở kinh đô Pasargadae?
Và, nhà sử học Xenophon là người duy nhất ghi nhận ông qua đời bình yên trên đất Ba Tư, và có thể Xenophon nói đúng hơn cả.
[[54]](#cite_note-DMurphy58-54)
Theo cuốn
* của nhà sử học. Cyropaedia* [Xenophon](/index.php?title=Xenophon&action=edit&redlink=1), ông không tử trận, mà chỉ đột ngột qua đời ở kinh thành của ông. Theo Xenophon, sau khi chinh phạt xứ Ai Cập, ông cùng thần dân sinh sống trong hòa bình trong bảy năm cuối thịnh trị của [[69]](#cite_note-69) [Triều đại](/index.php?title=Tri%E1%BB%81u_%C4%91%E1%BA%A1i&action=edit&redlink=1)ông. Thần dân Ba Tư thuộc tất cả mọi tầng lớp đều tôn kính và yêu mến ông. Ghi nhận về những năm tháng huy hoàng này trong tác phẩm "Cyropaedia" cũng giống như giai đoạn tương tự trong Triều đại vua Kay Khosrow, theo huyền sử Ba Tư. Đại khái huyền sử Ba Tư cũng ghi vua hiền Kay Khosrow thương dân, dựng nước, lập pháp, v.v... [[44]](#cite_note-Rollin51-44) [[70]](#cite_note-70)
### Tử trận khi đánh người Derbices?
Câu chuyện về cái chết của ông theo Herodotus không hề có giá trị cao hơn câu chuyện của những nhà sử học khác.
Tác phẩm "Persica" của nhà sử học [71] [Ctesias](/index.php?title=Ctesias&action=edit&redlink=1)có ghi nhận khác về cái chết của ông. Ctesias viết có theo trình tự thời gian, và nửa giống Herodotus, nửa giống Xenophon. Theo đó, đi đánh người [[14]](#cite_note-Vivienne447-14) [Derbicae](/index.php?title=Derbicae&action=edit&redlink=1). Không hề có một vị Nữ vương nào trong câu chuyện này, và người Derbicae do vua [Amoraios](/index.php?title=Amoraios&action=edit&redlink=1)thân chính thống lĩnh. Trong trận đánh này, người Derbicae được hỗ trợ bởi những cung thủ và kỵ sĩ người [[14]](#cite_note-Vivienne447-14) [Scythia](/index.php?title=Scythia&action=edit&redlink=1)khác, và cả quân [Ấn Độ](/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99)cùng với những [voi chiến](/index.php?title=Voi_chi%E1%BA%BFn&action=edit&redlink=1)của họ. Tượng binh Ấn Độ phục kích, làm cho lực lượng [[72]](#cite_note-72) [Kỵ binh](/index.php?title=K%E1%BB%B5_binh&action=edit&redlink=1)Ba Tư phải bỏ chạy. Hoàng đế Cyrus Đại Đế cũng ngã ngựa, và, một tên lính Ấn Độ phóng lao vào phần dưới của bắp đùi của ông. Theo Ctesias, đó là nguyên nhân khiến ông qua đời. [[73]](#cite_note-AmelieK101-73) [Tập tin:Persian warriors from Berlin Museum.jpg](/index.php?title=%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:T%E1%BA%A3i_l%C3%AAn&wpDestFile=Persian_warriors_from_Berlin_Museum.jpg)
Tuy nhiên, trong lúc đó ông vẫn còn sống sót, các bạn hữu và thân quyến của ông mang ông ra khỏi trận và đưa ông vào trại của Quân đội Ba Tư. Cả hai bên đều có 10.000 quân thiệt mạng trong trận đánh, cả Quân đội Ba Tư lẫn người Derbicae đều chịu tổn thất nặng nề.
