markdown:
THẰNG NGƯỜI GỖ
ĐẶNG HỒNG QUANG
Đó là một pho tượng
kỳ lạ, nó màu đen và
bóng loáng, mắt xếch lên như kiểu cười, nhưng mồm lại
bậm lại, nguệch xuống như kiểu khóc. Tai nó nhọn như
tai mèo còn cái mũi to như kiểu mũi sư tử. Phần thân thì
thô hơn, tay duỗi thẳng và chân cũng thẳng đứ theo chiều
của thớ gỗ. Chắc là người tạc nó sau khi đã dồn hết
tâm trí để tạc phần đầu thì đến phần thân họ chán
nản nên mới làm qua loa xong chuyện. Nó dài độ bằng gang
tay nên cầm nó rất gọn. Pho tượng đó không còn nữa,
thời gian trôi đi cách đây hơn ba chục năm rồi … nhưng
tôi vẫn nhớ nó như in.
Ấy là thời kỳ sau ngày
hoà bình lập lại, luồng gió bình yên đã tràn xuống khắp
những thôn làng xơ xác vì chiến tranh và đói kém ở
một vùng miền biển quê tôi.
Gia đình tôi ngày
ấy thuộc loại gia đình khá giả. Bố tôi, một người
đàn ông rộng lượng và vui vẻ làm nghề may vá quần áo.
Ông có dáng người gầy guộc lưng hơi gù luôn chân đạp
chiếc máy may cổ hủ và cũ kỹ, suốt ngày nó phát ra những
tiếng kêu cành cạch rời rã và buồn tẻ, mẹ tôi làm
nội trợ và buôn bán quần áo may sẵn ở các chợ quê
quanh vùng chúng tôi ở. Cứ sáng sớm tinh mơ bà đã phải
dậy để chuẩn bị. Sau đó bà đi ra khỏi nhà với một
thúng quần áo nặng trịch đội ở trên đầu. Ở đỉnh
đầu mẹ tôi có một khoảng không hề mọc tóc vì chỗ
này luôn luôn bị chà sát bởi nan cứng của chiếc thúng.
Bữa cơm của gia đình tôi đã có lúc phải độn khoai nhưng
chúng tôi vẫn có cơm ăn thường xuyên còn xung quanh mọi
người không có! Họ ăn những con ốc bắt ở vũng bùn,
những mớ rau má, rau dền gai dai hái ở ven bờ đê hoang
vắng. Trời mùa đông xám xịt, suốt ngày đổ mưa phùn
ướt át. Gió bấc thổi réo lên khi qua những cành cây trơ
trụi không còn mảy may một chiếc lá. Mùa đông của quê
tôi là mùa đói ăn và giá lạnh. Một lý do nữa nhà tôi
mang tiếng là giàu vì ở làng người ta gọi những người
đã đẻ ra mình là “bố” là “mẹ” còn các chị tôi
và tôi lại gọi là “cậu” là “mợ”. Một cái từ
ngữ lạc lõng và nó có vẻ pha chút khôi hài ở nơi đây.
Có lần thằng Toán
tròn mắt ngạc nhiên nói với tôi:
- Tại sao cậu gọi bố
mẹ là “ cậu, mợ’’. “Cậu”
là em ruột của mẹ chứ!
Tôi cũng chẳng hiểu
gì nhưng mãi sau này tôi mới hiểu là gia đình
tôi đã có thời ở Hà Nội. Ngày
đó bố tôi có hiệu may tây và trong nhà
tôi lúc nào cũng có bốn năm con sen, thằng ở. Bố
tôi cũng biết dăm ba chữ tây còn mẹ tôi thì
mù chữ. Nhưng khi đi ra khỏi nhà bà luôn luôn mặc
quần áo tân thời ( áo dài phụ nữ kiểu mới ) và gọi
xe tay ( xe dùng sức kéo là người ) dù chỉ là một quãng
ngắn. Đó là những ngày sung túc nhất của gia đình tôi
nhưng tiếc thay tôi không hề biết vì lúc ấy tôi chưa
sinh ra ở trên cõi đời này. Nhà may “ Chí Thành” có
thuê sáu bảy thợ về làm công và thuê cả gia sư về dạy
học thì đương nhiên chúng tôi phải gọi bố mẹ mình
là “ cậu”, ‘mợ” để chứng tỏ gia đình mình cũng
có thang bậc trong xã hội!
Nhưng rồi chiến tranh
bùng nổ, bố mẹ tôi đã bỏ cả gia sản để tản cư
về vùng nông thôn nghèo túng này! Dưới con mắt của những
nguời dân ở đây, gia đình tôi thật là khác lạ. Họ
thường đứng ngoài ngõ dương những cặp mắt lèm nhèm
bám đầy ghèn gỉ, lơ láo nhìn vào thật là lố bịch.
Họ kháo nhau về chuyện chị em tôi mặc đồ tây và váy
đầm…nhưng cha tôi là người rất tốt, ông mang những
quần áo cũ của chúng tôi cho họ, ông cặm cụi vá kỹ
từng chiếc áo rách tả tơi của họ mà nhiều khi cũng
chẳng lấy một đồng tiền nhỏ nào nên dần dần gia đình
tôi đã hoà nhập vào tất cả mọi người.
Người bạn tôi quen đầu
tiên là Toán. Nó đen đủi và bẩn thỉu, về
mùa hè suốt ngày nó cởi trần và chỉ
mặc một cái quần đùi vá chằng vá đụp
lúc nào cũng bết đất và âm ẩm nước, chả
hiểu là thứ nước gì ? Còn mùa đông
đến nó thường co ro, rét run trong manh áo mỏng, bên
ngoài khoác một chiếc áo tơi là loại áo thời đó được
dệt bằng cói, dân quê tôi thường khoác lên người để
tránh mưa và tránh rét.
Một buổi chiều tôi
đang ngồi tập phát âm mấy từ tiếng Anh mà
cha tôi mới dạy thì từ phía xa ngoài cánh đồng vút lên
những tiếng sáo đầy quyến rũ. Tôi nhìn trước nhìn sau
không có ai biết mình liền chui qua rào, chuồn thẳng ra
cánh đồng để đến nơi có tiếng sáo ấy. Cánh đồng
về mùa này không hề có nước, chỉ còn trơ lại những
thân lúa đã bị cắt tận gốc và những đám cỏ xanh lấm
tấm hoa trắng, hoa vàng. Những ngọn cỏ non tơ thường
bám những giọt sương long lanh trông thích mắt ấy là món
ăn lý tưởng của lũ trâu bò. Đứng trên bờ ruộng, tôi
nhìn thấy cái đầu trọc trắng hếu đang nghẹo đi để
thổi sáo một bản nhạc quen thuộc:
“Có con dế mèn
Khóc trong đêm khuya
Hát xẩm không tiền
Nên nghèo xác xơ”.
Chợt thằng bé quay
ngoắt đầu lại, nó nhận ra tôi, tôi cũng sửng
sốt vì bắt gặp đôi mắt của nó rất sáng.
Điều này là chuyện lạ, bởi vì quê tôi hầu
hết dân ở đây đều mắc bệnh đau mắt hột mà họ gọi
là toét mắt. Với thói quen dùng nước ao hồ tù đọng
như vậy thì chúng ta khó mà tìm thấy được một cái cửa
sổ “ tâm hồn’’ nào hoàn hảo, trong sáng được!
Thằng bé nhanh nhẹn
tụt khỏi lưng trâu đi lại chỗ tôi. Hắn cười
toe toét để lộ ra mấy cái răng sún, tay đưa chiếc sáo
về hướng tôi đứng, hắn nói:
- Cậu thổi sáo đi!
Tôi lắc đầu lễ
phép:
- Thưa anh em không biết
thổi sáo ạ! Thằng bé trố mắt ngạc nhiên
bởi vì xưa nay nó chưa được ai nói với nó
những lời lễ phép cỡ như vậy. Từ bé đến lớn
khi nói nó chỉ xưng hô mày tao mà thôi, nhưng sao cái thằng
nhóc quần áo diêm dúa này lại dùng những lời nói cầu
kỳ xa lạ như vậy.
Tôi ít tuổi hơn Toán
khoảng 2 tuổi nên lúc đầu tôi thường gọi Toán là
anh nhưng ở cái xứ sở cục cằn thô lỗ
này những từ ngữ mang tính con nhà gia giáo của tôi trở
nên lạc hậu, rồi sau đó tôi cũng vứt quách nó đi như
vứt một thứ trang sức thừa thãi để xưng hô cho đúng
cách. Toán dạy tôi trèo lên lưng trâu từ phía đầu. Trước
hết hai tay phải cầm lấy sừng trâu rồi ấn nhẹ xuống.
Con trâu ngoan ngoãn cúi mặt và hạ đầu xuống. Tôi bước
chân lên đầu và ngay sau đó nó ngẩng mặt lên để tôi
trườn từ cổ về lưng. Quả là sự hợp đồng tuyệt
diệu giữa trâu và người. Toán nói rằng động tác đó
là do nó huấn luyện cho trâu đấy. Cũng phải tập trong
thời gian khá dài tôi mới thành công bởi vì lúc đầu
không quen với chiếc áo nhung đỏ của tôi nên con trâu
tỏ ra sợ hãi. Một điều mừng nữa là tôi cũng được
Toán dạy thổi sáo và bắt đầu tập toẹ thổi được.
Tôi rất yêu quý Toán lắm, có một lần tôi để phần
cho Toán một chiếc bánh rán. Hắn sáng mắt lên, ăn ngấu
nghiến như cả đời mới được một lần như thế. Nhưng
đến nửa chừng hắn bỗng dừng lại và hỏi:
- Bánh phần của cậu
cho tớ phải không ?
Tôi gật đầu
Nó nói tiếp:
- Bố tớ bảo
đừng bao giờ mắc nợ với bọn nhà giàu hầu hết những
người giàu có đều không tốt.
- Cậu bảo nhà mình
không tốt ư ?
- Mình không biết nhưng
mình biết cậu là người tốt.
Mắt hắn quặm lại, giọng
nói tỏ vẻ hậm hực:
- Cậu biết không, cả
ngày vất vả chăn trâu cắt cỏ như vậy mà ông
Đoan chỉ trả tớ hai hào. Cứ mỗi khi trâu về ông ấy
lại sờ hông trâu, nếu thấy hông bị lõm xuống là ông
ấy lại trừ tiền, mà hông trâu lồi lõm chẳng theo quy
luật gì hết chỉ có trời mới biết! Còn chuyện này nữa
chứ, mẹ tớ bị bệnh nặng mà ông ấy không hề cho vay
một đồng nào, vì thế mẹ tớ mới chết đấy. Tớ nói
thế nhưng bố tớ lại bảo là vì bệnh của bà ấy chứ
không phải là không có thuốc, có cho bà ấy uống thuốc
cũng vô ích mà thôi!
Tôi lớn lên trong gia
đình yên ấm luôn được cưng chiều vì nhà
tôi có những sáu chị còn tôi là cậu con trai út duy
nhất. Ở trong lòng tôi trắng tinh không gợn sự hận thù
nên tôi không hiểu được trong cái đầu của Toán, cậu
bé vừa tròn 10 tuổi ấy đã có bóng tối và gai góc.
Tôi phục Toán là
thằng lỳ lợm. Thằng Hinh tự nhiên bắt Toán cõng
qua chỗ lội, Toán không cõng. Hinh đấm thẳng vào mặt
Toán. Toán đánh lại nhưng đương nhiên là Toán thua vì
Hinh lớn tuổi hơn. Một quy luật chơi của trẻ, nếu mà
có đứa phát khóc lên thì đứa kia sẽ ngừng đánh. Hinh
đánh Toán túi bụi nên Toán đã phải khóc và cuộc chơi
kết thúc. Nhưng khi đã chạy được ra xa Toán đã gào lên:
- Mày là thằng độc
ác, đã làm sai mà còn đánh người ta. Đến chết
tao cũng không sợ mày đâu!
Mùa nước lũ con
sông gần nhà tôi trở nên dữ tợn, nước
chảy siết cuồn cuộn sủi trắng bọt và đầy những xoáy
nước, phù sa đỏ ngầu vẩn lên đứng trên bờ nhìn xuống
mà chóng mặt. Ấy thế mà tôi cùng Toán dám bơi qua. Công
dạy tôi biết bơi là công của Toán. Có những chuyện xảy
ra như trong mơ vì trong giấc mơ thường chứa điều phi
lý: Một buổi chiều vắng vẻ bỗng chúng tôi nghe có tiếng
kêu cứu ở trên sông. Tôi và Toán chạy đến. Một thiếu
nữ đang chới với giữa sông. Chị ta cố nhoài lên mặt
nước kêu lạc giọng. Không trù trừ Toán đã lao xuống
nước. Lúc đó cô gái đã chìm nghỉm. Toán lặn ngay xuống.
Tôi hốt hoảng vì một lúc lâu chẳng thấy họ trồi lên…
nhưng kìa! Tôi thở phào vì Toán đã xuất hiện trên mặt
nước một tay đang nắm lấy mái tóc dài của cô gái cố
sức bơi vào.bờ. Cũng may mà chị ấy còn tỉnh táo, chắc
là chỉ uống độ mấy ngụm nước sông! Toán cậu bé ngần
ấy tuổi đã cứu được người con gái đó! Chị ta đang
tắm không may bước hẫng vào chỗ sâu nên bị nước chảy
siết cuốn đi. Chị ấy là người lạ mới đến chúng
tôi chả biết tên. Chị ta cảm ơn Toán, hỏi tên và xin
được biết địa chỉ nhà của Toán. Nhưng Toán chỉ cười
khì khì. Chúng tôi vùng chạy khỏi tay chị làm chị ngỡ
ngàng, đứng ngẩn người ra nhìn theo...
Đến một quãng vắng
dưới những bụi dâu xanh mướt trên bãi sông Toán mới
dừng lại nói với tôi:
- Tại sao cậu biết bơi
mà không nhảy xuống cứu người!
- Mình... mình... sợ!
Mình còn nhỏ quá mà...
- Trời, sao cậu hèn vậy!
Dạy cho cậu bơi thật phí công! Tớ không thèm
chơi với cậu đâu!
Hình như lúc
đó tôi đã giận Toán và mấy ngày chúng tôi không
gặp nhau.
Việc tôi chơi với Toán
đã làm cho gia đình tôi chia ra hai phe.Một bên là mẹ và
các chị của tôi, một bên là bố tôi. Mẹ tôi cho rằng
chơi với hạng ấy tôi không thể nên người được, nó
và bố nó không đáng là con sen thằng ở của cái nhà này!
Bố tôi nói tôi cần
phải chơi với Toán vì những trò nghịch ngợm
đó giúp con người mạnh dạn và khôn khéo hơn. Ông cao
giọng: “ Ở đời này, nói chung là cuộc săn bắt, tôi
không muốn con tôi là con cừu, con thỏ, tôi muốn nó là
con sư tử, con hổ hoặc ít ra cũng là con ó, con mèo!’’.
Nhưng đó là lý
luận thôi, sự thực ông già chưa bao giờ dạy
tôi đi “ vồ mồi ’’ cả. Xét về đời ông tôi thấy,
ông là con mồi nhiều hơn là con mãnh thú. Dưới gầm trời
thê thảm này ông đã bị thất bại liên tiếp và cuối
cùng ông đã kiệt sức ngã gục xuống.
Có một lần Toán
khoe tôi một đồ vật mà bố nó mang mãi
từ miền núi về. Đó là thằng người bằng gỗ. Khi hắn
rút từ cạp quần ra vừa trông thấy tôi đã mê luôn, chả
hiểu tại sao như vậy. Nó đen xì xì như một cục than.
Nó bóng loáng như được bôi mỡ. Khuôn mặt dữ tợn thế
nhưng sao mà cuốn hút vậy ? Về sau này tôi cứ trêu Toán
hoài,bảo rằng khuôn mặt ấy giống hệt mặt Toán.
Tôi ngắm nghía mãi không
chán đến nỗi khi Toán đòi lại mấy lần tôi
cũng không trả.
Toán van nài:
- Trả mình đi chứ
… cậu thích lắm hả ? Thôi thế này nhé,
bố tớ vừa cho tớ nên tớ rất thích.
Để cho tớ chơi một thời gian đã, đến …đến Tết
tớ sẽ cho cậu.
- Thật không ? Tôi sáng
mắt lên nhìn nó.
- Thật chứ, mình hứa
danh dự. Mặt Toán trở nên tư lự nó nói
tiếp:
- Còn một điều
này nữa nhé, đáng lẽ tớ lớn tuổi hơn tớ
không được nhờ cậu. Nhưng biết làm sao, tớ thèm
lắm. Tớ thèm biết chữ Quang ạ! Có lần tớ thấy cậu
đọc sách, nước mắt cậu rơm rớm, chắc sách nói hay
lắm nên cậu mới buồn chứ. Ôi chao! Giá mà tớ biết
được những điều gì sách đã viết nhỉ!
Tôi cười:
- Ừ được rồi!
Tớ sẽ dạy cậu ngay bây giờ, nhưng cậu phải
giữ lời hứa là phải cho tớ thằng người gỗ nhé!
- Đương nhiên!
Thế là cam kết
của chúng tôi đã xong. Ngay chiều hôm ấy hắn
ngồi bó gối hát ê a bài học đầu tiên
tôi vừa dạy: “ O tròn như quả trứng gà,
ô thì đội mũ, ơ thì có râu
’’ … Tôi ngạc nhiên vì Toán có một trí
nhớ rất tốt. Chỉ cần nói một hai lần là hắn nhớ
luôn,chẳng mấy chốc Toán đã bắt đầu biết đánh vần
… việc học tập của Toán đang trôi chảy thì có một
chuyện xảy ra. Sự kiện này đã làm cho phe mẹ tôi đắc
thắng hẳn phe bố tôi.
Chiều hôm đó sau khi
kiếm được một bông lau lớn chúng tôi liền đóng giả
Đinh Bộ Lĩnh phất cờ diệt giặc. Hai chúng tôi đã ở
trên lưng trâu, Toán liền hô to:
- Ta là Đinh Bộ
Lĩnh!
Tôi ngồi sau một tay
ôm chặt bụng hắn còn tay kia cấu đùi hắn:
- Vậy tớ là
ai!
Hắn suy nghĩ một
lúc và quay mặt lại nói:
- Cậu là Đinh Tiên
Hoàng.
Tôi khoái quá cũng
hét to:
- Ta là Đinh Tiên
Hoàng!
Toán dùng roi quất trâu
lia lịa để trâu phi nước đại … nhưng chẳng
hiểu thế nào mà Đinh Bộ Lĩnh lẫn Đinh
Tiên Hoàng bị ngã lộn xuống đất.
Tai nạn khủng khiếp
xảy ra. Đinh Bộ Lĩnh thì không thấy sao, còn
Đinh Tiên Hoàng đầu tét ra một miếng, máu chảy ra xối
xả. May mà lúc đó có người lớn gần
đấy, họ dùng thuốc lào bịt ngay chỗ vết thương
trên đầu tôi. Chị cả của tôi biết tin chạy
đến. Vốn dĩ chị không ưa Toán nên Toán hốt hoảng loạng
choạng tìm đường lẩn tránh. Lúc đó tôi còn thoáng thấy
mặt hắn xanh mét, vết xước trên má cũng đang rớm máu…
Tôi bị bắt nằm
trên giường mấy hôm, bị ép uống hết thuốc này
đến thuốc nọ. Thực ra vết thương đó chẳng nhằm nhò
gì vì nó chỉ là vết thương ngoài da đầu nhưng rồi nó
cũng để lại một vết sẹo đánh dấu kỷ niệm tình bạn
của chúng tôi.
Chiều hôm sau tự
nhiên mấy con chó nhà tôi sủa điên lên giận
dữ. Nhìn qua cửa sổ tôi thấy ngoài ngõ một người
đàn ông ốm yếu, tay ôm một con gà, tay kia cầm cái nón
rách tơi tả đi vào. Chị cả tôi chạy ra đuổi chó. Ông
già tiến lại hỏi thăm:
- Thưa cô, đây có
phải nhà ông Vận không ? ông ấy có ở nhà
không ạ!
- Bố tôi không ở
nhà! ông là ai ? ông đến có việc gì ?
Chị tôi nói như
gắt tỏ vẻ rất khó chịu. Đấy là thói
xấu của bà chị cả của tôi. Chị ấy
rất khó tính, tuy đẹp gái nhưng mãi đến 30 tuổi
mới lấy được chồng. Chị ấy rất khinh những
người nghèo thiếu học thức và sự thực trời
cũng phù hộ chị. Chị tôi đã lấy được
người chồng giàu có.
- Tôi là bố
của cháu Toán, ông già trả lời:Hôm vừa rồi
xảy ra chuyện không may đến cậu út nhà ta, hôm
nay tôi đến hỏi thăm và … biếu…biếu…một
con gà! Cho tôi xin…xin lỗi.
- Ông về ngay đi!
nhà tôi không thiếu! Chị cả tôi ngắt lời
ông già, với giọng bực tức chị tiếp. Đây là ý kiến
của gia đình tôi, từ nay trở đi ông đừng cho thằng con
hư đốn bẩn thỉu của ông rủ rê em tôi đi nghịch phá
nữa nhá!
Nói xong chị quay
ngoắt đi, vội vã bước vào nhà.
Ôm lấy ngực tôi muốn
hét lên, trời, sao chị tôi ác quá, nhưng hàm tôi như cứng
lại, tiếng kêu của tôi chỉ trong ý nghĩ.
Ông già hốt
hoảng, đứng chững lại một lúc, dương mắt tròn xoe ngạc
nhiên… nhưng rồi ông cũng phải quay ra vì
lúc này, đối diện với ông là ba tên lính gác
cổng đang sủa lên inh ỏi và tỏ ra rất hăng hái trong
việc tiến công địch thủ.
Tôi bị giam lỏng
ở nhà và những bài tập toán của bố
tôi cho cũng tăng lên để cho tôi không còn thời gian
đi chơi nữa.
Tôi buồn vô cùng
vì khi nghĩ đến những buổi chiều ấy. Buổi
chiều mà cánh đồng mênh mông của quê tôi tràn ngập gió
biển lồng lộng. Phía chân trời xa xôi rực hồng ánh hoàng
hôn. Những đám mây lặng lẽ, hình như đã ngừng trôi
nhuộm một sắc tím kỳ ảo, bỗng hiện lên đôi sừng
cong vút của con trâu già to lớn ngạo nghễ và ở trên
lưng nó, bóng một thằng bé loắt choắt, vắt vẻo hai chân
nhỏ bé. Nó đang nghẹo cổ thổi sáo một khúc đồng dao
réo rắt...
Toán đâu rồi, tôi
vẫn tìm cái bóng hình quen thuộc đó nhưng nào
đâu thấy.
