markdown:
# Khách sạn tại Ashton-under-Lyne
## Tìm khách sạn tại Ashton-under-Lyne
![ Hotels.com™ Rewards](https://a1.cdn-hotels.com/da/assets/s/44.0/images/brands/hcom/hcomrewards/logos/rewards-logo-purple-no-moon-vi_VN.png)
![ Hotels.com™ Rewards](https://a1.cdn-hotels.com/da/assets/s/44.0/images/brands/hcom/hcomrewards/logos/rewards-logo-white-no-moon-vi_VN.png)
## Đang được quan tâm tại Ashton-under-Lyne
- Đặt nhiều nhất
Radisson Blu Hotel Manchester, Airport
1.272 người đã xem khách sạn này trong 1 giờ vừa qua
486 người đã xem khách sạn này trong 1 giờ vừa qua
382 người đã xem khách sạn này trong 1 giờ vừa qua
319 người đã xem khách sạn này trong 1 giờ vừa qua
314 người đã xem khách sạn này trong 1 giờ vừa qua
287 người đã xem khách sạn này trong 1 giờ vừa qua
266 người đã xem khách sạn này trong 1 giờ vừa qua
202 người đã xem khách sạn này trong 1 giờ vừa qua
198 người đã xem khách sạn này trong 1 giờ vừa qua
66 người đã xem khách sạn này trong 1 giờ vừa qua
## Khách sạn tại Ashton-under-Lyne, Vương Quốc Anh
Tại Hotels.com, bạn có thể tìm và so sánh giá phòng khách sạn tại Ashton-under-Lyne để chọn khách sạn hoàn hảo cho chuyến đi của mình. Bất kể bạn đang lên kế hoạch cho một chuyến du lịch, kỳ nghỉ hè hay đi công tác tại Ashton-under-Lyne, Hotels.com luôn có phòng phù hợp cho nhu cầu của bạn.

Cache-Control: max-age=0, no-cache, no-store

Content-Language: vi-VN

X-UA-Compatible: IE=Edge

Server: Application-Server


markdown:
# Khách sạn Phục vụ bữa sáng miễn phí ở Vina del Mar
## Tìm khách sạn Phục vụ bữa sáng miễn phí tại Vina del Mar
![ Hotels.com™ Rewards](https://a1.cdn-hotels.com/da/assets/s/44.0/images/brands/hcom/hcomrewards/logos/rewards-logo-purple-no-moon-vi_VN.png)
![ Hotels.com™ Rewards](https://a1.cdn-hotels.com/da/assets/s/44.0/images/brands/hcom/hcomrewards/logos/rewards-logo-white-no-moon-vi_VN.png)
## Đang được quan tâm tại Vina del Mar
- Đặt nhiều nhất
Radisson Acqua Hotel & Spa Concon
230 người đã xem khách sạn này trong 1 giờ vừa qua
151 người đã xem khách sạn này trong 1 giờ vừa qua
130 người đã xem khách sạn này trong 1 giờ vừa qua
74 người đã xem khách sạn này trong 1 giờ vừa qua
56 người đã xem khách sạn này trong 1 giờ vừa qua
41 người đã xem khách sạn này trong 1 giờ vừa qua
21 người đã xem khách sạn này trong 1 giờ vừa qua
17 người đã xem khách sạn này trong 1 giờ vừa qua
16 người đã xem khách sạn này trong 1 giờ vừa qua
14 người đã xem khách sạn này trong 1 giờ vừa qua
![ Vina del Mar, Chile](https://a1.cdn-hotels.com/da/assets/s/44.0/images/common/core/dio/widget/1.gif)
![ Vina del Mar, Chile](https://a1.cdn-hotels.com/da/assets/s/44.0/images/common/core/dio/widget/1.gif)
Xem khách sạn Phục vụ bữa sáng miễn phí tại Vina del Mar trên bản đồ
## Địa danh
[Bãi biển Canelo](https://vi.hotels.com/de1778772/khach-san-gan-bai-bien-canelo-algarrobo-chile/) [Sòng bạc Vina del Mar](https://vi.hotels.com/de1684160/khach-san-gan-song-bac-vina-del-mar-vina-del-mar-chile/) [Quảng trường Sotomayor](https://vi.hotels.com/de1683731/khach-san-gan-quang-truong-sotomayor-valparaiso-chile/) [Bãi biển El Sol](https://vi.hotels.com/de1684161/khach-san-gan-bai-bien-el-sol-vina-del-mar-chile/) [Bãi biển Cau-Cau](https://vi.hotels.com/de1684178/khach-san-gan-bai-bien-cau-cau-concon-chile/) [Bãi biển Isla Negra](https://vi.hotels.com/de1683932/khach-san-gan-bai-bien-isla-negra-valparaiso-chile/) [Đại học Công giáo Valparaiso](https://vi.hotels.com/de1683908/khach-san-gan-ai-hoc-cong-giao-valparaiso-valparaiso-chile/) [Bảo