[[73]](#cite_note-AmelieK101-73) Theo Ctesias, trận chiến giữa Quân đội Ba Tư và người Derbices diễn ra ở phía Đông Bắc của thượng nguồn sông Syr Darya. [74] Điểm giống duy nhất của câu chuyện này với câu chuyện của Herodotos về cái chết của nhà vua Ba Tư, là trận chiến bùng nổ tại biên giới phía Đông của Đế quốc Ba Tư. [[75]](#cite_note-75) [[14]](#cite_note-Vivienne447-14)
Đồng minh của ông - vua
[Amorges](/index.php?title=Amorges&action=edit&redlink=1) người [Sacae](/index.php?title=Sacae&action=edit&redlink=1) - nhận được tin dữ về ông . Ngay lập tức, vị vua này mang 20.000 Kỵ binh Sacae đến tiếp viện. Với sự hỗ trợ của người Sacae hùng mạnh, [73] Quân đội Ba Tư tiếp tục chiến đấu quả cảm, giao chiến ác liệt với người Derbicae, [[14]](#cite_note-Vivienne447-14) và cuối cùng, chiến thắng thuộc về liên quân Sacae - Ba Tư, đội quân Derbicae bị hủy diệt. [[76]](#cite_note-Harmatta371-76) [[14]](#cite_note-Vivienne447-14) Công cuộc chinh phạt người Derbicae đã kết thúc thắng lợi. [[77]](#cite_note-77) Vua Amoraios người Derbicae cùng với hai cậu con trai đều chết trận; và, 3 vạn quân Derbicae tử vong trong chỉ có 9 nghìn quân Ba Tư thiệt mạng. Người Derbicae tuyên thệ trung thành với Hoàng đế Cyrus Đại Đế. [[14]](#cite_note-Vivienne447-14) Và, theo nhà sử học Ctesias, không phải là ông không nói lời chia tay cuối cùng với Hoàng gia Ba Tư và cận thần trước khi về cõi vĩnh hằng: [[73]](#cite_note-AmelieK101-73) [[14]](#cite_note-Vivienne447-14)
Lúc lâm chung, ông nhường ngôi Hoàng đế cho người con trưởng của ông. Con thứ của ông là Tanyoxarkes được phong làm lãnh chúa của người Bactria và các miền đất của họ, đồng thời, trị vì cả những người Chorasmia, Parthia và Carmania. Nhà vua cũng khuyên con nên để cho những người này khỏi phải nộp thuế. Không những thế, đối với những người con của Spitamas - chồng cũ của Hoàng hậu Amytis vợ ông - ông phong Spitakes làm quan Tổng trấn của người Derbicae. Nhà vua cũng phong em Spitakes là Megabernes làm quan Tổng trấn của người Barcania. Ông khuyên họ phải luôn luôn nghe lời mẹ; ông cũng dùng tay phải mà bắt tay với vua Amorges cùng với mọi người khác, siết chặt tình bạn của ông đối với bọn họ. Ông còn hứa hẹn họ sẽ luôn luôn hạnh phúc nếu họ chung sống thân thiết với nhau, và họ sẽ đáng nguyền rủa nếu họ đối xử tệ bạc với nhau.
[[73]](#cite_note-AmelieK101-73)
Sau những lời răn dạy cuối cùng này, nhà vua qua đời vào ngày thứ ba sau khi ông bị thương. Kết thúc 30 năm trị vì của ông.
Về việc ông bắt tay với vua Amorges và tất cả mọi người, nhà sử học Xenophon cũng có ghi nhận về việc nhà vua bắt tay với tất cả những ai xung quanh ông trước khi ông tạ thế. [73] Trong sử sách của Ctesias, vua Amorges - một kẻ thù từng bị Hoàng đế Cyrus Đại Đế đánh bại - trở nên người bạn thân thiết của ông, và có vai trò tương đương với Quốc vương Kroisos xứ Lydia trong bộ sử của Herodotos. Trong khi theo Herodotos, ông căn dặn cựu vương Lydia phò tá vua con Cambyses II khi đánh người Massagetae, theo Ctesias ông cũng căn dặn vua Amorges phải thân thiết với các con của ông trước khi ông về cõi vĩnh hằng. [[73]](#cite_note-AmelieK101-73) [[63]](#cite_note-Vivienne446-63)
