text:
author's copyright
TRẦN XUÂN AN
14-04 HB6
( 2006 )
TẬP II
Tệp 1
Tệp 2
Tệp 3
Tệp 4
Tệp 5
Tệp 6
Tệp 7
Tệp 8
Tệp 9
Tệp 10
Tệp 11
Tệp 12
Tệp 13
Tệp 14
Tệp 15
Tệp 16
________
TẬP I
TẬP III
TẬP IV
Kính dâng lên bàn thờ cao tổ phụ:
NGUYỄN VĂN TƯỜNG (1824 – 1886)
Trần Xuân An,
nội hậu duệ thế hệ thứ năm.
Tặng hai con thương quý của ba:
TRẦN XUÂN BÀI THƠ
& TRẦN XUÂN NHÂN VĂN
TXA.
Xem:
Blogger (Google) tháng 12-2005
http://tranxuananpcdtnvt2a.blogspot.com/
& các trang tiếp theo: … 3a … 3b … 3c …
TRUYÊN KÍ THỨ 7
chia ra làm 8 tệp (8 phân đoạn), từ tệp 1 đến tệp 8.
Tệp 1
(PHÂN ĐOẠN 1 TRUYỆN KÍ THỨ 7)
Phụ chính đại thần
NGUYỄN
VĂN TƯỜNG
(1824 – 1886)
HAI MƯƠI LĂM THÁNG MƯỜI
HAI KHÔNG KHÔNG HAI
(HAI MƯƠI THÁNG CHÍN
NHÂM NGỌ
NĂM THỨ HAI CÔNG NGUYÊN HOÀ BÌNH
TÁC GIẢ GIỮ BẢN QUYỀN
TỪNG CHỮ, TỪNG Ý TƯỞNG CỦA MÌNH
TRÂN TRỌNG VÀ THÀNH THẬT BIẾT ƠN
Tác giả,
TRẦN XUÂN AN
71B Phạm Văn Hai
(cửa hiệu Phan Huyên)
Phường 3, quận Tân Bình
Thành phố Hồ Chí Minh
ĐT.: [08] 8453955
& 0908 803 908
Khởi viết từ 08 giờ 39 phút, ngày 25.10.2002
(20.9 Nhâm ngọ, năm thứ hai công nguyên Hoà Bình);
Tạm hoàn tất tập II vào lúc 17 giờ 24 phút,
ngày 06.12. 2002 (03.11 Nh. ngọ HB.2),
tại thành phố Hồ Chí Minh.
TRẦN XUÂN AN
PHỤ CHÍNH ĐẠI THẦN
NGUYỄN
VĂN
TƯỜNG
(1824 – 1886)
truyện – sử kí
TẬP II
(TRỌN BỘ BỐN TẬP)
bản sơ thảo hoàn chỉnh, 10.2002
bản tự nhuận sắc, 02.2004
NHÀ XUẤT BẢN VĂN NGHỆ TP. HCM.
2004
(trong bản đã xuất bản,
có gác lại một số đoạn chú thích)
Xin tạ ơn ngọn bút,
biểu tượng của sự công chính và liêm khiết trí tuệ.
Xin yêu thương, trân trọng
và bảo vệ
từng dòng chữ mồ hôi nước mắt
của chất xám và trái tim.
TXA.
PHẦN THỨ TƯ
(1873 – 1880)
TRẦN XUÂN AN
CƯỠNG ƯỚC “HỮU NGHỊ”
VÀ CƯỠNG ƯỚC THƯƠNG MẠI,
GIÁP TUẤT 1874
Truyện kí thứ bảy
(phân đoạn 1)
1
Tháng sáu nhuận lại khởi đầu với những ngày nắng chói chang. Quảng Trị quê nhà chói rực nắng đến nhức mắt. Nắng nóng ngay từ lúc hừng sáng trên biển đông phía Cửa Việt, và gió, gió nam lửa từ phương tây phía Lào, suốt ngày đêm thổi gắt, khiến ruộng đất nứt nẻ. Phó sứ, tham tri Bộ Lễ Nguyễn Văn Tường cùng những người trong sứ bộ, trong đoàn tuỳ tùng chuẩn bị vào Gia Định trong cái nắng xứ Huế dữ dội không kém gì ở Quảng Trị.
Với quan niệm thiên, địa, nhân nhất thể và cảm ứng lẫn nhau, quan quản đạo Tôn Thất Trường đã sáu lần lập đàn cầu mưa, nhưng chỉ được mưa nhỏ (một cách ngẫu nhiên!). Quan phủ doãn kinh sư Nguyễn Hanh cũng lập đàn cầu mưa cho cả Thừa Thiên và Quảng Trị trong niềm tin về Trời. Trời như một thực thể lí và khí, không nhân dạng, nhân hình, không hề nói gì và chẳng bao giờ nói gì, cứ vận hành theo quy luật, nhưng có thể cảm ứng với Đất, với Người. Người không hại người, không hại đất, không hại trời, và cũng như thế, không yếu tố nào làm hại yếu tố nào, đó là nhân của quả thái bình. Nhưng Con Người, mỗi người là một tiểu vũ trụ, vẫn là chủ thể của chuỗi tương tác bất tận ấy. Thiên thời, địa lợi, nhân hoà, ba yếu tố trong nhất thể, tương tác theo luật nhân quả với quan niệm biện chứng tâm linh!
“Thiên hà ngôn tai
Tứ thời hành yên
Vạn vật sinh yên
Thiên hà ngôn tai”
Trời nói gì đâu!
Bốn mùa vần trôi
Vạn vật sinh sôi
Trời nói gì đâu! (1)
Trời, tạo vật ư? Khổng Tử đã chẳng viết về ý niệm Trời và quy luật vận hành, sinh sản của vạn vật như vậy đó sao!
Và đôi khi, rất ngẫu nhiên, trời cảm động, chuyển mưa, như Quảng Trị đang mưa! Quan phó sứ Nguyễn Văn Tường đã thấy trời xứ Huế mát dịu hẳn lại nhờ những cơn mưa nhỏ ở quê nhà Quảng Trị (2).
Nhưng tình hình chính trị không mát dịu chút nào!
Ở Hà Nội, Jean Dupuis vẫn liên kết với suý phủ Pháp tại Gia Định qua trung tá Senès, kẻ đang đảm nhiệm chức vụ thuyền trưởng tàu Bô Liên (Bô Len, Bourayne), vốn trước đây đã được Dupré phái ra ngoài ấy, để quyết buộc triều đình Huế phải mở cửa biển, phải khai thông tuyến sông Hồng lên Vân Nam (Trung Quốc), nhằm mục đích cho chúng tiến hành việc buôn bán muối và vũ khí cho Vân Nam. Jean Dupuis đã quá vất vả mấy năm nay vì phải chuyên chở vũ khí theo một con đường rất xa và rất khổ nhọc trên lưng ngựa thồ, từ cửa biển Trung Hoa vào Vân Nam phải mất đến sáu tháng ròng rã (3)! Nay làm sao y chịu lỡ mất thời cơ để khai thông tuyến đường thuỷ sông Hồng: Hải Phòng – Vân Nam! Phủ suý Pháp tại Gia Định cũng thế! Tất nhiên, tham vọng của chúng không chỉ thế! Âm mưu này, Jean Dupuis, Doudart de Lagrée, Françis Garnier đã toan tính và chúng đã thực hiện các bước thăm dò, khảo sát thực địa ít ra từ tháng sáu, năm Tự Đức thứ hai mươi (1867), hồi Nguyễn Văn Tường còn là bang biện Thành Hoá (Quảng Trị). Một âm mưu đã toan tính, rắp tâm lâu dài đến thế, nay chúng không thể không làm sức ép tại Hà Nội, bằng mọi cách, kể cả việc khiêu khích, gây biến.
Nguyễn Văn Tường, Lê Tuấn được triều đình điều động từ Bắc Kì về kinh cũng vì sự thể đó. Sứ bộ được thành lập với sự bổ sung Nguyễn Tăng Doãn. Đến lúc này, tình hình càng gay gắt thêm, nhưng sứ bộ cũng chưa kịp xuống tàu thuỷ vào Nam đàm phán!
Thư của Nha Thương bạc đã tống đạt vào tên tướng thực dân Dupré: “[Đồ] Phổ Nghĩa [Jean Dupuis] ngang ngược bừa bãi. Chiểu theo hoà ước [Nhâm tuất 1862], [y và Senès] rất cùng trái lắm. Xin sức cho thuyền ấy tuân theo hoà ước, rút về” (4).
Quan khâm mạng Nguyễn Tri Phương biết tin tướng suý Pháp ở Gia Định đã gửi thư cho Đồ Phổ Nghĩa, bảo y phải rút khỏi Hà Nội (5). Nhưng ông biết rõ đó chỉ là một bức thư giả vờ, một động tác giả, nhằm đối phó với triều đình Huế, tuy viết như thế nhưng vẫn có chỉ thị mật với nội dung ngược lại. Dẫu là thực dân, nhưng bọn Pháp vẫn cố gắng tránh được chừng nào hay chừng ấy sự trắng trợn vi phạm “hoà” ước Nhâm tuất 1862. Chúng vẫn muốn lừa giáo dân nước ta và để các cố đạo thực dân dễ ăn nói! Vì cố che giấu dã tâm, bọn Pháp mượn tay tên lái buôn người Pháp làm việc cho thực dân Anh gây hấn. Trên danh nghĩa, Jean Dupuis không phải là người của Pháp suý Gia Định, cũng không phải nhân viên đặc phái của chính phủ Cộng hoà Pháp! Thuyền trưởng Senès của tàu Bourayne cũng chỉ mượn chiêu bài đánh dẹp hải tặc theo “hoà” ước Nhâm tuất 1862! Nói chung, ở Huế, phó sứ Nguyễn Văn Tường thừa biết chúng vẫn cố “lấy vải thưa để che mắt thánh” chừng nào còn che được! Ông biết chuyện quan khâm mạng Nguyễn Tri Phương đã cho mời y đến để thử lại nước cờ của bọn Pháp. Quan khâm mạng hỏi Jean Dupuis:
- Ông đã nhận được thư của ngài Pháp suý Gia Định? Bản chức đã được triều đình bản quốc thông tư, rằng tướng Du Bi Lê (Dupré) đã gửi thư yêu cầu ông phải rút khỏi Hà Nội và rút khỏi bất kì nơi đâu trên lãnh thổ Đại Nam. Bản chức muốn được nghe lời cáo biệt của ông!
- Thư nào? Thư yêu cầu như thế ư? Ồ, vâng, tôi có nhận được. Tuy nhiên, ơ hay, việc gì tôi phải tuân lệnh tướng Dupré! Tôi là thương gia, đâu phải sĩ quan của Pháp, cũng chẳng là nhân viên Chính phủ Pháp, thưa ngài! Cho nên, lá thư của tướng Dupré không buộc tôi “cáo biệt” Bắc Kì này được!
Quan Vũ hiển điện đại học sĩ, khâm mạng đại thần, kinh lược sứ Bắc Kì Nguyễn Tri Phương nén giận trước sự man trá, giảo quyệt của Jean Dupuis. Nếu chỉ y, cho dẫu quân của riêng y đến mấy trăm tên, kể cả lính của tổng đốc Vân Nam, với số vũ khí lên đến bảy nghìn (7.000) cây súng, ba mươi (30) cỗ đại bác và vô số đạn dược (6), thì đâu khó gì mà quan triều đình dưới quyền Nguyễn Tri Phương không đuổi y được! Thật ra, triều đình Huế và quan khâm mạng thừa biết, sau lưng tên Jean Dupuis quỷ quyệt này là cả nước Pháp và liên quân các nước Âu Mỹ!
- Đồ Phổ Nghĩa (Jean Dupuis)! Bản chức thừa biết ông chỉ là cái bung xung, cái ngòi nổ cho tướng Pháp và cả nước Pháp mà thôi! Nhưng dẫu sao mặc lòng, lá thư của suý phủ Pháp Du Bi Lê (Dupré) là có thật! – Quan khâm mạng họ Nguyễn cẩn trọng thử thêm một lần nữa –. Nếu ông không tuân lệnh tướng Du Bi Lê (Dupré), thì ông rơi vào trường hợp đơn phương vô cớ xâm phạm lãnh thổ của nước Đại Nam chúng tôi, hẳn sẽ nguy to cho ông đấy!
- Thưa ngài, – Jean Dupuis cười khẩy –, tôi chỉ là một thương gia. Tôi xin lặp lại yêu cầu: Ngài hãy cho khai thông tuyến sông từ Hải Phòng lên Vân Nam, và bỏ lệnh cấm buôn bán muối cho miền nam Trung Quốc. Ngài không thấy đoàn tàu thuyền của tôi treo cờ có chữ “Mã” (7), họ của đề đốc Vân Nam, Trung Quốc đó sao! Đại Nam là thuộc quốc của Trung Hoa, ngài không tuân hành sao? Hay ít ra cũng nể vì lá cờ có chữ “Mã” trên đoàn tàu thuyền của tôi chứ?
- Ông Đồ Phổ Nghĩa (Jean Dupuis) này! Ông nhầm to rồi! Nước Đại Nam chúng tôi là một nước độc lập, tự chủ, giữa Việt – Hoa không phải “ra lệnh, tuân lệnh” với nhau được! Triều cống chỉ là xã giao, hữu nghị, “hậu vãng bạc lai”!
Thật lòng, Jean Dupuis cũng hơi ngạc nhiên, nhưng liên hệ với vốn liếng thực tế mà y thu thập được, y thấy quan khâm mệnh Nguyễn Tri Phương nói đúng: người Trung Quốc không có quyền xuôi thuyền trên sông Hồng ngang qua Bắc Kì, và miền nam Trung Quốc cũng không được mua muối Bắc Kì như y đang cố khai thác mối lợi trước mắt khá ngon ăn này. Ngẫm nghĩ một lúc, Jean Dupuis nói:
- Chỉ có mỗi một liên quan giữa tôi với nước Pháp là quốc tịch tôi đang mang. Tôi sẵn sàng bỏ quốc tịch Pháp (5), và sau đó sẽ tìm kiếm một nước Âu Mỹ khác, để đạt cho bằng được mục tiêu mở tuyến đường thuỷ sông Hồng, tức là sông Cái hoặc còn gọi là sông Kói này! Tướng Dupré làm gì tôi tốt nào! Mặc xác cái “hoà” ước Nhâm tuất 1862 của nước Pháp với nước Đại Nam! – Jean Dupuis không ngờ y đóng kịch đạt đến thế –.
Ở kinh đô Huế, phó sứ Nguyễn Văn Tường để tâm theo dõi tình hình ở Bắc Kì. Ông đã đọc rất kĩ các tập tâu của Nguyễn Tri Phương đệ gửi vào vua Tự Đức. Trong tập tâu gần đây nhất của quan Vũ hiển, kinh lược sứ, Nguyễn Văn Tường thấy rõ nhận định của Nguyễn Tri Phương về Jean Dupuis: “Lời nói nhiều điều doạ nạt” (5)! Nguyễn Văn Tường vốn trầm tĩnh, cũng không thể nén giận!
Trong những ngày thượng tuần tháng sáu nhuận năm Tự Đức thứ hai mươi sáu, Quý dậu (1873) này, phó sứ tạm hàm tham tri Bộ Lễ còn nhận được thông tin về mối quan hệ giữa cố đạo Nghệ An Gauthier (Ngô Gia Hậu, thầy của Nguyễn Trường Tộ) với Jean Dupuis. Chính tổng đốc Nghệ An Tôn Thất Triệt tâu báo, quân thám báo đã nhặt được thư Jean Dupuis trả lời giám mục thực dân Gauthier (5), với nội dung nói về việc góp vốn buôn bán từ Bắc Kì lên Vân Nam! “Buôn bán” những gì? Đã quá rõ! Hãy nhìn những thùng vũ khí hiện đại và muối biển trên tàu thuyền của y đang buông neo tại Hà Nội! Vua Tự Đức xác nhận : “Việc ấy sự tất có đến thế” (5)! Đó là xác nhận sau khi điều tra thủ bút! Ngay lập tức, nhà vua sai quan Thương bạc viết thư cho suý phủ Pháp tại Gia Định, đồng thời “lại sai sao bản dịch của tỉnh Nghệ An, mật giao cho Nguyễn Tri Phương và các quan tỉnh ở Bắc Kì, [dặn] hết lòng phòng bị, cần phải mười phần [phòng thủ] vững bền, để ngăn ngay từ đầu” (5) âm mưu trong mối quan hệ giữa “tả đạo” Nghệ An với tên lái buôn Jean Dupuis! Nguyễn Văn Tường biết ngay, nếu sự biến xảy ra, sẽ không chỉ ở Bắc Kì (từ Ninh Bình trở ra) mà cả Nam Đàng Ngoài (Thanh – Nghệ – Tĩnh)! Và ông nhận thức nhiệm vụ đàm phán sắp khởi hành thật không dễ dàng chút nào! Không chiến tốt, không thủ tốt, làm sao có thể đàm cho thắng lợi? Từ năm năm trước, ông chẳng dâng sớ lên vua Tự Đức với mục đích vạch trần âm mưu thực dân Pháp cố lừa ta ngồi vào bàn “hoà” nghị để phải kí thêm “hoà” ước mới, nhượng đứt bằng cách hợp thức hoá chủ quyền cho chúng ba tỉnh Miền tây Nam Kì mà chúng đã chiếm đoạt từ năm Bính dần (1867)! Gần đây tình hình càng bi đát hơn, bi đát đến mức triều đình và vua Tự Đức bỏ vuột mất thời cơ khi chiến tranh Pháp – Phổ 1870 – 1871 nổ ra với sự thất bại thảm hại của Pháp! Phân tích tình hình, tương quan lực lượng, Nguyễn Văn Tường thấy Pháp đang suy yếu, mới gắng phục hồi trong vỏn vẹn hai năm gần đây, nhưng đến nay ta thật sự cũng sức cùng lực kiệt bởi bọn giặc Cờ và phỉ Bắc. Thời điểm này, chúng vẫn muốn gây chiến để ép ta ngồi vào bàn hội nghị và có khả năng gây loạn lạc khắp Đàng Ngoài (từ Hà Tĩnh trở ra)! Phó sứ Nguyễn Văn Tường thật lòng rất băn khoăn, ngần ngại, nhưng không biết sẽ làm thế nào!
Lại được tin thêm về việc cố tình gây rối của Jean Dupuis! Tên thực dân lái buôn này bất chấp mọi can ngăn, thuyết phục, kể cả việc chỉ rõ vai trò bung xung, ngòi nổ mà y đang bị lợi dụng, y vẫn tiếp tục cho tàu thuyền lên đến thượng du tỉnh Hưng Hoá, tìm cách móc nối, ngầm thông với bọn giặc Cờ vàng Hoàng [Sùng] Anh (8)! Quan tuyên sát đổng sức đại thần Nguyễn Tri Phương ra mật lệnh cho các nơi canh phòng nghiêm mật, lại phái viên ngoại lang tuỳ phái Trần [Thúc] Nhượng đến các tỉnh Hưng Yên, Nam Định, Hải Dương khám xét, đốc thúc việc canh gác, phòng thủ các đường sông hiểm yếu (8).