tàng La Sebastiana (Nhà Pablo Neruda)](https://vi.hotels.com/de1683896/khach-san-gan-bao-tang-la-sebastiana-nha-pablo-neruda-valparaiso-chile/) [Lâu đài Wulff](https://vi.hotels.com/de1792869/khach-san-gan-lau-ai-wulff-vina-del-mar-chile/) [Bãi biển Papudo](https://vi.hotels.com/de1684184/khach-san-gan-bai-bien-papudo-papudo-chile/) [Trung tâm mua sắm Marina Arauco](https://vi.hotels.com/de1792871/khach-san-gan-trung-tam-mua-sam-marina-arauco-vina-del-mar-chile/) [Bãi biển Zapallar](https://vi.hotels.com/de1684182/khach-san-gan-bai-bien-zapallar-vina-del-mar-chile/) [Congreso Nacional](https://vi.hotels.com/de1683901/khach-san-gan-congreso-nacional-valparaiso-chile/) [Estadio Playa Ancha](https://vi.hotels.com/de1683887/khach-san-gan-estadio-playa-ancha-valparaiso-chile/) [Bãi biển Aguas Blancas](https://vi.hotels.com/de1684179/khach-san-gan-bai-bien-aguas-blancas-vina-del-mar-chile/) [Bãi biển Rocas de Santo Domingo](https://vi.hotels.com/de1683968/khach-san-gan-bai-bien-rocas-de-santo-domingo-santo-domingo-chile/) [Bãi biển Cochoa](https://vi.hotels.com/de1773277/khach-san-gan-bai-bien-cochoa-vina-del-mar-chile/) [Khu cáp treo Concepcion](https://vi.hotels.com/de1754595/khach-san-gan-khu-cap-treo-concepcion-valparaiso-chile/) [Playa Luna (Bãi biển)](https://vi.hotels.com/de1773387/khach-san-gan-playa-luna-bai-bien-puchuncavi-chile/) [Nhà hát vòng tròn Quinta Vergara](https://vi.hotels.com/de1684100/khach-san-gan-nha-hat-vong-tron-quinta-vergara-vina-del-mar-chile/)

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

Connection: close

Pragma: no-cache

Vary: Accept-Encoding


markdown:
# Ai Cập thuộc La Mã
|
|Ai Cập thuộc La Mã
Provincia Aegypti
ἐπαρχία Αἰγύπτου
|
|
|
|![]()
**30 BC–641** ![ ](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/d/d2/Blank.png)
![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/d/d2/Blank.png)
[→](/wiki/Ai_C%E1%BA%ADp_thu%E1%BB%99c_%E1%BA%A2_R%E1%BA%ADp) **Thủ phủ** [Alexandria](/wiki/Alexandria) **Thời đại lịch sử** [Thời kỳ cổ đại](/wiki/Th%E1%BB%9Di_k%E1%BB%B3_c%E1%BB%95_%C4%91%E1%BA%A1i) [Ai Cập thuộc Hy Lạp](/wiki/Ai_C%E1%BA%ADp_thu%E1%BB%99c_Hy_L%E1%BA%A1p) **Ngày nay là một phần của** ![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fe/Flag_of_Egypt.svg/23px-Flag_of_Egypt.svg.png)
[Ai Cập](/wiki/Ai_C%E1%BA%ADp)
|
|
|
|![]()
Bài này nằm trong loạt bài về
[Ai Cập](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ai_C%E1%BA%ADp) **pre–3100 TCN** [Ai Cập thời tiền sử](/w/index.php?title=Ai_C%E1%BA%ADp_th%E1%BB%9Di_ti%E1%BB%81n_s%E1%BB%AD&action=edit&redlink=1) [Ai Cập cổ đại](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Ai_C%E1%BA%ADp_c%E1%BB%95_%C4%91%E1%BA%A1i&action=edit&redlink=1) **3100–2686 TCN** [Sơ triều đại](/wiki/Th%E1%BB%9Di_k%E1%BB%B3_S%C6%A1_tri%E1%BB%81u_%C4%91%E1%BA%A1i_c%E1%BB%A7a_Ai_C%E1%BA%ADp) **2686–2181 TCN** [Cổ vương quốc](/w/index.php?title=C%E1%BB%95_v%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c&action=edit&redlink=1) **2181–2055 TCN** [Chuyển tiếp thứ nhất](/w/index.php?title=Th%E1%BB%9Di_k%E1%BB%B3_chuy%E1%BB%83n_ti%E1%BA%BFp_th%E1%BB%A9_nh%E1%BA%A5t_c%E1%BB%A7a_Ai_C%E1%BA%ADp&action=edit&redlink=1) **2055–1650 TCN** [Trung vương quốc](/w/index.php?title=Trung_v%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Ai_C%E1%BA%ADp&action=edit&redlink=1) **1650–1550 TCN** [Chuyển tiếp thứ hai](/w/index.php?title=Th%E1%BB%9Di_k%E1%BB%B3_chuy%E1%BB%83n_ti%E1%BA%BFp_th%E1%BB%A9_hai_c%E1%BB%A7a_Ai_C%E1%BA%ADp&action=edit&redlink=1) **1550–1069 