Cuốn sử thứ 12 của Ctesias mở đầu với cuộc đăng quang của vua Cambyses II. Ngay sau đó, vị tân Hoàng đế truyền lệnh cho quan
[Thái giám](/index.php?title=Ho%E1%BA%A1n_quan&action=edit&redlink=1) Bagapates mang thi hài vua cha Cyrus Đại Đế trở về Ba Tư để làm lễ an táng, và huấn lệnh Bagapates làm theo tất cả những lời trăn trối của ông. Quan Thái giám Bagapates - vốn từng là sủng thần của ông - tiếp tục ảnh hưởng lớn đến Hoàng đế Cambyses II. Với việc tân Hoàng đế Cambyses làm lễ an táng ông, sử sách của Ctesias đã phần nào trùng khớp với những ghi nhận về [Lăng mộ của Cyrus Đại Đế](/index.php?title=L%C4%83ng_m%E1%BB%99_c%E1%BB%A7a_Cyrus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF&action=edit&redlink=1) trong cuộc chinh phạt Ba Tư của vua [Alexandros Đại Đế](/wiki/Alexandros_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF). [[68]](#cite_note-Manchester44-68) [[78]](#cite_note-78)
### Những ghi nhận khác
Nhà sử học
[Berrosus](/index.php?title=Berrosus&action=edit&redlink=1) lại cho rằng ông tử trận khi đánh người [Dahae](/index.php?title=Dahae&action=edit&redlink=1) ( *Daai*) ở phía Tây Bắc thượng nguồn của sông Syr Darya. Người Dahae một tộc người Scythia ở miền Tây Trung Á. Sự khác biệt giữa các nhà sử học khi nói về tộc người nào đã giết nhà vua Ba Tư có thể là do: trên thực tế, người Derbices là một phần của liên minh các bộ lạc hùng mạnh của tộc người Massagetae sống trên những thảo nguyên giữa các [biển Caspian](/wiki/Bi%E1%BB%83n_Caspi) và Aras. Trong thời của nhà sử học Ctesias, họ là những người hùng mạnh hơn cả trong số những người Massagetae. Nhưng đến thời của Berossus, người Dahae đã hạ thấp vai trò của người Massagetae trong lịch sử. Vì vậy, Berrosus cho rằng Hoàng đế Cyrus Đại Đế tử trận khi ông giao chiến với người Dahae. [[76]](#cite_note-Harmatta371-76) [Johannes Melach](/index.php?title=Johannes_Melach_x%E1%BB%A9_Antioch&action=edit&redlink=1) xứ [Antioch](/index.php?title=Antioch&action=edit&redlink=1) thì dẫn nguồn từ một tác phẩm bị lãng quên được cho là của nhà [toán học](/wiki/To%C3%A1n_h%E1%BB%8Dc) [Pythagoras](/index.php?title=Pythagoras&action=edit&redlink=1) xứ [Samos](/index.php?title=Samos&action=edit&redlink=1), cho rằng ông tử trận trong một trận thủy chiến với người Samos. Không những thế, bản chất đáng ngờ của nguyên nhân cái chết của ông còn thể hiện như sau: theo [Lucian](/index.php?title=Lukianos_c%E1%BB%A7a_Samosata&action=edit&redlink=1) (dẫn nguồn của nhà văn [Onesicritus](/index.php?title=Onesicritus&action=edit&redlink=1)), khi đã hơn 100 tuổi, ông qua đời do buồn bã, vì Hoàng thái tử Cambyses đã sát hại phần lớn những bạn hữu của ông. Tuy nhiên, Hoàng đế Cambyses II lên nối ngôi đã vinh danh ông, xây dựng lăng tẩm cho ông tại kinh thành Pasargadae - nơi ông đã đánh bại Hoàng đế Astyages. [[79]](#cite_note-79) [[80]](#cite_note-80)