Như vậy, ngày càng rõ ràng là tên bung xung lái buôn muốn thực tâm gây hấn, theo lòng thực dân hám lợi của y và của Chính phủ Pháp lẫn của suý phủ Pháp tại Gia Định. Như thế, không nghi ngờ gì nữa, từ đầu năm ngoái (1872), Jean Dupuis về Pháp để mua vũ khí, tiếp tục thực hiện kế hoạch “chở súng đạn cho người Tàu đánh nhau” (9), cho bọn giặc Cờ quấy rối nước ta, từ năm, bảy năm trước. Lúc đến Paris, y có tiếp xúc với cả bộ trưởng Bộ Hải quân Pháp Pothuau (10). Pothuau tuy dè dặt nhưng cũng “giới thiệu” y cho thiếu tướng D’Arbaud, kẻ đang đảm nhiệm thay chức vụ thống đốc Nam Kì trong thời gian Dupré nghỉ phép (10). Thật ra, đó là tấn tuồng che giấu âm mưu xâm lược Bắc Kì!
Tháng sáu nhuận, Quý dậu (1873) năm nay, dù ngoài quê nhà Quảng Trị đã mưa được vài cơn mưa nhỏ, làm dịu gió nóng, nắng lửa, ở kinh đô Huế cũng vẫn chỉ dịu bớt phần nào. Nhưng tình hình chính trị vẫn không hề giảm nhiệt độ, lại đang tăng lên từng ngày một, bởi chỉ một tên “lái buôn” bung xung Jean Dupuis!
Ngày mười sáu tháng sáu nhuận (08.08.1873) ấy, sứ bộ đã phải xuống tàu hơi nước để lên đường (11)!
Thuyền Mẫn Thoả dẫn đầu, tiếp sau là thuyền Viễn Thông (11)! Hai chiếc thuyền hơi nước đưa sứ bộ và đoàn tuỳ tùng vào Gia Định trên sóng biển không hề lặng sóng…
Lên tàu, ngoảnh lại, quan phó sứ Nguyễn Văn Tường thấm hiểu tình hình Bắc Kì ngày càng nóng lên, đến mức bức bối. Thêm vào đó, ở Bình Định, tổng đốc Ngãi – Định Hoàng Văn Tuyển lại tâu xin cho mở lò tư nhân để đúc tiền, tất nhiên dưới sự kiểm sát của quan chức. Vua thấy cũng tiện, chuẩn y. Nào ngờ khách buôn người Hoa nước Thanh liền chở tiền giả (tiền sềnh) đúc từ Tàu sang, thông đồng với chủ lò Hoàng Đình Quan (12)! Tiền giả! Tiền sềnh! Tiền giả! Tiền sềnh! Lại một nguy cơ lan tràn phải chận đứng! Lò đúc tiền ngay lập tức bị dẹp bỏ, có điều nhiệt độ thời sự lại càng bị nung đốt! Nhiệt độ lại nung đốt thêm cũng do vụ Ông Ích Khiêm, Trương Văn Đễ bất tuân tướng lệnh của hai vị quan Vũ hiển Nguyễn Tri Phương, thống đốc Hoàng Tá Viêm, phải bị cách chức, bị trói, dẫn độ về kinh đô chịu nghị xử! “Trước đây, bọn giặc vây bức đồn Phong Đăng, quan khâm mạng Nguyễn Tri Phương, thống đốc Hoàng Tá Viêm muốn nhân lúc [giặc] bỏ trống, đánh úp lấy sào huyệt giặc ở Đại Đồng, giục ngay phải tiến đến đồn để tiếp việc. Bọn Ích Khiêm lấy cớ giặc nhiều, đường hiểm, từ chối, lại đều lấy bệnh tình, đóng lùi lại. Bọn Tri Phương cho là mượn cớ để ở lại, ngại khó, chọn thuận tiện, làm tập tâu hặc tội. Vua chuẩn cho lập tức bắt trói đưa về kinh, giao đình thần nghiêm nghĩ. Đến nay án nghĩ xử: Bọn ấy tiến hay ở lại, tự do, không theo lệnh tướng, xin cách chức cho làm việc chuộc tội. Vua chuẩn y án nghĩ, phát đi theo sai phái ở quân thứ Tuyên Quang” (13). Và tin Ngụy Khắc Đản chết vì bệnh (14)! Những nguồn tin ấy, qua những nơi tàu cập bến, Đà Nẵng, Nha Trang, Vũng Tàu, sứ bộ đều được trung sứ (sứ thần giao liên giữa triều đình với sứ bộ) trình báo!
Chỉ một thoáng mưa mát dịu là khi nhận được thông tin về huyện Thành Hoá (thuộc Quảng Trị). Ấy là khâm phái Phan Khắc Kiệm đến chín châu mường, châu bạn thuộc huyện để uỷ lạo, cấp vải muối, mặc dù Lào đã chiếm lại ba châu (15)!
Cuối tháng sáu nhuận đó, kinh đô Huế mới tràn ngập một trận mưa thật lớn, thấm đẫm đất trời (2). Tuy nhiên, bấy giờ, lúc một giờ sáng ngày hai mươi ba nguyệt lịch, sứ bộ đang lâm vào cảnh vất vả vì hệ thống nồi hơi nước của tàu thuỷ bị nổ (16). Tàu ngập tràn nước sôi, sôi sùng sục, bốc khói nóng bỏng, sôi và bốc khói cả khi nước đã tràn ra khắp hầm tàu! Tàu thuyền phải lênh đênh nổi trôi theo sóng gió ở Hòn Khô (thuộc Bình Định) và suýt mắc cạn ở đấy (16)! Nửa đêm hai mươi bốn, theo lệnh của chính sứ Lê Tuấn, viên lính tên Hiền và viên suất đội Linh chèo thuyền đi trưng dụng các thuyền đánh cá dọc bờ biển để kéo tàu. Sáng hai mươi lăm, phó sứ Nguyễn Văn Tường cùng tham biện Nguyễn Tăng Doãn và vài viên tuỳ tùng khác vào làng Đông Lương trưng dụng thêm mười tám thuyền đánh cá của các làng phụ cận để hợp sức kéo tàu vào bờ. Mãi đến tám giờ tối, tàu mới vào đến bãi Vũng Tồ để buông neo, tìm cách chữa lại hệ thống nồi hơi nước (16)!
Trong khi đoàn thuỷ thủ đang ra sức chữa tàu, linh mục Nguyễn Hữu Cư (còn gọi là cha Thơ) đang đưa linh mục Martin - Henri Brillet (có tên Việt là Hiền) và giáo sĩ giúp việc thường gọi là chú Quy đến các xóm đạo Kẻ Thử, Quán Ngỗng, Gò Thị, Cửa Giả để thăm cậu Tám, thăm giám mục Eugène-Etienne Charbonnier (cố Trí), thầy Quyên, thầy Nhựt (17). Chủng viện Gò Thị ở Bình Định vốn là nơi linh mục Nguyễn Hữu Cư (1835 – 1892) từng tu học vào những năm tuổi ông ta mới lên mười (1845 – 1849), trước khi sang Pénang, nơi đào tạo linh mục “tả đạo” người bản xứ Viễn Đông (17)! Bình Định cũng đang và sẽ là điểm nóng của vấn đề lương – giáo! Linh mục Nguyễn Hữu Cư, cũng như linh mục Nguyễn Hoằng, cảm thấy thật lạc quan: Năm 1873 này, tại chính trường nước Pháp, phái quân chủ Thiên Chúa giáo đã lên cầm quyền trở lại (18)!
Phó sứ Nguyễn Văn Tường nhìn ra biển rộng, sau khi mải mê giám sát, động viên thuỷ thủ chữa tàu. Ông quay sang tham biện Nguyễn Tăng Doãn, khẽ nói:
- Mấy viên linh mục biến vào các xóm đạo rồi phải không? – Không đợi Nguyễn Tăng Doãn, vốn là bạn đồng hương cũng là đồng liêu trả lời, ông lại phàn nàn –. Chúng ta lâm vào thế thật lúng túng, đến mức phải sử dụng cả những tên giáo sĩ, linh mục nhị trùng, hai mặt!
- Linh mục Nguyễn Hữu Cư là người làng Cao Xá, cũng Quảng Trị mình, tuy gốc là làng Mỹ Hương, Quảng Bình! Hình như không đến nỗi vô lương tâm lắm. Y đã cộng tác với triều đình để dịch thuật từ năm Tự Đức thứ hai mươi (1867) đến nay (17).
- Còn linh mục Nguyễn Hoằng (Hoàng)? Y người Hà Tĩnh (19). Không biết thế nào! Nhưng dẫu sao, sứ bộ mình phải tự lực là chính. Chúng ta vẫn có những viên hành nhân thông ngôn của ta. Bản thân quan tham biện và tôi cũng phải chủ động trong vấn đề Pháp ngữ này. Ta chỉ thua kém trong cách phát âm mà thôi.
Phó sứ Nguyễn Văn Tường và tham biện Nguyễn Tăng Doãn vẫn kín đáo chuyện trò, bàn bạc trong khi chờ tàu sửa chữa xong. Những ngày này, chính sứ Lê Tuấn đang say sóng và cứ áp tay vào cổ họng. Ông lại trở cơn viêm họng mạn tính (20).
Bình Định vẫn không mưa. Tại bờ biển Vũng Tồ này, hơi nước biển chừng như mặn hơn trong nắng chói chang.
2
Trong khi chờ buổi trình diện của Françis Garnier, tướng Dupré ngồi nhấm nháp tách cà phê với điếu xì gà, một loại thuốc vấn bằng lá thuốc như nông dân nước ta thường tự trồng, tự cuốn lấy, to bằng ngón tay cái. Tên tướng này được gọi nguyên tên họ là Marie - Jules Dupré (1813 – 1881), xuất thân từ hạ sĩ quan, từng tham chiến xâm lược tại châu Phi ở xứ Madagascar, đảo Réunion, hiện là thống đốc Nam Kì (21). Dupré đang vào tuổi sáu mươi, y thấy mình cũng đã hơi mỏi mệt. Y nhìn giữa hai ngón tay kẹp điếu thuốc, những sợi khói xì gà bốc lên một vài tấc thẳng đứng trước khi uốn éo lan toả. Y ngẫm nghĩ, thử nhẩm tính từ ngày sang đây nhậm chức, 01.4.1871 (22), đến đợt nghỉ phép dài đến hơn chín tháng, 04.3.1872 – 16.12.1872 (22). Suốt gần chín tháng rưỡi ấy, thiếu tướng D’Arbaud sang làm quyền nhiếp thay y (22). Nhưng dẫu y hay D’Arbaud thì cũng thế. Và cũng đều như thế, từ thống đốc Nam Kì đầu tiên là Bonard, nhậm chức trong các năm 1861 – 1863, đến De la Grandière rồi Roze… sau đó, tất cả đều đã toan tính từng bước xâm chiếm toàn cõi Đông Dương (Việt – Miên – Lào). Dupré cười một mình với nụ cười nham hiểm, đôi môi mỏng dính dưới hàng râu mép đỏ quạch. Thật lòng y nham hiểm một cách hết sức bình tâm, không hề ý thức nham hiểm là tội ác!
Lúc này, lan man theo ý nghĩ, Dupré chợt nhớ từ năm 1872, y đã gặp gỡ nhiều chính khách Pháp tại Paris, và đã giải thích cho họ: “Nhận thấy rằng quyền lợi của nước Pháp là đặt chân lên Bắc Kì, ít ra là để củng cố Nam Kì” (23). Dịp ấy, vào ngày 22.12.1872, gần đến Lễ Giáng sinh, Dupré đã viết thư gửi Chính phủ Pháp: Phải chiếm lấy Kẻ Chợ (Hà Nội) để buộc vua Tự Đức chấp nhận giao hẳn ba tỉnh Miền tây Nam Kì cho Pháp; vả lại, Đức lẫn Anh cũng đều đang nhòm ngó Bắc Kì, nên không thể để chậm trễ (24)! Dupré cũng nhớ, trong một bức thư gửi cho bộ trưởng Hải quân Pháp vào ngày 19.5.1873, y đã viết: “Việc chúng ta thiết lập cơ sở trong xứ [Bắc Kì] phì nhiêu này, [xứ đó vốn là] láng giềng của nước Tàu và là ngõ xuất phát cho những tỉnh tây nam giàu có của nước này [tức là nước Tàu ấy], là một vấn đề sinh tử cho tương lai nền đô hộ của ta ở Viễn Đông (25) […]. Chúng ta phải đặt chân lên đất này, có thể bằng cách đồng minh với Tự Đức để mà lập lại uy quyền của nhà vua, hoặc là bằng cách chiếm đóng bằng quân sự…” (25). Đầu tháng 06.1873, Dupré đã nghe Millot, người của Jean Dupuis, quả quyết theo nhận định của tên lái súng ấy: “Tự tôi có sức đánh được quan lại triều đình Huế, lập lại nhà Lê và đặt Bắc Kì dưới quyền đô hộ của Pháp mà Pháp không phải tốn một người nào, cũng không phải tốn một xu nào. Nếu thống đốc [Dupré] muốn tự mình hành động thì hai trăm (200) lính đủ làm cho Bắc Kì trở thành thuộc địa của Pháp” (26). Thật quá dễ dàng và thuận lợi! Do đó, Dupré còn báo cáo về Pháp: “Bắc Kì là miếng mồi dễ ăn” (27). Cũng vào tháng 06.1873, chính Dupré lại đề nghị với Paris: “Mặc dầu hiện nay có những sự khó khăn, nên cho phép chúng tôi dùng vũ lực xâm chiếm đồng bằng sông Hồng Hà” (28). Ngày 28.07.1873, cũng chính y lại viết: “[Khi] Bắc Kì đã được khai phóng bằng sự thắng lợi của Dupuis (đi lên Vân Nam), [sẽ] tác động lớn lao trong thương mại Anh, Đức, Mỹ; tuyệt đối cần thiết phải chiếm Bắc Kì và đưa về tay Pháp cái đường thông thương duy nhất này. Tôi không cần có viện binh gì cả. Tôi làm với khả năng mà tôi có. Chắc chắn thành công” (29). Nhưng Paris dè dặt, vì nước Cộng hoà thực dân Pháp đang cố thoát ra khỏi cơn khủng hoảng sau thảm bại trước đế quốc Đức. Chính phủ Pháp tại Paris điện trả lời: “Dù với duyên cớ nào, với lí do nào, cũng không được làm cho Pháp quốc phải dính líu ở Bắc Kì” (30). Đó là do khó khăn mà tạm hoãn, chứ tham vọng xâm chiếm Bắc Kì và toàn cõi Đông Dương ở chúng có bao giờ tự dập tắt! Dẫu sao, ở thời điểm này, Dupré cũng thấy rõ tình tình, và mới đây y đã nói với viên lãnh sự Pháp tại Quảng Châu (Trung Hoa): “Hắn ta [:Jean Dupuis] hành động ở Bắc Kì như một xứ đã chiếm được. Và chính phủ [:triều đình] nước [Đại] Nam quả là quá yếu đuối mới nhờ tôi đuổi anh ta khỏi nơi [Bắc Kì] này, như chánh phủ ấy hiện đang làm. Nếu Dupuis với những lực lượng tệ hại của anh ta mà đã làm cho họ thất bại, thì đối với ta, nếu muốn đặt chân vào xứ [Bắc Kì] này, thật không tốn kém gì bao lăm” (31). Nhưng Dupré thấy đã đến lúc phải điều động Garnier, và Garnier từ Thượng Hải (Trung Hoa) đã về, từ hôm trước. Chính ngày 16.8.1873 (24.6 nhuận, nguyệt lịch) ấy, lúc Françis Garnier đặt chân đến Gia Định để trình diện Dupré (32), cũng là ngày hệ thống nồi hơi nước của tàu thuỷ sứ bộ Đại Nam mới bị nổ ở ngoài khơi Hòn Khô (thuộc Bình Định), vào lúc đầu giấc khuya về sáng, và con tàu đang trôi nổi lênh đênh!
Françis Garnier đã đưa vợ con về Thượng Hải (Trung Hoa). Lòng đã tạm yên, Françis Garnier, tên thực dân được sinh ra đời vào năm 1839 tại thành phố Saint Etienne thuộc tỉnh Loire ở Pháp (33), bước vô văn phòng tên cáo già Dupré. Sau cái đưa tay lên trán nghiêm chào, Françis Garnier thưa:
- Tôi xin đợi lệnh thống đốc.
- Đại uý ngồi xuống đây.
- Vâng.
Một người lính hầu bưng cà phê ra, khẽ cúi đầu, bẩm:
- Kính mời.
- Cảm ơn.
Thống đốc Dupré mỉm cười:
- Hẳn đại uý hiểu tôi cho mời đại uý về đây có việc gì? Đó là vụ Jean Dupuis ở Hà Nội. Nhắc lại với đại uý: Ngày 19.5.1873 vừa rồi, cách đây khoảng ba tháng, tôi đã gửi điện cho Paris với đề nghị thực hiện xâm chiếm Bắc Kì, hoặc ít ra cũng bắt buộc Huế phải mở cửa biển Hải Phòng để thông thương theo tuyến sông Hồng lên Vân Nam. Từ năm 1867 đến nay, sau khi xâm chiếm hẳn ba tỉnh Miền tây Nam Kì, ta vẫn đang dẫm chân tại chỗ, chưa tiến thêm bước nào. Vấn đề Bắc Kì, từ năm 1864, cố trung tá Doudart de Lagrée sau khi đặt được nền bảo hộ Pháp trên nước Cao Mên (34), ngay lập tức đã cố thăm dò sông Mê Kông, và từ đó tuyến sông Hồng thành mục tiêu thông thương của chúng ta. Nhưng trong thực tế, đến nay, tình hình đã chín muồi. Không thể để muộn hơn. – Tên thực dân cáo già Dupré cười nham hiểm –. Vụ đại uý gặp Jean Dupuis ở Hán Khẩu năm năm trước, nay đã rất tốt (35). Đó là việc phải tiếp tục tiến hành tại Bắc Kì…
- Vâng, tôi đã xin vâng lệnh thống đốc. Nhưng có lẽ tôi phải được phép thống đốc cho nghỉ ba tuần để lại sang Thượng Hải xếp đặt cho vợ con chu đáo hơn. Nhận lệnh, đi gấp, nên vợ con tôi vẫn chưa thật ổn định… Ba tuần, thời hạn không lâu. Chắc thống đốc vui lòng…
- Được. Trong dịp đó, đại uý nên nghiên cứu thêm về lai lịch Jean Dupuis của nước Pháp chúng ta. Thương gia này vốn là người Pháp chính tông, sinh ra đời năm 1833, trong một hộ phú nông. Đấy là một người phiêu bạt, đã lìa nhà năm hai mươi lăm tuổi, sang làm việc tại vùng kênh đào Suez, lại từng theo quân Pháp quốc chúng ta sang đánh Tàu. Sau đó y ở lại Tàu và phục vụ trong một đoàn thám hiểm Anh. Y đã như một người Tàu chính cống. Lâu nay y chuyên buôn bán súng đạn cho người Tàu đánh nhau và hiện giờ vẫn đang tiếp tục bán súng đạn cho bọn giặc Cờ (tàn quân Thái bình thiên quốc)… Y còn buôn bán muối và thu về quặng kẽm…