TCN** [Tân vương quốc](/w/index.php?title=T%C3%A2n_v%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Ai_C%E1%BA%ADp&action=edit&redlink=1) **1069–664 TCN** [Chuyển tiếp thứ ba](/w/index.php?title=Th%E1%BB%9Di_k%E1%BB%B3_chuy%E1%BB%83n_ti%E1%BA%BFp_th%E1%BB%A9_ba_c%E1%BB%A7a_Ai_C%E1%BA%ADp&action=edit&redlink=1) **664–332 TCN** [Hậu nguyên](/w/index.php?title=Th%E1%BB%9Di_k%E1%BB%B3_H%E1%BA%ADu_nguy%C3%AAn_c%E1%BB%A7a_Ai_C%E1%BA%ADp_c%E1%BB%95_%C4%91%E1%BA%A1i&action=edit&redlink=1) [Thời cổ điển](/wiki/Th%E1%BB%9Di_c%E1%BB%95_%C4%91i%E1%BB%83n) **Ai Cập thuộc**525–332 TCN [Achaemenes](/wiki/Nh%C3%A0_Achaemenes) **332–30 TCN** [Ai Cập Hy Lạp hóa](/wiki/Ai_C%E1%BA%ADp_Hy_L%E1%BA%A1p_h%C3%B3a) **30 TCN–641 SCN** **Ai Cập thuộc La Mã** **Ai Cập thuộc**621–629 [Sassanid](/wiki/Nh%C3%A0_Sassanid) [Thời Trung cổ](/w/index.php?title=Ai_C%E1%BA%ADp_th%E1%BB%9Di_trung_c%E1%BB%95&action=edit&redlink=1) **641–969** [Ai Cập Ả Rập](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o_chinh_ph%E1%BB%A5c_Ai_C%E1%BA%ADp&action=edit&redlink=1) **969–1171** [Ai Cập thuộc Fatima](/wiki/Nh%C3%A0_Fatima) **1171–1250** [Ai Cập thuộc Ayyub](/wiki/Nh%C3%A0_Ayyub) **1250–1517** [Mamluk Ai Cập](/w/index.php?title=Tri%E1%BB%81u_Mamluk_(Cairo)&action=edit&redlink=1) [Thời cận đại](/wiki/Th%E1%BB%9Di_c%E1%BA%ADn_%C4%91%E1%BA%A1i) **1517–1867** [Ai Cập thuộc Ottoman](/wiki/T%E1%BB%89nh_Ai_C%E1%BA%ADp,_%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Ottoman) **1798–1801** [Pháp xâm lược](/wiki/Ph%C3%A1p_x%C3%A2m_l%C6%B0%E1%BB%A3c_Ai_C%E1%BA%ADp) **1805–1882** [Ai Cập dưới thời nhà Muhammad Ali](/wiki/Ai_C%E1%BA%ADp_d%C6%B0%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%9Di_nh%C3%A0_Muhammad_Ali) **1867–1914** [Khedivate of Egypt](/w/index.php?title=Khedivate_of_Egypt&action=edit&redlink=1) [Ai Cập hiện đại](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Ai_C%E1%BA%ADp_hi%E1%BB%87n_%C4%91%E1%BA%A1i&action=edit&redlink=1) **1882–1953** [Anh xâm lược](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Ai_C%E1%BA%ADp_th%E1%BB%9Di_thu%E1%BB%99c_Anh&action=edit&redlink=1) **1914–1922** [Hồi quốc Ai Cập](/w/index.php?title=H%E1%BB%93i_qu%E1%BB%91c_Ai_C%E1%BA%ADp&action=edit&redlink=1) **1922–1953** [Vương quốc Ai Cập](/w/index.php?title=V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Ai_C%E1%BA%ADp&action=edit&redlink=1) **1953–present** [Cộng hòa Ai Cập](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Ai_C%E1%BA%ADp&action=edit&redlink=1) ![ Ai Cập](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fe/Flag_of_Egypt.svg/23px-Flag_of_Egypt.svg.png)
![ Ai Cập](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fe/Flag_of_Egypt.svg/23px-Flag_of_Egypt.svg.png)
[Chủ đề Ai Cập](/w/index.php?title=Portal:Ai_C%E1%BA%ADp&action=edit&redlink=1)
Sau khi thắng nữ hoàng
[Cleopatra](/wiki/Cleopatra_VII) ở trận [hải chiến Actium](/wiki/Tr%E1%BA%ADn_Actium) ngoài khơi Hy Lạp năm 31 TCN, quân La Mã của tướng [Octavian](/wiki/Augustus) vào lãnh thổ Ai Cập và diệt vương triều của Cleopatra năm 30 TCN. Năm 27 TCN tướng Octavian lên ngôi hoàng đế, khai sinh đế quốc La Mã, đặt hiệu thành Augustus Caesar và khởi đầu một thời đại thanh bình mà sử gọi là cuộc [Thái Bình La Mã](/w/index.php?title=Th%C3%A1i_B%C3%ACnh_La_M%C3%A3&action=edit&redlink=1) ( *Pax Romana*). Từ đó, đất Ai Cập cũng trở thành vựa [lúa mì](/wiki/L%C3%BAa_m%C3%AC) lớn nhất của đế quốc khổng lồ này.