Sắp tết rồi, ngoài
kia tiếng pháo thỉnh thoảng lại nổ đì đùng…
Trời càng lạnh giá, những ngọn rau cải bắp, xu hào bắt
đầu bị xoắn lá, mặt đất ngấn lên những đám trắng
loang lỗ vì sương muối. Nhà tôi cứ tối đến phải đốt
một đống lửa lên để sưởi … Trong ánh lửa bập bùng
đó, tôi bỗng thấy hiện ra con mắt ai ? Thôi đúng rồi
con mắt sáng rực của Toán, nó nhìn tôi buồn thảm và
như trách móc. Bàn tay nó cầm thằng người gỗ cháy rừng
rực, nó cố gắng đưa ra cho tôi, làm sao tôi có thể cầm
được nhỉ, khi cả Toán và thằng người gỗ đang bốc
cháy!
- Cái thằng này, lại
ngủ gật!
Tôi bỗng giật mình khi
nghe tiếng chị tôi nói, tôi thở phào nhẹ
nhõm, thì ra đó chỉ là một giấc mơ thoáng
qua.
Nỗi day dứt vì nhớ
Toán càng ngày càng tăng lên, có nhiều lúc tôi ngồi
ngẩn người ra làm cho người lớn trong nhà sợ
hãi. Thời gian đã trôi đi bao lâu tôi không nhớ nữa,
chỉ biết rằng đã lâu lắm rồi… có một ngày tôi ngẩng
cổ nhìn lên bầu trời. Chao ơi, những đàn chim én từ
phương Bắc đã bay về. Chúng bay cao quá, trông như những
chấm đen giữa nền trời còn xám màu tro của mùa đông
lạnh lẽo. Mùa xuân sắp đến rồi, tết sắp đến rồi!
Toán ơi cậu còn nợ mình thằng người gỗ nhé! Cái thằng
người mà cậu khoe rằng nó đã được làm từ một cây
gỗ lim trăm tuổi, mọc mãi trên đỉnh núi đá vôi cao ngất,
nơi mà chỉ có độc mỗi loại chim đại bàng bay tới…
Vì thế, dù có chôn xuống đất hay quẳng xuống nước
hàng ngàn năm nó cũng không thể mục nát được.
Lại một ngày nữa trôi
qua, lòng tôi xáo động lạ lùng, lồng ngực tôi
như ngẹn lại, nặng nề, u uất, tôi cảm thấy khó
thở, chân tay rã rời. Vốn dĩ tôi là đứa
trẻ con ốm yếu, cuộc sống tôi đều cần dựa dẫm
vào một cái gì đó… Đúng rồi, thời gian qua tôi đã
dựa vào Toán một thằng bé đen nhẻm nhưng tốt bụng,
phóng khoáng và dũng cảm biết bao... Thế mà cả nhà tôi
( trừ cha tôi ) đã khinh nó, ghét nó chỉ vì nó nghèo không
có quần áo lành lặn. Chân nó cũng như chân bố nó chưa
bao giờ được xỏ vào giày vào dép, suốt đời chỉ đi
chân đất! Tôi nhớ lắm cái bàn chân của bố nó lở loét
sần sùi khi đứng trước ngõ nhà tôi. tôi lại rùng mình
khi nhớ tới hôm đi chợ huyện cũng có một bàn chân như
thế, chắc là tệ hơn một chút thôi, bàn chân của người
ăn mày bị bệnh hủi, những ngón chân đã bị cụt hết
bám đầy đất cát. Tại chỗ vết thương nước vẫn chảy
ra ri rỉ, thịt ở đây thối đen lại như bám bồ hóng.
Ruồi bu lại, con đậu, con bay tranh nhau hút lấy hút để
cái thứ nước vàng tanh tưởi đó!
Ôi những bàn chân
trần đi đất đã lặng lẽ kéo lê trên
khắp nẻo đường quê hương tôi từ bao đời
rồi nhỉ ? Tôi bỗng giật mình khi thấy bóng thằng
Hinh ngoài ngõ. Hắn làm hiệu cho tôi ra. Tôi vội chạy ra
ngõ. Hắn tròn mắt thì thầm vào tai tôi.
– Cậu với tớ đến
nhà thằng Toán đi, nó chết rồi! Chẳng cần biết tôi
có đồng ý hay không nó cầm tay lôi tuột tôi đi. Tôi
như một chiếc máy làm theo ý nó. Đây là lần đầu tiên
tôi đã làm sai lệnh của bố tôi, kể từ hôm ông quyết
định không cho phép tôi ra khỏi nhà.
Vừa đi Hinh vừa kể:
Ngay từ hôm cùng bị
ngã với cậu nó đã bị bệnh. Họ nói
rằng nó bị chấn thương và còn cảm lạnh
nữa… Đến sáng hôm qua nó chết!
Tôi lặng người, trời
ơi, Toán chết cũng vì ngã trâu. Như thế
hôm bố Toán đến nhà tôi là lúc nó cũng đang
bệnh nặng. Tôi bỗng cảm thấy căm thù chị tôi quá. Giá
như chị tôi tiếp ông ấy hẳn hoi thì thể nào ông ấy
cũng nói ra điều đó!
Bước vào nhà tôi
đã nghe thấy tiếng ồn ào của mấy người đàn ông
nói chuyện với nhau, họ là những người giúp
việc chôn cất Toán. Toán của tôi là chiếc hòm gỗ nằm
yên lặng giữa nhà! Trên chiếc hòm đó có một bát cơm
và một quả trứng luộc, chiếc hòm gỗ này đã được
làm một cách thô thiển từ một chiếc cánh cửa mục nát,
còn có thể từ cả một cái rương bị mối xông được
phá ra để đóng chung với nhau. còn nhà của Toán như là
một quán nước sơ xài bên bờ đường ( người ta không
cần làm đẹp vì sợ bị ăn cắp ). Nó chỉ có 4 cái cột
tre gầy gò đỡ mái nhà lợp rạ đã mục nát. Trong nhà
chẳng có gì ngoài chiếc giường và một ống điếu cầy
hút thuốc lào của bố nó, bát đĩa nồi niêu để lung
tung chứng tỏ ở nhà này không có bàn tay của người đàn
bà…
Một người nói: (người
này trông to lớn, chững chạc có lẽ là chủ
chòm ở đây)
- Nhân tiện chủ nhà
không có mặt ở đây tôi xin trình bày riêng
với anh em đôi điều. Hôm nay chúng ta làm giúp bác Phú
thôi nhé! (anh ta cười) các anh thông cảm cho đừng mong
có rượu thịt! Bát cơm và quả trứng luộc này là của
nhà tôi mang đến đấy, mấy ngày hôm nay hai bố con chỉ
ăn có cháo loãng... tội nghiệp cho thằng bé vì nhà nghèo
nên đã chết oan uổng, tôi biết nhà này chỉ có cái mâm
đồng là đáng giá thôi, ông ấy đã bán đi ngay từ hôm
đầu để lo thuốc cho nó đấy... mà thôi tôi cũng chẳng
muốn nhắc lại nữa. Nào anh em, chúng ta hãy cùng nhau đưa
cậu Toán về nơi cực lạc.
Nơi cực lạc ư ?
Tôi thầm nghĩ, cái chết là sự vĩnh hằng đen tối và
vô nghĩa. Toán của tôi đã đi vào đó, mãi mãi không thể
trở về. Tim tôi thắt lại, chỉ còn 12 ngày nữa là Tết
thôi! Sao vậy? Toán ơi! Mày không sống để dạy tao làm
súng bắn bằng que diêm như mày hứa à!
Lúc đó ông Phú
từ ngoài ngõ bước vào, thấy tôi ông sững
lại. Con mắt của người đàn ông đau khổ này phút
chốc rọi thẳng vào tôi, nó ánh lên một thứ
ánh sáng lạnh lẽo. Con mắt đó đã chiếu vào
chiếc áo nhung đỏ thắm ấm áp của tôi và
cả đôi hài nhung màu tím dưới chân tôi nữa … Nhưng
chợt nhớ ra, mặt ông bình thản lại, ông nhẹ nhàng bước
tới cầm tay tôi. Vâng, ông đã nghĩ đến đứa con yêu
quý dộc nhất của ông, ông hiểu nó đã từng có một
đứa bạn thân, nó vẫn thường khoe với ông trong những
đêm hai cha con ông nằm ngủ trên chiếc giường tre ọp
ẹp này.
- Cậu đấy à! Cậu
Quang, tôi biết tiếng cậu lâu lắm rồi hôm nay tôi mới
gặp! Tiếng ông nhỏ xuống xót xa. Cậu Quang ơi, Toán
nó đã chết rồi, nó chết chính vì ngã
trâu đấy. Tôi có ngờ đâu là nó
chết, lúc ấy ai cũng bảo cậu bị thương nặng
hơn … nước mắt của ông ứa ra, ông loạng choạng ngồi
xuống giường, tôi cũng bước theo ngồi xuống bên cạnh
ông. Cậu biết không, nó thương cậu lắm đấy, ngay từ
hôm ấy nó đã thúc tôi đến thăm cậu. Nhà chẳng có gì
nó bảo tôi mang chiếc mâm đồng của mẹ nó còn lại bán
đi để mua một con gà mang đến... chắc cậu biết đấy...
ông cắn môi lại, im lặng một lúc, mắt ông lại rực
lên những tia sáng rợn người... giọng ông trầm hẳn xuống.
Tôi đã bị đuổi về... ngày hôm ấy nó khóc hoài, nó
ăn vạ tôi... nhưng biết làm sao đây!
Ông từ từ
đứng lên đi lại phía góc nhà, ông kiễng chân
đưa tay rút từ mái rạ ra một vật đen đen
… A! Thằng người gỗ
- Toán nó bảo tôi
biếu cậu đấy! Nó dặn rằng phải đưa tận
tay cậu!
Tôi đứng lên
đưa cả hai tay đón lấy, thằng người gỗ mà tôi
hằng mong ước đã thuộc về tôi!
Đôi mắt ông
già nheo lại, có một chút vui tươi hài lòng ở
trong đôi mắt ấy. Nhưng kìa, tôi giật mình vì
môi dưới của ông ba vết răng vẫn còn in hằn và
đang rớm máu.
Tôi không ngờ rằng
Toán chết không có một viên thuốc nào để uống. Người
đàn ông kia đã nhầm, việc bố Toán bán chiếc mâm là
vật kỷ niệm duy nhất của người vợ yêu quý của ông
đâu có phải để lo thuốc cho Toán. Ông bán nó đi để
lo cho tôi đấy chứ! Cái thằng tôi, đứa con trai vô tích
sự này, vô tình tôi đã cướp những viên thuốc còn lại
của thằng bạn thân tội nghiệp của tôi! Tôi cảm thấy
tôi hèn hạ quá, đúng rồi trước đây đã có lần Toán
đã nói như vậy. Tôi đúng là một con ký sinh trùng. Những
người giàu có trên thế gian này phải chăng họ đã khỏe
bằng sức khoẻ chiếm được của người nghèo, họ sống
lâu hơn vì đã cướp được tuổi thọ của người nghèo!
Người ta mang Toán
đi dưới một bầu trời xám xịt tràn đầy mưa bụi.
Mùa đông năm ấy sao mà tối tăm quá đỗi,
đến gần trưa mà trời đất vẫn tối xầm vì
mây che kín. Chiếc quan tài đó được buộc lên một cái
đòn tre. Hai người thanh niên khênh nó đi. Chắc là dây
yếu nên lắm lúc nó lúc la lúc lắc như muốn rơi xuống
đất. Tôi mong nó rơi xuống để Toán của tôi mở tung
nắp hòm vùng dậy bước ra, như một tiên đồng tỏa sáng!
Nhưng điều đó không
hề xảy ra mà giờ đây họ đang lấp huyệt.
Có một người cầm bát cơm có quả trứng
luộc mà tôi đã trông thấy lúc trước đang vãi
từng vốc nhỏ xuống huyệt. Theo phong tục của quê
tôi người chết nhờ bát cơm này mà sẽ có
ăn …
Nhưng phút này đây,
liệu trong cái dạ dày nhỏ bé của Toán có chứa một hột
cơm nào không? Tôi chợt nghĩ đến một con ma đói mà Toán
đã kể để doạ tôi. Nó là một cái bóng mỏng manh, lép
xẹp vật vờ ở những nơi bãi rác bẩn tưởi thối tha,
suốt ngày tìm những mẩu xương, mẩu lá bánh để gặm,
để liếm.
Tôi nắm tay lại
đau xót, thằng người gỗ cứng ngắc trong lòng bàn
tay tôi, tôi cúi xuống nhìn nó, cái mồm nó vẫn bặm
lại như thế... Đây, đồ chơi của Toán đây,
ở dưới đó Toán sẽ có cơm ăn và
cả đồ chơi nữa nhé! Không do dự, tôi đã thả
thằng người gỗ xuống cho bạn tôi. Những người lấp
mồ không để ý, họ vẫn xúc đất đổ tới tấp xuống.
Thằng người gỗ của tôi cùng chiếc quan tài phút chốc
biến mất. Tất cả đã bị chôn sâu trong nấm mồ cô quạnh
ở bên bờ sông ấy. Cái con sông của tuổi thơ tôi tràn
đầy kỷ niệm. Suốt đời tôi, nó sẽ trong xanh triền
miên êm ả trôi. Không! Nó sẽ đục ngầu, gào thét, cuồn
cuộn chảy xiết như con nước lũ tháng năm đầu mùa hạ.
© Tác giả giữ bản quyền.
. Cập nhật theo nguyên bản của tác giả gởi từ SàiGòn ngày 21.09.2011.
. Trích đăng lại vui lòng ghi rõ nguồn Newvietart.com.
DANH MỤC TÁC PHẨM CỦA ĐẶNG HỒNG QUANG
TRỞ VỀ TRANG TRUYỆN TRƯỚC
TRUYỆN TIẾP THEO
THẰNG NGƯỜI GỖ
ĐẶNG HỒNG QUANG
Đó là một pho tượng
kỳ lạ, nó màu đen và
bóng loáng, mắt xếch lên như kiểu cười, nhưng mồm lại
bậm lại, nguệch xuống như kiểu khóc. Tai nó nhọn như
tai mèo còn cái mũi to như kiểu mũi sư tử. Phần thân thì
thô hơn, tay duỗi thẳng và chân cũng thẳng đứ theo chiều
của thớ gỗ. Chắc là người tạc nó sau khi đã dồn hết
tâm trí để tạc phần đầu thì đến phần thân họ chán
nản nên mới làm qua loa xong chuyện. Nó dài độ bằng gang
tay nên cầm nó rất gọn. Pho tượng đó không còn nữa,
thời gian trôi đi cách đây hơn ba chục năm rồi … nhưng
tôi vẫn nhớ nó như in.
Ấy là thời kỳ sau ngày
hoà bình lập lại, luồng gió bình yên đã tràn xuống khắp
những thôn làng xơ xác vì chiến tranh và đói kém ở
một vùng miền biển quê tôi.
Gia đình tôi ngày
ấy thuộc loại gia đình khá giả. Bố tôi, một người
đàn ông rộng lượng và vui vẻ làm nghề may vá quần áo.
Ông có dáng người gầy guộc lưng hơi gù luôn chân đạp
chiếc máy may cổ hủ và cũ kỹ, suốt ngày nó phát ra những
tiếng kêu cành cạch rời rã và buồn tẻ, mẹ tôi làm
nội trợ và buôn bán quần áo may sẵn ở các chợ quê
quanh vùng chúng tôi ở. Cứ sáng sớm tinh mơ bà đã phải
dậy để chuẩn bị. Sau đó bà đi ra khỏi nhà với một
thúng quần áo nặng trịch đội ở trên đầu. Ở đỉnh
đầu mẹ tôi có một khoảng không hề mọc tóc vì chỗ
này luôn luôn bị chà sát bởi nan cứng của chiếc thúng.
Bữa cơm của gia đình tôi đã có lúc phải độn khoai nhưng
chúng tôi vẫn có cơm ăn thường xuyên còn xung quanh mọi
người không có! Họ ăn những con ốc bắt ở vũng bùn,
những mớ rau má, rau dền gai dai hái ở ven bờ đê hoang
vắng. Trời mùa đông xám xịt, suốt ngày đổ mưa phùn
ướt át. Gió bấc thổi réo lên khi qua những cành cây trơ
trụi không còn mảy may một chiếc lá. Mùa đông của quê
tôi là mùa đói ăn và giá lạnh. Một lý do nữa nhà tôi
mang tiếng là giàu vì ở làng người ta gọi những người
đã đẻ ra mình là “bố” là “mẹ” còn các chị tôi
và tôi lại gọi là “cậu” là “mợ”. Một cái từ
ngữ lạc lõng và nó có vẻ pha chút khôi hài ở nơi đây.
Có lần thằng Toán
tròn mắt ngạc nhiên nói với tôi:
- Tại sao cậu gọi bố
mẹ là “ cậu, mợ’’. “Cậu”
là em ruột của mẹ chứ!
Tôi cũng chẳng hiểu
gì nhưng mãi sau này tôi mới hiểu là gia đình
tôi đã có thời ở Hà Nội. Ngày
đó bố tôi có hiệu may tây và trong nhà
tôi lúc nào cũng có bốn năm con sen, thằng ở. Bố
tôi cũng biết dăm ba chữ tây còn mẹ tôi thì
mù chữ. Nhưng khi đi ra khỏi nhà bà luôn luôn mặc
quần áo tân thời ( áo dài phụ nữ kiểu mới ) và gọi
xe tay ( xe dùng sức kéo là người ) dù chỉ là một quãng
ngắn. Đó là những ngày sung túc nhất của gia đình tôi
nhưng tiếc thay tôi không hề biết vì lúc ấy tôi chưa
sinh ra ở trên cõi đời này. Nhà may “ Chí Thành” có
thuê sáu bảy thợ về làm công và thuê cả gia sư về dạy
học thì đương nhiên chúng tôi phải gọi bố mẹ mình
là “ cậu”, ‘mợ” để chứng tỏ gia đình mình cũng
có thang bậc trong xã hội!
Nhưng rồi chiến tranh
bùng nổ, bố mẹ tôi đã bỏ cả gia sản để tản cư
về vùng nông thôn nghèo túng này! Dưới con mắt của những
nguời dân ở đây, gia đình tôi thật là khác lạ. Họ
thường đứng ngoài ngõ dương những cặp mắt lèm nhèm
bám đầy ghèn gỉ, lơ láo nhìn vào thật là lố bịch.
Họ kháo nhau về chuyện chị em tôi mặc đồ tây và váy
đầm…nhưng cha tôi là người rất tốt, ông mang những
quần áo cũ của chúng tôi cho họ, ông cặm cụi vá kỹ
từng chiếc áo rách tả tơi của họ mà nhiều khi cũng
chẳng lấy một đồng tiền nhỏ nào nên dần dần gia đình
tôi đã hoà nhập vào tất cả mọi người.
Người bạn tôi quen đầu
tiên là Toán. Nó đen đủi và bẩn thỉu, về
mùa hè suốt ngày nó cởi trần và chỉ
mặc một cái quần đùi vá chằng vá đụp
lúc nào cũng bết đất và âm ẩm nước, chả
hiểu là thứ nước gì ? Còn mùa đông
đến nó thường co ro, rét run trong manh áo mỏng, bên
ngoài khoác một chiếc áo tơi là loại áo thời đó được
dệt bằng cói, dân quê tôi thường khoác lên người để
tránh mưa và tránh rét.
Một buổi chiều tôi
đang ngồi tập phát âm mấy từ tiếng Anh mà
cha tôi mới dạy thì từ phía xa ngoài cánh đồng vút lên
những tiếng sáo đầy quyến rũ. Tôi nhìn trước nhìn sau
không có ai biết mình liền chui qua rào, chuồn thẳng ra
cánh đồng để đến nơi có tiếng sáo ấy. Cánh đồng
về mùa này không hề có nước, chỉ còn trơ lại những
thân lúa đã bị cắt tận gốc và những đám cỏ xanh lấm
tấm hoa trắng, hoa vàng. Những ngọn cỏ non tơ thường
bám những giọt sương long lanh trông thích mắt ấy là món
ăn lý tưởng của lũ trâu bò. Đứng trên bờ ruộng, tôi
nhìn thấy cái đầu trọc trắng hếu đang nghẹo đi để
thổi sáo một bản nhạc quen thuộc:
“Có con dế mèn
Khóc trong đêm khuya
Hát xẩm không tiền
Nên nghèo xác xơ”.
Chợt thằng bé quay
ngoắt đầu lại, nó nhận ra tôi, tôi cũng sửng
sốt vì bắt gặp đôi mắt của nó rất sáng.
Điều này là chuyện lạ, bởi vì quê tôi hầu
hết dân ở đây đều mắc bệnh đau mắt hột mà họ gọi
là toét mắt. Với thói quen dùng nước ao hồ tù đọng
như vậy thì chúng ta khó mà tìm thấy được một cái cửa
sổ “ tâm hồn’’ nào hoàn hảo, trong sáng được!
Thằng bé nhanh nhẹn
tụt khỏi lưng trâu đi lại chỗ tôi. Hắn cười
toe toét để lộ ra mấy cái răng sún, tay đưa chiếc sáo
về hướng tôi đứng, hắn nói:
- Cậu thổi sáo đi!
Tôi lắc đầu lễ
phép:
- Thưa anh em không biết
thổi sáo ạ! Thằng bé trố mắt ngạc nhiên
bởi vì xưa nay nó chưa được ai nói với nó
những lời lễ phép cỡ như vậy. Từ bé đến lớn
khi nói nó chỉ xưng hô mày tao mà thôi, nhưng sao cái thằng
nhóc quần áo diêm dúa này lại dùng những lời nói cầu
kỳ xa lạ như vậy.
Tôi ít tuổi hơn Toán
khoảng 2 tuổi nên lúc đầu tôi thường gọi Toán là
anh nhưng ở cái xứ sở cục cằn thô lỗ
này những từ ngữ mang tính con nhà gia giáo của tôi trở
nên lạc hậu, rồi sau đó tôi cũng vứt quách nó đi như
vứt một thứ trang sức thừa thãi để xưng hô cho đúng
cách. Toán dạy tôi trèo lên lưng trâu từ phía đầu. Trước
hết hai tay phải cầm lấy sừng trâu rồi ấn nhẹ xuống.
Con trâu ngoan ngoãn cúi mặt và hạ đầu xuống. Tôi bước
chân lên đầu và ngay sau đó nó ngẩng mặt lên để tôi
trườn từ cổ về lưng. Quả là sự hợp đồng tuyệt
diệu giữa trâu và người. Toán nói rằng động tác đó
là do nó huấn luyện cho trâu đấy. Cũng phải tập trong
thời gian khá dài tôi mới thành công bởi vì lúc đầu
không quen với chiếc áo nhung đỏ của tôi nên con trâu
tỏ ra sợ hãi. Một điều mừng nữa là tôi cũng được
Toán dạy thổi sáo và bắt đầu tập toẹ thổi được.