## Di sản
|“||
||”|
Cyrus Đại đế là một nhà chinh phạt tài ba, một quân nhân tuyệt vời, và là người sáng lập một đế quốc rộng lớn chưa từng thấy. Sau này, các tác gia
[Cicero](/index.php?title=Cicero&action=edit&redlink=1) và [Scipio Africanus](/index.php?title=Scipio_Africanus&action=edit&redlink=1) đã thể hiện sự hâm mộ đối với những chiến công hiển hách của ông. Tuy nhiên, với [82] [Trụ Cyrus](/index.php?title=Tr%E1%BB%A5_Cyrus&action=edit&redlink=1)và một loạt văn bản của người Do Thái, cộng thêm những bài viết của Xenophon, ông được ca tụng như một người giải phóng hơn là một ông hoàng chinh phạt. Nhà vua được đề cập đến 22 lần trong kinh [[12]](#cite_note-Cyrus_Dai_de_1-12) [Cựu Ước](/index.php?title=C%E1%BB%B1u_%C6%AF%E1%BB%9Bc&action=edit&redlink=1), nơi ông được tôn vinh vô điều kiện. Việc đề cập này bắt đầu sau khi ông giải phóng người Do Thái khỏi Babylon và cho hơn 40.000 người Do Thái trở về quê hương.
Cho đến ngày nay, nhiều người cho rằng ông vĩ đại hơn cả vua
[Alexandros Đại đế](/wiki/Alexandros_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF), xét về những thành tựu của ông. Trên thực tế, bản thân thiên tài quân sự xứ [Macedonia](/index.php?title=Macedonia&action=edit&redlink=1) này cũng vô cùng mến mộ và thán phục Hoàng đế Cyrus Đại Đế - vị vua vĩ đại đã thống nhất hai dân tộc Media và Ba Tư: ngay từ khi còn trẻ, vua Alexandros Đại Đế đã đọc tác phẩm "Cyropaedia" của nhà sử học Xenophon, trong đó thể hiện chí khí hào hùng của ông khi đánh trận và khi trị quốc, đồng thời thể hiện tài năng làm vua và nhà lập pháp của ông. [83] Từ đó vua Alexandros Đại Đế ngưỡng mộ ông, và trong chuyến viếng thăm đến cố đô Pasargadae, vị vua xứ Macedonia đã tỏ lòng hết sức kính trọng ông, qua việc truyền lệnh cho Aristobulus trang hoàng cái phòng bên trong lăng tẩm của ông. [[84]](#cite_note-Ulrich-84) [[84]](#cite_note-Ulrich-84)
### Trụ của Kourosh
*Xem chi tiết:* [Trụ của Kourosh](/index.php?title=Tr%E1%BB%A5_c%E1%BB%A7a_Kourosh&action=edit&redlink=1) [Trụ của Kourosh](/index.php?title=Tr%E1%BB%A5_c%E1%BB%A7a_Kourosh&action=edit&redlink=1), một trong những hiến chương đầu tiên về [nhân quyền](/wiki/Nh%C3%A2n_quy%E1%BB%81n). [Bảo tàng Anh Quốc](/index.php?title=B%E1%BA%A3o_t%C3%A0ng_Anh&action=edit&redlink=1).]]
Trụ của Kourosh được phát hiện năm 1878 tại địa điểm Babylon. Nó được ghi bằng chữ hình nêm của người Akkad. Bây giờ trụ của Kourosh được đặt ở [Bảo tàng Anh Quốc](/index.php?title=B%E1%BA%A3o_t%C3%A0ng_Anh&action=edit&redlink=1). Nó đề cập đến cuộc chinh phạt Babylon năm 539 TCN của Kourosh Đại đế cũng như sự cư xử khoan hồng của ông đối với thần dân các miền đất bị ông chinh phạt. [[12]](#cite_note-Cyrus_Dai_de_1-12)