## Mục lục
## Văn tự thất truyền[
[sửa](/w/index.php?title=Ai_C%E1%BA%ADp_thu%E1%BB%99c_La_M%C3%A3&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ai_C%E1%BA%ADp_thu%E1%BB%99c_La_M%C3%A3&action=edit§ion=1)]
Người La Mã tuy là dân tộc thống trị, nhưng họ cũng theo thờ các
[thần linh Ai Cập](/w/index.php?title=Th%E1%BA%A7n_linh_Ai_C%E1%BA%ADp&action=edit&redlink=1), cho nên, buổi đầu, người Ai Cập cũng còn giữ được đôi phần bản sắc của dân tộc họ. Nhưng đến khi [Cơ Đốc giáo](/wiki/Kit%C3%B4_gi%C3%A1o) truyền sang vào thế kỷ 1 thì bản sắc đó phai nhạt đi nhanh. Hơn nữa, từ năm 332 TCN đất Ai Cập đã bị người [Hy Lạp](/wiki/Hy_L%E1%BA%A1p) cai trị nên tiếng nói đã đồng hóa theo Hy Lạp rất nhiều. Vào thế kỷ 2 thì một ngôn ngữ mới, [tiếng Copt](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Copt), một thứ [tiếng Hy Lạp](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Hy_L%E1%BA%A1p) của tín đồ Cơ Đốc giáo tại Ai Cập, đã trở thành thứ tiếng chính trong lãnh thổ. Đến thế kỷ 4 thì tiếng nói và chữ viết Ai Cập cổ coi như hoàn toàn bị thất truyền trước khi được giải mã vào thế kỷ 19 do nhà khảo cổ [Jean-François Champollion](/w/index.php?title=Jean-Fran%C3%A7ois_Champollion&action=edit&redlink=1).
Tiếng nói bị mất, dân tộc Ai Cập cũng bị đồng hóa. Về sau, từ thế kỷ thứ 7 trở đi, đất Ai Cập dần dần biến thành một đất nước của người Ả Rập nói
[tiếng Ả Rập](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_%E1%BA%A2_R%E1%BA%ADp). Ngày nay, thủ đô [Cairo](/wiki/Cairo), với hơn 18 triệu dân, được xếp hạng là thành phố đông dân nhất của chủng tộc Ả Rập.
## Các biến cố chính trị và quân sự[
[sửa](/w/index.php?title=Ai_C%E1%BA%ADp_thu%E1%BB%99c_La_M%C3%A3&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ai_C%E1%BA%ADp_thu%E1%BB%99c_La_M%C3%A3&action=edit§ion=2)]
Người La Mã dùng rất ít quân để trấn giữ Ai Cập. Buổi đầu họ đặt ba sư đoàn lê-dương (
*legion*) sau chỉ để lại hai, mỗi sư-đoàn đông cỡ 6.000 người, và một số đại đội *cohort*, mỗi đại đội khoảng 600 người trợ quân. Vị thống đốc đầu tiên của Ai Cập, Gaius Cornelius Gallus (30 TCN - 26 TCN), đánh chiếm các vùng đất phía nam đã rơi ngoài vòng kiểm soát của nhà Ptolemy. Vị thống đốc thứ nhì là Aelius Gallus (26 TCN - 24 TCN) đem quân xâm lăng vùng Petraea và vùng Felix của bán đảo Ả Rập, nhưng bị thua to. Mãi đến đời hoàng đế [Claudius](/wiki/Claudius) (41 - 54) vùng duyên hải Biển Đỏ của Ai Cập mới rơi vào vòng kiểm soát của La Mã.