Tôi rất yêu quý Toán lắm, có một lần tôi để phần
cho Toán một chiếc bánh rán. Hắn sáng mắt lên, ăn ngấu
nghiến như cả đời mới được một lần như thế. Nhưng
đến nửa chừng hắn bỗng dừng lại và hỏi:
- Bánh phần của cậu
cho tớ phải không ?
Tôi gật đầu
Nó nói tiếp:
- Bố tớ bảo
đừng bao giờ mắc nợ với bọn nhà giàu hầu hết những
người giàu có đều không tốt.
- Cậu bảo nhà mình
không tốt ư ?
- Mình không biết nhưng
mình biết cậu là người tốt.
Mắt hắn quặm lại, giọng
nói tỏ vẻ hậm hực:
- Cậu biết không, cả
ngày vất vả chăn trâu cắt cỏ như vậy mà ông
Đoan chỉ trả tớ hai hào. Cứ mỗi khi trâu về ông ấy
lại sờ hông trâu, nếu thấy hông bị lõm xuống là ông
ấy lại trừ tiền, mà hông trâu lồi lõm chẳng theo quy
luật gì hết chỉ có trời mới biết! Còn chuyện này nữa
chứ, mẹ tớ bị bệnh nặng mà ông ấy không hề cho vay
một đồng nào, vì thế mẹ tớ mới chết đấy. Tớ nói
thế nhưng bố tớ lại bảo là vì bệnh của bà ấy chứ
không phải là không có thuốc, có cho bà ấy uống thuốc
cũng vô ích mà thôi!
Tôi lớn lên trong gia
đình yên ấm luôn được cưng chiều vì nhà
tôi có những sáu chị còn tôi là cậu con trai út duy
nhất. Ở trong lòng tôi trắng tinh không gợn sự hận thù
nên tôi không hiểu được trong cái đầu của Toán, cậu
bé vừa tròn 10 tuổi ấy đã có bóng tối và gai góc.
Tôi phục Toán là
thằng lỳ lợm. Thằng Hinh tự nhiên bắt Toán cõng
qua chỗ lội, Toán không cõng. Hinh đấm thẳng vào mặt
Toán. Toán đánh lại nhưng đương nhiên là Toán thua vì
Hinh lớn tuổi hơn. Một quy luật chơi của trẻ, nếu mà
có đứa phát khóc lên thì đứa kia sẽ ngừng đánh. Hinh
đánh Toán túi bụi nên Toán đã phải khóc và cuộc chơi
kết thúc. Nhưng khi đã chạy được ra xa Toán đã gào lên:
- Mày là thằng độc
ác, đã làm sai mà còn đánh người ta. Đến chết
tao cũng không sợ mày đâu!
Mùa nước lũ con
sông gần nhà tôi trở nên dữ tợn, nước
chảy siết cuồn cuộn sủi trắng bọt và đầy những xoáy
nước, phù sa đỏ ngầu vẩn lên đứng trên bờ nhìn xuống
mà chóng mặt. Ấy thế mà tôi cùng Toán dám bơi qua. Công
dạy tôi biết bơi là công của Toán. Có những chuyện xảy
ra như trong mơ vì trong giấc mơ thường chứa điều phi
lý: Một buổi chiều vắng vẻ bỗng chúng tôi nghe có tiếng
kêu cứu ở trên sông. Tôi và Toán chạy đến. Một thiếu
nữ đang chới với giữa sông. Chị ta cố nhoài lên mặt
nước kêu lạc giọng. Không trù trừ Toán đã lao xuống
nước. Lúc đó cô gái đã chìm nghỉm. Toán lặn ngay xuống.
Tôi hốt hoảng vì một lúc lâu chẳng thấy họ trồi lên…
nhưng kìa! Tôi thở phào vì Toán đã xuất hiện trên mặt
nước một tay đang nắm lấy mái tóc dài của cô gái cố
sức bơi vào.bờ. Cũng may mà chị ấy còn tỉnh táo, chắc
là chỉ uống độ mấy ngụm nước sông! Toán cậu bé ngần
ấy tuổi đã cứu được người con gái đó! Chị ta đang
tắm không may bước hẫng vào chỗ sâu nên bị nước chảy
siết cuốn đi. Chị ấy là người lạ mới đến chúng
tôi chả biết tên. Chị ta cảm ơn Toán, hỏi tên và xin
được biết địa chỉ nhà của Toán. Nhưng Toán chỉ cười
khì khì. Chúng tôi vùng chạy khỏi tay chị làm chị ngỡ
ngàng, đứng ngẩn người ra nhìn theo...
Đến một quãng vắng
dưới những bụi dâu xanh mướt trên bãi sông Toán mới
dừng lại nói với tôi:
- Tại sao cậu biết bơi
mà không nhảy xuống cứu người!
- Mình... mình... sợ!
Mình còn nhỏ quá mà...
- Trời, sao cậu hèn vậy!
Dạy cho cậu bơi thật phí công! Tớ không thèm
chơi với cậu đâu!
Hình như lúc
đó tôi đã giận Toán và mấy ngày chúng tôi không
gặp nhau.
Việc tôi chơi với Toán
đã làm cho gia đình tôi chia ra hai phe.Một bên là mẹ và
các chị của tôi, một bên là bố tôi. Mẹ tôi cho rằng
chơi với hạng ấy tôi không thể nên người được, nó
và bố nó không đáng là con sen thằng ở của cái nhà này!
Bố tôi nói tôi cần
phải chơi với Toán vì những trò nghịch ngợm
đó giúp con người mạnh dạn và khôn khéo hơn. Ông cao
giọng: “ Ở đời này, nói chung là cuộc săn bắt, tôi
không muốn con tôi là con cừu, con thỏ, tôi muốn nó là
con sư tử, con hổ hoặc ít ra cũng là con ó, con mèo!’’.
Nhưng đó là lý
luận thôi, sự thực ông già chưa bao giờ dạy
tôi đi “ vồ mồi ’’ cả. Xét về đời ông tôi thấy,
ông là con mồi nhiều hơn là con mãnh thú. Dưới gầm trời
thê thảm này ông đã bị thất bại liên tiếp và cuối
cùng ông đã kiệt sức ngã gục xuống.
Có một lần Toán
khoe tôi một đồ vật mà bố nó mang mãi
từ miền núi về. Đó là thằng người bằng gỗ. Khi hắn
rút từ cạp quần ra vừa trông thấy tôi đã mê luôn, chả
hiểu tại sao như vậy. Nó đen xì xì như một cục than.
Nó bóng loáng như được bôi mỡ. Khuôn mặt dữ tợn thế
nhưng sao mà cuốn hút vậy ? Về sau này tôi cứ trêu Toán
hoài,bảo rằng khuôn mặt ấy giống hệt mặt Toán.
Tôi ngắm nghía mãi không
chán đến nỗi khi Toán đòi lại mấy lần tôi
cũng không trả.
Toán van nài:
- Trả mình đi chứ
… cậu thích lắm hả ? Thôi thế này nhé,
bố tớ vừa cho tớ nên tớ rất thích.
Để cho tớ chơi một thời gian đã, đến …đến Tết
tớ sẽ cho cậu.
- Thật không ? Tôi sáng
mắt lên nhìn nó.
- Thật chứ, mình hứa
danh dự. Mặt Toán trở nên tư lự nó nói
tiếp:
- Còn một điều
này nữa nhé, đáng lẽ tớ lớn tuổi hơn tớ
không được nhờ cậu. Nhưng biết làm sao, tớ thèm
lắm. Tớ thèm biết chữ Quang ạ! Có lần tớ thấy cậu
đọc sách, nước mắt cậu rơm rớm, chắc sách nói hay
lắm nên cậu mới buồn chứ. Ôi chao! Giá mà tớ biết
được những điều gì sách đã viết nhỉ!
Tôi cười:
- Ừ được rồi!
Tớ sẽ dạy cậu ngay bây giờ, nhưng cậu phải
giữ lời hứa là phải cho tớ thằng người gỗ nhé!
- Đương nhiên!
Thế là cam kết
của chúng tôi đã xong. Ngay chiều hôm ấy hắn
ngồi bó gối hát ê a bài học đầu tiên
tôi vừa dạy: “ O tròn như quả trứng gà,
ô thì đội mũ, ơ thì có râu
’’ … Tôi ngạc nhiên vì Toán có một trí
nhớ rất tốt. Chỉ cần nói một hai lần là hắn nhớ
luôn,chẳng mấy chốc Toán đã bắt đầu biết đánh vần
… việc học tập của Toán đang trôi chảy thì có một
chuyện xảy ra. Sự kiện này đã làm cho phe mẹ tôi đắc
thắng hẳn phe bố tôi.
Chiều hôm đó sau khi
kiếm được một bông lau lớn chúng tôi liền đóng giả
Đinh Bộ Lĩnh phất cờ diệt giặc. Hai chúng tôi đã ở
trên lưng trâu, Toán liền hô to:
- Ta là Đinh Bộ
Lĩnh!
Tôi ngồi sau một tay
ôm chặt bụng hắn còn tay kia cấu đùi hắn:
- Vậy tớ là
ai!
Hắn suy nghĩ một
lúc và quay mặt lại nói:
- Cậu là Đinh Tiên
Hoàng.
Tôi khoái quá cũng
hét to:
- Ta là Đinh Tiên
Hoàng!
Toán dùng roi quất trâu
lia lịa để trâu phi nước đại … nhưng chẳng
hiểu thế nào mà Đinh Bộ Lĩnh lẫn Đinh
Tiên Hoàng bị ngã lộn xuống đất.
Tai nạn khủng khiếp
xảy ra. Đinh Bộ Lĩnh thì không thấy sao, còn
Đinh Tiên Hoàng đầu tét ra một miếng, máu chảy ra xối
xả. May mà lúc đó có người lớn gần
đấy, họ dùng thuốc lào bịt ngay chỗ vết thương
trên đầu tôi. Chị cả của tôi biết tin chạy
đến. Vốn dĩ chị không ưa Toán nên Toán hốt hoảng loạng
choạng tìm đường lẩn tránh. Lúc đó tôi còn thoáng thấy
mặt hắn xanh mét, vết xước trên má cũng đang rớm máu…
Tôi bị bắt nằm
trên giường mấy hôm, bị ép uống hết thuốc này
đến thuốc nọ. Thực ra vết thương đó chẳng nhằm nhò
gì vì nó chỉ là vết thương ngoài da đầu nhưng rồi nó
cũng để lại một vết sẹo đánh dấu kỷ niệm tình bạn
của chúng tôi.
Chiều hôm sau tự
nhiên mấy con chó nhà tôi sủa điên lên giận
dữ. Nhìn qua cửa sổ tôi thấy ngoài ngõ một người
đàn ông ốm yếu, tay ôm một con gà, tay kia cầm cái nón
rách tơi tả đi vào. Chị cả tôi chạy ra đuổi chó. Ông
già tiến lại hỏi thăm:
- Thưa cô, đây có
phải nhà ông Vận không ? ông ấy có ở nhà
không ạ!
- Bố tôi không ở
nhà! ông là ai ? ông đến có việc gì ?
Chị tôi nói như
gắt tỏ vẻ rất khó chịu. Đấy là thói
xấu của bà chị cả của tôi. Chị ấy
rất khó tính, tuy đẹp gái nhưng mãi đến 30 tuổi
mới lấy được chồng. Chị ấy rất khinh những
người nghèo thiếu học thức và sự thực trời
cũng phù hộ chị. Chị tôi đã lấy được
người chồng giàu có.
- Tôi là bố
của cháu Toán, ông già trả lời:Hôm vừa rồi
xảy ra chuyện không may đến cậu út nhà ta, hôm
nay tôi đến hỏi thăm và … biếu…biếu…một
con gà! Cho tôi xin…xin lỗi.
- Ông về ngay đi!
nhà tôi không thiếu! Chị cả tôi ngắt lời
ông già, với giọng bực tức chị tiếp. Đây là ý kiến
của gia đình tôi, từ nay trở đi ông đừng cho thằng con
hư đốn bẩn thỉu của ông rủ rê em tôi đi nghịch phá
nữa nhá!
Nói xong chị quay
ngoắt đi, vội vã bước vào nhà.
Ôm lấy ngực tôi muốn
hét lên, trời, sao chị tôi ác quá, nhưng hàm tôi như cứng
lại, tiếng kêu của tôi chỉ trong ý nghĩ.
Ông già hốt
hoảng, đứng chững lại một lúc, dương mắt tròn xoe ngạc
nhiên… nhưng rồi ông cũng phải quay ra vì
lúc này, đối diện với ông là ba tên lính gác
cổng đang sủa lên inh ỏi và tỏ ra rất hăng hái trong
việc tiến công địch thủ.
Tôi bị giam lỏng
ở nhà và những bài tập toán của bố
tôi cho cũng tăng lên để cho tôi không còn thời gian
đi chơi nữa.
Tôi buồn vô cùng
vì khi nghĩ đến những buổi chiều ấy. Buổi
chiều mà cánh đồng mênh mông của quê tôi tràn ngập gió
biển lồng lộng. Phía chân trời xa xôi rực hồng ánh hoàng
hôn. Những đám mây lặng lẽ, hình như đã ngừng trôi
nhuộm một sắc tím kỳ ảo, bỗng hiện lên đôi sừng
cong vút của con trâu già to lớn ngạo nghễ và ở trên
lưng nó, bóng một thằng bé loắt choắt, vắt vẻo hai chân
nhỏ bé. Nó đang nghẹo cổ thổi sáo một khúc đồng dao
réo rắt...
Toán đâu rồi, tôi
vẫn tìm cái bóng hình quen thuộc đó nhưng nào
đâu thấy.
Sắp tết rồi, ngoài
kia tiếng pháo thỉnh thoảng lại nổ đì đùng…
Trời càng lạnh giá, những ngọn rau cải bắp, xu hào bắt
đầu bị xoắn lá, mặt đất ngấn lên những đám trắng
loang lỗ vì sương muối. Nhà tôi cứ tối đến phải đốt
một đống lửa lên để sưởi … Trong ánh lửa bập bùng
đó, tôi bỗng thấy hiện ra con mắt ai ? Thôi đúng rồi
con mắt sáng rực của Toán, nó nhìn tôi buồn thảm và
như trách móc. Bàn tay nó cầm thằng người gỗ cháy rừng
rực, nó cố gắng đưa ra cho tôi, làm sao tôi có thể cầm
được nhỉ, khi cả Toán và thằng người gỗ đang bốc
cháy!
- Cái thằng này, lại
ngủ gật!
Tôi bỗng giật mình khi
nghe tiếng chị tôi nói, tôi thở phào nhẹ
nhõm, thì ra đó chỉ là một giấc mơ thoáng
qua.
Nỗi day dứt vì nhớ
Toán càng ngày càng tăng lên, có nhiều lúc tôi ngồi
ngẩn người ra làm cho người lớn trong nhà sợ
hãi. Thời gian đã trôi đi bao lâu tôi không nhớ nữa,
chỉ biết rằng đã lâu lắm rồi… có một ngày tôi ngẩng
cổ nhìn lên bầu trời. Chao ơi, những đàn chim én từ
phương Bắc đã bay về. Chúng bay cao quá, trông như những
chấm đen giữa nền trời còn xám màu tro của mùa đông
lạnh lẽo. Mùa xuân sắp đến rồi, tết sắp đến rồi!
Toán ơi cậu còn nợ mình thằng người gỗ nhé! Cái thằng
người mà cậu khoe rằng nó đã được làm từ một cây
gỗ lim trăm tuổi, mọc mãi trên đỉnh núi đá vôi cao ngất,
nơi mà chỉ có độc mỗi loại chim đại bàng bay tới…
Vì thế, dù có chôn xuống đất hay quẳng xuống nước
hàng ngàn năm nó cũng không thể mục nát được.
Lại một ngày nữa trôi
qua, lòng tôi xáo động lạ lùng, lồng ngực tôi
như ngẹn lại, nặng nề, u uất, tôi cảm thấy khó
thở, chân tay rã rời. Vốn dĩ tôi là đứa
trẻ con ốm yếu, cuộc sống tôi đều cần dựa dẫm
vào một cái gì đó… Đúng rồi, thời gian qua tôi đã
dựa vào Toán một thằng bé đen nhẻm nhưng tốt bụng,
phóng khoáng và dũng cảm biết bao... Thế mà cả nhà tôi
( trừ cha tôi ) đã khinh nó, ghét nó chỉ vì nó nghèo không
có quần áo lành lặn. Chân nó cũng như chân bố nó chưa
bao giờ được xỏ vào giày vào dép, suốt đời chỉ đi
chân đất! Tôi nhớ lắm cái bàn chân của bố nó lở loét
sần sùi khi đứng trước ngõ nhà tôi. tôi lại rùng mình
khi nhớ tới hôm đi chợ huyện cũng có một bàn chân như
thế, chắc là tệ hơn một chút thôi, bàn chân của người
ăn mày bị bệnh hủi, những ngón chân đã bị cụt hết
bám đầy đất cát. Tại chỗ vết thương nước vẫn chảy
ra ri rỉ, thịt ở đây thối đen lại như bám bồ hóng.
Ruồi bu lại, con đậu, con bay tranh nhau hút lấy hút để
cái thứ nước vàng tanh tưởi đó!
Ôi những bàn chân
trần đi đất đã lặng lẽ kéo lê trên
khắp nẻo đường quê hương tôi từ bao đời
rồi nhỉ ? Tôi bỗng giật mình khi thấy bóng thằng
Hinh ngoài ngõ. Hắn làm hiệu cho tôi ra. Tôi vội chạy ra
ngõ. Hắn tròn mắt thì thầm vào tai tôi.
– Cậu với tớ đến
nhà thằng Toán đi, nó chết rồi! Chẳng cần biết tôi
có đồng ý hay không nó cầm tay lôi tuột tôi đi. Tôi
như một chiếc máy làm theo ý nó. Đây là lần đầu tiên
tôi đã làm sai lệnh của bố tôi, kể từ hôm ông quyết
định không cho phép tôi ra khỏi nhà.
Vừa đi Hinh vừa kể:
Ngay từ hôm cùng bị
ngã với cậu nó đã bị bệnh. Họ nói
rằng nó bị chấn thương và còn cảm lạnh
nữa… Đến sáng hôm qua nó chết!
Tôi lặng người, trời
ơi, Toán chết cũng vì ngã trâu. Như thế
hôm bố Toán đến nhà tôi là lúc nó cũng đang
bệnh nặng. Tôi bỗng cảm thấy căm thù chị tôi quá. Giá
như chị tôi tiếp ông ấy hẳn hoi thì thể nào ông ấy
cũng nói ra điều đó!
Bước vào nhà tôi
đã nghe thấy tiếng ồn ào của mấy người đàn ông
nói chuyện với nhau, họ là những người giúp
việc chôn cất Toán. Toán của tôi là chiếc hòm gỗ nằm
yên lặng giữa nhà! Trên chiếc hòm đó có một bát cơm
và một quả trứng luộc, chiếc hòm gỗ này đã được
làm một cách thô thiển từ một chiếc cánh cửa mục nát,
còn có thể từ cả một cái rương bị mối xông được
phá ra để đóng chung với nhau. còn nhà của Toán như là
một quán nước sơ xài bên bờ đường ( người ta không
cần làm đẹp vì sợ bị ăn cắp ). Nó chỉ có 4 cái cột
tre gầy gò đỡ mái nhà lợp rạ đã mục nát. Trong nhà
chẳng có gì ngoài chiếc giường và một ống điếu cầy
hút thuốc lào của bố nó, bát đĩa nồi niêu để lung
tung chứng tỏ ở nhà này không có bàn tay của người đàn
bà…
Một người nói: (người
này trông to lớn, chững chạc có lẽ là chủ
chòm ở đây)
- Nhân tiện chủ nhà
không có mặt ở đây tôi xin trình bày riêng
với anh em đôi điều. Hôm nay chúng ta làm giúp bác Phú
thôi nhé! (anh ta cười) các anh thông cảm cho đừng mong
có rượu thịt! Bát cơm và quả trứng luộc này là của
nhà tôi mang đến đấy, mấy ngày hôm nay hai bố con chỉ
ăn có cháo loãng... tội nghiệp cho thằng bé vì nhà nghèo
nên đã chết oan uổng, tôi biết nhà này chỉ có cái mâm
đồng là đáng giá thôi, ông ấy đã bán đi ngay từ hôm
đầu để lo thuốc cho nó đấy... mà thôi tôi cũng chẳng
muốn nhắc lại nữa. Nào anh em, chúng ta hãy cùng nhau đưa
cậu Toán về nơi cực lạc.
Nơi cực lạc ư ?
Tôi thầm nghĩ, cái chết là sự vĩnh hằng đen tối và
vô nghĩa. Toán của tôi đã đi vào đó, mãi mãi không thể
trở về. Tim tôi thắt lại, chỉ còn 12 ngày nữa là Tết
thôi! Sao vậy? Toán ơi! Mày không sống để dạy tao làm
súng bắn bằng que diêm như mày hứa à!
Lúc đó ông Phú
từ ngoài ngõ bước vào, thấy tôi ông sững
lại. Con mắt của người đàn ông đau khổ này phút
chốc rọi thẳng vào tôi, nó ánh lên một thứ
ánh sáng lạnh lẽo. Con mắt đó đã chiếu vào
chiếc áo nhung đỏ thắm ấm áp của tôi và
cả đôi hài nhung màu tím dưới chân tôi nữa … Nhưng
chợt nhớ ra, mặt ông bình thản lại, ông nhẹ nhàng bước
tới cầm tay tôi. Vâng, ông đã nghĩ đến đứa con yêu
quý dộc nhất của ông, ông hiểu nó đã từng có một
đứa bạn thân, nó vẫn thường khoe với ông trong những
đêm hai cha con ông nằm ngủ trên chiếc giường tre ọp
ẹp này.
- Cậu đấy à! Cậu
Quang, tôi biết tiếng cậu lâu lắm rồi hôm nay tôi mới
gặp! Tiếng ông nhỏ xuống xót xa. Cậu Quang ơi, Toán
nó đã chết rồi, nó chết chính vì ngã
trâu đấy. Tôi có ngờ đâu là nó
chết, lúc ấy ai cũng bảo cậu bị thương nặng
hơn … nước mắt của ông ứa ra, ông loạng choạng ngồi
xuống giường, tôi cũng bước theo ngồi xuống bên cạnh
ông. Cậu biết không, nó thương cậu lắm đấy, ngay từ
hôm ấy nó đã thúc tôi đến thăm cậu. Nhà chẳng có gì
nó bảo tôi mang chiếc mâm đồng của mẹ nó còn lại bán
đi để mua một con gà mang đến... chắc cậu biết đấy...
ông cắn môi lại, im lặng một lúc, mắt ông lại rực
lên những tia sáng rợn người... giọng ông trầm hẳn xuống.