- Vâng, tôi cũng đã biết ít nhiều.
- Đại uý nên nhắc lại cho tôi quá trình phục vụ trong lực lượng hải quân Pháp của chính đại uý (36)!
- Tôi năm nay ba mươi bốn tuổi, người Pháp, đã học Đại học Văn khoa, lại ham cả khoa học tự nhiên, từng sống tại Paris, đã vào học Trường Võ bị Vincennes, lại học về môn võ khí tại Trường Hải quân Lorient. 1860, tôi sang châu Á, trước hết là chiến đấu ở Trung Hoa. Sau đó, sang Đại Nam, tôi phục vụ dưới trướng trung tướng Charner, từng chạm trán với danh tướng Nguyễn Tri Phương tại đại đồn Kỳ Hoà. 1863, tôi đảm nhiệm chức thanh tra Nam Kì dân sự vụ, cai trị trực tiếp Chợ Lớn. Tiếp theo, tôi là thành viên rồi trưởng đoàn thám hiểm Mê Kông cho đến 19.6.1868. Tôi có dự vào cuộc chiến Pháp – Phổ, 1870 – 1871, và viết báo, diễn thuyết về sông Mê Kông và sông Hồng. Tôi mới cưới vợ được vài năm (36)… Thưa thống đốc, tôi báo cáo đã hết. Xin được nhận tiếp nhiệm vụ.
- Thôi, được. “Tôi cho gọi anh về để nói chuyện với anh về công việc ở Bắc Kì… Công việc Bắc Kì hiện nay có thể tóm lược lại trong hai chữ: Jean Dupuis” (37). Tôi nhắc lại như thế. Anh cũng rõ, có người từng nhận định: “Nếu sông Cái [:sông Hồng] trong hai tuần lễ [đã] đưa [được] các thương thuyền Trung Hoa đến vịnh Bắc Kì, ta chỉ còn buộc Tự Đức kí một thương ước bảo đảm tự do ra vào các hải cảng Bắc Kì. Từ Hải Phòng, tàu Pháp và tàu bản xứ lần dọc theo bờ biển Trung Kì trong mấy ngày sẽ đổ bộ lên Sài Gòn vô số những tài nguyên mà từ trước chỉ được tải đến Quảng Châu [Trung Hoa]” (38). Và chính Jean Dupuis đã bước đầu nhận định, báo cáo: “Việc đánh lấy thành Hà Nội […] có một tiếng vang lớn trong toàn cõi. Sự tập kích mau lẹ do một nhóm người [Pháp] làm cho quan dân đều kinh hoàng. Bọn dư đảng nhà Lê tất nhiên đặt hi vọng lớn lao vào sự việc này; mà dư đảng nhà Lê, thật sự là toàn dân của xứ Bắc Kì [:Đàng Ngoài], ngoại trừ bọn quan lại từ các tỉnh phía nam sông Gianh [:Đàng Trong] đến… Lòng tin tưởng của dân chúng đặt vào nước Pháp, sự bất lực của quan lại…, đó là những gì […] khiến cho nhiều đô thị do hàng ngàn người chống giữ mà đầu hàng trước một nhóm người [Pháp]…” (39). Đúng ra, hỗ trợ và ủng hộ người Pháp chúng ta là bọn dư đảng trung thành với nhà Lê và nhất là giáo dân Thiên Chúa giáo! Câu ấy Jean Dupuis vừa viết ở thì hiện tại và thì tương lai, nhưng sau này, tôi đoan chắc y cũng sẽ lại viết như thế với thì quá khứ đã hoàn tất! Thế đấy! Bây giờ, anh sẽ được nghỉ phép ba tuần. Bấy giờ, trong thời gian ba tuần ấy, sứ bộ Đại Nam cũng đã đến đây. Lúc này họ đang trên đường vào. Tất nhiên ta phải chuẩn bị làm sức ép để sứ bộ Đại Nam và triều đình Huế chấp nhận yêu sách của ta. Tôi nhận định: Sứ bộ này không non nớt như sứ bộ Phan Thanh Giản hồi 1862! Sẽ căng thẳng lắm đấy!
Hết tệp 1 truyện kí thứ 7
Viết đến dòng chữ cuối của truyện kí thứ 7
vào lúc 11 giờ kém 05 phút,
ngày 09.11.2002
(05.10 Nh. ngọ, HB.2).
TRẦN XUÂN AN
(1) Khổng Tử trả lời Tử Cống, Luận ngữ (Dương hoá, XVII), dẫn theo Trần Trọng Kim, Nho giáo, Nxb. Tp.HCM. tái bản, 1992, tr. 101.
(2) Quốc sử quán triều Nguyễn, Đại Nam thực lục, chính biên, tập 32, bản dịch Viện Sử học, Nxb. KHXH., Hà Nội, 1975, tr. 312.
(3) Đào Đăng Vỹ, Nguyễn Tri Phương (NTP.), Nha Văn hoá, Bộ VH. & GD. xb., Sài Gòn, 1974, tr. 176.
(4) ĐNTL.CB., tập 32, sđd., 1975, tr. 305.
(5) ĐNTL.CB., tập 32, sđd., 1975, tr. 305 – 306.
(6) NTP., sđd., 1974, tr. 178.
(7) Dương Kinh Quốc, Việt Nam, những sự kiện lịch sử (VN.NSKLS), tập 1, Nxb. KHXH., 1981, tr. 146; ĐNTL.CB., tập 32, sđd., 1975, tr. 322: Tuần phủ Vân Nam, năm Đồng Trị thứ 8 (1869), có họ là Sầm. Mã là họ của một viên tướng (đề đốc) ở tỉnh ấy. Xem thêm: GS. Trần Văn Giàu, Chống xâm lăng, Nxb. Tp. HCM. tái bản, 2001, tr. 290, 293 - 294.
(8) ĐNTL.CB., tập 32, sđd., 1975, tr. 307.
(9) NTP., sđd., 1974, tr. 176.
(10) NTP., sđd., 1974, tr. 177 – 178.
(11) Tập san Những người bạn cố đô Huế (NNBCĐH.) (Bulletin des amis du vieux Hué [BAVH.], Cadière làm chủ bút.), bài “Hoà ước 1874, Nhật kí của thư kí sứ bộ An Nam” của linh mục Nguyễn Hữu Cư, tập VII (1920), Bửu Ý, Đặng Như Tùng dịch, Nxb. Thuận Hoá, 2001, tr. 466. Phải chăng bài này do H. Peyssonnaux, thanh tra mật thám, Bùi Văn Cung, thư kí chánh ngạch [Ban] Ngoại kiều biên tập [?]? Chẳng hiểu tại sao trong NNBCĐH., sđd., tên của Nguyễn Hữu Cư lại chỉ in ở phần chú thích, trong khi đó hai cái tên H. Peyssonnaux, Bùi Văn Cung lại được in ở chỗ thường là in tên tác giả, khiến người đọc ngỡ Nguyễn Hữu Cư còn có cái tên Pháp là H. Peyssonnaux!
(12) ĐNTL.CB., tập 32, sđd., 1975, tr. 306 – 307.
(13) ĐNTL.CB., tập 32, sđd., 1975, tr. 309 – 310.
(14) ĐNTL.CB., tập 32, sđd., 1975, tr. 312.
(15) ĐNTL.CB., tập 32, sđd., 1975, tr. 309.
(16) NNBCĐH., bài đã dẫn, sđd., 2001, tr. 466.
(17) NNBCĐH., bài đã dẫn, sđd., 2001, tr. 466 – 467.
(18) GS. Trần Văn Giàu, Chống xâm lăng (CXL.), Nxb. Tp. HCM. tái bản, 2001, tr. 288.
(19) ĐNTL.CB., tập 31, sđd., 1974, tr. 41 (năm Tự Đức thứ 19 [1866]). Xem thêm: NNBCĐH., bài đã dẫn, sđd., 2001, tr. 465.
(20) NNBCĐH., bài đã dẫn, sđd., 2001, tr. 468.
(21) NNBCĐH., bài đã dẫn, sđd., 2001, tr. 470.
(22) Yoshiharu Tsuboi, Nước Đại Nam đối diện với Pháp và Trung Hoa (NĐNĐDVP. & TH.), UB.KHXH. TU. Tp.HCM. xb., 1993, tr. 106.
(23) Jean Dupuis, Les Evènements du Tonkin, dẫn theo GS. Trần Văn Giàu, CXL., sđd., 2001, tr. 294.
(24) CXL., sđd., 2001, tr. 294.
(25) Amiral Dupré à consul canton 26.06.1873, dẫn theo Đào Đăng Vỹ, NTP., sđd., 1974, tr. 181; CXL., sđd., 2001, tr. 294.
(26) Archives du ministère de la Marine et des Colonies, dẫn theo GS. Trần Văn Giàu, CXL., sđd., 2001, tr. 295 – 296.
(27) Dẫn theo, CXL., sđd., 2001, tr. 292 (xem chú thích (23)).
(28) Dẫn theo, CXL., sđd., 2001, tr. 295.
(29) Dẫn theo, CXL., sđd., 2001, tr. 295; Trần Trọng Kim, Việt Nam sử lược (VNSL.), Nxb. Tân Việt, bản 1964, tr. 512.
(30) Dẫn theo, NTP., sđd., 1974, tr. 181.
(31) Dẫn theo, NTP., sđd., 1974, tr. 181; CXL., sđd., 2001, tr. 297.
(32) NNBCĐH., bài đã dẫn, chú thích của Cadière, sđd., 2001, tr. 476.
(33) NTP., sđd., 1974, tr. 175 – 176.
(34) NTP., sđd., 1974, tr. 172.
(35) NTP., sđd., 1974, tr. 177.
(36) NTP., sđd., 1974, tr. 173 – 174.
(37) NTP., sđd., 1974, tr. 176.
(38) Roger Vercel, Françis Garnier l’assaut des Fleuves, dẫn theo Đào Đăng Vỹ, NTP., sđd., 1974, tr. 177.
(39) Jean Dupuis, Les Evènements du Tonkin, dẫn theo Đào Đăng Vỹ, NTP., sđd., 1974, tr. 202 – 203.
Soạn xong phần chú thích
lúc 09 giờ 25 phút, ngày 14.11.2002
(10.10 Nh. ngọ, HB.2).
TRẦN XUÂN AN
Hết tệp 1
(PHÂN ĐOẠN 1 TRUYỆN KÍ THỨ 7)
xin xem tiếp tệp 2
(Phân đoạn 2 truyện kí thứ 7)
TRUYÊN KÍ THỨ 7
chia ra làm 8 tệp (8 phân đoạn), từ tệp 1 đến tệp 8.
(PHÂN ĐOẠN 1 TRUYỆN KÍ THỨ 7)
Phụ chính đại thần
NGUYỄN
VĂN TƯỜNG
HAI KHÔNG KHÔNG HAI
(HAI MƯƠI THÁNG CHÍN
NHÂM NGỌ
NĂM THỨ HAI CÔNG NGUYÊN HOÀ BÌNH
TÁC GIẢ GIỮ BẢN QUYỀN
TỪNG CHỮ, TỪNG Ý TƯỞNG CỦA MÌNH
TRÂN TRỌNG VÀ THÀNH THẬT BIẾT ƠN
71B Phạm Văn Hai
(cửa hiệu Phan Huyên)
Phường 3, quận Tân Bình
& 0908 803 908
(20.9 Nhâm ngọ, năm thứ hai công nguyên Hoà Bình);
truyện – sử kí
(TRỌN BỘ BỐN TẬP)
bản sơ thảo hoàn chỉnh, 10.2002
NHÀ XUẤT BẢN VĂN NGHỆ TP. HCM.
2004
(trong bản đã xuất bản,
có gác lại một số đoạn chú thích)
TXA.
PHẦN THỨ TƯ
(1873 – 1880)
CƯỠNG ƯỚC “HỮU NGHỊ”
VÀ CƯỠNG ƯỚC THƯƠNG MẠI,
GIÁP TUẤT 1874
Truyện kí thứ bảy
(phân đoạn 1)
1
Tháng sáu nhuận lại khởi đầu với những ngày nắng chói chang. Quảng Trị quê nhà chói rực nắng đến nhức mắt. Nắng nóng ngay từ lúc hừng sáng trên biển đông phía Cửa Việt, và gió, gió nam lửa từ phương tây phía Lào, suốt ngày đêm thổi gắt, khiến ruộng đất nứt nẻ. Phó sứ, tham tri Bộ Lễ Nguyễn Văn Tường cùng những người trong sứ bộ, trong đoàn tuỳ tùng chuẩn bị vào Gia Định trong cái nắng xứ Huế dữ dội không kém gì ở Quảng Trị.
Với quan niệm thiên, địa, nhân nhất thể và cảm ứng lẫn nhau, quan quản đạo Tôn Thất Trường đã sáu lần lập đàn cầu mưa, nhưng chỉ được mưa nhỏ (một cách ngẫu nhiên!). Quan phủ doãn kinh sư Nguyễn Hanh cũng lập đàn cầu mưa cho cả Thừa Thiên và Quảng Trị trong niềm tin về Trời. Trời như một thực thể lí và khí, không nhân dạng, nhân hình, không hề nói gì và chẳng bao giờ nói gì, cứ vận hành theo quy luật, nhưng có thể cảm ứng với Đất, với Người. Người không hại người, không hại đất, không hại trời, và cũng như thế, không yếu tố nào làm hại yếu tố nào, đó là nhân của quả thái bình. Nhưng Con Người, mỗi người là một tiểu vũ trụ, vẫn là chủ thể của chuỗi tương tác bất tận ấy. Thiên thời, địa lợi, nhân hoà, ba yếu tố trong nhất thể, tương tác theo luật nhân quả với quan niệm biện chứng tâm linh!
“Thiên hà ngôn tai
Tứ thời hành yên
Vạn vật sinh yên
Thiên hà ngôn tai”
Trời nói gì đâu!
Bốn mùa vần trôi
Vạn vật sinh sôi
Trời nói gì đâu! (1)
Trời, tạo vật ư? Khổng Tử đã chẳng viết về ý niệm Trời và quy luật vận hành, sinh sản của vạn vật như vậy đó sao!
Và đôi khi, rất ngẫu nhiên, trời cảm động, chuyển mưa, như Quảng Trị đang mưa! Quan phó sứ Nguyễn Văn Tường đã thấy trời xứ Huế mát dịu hẳn lại nhờ những cơn mưa nhỏ ở quê nhà Quảng Trị (2).
Nhưng tình hình chính trị không mát dịu chút nào!
Ở Hà Nội, Jean Dupuis vẫn liên kết với suý phủ Pháp tại Gia Định qua trung tá Senès, kẻ đang đảm nhiệm chức vụ thuyền trưởng tàu Bô Liên (Bô Len, Bourayne), vốn trước đây đã được Dupré phái ra ngoài ấy, để quyết buộc triều đình Huế phải mở cửa biển, phải khai thông tuyến sông Hồng lên Vân Nam (Trung Quốc), nhằm mục đích cho chúng tiến hành việc buôn bán muối và vũ khí cho Vân Nam. Jean Dupuis đã quá vất vả mấy năm nay vì phải chuyên chở vũ khí theo một con đường rất xa và rất khổ nhọc trên lưng ngựa thồ, từ cửa biển Trung Hoa vào Vân Nam phải mất đến sáu tháng ròng rã (3)! Nay làm sao y chịu lỡ mất thời cơ để khai thông tuyến đường thuỷ sông Hồng: Hải Phòng – Vân Nam! Phủ suý Pháp tại Gia Định cũng thế! Tất nhiên, tham vọng của chúng không chỉ thế! Âm mưu này, Jean Dupuis, Doudart de Lagrée, Françis Garnier đã toan tính và chúng đã thực hiện các bước thăm dò, khảo sát thực địa ít ra từ tháng sáu, năm Tự Đức thứ hai mươi (1867), hồi Nguyễn Văn Tường còn là bang biện Thành Hoá (Quảng Trị). Một âm mưu đã toan tính, rắp tâm lâu dài đến thế, nay chúng không thể không làm sức ép tại Hà Nội, bằng mọi cách, kể cả việc khiêu khích, gây biến.
Nguyễn Văn Tường, Lê Tuấn được triều đình điều động từ Bắc Kì về kinh cũng vì sự thể đó. Sứ bộ được thành lập với sự bổ sung Nguyễn Tăng Doãn. Đến lúc này, tình hình càng gay gắt thêm, nhưng sứ bộ cũng chưa kịp xuống tàu thuỷ vào Nam đàm phán!
Thư của Nha Thương bạc đã tống đạt vào tên tướng thực dân Dupré: “[Đồ] Phổ Nghĩa [Jean Dupuis] ngang ngược bừa bãi. Chiểu theo hoà ước [Nhâm tuất 1862], [y và Senès] rất cùng trái lắm. Xin sức cho thuyền ấy tuân theo hoà ước, rút về” (4).
Quan khâm mạng Nguyễn Tri Phương biết tin tướng suý Pháp ở Gia Định đã gửi thư cho Đồ Phổ Nghĩa, bảo y phải rút khỏi Hà Nội (5). Nhưng ông biết rõ đó chỉ là một bức thư giả vờ, một động tác giả, nhằm đối phó với triều đình Huế, tuy viết như thế nhưng vẫn có chỉ thị mật với nội dung ngược lại. Dẫu là thực dân, nhưng bọn Pháp vẫn cố gắng tránh được chừng nào hay chừng ấy sự trắng trợn vi phạm “hoà” ước Nhâm tuất 1862. Chúng vẫn muốn lừa giáo dân nước ta và để các cố đạo thực dân dễ ăn nói! Vì cố che giấu dã tâm, bọn Pháp mượn tay tên lái buôn người Pháp làm việc cho thực dân Anh gây hấn. Trên danh nghĩa, Jean Dupuis không phải là người của Pháp suý Gia Định, cũng không phải nhân viên đặc phái của chính phủ Cộng hoà Pháp! Thuyền trưởng Senès của tàu Bourayne cũng chỉ mượn chiêu bài đánh dẹp hải tặc theo “hoà” ước Nhâm tuất 1862! Nói chung, ở Huế, phó sứ Nguyễn Văn Tường thừa biết chúng vẫn cố “lấy vải thưa để che mắt thánh” chừng nào còn che được! Ông biết chuyện quan khâm mạng Nguyễn Tri Phương đã cho mời y đến để thử lại nước cờ của bọn Pháp. Quan khâm mạng hỏi Jean Dupuis:
- Ông đã nhận được thư của ngài Pháp suý Gia Định? Bản chức đã được triều đình bản quốc thông tư, rằng tướng Du Bi Lê (Dupré) đã gửi thư yêu cầu ông phải rút khỏi Hà Nội và rút khỏi bất kì nơi đâu trên lãnh thổ Đại Nam. Bản chức muốn được nghe lời cáo biệt của ông!
- Thư nào? Thư yêu cầu như thế ư? Ồ, vâng, tôi có nhận được. Tuy nhiên, ơ hay, việc gì tôi phải tuân lệnh tướng Dupré! Tôi là thương gia, đâu phải sĩ quan của Pháp, cũng chẳng là nhân viên Chính phủ Pháp, thưa ngài! Cho nên, lá thư của tướng Dupré không buộc tôi “cáo biệt” Bắc Kì này được!