Thời này Ai Cập thường được hưởng thanh bình. Chỉ có năm 64 thì thành phố
[Alexandria](/wiki/Alexandria) có cuộc nổi loạn của [người Do Thái](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Do_Th%C3%A1i) sang cư trú quá đông. Năm 117 các vùng đất Do Thái, **Ai Cập**, Lybia, Thổ Nhĩ Kỳ đều nổi dậy, Hoàng đế [Traianus](/wiki/Traianus) thân chinh kéo đại quân đi dẹp loạn, nhưng trên đường lâm trận thì ông ngã bệnh qua đời. [[1]](#cite_note-1) Năm 175 có Avidius Cassius xưng vương ở Ai Cập và [2] [Syria](/wiki/Syria), nhưng bị chính quyền La Mã trấn áp.
Năm 212, hoàng đế
[Caracalla](/wiki/Caracalla) ban chiếu chỉ mang tên ông, cho phép dân chúng trong đế quốc, phàm ai là người tự do (không phải nô lệ) đều được là công dân La Mã. Người Ai Cập được có quốc tịch La Mã từ đó. Nhưng đặc ân này chỉ nhằm đánh thuế dân chúng nặng hơn.
Năm 267 có nữ hoàng
[Zenobia](/wiki/Zenobia), một người đẹp có tài dụng binh, trị nước, tuyên bố xứ Palmyre ở Syria độc lập. Năm 270 Zenobia xưng là "nữ hoàng Đông Phương" và chiếm được Ai Cập. Quân La Mã sang tái chiếm, bị bà đẩy lui năm 272 ở Ai Cập, nhưng năm 273 bà thua trận, xứ Palmyre mất. Năm 295 có cuộc nổi dậy ở Ai Cập, nhưng lại bị La Mã dẹp được. ![ ](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4b/Denarius-Zenobia-s3290.jpg/300px-Denarius-Zenobia-s3290.jpg)
![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4b/Denarius-Zenobia-s3290.jpg/300px-Denarius-Zenobia-s3290.jpg)
*. Trên tiền thấy được nữ hoàng Zenobia đội vương miện, cầm vương trượng, có chim công đứng bên chân, và một ngôi sao sáng phía bên phải.* [Augusta](/w/index.php?title=Augusta_(honorific)&action=edit&redlink=1)
Kế đến, hai tướng trấn giữ Ai Cập là Probus và Domitius Domitianus nổi dậy xưng đế. Hoàng đế
[Diocletian](/wiki/Diocletianus) chiếm được Alexandria trong tay Domitius năm 298 và sau đó tổ chức lại toàn tỉnh **Ai Cập**.
Năm 293, La Mã chuyển thể chế thành
[Tứ Đầu chế](/w/index.php?title=T%E1%BB%A9_%C4%90%E1%BA%A7u_ch%E1%BA%BF&action=edit&redlink=1), tức có 4 lãnh tụ cai trị quốc gia. Thể chế này nhanh chóng đưa đến sự tranh quyền của các lãnh tụ. Từ năm 305 đến năm 311 La Mã vỡ thành 2, 3 rồi 4 thế lực đánh nhau. Sau 18 năm tranh chiến, [Constantine Đại Đế](/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF) thống nhất được đế quốc năm 323. Năm 330, ông thiên đô sang [Byzantium](/wiki/Byzantium) và đổi tên thành phố này thành [Constantinopolis](/wiki/Constantinopolis). Năm 395, hậu duệ của ông là Theodosus chết, hai người con chia đôi đế quốc: Tây La Mã thủ đô ở [Roma](/wiki/Roma) dùng [tiếng Latin](/wiki/Latinh), Đông La Mã thủ đô ở Constantinople dùng [tiếng Hy Lạp](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Hy_L%E1%BA%A1p). Vua của hai bên đều giữ quốc hiệu là Roma, và đều xưng là [Caesar](/wiki/Julius_Caesar). Ai Cập nằm trong địa phận của Đông La Mã.