Tôi đã bị đuổi về... ngày hôm ấy nó khóc hoài, nó
ăn vạ tôi... nhưng biết làm sao đây!
Ông từ từ
đứng lên đi lại phía góc nhà, ông kiễng chân
đưa tay rút từ mái rạ ra một vật đen đen
… A! Thằng người gỗ
- Toán nó bảo tôi
biếu cậu đấy! Nó dặn rằng phải đưa tận
tay cậu!
Tôi đứng lên
đưa cả hai tay đón lấy, thằng người gỗ mà tôi
hằng mong ước đã thuộc về tôi!
Đôi mắt ông
già nheo lại, có một chút vui tươi hài lòng ở
trong đôi mắt ấy. Nhưng kìa, tôi giật mình vì
môi dưới của ông ba vết răng vẫn còn in hằn và
đang rớm máu.
Tôi không ngờ rằng
Toán chết không có một viên thuốc nào để uống. Người
đàn ông kia đã nhầm, việc bố Toán bán chiếc mâm là
vật kỷ niệm duy nhất của người vợ yêu quý của ông
đâu có phải để lo thuốc cho Toán. Ông bán nó đi để
lo cho tôi đấy chứ! Cái thằng tôi, đứa con trai vô tích
sự này, vô tình tôi đã cướp những viên thuốc còn lại
của thằng bạn thân tội nghiệp của tôi! Tôi cảm thấy
tôi hèn hạ quá, đúng rồi trước đây đã có lần Toán
đã nói như vậy. Tôi đúng là một con ký sinh trùng. Những
người giàu có trên thế gian này phải chăng họ đã khỏe
bằng sức khoẻ chiếm được của người nghèo, họ sống
lâu hơn vì đã cướp được tuổi thọ của người nghèo!
Người ta mang Toán
đi dưới một bầu trời xám xịt tràn đầy mưa bụi.
Mùa đông năm ấy sao mà tối tăm quá đỗi,
đến gần trưa mà trời đất vẫn tối xầm vì
mây che kín. Chiếc quan tài đó được buộc lên một cái
đòn tre. Hai người thanh niên khênh nó đi. Chắc là dây
yếu nên lắm lúc nó lúc la lúc lắc như muốn rơi xuống
đất. Tôi mong nó rơi xuống để Toán của tôi mở tung
nắp hòm vùng dậy bước ra, như một tiên đồng tỏa sáng!
Nhưng điều đó không
hề xảy ra mà giờ đây họ đang lấp huyệt.
Có một người cầm bát cơm có quả trứng
luộc mà tôi đã trông thấy lúc trước đang vãi
từng vốc nhỏ xuống huyệt. Theo phong tục của quê
tôi người chết nhờ bát cơm này mà sẽ có
ăn …
Nhưng phút này đây,
liệu trong cái dạ dày nhỏ bé của Toán có chứa một hột
cơm nào không? Tôi chợt nghĩ đến một con ma đói mà Toán
đã kể để doạ tôi. Nó là một cái bóng mỏng manh, lép
xẹp vật vờ ở những nơi bãi rác bẩn tưởi thối tha,
suốt ngày tìm những mẩu xương, mẩu lá bánh để gặm,
để liếm.
Tôi nắm tay lại
đau xót, thằng người gỗ cứng ngắc trong lòng bàn
tay tôi, tôi cúi xuống nhìn nó, cái mồm nó vẫn bặm
lại như thế... Đây, đồ chơi của Toán đây,
ở dưới đó Toán sẽ có cơm ăn và
cả đồ chơi nữa nhé! Không do dự, tôi đã thả
thằng người gỗ xuống cho bạn tôi. Những người lấp
mồ không để ý, họ vẫn xúc đất đổ tới tấp xuống.
Thằng người gỗ của tôi cùng chiếc quan tài phút chốc
biến mất. Tất cả đã bị chôn sâu trong nấm mồ cô quạnh
ở bên bờ sông ấy. Cái con sông của tuổi thơ tôi tràn
đầy kỷ niệm. Suốt đời tôi, nó sẽ trong xanh triền
miên êm ả trôi. Không! Nó sẽ đục ngầu, gào thét, cuồn
cuộn chảy xiết như con nước lũ tháng năm đầu mùa hạ.
© Tác giả giữ bản quyền.
. Cập nhật theo nguyên bản của tác giả gởi từ SàiGòn ngày 21.09.2011.
. Trích đăng lại vui lòng ghi rõ nguồn Newvietart.com.
DANH MỤC TÁC PHẨM CỦA ĐẶNG HỒNG QUANG
TRỞ VỀ TRANG TRUYỆN TRƯỚC
TRUYỆN TIẾP THEO
THẰNG NGƯỜI GỖ
ĐẶNG HỒNG QUANG
Đó là một pho tượng
kỳ lạ, nó màu đen và
bóng loáng, mắt xếch lên như kiểu cười, nhưng mồm lại
bậm lại, nguệch xuống như kiểu khóc. Tai nó nhọn như
tai mèo còn cái mũi to như kiểu mũi sư tử. Phần thân thì
thô hơn, tay duỗi thẳng và chân cũng thẳng đứ theo chiều
của thớ gỗ. Chắc là người tạc nó sau khi đã dồn hết
tâm trí để tạc phần đầu thì đến phần thân họ chán
nản nên mới làm qua loa xong chuyện. Nó dài độ bằng gang
tay nên cầm nó rất gọn. Pho tượng đó không còn nữa,
thời gian trôi đi cách đây hơn ba chục năm rồi … nhưng
tôi vẫn nhớ nó như in.
Ấy là thời kỳ sau ngày
hoà bình lập lại, luồng gió bình yên đã tràn xuống khắp
những thôn làng xơ xác vì chiến tranh và đói kém ở
một vùng miền biển quê tôi.
Gia đình tôi ngày
ấy thuộc loại gia đình khá giả. Bố tôi, một người
đàn ông rộng lượng và vui vẻ làm nghề may vá quần áo.
Ông có dáng người gầy guộc lưng hơi gù luôn chân đạp
chiếc máy may cổ hủ và cũ kỹ, suốt ngày nó phát ra những
tiếng kêu cành cạch rời rã và buồn tẻ, mẹ tôi làm
nội trợ và buôn bán quần áo may sẵn ở các chợ quê
quanh vùng chúng tôi ở. Cứ sáng sớm tinh mơ bà đã phải
dậy để chuẩn bị. Sau đó bà đi ra khỏi nhà với một
thúng quần áo nặng trịch đội ở trên đầu. Ở đỉnh
đầu mẹ tôi có một khoảng không hề mọc tóc vì chỗ
này luôn luôn bị chà sát bởi nan cứng của chiếc thúng.
Bữa cơm của gia đình tôi đã có lúc phải độn khoai nhưng
chúng tôi vẫn có cơm ăn thường xuyên còn xung quanh mọi
người không có! Họ ăn những con ốc bắt ở vũng bùn,
những mớ rau má, rau dền gai dai hái ở ven bờ đê hoang
vắng. Trời mùa đông xám xịt, suốt ngày đổ mưa phùn
ướt át. Gió bấc thổi réo lên khi qua những cành cây trơ
trụi không còn mảy may một chiếc lá. Mùa đông của quê
tôi là mùa đói ăn và giá lạnh. Một lý do nữa nhà tôi
mang tiếng là giàu vì ở làng người ta gọi những người
đã đẻ ra mình là “bố” là “mẹ” còn các chị tôi
và tôi lại gọi là “cậu” là “mợ”. Một cái từ
ngữ lạc lõng và nó có vẻ pha chút khôi hài ở nơi đây.
Có lần thằng Toán
tròn mắt ngạc nhiên nói với tôi:
- Tại sao cậu gọi bố
mẹ là “ cậu, mợ’’. “Cậu”
là em ruột của mẹ chứ!
Tôi cũng chẳng hiểu
gì nhưng mãi sau này tôi mới hiểu là gia đình
tôi đã có thời ở Hà Nội. Ngày
đó bố tôi có hiệu may tây và trong nhà
tôi lúc nào cũng có bốn năm con sen, thằng ở. Bố
tôi cũng biết dăm ba chữ tây còn mẹ tôi thì
mù chữ. Nhưng khi đi ra khỏi nhà bà luôn luôn mặc
quần áo tân thời ( áo dài phụ nữ kiểu mới ) và gọi
xe tay ( xe dùng sức kéo là người ) dù chỉ là một quãng
ngắn. Đó là những ngày sung túc nhất của gia đình tôi
nhưng tiếc thay tôi không hề biết vì lúc ấy tôi chưa
sinh ra ở trên cõi đời này. Nhà may “ Chí Thành” có
thuê sáu bảy thợ về làm công và thuê cả gia sư về dạy
học thì đương nhiên chúng tôi phải gọi bố mẹ mình
là “ cậu”, ‘mợ” để chứng tỏ gia đình mình cũng
có thang bậc trong xã hội!
Nhưng rồi chiến tranh
bùng nổ, bố mẹ tôi đã bỏ cả gia sản để tản cư
về vùng nông thôn nghèo túng này! Dưới con mắt của những
nguời dân ở đây, gia đình tôi thật là khác lạ. Họ
thường đứng ngoài ngõ dương những cặp mắt lèm nhèm
bám đầy ghèn gỉ, lơ láo nhìn vào thật là lố bịch.
Họ kháo nhau về chuyện chị em tôi mặc đồ tây và váy
đầm…nhưng cha tôi là người rất tốt, ông mang những
quần áo cũ của chúng tôi cho họ, ông cặm cụi vá kỹ
từng chiếc áo rách tả tơi của họ mà nhiều khi cũng
chẳng lấy một đồng tiền nhỏ nào nên dần dần gia đình
tôi đã hoà nhập vào tất cả mọi người.
Người bạn tôi quen đầu
tiên là Toán. Nó đen đủi và bẩn thỉu, về
mùa hè suốt ngày nó cởi trần và chỉ
mặc một cái quần đùi vá chằng vá đụp
lúc nào cũng bết đất và âm ẩm nước, chả
hiểu là thứ nước gì ? Còn mùa đông
đến nó thường co ro, rét run trong manh áo mỏng, bên
ngoài khoác một chiếc áo tơi là loại áo thời đó được
dệt bằng cói, dân quê tôi thường khoác lên người để
tránh mưa và tránh rét.
Một buổi chiều tôi
đang ngồi tập phát âm mấy từ tiếng Anh mà
cha tôi mới dạy thì từ phía xa ngoài cánh đồng vút lên
những tiếng sáo đầy quyến rũ. Tôi nhìn trước nhìn sau
không có ai biết mình liền chui qua rào, chuồn thẳng ra
cánh đồng để đến nơi có tiếng sáo ấy. Cánh đồng
về mùa này không hề có nước, chỉ còn trơ lại những
thân lúa đã bị cắt tận gốc và những đám cỏ xanh lấm
tấm hoa trắng, hoa vàng. Những ngọn cỏ non tơ thường
bám những giọt sương long lanh trông thích mắt ấy là món
ăn lý tưởng của lũ trâu bò. Đứng trên bờ ruộng, tôi
nhìn thấy cái đầu trọc trắng hếu đang nghẹo đi để
thổi sáo một bản nhạc quen thuộc:
“Có con dế mèn
Khóc trong đêm khuya
Hát xẩm không tiền
Nên nghèo xác xơ”.
Chợt thằng bé quay
ngoắt đầu lại, nó nhận ra tôi, tôi cũng sửng
sốt vì bắt gặp đôi mắt của nó rất sáng.
Điều này là chuyện lạ, bởi vì quê tôi hầu
hết dân ở đây đều mắc bệnh đau mắt hột mà họ gọi
là toét mắt. Với thói quen dùng nước ao hồ tù đọng
như vậy thì chúng ta khó mà tìm thấy được một cái cửa
sổ “ tâm hồn’’ nào hoàn hảo, trong sáng được!
Thằng bé nhanh nhẹn
tụt khỏi lưng trâu đi lại chỗ tôi. Hắn cười
toe toét để lộ ra mấy cái răng sún, tay đưa chiếc sáo
về hướng tôi đứng, hắn nói:
- Cậu thổi sáo đi!
Tôi lắc đầu lễ
phép:
- Thưa anh em không biết
thổi sáo ạ! Thằng bé trố mắt ngạc nhiên
bởi vì xưa nay nó chưa được ai nói với nó
những lời lễ phép cỡ như vậy. Từ bé đến lớn
khi nói nó chỉ xưng hô mày tao mà thôi, nhưng sao cái thằng
nhóc quần áo diêm dúa này lại dùng những lời nói cầu
kỳ xa lạ như vậy.
Tôi ít tuổi hơn Toán
khoảng 2 tuổi nên lúc đầu tôi thường gọi Toán là
anh nhưng ở cái xứ sở cục cằn thô lỗ
này những từ ngữ mang tính con nhà gia giáo của tôi trở
nên lạc hậu, rồi sau đó tôi cũng vứt quách nó đi như
vứt một thứ trang sức thừa thãi để xưng hô cho đúng
cách. Toán dạy tôi trèo lên lưng trâu từ phía đầu. Trước
hết hai tay phải cầm lấy sừng trâu rồi ấn nhẹ xuống.
Con trâu ngoan ngoãn cúi mặt và hạ đầu xuống. Tôi bước
chân lên đầu và ngay sau đó nó ngẩng mặt lên để tôi
trườn từ cổ về lưng. Quả là sự hợp đồng tuyệt
diệu giữa trâu và người. Toán nói rằng động tác đó
là do nó huấn luyện cho trâu đấy. Cũng phải tập trong
thời gian khá dài tôi mới thành công bởi vì lúc đầu
không quen với chiếc áo nhung đỏ của tôi nên con trâu
tỏ ra sợ hãi. Một điều mừng nữa là tôi cũng được
Toán dạy thổi sáo và bắt đầu tập toẹ thổi được.
Tôi rất yêu quý Toán lắm, có một lần tôi để phần
cho Toán một chiếc bánh rán. Hắn sáng mắt lên, ăn ngấu
nghiến như cả đời mới được một lần như thế. Nhưng
đến nửa chừng hắn bỗng dừng lại và hỏi:
- Bánh phần của cậu
cho tớ phải không ?
Tôi gật đầu
Nó nói tiếp:
- Bố tớ bảo
đừng bao giờ mắc nợ với bọn nhà giàu hầu hết những
người giàu có đều không tốt.
- Cậu bảo nhà mình
không tốt ư ?
- Mình không biết nhưng
mình biết cậu là người tốt.
Mắt hắn quặm lại, giọng
nói tỏ vẻ hậm hực:
- Cậu biết không, cả
ngày vất vả chăn trâu cắt cỏ như vậy mà ông
Đoan chỉ trả tớ hai hào. Cứ mỗi khi trâu về ông ấy
lại sờ hông trâu, nếu thấy hông bị lõm xuống là ông
ấy lại trừ tiền, mà hông trâu lồi lõm chẳng theo quy
luật gì hết chỉ có trời mới biết! Còn chuyện này nữa
chứ, mẹ tớ bị bệnh nặng mà ông ấy không hề cho vay
một đồng nào, vì thế mẹ tớ mới chết đấy. Tớ nói
thế nhưng bố tớ lại bảo là vì bệnh của bà ấy chứ
không phải là không có thuốc, có cho bà ấy uống thuốc
cũng vô ích mà thôi!
Tôi lớn lên trong gia
đình yên ấm luôn được cưng chiều vì nhà
tôi có những sáu chị còn tôi là cậu con trai út duy
nhất. Ở trong lòng tôi trắng tinh không gợn sự hận thù
nên tôi không hiểu được trong cái đầu của Toán, cậu
bé vừa tròn 10 tuổi ấy đã có bóng tối và gai góc.
Tôi phục Toán là
thằng lỳ lợm. Thằng Hinh tự nhiên bắt Toán cõng
qua chỗ lội, Toán không cõng. Hinh đấm thẳng vào mặt
Toán. Toán đánh lại nhưng đương nhiên là Toán thua vì
Hinh lớn tuổi hơn. Một quy luật chơi của trẻ, nếu mà
có đứa phát khóc lên thì đứa kia sẽ ngừng đánh. Hinh
đánh Toán túi bụi nên Toán đã phải khóc và cuộc chơi
kết thúc. Nhưng khi đã chạy được ra xa Toán đã gào lên:
- Mày là thằng độc
ác, đã làm sai mà còn đánh người ta. Đến chết
tao cũng không sợ mày đâu!
Mùa nước lũ con
sông gần nhà tôi trở nên dữ tợn, nước
chảy siết cuồn cuộn sủi trắng bọt và đầy những xoáy
nước, phù sa đỏ ngầu vẩn lên đứng trên bờ nhìn xuống
mà chóng mặt. Ấy thế mà tôi cùng Toán dám bơi qua. Công
dạy tôi biết bơi là công của Toán. Có những chuyện xảy
ra như trong mơ vì trong giấc mơ thường chứa điều phi
lý: Một buổi chiều vắng vẻ bỗng chúng tôi nghe có tiếng
kêu cứu ở trên sông. Tôi và Toán chạy đến. Một thiếu
nữ đang chới với giữa sông. Chị ta cố nhoài lên mặt
nước kêu lạc giọng. Không trù trừ Toán đã lao xuống
nước. Lúc đó cô gái đã chìm nghỉm. Toán lặn ngay xuống.
Tôi hốt hoảng vì một lúc lâu chẳng thấy họ trồi lên…
nhưng kìa! Tôi thở phào vì Toán đã xuất hiện trên mặt
nước một tay đang nắm lấy mái tóc dài của cô gái cố
sức bơi vào.bờ. Cũng may mà chị ấy còn tỉnh táo, chắc
là chỉ uống độ mấy ngụm nước sông! Toán cậu bé ngần
ấy tuổi đã cứu được người con gái đó! Chị ta đang
tắm không may bước hẫng vào chỗ sâu nên bị nước chảy
siết cuốn đi. Chị ấy là người lạ mới đến chúng
tôi chả biết tên. Chị ta cảm ơn Toán, hỏi tên và xin
được biết địa chỉ nhà của Toán. Nhưng Toán chỉ cười
khì khì. Chúng tôi vùng chạy khỏi tay chị làm chị ngỡ
ngàng, đứng ngẩn người ra nhìn theo...
Đến một quãng vắng
dưới những bụi dâu xanh mướt trên bãi sông Toán mới
dừng lại nói với tôi:
- Tại sao cậu biết bơi
mà không nhảy xuống cứu người!
- Mình... mình... sợ!
Mình còn nhỏ quá mà...
- Trời, sao cậu hèn vậy!
Dạy cho cậu bơi thật phí công! Tớ không thèm
chơi với cậu đâu!
Hình như lúc
đó tôi đã giận Toán và mấy ngày chúng tôi không
gặp nhau.
Việc tôi chơi với Toán
đã làm cho gia đình tôi chia ra hai phe.Một bên là mẹ và
các chị của tôi, một bên là bố tôi. Mẹ tôi cho rằng
chơi với hạng ấy tôi không thể nên người được, nó
và bố nó không đáng là con sen thằng ở của cái nhà này!
Bố tôi nói tôi cần
phải chơi với Toán vì những trò nghịch ngợm
đó giúp con người mạnh dạn và khôn khéo hơn. Ông cao
giọng: “ Ở đời này, nói chung là cuộc săn bắt, tôi
không muốn con tôi là con cừu, con thỏ, tôi muốn nó là
con sư tử, con hổ hoặc ít ra cũng là con ó, con mèo!’’.
Nhưng đó là lý
luận thôi, sự thực ông già chưa bao giờ dạy
tôi đi “ vồ mồi ’’ cả. Xét về đời ông tôi thấy,
ông là con mồi nhiều hơn là con mãnh thú. Dưới gầm trời
thê thảm này ông đã bị thất bại liên tiếp và cuối
cùng ông đã kiệt sức ngã gục xuống.
Có một lần Toán
khoe tôi một đồ vật mà bố nó mang mãi
từ miền núi về. Đó là thằng người bằng gỗ. Khi hắn
rút từ cạp quần ra vừa trông thấy tôi đã mê luôn, chả
hiểu tại sao như vậy. Nó đen xì xì như một cục than.
Nó bóng loáng như được bôi mỡ. Khuôn mặt dữ tợn thế
nhưng sao mà cuốn hút vậy ? Về sau này tôi cứ trêu Toán
hoài,bảo rằng khuôn mặt ấy giống hệt mặt Toán.
Tôi ngắm nghía mãi không
chán đến nỗi khi Toán đòi lại mấy lần tôi
cũng không trả.
Toán van nài:
- Trả mình đi chứ
… cậu thích lắm hả ? Thôi thế này nhé,
bố tớ vừa cho tớ nên tớ rất thích.
Để cho tớ chơi một thời gian đã, đến …đến Tết
tớ sẽ cho cậu.
- Thật không ? Tôi sáng
mắt lên nhìn nó.
- Thật chứ, mình hứa
danh dự. Mặt Toán trở nên tư lự nó nói
tiếp:
- Còn một điều
này nữa nhé, đáng lẽ tớ lớn tuổi hơn tớ
không được nhờ cậu. Nhưng biết làm sao, tớ thèm
lắm. Tớ thèm biết chữ Quang ạ! Có lần tớ thấy cậu
đọc sách, nước mắt cậu rơm rớm, chắc sách nói hay
lắm nên cậu mới buồn chứ. Ôi chao! Giá mà tớ biết
được những điều gì sách đã viết nhỉ!
Tôi cười:
- Ừ được rồi!
Tớ sẽ dạy cậu ngay bây giờ, nhưng cậu phải
giữ lời hứa là phải cho tớ thằng người gỗ nhé!
- Đương nhiên!
Thế là cam kết
của chúng tôi đã xong. Ngay chiều hôm ấy hắn
ngồi bó gối hát ê a bài học đầu tiên
tôi vừa dạy: “ O tròn như quả trứng gà,
ô thì đội mũ, ơ thì có râu
’’ … Tôi ngạc nhiên vì Toán có một trí
nhớ rất tốt. Chỉ cần nói một hai lần là hắn nhớ
luôn,chẳng mấy chốc Toán đã bắt đầu biết đánh vần
… việc học tập của Toán đang trôi chảy thì có một
chuyện xảy ra. Sự kiện này đã làm cho phe mẹ tôi đắc
thắng hẳn phe bố tôi.
Chiều hôm đó sau khi
kiếm được một bông lau lớn chúng tôi liền đóng giả
Đinh Bộ Lĩnh phất cờ diệt giặc. Hai chúng tôi đã ở
trên lưng trâu, Toán liền hô to:
- Ta là Đinh Bộ
Lĩnh!
Tôi ngồi sau một tay
ôm chặt bụng hắn còn tay kia cấu đùi hắn:
- Vậy tớ là
ai!
Hắn suy nghĩ một
lúc và quay mặt lại nói:
- Cậu là Đinh Tiên
Hoàng.