Quan Vũ hiển điện đại học sĩ, khâm mạng đại thần, kinh lược sứ Bắc Kì Nguyễn Tri Phương nén giận trước sự man trá, giảo quyệt của Jean Dupuis. Nếu chỉ y, cho dẫu quân của riêng y đến mấy trăm tên, kể cả lính của tổng đốc Vân Nam, với số vũ khí lên đến bảy nghìn (7.000) cây súng, ba mươi (30) cỗ đại bác và vô số đạn dược (6), thì đâu khó gì mà quan triều đình dưới quyền Nguyễn Tri Phương không đuổi y được! Thật ra, triều đình Huế và quan khâm mạng thừa biết, sau lưng tên Jean Dupuis quỷ quyệt này là cả nước Pháp và liên quân các nước Âu Mỹ!
- Đồ Phổ Nghĩa (Jean Dupuis)! Bản chức thừa biết ông chỉ là cái bung xung, cái ngòi nổ cho tướng Pháp và cả nước Pháp mà thôi! Nhưng dẫu sao mặc lòng, lá thư của suý phủ Pháp Du Bi Lê (Dupré) là có thật! – Quan khâm mạng họ Nguyễn cẩn trọng thử thêm một lần nữa –. Nếu ông không tuân lệnh tướng Du Bi Lê (Dupré), thì ông rơi vào trường hợp đơn phương vô cớ xâm phạm lãnh thổ của nước Đại Nam chúng tôi, hẳn sẽ nguy to cho ông đấy!
- Thưa ngài, – Jean Dupuis cười khẩy –, tôi chỉ là một thương gia. Tôi xin lặp lại yêu cầu: Ngài hãy cho khai thông tuyến sông từ Hải Phòng lên Vân Nam, và bỏ lệnh cấm buôn bán muối cho miền nam Trung Quốc. Ngài không thấy đoàn tàu thuyền của tôi treo cờ có chữ “Mã” (7), họ của đề đốc Vân Nam, Trung Quốc đó sao! Đại Nam là thuộc quốc của Trung Hoa, ngài không tuân hành sao? Hay ít ra cũng nể vì lá cờ có chữ “Mã” trên đoàn tàu thuyền của tôi chứ?
- Ông Đồ Phổ Nghĩa (Jean Dupuis) này! Ông nhầm to rồi! Nước Đại Nam chúng tôi là một nước độc lập, tự chủ, giữa Việt – Hoa không phải “ra lệnh, tuân lệnh” với nhau được! Triều cống chỉ là xã giao, hữu nghị, “hậu vãng bạc lai”!
Thật lòng, Jean Dupuis cũng hơi ngạc nhiên, nhưng liên hệ với vốn liếng thực tế mà y thu thập được, y thấy quan khâm mệnh Nguyễn Tri Phương nói đúng: người Trung Quốc không có quyền xuôi thuyền trên sông Hồng ngang qua Bắc Kì, và miền nam Trung Quốc cũng không được mua muối Bắc Kì như y đang cố khai thác mối lợi trước mắt khá ngon ăn này. Ngẫm nghĩ một lúc, Jean Dupuis nói:
- Chỉ có mỗi một liên quan giữa tôi với nước Pháp là quốc tịch tôi đang mang. Tôi sẵn sàng bỏ quốc tịch Pháp (5), và sau đó sẽ tìm kiếm một nước Âu Mỹ khác, để đạt cho bằng được mục tiêu mở tuyến đường thuỷ sông Hồng, tức là sông Cái hoặc còn gọi là sông Kói này! Tướng Dupré làm gì tôi tốt nào! Mặc xác cái “hoà” ước Nhâm tuất 1862 của nước Pháp với nước Đại Nam! – Jean Dupuis không ngờ y đóng kịch đạt đến thế –.
Ở kinh đô Huế, phó sứ Nguyễn Văn Tường để tâm theo dõi tình hình ở Bắc Kì. Ông đã đọc rất kĩ các tập tâu của Nguyễn Tri Phương đệ gửi vào vua Tự Đức. Trong tập tâu gần đây nhất của quan Vũ hiển, kinh lược sứ, Nguyễn Văn Tường thấy rõ nhận định của Nguyễn Tri Phương về Jean Dupuis: “Lời nói nhiều điều doạ nạt” (5)! Nguyễn Văn Tường vốn trầm tĩnh, cũng không thể nén giận!
Trong những ngày thượng tuần tháng sáu nhuận năm Tự Đức thứ hai mươi sáu, Quý dậu (1873) này, phó sứ tạm hàm tham tri Bộ Lễ còn nhận được thông tin về mối quan hệ giữa cố đạo Nghệ An Gauthier (Ngô Gia Hậu, thầy của Nguyễn Trường Tộ) với Jean Dupuis. Chính tổng đốc Nghệ An Tôn Thất Triệt tâu báo, quân thám báo đã nhặt được thư Jean Dupuis trả lời giám mục thực dân Gauthier (5), với nội dung nói về việc góp vốn buôn bán từ Bắc Kì lên Vân Nam! “Buôn bán” những gì? Đã quá rõ! Hãy nhìn những thùng vũ khí hiện đại và muối biển trên tàu thuyền của y đang buông neo tại Hà Nội! Vua Tự Đức xác nhận : “Việc ấy sự tất có đến thế” (5)! Đó là xác nhận sau khi điều tra thủ bút! Ngay lập tức, nhà vua sai quan Thương bạc viết thư cho suý phủ Pháp tại Gia Định, đồng thời “lại sai sao bản dịch của tỉnh Nghệ An, mật giao cho Nguyễn Tri Phương và các quan tỉnh ở Bắc Kì, [dặn] hết lòng phòng bị, cần phải mười phần [phòng thủ] vững bền, để ngăn ngay từ đầu” (5) âm mưu trong mối quan hệ giữa “tả đạo” Nghệ An với tên lái buôn Jean Dupuis! Nguyễn Văn Tường biết ngay, nếu sự biến xảy ra, sẽ không chỉ ở Bắc Kì (từ Ninh Bình trở ra) mà cả Nam Đàng Ngoài (Thanh – Nghệ – Tĩnh)! Và ông nhận thức nhiệm vụ đàm phán sắp khởi hành thật không dễ dàng chút nào! Không chiến tốt, không thủ tốt, làm sao có thể đàm cho thắng lợi? Từ năm năm trước, ông chẳng dâng sớ lên vua Tự Đức với mục đích vạch trần âm mưu thực dân Pháp cố lừa ta ngồi vào bàn “hoà” nghị để phải kí thêm “hoà” ước mới, nhượng đứt bằng cách hợp thức hoá chủ quyền cho chúng ba tỉnh Miền tây Nam Kì mà chúng đã chiếm đoạt từ năm Bính dần (1867)! Gần đây tình hình càng bi đát hơn, bi đát đến mức triều đình và vua Tự Đức bỏ vuột mất thời cơ khi chiến tranh Pháp – Phổ 1870 – 1871 nổ ra với sự thất bại thảm hại của Pháp! Phân tích tình hình, tương quan lực lượng, Nguyễn Văn Tường thấy Pháp đang suy yếu, mới gắng phục hồi trong vỏn vẹn hai năm gần đây, nhưng đến nay ta thật sự cũng sức cùng lực kiệt bởi bọn giặc Cờ và phỉ Bắc. Thời điểm này, chúng vẫn muốn gây chiến để ép ta ngồi vào bàn hội nghị và có khả năng gây loạn lạc khắp Đàng Ngoài (từ Hà Tĩnh trở ra)! Phó sứ Nguyễn Văn Tường thật lòng rất băn khoăn, ngần ngại, nhưng không biết sẽ làm thế nào!
Lại được tin thêm về việc cố tình gây rối của Jean Dupuis! Tên thực dân lái buôn này bất chấp mọi can ngăn, thuyết phục, kể cả việc chỉ rõ vai trò bung xung, ngòi nổ mà y đang bị lợi dụng, y vẫn tiếp tục cho tàu thuyền lên đến thượng du tỉnh Hưng Hoá, tìm cách móc nối, ngầm thông với bọn giặc Cờ vàng Hoàng [Sùng] Anh (8)! Quan tuyên sát đổng sức đại thần Nguyễn Tri Phương ra mật lệnh cho các nơi canh phòng nghiêm mật, lại phái viên ngoại lang tuỳ phái Trần [Thúc] Nhượng đến các tỉnh Hưng Yên, Nam Định, Hải Dương khám xét, đốc thúc việc canh gác, phòng thủ các đường sông hiểm yếu (8).
Như vậy, ngày càng rõ ràng là tên bung xung lái buôn muốn thực tâm gây hấn, theo lòng thực dân hám lợi của y và của Chính phủ Pháp lẫn của suý phủ Pháp tại Gia Định. Như thế, không nghi ngờ gì nữa, từ đầu năm ngoái (1872), Jean Dupuis về Pháp để mua vũ khí, tiếp tục thực hiện kế hoạch “chở súng đạn cho người Tàu đánh nhau” (9), cho bọn giặc Cờ quấy rối nước ta, từ năm, bảy năm trước. Lúc đến Paris, y có tiếp xúc với cả bộ trưởng Bộ Hải quân Pháp Pothuau (10). Pothuau tuy dè dặt nhưng cũng “giới thiệu” y cho thiếu tướng D’Arbaud, kẻ đang đảm nhiệm thay chức vụ thống đốc Nam Kì trong thời gian Dupré nghỉ phép (10). Thật ra, đó là tấn tuồng che giấu âm mưu xâm lược Bắc Kì!
Tháng sáu nhuận, Quý dậu (1873) năm nay, dù ngoài quê nhà Quảng Trị đã mưa được vài cơn mưa nhỏ, làm dịu gió nóng, nắng lửa, ở kinh đô Huế cũng vẫn chỉ dịu bớt phần nào. Nhưng tình hình chính trị vẫn không hề giảm nhiệt độ, lại đang tăng lên từng ngày một, bởi chỉ một tên “lái buôn” bung xung Jean Dupuis!
Ngày mười sáu tháng sáu nhuận (08.08.1873) ấy, sứ bộ đã phải xuống tàu hơi nước để lên đường (11)!
Thuyền Mẫn Thoả dẫn đầu, tiếp sau là thuyền Viễn Thông (11)! Hai chiếc thuyền hơi nước đưa sứ bộ và đoàn tuỳ tùng vào Gia Định trên sóng biển không hề lặng sóng…
Lên tàu, ngoảnh lại, quan phó sứ Nguyễn Văn Tường thấm hiểu tình hình Bắc Kì ngày càng nóng lên, đến mức bức bối. Thêm vào đó, ở Bình Định, tổng đốc Ngãi – Định Hoàng Văn Tuyển lại tâu xin cho mở lò tư nhân để đúc tiền, tất nhiên dưới sự kiểm sát của quan chức. Vua thấy cũng tiện, chuẩn y. Nào ngờ khách buôn người Hoa nước Thanh liền chở tiền giả (tiền sềnh) đúc từ Tàu sang, thông đồng với chủ lò Hoàng Đình Quan (12)! Tiền giả! Tiền sềnh! Tiền giả! Tiền sềnh! Lại một nguy cơ lan tràn phải chận đứng! Lò đúc tiền ngay lập tức bị dẹp bỏ, có điều nhiệt độ thời sự lại càng bị nung đốt! Nhiệt độ lại nung đốt thêm cũng do vụ Ông Ích Khiêm, Trương Văn Đễ bất tuân tướng lệnh của hai vị quan Vũ hiển Nguyễn Tri Phương, thống đốc Hoàng Tá Viêm, phải bị cách chức, bị trói, dẫn độ về kinh đô chịu nghị xử! “Trước đây, bọn giặc vây bức đồn Phong Đăng, quan khâm mạng Nguyễn Tri Phương, thống đốc Hoàng Tá Viêm muốn nhân lúc [giặc] bỏ trống, đánh úp lấy sào huyệt giặc ở Đại Đồng, giục ngay phải tiến đến đồn để tiếp việc. Bọn Ích Khiêm lấy cớ giặc nhiều, đường hiểm, từ chối, lại đều lấy bệnh tình, đóng lùi lại. Bọn Tri Phương cho là mượn cớ để ở lại, ngại khó, chọn thuận tiện, làm tập tâu hặc tội. Vua chuẩn cho lập tức bắt trói đưa về kinh, giao đình thần nghiêm nghĩ. Đến nay án nghĩ xử: Bọn ấy tiến hay ở lại, tự do, không theo lệnh tướng, xin cách chức cho làm việc chuộc tội. Vua chuẩn y án nghĩ, phát đi theo sai phái ở quân thứ Tuyên Quang” (13). Và tin Ngụy Khắc Đản chết vì bệnh (14)! Những nguồn tin ấy, qua những nơi tàu cập bến, Đà Nẵng, Nha Trang, Vũng Tàu, sứ bộ đều được trung sứ (sứ thần giao liên giữa triều đình với sứ bộ) trình báo!
Chỉ một thoáng mưa mát dịu là khi nhận được thông tin về huyện Thành Hoá (thuộc Quảng Trị). Ấy là khâm phái Phan Khắc Kiệm đến chín châu mường, châu bạn thuộc huyện để uỷ lạo, cấp vải muối, mặc dù Lào đã chiếm lại ba châu (15)!
Cuối tháng sáu nhuận đó, kinh đô Huế mới tràn ngập một trận mưa thật lớn, thấm đẫm đất trời (2). Tuy nhiên, bấy giờ, lúc một giờ sáng ngày hai mươi ba nguyệt lịch, sứ bộ đang lâm vào cảnh vất vả vì hệ thống nồi hơi nước của tàu thuỷ bị nổ (16). Tàu ngập tràn nước sôi, sôi sùng sục, bốc khói nóng bỏng, sôi và bốc khói cả khi nước đã tràn ra khắp hầm tàu! Tàu thuyền phải lênh đênh nổi trôi theo sóng gió ở Hòn Khô (thuộc Bình Định) và suýt mắc cạn ở đấy (16)! Nửa đêm hai mươi bốn, theo lệnh của chính sứ Lê Tuấn, viên lính tên Hiền và viên suất đội Linh chèo thuyền đi trưng dụng các thuyền đánh cá dọc bờ biển để kéo tàu. Sáng hai mươi lăm, phó sứ Nguyễn Văn Tường cùng tham biện Nguyễn Tăng Doãn và vài viên tuỳ tùng khác vào làng Đông Lương trưng dụng thêm mười tám thuyền đánh cá của các làng phụ cận để hợp sức kéo tàu vào bờ. Mãi đến tám giờ tối, tàu mới vào đến bãi Vũng Tồ để buông neo, tìm cách chữa lại hệ thống nồi hơi nước (16)!
Trong khi đoàn thuỷ thủ đang ra sức chữa tàu, linh mục Nguyễn Hữu Cư (còn gọi là cha Thơ) đang đưa linh mục Martin - Henri Brillet (có tên Việt là Hiền) và giáo sĩ giúp việc thường gọi là chú Quy đến các xóm đạo Kẻ Thử, Quán Ngỗng, Gò Thị, Cửa Giả để thăm cậu Tám, thăm giám mục Eugène-Etienne Charbonnier (cố Trí), thầy Quyên, thầy Nhựt (17). Chủng viện Gò Thị ở Bình Định vốn là nơi linh mục Nguyễn Hữu Cư (1835 – 1892) từng tu học vào những năm tuổi ông ta mới lên mười (1845 – 1849), trước khi sang Pénang, nơi đào tạo linh mục “tả đạo” người bản xứ Viễn Đông (17)! Bình Định cũng đang và sẽ là điểm nóng của vấn đề lương – giáo! Linh mục Nguyễn Hữu Cư, cũng như linh mục Nguyễn Hoằng, cảm thấy thật lạc quan: Năm 1873 này, tại chính trường nước Pháp, phái quân chủ Thiên Chúa giáo đã lên cầm quyền trở lại (18)!
Phó sứ Nguyễn Văn Tường nhìn ra biển rộng, sau khi mải mê giám sát, động viên thuỷ thủ chữa tàu. Ông quay sang tham biện Nguyễn Tăng Doãn, khẽ nói:
- Mấy viên linh mục biến vào các xóm đạo rồi phải không? – Không đợi Nguyễn Tăng Doãn, vốn là bạn đồng hương cũng là đồng liêu trả lời, ông lại phàn nàn –. Chúng ta lâm vào thế thật lúng túng, đến mức phải sử dụng cả những tên giáo sĩ, linh mục nhị trùng, hai mặt!
- Linh mục Nguyễn Hữu Cư là người làng Cao Xá, cũng Quảng Trị mình, tuy gốc là làng Mỹ Hương, Quảng Bình! Hình như không đến nỗi vô lương tâm lắm. Y đã cộng tác với triều đình để dịch thuật từ năm Tự Đức thứ hai mươi (1867) đến nay (17).
- Còn linh mục Nguyễn Hoằng (Hoàng)? Y người Hà Tĩnh (19). Không biết thế nào! Nhưng dẫu sao, sứ bộ mình phải tự lực là chính. Chúng ta vẫn có những viên hành nhân thông ngôn của ta. Bản thân quan tham biện và tôi cũng phải chủ động trong vấn đề Pháp ngữ này. Ta chỉ thua kém trong cách phát âm mà thôi.
Phó sứ Nguyễn Văn Tường và tham biện Nguyễn Tăng Doãn vẫn kín đáo chuyện trò, bàn bạc trong khi chờ tàu sửa chữa xong. Những ngày này, chính sứ Lê Tuấn đang say sóng và cứ áp tay vào cổ họng. Ông lại trở cơn viêm họng mạn tính (20).
Bình Định vẫn không mưa. Tại bờ biển Vũng Tồ này, hơi nước biển chừng như mặn hơn trong nắng chói chang.
2
Trong khi chờ buổi trình diện của Françis Garnier, tướng Dupré ngồi nhấm nháp tách cà phê với điếu xì gà, một loại thuốc vấn bằng lá thuốc như nông dân nước ta thường tự trồng, tự cuốn lấy, to bằng ngón tay cái. Tên tướng này được gọi nguyên tên họ là Marie - Jules Dupré (1813 – 1881), xuất thân từ hạ sĩ quan, từng tham chiến xâm lược tại châu Phi ở xứ Madagascar, đảo Réunion, hiện là thống đốc Nam Kì (21). Dupré đang vào tuổi sáu mươi, y thấy mình cũng đã hơi mỏi mệt. Y nhìn giữa hai ngón tay kẹp điếu thuốc, những sợi khói xì gà bốc lên một vài tấc thẳng đứng trước khi uốn éo lan toả. Y ngẫm nghĩ, thử nhẩm tính từ ngày sang đây nhậm chức, 01.4.1871 (22), đến đợt nghỉ phép dài đến hơn chín tháng, 04.3.1872 – 16.12.1872 (22). Suốt gần chín tháng rưỡi ấy, thiếu tướng D’Arbaud sang làm quyền nhiếp thay y (22). Nhưng dẫu y hay D’Arbaud thì cũng thế. Và cũng đều như thế, từ thống đốc Nam Kì đầu tiên là Bonard, nhậm chức trong các năm 1861 – 1863, đến De la Grandière rồi Roze… sau đó, tất cả đều đã toan tính từng bước xâm chiếm toàn cõi Đông Dương (Việt – Miên – Lào). Dupré cười một mình với nụ cười nham hiểm, đôi môi mỏng dính dưới hàng râu mép đỏ quạch. Thật lòng y nham hiểm một cách hết sức bình tâm, không hề ý thức nham hiểm là tội ác!