Danh từ "Đế quốc Byzantine" là một danh từ được sử gia đời sau đặt ra, và không hề được dùng trong thời đế quốc này còn hiện hữu (330 - 1453). Ngay cả năm mà đế quốc Đông La Mã bắt đầu hiện hữu cũng không được các sử gia nhất trí: 306, 324, 330, 379, 395, v.v. Vì vậy bảo là Ai Cập thuộc La Mã từ 30 TCN đến 642 CN cũng được, mà ngăn thêm một thời kỳ Đông La Mã với một trong các năm 306, 324, 330, 379, 395, v.v. cũng có lý. Và các lý do đáng kể nhất của thời kỳ Đông La Mã là Ai Cập được cai trị bởi một chính quyền đồng ngôn ngữ (Hy Lạp) và đồng giáo phái (Chính thống giáo) - mặc dù giáo hội Ai Cập cũng ngày càng phát triển những sắc thái khác với Chính thống giáo ở thủ đô Constantinople.
Dân Ai Cập được khá yên ổn, ngoài những cuộc bách hại giáo dân Cơ Đốc hay ngoại giáo, cho đến thập niên 610. Năm 603, hoàng đế
[nhà Sassanid](/wiki/Nh%C3%A0_Sassanid) của Ba Tư là [Khosrau II](/wiki/Khosrau_II) khởi binh tấn công Đông La Mã. Năm 608, quân Ba Tư đến được gần sát chân thành Constantinople, nhưng người Đông La Mã giữ vững được thủ đô. Một viên tướng trẻ, tên là [Heraclius](/wiki/Heraclius), vâng lệnh cha từ Bắc Phi về cứu nước, đã lên ngôi hoàng đế ở Constantinople năm 610, và dần dần khôi phục được nhiều đất đai. Nhưng năm 614, quân Ba Tư lại chiếm được thành [Jerusalem](/wiki/Jerusalem). Năm 619, họ chiếm [Alexandria](/wiki/Alexandria), và đến năm 621 thì chiếm được toàn cõi Ai Cập. Năm 626, quân Ba Tư của Khosrau II họp với quân xứ [Avars](/w/index.php?title=Avars&action=edit&redlink=1) ở [Đông Âu](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_%C3%82u) bao vây thủ đô Constantinople rất ngặt. Lúc ấy lãnh thổ Đông La Mã chỉ còn lại thành phố Constantinople đang sắp mất. Phía Âu Châu phần lớn đất đai đã bị người Avars lấy mất, phía Á Châu và Ai Cập thì trong tay Ba Tư. Nhờ có quân [Khazars](/w/index.php?title=Khazars&action=edit&redlink=1) và [Bulgaria](/wiki/Bulgaria) đánh giúp, Heraclius đã phá được vòng vây và dần dần phục hồi được lãnh thổ. Năm 628, Heraclius phản công sâu vào trọng địa của Ba Tư, gần chiếm được thủ đô Ba Tư là [Ctesiphon](/wiki/Ctesiphon). Thấy Ba Tư đã hỗn loạn, Heraclius không đánh thêm mà lo quay về thâu hồi **Ai Cập** và ổn định các vùng mới tái chiếm. Năm 629 Heraclius chiếm lại được đất Ai Cập. Kể ra, từ 621 đến 629, Ai Cập bị nội thuộc Ba Tư 9 năm. Lúc ấy quốc giáo của Ba Tư là [Hỏa giáo](/wiki/H%E1%BB%8Fa_gi%C3%A1o) ( *Zoroastrianism*) và đa số cư dân Ai Cập theo Cơ Đốc giáo, nên có lẽ những năm thuộc Ba Tư dân chúng đất Ai Cập cũng phải chịu một sức ép về mặt này. Sử ghi rằng, lúc chiếm Jerusalem, quân Ba Tư đã tàn sát phần lớn tín đồ Cơ Đốc giáo trong thành.
Trở về với Đông La Mã, người Cơ Đốc giáo Ai Cập lại bị một sức ép từ sự khác biệt giáo thuyết với giáo hội nhà nước Đông La Mã, đến mức bị bách hại vì sự khác biệt này. Trong khi đó, một cường quốc mới đang hưng khởi ở bán đảo Ả Rập kề bên: quốc gia của người Muslim (Hồi giáo). Năm 636, quân Ả Rập đánh bại quân chủ lực của hoàng đế Heraclius tại
[trận Yarmuk](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%ADn_Yarmuk&action=edit&redlink=1), gần biên giới Do Thái - Syria ngày nay, khiến Đông La Mã phải bỏ cả vùng Do Thái, Palestine, Syria và Jordania, và không còn đưa quân đến **Ai Cập** bằng đường bộ được nữa. Tháng 12 năm 639, tướng Ả Rập là [Amr Ibn Al-Aas](/w/index.php?title=Amr_Ibn_Al-Aas&action=edit&redlink=1) đem 4000 (bốn nghìn) quân vào Ai Cập. Người Ai Cập không ủng hộ mấy quân Đông La Mã, nên họ phải rút vào cố thủ trong các thành trì. Người Ả Rập tăng cường viện binh, và năm 641 thì họ chiếm được Alexandria, và được phần đông người Ai Cập đón tiếp nồng nhiệt. Năm 642 người Ả Rập kiểm soát toàn cõi Ai Cập. Hạm đội Đông La Mã tái chiếm Alexandria năm 645, nhưng họ thua trận năm 646 và lần này thì mất luôn thành phố nguy nga này.