Tôi khoái quá cũng
hét to:
- Ta là Đinh Tiên
Hoàng!
Toán dùng roi quất trâu
lia lịa để trâu phi nước đại … nhưng chẳng
hiểu thế nào mà Đinh Bộ Lĩnh lẫn Đinh
Tiên Hoàng bị ngã lộn xuống đất.
Tai nạn khủng khiếp
xảy ra. Đinh Bộ Lĩnh thì không thấy sao, còn
Đinh Tiên Hoàng đầu tét ra một miếng, máu chảy ra xối
xả. May mà lúc đó có người lớn gần
đấy, họ dùng thuốc lào bịt ngay chỗ vết thương
trên đầu tôi. Chị cả của tôi biết tin chạy
đến. Vốn dĩ chị không ưa Toán nên Toán hốt hoảng loạng
choạng tìm đường lẩn tránh. Lúc đó tôi còn thoáng thấy
mặt hắn xanh mét, vết xước trên má cũng đang rớm máu…
Tôi bị bắt nằm
trên giường mấy hôm, bị ép uống hết thuốc này
đến thuốc nọ. Thực ra vết thương đó chẳng nhằm nhò
gì vì nó chỉ là vết thương ngoài da đầu nhưng rồi nó
cũng để lại một vết sẹo đánh dấu kỷ niệm tình bạn
của chúng tôi.
Chiều hôm sau tự
nhiên mấy con chó nhà tôi sủa điên lên giận
dữ. Nhìn qua cửa sổ tôi thấy ngoài ngõ một người
đàn ông ốm yếu, tay ôm một con gà, tay kia cầm cái nón
rách tơi tả đi vào. Chị cả tôi chạy ra đuổi chó. Ông
già tiến lại hỏi thăm:
- Thưa cô, đây có
phải nhà ông Vận không ? ông ấy có ở nhà
không ạ!
- Bố tôi không ở
nhà! ông là ai ? ông đến có việc gì ?
Chị tôi nói như
gắt tỏ vẻ rất khó chịu. Đấy là thói
xấu của bà chị cả của tôi. Chị ấy
rất khó tính, tuy đẹp gái nhưng mãi đến 30 tuổi
mới lấy được chồng. Chị ấy rất khinh những
người nghèo thiếu học thức và sự thực trời
cũng phù hộ chị. Chị tôi đã lấy được
người chồng giàu có.
- Tôi là bố
của cháu Toán, ông già trả lời:Hôm vừa rồi
xảy ra chuyện không may đến cậu út nhà ta, hôm
nay tôi đến hỏi thăm và … biếu…biếu…một
con gà! Cho tôi xin…xin lỗi.
- Ông về ngay đi!
nhà tôi không thiếu! Chị cả tôi ngắt lời
ông già, với giọng bực tức chị tiếp. Đây là ý kiến
của gia đình tôi, từ nay trở đi ông đừng cho thằng con
hư đốn bẩn thỉu của ông rủ rê em tôi đi nghịch phá
nữa nhá!
Nói xong chị quay
ngoắt đi, vội vã bước vào nhà.
Ôm lấy ngực tôi muốn
hét lên, trời, sao chị tôi ác quá, nhưng hàm tôi như cứng
lại, tiếng kêu của tôi chỉ trong ý nghĩ.
Ông già hốt
hoảng, đứng chững lại một lúc, dương mắt tròn xoe ngạc
nhiên… nhưng rồi ông cũng phải quay ra vì
lúc này, đối diện với ông là ba tên lính gác
cổng đang sủa lên inh ỏi và tỏ ra rất hăng hái trong
việc tiến công địch thủ.
Tôi bị giam lỏng
ở nhà và những bài tập toán của bố
tôi cho cũng tăng lên để cho tôi không còn thời gian
đi chơi nữa.
Tôi buồn vô cùng
vì khi nghĩ đến những buổi chiều ấy. Buổi
chiều mà cánh đồng mênh mông của quê tôi tràn ngập gió
biển lồng lộng. Phía chân trời xa xôi rực hồng ánh hoàng
hôn. Những đám mây lặng lẽ, hình như đã ngừng trôi
nhuộm một sắc tím kỳ ảo, bỗng hiện lên đôi sừng
cong vút của con trâu già to lớn ngạo nghễ và ở trên
lưng nó, bóng một thằng bé loắt choắt, vắt vẻo hai chân
nhỏ bé. Nó đang nghẹo cổ thổi sáo một khúc đồng dao
réo rắt...
Toán đâu rồi, tôi
vẫn tìm cái bóng hình quen thuộc đó nhưng nào
đâu thấy.
Sắp tết rồi, ngoài
kia tiếng pháo thỉnh thoảng lại nổ đì đùng…
Trời càng lạnh giá, những ngọn rau cải bắp, xu hào bắt
đầu bị xoắn lá, mặt đất ngấn lên những đám trắng
loang lỗ vì sương muối. Nhà tôi cứ tối đến phải đốt
một đống lửa lên để sưởi … Trong ánh lửa bập bùng
đó, tôi bỗng thấy hiện ra con mắt ai ? Thôi đúng rồi
con mắt sáng rực của Toán, nó nhìn tôi buồn thảm và
như trách móc. Bàn tay nó cầm thằng người gỗ cháy rừng
rực, nó cố gắng đưa ra cho tôi, làm sao tôi có thể cầm
được nhỉ, khi cả Toán và thằng người gỗ đang bốc
cháy!
- Cái thằng này, lại
ngủ gật!
Tôi bỗng giật mình khi
nghe tiếng chị tôi nói, tôi thở phào nhẹ
nhõm, thì ra đó chỉ là một giấc mơ thoáng
qua.
Nỗi day dứt vì nhớ
Toán càng ngày càng tăng lên, có nhiều lúc tôi ngồi
ngẩn người ra làm cho người lớn trong nhà sợ
hãi. Thời gian đã trôi đi bao lâu tôi không nhớ nữa,
chỉ biết rằng đã lâu lắm rồi… có một ngày tôi ngẩng
cổ nhìn lên bầu trời. Chao ơi, những đàn chim én từ
phương Bắc đã bay về. Chúng bay cao quá, trông như những
chấm đen giữa nền trời còn xám màu tro của mùa đông
lạnh lẽo. Mùa xuân sắp đến rồi, tết sắp đến rồi!
Toán ơi cậu còn nợ mình thằng người gỗ nhé! Cái thằng
người mà cậu khoe rằng nó đã được làm từ một cây
gỗ lim trăm tuổi, mọc mãi trên đỉnh núi đá vôi cao ngất,
nơi mà chỉ có độc mỗi loại chim đại bàng bay tới…
Vì thế, dù có chôn xuống đất hay quẳng xuống nước
hàng ngàn năm nó cũng không thể mục nát được.
Lại một ngày nữa trôi
qua, lòng tôi xáo động lạ lùng, lồng ngực tôi
như ngẹn lại, nặng nề, u uất, tôi cảm thấy khó
thở, chân tay rã rời. Vốn dĩ tôi là đứa
trẻ con ốm yếu, cuộc sống tôi đều cần dựa dẫm
vào một cái gì đó… Đúng rồi, thời gian qua tôi đã
dựa vào Toán một thằng bé đen nhẻm nhưng tốt bụng,
phóng khoáng và dũng cảm biết bao... Thế mà cả nhà tôi
( trừ cha tôi ) đã khinh nó, ghét nó chỉ vì nó nghèo không
có quần áo lành lặn. Chân nó cũng như chân bố nó chưa
bao giờ được xỏ vào giày vào dép, suốt đời chỉ đi
chân đất! Tôi nhớ lắm cái bàn chân của bố nó lở loét
sần sùi khi đứng trước ngõ nhà tôi. tôi lại rùng mình
khi nhớ tới hôm đi chợ huyện cũng có một bàn chân như
thế, chắc là tệ hơn một chút thôi, bàn chân của người
ăn mày bị bệnh hủi, những ngón chân đã bị cụt hết
bám đầy đất cát. Tại chỗ vết thương nước vẫn chảy
ra ri rỉ, thịt ở đây thối đen lại như bám bồ hóng.
Ruồi bu lại, con đậu, con bay tranh nhau hút lấy hút để
cái thứ nước vàng tanh tưởi đó!
Ôi những bàn chân
trần đi đất đã lặng lẽ kéo lê trên
khắp nẻo đường quê hương tôi từ bao đời
rồi nhỉ ? Tôi bỗng giật mình khi thấy bóng thằng
Hinh ngoài ngõ. Hắn làm hiệu cho tôi ra. Tôi vội chạy ra
ngõ. Hắn tròn mắt thì thầm vào tai tôi.
– Cậu với tớ đến
nhà thằng Toán đi, nó chết rồi! Chẳng cần biết tôi
có đồng ý hay không nó cầm tay lôi tuột tôi đi. Tôi
như một chiếc máy làm theo ý nó. Đây là lần đầu tiên
tôi đã làm sai lệnh của bố tôi, kể từ hôm ông quyết
định không cho phép tôi ra khỏi nhà.
Vừa đi Hinh vừa kể:
Ngay từ hôm cùng bị
ngã với cậu nó đã bị bệnh. Họ nói
rằng nó bị chấn thương và còn cảm lạnh
nữa… Đến sáng hôm qua nó chết!
Tôi lặng người, trời
ơi, Toán chết cũng vì ngã trâu. Như thế
hôm bố Toán đến nhà tôi là lúc nó cũng đang
bệnh nặng. Tôi bỗng cảm thấy căm thù chị tôi quá. Giá
như chị tôi tiếp ông ấy hẳn hoi thì thể nào ông ấy
cũng nói ra điều đó!
Bước vào nhà tôi
đã nghe thấy tiếng ồn ào của mấy người đàn ông
nói chuyện với nhau, họ là những người giúp
việc chôn cất Toán. Toán của tôi là chiếc hòm gỗ nằm
yên lặng giữa nhà! Trên chiếc hòm đó có một bát cơm
và một quả trứng luộc, chiếc hòm gỗ này đã được
làm một cách thô thiển từ một chiếc cánh cửa mục nát,
còn có thể từ cả một cái rương bị mối xông được
phá ra để đóng chung với nhau. còn nhà của Toán như là
một quán nước sơ xài bên bờ đường ( người ta không
cần làm đẹp vì sợ bị ăn cắp ). Nó chỉ có 4 cái cột
tre gầy gò đỡ mái nhà lợp rạ đã mục nát. Trong nhà
chẳng có gì ngoài chiếc giường và một ống điếu cầy
hút thuốc lào của bố nó, bát đĩa nồi niêu để lung
tung chứng tỏ ở nhà này không có bàn tay của người đàn
bà…
Một người nói: (người
này trông to lớn, chững chạc có lẽ là chủ
chòm ở đây)
- Nhân tiện chủ nhà
không có mặt ở đây tôi xin trình bày riêng
với anh em đôi điều. Hôm nay chúng ta làm giúp bác Phú
thôi nhé! (anh ta cười) các anh thông cảm cho đừng mong
có rượu thịt! Bát cơm và quả trứng luộc này là của
nhà tôi mang đến đấy, mấy ngày hôm nay hai bố con chỉ
ăn có cháo loãng... tội nghiệp cho thằng bé vì nhà nghèo
nên đã chết oan uổng, tôi biết nhà này chỉ có cái mâm
đồng là đáng giá thôi, ông ấy đã bán đi ngay từ hôm
đầu để lo thuốc cho nó đấy... mà thôi tôi cũng chẳng
muốn nhắc lại nữa. Nào anh em, chúng ta hãy cùng nhau đưa
cậu Toán về nơi cực lạc.
Nơi cực lạc ư ?
Tôi thầm nghĩ, cái chết là sự vĩnh hằng đen tối và
vô nghĩa. Toán của tôi đã đi vào đó, mãi mãi không thể
trở về. Tim tôi thắt lại, chỉ còn 12 ngày nữa là Tết
thôi! Sao vậy? Toán ơi! Mày không sống để dạy tao làm
súng bắn bằng que diêm như mày hứa à!
Lúc đó ông Phú
từ ngoài ngõ bước vào, thấy tôi ông sững
lại. Con mắt của người đàn ông đau khổ này phút
chốc rọi thẳng vào tôi, nó ánh lên một thứ
ánh sáng lạnh lẽo. Con mắt đó đã chiếu vào
chiếc áo nhung đỏ thắm ấm áp của tôi và
cả đôi hài nhung màu tím dưới chân tôi nữa … Nhưng
chợt nhớ ra, mặt ông bình thản lại, ông nhẹ nhàng bước
tới cầm tay tôi. Vâng, ông đã nghĩ đến đứa con yêu
quý dộc nhất của ông, ông hiểu nó đã từng có một
đứa bạn thân, nó vẫn thường khoe với ông trong những
đêm hai cha con ông nằm ngủ trên chiếc giường tre ọp
ẹp này.
- Cậu đấy à! Cậu
Quang, tôi biết tiếng cậu lâu lắm rồi hôm nay tôi mới
gặp! Tiếng ông nhỏ xuống xót xa. Cậu Quang ơi, Toán
nó đã chết rồi, nó chết chính vì ngã
trâu đấy. Tôi có ngờ đâu là nó
chết, lúc ấy ai cũng bảo cậu bị thương nặng
hơn … nước mắt của ông ứa ra, ông loạng choạng ngồi
xuống giường, tôi cũng bước theo ngồi xuống bên cạnh
ông. Cậu biết không, nó thương cậu lắm đấy, ngay từ
hôm ấy nó đã thúc tôi đến thăm cậu. Nhà chẳng có gì
nó bảo tôi mang chiếc mâm đồng của mẹ nó còn lại bán
đi để mua một con gà mang đến... chắc cậu biết đấy...
ông cắn môi lại, im lặng một lúc, mắt ông lại rực
lên những tia sáng rợn người... giọng ông trầm hẳn xuống.
Tôi đã bị đuổi về... ngày hôm ấy nó khóc hoài, nó
ăn vạ tôi... nhưng biết làm sao đây!
Ông từ từ
đứng lên đi lại phía góc nhà, ông kiễng chân
đưa tay rút từ mái rạ ra một vật đen đen
… A! Thằng người gỗ
- Toán nó bảo tôi
biếu cậu đấy! Nó dặn rằng phải đưa tận
tay cậu!
Tôi đứng lên
đưa cả hai tay đón lấy, thằng người gỗ mà tôi
hằng mong ước đã thuộc về tôi!
Đôi mắt ông
già nheo lại, có một chút vui tươi hài lòng ở
trong đôi mắt ấy. Nhưng kìa, tôi giật mình vì
môi dưới của ông ba vết răng vẫn còn in hằn và
đang rớm máu.
Tôi không ngờ rằng
Toán chết không có một viên thuốc nào để uống. Người
đàn ông kia đã nhầm, việc bố Toán bán chiếc mâm là
vật kỷ niệm duy nhất của người vợ yêu quý của ông
đâu có phải để lo thuốc cho Toán. Ông bán nó đi để
lo cho tôi đấy chứ! Cái thằng tôi, đứa con trai vô tích
sự này, vô tình tôi đã cướp những viên thuốc còn lại
của thằng bạn thân tội nghiệp của tôi! Tôi cảm thấy
tôi hèn hạ quá, đúng rồi trước đây đã có lần Toán
đã nói như vậy. Tôi đúng là một con ký sinh trùng. Những
người giàu có trên thế gian này phải chăng họ đã khỏe
bằng sức khoẻ chiếm được của người nghèo, họ sống
lâu hơn vì đã cướp được tuổi thọ của người nghèo!
Người ta mang Toán
đi dưới một bầu trời xám xịt tràn đầy mưa bụi.
Mùa đông năm ấy sao mà tối tăm quá đỗi,
đến gần trưa mà trời đất vẫn tối xầm vì
mây che kín. Chiếc quan tài đó được buộc lên một cái
đòn tre. Hai người thanh niên khênh nó đi. Chắc là dây
yếu nên lắm lúc nó lúc la lúc lắc như muốn rơi xuống
đất. Tôi mong nó rơi xuống để Toán của tôi mở tung
nắp hòm vùng dậy bước ra, như một tiên đồng tỏa sáng!
Nhưng điều đó không
hề xảy ra mà giờ đây họ đang lấp huyệt.
Có một người cầm bát cơm có quả trứng
luộc mà tôi đã trông thấy lúc trước đang vãi
từng vốc nhỏ xuống huyệt. Theo phong tục của quê
tôi người chết nhờ bát cơm này mà sẽ có
ăn …
Nhưng phút này đây,
liệu trong cái dạ dày nhỏ bé của Toán có chứa một hột
cơm nào không? Tôi chợt nghĩ đến một con ma đói mà Toán
đã kể để doạ tôi. Nó là một cái bóng mỏng manh, lép
xẹp vật vờ ở những nơi bãi rác bẩn tưởi thối tha,
suốt ngày tìm những mẩu xương, mẩu lá bánh để gặm,
để liếm.
Tôi nắm tay lại
đau xót, thằng người gỗ cứng ngắc trong lòng bàn
tay tôi, tôi cúi xuống nhìn nó, cái mồm nó vẫn bặm
lại như thế... Đây, đồ chơi của Toán đây,
ở dưới đó Toán sẽ có cơm ăn và
cả đồ chơi nữa nhé! Không do dự, tôi đã thả
thằng người gỗ xuống cho bạn tôi. Những người lấp
mồ không để ý, họ vẫn xúc đất đổ tới tấp xuống.
Thằng người gỗ của tôi cùng chiếc quan tài phút chốc
biến mất. Tất cả đã bị chôn sâu trong nấm mồ cô quạnh
ở bên bờ sông ấy. Cái con sông của tuổi thơ tôi tràn
đầy kỷ niệm. Suốt đời tôi, nó sẽ trong xanh triền
miên êm ả trôi. Không! Nó sẽ đục ngầu, gào thét, cuồn
cuộn chảy xiết như con nước lũ tháng năm đầu mùa hạ.
© Tác giả giữ bản quyền.
. Cập nhật theo nguyên bản của tác giả gởi từ SàiGòn ngày 21.09.2011.
. Trích đăng lại vui lòng ghi rõ nguồn Newvietart.com.
DANH MỤC TÁC PHẨM CỦA ĐẶNG HỒNG QUANG
TRỞ VỀ TRANG TRUYỆN TRƯỚC
TRUYỆN TIẾP THEO
THẰNG NGƯỜI GỖ
ĐẶNG HỒNG QUANG
ĐẶNG HỒNG QUANG
Đó là một pho tượng
kỳ lạ, nó màu đen và
bóng loáng, mắt xếch lên như kiểu cười, nhưng mồm lại
bậm lại, nguệch xuống như kiểu khóc. Tai nó nhọn như
tai mèo còn cái mũi to như kiểu mũi sư tử. Phần thân thì
thô hơn, tay duỗi thẳng và chân cũng thẳng đứ theo chiều
của thớ gỗ. Chắc là người tạc nó sau khi đã dồn hết
tâm trí để tạc phần đầu thì đến phần thân họ chán
nản nên mới làm qua loa xong chuyện. Nó dài độ bằng gang
tay nên cầm nó rất gọn. Pho tượng đó không còn nữa,
thời gian trôi đi cách đây hơn ba chục năm rồi … nhưng
tôi vẫn nhớ nó như in.
Ấy là thời kỳ sau ngày
hoà bình lập lại, luồng gió bình yên đã tràn xuống khắp
những thôn làng xơ xác vì chiến tranh và đói kém ở
một vùng miền biển quê tôi.
Gia đình tôi ngày
ấy thuộc loại gia đình khá giả. Bố tôi, một người
đàn ông rộng lượng và vui vẻ làm nghề may vá quần áo.
Ông có dáng người gầy guộc lưng hơi gù luôn chân đạp
chiếc máy may cổ hủ và cũ kỹ, suốt ngày nó phát ra những
tiếng kêu cành cạch rời rã và buồn tẻ, mẹ tôi làm
nội trợ và buôn bán quần áo may sẵn ở các chợ quê
quanh vùng chúng tôi ở. Cứ sáng sớm tinh mơ bà đã phải
dậy để chuẩn bị. Sau đó bà đi ra khỏi nhà với một
thúng quần áo nặng trịch đội ở trên đầu. Ở đỉnh
đầu mẹ tôi có một khoảng không hề mọc tóc vì chỗ
này luôn luôn bị chà sát bởi nan cứng của chiếc thúng.
Bữa cơm của gia đình tôi đã có lúc phải độn khoai nhưng
chúng tôi vẫn có cơm ăn thường xuyên còn xung quanh mọi
người không có! Họ ăn những con ốc bắt ở vũng bùn,
những mớ rau má, rau dền gai dai hái ở ven bờ đê hoang
vắng. Trời mùa đông xám xịt, suốt ngày đổ mưa phùn
ướt át. Gió bấc thổi réo lên khi qua những cành cây trơ
trụi không còn mảy may một chiếc lá. Mùa đông của quê
tôi là mùa đói ăn và giá lạnh. Một lý do nữa nhà tôi
mang tiếng là giàu vì ở làng người ta gọi những người
đã đẻ ra mình là “bố” là “mẹ” còn các chị tôi
và tôi lại gọi là “cậu” là “mợ”. Một cái từ
ngữ lạc lõng và nó có vẻ pha chút khôi hài ở nơi đây.
Có lần thằng Toán
tròn mắt ngạc nhiên nói với tôi:
- Tại sao cậu gọi bố
mẹ là “ cậu, mợ’’. “Cậu”
là em ruột của mẹ chứ!
Tôi cũng chẳng hiểu
gì nhưng mãi sau này tôi mới hiểu là gia đình
tôi đã có thời ở Hà Nội. Ngày
đó bố tôi có hiệu may tây và trong nhà
tôi lúc nào cũng có bốn năm con sen, thằng ở. Bố
tôi cũng biết dăm ba chữ tây còn mẹ tôi thì
mù chữ. Nhưng khi đi ra khỏi nhà bà luôn luôn mặc
quần áo tân thời ( áo dài phụ nữ kiểu mới ) và gọi
xe tay ( xe dùng sức kéo là người ) dù chỉ là một quãng
ngắn. Đó là những ngày sung túc nhất của gia đình tôi
nhưng tiếc thay tôi không hề biết vì lúc ấy tôi chưa
sinh ra ở trên cõi đời này. Nhà may “ Chí Thành” có
thuê sáu bảy thợ về làm công và thuê cả gia sư về dạy
học thì đương nhiên chúng tôi phải gọi bố mẹ mình
là “ cậu”, ‘mợ” để chứng tỏ gia đình mình cũng
có thang bậc trong xã hội!
Nhưng rồi chiến tranh
bùng nổ, bố mẹ tôi đã bỏ cả gia sản để tản cư
về vùng nông thôn nghèo túng này! Dưới con mắt của những
nguời dân ở đây, gia đình tôi thật là khác lạ. Họ
thường đứng ngoài ngõ dương những cặp mắt lèm nhèm
bám đầy ghèn gỉ, lơ láo nhìn vào thật là lố bịch.