Lúc này, lan man theo ý nghĩ, Dupré chợt nhớ từ năm 1872, y đã gặp gỡ nhiều chính khách Pháp tại Paris, và đã giải thích cho họ: “Nhận thấy rằng quyền lợi của nước Pháp là đặt chân lên Bắc Kì, ít ra là để củng cố Nam Kì” (23). Dịp ấy, vào ngày 22.12.1872, gần đến Lễ Giáng sinh, Dupré đã viết thư gửi Chính phủ Pháp: Phải chiếm lấy Kẻ Chợ (Hà Nội) để buộc vua Tự Đức chấp nhận giao hẳn ba tỉnh Miền tây Nam Kì cho Pháp; vả lại, Đức lẫn Anh cũng đều đang nhòm ngó Bắc Kì, nên không thể để chậm trễ (24)! Dupré cũng nhớ, trong một bức thư gửi cho bộ trưởng Hải quân Pháp vào ngày 19.5.1873, y đã viết: “Việc chúng ta thiết lập cơ sở trong xứ [Bắc Kì] phì nhiêu này, [xứ đó vốn là] láng giềng của nước Tàu và là ngõ xuất phát cho những tỉnh tây nam giàu có của nước này [tức là nước Tàu ấy], là một vấn đề sinh tử cho tương lai nền đô hộ của ta ở Viễn Đông (25) […]. Chúng ta phải đặt chân lên đất này, có thể bằng cách đồng minh với Tự Đức để mà lập lại uy quyền của nhà vua, hoặc là bằng cách chiếm đóng bằng quân sự…” (25). Đầu tháng 06.1873, Dupré đã nghe Millot, người của Jean Dupuis, quả quyết theo nhận định của tên lái súng ấy: “Tự tôi có sức đánh được quan lại triều đình Huế, lập lại nhà Lê và đặt Bắc Kì dưới quyền đô hộ của Pháp mà Pháp không phải tốn một người nào, cũng không phải tốn một xu nào. Nếu thống đốc [Dupré] muốn tự mình hành động thì hai trăm (200) lính đủ làm cho Bắc Kì trở thành thuộc địa của Pháp” (26). Thật quá dễ dàng và thuận lợi! Do đó, Dupré còn báo cáo về Pháp: “Bắc Kì là miếng mồi dễ ăn” (27). Cũng vào tháng 06.1873, chính Dupré lại đề nghị với Paris: “Mặc dầu hiện nay có những sự khó khăn, nên cho phép chúng tôi dùng vũ lực xâm chiếm đồng bằng sông Hồng Hà” (28). Ngày 28.07.1873, cũng chính y lại viết: “[Khi] Bắc Kì đã được khai phóng bằng sự thắng lợi của Dupuis (đi lên Vân Nam), [sẽ] tác động lớn lao trong thương mại Anh, Đức, Mỹ; tuyệt đối cần thiết phải chiếm Bắc Kì và đưa về tay Pháp cái đường thông thương duy nhất này. Tôi không cần có viện binh gì cả. Tôi làm với khả năng mà tôi có. Chắc chắn thành công” (29). Nhưng Paris dè dặt, vì nước Cộng hoà thực dân Pháp đang cố thoát ra khỏi cơn khủng hoảng sau thảm bại trước đế quốc Đức. Chính phủ Pháp tại Paris điện trả lời: “Dù với duyên cớ nào, với lí do nào, cũng không được làm cho Pháp quốc phải dính líu ở Bắc Kì” (30). Đó là do khó khăn mà tạm hoãn, chứ tham vọng xâm chiếm Bắc Kì và toàn cõi Đông Dương ở chúng có bao giờ tự dập tắt! Dẫu sao, ở thời điểm này, Dupré cũng thấy rõ tình tình, và mới đây y đã nói với viên lãnh sự Pháp tại Quảng Châu (Trung Hoa): “Hắn ta [:Jean Dupuis] hành động ở Bắc Kì như một xứ đã chiếm được. Và chính phủ [:triều đình] nước [Đại] Nam quả là quá yếu đuối mới nhờ tôi đuổi anh ta khỏi nơi [Bắc Kì] này, như chánh phủ ấy hiện đang làm. Nếu Dupuis với những lực lượng tệ hại của anh ta mà đã làm cho họ thất bại, thì đối với ta, nếu muốn đặt chân vào xứ [Bắc Kì] này, thật không tốn kém gì bao lăm” (31). Nhưng Dupré thấy đã đến lúc phải điều động Garnier, và Garnier từ Thượng Hải (Trung Hoa) đã về, từ hôm trước. Chính ngày 16.8.1873 (24.6 nhuận, nguyệt lịch) ấy, lúc Françis Garnier đặt chân đến Gia Định để trình diện Dupré (32), cũng là ngày hệ thống nồi hơi nước của tàu thuỷ sứ bộ Đại Nam mới bị nổ ở ngoài khơi Hòn Khô (thuộc Bình Định), vào lúc đầu giấc khuya về sáng, và con tàu đang trôi nổi lênh đênh!
Françis Garnier đã đưa vợ con về Thượng Hải (Trung Hoa). Lòng đã tạm yên, Françis Garnier, tên thực dân được sinh ra đời vào năm 1839 tại thành phố Saint Etienne thuộc tỉnh Loire ở Pháp (33), bước vô văn phòng tên cáo già Dupré. Sau cái đưa tay lên trán nghiêm chào, Françis Garnier thưa:
- Tôi xin đợi lệnh thống đốc.
- Đại uý ngồi xuống đây.
- Vâng.
Một người lính hầu bưng cà phê ra, khẽ cúi đầu, bẩm:
- Kính mời.
- Cảm ơn.
Thống đốc Dupré mỉm cười:
- Hẳn đại uý hiểu tôi cho mời đại uý về đây có việc gì? Đó là vụ Jean Dupuis ở Hà Nội. Nhắc lại với đại uý: Ngày 19.5.1873 vừa rồi, cách đây khoảng ba tháng, tôi đã gửi điện cho Paris với đề nghị thực hiện xâm chiếm Bắc Kì, hoặc ít ra cũng bắt buộc Huế phải mở cửa biển Hải Phòng để thông thương theo tuyến sông Hồng lên Vân Nam. Từ năm 1867 đến nay, sau khi xâm chiếm hẳn ba tỉnh Miền tây Nam Kì, ta vẫn đang dẫm chân tại chỗ, chưa tiến thêm bước nào. Vấn đề Bắc Kì, từ năm 1864, cố trung tá Doudart de Lagrée sau khi đặt được nền bảo hộ Pháp trên nước Cao Mên (34), ngay lập tức đã cố thăm dò sông Mê Kông, và từ đó tuyến sông Hồng thành mục tiêu thông thương của chúng ta. Nhưng trong thực tế, đến nay, tình hình đã chín muồi. Không thể để muộn hơn. – Tên thực dân cáo già Dupré cười nham hiểm –. Vụ đại uý gặp Jean Dupuis ở Hán Khẩu năm năm trước, nay đã rất tốt (35). Đó là việc phải tiếp tục tiến hành tại Bắc Kì…
- Vâng, tôi đã xin vâng lệnh thống đốc. Nhưng có lẽ tôi phải được phép thống đốc cho nghỉ ba tuần để lại sang Thượng Hải xếp đặt cho vợ con chu đáo hơn. Nhận lệnh, đi gấp, nên vợ con tôi vẫn chưa thật ổn định… Ba tuần, thời hạn không lâu. Chắc thống đốc vui lòng…
- Được. Trong dịp đó, đại uý nên nghiên cứu thêm về lai lịch Jean Dupuis của nước Pháp chúng ta. Thương gia này vốn là người Pháp chính tông, sinh ra đời năm 1833, trong một hộ phú nông. Đấy là một người phiêu bạt, đã lìa nhà năm hai mươi lăm tuổi, sang làm việc tại vùng kênh đào Suez, lại từng theo quân Pháp quốc chúng ta sang đánh Tàu. Sau đó y ở lại Tàu và phục vụ trong một đoàn thám hiểm Anh. Y đã như một người Tàu chính cống. Lâu nay y chuyên buôn bán súng đạn cho người Tàu đánh nhau và hiện giờ vẫn đang tiếp tục bán súng đạn cho bọn giặc Cờ (tàn quân Thái bình thiên quốc)… Y còn buôn bán muối và thu về quặng kẽm…
- Vâng, tôi cũng đã biết ít nhiều.
- Đại uý nên nhắc lại cho tôi quá trình phục vụ trong lực lượng hải quân Pháp của chính đại uý (36)!
- Tôi năm nay ba mươi bốn tuổi, người Pháp, đã học Đại học Văn khoa, lại ham cả khoa học tự nhiên, từng sống tại Paris, đã vào học Trường Võ bị Vincennes, lại học về môn võ khí tại Trường Hải quân Lorient. 1860, tôi sang châu Á, trước hết là chiến đấu ở Trung Hoa. Sau đó, sang Đại Nam, tôi phục vụ dưới trướng trung tướng Charner, từng chạm trán với danh tướng Nguyễn Tri Phương tại đại đồn Kỳ Hoà. 1863, tôi đảm nhiệm chức thanh tra Nam Kì dân sự vụ, cai trị trực tiếp Chợ Lớn. Tiếp theo, tôi là thành viên rồi trưởng đoàn thám hiểm Mê Kông cho đến 19.6.1868. Tôi có dự vào cuộc chiến Pháp – Phổ, 1870 – 1871, và viết báo, diễn thuyết về sông Mê Kông và sông Hồng. Tôi mới cưới vợ được vài năm (36)… Thưa thống đốc, tôi báo cáo đã hết. Xin được nhận tiếp nhiệm vụ.
- Thôi, được. “Tôi cho gọi anh về để nói chuyện với anh về công việc ở Bắc Kì… Công việc Bắc Kì hiện nay có thể tóm lược lại trong hai chữ: Jean Dupuis” (37). Tôi nhắc lại như thế. Anh cũng rõ, có người từng nhận định: “Nếu sông Cái [:sông Hồng] trong hai tuần lễ [đã] đưa [được] các thương thuyền Trung Hoa đến vịnh Bắc Kì, ta chỉ còn buộc Tự Đức kí một thương ước bảo đảm tự do ra vào các hải cảng Bắc Kì. Từ Hải Phòng, tàu Pháp và tàu bản xứ lần dọc theo bờ biển Trung Kì trong mấy ngày sẽ đổ bộ lên Sài Gòn vô số những tài nguyên mà từ trước chỉ được tải đến Quảng Châu [Trung Hoa]” (38). Và chính Jean Dupuis đã bước đầu nhận định, báo cáo: “Việc đánh lấy thành Hà Nội […] có một tiếng vang lớn trong toàn cõi. Sự tập kích mau lẹ do một nhóm người [Pháp] làm cho quan dân đều kinh hoàng. Bọn dư đảng nhà Lê tất nhiên đặt hi vọng lớn lao vào sự việc này; mà dư đảng nhà Lê, thật sự là toàn dân của xứ Bắc Kì [:Đàng Ngoài], ngoại trừ bọn quan lại từ các tỉnh phía nam sông Gianh [:Đàng Trong] đến… Lòng tin tưởng của dân chúng đặt vào nước Pháp, sự bất lực của quan lại…, đó là những gì […] khiến cho nhiều đô thị do hàng ngàn người chống giữ mà đầu hàng trước một nhóm người [Pháp]…” (39). Đúng ra, hỗ trợ và ủng hộ người Pháp chúng ta là bọn dư đảng trung thành với nhà Lê và nhất là giáo dân Thiên Chúa giáo! Câu ấy Jean Dupuis vừa viết ở thì hiện tại và thì tương lai, nhưng sau này, tôi đoan chắc y cũng sẽ lại viết như thế với thì quá khứ đã hoàn tất! Thế đấy! Bây giờ, anh sẽ được nghỉ phép ba tuần. Bấy giờ, trong thời gian ba tuần ấy, sứ bộ Đại Nam cũng đã đến đây. Lúc này họ đang trên đường vào. Tất nhiên ta phải chuẩn bị làm sức ép để sứ bộ Đại Nam và triều đình Huế chấp nhận yêu sách của ta. Tôi nhận định: Sứ bộ này không non nớt như sứ bộ Phan Thanh Giản hồi 1862! Sẽ căng thẳng lắm đấy!
Hết tệp 1 truyện kí thứ 7
Viết đến dòng chữ cuối của truyện kí thứ 7
vào lúc 11 giờ kém 05 phút,
ngày 09.11.2002
(05.10 Nh. ngọ, HB.2).
(1) Khổng Tử trả lời Tử Cống, Luận ngữ (Dương hoá, XVII), dẫn theo Trần Trọng Kim, Nho giáo, Nxb. Tp.HCM. tái bản, 1992, tr. 101.
(2) Quốc sử quán triều Nguyễn, Đại Nam thực lục, chính biên, tập 32, bản dịch Viện Sử học, Nxb. KHXH., Hà Nội, 1975, tr. 312.
(3) Đào Đăng Vỹ, Nguyễn Tri Phương (NTP.), Nha Văn hoá, Bộ VH. & GD. xb., Sài Gòn, 1974, tr. 176.
(4) ĐNTL.CB., tập 32, sđd., 1975, tr. 305.
(5) ĐNTL.CB., tập 32, sđd., 1975, tr. 305 – 306.
(6) NTP., sđd., 1974, tr. 178.
(7) Dương Kinh Quốc, Việt Nam, những sự kiện lịch sử (VN.NSKLS), tập 1, Nxb. KHXH., 1981, tr. 146; ĐNTL.CB., tập 32, sđd., 1975, tr. 322: Tuần phủ Vân Nam, năm Đồng Trị thứ 8 (1869), có họ là Sầm. Mã là họ của một viên tướng (đề đốc) ở tỉnh ấy. Xem thêm: GS. Trần Văn Giàu, Chống xâm lăng, Nxb. Tp. HCM. tái bản, 2001, tr. 290, 293 - 294.
(8) ĐNTL.CB., tập 32, sđd., 1975, tr. 307.
(9) NTP., sđd., 1974, tr. 176.
(10) NTP., sđd., 1974, tr. 177 – 178.
(11) Tập san Những người bạn cố đô Huế (NNBCĐH.) (Bulletin des amis du vieux Hué [BAVH.], Cadière làm chủ bút.), bài “Hoà ước 1874, Nhật kí của thư kí sứ bộ An Nam” của linh mục Nguyễn Hữu Cư, tập VII (1920), Bửu Ý, Đặng Như Tùng dịch, Nxb. Thuận Hoá, 2001, tr. 466. Phải chăng bài này do H. Peyssonnaux, thanh tra mật thám, Bùi Văn Cung, thư kí chánh ngạch [Ban] Ngoại kiều biên tập [?]? Chẳng hiểu tại sao trong NNBCĐH., sđd., tên của Nguyễn Hữu Cư lại chỉ in ở phần chú thích, trong khi đó hai cái tên H. Peyssonnaux, Bùi Văn Cung lại được in ở chỗ thường là in tên tác giả, khiến người đọc ngỡ Nguyễn Hữu Cư còn có cái tên Pháp là H. Peyssonnaux!
(12) ĐNTL.CB., tập 32, sđd., 1975, tr. 306 – 307.
(13) ĐNTL.CB., tập 32, sđd., 1975, tr. 309 – 310.
(14) ĐNTL.CB., tập 32, sđd., 1975, tr. 312.
(15) ĐNTL.CB., tập 32, sđd., 1975, tr. 309.
(16) NNBCĐH., bài đã dẫn, sđd., 2001, tr. 466.
(17) NNBCĐH., bài đã dẫn, sđd., 2001, tr. 466 – 467.
(18) GS. Trần Văn Giàu, Chống xâm lăng (CXL.), Nxb. Tp. HCM. tái bản, 2001, tr. 288.
(19) ĐNTL.CB., tập 31, sđd., 1974, tr. 41 (năm Tự Đức thứ 19 [1866]). Xem thêm: NNBCĐH., bài đã dẫn, sđd., 2001, tr. 465.
(20) NNBCĐH., bài đã dẫn, sđd., 2001, tr. 468.
(21) NNBCĐH., bài đã dẫn, sđd., 2001, tr. 470.
(22) Yoshiharu Tsuboi, Nước Đại Nam đối diện với Pháp và Trung Hoa (NĐNĐDVP. & TH.), UB.KHXH. TU. Tp.HCM. xb., 1993, tr. 106.
(23) Jean Dupuis, Les Evènements du Tonkin, dẫn theo GS. Trần Văn Giàu, CXL., sđd., 2001, tr. 294.
(24) CXL., sđd., 2001, tr. 294.
(25) Amiral Dupré à consul canton 26.06.1873, dẫn theo Đào Đăng Vỹ, NTP., sđd., 1974, tr. 181; CXL., sđd., 2001, tr. 294.
(26) Archives du ministère de la Marine et des Colonies, dẫn theo GS. Trần Văn Giàu, CXL., sđd., 2001, tr. 295 – 296.
(27) Dẫn theo, CXL., sđd., 2001, tr. 292 (xem chú thích (23)).
(28) Dẫn theo, CXL., sđd., 2001, tr. 295.
(29) Dẫn theo, CXL., sđd., 2001, tr. 295; Trần Trọng Kim, Việt Nam sử lược (VNSL.), Nxb. Tân Việt, bản 1964, tr. 512.
(30) Dẫn theo, NTP., sđd., 1974, tr. 181.
(31) Dẫn theo, NTP., sđd., 1974, tr. 181; CXL., sđd., 2001, tr. 297.
(32) NNBCĐH., bài đã dẫn, chú thích của Cadière, sđd., 2001, tr. 476.
(33) NTP., sđd., 1974, tr. 175 – 176.
(34) NTP., sđd., 1974, tr. 172.
(35) NTP., sđd., 1974, tr. 177.
(36) NTP., sđd., 1974, tr. 173 – 174.
(37) NTP., sđd., 1974, tr. 176.
(38) Roger Vercel, Françis Garnier l’assaut des Fleuves, dẫn theo Đào Đăng Vỹ, NTP., sđd., 1974, tr. 177.
(39) Jean Dupuis, Les Evènements du Tonkin, dẫn theo Đào Đăng Vỹ, NTP., sđd., 1974, tr. 202 – 203.
Soạn xong phần chú thích
lúc 09 giờ 25 phút, ngày 14.11.2002
(10.10 Nh. ngọ, HB.2).
Hết tệp 1
xin xem tiếp tệp 2
(Phân đoạn 2 truyện kí thứ 7)
( xem tiếp tệp 2 )
Trở về trang chủ
Cập nhật:
Sign in|Recent Site Activity|Report Abuse|Print Page|Powered By Google Sites