Server: nginx

X-Content-Type-Options: nosniff

Pragma: no-cache

Cache-Control: no-cache, no-store, max-age=0, must-revalidate

Vary: Accept-Encoding,Cookie,User-Agent

Content-Language: vi


markdown:
*graúdo phát âm trong* [Tiếng Bồ Đào Nha](https://vi.forvo.com/languages/pt/)[pt]
graúdo
-
[phát âm graúdo](https://vi.forvo.com/word/gra%C3%BAdo/)Phát âm của [pathgs](javascript:;)(Nữ từ Brasil)
-
[phát âm graúdo](https://vi.forvo.com/word/gra%C3%BAdo/)Phát âm của [JeanWickert](javascript:;)(Nam từ Brasil)
-
[phát âm graúdo](https://vi.forvo.com/word/gra%C3%BAdo/)Phát âm của [ricnester](javascript:;)(Nam từ Brasil)
Bạn có thể làm tốt hơn? bằng giọng khác?
[Phát âm graúdo trong Tiếng Bồ Đào Nha](javascript:;)

Set-Cookie: lst=deleted; expires=Thu, 01-Jan-1970 00:00:01 GMT; Max-Age=0; path=/; domain=.forvo.com


markdown:
vozForums
>
Khu vui chơi giải trí
>
Chuyện trò linh tinh™
[Share] Có cái Acc 4share cho anh em dùng chung
User Name
Remember Me?
Password
Register
FAQ
Social Groups
Calendar
Mark Forums Read
Page 26 of 34
«
First
<
16
24
25
26
27
28
>
Last
»
Thread Tools
#
251
28-09-2012, 10:57
kokishimaken
Đã tốn tiền
Join Date: 08-2011
Posts: 725
Re: [Share] Có cái Acc 4share cho anh em dùng chung
Cho xin lun bác ơi em like FB cho
kokishimaken
View Public Profile
Send a private message to kokishimaken
Find all posts by kokishimaken
#
252
28-09-2012, 11:46
ca_tre88
Member
Join Date: 07-2009
Posts: 35
Re: [Share] Có cái Acc 4share cho anh em dùng chung
đã like share mình nhé. Thánks
ca_tre88
View Public Profile
Send a private message to ca_tre88
Find all posts by ca_tre88
#
253
28-09-2012, 15:54
Alchemist
Senior Member
Join Date: 07-2009
Posts: 264
Re: [Share] Có cái Acc 4share cho anh em dùng chung
đã send
Alchemist
View Public Profile
Send a private message to Alchemist
Find all posts by Alchemist
#
254
28-09-2012, 17:56
crusader.cqt
Senior Member
Join Date: 03-2011
Posts: 125
Re: [Share] Có cái Acc 4share cho anh em dùng chung
Share mình với, thanks bác nhiều
// Đã like hi
crusader.cqt
View Public Profile
Send a private message to crusader.cqt
Find all posts by crusader.cqt
#
255
28-09-2012, 18:01
vitconpro2112
Đã tốn tiền
Join Date: 06-2012
Location: Nhà
Posts: 469
Re: [Share] Có cái Acc 4share cho anh em dùng chung
Mình cũng có acc vì cũng có 15k
vitconpro2112
View Public Profile
Send a private message to vitconpro2112
Find all posts by vitconpro2112
#
256
28-09-2012, 18:03
ABC...
Đã tốn tiền
Join Date: 05-2011
Posts: 187
Re: [Share] Có cái Acc 4share cho anh em dùng chung
bác nào get hộ em cái link này với
Code:
up.4share.vn/f/665454505153525f/WIN.7.X86.THANHAN.GHO.file
ABC...
View Public Profile
Send a private message to ABC...
Find all posts by ABC...
#
257
28-09-2012, 18:05
thienma2
Senior Member
Join Date: 01-2011
Posts: 176
Re: [Share] Có cái Acc 4share cho anh em dùng chung
Quote:
Originally Posted by
Alchemist
đã send
Bạn ơi gửi acc cho mình với, mượn mấy hơm trước rồi mà chưa nhận được nữa. Thanks bạn.
thienma2
View Public Profile
Send a private message to thienma2
Find all posts by thienma2
#
258
28-09-2012, 18:46
thienma2
Senior Member
Join Date: 01-2011
Posts: 176
Re: [Share] Có cái Acc 4share cho anh em dùng chung
Đã nhận được acc, thanks chủ thread.
Up cho ae nào cần.
thienma2
View Public Profile
Send a private message to thienma2
Find all posts by thienma2
#
259
28-09-2012, 18:55
xanhlacay2.0
Đã tốn tiền
Join Date: 12-2010
Location: Buôn Ma Thuột city
Posts: 445
Re: [Share] Có cái Acc 4share cho anh em dùng chung
confirm, thanks chủ thớt
đá con mèo ae nào chơi đổi pass nhé
xanhlacay2.0
View Public Profile
Send a private message to xanhlacay2.0
Find all posts by xanhlacay2.0
#
260
28-09-2012, 19:09
adongdong
Member
Join Date: 07-2010
Posts: 42
Re: [Share] Có cái Acc 4share cho anh em dùng chung
Đang đợi bác chủ share acc down ...
adongdong
View Public Profile
Send a private message to adongdong
Find all posts by adongdong
Page 26 of 34
«
First
<
16
24
25
26
27
28
>
Last
»
«
Previous Thread
|
Next Thread
»
Thread Tools
Show Printable Version
Email this Page
Posting Rules
You
may not
post new threads
You
may not
post replies
You
may not
post attachments
You
may not
edit your posts
BB code
is
On
Smilies
are
On
[IMG]
code is
On
HTML code is
Off
Forum Rules
Forum Jump
User Control Panel
Private Messages
Subscriptions
Who's Online
Search Forums
Forums Home
Đại sảnh
Thông báo
Thắc mắc & Góp ý
Thread post sai mục
Tin tức iNet
Review sản phẩm
Máy tính để bàn
Overclocking & Cooling
Modding
AMD
Intel
Mainboard & Memory
Đồ họa máy tính
Phần cứng chung
Thiết bị ngoại vi & Phụ kiện
Phần mềm
Download
Phát triển Phần mềm
Trường đua
Games
Thảo luận chung
DOTA2
League of Legends
Garena - Liên Quân Mobile
MMO -- Game Online
Pokemon GO
Overwatch
Hearthstone
FPS
Liên Minh Huyền Thoại
Sản phẩm công nghệ
Máy tính xách tay
Tất tần tật thông tin về Dell anh em cần biết
Các sản phẩm Apple
Máy tính chuyên dụng
Thiết bị di động
Đồ điện tử & Thiết bị gia dụng
Multimedia
HDmedia
theNEXTvoz
Mạng gia đình & Doanh nghiệp nhỏ
Tự build máy chạy macOS
Ô tô & Xe máy
miniPC
Giao lưu Doanh nghiệp & Người dùng (theo Alphabet)
DELL - Thông tin sản phẩm và dịch vụ chính hãng
Hoanghamobile.com
SaiBack.com - Cung cấp thiết bị lưu trữ chuyên nghiệp
WD - Thương hiệu ổ cứng tin cây, dịch vụ hỗ trợ tốt nhất
We can do
Khu vui chơi giải trí
Chuyện trò linh tinh™
Superthreads
From f17 with Love
Offline
Các món ăn chơi
Trưng cầu dân ý
Khu thương mại - Mua và Bán
Máy tính để bàn
Máy tính xách tay
Điện thoại di động
Các thiết bị công nghệ khác
All times are GMT +7. The time now is
07:05
.
Contact Us
-
vozExpress
-
Archive
-
Top
Steam Powered by vBulletin® 0.1 pre-alpha
Copyright ©2000 - 2017, Jelsoft Enterprises Ltd.