Họ kháo nhau về chuyện chị em tôi mặc đồ tây và váy
đầm…nhưng cha tôi là người rất tốt, ông mang những
quần áo cũ của chúng tôi cho họ, ông cặm cụi vá kỹ
từng chiếc áo rách tả tơi của họ mà nhiều khi cũng
chẳng lấy một đồng tiền nhỏ nào nên dần dần gia đình
tôi đã hoà nhập vào tất cả mọi người.
Người bạn tôi quen đầu
tiên là Toán. Nó đen đủi và bẩn thỉu, về
mùa hè suốt ngày nó cởi trần và chỉ
mặc một cái quần đùi vá chằng vá đụp
lúc nào cũng bết đất và âm ẩm nước, chả
hiểu là thứ nước gì ? Còn mùa đông
đến nó thường co ro, rét run trong manh áo mỏng, bên
ngoài khoác một chiếc áo tơi là loại áo thời đó được
dệt bằng cói, dân quê tôi thường khoác lên người để
tránh mưa và tránh rét.
Một buổi chiều tôi
đang ngồi tập phát âm mấy từ tiếng Anh mà
cha tôi mới dạy thì từ phía xa ngoài cánh đồng vút lên
những tiếng sáo đầy quyến rũ. Tôi nhìn trước nhìn sau
không có ai biết mình liền chui qua rào, chuồn thẳng ra
cánh đồng để đến nơi có tiếng sáo ấy. Cánh đồng
về mùa này không hề có nước, chỉ còn trơ lại những
thân lúa đã bị cắt tận gốc và những đám cỏ xanh lấm
tấm hoa trắng, hoa vàng. Những ngọn cỏ non tơ thường
bám những giọt sương long lanh trông thích mắt ấy là món
ăn lý tưởng của lũ trâu bò. Đứng trên bờ ruộng, tôi
nhìn thấy cái đầu trọc trắng hếu đang nghẹo đi để
thổi sáo một bản nhạc quen thuộc:
“Có con dế mèn
Khóc trong đêm khuya
Hát xẩm không tiền
Nên nghèo xác xơ”.
Chợt thằng bé quay
ngoắt đầu lại, nó nhận ra tôi, tôi cũng sửng
sốt vì bắt gặp đôi mắt của nó rất sáng.
Điều này là chuyện lạ, bởi vì quê tôi hầu
hết dân ở đây đều mắc bệnh đau mắt hột mà họ gọi
là toét mắt. Với thói quen dùng nước ao hồ tù đọng
như vậy thì chúng ta khó mà tìm thấy được một cái cửa
sổ “ tâm hồn’’ nào hoàn hảo, trong sáng được!
Thằng bé nhanh nhẹn
tụt khỏi lưng trâu đi lại chỗ tôi. Hắn cười
toe toét để lộ ra mấy cái răng sún, tay đưa chiếc sáo
về hướng tôi đứng, hắn nói:
- Cậu thổi sáo đi!
Tôi lắc đầu lễ
phép:
- Thưa anh em không biết
thổi sáo ạ! Thằng bé trố mắt ngạc nhiên
bởi vì xưa nay nó chưa được ai nói với nó
những lời lễ phép cỡ như vậy. Từ bé đến lớn
khi nói nó chỉ xưng hô mày tao mà thôi, nhưng sao cái thằng
nhóc quần áo diêm dúa này lại dùng những lời nói cầu
kỳ xa lạ như vậy.
Tôi ít tuổi hơn Toán
khoảng 2 tuổi nên lúc đầu tôi thường gọi Toán là
anh nhưng ở cái xứ sở cục cằn thô lỗ
này những từ ngữ mang tính con nhà gia giáo của tôi trở
nên lạc hậu, rồi sau đó tôi cũng vứt quách nó đi như
vứt một thứ trang sức thừa thãi để xưng hô cho đúng
cách. Toán dạy tôi trèo lên lưng trâu từ phía đầu. Trước
hết hai tay phải cầm lấy sừng trâu rồi ấn nhẹ xuống.
Con trâu ngoan ngoãn cúi mặt và hạ đầu xuống. Tôi bước
chân lên đầu và ngay sau đó nó ngẩng mặt lên để tôi
trườn từ cổ về lưng. Quả là sự hợp đồng tuyệt
diệu giữa trâu và người. Toán nói rằng động tác đó
là do nó huấn luyện cho trâu đấy. Cũng phải tập trong
thời gian khá dài tôi mới thành công bởi vì lúc đầu
không quen với chiếc áo nhung đỏ của tôi nên con trâu
tỏ ra sợ hãi. Một điều mừng nữa là tôi cũng được
Toán dạy thổi sáo và bắt đầu tập toẹ thổi được.
Tôi rất yêu quý Toán lắm, có một lần tôi để phần
cho Toán một chiếc bánh rán. Hắn sáng mắt lên, ăn ngấu
nghiến như cả đời mới được một lần như thế. Nhưng
đến nửa chừng hắn bỗng dừng lại và hỏi:
- Bánh phần của cậu
cho tớ phải không ?
Tôi gật đầu
Nó nói tiếp:
- Bố tớ bảo
đừng bao giờ mắc nợ với bọn nhà giàu hầu hết những
người giàu có đều không tốt.
- Cậu bảo nhà mình
không tốt ư ?
- Mình không biết nhưng
mình biết cậu là người tốt.
Mắt hắn quặm lại, giọng
nói tỏ vẻ hậm hực:
- Cậu biết không, cả
ngày vất vả chăn trâu cắt cỏ như vậy mà ông
Đoan chỉ trả tớ hai hào. Cứ mỗi khi trâu về ông ấy
lại sờ hông trâu, nếu thấy hông bị lõm xuống là ông
ấy lại trừ tiền, mà hông trâu lồi lõm chẳng theo quy
luật gì hết chỉ có trời mới biết! Còn chuyện này nữa
chứ, mẹ tớ bị bệnh nặng mà ông ấy không hề cho vay
một đồng nào, vì thế mẹ tớ mới chết đấy. Tớ nói
thế nhưng bố tớ lại bảo là vì bệnh của bà ấy chứ
không phải là không có thuốc, có cho bà ấy uống thuốc
cũng vô ích mà thôi!
Tôi lớn lên trong gia
đình yên ấm luôn được cưng chiều vì nhà
tôi có những sáu chị còn tôi là cậu con trai út duy
nhất. Ở trong lòng tôi trắng tinh không gợn sự hận thù
nên tôi không hiểu được trong cái đầu của Toán, cậu
bé vừa tròn 10 tuổi ấy đã có bóng tối và gai góc.
Tôi phục Toán là
thằng lỳ lợm. Thằng Hinh tự nhiên bắt Toán cõng
qua chỗ lội, Toán không cõng. Hinh đấm thẳng vào mặt
Toán. Toán đánh lại nhưng đương nhiên là Toán thua vì
Hinh lớn tuổi hơn. Một quy luật chơi của trẻ, nếu mà
có đứa phát khóc lên thì đứa kia sẽ ngừng đánh. Hinh
đánh Toán túi bụi nên Toán đã phải khóc và cuộc chơi
kết thúc. Nhưng khi đã chạy được ra xa Toán đã gào lên:
- Mày là thằng độc
ác, đã làm sai mà còn đánh người ta. Đến chết
tao cũng không sợ mày đâu!
Mùa nước lũ con
sông gần nhà tôi trở nên dữ tợn, nước
chảy siết cuồn cuộn sủi trắng bọt và đầy những xoáy
nước, phù sa đỏ ngầu vẩn lên đứng trên bờ nhìn xuống
mà chóng mặt. Ấy thế mà tôi cùng Toán dám bơi qua. Công
dạy tôi biết bơi là công của Toán. Có những chuyện xảy
ra như trong mơ vì trong giấc mơ thường chứa điều phi
lý: Một buổi chiều vắng vẻ bỗng chúng tôi nghe có tiếng
kêu cứu ở trên sông. Tôi và Toán chạy đến. Một thiếu
nữ đang chới với giữa sông. Chị ta cố nhoài lên mặt
nước kêu lạc giọng. Không trù trừ Toán đã lao xuống
nước. Lúc đó cô gái đã chìm nghỉm. Toán lặn ngay xuống.
Tôi hốt hoảng vì một lúc lâu chẳng thấy họ trồi lên…
nhưng kìa! Tôi thở phào vì Toán đã xuất hiện trên mặt
nước một tay đang nắm lấy mái tóc dài của cô gái cố
sức bơi vào.bờ. Cũng may mà chị ấy còn tỉnh táo, chắc
là chỉ uống độ mấy ngụm nước sông! Toán cậu bé ngần
ấy tuổi đã cứu được người con gái đó! Chị ta đang
tắm không may bước hẫng vào chỗ sâu nên bị nước chảy
siết cuốn đi. Chị ấy là người lạ mới đến chúng
tôi chả biết tên. Chị ta cảm ơn Toán, hỏi tên và xin
được biết địa chỉ nhà của Toán. Nhưng Toán chỉ cười
khì khì. Chúng tôi vùng chạy khỏi tay chị làm chị ngỡ
ngàng, đứng ngẩn người ra nhìn theo...
Đến một quãng vắng
dưới những bụi dâu xanh mướt trên bãi sông Toán mới
dừng lại nói với tôi:
- Tại sao cậu biết bơi
mà không nhảy xuống cứu người!
- Mình... mình... sợ!
Mình còn nhỏ quá mà...
- Trời, sao cậu hèn vậy!
Dạy cho cậu bơi thật phí công! Tớ không thèm
chơi với cậu đâu!
Hình như lúc
đó tôi đã giận Toán và mấy ngày chúng tôi không
gặp nhau.
Việc tôi chơi với Toán
đã làm cho gia đình tôi chia ra hai phe.Một bên là mẹ và
các chị của tôi, một bên là bố tôi. Mẹ tôi cho rằng
chơi với hạng ấy tôi không thể nên người được, nó
và bố nó không đáng là con sen thằng ở của cái nhà này!
Bố tôi nói tôi cần
phải chơi với Toán vì những trò nghịch ngợm
đó giúp con người mạnh dạn và khôn khéo hơn. Ông cao
giọng: “ Ở đời này, nói chung là cuộc săn bắt, tôi
không muốn con tôi là con cừu, con thỏ, tôi muốn nó là
con sư tử, con hổ hoặc ít ra cũng là con ó, con mèo!’’.
Nhưng đó là lý
luận thôi, sự thực ông già chưa bao giờ dạy
tôi đi “ vồ mồi ’’ cả. Xét về đời ông tôi thấy,
ông là con mồi nhiều hơn là con mãnh thú. Dưới gầm trời
thê thảm này ông đã bị thất bại liên tiếp và cuối
cùng ông đã kiệt sức ngã gục xuống.
Có một lần Toán
khoe tôi một đồ vật mà bố nó mang mãi
từ miền núi về. Đó là thằng người bằng gỗ. Khi hắn
rút từ cạp quần ra vừa trông thấy tôi đã mê luôn, chả
hiểu tại sao như vậy. Nó đen xì xì như một cục than.
Nó bóng loáng như được bôi mỡ. Khuôn mặt dữ tợn thế
nhưng sao mà cuốn hút vậy ? Về sau này tôi cứ trêu Toán
hoài,bảo rằng khuôn mặt ấy giống hệt mặt Toán.
Tôi ngắm nghía mãi không
chán đến nỗi khi Toán đòi lại mấy lần tôi
cũng không trả.
Toán van nài:
- Trả mình đi chứ
… cậu thích lắm hả ? Thôi thế này nhé,
bố tớ vừa cho tớ nên tớ rất thích.
Để cho tớ chơi một thời gian đã, đến …đến Tết
tớ sẽ cho cậu.
- Thật không ? Tôi sáng
mắt lên nhìn nó.
- Thật chứ, mình hứa
danh dự. Mặt Toán trở nên tư lự nó nói
tiếp:
- Còn một điều
này nữa nhé, đáng lẽ tớ lớn tuổi hơn tớ
không được nhờ cậu. Nhưng biết làm sao, tớ thèm
lắm. Tớ thèm biết chữ Quang ạ! Có lần tớ thấy cậu
đọc sách, nước mắt cậu rơm rớm, chắc sách nói hay
lắm nên cậu mới buồn chứ. Ôi chao! Giá mà tớ biết
được những điều gì sách đã viết nhỉ!
Tôi cười:
- Ừ được rồi!
Tớ sẽ dạy cậu ngay bây giờ, nhưng cậu phải
giữ lời hứa là phải cho tớ thằng người gỗ nhé!
- Đương nhiên!
Thế là cam kết
của chúng tôi đã xong. Ngay chiều hôm ấy hắn
ngồi bó gối hát ê a bài học đầu tiên
tôi vừa dạy: “ O tròn như quả trứng gà,
ô thì đội mũ, ơ thì có râu
’’ … Tôi ngạc nhiên vì Toán có một trí
nhớ rất tốt. Chỉ cần nói một hai lần là hắn nhớ
luôn,chẳng mấy chốc Toán đã bắt đầu biết đánh vần
… việc học tập của Toán đang trôi chảy thì có một
chuyện xảy ra. Sự kiện này đã làm cho phe mẹ tôi đắc
thắng hẳn phe bố tôi.
Chiều hôm đó sau khi
kiếm được một bông lau lớn chúng tôi liền đóng giả
Đinh Bộ Lĩnh phất cờ diệt giặc. Hai chúng tôi đã ở
trên lưng trâu, Toán liền hô to:
- Ta là Đinh Bộ
Lĩnh!
Tôi ngồi sau một tay
ôm chặt bụng hắn còn tay kia cấu đùi hắn:
- Vậy tớ là
ai!
Hắn suy nghĩ một
lúc và quay mặt lại nói:
- Cậu là Đinh Tiên
Hoàng.
Tôi khoái quá cũng
hét to:
- Ta là Đinh Tiên
Hoàng!
Toán dùng roi quất trâu
lia lịa để trâu phi nước đại … nhưng chẳng
hiểu thế nào mà Đinh Bộ Lĩnh lẫn Đinh
Tiên Hoàng bị ngã lộn xuống đất.
Tai nạn khủng khiếp
xảy ra. Đinh Bộ Lĩnh thì không thấy sao, còn
Đinh Tiên Hoàng đầu tét ra một miếng, máu chảy ra xối
xả. May mà lúc đó có người lớn gần
đấy, họ dùng thuốc lào bịt ngay chỗ vết thương
trên đầu tôi. Chị cả của tôi biết tin chạy
đến. Vốn dĩ chị không ưa Toán nên Toán hốt hoảng loạng
choạng tìm đường lẩn tránh. Lúc đó tôi còn thoáng thấy
mặt hắn xanh mét, vết xước trên má cũng đang rớm máu…
Tôi bị bắt nằm
trên giường mấy hôm, bị ép uống hết thuốc này
đến thuốc nọ. Thực ra vết thương đó chẳng nhằm nhò
gì vì nó chỉ là vết thương ngoài da đầu nhưng rồi nó
cũng để lại một vết sẹo đánh dấu kỷ niệm tình bạn
của chúng tôi.
Chiều hôm sau tự
nhiên mấy con chó nhà tôi sủa điên lên giận
dữ. Nhìn qua cửa sổ tôi thấy ngoài ngõ một người
đàn ông ốm yếu, tay ôm một con gà, tay kia cầm cái nón
rách tơi tả đi vào. Chị cả tôi chạy ra đuổi chó. Ông
già tiến lại hỏi thăm:
- Thưa cô, đây có
phải nhà ông Vận không ? ông ấy có ở nhà
không ạ!
- Bố tôi không ở
nhà! ông là ai ? ông đến có việc gì ?
Chị tôi nói như
gắt tỏ vẻ rất khó chịu. Đấy là thói
xấu của bà chị cả của tôi. Chị ấy
rất khó tính, tuy đẹp gái nhưng mãi đến 30 tuổi
mới lấy được chồng. Chị ấy rất khinh những
người nghèo thiếu học thức và sự thực trời
cũng phù hộ chị. Chị tôi đã lấy được
người chồng giàu có.
- Tôi là bố
của cháu Toán, ông già trả lời:Hôm vừa rồi
xảy ra chuyện không may đến cậu út nhà ta, hôm
nay tôi đến hỏi thăm và … biếu…biếu…một
con gà! Cho tôi xin…xin lỗi.
- Ông về ngay đi!
nhà tôi không thiếu! Chị cả tôi ngắt lời
ông già, với giọng bực tức chị tiếp. Đây là ý kiến
của gia đình tôi, từ nay trở đi ông đừng cho thằng con
hư đốn bẩn thỉu của ông rủ rê em tôi đi nghịch phá
nữa nhá!
Nói xong chị quay
ngoắt đi, vội vã bước vào nhà.
Ôm lấy ngực tôi muốn
hét lên, trời, sao chị tôi ác quá, nhưng hàm tôi như cứng
lại, tiếng kêu của tôi chỉ trong ý nghĩ.
Ông già hốt
hoảng, đứng chững lại một lúc, dương mắt tròn xoe ngạc
nhiên… nhưng rồi ông cũng phải quay ra vì
lúc này, đối diện với ông là ba tên lính gác
cổng đang sủa lên inh ỏi và tỏ ra rất hăng hái trong
việc tiến công địch thủ.
Tôi bị giam lỏng
ở nhà và những bài tập toán của bố
tôi cho cũng tăng lên để cho tôi không còn thời gian
đi chơi nữa.
Tôi buồn vô cùng
vì khi nghĩ đến những buổi chiều ấy. Buổi
chiều mà cánh đồng mênh mông của quê tôi tràn ngập gió
biển lồng lộng. Phía chân trời xa xôi rực hồng ánh hoàng
hôn. Những đám mây lặng lẽ, hình như đã ngừng trôi
nhuộm một sắc tím kỳ ảo, bỗng hiện lên đôi sừng
cong vút của con trâu già to lớn ngạo nghễ và ở trên
lưng nó, bóng một thằng bé loắt choắt, vắt vẻo hai chân
nhỏ bé. Nó đang nghẹo cổ thổi sáo một khúc đồng dao
réo rắt...
Toán đâu rồi, tôi
vẫn tìm cái bóng hình quen thuộc đó nhưng nào
đâu thấy.
Sắp tết rồi, ngoài
kia tiếng pháo thỉnh thoảng lại nổ đì đùng…
Trời càng lạnh giá, những ngọn rau cải bắp, xu hào bắt
đầu bị xoắn lá, mặt đất ngấn lên những đám trắng
loang lỗ vì sương muối. Nhà tôi cứ tối đến phải đốt
một đống lửa lên để sưởi … Trong ánh lửa bập bùng
đó, tôi bỗng thấy hiện ra con mắt ai ? Thôi đúng rồi
con mắt sáng rực của Toán, nó nhìn tôi buồn thảm và
như trách móc. Bàn tay nó cầm thằng người gỗ cháy rừng
rực, nó cố gắng đưa ra cho tôi, làm sao tôi có thể cầm
được nhỉ, khi cả Toán và thằng người gỗ đang bốc
cháy!
- Cái thằng này, lại
ngủ gật!
Tôi bỗng giật mình khi
nghe tiếng chị tôi nói, tôi thở phào nhẹ
nhõm, thì ra đó chỉ là một giấc mơ thoáng
qua.
Nỗi day dứt vì nhớ
Toán càng ngày càng tăng lên, có nhiều lúc tôi ngồi
ngẩn người ra làm cho người lớn trong nhà sợ
hãi. Thời gian đã trôi đi bao lâu tôi không nhớ nữa,
chỉ biết rằng đã lâu lắm rồi… có một ngày tôi ngẩng
cổ nhìn lên bầu trời. Chao ơi, những đàn chim én từ
phương Bắc đã bay về. Chúng bay cao quá, trông như những
chấm đen giữa nền trời còn xám màu tro của mùa đông
lạnh lẽo. Mùa xuân sắp đến rồi, tết sắp đến rồi!
Toán ơi cậu còn nợ mình thằng người gỗ nhé! Cái thằng
người mà cậu khoe rằng nó đã được làm từ một cây
gỗ lim trăm tuổi, mọc mãi trên đỉnh núi đá vôi cao ngất,
nơi mà chỉ có độc mỗi loại chim đại bàng bay tới…
Vì thế, dù có chôn xuống đất hay quẳng xuống nước
hàng ngàn năm nó cũng không thể mục nát được.
Lại một ngày nữa trôi
qua, lòng tôi xáo động lạ lùng, lồng ngực tôi
như ngẹn lại, nặng nề, u uất, tôi cảm thấy khó
thở, chân tay rã rời. Vốn dĩ tôi là đứa
trẻ con ốm yếu, cuộc sống tôi đều cần dựa dẫm
vào một cái gì đó… Đúng rồi, thời gian qua tôi đã
dựa vào Toán một thằng bé đen nhẻm nhưng tốt bụng,
phóng khoáng và dũng cảm biết bao... Thế mà cả nhà tôi
( trừ cha tôi ) đã khinh nó, ghét nó chỉ vì nó nghèo không
có quần áo lành lặn. Chân nó cũng như chân bố nó chưa
bao giờ được xỏ vào giày vào dép, suốt đời chỉ đi
chân đất! Tôi nhớ lắm cái bàn chân của bố nó lở loét
sần sùi khi đứng trước ngõ nhà tôi. tôi lại rùng mình
khi nhớ tới hôm đi chợ huyện cũng có một bàn chân như
thế, chắc là tệ hơn một chút thôi, bàn chân của người
ăn mày bị bệnh hủi, những ngón chân đã bị cụt hết
bám đầy đất cát. Tại chỗ vết thương nước vẫn chảy
ra ri rỉ, thịt ở đây thối đen lại như bám bồ hóng.
Ruồi bu lại, con đậu, con bay tranh nhau hút lấy hút để
cái thứ nước vàng tanh tưởi đó!
Ôi những bàn chân
trần đi đất đã lặng lẽ kéo lê trên
khắp nẻo đường quê hương tôi từ bao đời
rồi nhỉ ? Tôi bỗng giật mình khi thấy bóng thằng
Hinh ngoài ngõ. Hắn làm hiệu cho tôi ra. Tôi vội chạy ra
ngõ. Hắn tròn mắt thì thầm vào tai tôi.
– Cậu với tớ đến
nhà thằng Toán đi, nó chết rồi! Chẳng cần biết tôi
có đồng ý hay không nó cầm tay lôi tuột tôi đi. Tôi
như một chiếc máy làm theo ý nó. Đây là lần đầu tiên
tôi đã làm sai lệnh của bố tôi, kể từ hôm ông quyết
định không cho phép tôi ra khỏi nhà.
Vừa đi Hinh vừa kể:
Ngay từ hôm cùng bị
ngã với cậu nó đã bị bệnh. Họ nói
rằng nó bị chấn thương và còn cảm lạnh
nữa… Đến sáng hôm qua nó chết!