Từ năm 30 TCN đến năm 642, trừ đi chín năm thuộc Ba Tư, và hai năm thuộc Palmyre, xứ Ai Cập bị lệ thuộc La Mã trên dưới 660 năm.
Các thống đốc La Mã tại Ai Cập:
- Gaius Cornelius Gallus: 30 - 26 TCN
- Aelius Gallus: 26 - 24 TCN
- Publius Petronius: 24 - 21 TCN
- Publius Rubrius Barbarus: ? - 12 TCN
- Gaius Turranius: 7 - 4 TCN
- Publius Octavius: 2-3
- Quintus Ostorius Scapula: 3-10
- Gaius Iulius Aquila: 10-11
- Lucius Antonius Pedo: 11-12
- Quintus Magnus Maximus: 12-14
- Lucius Seius Strabo: 14-15
- Aemilius Rectus: 15
- Gaius Valerius: 16-31
- Gaius Vitrasius Pollio: 31-32
- Iulius iber (Severus): 32
- Aulus Avilius Flaccus: 32-38
- Caius Vitrasius Pollio: ? -41
- Lucius Aemilius Rectus: 41-42
- Marcus Aevius: 42-45
- Gaius Julius Postumus: 45-48
- Gnaeus Vergilius Capito: 48-52
- Lucius Lusius Geta: 54
- Tiberius Claudius Balbillus Modestus: 55-59
- Lucius Julius Vestinus: 59-62
- Gaius Caecina Tuscus: 63-65
- Tiberius Julius Alexander: 66-69
- Lucius Peducius Colo: 70
- Tiberius Julius Lupus: 71-73
- Valerius Paulinus: 73-74
- Gaius Aeterius Fronto: 78-79
- Gaius Tettius Priscus: 80-82
- Lucius Laberius Maximus: 83
- Lucius Julius Ursus: 83-84
- Gaius Septimius Vegetus: 85-88
- Marcus Mettius Rufus: 89-92
- Titus Petronius Secundus: 92-93
- Marcus Junius Rufus: 94-98
- Gaius Pompeius Planta: 98-100
- Gaius Minucius Italus: 100-103
- Gaius Vibius Maximus: 103-107
- Servius Sulpicius Similis: 107-112
- Marcus Rutilius Lupus: 113-117
- Quintus Rammius Martialis: 117-119
- Titus Haterius Nepos: 120-124
- Petronius Quadratus: 126
- Titus Flavius Titianus: 126-133
- Marcus Petronius Mamertinus: 133-137
- Gaius Avidius Heliodorus: 137-142
- Gaius Valerius Eudemon: 142-143
- Lucius Valerius Proculus: 144-147
- Marcus Petronius Honoratus: 147-148
- Lucius Munacius Felix: 149-154
- Marcus Sempronius Liberalis: 154-159
- Titus Furius Victorinus: 159-161
- Lucius Volusius Maecianus: 161
- Marcus Annaeus Siriacus: 161-164
- Titus Flavius Titianus: 164-167
- Quintus Baienus Blasianus: 167-168
- Marcus Bassius Rufus: 168-169
- Gaius Calvisius Statianus: 170-174
- Claudius Julianus: 174
- Gaius Calvisius Statianus: 174-175
- Gaius Caecilius Salvianus: 175-176
- Titus Pactumius Magnus: 176-177
- Titus Taius Sanctus: 178-180
- Titus Flavius Piso: 181
- Decimus Veturius Macrinus: 181-183
- Titus Longaeus Rufus: 185
- Pomponius Faustinianus: 185-187
- Marcus Aurelius Verrianus: 188
- Tinius Demetrius: 189-190
- Claudius Lucilianus: 190
- Larcius Memor: 192
- Lucius Mantennius Sabinus: 192-194
- Marcus Ulpius Primianus: 195-196
- Quintus Aemilius Saturninus: 197-200
- Alfenus Appolinarius: 200
- Quintus Maecius Laetus: 200-203
- Claudius Julianus: 203-206
- Tiberius Claudius Aquila: 206-211
- Lucius Baebius Aurelius Juncinus: 212-215
- Marcus Aurelius Heraclitus: 215
- Aurelius Antinous: 215-216
- Lucius Valerius Datus: 216-217
- Julius Basilianus: 218
- Callistianus: 218-219
- Geminius Chrestus: 219-221
- Lucius Domitius Honoratus: 222
- Marcus Aedinius Julianus: 222-223
- Marcus Aurelius Epagatus: 224
- Claudius Masculinus: 229-231
- Marcus Aurelius Zeno Januarius: 231
- Maebius Honoratianus: 232-236
- Lucius Lucretius Annianus: 236-240
- Gnaeus Domitius Priscus: 241-242
- Aurelius Basileus: 242-245
- Gaius Valerius Firmus: 245-248
- Aurelius Appius Sabinus: 249-250
- Faltonius Restitutianus: 251-252
- Lissenius Proculus: 252-253
- Lucius Titinius Clodianus: 253
- Titus Magnus Crescinianus: 253-256
- Mussius Aemilianus: 258-261
- Tenagino Probus: 268-270
- Statilius Aemilianus: 270-273
- Pomponius Januarianus: 283-284
- Flavius Philagrius: 335-340
- Longinus: 341-343; lãnh sự La Mã tại Ai Cập
- Paladius: 344-345
- Nesturius: 345- ?