WARC-Identified-Payload-Type: application/xhtml+xml

Set-Cookie: vflastactivity=0; expires=Sun, 19-Aug-2018 00:05:11 GMT; path=/; domain=vozforums.com; secure

Cache-Control: private, post-check=0, pre-check=0, max-age=0


markdown:
![ line](/images/line.jpg)
**Nhà sản xuất**» - trang 11
Mã hàng : CHN-104-0711
Mã hàng : CHN-104-0709
Mã hàng : CHN-104-0666
Mã hàng : CHN-104-0677
Mã hàng : CHN-104-0684
Mã hàng : CHN-104-0707
Mã hàng : CHN-104-0683
Mã hàng : CHN-104-0691
Mã hàng : CHN-104-0714
Mã hàng : CHN-104-0676
Mã hàng : CHN-104-0697
Mã hàng : CHN-104-0706
Mã hàng : CHN-104-0663
Mã hàng : CHN-104-0734
Mã hàng : CHN-104-0757

Cache-Control: no-store, no-cache, must-revalidate, post-check=0, pre-check=0

Vary: Accept-Encoding,User-Agent

Content-Type: text/html


markdown:
|
|![]()
|
|
Website thiết bị uy tín
Luôn cam kết hàng chính hãng
|
|![]()
|
|
Giao hàng toàn quốc
Tư vấn nhiệt tình, Bảo hàng chính hãng
|
|![]()
|
|
Đa dạng sản phẩm
Với hơn 15.000 sản phẩm đủ chủng loại


markdown:
Hỗ trợ trực tuyến
Tùy chọn mua hàng
Hãng sản xuất
Giá tiền
Khuyến mãi - thanh lý
Quảng cáo
![](/images/line.jpg)
**Xuất xứ**» Đức **Mã hàng : BSH-303-0877**
Giá : 17,280,000 VNĐ
**Mã hàng : MTB-303-1272**
Giá : 14,211,000 VNĐ
**Mã hàng : AEG-303-0548**
Giá : 2,685,000 VNĐ
**Mã hàng : AEG-303-0554**
Giá :


markdown:
**Về việc đăng ký thành viên** **Hỗ trợ đăng bài PR MIỄN PHÍ** **Việc Làm Khách Sạn**
Người đăng:
[Tuyển Dụng Khách Sạn - Hotelcareers.vn]vào [10 Tháng 1 2017]
# 3 điểm du lịch hoang dã nhất hành tinh
Thảo luận trong '
[Du lịch](forums/du-lich.103.html)'
**Về việc đăng ký thành viên** **Hỗ trợ đăng bài PR MIỄN PHÍ** **Việc Làm Khách Sạn**
Người đăng:
[Tuyển Dụng Khách Sạn - Hotelcareers.vn]vào [10 Tháng 1 2017]
Thảo luận trong '
[Du lịch](forums/du-lich.103.html)'

X-Frame-Options: SAMEORIGIN

Set-Cookie: xf_session=11af8bc508338d9265edf065c0cea414; path=/; secure; httponly