Tôi lặng người, trời
ơi, Toán chết cũng vì ngã trâu. Như thế
hôm bố Toán đến nhà tôi là lúc nó cũng đang
bệnh nặng. Tôi bỗng cảm thấy căm thù chị tôi quá. Giá
như chị tôi tiếp ông ấy hẳn hoi thì thể nào ông ấy
cũng nói ra điều đó!
Bước vào nhà tôi
đã nghe thấy tiếng ồn ào của mấy người đàn ông
nói chuyện với nhau, họ là những người giúp
việc chôn cất Toán. Toán của tôi là chiếc hòm gỗ nằm
yên lặng giữa nhà! Trên chiếc hòm đó có một bát cơm
và một quả trứng luộc, chiếc hòm gỗ này đã được
làm một cách thô thiển từ một chiếc cánh cửa mục nát,
còn có thể từ cả một cái rương bị mối xông được
phá ra để đóng chung với nhau. còn nhà của Toán như là
một quán nước sơ xài bên bờ đường ( người ta không
cần làm đẹp vì sợ bị ăn cắp ). Nó chỉ có 4 cái cột
tre gầy gò đỡ mái nhà lợp rạ đã mục nát. Trong nhà
chẳng có gì ngoài chiếc giường và một ống điếu cầy
hút thuốc lào của bố nó, bát đĩa nồi niêu để lung
tung chứng tỏ ở nhà này không có bàn tay của người đàn
bà…
Một người nói: (người
này trông to lớn, chững chạc có lẽ là chủ
chòm ở đây)
- Nhân tiện chủ nhà
không có mặt ở đây tôi xin trình bày riêng
với anh em đôi điều. Hôm nay chúng ta làm giúp bác Phú
thôi nhé! (anh ta cười) các anh thông cảm cho đừng mong
có rượu thịt! Bát cơm và quả trứng luộc này là của
nhà tôi mang đến đấy, mấy ngày hôm nay hai bố con chỉ
ăn có cháo loãng... tội nghiệp cho thằng bé vì nhà nghèo
nên đã chết oan uổng, tôi biết nhà này chỉ có cái mâm
đồng là đáng giá thôi, ông ấy đã bán đi ngay từ hôm
đầu để lo thuốc cho nó đấy... mà thôi tôi cũng chẳng
muốn nhắc lại nữa. Nào anh em, chúng ta hãy cùng nhau đưa
cậu Toán về nơi cực lạc.
Nơi cực lạc ư ?
Tôi thầm nghĩ, cái chết là sự vĩnh hằng đen tối và
vô nghĩa. Toán của tôi đã đi vào đó, mãi mãi không thể
trở về. Tim tôi thắt lại, chỉ còn 12 ngày nữa là Tết
thôi! Sao vậy? Toán ơi! Mày không sống để dạy tao làm
súng bắn bằng que diêm như mày hứa à!
Lúc đó ông Phú
từ ngoài ngõ bước vào, thấy tôi ông sững
lại. Con mắt của người đàn ông đau khổ này phút
chốc rọi thẳng vào tôi, nó ánh lên một thứ
ánh sáng lạnh lẽo. Con mắt đó đã chiếu vào
chiếc áo nhung đỏ thắm ấm áp của tôi và
cả đôi hài nhung màu tím dưới chân tôi nữa … Nhưng
chợt nhớ ra, mặt ông bình thản lại, ông nhẹ nhàng bước
tới cầm tay tôi. Vâng, ông đã nghĩ đến đứa con yêu
quý dộc nhất của ông, ông hiểu nó đã từng có một
đứa bạn thân, nó vẫn thường khoe với ông trong những
đêm hai cha con ông nằm ngủ trên chiếc giường tre ọp
ẹp này.
- Cậu đấy à! Cậu
Quang, tôi biết tiếng cậu lâu lắm rồi hôm nay tôi mới
gặp! Tiếng ông nhỏ xuống xót xa. Cậu Quang ơi, Toán
nó đã chết rồi, nó chết chính vì ngã
trâu đấy. Tôi có ngờ đâu là nó
chết, lúc ấy ai cũng bảo cậu bị thương nặng
hơn … nước mắt của ông ứa ra, ông loạng choạng ngồi
xuống giường, tôi cũng bước theo ngồi xuống bên cạnh
ông. Cậu biết không, nó thương cậu lắm đấy, ngay từ
hôm ấy nó đã thúc tôi đến thăm cậu. Nhà chẳng có gì
nó bảo tôi mang chiếc mâm đồng của mẹ nó còn lại bán
đi để mua một con gà mang đến... chắc cậu biết đấy...
ông cắn môi lại, im lặng một lúc, mắt ông lại rực
lên những tia sáng rợn người... giọng ông trầm hẳn xuống.
Tôi đã bị đuổi về... ngày hôm ấy nó khóc hoài, nó
ăn vạ tôi... nhưng biết làm sao đây!
Ông từ từ
đứng lên đi lại phía góc nhà, ông kiễng chân
đưa tay rút từ mái rạ ra một vật đen đen
… A! Thằng người gỗ
- Toán nó bảo tôi
biếu cậu đấy! Nó dặn rằng phải đưa tận
tay cậu!
Tôi đứng lên
đưa cả hai tay đón lấy, thằng người gỗ mà tôi
hằng mong ước đã thuộc về tôi!
Đôi mắt ông
già nheo lại, có một chút vui tươi hài lòng ở
trong đôi mắt ấy. Nhưng kìa, tôi giật mình vì
môi dưới của ông ba vết răng vẫn còn in hằn và
đang rớm máu.
Tôi không ngờ rằng
Toán chết không có một viên thuốc nào để uống. Người
đàn ông kia đã nhầm, việc bố Toán bán chiếc mâm là
vật kỷ niệm duy nhất của người vợ yêu quý của ông
đâu có phải để lo thuốc cho Toán. Ông bán nó đi để
lo cho tôi đấy chứ! Cái thằng tôi, đứa con trai vô tích
sự này, vô tình tôi đã cướp những viên thuốc còn lại
của thằng bạn thân tội nghiệp của tôi! Tôi cảm thấy
tôi hèn hạ quá, đúng rồi trước đây đã có lần Toán
đã nói như vậy. Tôi đúng là một con ký sinh trùng. Những
người giàu có trên thế gian này phải chăng họ đã khỏe
bằng sức khoẻ chiếm được của người nghèo, họ sống
lâu hơn vì đã cướp được tuổi thọ của người nghèo!
Người ta mang Toán
đi dưới một bầu trời xám xịt tràn đầy mưa bụi.
Mùa đông năm ấy sao mà tối tăm quá đỗi,
đến gần trưa mà trời đất vẫn tối xầm vì
mây che kín. Chiếc quan tài đó được buộc lên một cái
đòn tre. Hai người thanh niên khênh nó đi. Chắc là dây
yếu nên lắm lúc nó lúc la lúc lắc như muốn rơi xuống
đất. Tôi mong nó rơi xuống để Toán của tôi mở tung
nắp hòm vùng dậy bước ra, như một tiên đồng tỏa sáng!
Nhưng điều đó không
hề xảy ra mà giờ đây họ đang lấp huyệt.
Có một người cầm bát cơm có quả trứng
luộc mà tôi đã trông thấy lúc trước đang vãi
từng vốc nhỏ xuống huyệt. Theo phong tục của quê
tôi người chết nhờ bát cơm này mà sẽ có
ăn …
Nhưng phút này đây,
liệu trong cái dạ dày nhỏ bé của Toán có chứa một hột
cơm nào không? Tôi chợt nghĩ đến một con ma đói mà Toán
đã kể để doạ tôi. Nó là một cái bóng mỏng manh, lép
xẹp vật vờ ở những nơi bãi rác bẩn tưởi thối tha,
suốt ngày tìm những mẩu xương, mẩu lá bánh để gặm,
để liếm.
Tôi nắm tay lại
đau xót, thằng người gỗ cứng ngắc trong lòng bàn
tay tôi, tôi cúi xuống nhìn nó, cái mồm nó vẫn bặm
lại như thế... Đây, đồ chơi của Toán đây,
ở dưới đó Toán sẽ có cơm ăn và
cả đồ chơi nữa nhé! Không do dự, tôi đã thả
thằng người gỗ xuống cho bạn tôi. Những người lấp
mồ không để ý, họ vẫn xúc đất đổ tới tấp xuống.
Thằng người gỗ của tôi cùng chiếc quan tài phút chốc
biến mất. Tất cả đã bị chôn sâu trong nấm mồ cô quạnh
ở bên bờ sông ấy. Cái con sông của tuổi thơ tôi tràn
đầy kỷ niệm. Suốt đời tôi, nó sẽ trong xanh triền
miên êm ả trôi. Không! Nó sẽ đục ngầu, gào thét, cuồn
cuộn chảy xiết như con nước lũ tháng năm đầu mùa hạ.
© Tác giả giữ bản quyền.
. Cập nhật theo nguyên bản của tác giả gởi từ SàiGòn ngày 21.09.2011.
. Trích đăng lại vui lòng ghi rõ nguồn Newvietart.com.
DANH MỤC TÁC PHẨM CỦA ĐẶNG HỒNG QUANG
TRỞ VỀ TRANG TRUYỆN TRƯỚC
TRUYỆN TIẾP THEO
Đó là một pho tượng
kỳ lạ, nó màu đen và
bóng loáng, mắt xếch lên như kiểu cười, nhưng mồm lại
bậm lại, nguệch xuống như kiểu khóc. Tai nó nhọn như
tai mèo còn cái mũi to như kiểu mũi sư tử. Phần thân thì
thô hơn, tay duỗi thẳng và chân cũng thẳng đứ theo chiều
của thớ gỗ. Chắc là người tạc nó sau khi đã dồn hết
tâm trí để tạc phần đầu thì đến phần thân họ chán
nản nên mới làm qua loa xong chuyện. Nó dài độ bằng gang
tay nên cầm nó rất gọn. Pho tượng đó không còn nữa,
thời gian trôi đi cách đây hơn ba chục năm rồi … nhưng
tôi vẫn nhớ nó như in.
Ấy là thời kỳ sau ngày
hoà bình lập lại, luồng gió bình yên đã tràn xuống khắp
những thôn làng xơ xác vì chiến tranh và đói kém ở
một vùng miền biển quê tôi.
Gia đình tôi ngày
ấy thuộc loại gia đình khá giả. Bố tôi, một người
đàn ông rộng lượng và vui vẻ làm nghề may vá quần áo.
Ông có dáng người gầy guộc lưng hơi gù luôn chân đạp
chiếc máy may cổ hủ và cũ kỹ, suốt ngày nó phát ra những
tiếng kêu cành cạch rời rã và buồn tẻ, mẹ tôi làm
nội trợ và buôn bán quần áo may sẵn ở các chợ quê
quanh vùng chúng tôi ở. Cứ sáng sớm tinh mơ bà đã phải
dậy để chuẩn bị. Sau đó bà đi ra khỏi nhà với một
thúng quần áo nặng trịch đội ở trên đầu. Ở đỉnh
đầu mẹ tôi có một khoảng không hề mọc tóc vì chỗ
này luôn luôn bị chà sát bởi nan cứng của chiếc thúng.
Bữa cơm của gia đình tôi đã có lúc phải độn khoai nhưng
chúng tôi vẫn có cơm ăn thường xuyên còn xung quanh mọi
người không có! Họ ăn những con ốc bắt ở vũng bùn,
những mớ rau má, rau dền gai dai hái ở ven bờ đê hoang
vắng. Trời mùa đông xám xịt, suốt ngày đổ mưa phùn
ướt át. Gió bấc thổi réo lên khi qua những cành cây trơ
trụi không còn mảy may một chiếc lá. Mùa đông của quê
tôi là mùa đói ăn và giá lạnh. Một lý do nữa nhà tôi
mang tiếng là giàu vì ở làng người ta gọi những người
đã đẻ ra mình là “bố” là “mẹ” còn các chị tôi
và tôi lại gọi là “cậu” là “mợ”. Một cái từ
ngữ lạc lõng và nó có vẻ pha chút khôi hài ở nơi đây.
Có lần thằng Toán
tròn mắt ngạc nhiên nói với tôi:
- Tại sao cậu gọi bố
mẹ là “ cậu, mợ’’. “Cậu”
là em ruột của mẹ chứ!
Tôi cũng chẳng hiểu
gì nhưng mãi sau này tôi mới hiểu là gia đình
tôi đã có thời ở Hà Nội. Ngày
đó bố tôi có hiệu may tây và trong nhà
tôi lúc nào cũng có bốn năm con sen, thằng ở. Bố
tôi cũng biết dăm ba chữ tây còn mẹ tôi thì
mù chữ. Nhưng khi đi ra khỏi nhà bà luôn luôn mặc
quần áo tân thời ( áo dài phụ nữ kiểu mới ) và gọi
xe tay ( xe dùng sức kéo là người ) dù chỉ là một quãng
ngắn. Đó là những ngày sung túc nhất của gia đình tôi
nhưng tiếc thay tôi không hề biết vì lúc ấy tôi chưa
sinh ra ở trên cõi đời này. Nhà may “ Chí Thành” có
thuê sáu bảy thợ về làm công và thuê cả gia sư về dạy
học thì đương nhiên chúng tôi phải gọi bố mẹ mình
là “ cậu”, ‘mợ” để chứng tỏ gia đình mình cũng
có thang bậc trong xã hội!
Nhưng rồi chiến tranh
bùng nổ, bố mẹ tôi đã bỏ cả gia sản để tản cư
về vùng nông thôn nghèo túng này! Dưới con mắt của những
nguời dân ở đây, gia đình tôi thật là khác lạ. Họ
thường đứng ngoài ngõ dương những cặp mắt lèm nhèm
bám đầy ghèn gỉ, lơ láo nhìn vào thật là lố bịch.
Họ kháo nhau về chuyện chị em tôi mặc đồ tây và váy
đầm…nhưng cha tôi là người rất tốt, ông mang những
quần áo cũ của chúng tôi cho họ, ông cặm cụi vá kỹ
từng chiếc áo rách tả tơi của họ mà nhiều khi cũng
chẳng lấy một đồng tiền nhỏ nào nên dần dần gia đình
tôi đã hoà nhập vào tất cả mọi người.
Người bạn tôi quen đầu
tiên là Toán. Nó đen đủi và bẩn thỉu, về
mùa hè suốt ngày nó cởi trần và chỉ
mặc một cái quần đùi vá chằng vá đụp
lúc nào cũng bết đất và âm ẩm nước, chả
hiểu là thứ nước gì ? Còn mùa đông
đến nó thường co ro, rét run trong manh áo mỏng, bên
ngoài khoác một chiếc áo tơi là loại áo thời đó được
dệt bằng cói, dân quê tôi thường khoác lên người để
tránh mưa và tránh rét.
Một buổi chiều tôi
đang ngồi tập phát âm mấy từ tiếng Anh mà
cha tôi mới dạy thì từ phía xa ngoài cánh đồng vút lên
những tiếng sáo đầy quyến rũ. Tôi nhìn trước nhìn sau
không có ai biết mình liền chui qua rào, chuồn thẳng ra
cánh đồng để đến nơi có tiếng sáo ấy. Cánh đồng
về mùa này không hề có nước, chỉ còn trơ lại những
thân lúa đã bị cắt tận gốc và những đám cỏ xanh lấm
tấm hoa trắng, hoa vàng. Những ngọn cỏ non tơ thường
bám những giọt sương long lanh trông thích mắt ấy là món
ăn lý tưởng của lũ trâu bò. Đứng trên bờ ruộng, tôi
nhìn thấy cái đầu trọc trắng hếu đang nghẹo đi để
thổi sáo một bản nhạc quen thuộc:
“Có con dế mèn
Khóc trong đêm khuya
Hát xẩm không tiền
Nên nghèo xác xơ”.
Chợt thằng bé quay
ngoắt đầu lại, nó nhận ra tôi, tôi cũng sửng
sốt vì bắt gặp đôi mắt của nó rất sáng.
Điều này là chuyện lạ, bởi vì quê tôi hầu
hết dân ở đây đều mắc bệnh đau mắt hột mà họ gọi
là toét mắt. Với thói quen dùng nước ao hồ tù đọng
như vậy thì chúng ta khó mà tìm thấy được một cái cửa
sổ “ tâm hồn’’ nào hoàn hảo, trong sáng được!
Thằng bé nhanh nhẹn
tụt khỏi lưng trâu đi lại chỗ tôi. Hắn cười
toe toét để lộ ra mấy cái răng sún, tay đưa chiếc sáo
về hướng tôi đứng, hắn nói:
- Cậu thổi sáo đi!
Tôi lắc đầu lễ
phép:
- Thưa anh em không biết
thổi sáo ạ! Thằng bé trố mắt ngạc nhiên
bởi vì xưa nay nó chưa được ai nói với nó
những lời lễ phép cỡ như vậy. Từ bé đến lớn
khi nói nó chỉ xưng hô mày tao mà thôi, nhưng sao cái thằng
nhóc quần áo diêm dúa này lại dùng những lời nói cầu
kỳ xa lạ như vậy.
Tôi ít tuổi hơn Toán
khoảng 2 tuổi nên lúc đầu tôi thường gọi Toán là
anh nhưng ở cái xứ sở cục cằn thô lỗ
này những từ ngữ mang tính con nhà gia giáo của tôi trở
nên lạc hậu, rồi sau đó tôi cũng vứt quách nó đi như
vứt một thứ trang sức thừa thãi để xưng hô cho đúng
cách. Toán dạy tôi trèo lên lưng trâu từ phía đầu. Trước
hết hai tay phải cầm lấy sừng trâu rồi ấn nhẹ xuống.
Con trâu ngoan ngoãn cúi mặt và hạ đầu xuống. Tôi bước
chân lên đầu và ngay sau đó nó ngẩng mặt lên để tôi
trườn từ cổ về lưng. Quả là sự hợp đồng tuyệt
diệu giữa trâu và người. Toán nói rằng động tác đó
là do nó huấn luyện cho trâu đấy. Cũng phải tập trong
thời gian khá dài tôi mới thành công bởi vì lúc đầu
không quen với chiếc áo nhung đỏ của tôi nên con trâu
tỏ ra sợ hãi. Một điều mừng nữa là tôi cũng được
Toán dạy thổi sáo và bắt đầu tập toẹ thổi được.
Tôi rất yêu quý Toán lắm, có một lần tôi để phần
cho Toán một chiếc bánh rán. Hắn sáng mắt lên, ăn ngấu
nghiến như cả đời mới được một lần như thế. Nhưng
đến nửa chừng hắn bỗng dừng lại và hỏi:
- Bánh phần của cậu
cho tớ phải không ?
Tôi gật đầu
Nó nói tiếp:
- Bố tớ bảo
đừng bao giờ mắc nợ với bọn nhà giàu hầu hết những
người giàu có đều không tốt.
- Cậu bảo nhà mình
không tốt ư ?
- Mình không biết nhưng
mình biết cậu là người tốt.
Mắt hắn quặm lại, giọng
nói tỏ vẻ hậm hực:
- Cậu biết không, cả
ngày vất vả chăn trâu cắt cỏ như vậy mà ông
Đoan chỉ trả tớ hai hào. Cứ mỗi khi trâu về ông ấy
lại sờ hông trâu, nếu thấy hông bị lõm xuống là ông
ấy lại trừ tiền, mà hông trâu lồi lõm chẳng theo quy
luật gì hết chỉ có trời mới biết! Còn chuyện này nữa
chứ, mẹ tớ bị bệnh nặng mà ông ấy không hề cho vay
một đồng nào, vì thế mẹ tớ mới chết đấy. Tớ nói
thế nhưng bố tớ lại bảo là vì bệnh của bà ấy chứ
không phải là không có thuốc, có cho bà ấy uống thuốc
cũng vô ích mà thôi!
Tôi lớn lên trong gia
đình yên ấm luôn được cưng chiều vì nhà
tôi có những sáu chị còn tôi là cậu con trai út duy
nhất. Ở trong lòng tôi trắng tinh không gợn sự hận thù
nên tôi không hiểu được trong cái đầu của Toán, cậu
bé vừa tròn 10 tuổi ấy đã có bóng tối và gai góc.
Tôi phục Toán là
thằng lỳ lợm. Thằng Hinh tự nhiên bắt Toán cõng
qua chỗ lội, Toán không cõng. Hinh đấm thẳng vào mặt
Toán. Toán đánh lại nhưng đương nhiên là Toán thua vì
Hinh lớn tuổi hơn. Một quy luật chơi của trẻ, nếu mà
có đứa phát khóc lên thì đứa kia sẽ ngừng đánh. Hinh
đánh Toán túi bụi nên Toán đã phải khóc và cuộc chơi
kết thúc. Nhưng khi đã chạy được ra xa Toán đã gào lên:
- Mày là thằng độc
ác, đã làm sai mà còn đánh người ta. Đến chết
tao cũng không sợ mày đâu!
Mùa nước lũ con
sông gần nhà tôi trở nên dữ tợn, nước
chảy siết cuồn cuộn sủi trắng bọt và đầy những xoáy
nước, phù sa đỏ ngầu vẩn lên đứng trên bờ nhìn xuống
mà chóng mặt. Ấy thế mà tôi cùng Toán dám bơi qua. Công
dạy tôi biết bơi là công của Toán. Có những chuyện xảy
ra như trong mơ vì trong giấc mơ thường chứa điều phi
lý: Một buổi chiều vắng vẻ bỗng chúng tôi nghe có tiếng
kêu cứu ở trên sông. Tôi và Toán chạy đến. Một thiếu
nữ đang chới với giữa sông. Chị ta cố nhoài lên mặt
nước kêu lạc giọng. Không trù trừ Toán đã lao xuống
nước. Lúc đó cô gái đã chìm nghỉm. Toán lặn ngay xuống.
Tôi hốt hoảng vì một lúc lâu chẳng thấy họ trồi lên…
nhưng kìa! Tôi thở phào vì Toán đã xuất hiện trên mặt
nước một tay đang nắm lấy mái tóc dài của cô gái cố
sức bơi vào.bờ. Cũng may mà chị ấy còn tỉnh táo, chắc
là chỉ uống độ mấy ngụm nước sông! Toán cậu bé ngần
ấy tuổi đã cứu được người con gái đó! Chị ta đang
tắm không may bước hẫng vào chỗ sâu nên bị nước chảy
siết cuốn đi. Chị ấy là người lạ mới đến chúng
tôi chả biết tên. Chị ta cảm ơn Toán, hỏi tên và xin
được biết địa chỉ nhà của Toán. Nhưng Toán chỉ cười
khì khì. Chúng tôi vùng chạy khỏi tay chị làm chị ngỡ
ngàng, đứng ngẩn người ra nhìn theo...