markdown:
|
|
[Trang chủ](/Home) > [I. Danh mục tác phẩm Trần Xuân An](/Home/danh-muc-tac-pham-txa) > [S.(19). Trần Xuân An - Phụ chính đại thần Nguyễn Văn Tường (1824-1886)](/Home/danh-muc-tac-pham-txa/pcdt-nguyen-van-tuong) > [S.(19).2. Trần Xuân An - Phụ chính đại thần Nguyễn Văn Tường - Tập II](/Home/danh-muc-tac-pham-txa/pcdt-nguyen-van-tuong/p2) >
|
|
|
|
## a. Trần Xuân An - Phụ chính đại thần Nguyễn Văn Tường - Tệp 1 / tập II


text:
Châu Á-TBD
SEA Games 29
Xã hội
Đời sống
(TTXVN/Vietnam+)
02/05/2016 08:32 GMT+7
Bản in
Châu Mỹ
Công nghệ
Châu Âu
Trung Đông
Chính trị
Đời sống
Doanh nghiệp
Pháp luật

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

WARC-Identified-Payload-Type: application/xhtml+xml

Connection: close

Pragma: no-cache

Cache-Control: no-cache

Content-Type: text/html; charset=utf-8


text:
Hai ngôi sao sáng đối diện nhau của chòm sao thợ săn trên bầu trời tối 2/12
Đối với hầu hết các chòm sao khác chỉ có một ngôi sao sáng nổi trội, thì chòm sao Orion (Thợ săn) có tới hai ngôi sao sáng, đó là Rigel và Betelgeuse. Sao Rigel là sao sáng nhất chòm sao Thợ săn và là ngôi sao sáng thứ bảy trên bầu trời đêm với độ sáng biểu kiến là +0,13, trong khi sao Betelgeuse là sao sáng thứ nhì của chòm sao Orion và sáng thứ chín trên bầu trời đêm với độ sáng biểu kiến là +0,42. Bạn thậm chí có thể quan sát được hai ngôi sao này trong một đêm trăng sáng.
Hai ngôi sao sáng này nằm đối diện nhau qua thắt lưng của chàng thợ săn Orion (thắt lưng được tạo nên bởi ba ngôi sao sáng cách đều và thẳng hàng nhau).
Rigel được tượng trưng cho chân trái của chàng thợ săn, nó là một ngôi sao siêu khổng lồ trắng-xanh cách chúng ta khoảng 800 năm ánh sáng, nếu như sao Rigel ở khoảng cách bằng với khoảng cách của ngôi sao sáng nhất bầu trời đêm Sirius là 8,6 năm ánh sáng thì nó sẽ sáng rạng rỡ hơn hành tinh Kim gấp nhiều lần.
Trong khi đó, Betelgeuse là một ngôi sao siêu khổng lồ đỏ được tượng trưng cho vai phải của thợ săn Orion. Nếu thay thế chỗ của Mặt Trời trong hệ Mặt Trời bằng ngôi sao Betelgeuse, thì bề mặt lớp ngoài cùng của ngôi sao này sẽ vươn tới gần quỹ đạo của hành tinh Mộc.
Xem các sự kiện quan sát bầu trời trong tuần từ 30/11 tới 6/12/2014 tại bài viết này.
Hai ngôi sao sáng này nằm đối diện nhau qua thắt lưng của chàng thợ săn Orion (thắt lưng được tạo nên bởi ba ngôi sao sáng cách đều và thẳng hàng nhau).
Rigel được tượng trưng cho chân trái của chàng thợ săn, nó là một ngôi sao siêu khổng lồ trắng-xanh cách chúng ta khoảng 800 năm ánh sáng, nếu như sao Rigel ở khoảng cách bằng với khoảng cách của ngôi sao sáng nhất bầu trời đêm Sirius là 8,6 năm ánh sáng thì nó sẽ sáng rạng rỡ hơn hành tinh Kim gấp nhiều lần.
Trong khi đó, Betelgeuse là một ngôi sao siêu khổng lồ đỏ được tượng trưng cho vai phải của thợ săn Orion. Nếu thay thế chỗ của Mặt Trời trong hệ Mặt Trời bằng ngôi sao Betelgeuse, thì bề mặt lớp ngoài cùng của ngôi sao này sẽ vươn tới gần quỹ đạo của hành tinh Mộc.
Xem các sự kiện quan sát bầu trời trong tuần từ 30/11 tới 6/12/2014 tại bài viết này.
+Anh Tuấn Nguyễn tham khảo từ Astronomy và EarthSky
Hai ngôi sao sáng đối diện nhau của chòm sao thợ săn trên bầu trời tối 2/12 Reviewed by Quang Niên on 12/02/2014 05:00:00 CH Rating:

markdown:
# Hai ngôi sao sáng đối diện nhau của chòm sao thợ săn trên bầu trời tối 2/12
Đối với hầu hết các chòm sao khác chỉ có một ngôi sao sáng nổi trội, thì chòm sao Orion (Thợ săn) có tới hai ngôi sao sáng, đó là Rigel và Betelgeuse. Sao Rigel là sao sáng nhất chòm sao Thợ săn và là ngôi sao sáng thứ bảy trên bầu trời đêm với độ sáng biểu kiến là +0,13, trong khi sao Betelgeuse là sao sáng thứ nhì của chòm sao Orion và sáng thứ chín trên bầu trời đêm với độ sáng biểu kiến là +0,42. Bạn thậm chí có thể quan sát được hai ngôi sao này trong một đêm trăng sáng.
Chòm sao Thợ săn vào tháng cuối tháng 3/2013 ở Mjølfjell, Na Uy. Bạn có thể thấy ngôi sao màu đỏ nằm trên cao nhất của hình chính là sao Betelgeuse, ba ngôi sao thẳng hàng như trục đối xứng và qua đó bạn có thể thấy được sao Rigel màu trắng-xanh. Tác giả :
Hai ngôi sao sáng này nằm đối diện nhau qua thắt lưng của chàng thợ săn Orion (thắt lưng được tạo nên bởi ba ngôi sao sáng cách đều và thẳng hàng nhau).
Rigel được tượng trưng cho chân trái của chàng thợ săn, nó là một ngôi sao siêu khổng lồ trắng-xanh cách chúng ta khoảng 800 năm ánh sáng, nếu như sao Rigel ở khoảng cách bằng với khoảng cách của ngôi sao sáng nhất bầu trời đêm Sirius là 8,6 năm ánh sáng thì nó sẽ sáng rạng rỡ hơn hành tinh Kim gấp nhiều lần.
Trong khi đó, Betelgeuse là một ngôi sao siêu khổng lồ đỏ được tượng trưng cho vai phải của thợ săn Orion. Nếu thay thế chỗ của Mặt Trời trong hệ Mặt Trời bằng ngôi sao Betelgeuse, thì bề mặt lớp ngoài cùng của ngôi sao này sẽ vươn tới gần quỹ đạo của hành tinh Mộc.
Xem các sự kiện quan sát bầu trời trong tuần từ 30/11 tới 6/12/2014 tại
![]()
[Odd Høydalsvik](http://www.hoydalsvik.net/astrofoto/constellations/orion.html).
Hai ngôi sao sáng này nằm đối diện nhau qua thắt lưng của chàng thợ săn Orion (thắt lưng được tạo nên bởi ba ngôi sao sáng cách đều và thẳng hàng nhau).
Rigel được tượng trưng cho chân trái của chàng thợ săn, nó là một ngôi sao siêu khổng lồ trắng-xanh cách chúng ta khoảng 800 năm ánh sáng, nếu như sao Rigel ở khoảng cách bằng với khoảng cách của ngôi sao sáng nhất bầu trời đêm Sirius là 8,6 năm ánh sáng thì nó sẽ sáng rạng rỡ hơn hành tinh Kim gấp nhiều lần.
Trong khi đó, Betelgeuse là một ngôi sao siêu khổng lồ đỏ được tượng trưng cho vai phải của thợ săn Orion. Nếu thay thế chỗ của Mặt Trời trong hệ Mặt Trời bằng ngôi sao Betelgeuse, thì bề mặt lớp ngoài cùng của ngôi sao này sẽ vươn tới gần quỹ đạo của hành tinh Mộc.
Xem các sự kiện quan sát bầu trời trong tuần từ 30/11 tới 6/12/2014 tại
[bài viết này](http://www.vutrutrongtamtay.org/2014/11/bau-troi-trong-tuan-tu-30-11-toi-6-12-2014.html). [+Anh Tuấn Nguyễn](https://plus.google.com/107425739296510937015)tham khảo từ Astronomy và EarthSky
Hai ngôi sao sáng đối diện nhau của chòm sao thợ săn trên bầu trời tối 2/12
Reviewed by Quang Niên
on
12/02/2014 05:00:00 CH
Rating:
![ Hai ngôi sao sáng đối diện nhau của chòm sao thợ săn trên bầu trời tối 2/12](http://3.bp.blogspot.com/-_IPMWZRGkLk/VHrRkimBOSI/AAAAAAAAnyY/KYP29sBwz6E/s72-c/orion_20130330_01.jpg)