Cache-control: private, max-age=0


markdown:
**BSN NITRIX 2.0 90 Tabs tăng sức bền sức mạnh cơ Bắp** **TRỌNG LƯƠNG: 90 thành viên** **Trọng Lương 1 Lân Dũng: 3 viên** **NITRIX ® 2.0 native BLEND 3.6g** **Tập trung NITRIX tổng hợp * **
L-Citrulline, Hawthorne Extract (Aerial Parts) (1% Flavonoids, 3% oligomeric proanthocyanidins), Lưu left traversal (20% Punicaligins), Chiết Output words realm nho (85% polyphenol), Pterostilbene (pTeroPure ® #), Red Pepper Extract (left traversal) (2% capsaicinoid) (Capsimax ™), trans-resveratrol (resVida ®), mũ đen Focus Extract (left traversal) (95% Piperine) (Bioperine ®)
**Myogenic Matrix * **
Creatine monohydrat, Creatine HCl (Con-Cret ®), Creatine khan 3.6g
**Thành phần:** Aqueous Coating, Microcrystalline Cellulose, Stearic Acid, Croscarmellose Sodium, Magnesium Stearate, Silicon Dioxide, FD&C Red #40, FD&C Yellow #6, Titanium Dioxide, and FD&C Blue #2.
Thông tin về dị ứng: Có chứa trứng, sữa, đậu nành, động vật có vỏ, dầu cá, các loại hạt cây và hương vị đậu phộng
**Hướng dẫn sử dụng: ** Sử dụng thành viên 3 / lần, ngày 2 lần. Sử dụng trước và sau tập. **Sản phẩm Đoạt Giải thưởng Năng lượng & Sức Bền 2013 ** **Cung cấp nền tảng cho tất cả các chương trình daemon tập tin Luyện và thực hiện các plugin làm việc!**
NITRIX 2.0 là một Tiến Bộ mới nhất trong công thức NITRIX Oxide, được thiết kế để hỗ trợ cho công việc Bơm (Pump), sức bền hiệu quả.
Chìa khóa cho công thức mới của Nitrix 2.0 là 3 gram Axit Amin L-Citrulline, một tiền thân của Nitric Oxide. Vai trò chính của L-Citrulline trong cơ thể là hỗ trợ tăng dòng chảy của máu, đưa oxi và các chất dinh dưỡng vào tế bào cơ. Nếu đảm bảo được hiệu quả của dòng chảy này, bạn sẽ trải nghiệm những tiến bộ trong quá trình tập luyện, lực đẩy tuyệt vời, cơ bắp no căng, năng lượng lớn hơn, sức chịu đựng bền bỉ với khả năng phục hồi tốt hơn. NITRIX là nền tảng của mọi chất bổ sung bạn cần.
## Bình luận Hủy


markdown: Các cụ mạn phép cho em hỏi? Trong chế hòa khí cho xe số, có 2 vít chỉnh xăng và gió để chỉnh tỉ lệ nhiên liệu rồi. Vậy chỗ chỉnh ở Kim Ga thì mình chỉnh khi nào? Em biết là chỉnh lên thì nhiều xăng hơn, xuống thì ít xăng đi nhưng không biết lúc nào thì nên chỉnh ở kim ga! Mong các cụ giải đáp! Thanks các cụ!

Set-Cookie: xf_session=cfa4e9a1f869abd5c16008790818ffe5; path=/; secure; httponly


markdown:
[](https://www.sendo.vn/san-pham/loa-bluetooth-jy23-am-thanh-khung-bass-chuan-tot-nhat-trong-tam-gia-3570867/?source_block_id=search_products&source_page_id=search_htm_rank)
-38%
![ LOA BLUETOOTH JY23 ÂM THANH KHỦNG BASS CHUẨN TỐT NHẤT TRONG TẦM GIÁ](https://static.scdn.vn/images/ecom/blank200x200.gif)
*Yêu thích*
249,000 đ 399,000 đ
[LOA BLUETOOTH JY23 ÂM THANH KHỦNG BASS CHUẨN TỐT NHẤT TRONG TẦM GIÁ](https://www.sendo.vn/san-pham/loa-bluetooth-jy23-am-thanh-khung-bass-chuan-tot-nhat-trong-tam-gia-3570867/?source_block_id=search_products&source_page_id=search_htm_rank)

Content-Type: text/html; charset=utf-8


markdown:
tải ứng dụng ngay
* Giao hàng toàn quốc, lọc sản phẩm theo vị trí shop.
* Shop càng gần thì phí vận chuyển càng giảm.


markdown:
[](https://www.sendo.vn/san-pham/giay-the-thao-nmd-nam-nu-may-moi-sieu-thoi-trang-va-ca-tinh-nang-dong-3916528/?source_block_id=search_products&source_page_id=search_htm_rank)
-10%
![ Giày thể thao NMD nam nữ mày mới siêu thời trang và cá tính năng động](https://static.scdn.vn/images/ecom/blank200x200.gif)
*Yêu thích*
765,000 đ 850,000 đ
[Giày thể thao NMD nam nữ mày mới siêu thời trang và cá tính năng động](https://www.sendo.vn/san-pham/giay-the-thao-nmd-nam-nu-may-moi-sieu-thoi-trang-va-ca-tinh-nang-dong-3916528/?source_block_id=search_products&source_page_id=search_htm_rank)