Đến một quãng vắng
dưới những bụi dâu xanh mướt trên bãi sông Toán mới
dừng lại nói với tôi:
- Tại sao cậu biết bơi
mà không nhảy xuống cứu người!
- Mình... mình... sợ!
Mình còn nhỏ quá mà...
- Trời, sao cậu hèn vậy!
Dạy cho cậu bơi thật phí công! Tớ không thèm
chơi với cậu đâu!
Hình như lúc
đó tôi đã giận Toán và mấy ngày chúng tôi không
gặp nhau.
Việc tôi chơi với Toán
đã làm cho gia đình tôi chia ra hai phe.Một bên là mẹ và
các chị của tôi, một bên là bố tôi. Mẹ tôi cho rằng
chơi với hạng ấy tôi không thể nên người được, nó
và bố nó không đáng là con sen thằng ở của cái nhà này!
Bố tôi nói tôi cần
phải chơi với Toán vì những trò nghịch ngợm
đó giúp con người mạnh dạn và khôn khéo hơn. Ông cao
giọng: “ Ở đời này, nói chung là cuộc săn bắt, tôi
không muốn con tôi là con cừu, con thỏ, tôi muốn nó là
con sư tử, con hổ hoặc ít ra cũng là con ó, con mèo!’’.
Nhưng đó là lý
luận thôi, sự thực ông già chưa bao giờ dạy
tôi đi “ vồ mồi ’’ cả. Xét về đời ông tôi thấy,
ông là con mồi nhiều hơn là con mãnh thú. Dưới gầm trời
thê thảm này ông đã bị thất bại liên tiếp và cuối
cùng ông đã kiệt sức ngã gục xuống.
Có một lần Toán
khoe tôi một đồ vật mà bố nó mang mãi
từ miền núi về. Đó là thằng người bằng gỗ. Khi hắn
rút từ cạp quần ra vừa trông thấy tôi đã mê luôn, chả
hiểu tại sao như vậy. Nó đen xì xì như một cục than.
Nó bóng loáng như được bôi mỡ. Khuôn mặt dữ tợn thế
nhưng sao mà cuốn hút vậy ? Về sau này tôi cứ trêu Toán
hoài,bảo rằng khuôn mặt ấy giống hệt mặt Toán.
Tôi ngắm nghía mãi không
chán đến nỗi khi Toán đòi lại mấy lần tôi
cũng không trả.
Toán van nài:
- Trả mình đi chứ
… cậu thích lắm hả ? Thôi thế này nhé,
bố tớ vừa cho tớ nên tớ rất thích.
Để cho tớ chơi một thời gian đã, đến …đến Tết
tớ sẽ cho cậu.
- Thật không ? Tôi sáng
mắt lên nhìn nó.
- Thật chứ, mình hứa
danh dự. Mặt Toán trở nên tư lự nó nói
tiếp:
- Còn một điều
này nữa nhé, đáng lẽ tớ lớn tuổi hơn tớ
không được nhờ cậu. Nhưng biết làm sao, tớ thèm
lắm. Tớ thèm biết chữ Quang ạ! Có lần tớ thấy cậu
đọc sách, nước mắt cậu rơm rớm, chắc sách nói hay
lắm nên cậu mới buồn chứ. Ôi chao! Giá mà tớ biết
được những điều gì sách đã viết nhỉ!
Tôi cười:
- Ừ được rồi!
Tớ sẽ dạy cậu ngay bây giờ, nhưng cậu phải
giữ lời hứa là phải cho tớ thằng người gỗ nhé!
- Đương nhiên!
Thế là cam kết
của chúng tôi đã xong. Ngay chiều hôm ấy hắn
ngồi bó gối hát ê a bài học đầu tiên
tôi vừa dạy: “ O tròn như quả trứng gà,
ô thì đội mũ, ơ thì có râu
’’ … Tôi ngạc nhiên vì Toán có một trí
nhớ rất tốt. Chỉ cần nói một hai lần là hắn nhớ
luôn,chẳng mấy chốc Toán đã bắt đầu biết đánh vần
… việc học tập của Toán đang trôi chảy thì có một
chuyện xảy ra. Sự kiện này đã làm cho phe mẹ tôi đắc
thắng hẳn phe bố tôi.
Chiều hôm đó sau khi
kiếm được một bông lau lớn chúng tôi liền đóng giả
Đinh Bộ Lĩnh phất cờ diệt giặc. Hai chúng tôi đã ở
trên lưng trâu, Toán liền hô to:
- Ta là Đinh Bộ
Lĩnh!
Tôi ngồi sau một tay
ôm chặt bụng hắn còn tay kia cấu đùi hắn:
- Vậy tớ là
ai!
Hắn suy nghĩ một
lúc và quay mặt lại nói:
- Cậu là Đinh Tiên
Hoàng.
Tôi khoái quá cũng
hét to:
- Ta là Đinh Tiên
Hoàng!
Toán dùng roi quất trâu
lia lịa để trâu phi nước đại … nhưng chẳng
hiểu thế nào mà Đinh Bộ Lĩnh lẫn Đinh
Tiên Hoàng bị ngã lộn xuống đất.
Tai nạn khủng khiếp
xảy ra. Đinh Bộ Lĩnh thì không thấy sao, còn
Đinh Tiên Hoàng đầu tét ra một miếng, máu chảy ra xối
xả. May mà lúc đó có người lớn gần
đấy, họ dùng thuốc lào bịt ngay chỗ vết thương
trên đầu tôi. Chị cả của tôi biết tin chạy
đến. Vốn dĩ chị không ưa Toán nên Toán hốt hoảng loạng
choạng tìm đường lẩn tránh. Lúc đó tôi còn thoáng thấy
mặt hắn xanh mét, vết xước trên má cũng đang rớm máu…
Tôi bị bắt nằm
trên giường mấy hôm, bị ép uống hết thuốc này
đến thuốc nọ. Thực ra vết thương đó chẳng nhằm nhò
gì vì nó chỉ là vết thương ngoài da đầu nhưng rồi nó
cũng để lại một vết sẹo đánh dấu kỷ niệm tình bạn
của chúng tôi.
Chiều hôm sau tự
nhiên mấy con chó nhà tôi sủa điên lên giận
dữ. Nhìn qua cửa sổ tôi thấy ngoài ngõ một người
đàn ông ốm yếu, tay ôm một con gà, tay kia cầm cái nón
rách tơi tả đi vào. Chị cả tôi chạy ra đuổi chó. Ông
già tiến lại hỏi thăm:
- Thưa cô, đây có
phải nhà ông Vận không ? ông ấy có ở nhà
không ạ!
- Bố tôi không ở
nhà! ông là ai ? ông đến có việc gì ?
Chị tôi nói như
gắt tỏ vẻ rất khó chịu. Đấy là thói
xấu của bà chị cả của tôi. Chị ấy
rất khó tính, tuy đẹp gái nhưng mãi đến 30 tuổi
mới lấy được chồng. Chị ấy rất khinh những
người nghèo thiếu học thức và sự thực trời
cũng phù hộ chị. Chị tôi đã lấy được
người chồng giàu có.
- Tôi là bố
của cháu Toán, ông già trả lời:Hôm vừa rồi
xảy ra chuyện không may đến cậu út nhà ta, hôm
nay tôi đến hỏi thăm và … biếu…biếu…một
con gà! Cho tôi xin…xin lỗi.
- Ông về ngay đi!
nhà tôi không thiếu! Chị cả tôi ngắt lời
ông già, với giọng bực tức chị tiếp. Đây là ý kiến
của gia đình tôi, từ nay trở đi ông đừng cho thằng con
hư đốn bẩn thỉu của ông rủ rê em tôi đi nghịch phá
nữa nhá!
Nói xong chị quay
ngoắt đi, vội vã bước vào nhà.
Ôm lấy ngực tôi muốn
hét lên, trời, sao chị tôi ác quá, nhưng hàm tôi như cứng
lại, tiếng kêu của tôi chỉ trong ý nghĩ.
Ông già hốt
hoảng, đứng chững lại một lúc, dương mắt tròn xoe ngạc
nhiên… nhưng rồi ông cũng phải quay ra vì
lúc này, đối diện với ông là ba tên lính gác
cổng đang sủa lên inh ỏi và tỏ ra rất hăng hái trong
việc tiến công địch thủ.
Tôi bị giam lỏng
ở nhà và những bài tập toán của bố
tôi cho cũng tăng lên để cho tôi không còn thời gian
đi chơi nữa.
Tôi buồn vô cùng
vì khi nghĩ đến những buổi chiều ấy. Buổi
chiều mà cánh đồng mênh mông của quê tôi tràn ngập gió
biển lồng lộng. Phía chân trời xa xôi rực hồng ánh hoàng
hôn. Những đám mây lặng lẽ, hình như đã ngừng trôi
nhuộm một sắc tím kỳ ảo, bỗng hiện lên đôi sừng
cong vút của con trâu già to lớn ngạo nghễ và ở trên
lưng nó, bóng một thằng bé loắt choắt, vắt vẻo hai chân
nhỏ bé. Nó đang nghẹo cổ thổi sáo một khúc đồng dao
réo rắt...
Toán đâu rồi, tôi
vẫn tìm cái bóng hình quen thuộc đó nhưng nào
đâu thấy.
Sắp tết rồi, ngoài
kia tiếng pháo thỉnh thoảng lại nổ đì đùng…
Trời càng lạnh giá, những ngọn rau cải bắp, xu hào bắt
đầu bị xoắn lá, mặt đất ngấn lên những đám trắng
loang lỗ vì sương muối. Nhà tôi cứ tối đến phải đốt
một đống lửa lên để sưởi … Trong ánh lửa bập bùng
đó, tôi bỗng thấy hiện ra con mắt ai ? Thôi đúng rồi
con mắt sáng rực của Toán, nó nhìn tôi buồn thảm và
như trách móc. Bàn tay nó cầm thằng người gỗ cháy rừng
rực, nó cố gắng đưa ra cho tôi, làm sao tôi có thể cầm
được nhỉ, khi cả Toán và thằng người gỗ đang bốc
cháy!
- Cái thằng này, lại
ngủ gật!
Tôi bỗng giật mình khi
nghe tiếng chị tôi nói, tôi thở phào nhẹ
nhõm, thì ra đó chỉ là một giấc mơ thoáng
qua.
Nỗi day dứt vì nhớ
Toán càng ngày càng tăng lên, có nhiều lúc tôi ngồi
ngẩn người ra làm cho người lớn trong nhà sợ
hãi. Thời gian đã trôi đi bao lâu tôi không nhớ nữa,
chỉ biết rằng đã lâu lắm rồi… có một ngày tôi ngẩng
cổ nhìn lên bầu trời. Chao ơi, những đàn chim én từ
phương Bắc đã bay về. Chúng bay cao quá, trông như những
chấm đen giữa nền trời còn xám màu tro của mùa đông
lạnh lẽo. Mùa xuân sắp đến rồi, tết sắp đến rồi!
Toán ơi cậu còn nợ mình thằng người gỗ nhé! Cái thằng
người mà cậu khoe rằng nó đã được làm từ một cây
gỗ lim trăm tuổi, mọc mãi trên đỉnh núi đá vôi cao ngất,
nơi mà chỉ có độc mỗi loại chim đại bàng bay tới…
Vì thế, dù có chôn xuống đất hay quẳng xuống nước
hàng ngàn năm nó cũng không thể mục nát được.
Lại một ngày nữa trôi
qua, lòng tôi xáo động lạ lùng, lồng ngực tôi
như ngẹn lại, nặng nề, u uất, tôi cảm thấy khó
thở, chân tay rã rời. Vốn dĩ tôi là đứa
trẻ con ốm yếu, cuộc sống tôi đều cần dựa dẫm
vào một cái gì đó… Đúng rồi, thời gian qua tôi đã
dựa vào Toán một thằng bé đen nhẻm nhưng tốt bụng,
phóng khoáng và dũng cảm biết bao... Thế mà cả nhà tôi
( trừ cha tôi ) đã khinh nó, ghét nó chỉ vì nó nghèo không
có quần áo lành lặn. Chân nó cũng như chân bố nó chưa
bao giờ được xỏ vào giày vào dép, suốt đời chỉ đi
chân đất! Tôi nhớ lắm cái bàn chân của bố nó lở loét
sần sùi khi đứng trước ngõ nhà tôi. tôi lại rùng mình
khi nhớ tới hôm đi chợ huyện cũng có một bàn chân như
thế, chắc là tệ hơn một chút thôi, bàn chân của người
ăn mày bị bệnh hủi, những ngón chân đã bị cụt hết
bám đầy đất cát. Tại chỗ vết thương nước vẫn chảy
ra ri rỉ, thịt ở đây thối đen lại như bám bồ hóng.
Ruồi bu lại, con đậu, con bay tranh nhau hút lấy hút để
cái thứ nước vàng tanh tưởi đó!
Ôi những bàn chân
trần đi đất đã lặng lẽ kéo lê trên
khắp nẻo đường quê hương tôi từ bao đời
rồi nhỉ ? Tôi bỗng giật mình khi thấy bóng thằng
Hinh ngoài ngõ. Hắn làm hiệu cho tôi ra. Tôi vội chạy ra
ngõ. Hắn tròn mắt thì thầm vào tai tôi.
– Cậu với tớ đến
nhà thằng Toán đi, nó chết rồi! Chẳng cần biết tôi
có đồng ý hay không nó cầm tay lôi tuột tôi đi. Tôi
như một chiếc máy làm theo ý nó. Đây là lần đầu tiên
tôi đã làm sai lệnh của bố tôi, kể từ hôm ông quyết
định không cho phép tôi ra khỏi nhà.
Vừa đi Hinh vừa kể:
Ngay từ hôm cùng bị
ngã với cậu nó đã bị bệnh. Họ nói
rằng nó bị chấn thương và còn cảm lạnh
nữa… Đến sáng hôm qua nó chết!
Tôi lặng người, trời
ơi, Toán chết cũng vì ngã trâu. Như thế
hôm bố Toán đến nhà tôi là lúc nó cũng đang
bệnh nặng. Tôi bỗng cảm thấy căm thù chị tôi quá. Giá
như chị tôi tiếp ông ấy hẳn hoi thì thể nào ông ấy
cũng nói ra điều đó!
Bước vào nhà tôi
đã nghe thấy tiếng ồn ào của mấy người đàn ông
nói chuyện với nhau, họ là những người giúp
việc chôn cất Toán. Toán của tôi là chiếc hòm gỗ nằm
yên lặng giữa nhà! Trên chiếc hòm đó có một bát cơm
và một quả trứng luộc, chiếc hòm gỗ này đã được
làm một cách thô thiển từ một chiếc cánh cửa mục nát,
còn có thể từ cả một cái rương bị mối xông được
phá ra để đóng chung với nhau. còn nhà của Toán như là
một quán nước sơ xài bên bờ đường ( người ta không
cần làm đẹp vì sợ bị ăn cắp ). Nó chỉ có 4 cái cột
tre gầy gò đỡ mái nhà lợp rạ đã mục nát. Trong nhà
chẳng có gì ngoài chiếc giường và một ống điếu cầy
hút thuốc lào của bố nó, bát đĩa nồi niêu để lung
tung chứng tỏ ở nhà này không có bàn tay của người đàn
bà…
Một người nói: (người
này trông to lớn, chững chạc có lẽ là chủ
chòm ở đây)
- Nhân tiện chủ nhà
không có mặt ở đây tôi xin trình bày riêng
với anh em đôi điều. Hôm nay chúng ta làm giúp bác Phú
thôi nhé! (anh ta cười) các anh thông cảm cho đừng mong
có rượu thịt! Bát cơm và quả trứng luộc này là của
nhà tôi mang đến đấy, mấy ngày hôm nay hai bố con chỉ
ăn có cháo loãng... tội nghiệp cho thằng bé vì nhà nghèo
nên đã chết oan uổng, tôi biết nhà này chỉ có cái mâm
đồng là đáng giá thôi, ông ấy đã bán đi ngay từ hôm
đầu để lo thuốc cho nó đấy... mà thôi tôi cũng chẳng
muốn nhắc lại nữa. Nào anh em, chúng ta hãy cùng nhau đưa
cậu Toán về nơi cực lạc.
Nơi cực lạc ư ?
Tôi thầm nghĩ, cái chết là sự vĩnh hằng đen tối và
vô nghĩa. Toán của tôi đã đi vào đó, mãi mãi không thể
trở về. Tim tôi thắt lại, chỉ còn 12 ngày nữa là Tết
thôi! Sao vậy? Toán ơi! Mày không sống để dạy tao làm
súng bắn bằng que diêm như mày hứa à!
Lúc đó ông Phú
từ ngoài ngõ bước vào, thấy tôi ông sững
lại. Con mắt của người đàn ông đau khổ này phút
chốc rọi thẳng vào tôi, nó ánh lên một thứ
ánh sáng lạnh lẽo. Con mắt đó đã chiếu vào
chiếc áo nhung đỏ thắm ấm áp của tôi và
cả đôi hài nhung màu tím dưới chân tôi nữa … Nhưng
chợt nhớ ra, mặt ông bình thản lại, ông nhẹ nhàng bước
tới cầm tay tôi. Vâng, ông đã nghĩ đến đứa con yêu
quý dộc nhất của ông, ông hiểu nó đã từng có một
đứa bạn thân, nó vẫn thường khoe với ông trong những
đêm hai cha con ông nằm ngủ trên chiếc giường tre ọp
ẹp này.
- Cậu đấy à! Cậu
Quang, tôi biết tiếng cậu lâu lắm rồi hôm nay tôi mới
gặp! Tiếng ông nhỏ xuống xót xa. Cậu Quang ơi, Toán
nó đã chết rồi, nó chết chính vì ngã
trâu đấy. Tôi có ngờ đâu là nó
chết, lúc ấy ai cũng bảo cậu bị thương nặng
hơn … nước mắt của ông ứa ra, ông loạng choạng ngồi
xuống giường, tôi cũng bước theo ngồi xuống bên cạnh
ông. Cậu biết không, nó thương cậu lắm đấy, ngay từ
hôm ấy nó đã thúc tôi đến thăm cậu. Nhà chẳng có gì
nó bảo tôi mang chiếc mâm đồng của mẹ nó còn lại bán
đi để mua một con gà mang đến... chắc cậu biết đấy...
ông cắn môi lại, im lặng một lúc, mắt ông lại rực
lên những tia sáng rợn người... giọng ông trầm hẳn xuống.
Tôi đã bị đuổi về... ngày hôm ấy nó khóc hoài, nó
ăn vạ tôi... nhưng biết làm sao đây!
Ông từ từ
đứng lên đi lại phía góc nhà, ông kiễng chân
đưa tay rút từ mái rạ ra một vật đen đen
… A! Thằng người gỗ
- Toán nó bảo tôi
biếu cậu đấy! Nó dặn rằng phải đưa tận
tay cậu!
Tôi đứng lên
đưa cả hai tay đón lấy, thằng người gỗ mà tôi
hằng mong ước đã thuộc về tôi!
Đôi mắt ông
già nheo lại, có một chút vui tươi hài lòng ở
trong đôi mắt ấy. Nhưng kìa, tôi giật mình vì
môi dưới của ông ba vết răng vẫn còn in hằn và
đang rớm máu.
Tôi không ngờ rằng
Toán chết không có một viên thuốc nào để uống. Người
đàn ông kia đã nhầm, việc bố Toán bán chiếc mâm là
vật kỷ niệm duy nhất của người vợ yêu quý của ông
đâu có phải để lo thuốc cho Toán. Ông bán nó đi để
lo cho tôi đấy chứ! Cái thằng tôi, đứa con trai vô tích
sự này, vô tình tôi đã cướp những viên thuốc còn lại
của thằng bạn thân tội nghiệp của tôi! Tôi cảm thấy
tôi hèn hạ quá, đúng rồi trước đây đã có lần Toán
đã nói như vậy. Tôi đúng là một con ký sinh trùng. Những
người giàu có trên thế gian này phải chăng họ đã khỏe
bằng sức khoẻ chiếm được của người nghèo, họ sống
lâu hơn vì đã cướp được tuổi thọ của người nghèo!
Người ta mang Toán
đi dưới một bầu trời xám xịt tràn đầy mưa bụi.
Mùa đông năm ấy sao mà tối tăm quá đỗi,
đến gần trưa mà trời đất vẫn tối xầm vì
mây che kín. Chiếc quan tài đó được buộc lên một cái
đòn tre. Hai người thanh niên khênh nó đi. Chắc là dây
yếu nên lắm lúc nó lúc la lúc lắc như muốn rơi xuống
đất. Tôi mong nó rơi xuống để Toán của tôi mở tung
nắp hòm vùng dậy bước ra, như một tiên đồng tỏa sáng!
Nhưng điều đó không
hề xảy ra mà giờ đây họ đang lấp huyệt.
Có một người cầm bát cơm có quả trứng
luộc mà tôi đã trông thấy lúc trước đang vãi
từng vốc nhỏ xuống huyệt. Theo phong tục của quê
tôi người chết nhờ bát cơm này mà sẽ có
ăn …
Nhưng phút này đây,
liệu trong cái dạ dày nhỏ bé của Toán có chứa một hột
cơm nào không? Tôi chợt nghĩ đến một con ma đói mà Toán
đã kể để doạ tôi. Nó là một cái bóng mỏng manh, lép
xẹp vật vờ ở những nơi bãi rác bẩn tưởi thối tha,
suốt ngày tìm những mẩu xương, mẩu lá bánh để gặm,
để liếm.
Tôi nắm tay lại
đau xót, thằng người gỗ cứng ngắc trong lòng bàn
tay tôi, tôi cúi xuống nhìn nó, cái mồm nó vẫn bặm
lại như thế... Đây, đồ chơi của Toán đây,
ở dưới đó Toán sẽ có cơm ăn và
cả đồ chơi nữa nhé! Không do dự, tôi đã thả
thằng người gỗ xuống cho bạn tôi. Những người lấp
mồ không để ý, họ vẫn xúc đất đổ tới tấp xuống.
Thằng người gỗ của tôi cùng chiếc quan tài phút chốc
biến mất. Tất cả đã bị chôn sâu trong nấm mồ cô quạnh
ở bên bờ sông ấy. Cái con sông của tuổi thơ tôi tràn
đầy kỷ niệm. Suốt đời tôi, nó sẽ trong xanh triền
miên êm ả trôi. Không! Nó sẽ đục ngầu, gào thét, cuồn
cuộn chảy xiết như con nước lũ tháng năm đầu mùa hạ.
© Tác giả giữ bản quyền.
. Cập nhật theo nguyên bản của tác giả gởi từ SàiGòn ngày 21.09.2011.
. Trích đăng lại vui lòng ghi rõ nguồn Newvietart.com.
DANH MỤC TÁC PHẨM CỦA ĐẶNG HỒNG QUANG
TRỞ VỀ TRANG TRUYỆN TRƯỚC
TRUYỆN TIẾP THEO

Accept-Ranges: bytes