Server: GSE

X-Content-Type-Options: nosniff

Cache-Control: private, max-age=0

X-XSS-Protection: 1; mode=block

Content-Type: text/html; charset=UTF-8


text:
Linh Chi Nông Lâm Thượng Hạng (1kg)
ytegiadinh.vn cam kết gửi đến Quý khách sản phẩm chính hãng với mức giá tốt nhất.
Giao hàng tới 61 tỉnh thành. Miễn phí vận chuyển nội thành Hà Nội & TP HCM.
Chính sách được áp dụng trên toàn quốc.
“Ytegiadinh cung cấp dịch vụ bán hàng, giao hàng và thu tiền tại nhà trên toàn lãnh thổ Việt Nam Hoặc Quý khách có thể tới trực tiếp các chi nhánh sau để xem và mua hàng trực tiếp “
- Máy massage cầm tay hồng ngoại 7 đầu 600.000 đ
- Máy massage cầm tay TONIFIC 650.000 đ
- Máy massage điện tử cá heo 350.000 đ
- Máy nâng ngực M-364A 2.500.000 đ
- Máy chăm sóc ngực chuyên dụng B-2021 đ
- Kính lúp soi da Q-622 950.000 đ
- Lúp soi da DG - 6802 1.000.000 đ
- Kính lúp soi da ánh sáng lạnh D-663 1.400.000 đ
- Kem thoa CELIA hỗ trợ điều trị bệnh suy tĩnh mạch 450.000 đ
- Ghế bô có bánh xe 800.000 đ

markdown:
# Linh Chi Nông Lâm Thượng Hạng (1kg)
[ytegiadinh.vn](#) cam kết gửi đến Quý khách sản phẩm chính hãng với mức giá tốt nhất.
Giao hàng tới 61 tỉnh thành. Miễn phí vận chuyển nội thành Hà Nội & TP HCM.
Chính sách được áp dụng trên toàn quốc.
## “Ytegiadinh cung cấp dịch vụ bán hàng, giao hàng và thu tiền tại nhà trên toàn lãnh thổ Việt Nam Hoặc Quý khách có thể tới trực tiếp các chi nhánh sau để xem và mua hàng trực tiếp “
[- ĐC: 198 Thành Thái - P.12 - Q. 10 - TPHCM](/chi-nhanh/cty-ytegiadinh-tai-tp-ho-chi-minh-1.html) **Cty ytegiadinh tại TP Hồ Chí Minh** [- ĐC: 252 Nguyễn Trãi - Thanh Xuân - Hà Nội](/chi-nhanh/chi-nhanh-cong-ty-ytegiadinh-tai-ha-noi-2.html) **Chi Nhánh Công ty ytegiadinh tại Hà Nội** [](#)
-
[Máy massage cầm tay hồng ngoại 7 đầu](/may-massage-cam-tay/may-massage-cam-tay-hong-ngoai-7-dau-1419.html)600.000 đ
-
[Máy massage cầm tay TONIFIC](/may-massage-cam-tay/may-massage-cam-tay-tonific-1420.html)650.000 đ
-
[Máy massage điện tử cá heo](/may-massage-cam-tay/may-massage-dien-tu-ca-heo-1519.html)350.000 đ
-
[Máy nâng ngực M-364A](/may-nang-massage-nguc/may-nang-nguc-m-364a-1602.html)2.500.000 đ
-
[Máy chăm sóc ngực chuyên dụng B-2021](/may-nang-massage-nguc/may-cham-soc-nguc-chuyen-dung-b-2021-1603.html)đ
-
[Kính lúp soi da Q-622](/kinh-lup-soi-da/kinh-lup-soi-da-q-622-1604.html)950.000 đ
-
[Lúp soi da DG - 6802](/kinh-lup-soi-da/lup-soi-da-dg-6802-1605.html)1.000.000 đ
-
[Kính lúp soi da ánh sáng lạnh D-663](/kinh-lup-soi-da/kinh-lup-soi-da-anh-sang-lanh-d-663-1606.html)1.400.000 đ
-
[Kem thoa CELIA hỗ trợ điều trị bệnh suy tĩnh mạch](/vo-y-khoa/kem-thoa-celia-ho-tro-dieu-tri-benh-suy-tinh-mach-1737.html)450.000 đ
-
[Ghế bô có bánh xe](/xe-lan-giuong-benh-nhan/ghe-bo-co-banh-xe-1680.html)800.000 đ [](#)
## Sản phẩm cùng danh mục
[Linh Chi Nông Lâm Thượng Hạng (250g)](/nam-linh-chi/linh-chi-nong-lam-thuong-hang-250g-1564.html)800.000 đ [Linh Chi Nông Lâm Thượng Hạng (500g)](/nam-linh-chi/linh-chi-nong-lam-thuong-hang-500g-1565.html)1.500.000 đ [Linh Chi Nông Lâm Thượng Hạng (1kg)](/nam-linh-chi/linh-chi-nong-lam-thuong-hang-1kg-1566.html)2.850.000 đ [Linh Chi Nông Lâm Cao Cấp (200g)](/nam-linh-chi/linh-chi-nong-lam-cao-cap-200g-1567.html)450.000 đ [Nấm Thượng Hoàng Thượng Hạng (500g)](/nam-linh-chi/nam-thuong-hoang-thuong-hang-500g-1570.html)2.650.000 đ

WARC-Identified-Payload-Type: text/html

Cache-Control: public, no-cache="Set-Cookie", must-revalidate, proxy-revalidate, max-age=60


text:
Kết quả 1 đến 1 của 1
-
14-07-2015, 10:11 AM #1
Cần Giúp 107 mất đèn màn hình và đèn phím
e đo trở kháng thì đứt chân số 5 từ phải qua, chỗ tụ câu bị mục mất chân trên main, cần a.e giúp:-
[Chỉ đăng ký mới thấy Links. [Để xem được liên kết bạn phải trả lời chủ đề này.]]
-
Lên ...
Tân Phú Trung - Nhà Phân Phối Linh Kiện...

markdown:
Kết quả 1 đến 1 của 1
-
14-07-2015, 10:11 AM
[#1](http://www.zopo.vn/cac-bai-viet-tu-suu-tam-nhieu-nguon/16982-can-giup-107-mat-den-man-hinh-va-den-phim.html#post17465)
## Cần Giúp 107 mất đèn màn hình và đèn phím
e đo trở kháng thì đứt chân số 5 từ phải qua, chỗ tụ câu bị mục mất chân trên main, cần a.e giúp:-
**[Chỉ đăng ký mới thấy Links.** **[Để xem được liên kết bạn phải trả lời chủ đề này.]**]
-
Lên ...
## Tân Phú Trung - Nhà Phân Phối Linh Kiện...

Server: LiteSpeed

Pragma: private

Accept-Ranges: bytes

Cache-Control: private

Set-Cookie: bb_lastactivity=0; expires=Fri, 17-Aug-2018 19:41:58 GMT; path=/

Vary: Accept-Encoding


text:
2017 © XemHBO.com.
Xem clip hài, phim hài mới hay nhất, Liveshow, Gameshow đặc sắc nhất.
Tất cả các video dưới sự quản lý của youtube. Xemhbo.com không chịu trách nhiệm liên quan đến nội dung.

WARC-Truncated: length

Server: cloudflare-nginx

Set-Cookie: __cfduid=d3846a3887f58dc05c6c15fdef3de85f21502998340; expires=Fri, 17-Aug-18 19:32:20 GMT; path=/; domain=.xemhbo.com; HttpOnly

Vary: Accept-Encoding,User-Agent


markdown:
2017 © XemHBO.com.
Xem clip hài, phim hài mới hay nhất, Liveshow, Gameshow đặc sắc nhất.
Tất cả các video dưới sự quản lý của youtube. Xemhbo.com không chịu trách nhiệm liên quan đến nội dung.

Set-Cookie: __cfduid=dfc343314fb6b55f9cc7aac486639e1e01502998275; expires=Fri, 17-Aug-18 19:31:15 GMT; path=/; domain=.xemhbo.com; HttpOnly


text:
[X] Close
Trang Chủ
Phim Bộ
Tất Cả
Phim Bộ Trung Quốc
Phim Bộ Hàn Quốc
Phim Bộ Nhật Bản
Phim Bộ Thái Lan
Phim Bộ Âu Mỹ
Phim Việt Nam
Phim Lẻ
Tất Cả
Phim Lẻ Trung Quốc
Phim Lẻ Hàn Quốc
Phim Lẻ Nhật Bản
Phim Lẻ Thái Lan
Phim Lẻ Âu Mỹ
Thể Loại
Tất Cả
Phim Đang Hot
Phim Mới Cập Nhật
Phim Tâm Lý - Tình Cảm
Phim Lịch Sử - Cổ Trang
Phim Hành Động Phiêu Lưu
Phim Hình Sự Tội Phạm
Phim Kinh Dị - Siêu Nhiên
Phim Viễn Tưởng - Khoa Học
Phim Kiếm Hiệp
Phim Tiên Hiệp
Phim Thần Tượng
Phim Hài Hước
Phim Thiếu Nhi
Phim Gia Đình
Giải Trí Âm Nhạc
Năm Sản Xuất
Phim 2017
Phim 2016
Phim 2015
Phim 2014
Phim 2013
Phim 2012
Phim 2011
Phim 2010
TV Show
Tất Cả
Show Việt Nam
Show Hoa Ngữ
Show Hàn Quốc
Show Âu Mỹ
Phim Hoạt Hình
Tất Cả
Anime Nhật Bản
Hoạt Hình Trung Quốc
Phim Hoạt Hình Việt Nam
Phim Hoạt Hình Âu Mỹ
Youtube
Tất Cả
Kênh Hot
Hài Việt Tuyển Chọn
Sitcom Hài Hước
TV Show
Giải Trí
Thời Sự
Thể Thao
Âm Nhạc
Giáo Dục
Game - Trò Chơi
Makeup - Làm Đẹp
Kênh Hot Nước Ngoài
Ca Sĩ
Tất Cả
Bài Hát Mới
Video Clip Mới
Home
Kênh Youtube
Zing MP3
yêu như người dưng - vân du ft. chánh mạnh (mv samsung s5)
Tắt Đèn
Bình Luận
Lượt Xem : 85
Quảng Cáo
Xem Nhiều
Mới Nhất
fa vui mà - văn tiến luật (mv)
bến sông chờ - lê sang (mv)
mãi yêu mình em - nhật thành (official mv)
ba kể con nghe - kim ngọc ft thu phượng (mv)
sẽ mãi gần nhau - lâm tùng (mv)
vì em chưa hiểu - phạm nhật tiến ft. bi py son (mv)
nipe 2016 - nipe (single)
tuyển tập những ca khúc nhạc cách mạng của lạc việt
một mai em đi (album) - nhật thy
khi người mình yêu khóc - phan mạnh quỳnh (album)
m tuyệt vời (the mtv song) - noo phước thịnh, tóc tiên, karik (video lyrics)
bên ai sẽ hạnh phúc - quang anh (4k official mv)
đất phương nam - khả tú
mình cưới nhau đi - quang anh (mv official)
về nhà đón tết - sms (official mv)
mong có nhau bên đời - khang chấn thi ft phương trinh (official mv)
mừng chúa ra đời - tường huy (audio)
chuyện sinh viên - trường sinh (album)
bước thời gian - lê vy (audio)
lk xuân (nonstop remix 2017) - nhật thành (single)
mùa nhớ - dương quốc hưng (single)
khi mình xa nhau - huỳnh thanh thảo (album)
điều ước cho ngày mai - ngô huy đồng (album)
thánh ca acoustic - trường sinh (album)
đường con theo chúa - trường sinh (album)
giữa hàng vạn người - tam hổ (album)
the joy of christmas - various artists (album)


text:
[X] Close
Trang Chủ
Phim Bộ
Tất Cả
Phim Bộ Trung Quốc
Phim Bộ Hàn Quốc
Phim Bộ Nhật Bản
Phim Bộ Thái Lan
Phim Bộ Âu Mỹ
Phim Việt Nam
Phim Lẻ
Tất Cả
Phim Lẻ Trung Quốc
Phim Lẻ Hàn Quốc
Phim Lẻ Nhật Bản
Phim Lẻ Thái Lan
Phim Lẻ Âu Mỹ
Thể Loại
Tất Cả
Phim Đang Hot
Phim Mới Cập Nhật
Phim Tâm Lý - Tình Cảm
Phim Lịch Sử - Cổ Trang
Phim Hành Động Phiêu Lưu
Phim Hình Sự Tội Phạm
Phim Kinh Dị - Siêu Nhiên
Phim Viễn Tưởng - Khoa Học
Phim Kiếm Hiệp
Phim Tiên Hiệp
Phim Thần Tượng
Phim Hài Hước
Phim Thiếu Nhi
Phim Gia Đình
Giải Trí Âm Nhạc
Năm Sản Xuất
Phim 2017
Phim 2016
Phim 2015
Phim 2014
Phim 2013
Phim 2012
Phim 2011
Phim 2010
TV Show
Tất Cả
Show Việt Nam
Show Hoa Ngữ
Show Hàn Quốc
Show Âu Mỹ
Phim Hoạt Hình
Tất Cả
Anime Nhật Bản
Hoạt Hình Trung Quốc
Phim Hoạt Hình Việt Nam
Phim Hoạt Hình Âu Mỹ
Youtube
Tất Cả
Kênh Hot
Hài Việt Tuyển Chọn
Sitcom Hài Hước
TV Show
Giải Trí
Thời Sự
Thể Thao
Âm Nhạc
Giáo Dục
Game - Trò Chơi
Makeup - Làm Đẹp
Kênh Hot Nước Ngoài
Ca Sĩ
Tất Cả
Bài Hát Mới
Video Clip Mới
Home
Kênh Youtube
YEAH1 MOVIE
chuyện của họ | yêu anh một ngày
Tắt Đèn
Bình Luận
Lượt Xem : 84
Quảng Cáo
Xem Nhiều
Mới Nhất
hoa mộc lan truyền kỳ | tập 51 | official film
hoa mộc lan truyền kỳ | tập 54 | official film
hoa mộc lan truyền kỳ | tập 57 | official film
hoa mộc lan truyền kỳ | tập 56 | official film
hoa mộc lan truyền kỳ | tập 50 | official film
hoa mộc lan truyền kỳ | tập 53 | official film
hoa mộc lan truyền kỳ | tập 29 | official film
hoa mộc lan truyền kỳ | tập 55 | official film
hoa mộc lan truyền kỳ | tập 52 | official film
hoa mộc lan truyền kỳ | tập 37 | official film
hoa mộc lan truyền kỳ | tập 33 | official film
hoa mộc lan truyền kỳ | tập 46 | official film
hoa mộc lan truyền kỳ | tập 39 | official film
hoa mộc lan truyền kỳ | tập 49 | official film
hoa mộc lan truyền kỳ | tập 36 | official film
trailer ly cuối - 7 film fest | cuộc thi phim ngắn uống có trách nhiệm
trailer cô dâu chạy trốn - 7 film fest | cuộc thi phim ngắn uống có trách nhiệm
cho em gần anh thêm chút nữa | phản ứng khán giả
ước mơ trắng - tập 4 | family of art
trailer bông hoa trắng - 7 film fest | cuộc thi phim ngắn uống có trách nhiệm
mùa hè yêu em - lyn picture | phim tình cảm hay 2016
mùa hè yêu em - official teaser | lyn picture
đường phố khắc nghiệt - enfilm production
cho em gần anh thêm chút nữa | phản ứng của khán giả
trái cấm phần 2 - tập 9 - speak production | phim tình cảm lgbt hay nhất
trái cấm phần 2 - tập 8 | speak production
trailer đường phố nghiệt ngã | enfilm production | khởi chiếu 20h00 27/11/2016


markdown:
![Tân Kỳ Radio Số 1 - Chia sẻ cảm xúc 03/03/2013 Tân Kỳ Radio Số 1 - Chia sẻ cảm xúc 03/03/2013](http://1.bp.blogspot.com/-Ddpg0RwAJaw/UTMOHvgOIJI/AAAAAAAAAYs/TNHt_kkF5zY/s1600/1+Uoc+Mo+Toi.png)
#1. Ước Mơ Tôi - Noo Phước Thịnh
MS 52.
Chào cả nhà ^^
Em gái mình năm nay học lớp 12 và nó rất thích thi vào trường An Ninh nhưng mình biết thi vào các trường An Ninh, Quân đội là phải qua sơ tuyển rất khắt khe, nên mình sợ rằng em gái mình sẽ không qua sơ tuyển ở huyện, tỉnh.
Mình biết, là con gái và không quen biết ai trong lĩnh vực C.A cả nên điều đó sẽ rất khó nhưng đó là ước mơ ấp ủ 18 năm của em gái mình. Bây giờ gia đình mình đang rất lo lắng nên mình viết tâm sự này với mong muốn có bạn gái nào đã từng sơ tuyển hoặc biết gì thì có thể chia sẻ cùng mình ạ ♥
MS 13.
Muốn quay ngược thời gian, t sẽ sống tốt hơn đời học sinh, cố gắng học hành chăm chỉ, để không bao giờ phải nuối tiếc, không phải nói giá như... T đang vất vả, tìm lại tôi của 5 năm trước.
#2. Vẫn Mãi Yêu Anh - Thủy Tiên
MS 50.
Dù lời yêu chưa trọn, dù yêu thương kia chỉ là mong manh vô định hình...Vẫn mong một ngày...Em vẫn đứng đó, không lặng nhìn nữa
Có lẽ vì anh biết, em đã quá yêu, nên anh xem thường tình cảm đó. Yêu thương là gì khi trong lòng em chưa bao giờ bình lặng? Tiếng yêu chưa trọn vẹn, mùa đông đất Bắc thật lạnh lẽo, tất cả đã qua, nhưng em vẫn nhớ... Đối với em, anh vẫn mãi là một ẩn số...Và em vẫn yêu anh như vậy, NARUTO ạh, dù anh...chưa bao giờ yêu em..
Gửi tới NARUTO
#3. Gửi Em Lời Xin Lỗi - Đăng Khôi
MS 48.
Cho anh gửi ngàn lời xin lỗi đến em. Mỗi lần nghĩ đến em là anh lại thấy mình thật chẳng ra gì. Anh đã buông tay người con gái đã thực lòng yêu anh.
Chẳng biết nói gì hơn. Ngàn lần xin lỗi em
MS 40.
Gửi em
Ko biết tôi phải gửi bao nhiêu lời cảm ơn và xin lỗi tới e mới là đủ
Nói là ko cần em nhưng hình như tôi đã quen có em, dc e quan tâm , lo lắng hằng ngày.
Có thể mình chẳng thể yêu nhau ! Tôi cũng ko muốn làm em buồn thêm nữa nhưng thật sự là cô đơn, ko phải cần một tình yêu mà chỉ đơn giản cô đơn vì ko có ai luôn sẵn sàng bên cạnh, sẵn sàng lắng nghe, hay luôn hiểu mà tin tưởng tôi
Nhưng e à ! Cho là tôi ích kỷ đi , E cứ là Mr.N cho tôi như thế nhé ! Không biết bao giờ tôi sẽ lại yêu , yêu em hay bất cứ ai đi nữa
#4. Con Yêu Mẹ - Bảo Thy
MS 47.
Gọi điện thoại về cho Mẹ mà nghẹn ứ ở cổ họng. Nước mắt chỉ chực trào ra mà ko dám khóc. sợ mẹ lo. ở nhà Mẹ đang ốm mà vẫn lo cho con. kêu ăn uống cho đầy đủ. mà con gái mà cũng ko nói được vs mẹ cho nhẹ nhàng cho tình cảm. chi biết im lặng rồi " thôi mẹ nha". tắt máy rồi ngồi khóc. Sống hơn 20 năm trên dời mà chưa bao giờ nói với bố mẹ được câu con nhớ con thương. sống hơn 20 năm trên đời mà chưa làm được cấy chi cho bố mẹ cả. chỉ biết làm khổ thôi. nghĩ mà đắng lòng.
MS 34.
Mẹ ơi! Con nhớ Mẹ, con nhớ gia đình nhỏ mình...
Mẹ ơi! Con ko thể mạnh mẽ được nữa rồi. Bây giờ con chỉ muốn về nhà, ôm Mẹ mà khóc...Mẹ ơi Mẹ, có phải con quyết định sai rồi không ...
#5. Vô Tâm - Hồ Quang Hiếu
MS 30.
Em không hiểu tại sao anh lại như vậy?
Từ cái ngày mà anh đi, còn em ở nhà, anh nói chuyện với em khác lắm, trong khi anh vẫn nói chuyện với người khác vui vẻ bình thường thì dường như anh ko mún nc vs em, em nhắn tin cho anh thì anh cũng nhắn lại cộc lốc, không nhẹ nhàng như trước, thậm chí cách xưng hô anh cũng không mún gọi, em thực sự không hiểu.
em đã suy nghĩ, nghĩ nhìu lắm anh ạ. nghĩ xem liệu mình có làm gì sai, liệu mình có nói gì để a như vậy,nhưng em tìm không ra lý do gì cả. trước đây, khi em giận hay trách móc gì anh, anh đều bảo em phải nói ra,không được im lặng như vậy, nói ra để cùng giải quyết,vì một người im lặng người còn lại sẽ không pít phải như thế nào, cớ sao bây giờ anh lại lặng im, lạnh lùng với em như vậy hả anh? .anh biết em buồn lắm không anh? gần đây em ít cười, có cười cũng chỉ là xã giao thôi anh ạ, em pùn lắm...
em đã chờ, chờ nghe câu trả lời và lý do của anh,nhưng anh vẫn không nói gì, mặc cho time trôi qua,một ngày.... rồi 1 tuần... em sợ rằng nó sẽ thành thói quen, thói quen để anh quên em đi anh ạ, quên cả gọi tên em, quên cả nói chuyện với em...
Anh vẫn iêu em...Vậy phải chăng... Tình iêu của chúng ta cần có khoảng lặng hả anh????????????
#6. Không Yêu Làm Bạn Được Không - Chí Cường
MS 17.
H.A
có phải e quá vội vàng khi âm thầm rời xa anh.a quá tử tế đến mức e ngĩ rằng a k hề yêu e mà đó chỉ là tình bạn.e k đủ kiên nhẫn để chờ lời yêu của anh, cũng k đủ dũng khí để đối mặt vs chuyện a k yêu e!................mình quen nhau đã 7 năm, xa nhau đã 3 năm.để giờ gặp lại e đã vô cùng hối hận khi anh nói rằng tại anh vô tư quá, tại anh nghĩ lúc đó mình còn trẻ con, a sợ nhiều chuy ện xảy ra........anh quá thận trọng nên mới mất e.để giờ anh nói anh muốn cưới e làm vợ, a yêu e 7 năm,như thế là quá dài rồi, a có biết tim e đau, đau lắm a ak.vì k thể nữa rồi, a và e ở 2 nơi quá xa nhau, cv thì k thể luôn chuyển dc, a là con trai duy nhất và điều quan trọng là.........sẽ mãi là bín mật vs a.a là ng đàn ông tốt, a đủ tươi vui để làm e vui khi buồn, đủ chín chắn để làm e yên lòng mỗi khi thấy bất an,a là ng tốt nhất e từng gặp,có lẽ e k có phúc phận để hưởng.
yêu người khác đi anh là điều e k hề muốn nói ra nh e k làm khác dc, chúng ta tiếp tục là bạn, a hãy cứ tiếp tục vô tư như ngày nào đi, e ngĩ a làm dc.
e yeu anh, yeu a rat nhieu
#7. Đợi Chờ Không Là Hạnh Phúc - Zim
MS 23.
Gửi tới Anh, người em iêu!!!
Ngay từ khi mới bắt đầu, tình yêu của chúng ta đã gắn liền với 2 chữ "khoảng cách", k/c cả về time và không gian, nó đôi khi như con dao 2 lưỡi vậy anh ạ! có khi nó làm em nhớ, nhớ đến cồn cào, có nhìu luk e rơi nước mắt cũng chỉ vì em nhớ anh, có lúc em tủi thân lắm, nhìn người ta đi bên nhau đặc biệt là những ngày lễ còn em thì một mình nhớ anh, có lúc bị ốm cháo chẳng có ai nấu cho mà ăn vừa mệt vừa tủi phát khóc ý anh ạ, chỉ vậy thôi, nhưng cũng nhờ có nó mà em mới được như bây giờ, những tháng ngày qua, nhờ tình yêu của anh mà em có nghị lực vượt qua bao khó khăn, một đứa con gái sống xa nhà, ít tâm sự với mẹ lại là người ít nói, anh đã luôn là nơi em giãi bày mọi thứ, khi em buồn, em lại thút thít với anh, khi em vui em cũng gọi ngay cho anh, thậm chí bị bố mắng anh cũng là người chọc cho em cười. và đôi luk, cái tính ương bướng trẻ con của em nổi lên, anh cũng không mắng em mà cứ im lặng như vậy. bạn bè em, rồi cả những người thân quen nhất của em ban đầu cũng phản đối lắm đấy, nhưng em đã không hối hận khi chọn anh, đến bây giờ và sau này cũng vậy anh ạ! có lẽ em iêu anh nhiều quá rồi chăng?
^.~
#8. Chia Tay Sẽ Tốt Hơn - Hồng Dương
MS 28.
Gửi đến em...Người đã khiến anh đau!....
Em ạ.a hiểu rõ tình yêu giữa chúng mình.Ở quá khứ,hiện tại và cả tương lai nữa...nhưng..càng hiểu rõ.anh càng sợ.bởi.sinh ra.mỗi con người ta đều có một cách sống.anh đã chọn sống cho người khác.như em sống cho anh?hì.nhưng anh thì không thể sống cho em, cho tình yêu này.lớn lên. qua những năm tháng, qua những biến cố trong cuộc đời...anh đã có một cách sống khác,một cách nhìn nhận về cuộc sống khác với những đứa bạn cùng tuổi.anh nghĩ quá nhiều.phải không?ừ.đúng rứa.anh nghĩ quá nhiều cho em, cho những người anh thương yêu,trong đó có gia đình anh, ba mẹ anh.vì rứa.anh sống...là để cho mọi người chứ không cho anh.có lẽ lúc này em nghĩ xa nhau là đau khổ..nhưng với một người hay nghĩ như anh thì...nó hoàn toàn tốt..cho em...cho em đấy em ạ.YÊU EM NHIỀU LẮM...anh chọn, đã chọn cách sống đấy.cho người khác.chả phải vui..hì
PS: Bâng quơ...gửi em.cô gái anh yêu!
#9. Tau Thích Mi - Lil'Pig
MS 27.
Hình bóng không quên.
tôi và em cùng một làng nhưng lại quen em trong trường cấp 3. em đã cuốn hút bởi nụ cười như tia nắng sớm mai, giọng nói ngọt ngào. Kể từ đó tồi đã biết trái tim tôi đã thuộc về em.và tôi đã yêu em. thế nhưng tôi lại là một chàng trai nhút nhát. ko dám thổ lộ tình cảm của mình. Thời gian trôi qua, tôi xa mái trường cấp 3 để bước vào ngưỡng cửa đại học, dòng đời hối hả đã làm cho tôi tưởng như đã quên em, nhưng đến một ngày tôi gặp lại em trên facebook. vẫn nụ cười đó, vẫn cách nói chuyện dí dỏm đã làm cho trái tim tôi một lần nữa loạn nhịp. Cảm giác yêu thương của tôi lại càng lớn hơn và tôi biết tôi ko thể nào quên em đc nữa. thế nhưng giừ đây khoảng cách đã là quá xa, cả về ko gian lẫn thời gian, em ở nghệ an thân yêu còn tôi lại ở hà nội, cách nhau mấy trăm cây số , thôi đành chấp nhận số trời vậy!!!. tôi đành giữ nhưng yêu thương âm thầm vậy, hàng ngày vẫn vào fb của em xem có thay đổi, xem em có gì vui, buồn....
mấy ngày hôm nay tôi có cảm giác bất an, nịck fb của em cũng đã ko sáng mấy ngày rồi
không biết em giờ ra sao, tôi lo lắng quá!!!
TÔI vẫn luôn âm thầm như vậy!!
MÃI YÊU EM: TUYẾT
MS 14.
BÔNG. anh nhớ em nhớ cái lần gặp đầu tiên nhớ cái nụ cười ấy với 2 cái răng khểnh với 2 cái má lúm duyên ơi là duyên :) , anh luôn nghĩ đến nó mỗi khi anh buồn nó làm động lực cho anh làm tốt mọi việc và cũng từ đó anh nghĩ đến em nhiều hơn từ đó mà anh biết thế nào là quan tâm đến 1 người con gái nhưng có lẽ chúng ta có duyên mà không có phận. anh biết mình là người đến sau anh biết em với người ta đang hạnh phúc nên anh dành cho em 1 tình cảm đặc biệt mà có lẽ em vẫn cảm nhận được nó. dù em yêu ai em chọn ai đi chăng nữa thì anh vẫn sẽ luôn bên cạnh em luôn sẵn sàng xuất hiện mỗi khi em buồn anh sẽ luôn chúc em hạnh phúc vì anh biết sự lựa chọn của em là sáng suốt. cho anh được nói 1 lần câu này nhá :KHỂNH ơi! ANH YÊU EM
MS 6.
Tôi bị thích 1 bạn Tân Kì...ban ấy con nhà quan và tôi con nhà ngèo,rồi bạn ấy lên học thành phố...thi luật rồi có tương lại...tôi vẫn mãi ở đây...tôi muốn nói vs bạn ấy rằng...Dê ơi...anh yêu em nhiều lắm:)
#10. Chưa Bao Giờ Anh Hết Yêu Em - The Men
MS 43.
Anh ước gì thời gian quay về ngày xưa. Ngày anh chưa nói lời yêu em, để anh được quan tâm em nhất,yêu em nhất. Khi anh nói lời yêu em, em đã từ chối.anh đau,rất đau, đau lắm em ạ. Từ đấy anh và em nó cứ xa lạ ra sao ấy. Từng đêm anh lại nhớ em.nhớ tha thiết, nhớ đến mức phát điên lên mà muốn gọi cho em bảo: anh nhớ em. Nhưng anh không dám.anh sợ phải nge những tiếng chuông điện thoại dài vô tận mà không ai bắt máy......
P/s: anh chưa bao giờ hết yêu em.
MS 39.
Thiếu em. Anh không chết! Chỉ là mất gần hết nụ cười...
Thiếu em. Anh vẫn vui. Chỉ không biết thế nào là hạnh phúc...
Thiếu em. Anh vẫn cứ bước tiếp. Chỉ là không biết sẽ bước về đâu...
Thiếu em. Anh vẫn thích nhưng chẳng thể yêu ai được...
Sẽ sớm quên em thôi. Nhưng sớm nào của ngày nào năm nào thì anh cũng không biết :)
MS 20.
Gần 2năm qua e hjểu đc buôg tay 1ng mà e y đau đến tn.e nhớ a! Cứ ngỡ mìh mạh mẽ,lạh lùg,vô tâm lắm nhưg a àk e chẳg thể quên đc a như lờj e đã nój. Thjếu a e kô thể sốg thật tốt như e hứa khj e buôg. E quyết tâm lắm,rờj xa a...vì e quá đau hay káj tôj kủa e quá lớn. E có saj kô a? Có lẽ rờj xa a e kô saj. E chỉ saj vì e y a quá nhjều,e saj vì e kô thể quên a. Mọj ng nhắk tớj a wá nhjều,e lảng tráh, e sợ ng ta thấy mắt e buồn,tráj tim e nhức nhốj. E vẫn cườj nhjều lắm,nój nhjều lắm vớj 1aj khák khj bỗg dưg nhìn thấy a. Nhưg a àk e jả vờ đấy,tất kả chỉ là jả vờ thôj a nhé. Jả vờ vuj,jả vờ vô tâm...e jả vờ tất kả...vì a? Thế mà ngồj kạh a e lạj chẳg thể djễn nổj vaj của e nữa vì a jm lặg và vì e đag bề bộn vớj kảm xúk của chíh mìh. Đau và hj vọg có lúc lạj lẫn lộn nhau nt đấy. Hj vọg e saj,hj vọg...a mạh mẽ hơn bjờ...hj vọg nhjều..nhưg thất vọg nhjều thế đấy. Đến bg e ms có thể sốg thật vớj chíh kảm xúc kủa e, sốg trọn vẹn cho e và cho 1ng khác kô phảj a...


text:
Quên mật khẩu?
Nhập mật khẩu của bạn lần hai
ĐIỆN TỬ / KỸ THUẬT SỐ -
Máy ảnh/Máy Quay/Phụ kiện
Trang Chủ -
Tỉnh Khánh Hòa

markdown:
**Cảnh Báo!**We detected you are currently off-line, please connect to gain full experience.
### Danh Mục
[ĐIỆN TỬ / KỸ THUẬT SỐ](https://banmua.net/dien-tu-ky-thuat-so/tinh-khanh-hoa) -
Máy ảnh/Máy Quay/Phụ kiện [ĐIỆN TỬ / KỸ THUẬT SỐ](https://banmua.net/dien-tu-ky-thuat-so/tinh-khanh-hoa) -
Máy ảnh/Máy Quay/Phụ kiện

Cache-Control: max-age=0, public