- Sebastianus: 352-354
- Maximus: 355-356
- Catafronius: 356-357
- Hermoginus Parnasius: 357-359
- Faustinus: 359-361
- Gerontius: 361-362
- Icdicius Olympus: 362-363
- Herius: 364
- Maximus: 364
- Flavianus: 364-366
- Procolitianus: 366-367
- Flavius Itulimius: 367-370
- Olympus Paladius: 370-371
- Elius Paladius: 371-374
- Hadrianus: 379-380
- Julius Julianus: 380-382
- Paladius: 382-383
- Hebatius: 383
- Anthonius: 383-384
- Optatus: 384
- Florintius: 384-386
- Euzipius: 386
- Paulinus: 386-387
- Flavius Olpius Artherius
- Tudurus
- Flurus
- Alexander
- Poethus
- Anthimius
- Theoctisius
- Theognostus
- Pergamius
- Apollonius
- Arsinius
- Eustathius
- Neodusius
- Deoscurus
- Rudun
- Liberius: 538-542
- Alexander
- Evagrius
- Hebatius
- Potamius
- Evagrius
- Genadius
- Remegius
- Archilaus
- Pentadius
- Pothalius
- Aurestus
- Calistus
- Cleopatar
- Carmosinus
- John Laxarion
- Hefastus
- Germanus Gestinius
- John
- Paulus
- Shahrbaraz of Sassanid (Ba Tư): 618-621
- Sahralanyozan: 621- ?
- Shahrbaraz: 626-628
- John: 628
- Costantinus
- Menas
- Petrus Gestinius
- John
- Nectias
- Cyrus of Alexandria: 630
- Theodore: 630
- Cyrus of Alexandria: 630-640
## Cơ Đốc giáo tại Ai Cập[
[sửa](/w/index.php?title=Ai_C%E1%BA%ADp_thu%E1%BB%99c_La_M%C3%A3&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ai_C%E1%BA%ADp_thu%E1%BB%99c_La_M%C3%A3&action=edit§ion=3)] [Cơ Đốc giáo](/wiki/Kit%C3%B4_gi%C3%A1o) bắt đầu được truyền sang **Ai Cập** ngay từ thập niên 30. Nhưng có lẽ đến thập niên 70 mới khởi sắc khi có [Thánh Mark](/w/index.php?title=Th%C3%A1nh_Mark&action=edit&redlink=1) sang truyền giáo. Đến khoảng năm 200 thì Cơ Đốc giáo đã trở thành tôn giáo chính trên đất Ai Cập. Lúc ấy, Cơ Đốc giáo đã có hai nhánh lớn: [Chính thống giáo](/wiki/Ch%C3%ADnh_Th%E1%BB%91ng_gi%C3%A1o_%C4%90%C3%B4ng_ph%C6%B0%C6%A1ng) ở phương đông và [Công giáo](/wiki/C%C3%B4ng_gi%C3%A1o) ở phương tây. Các vùng đất đa số theo Chính thống giáo là Ai Cập, [Palestine](/wiki/Palestine), [Liban](/wiki/Liban), [Syria](/wiki/Syria), [Thổ Nhĩ Kỳ](/wiki/Th%E1%BB%95_Nh%C4%A9_K%E1%BB%B3), [Hy Lạp](/wiki/Hy_L%E1%BA%A1p) và [bán đảo Balkan](/wiki/Balkan). Các vùng này được lãnh đạo về mặt tinh thần bởi các vị thượng phụ ( *patriarch*) ở vài thành phố lớn là [Jerusalem](/wiki/Jerusalem), [Antioch](/wiki/Antioch) (nay thuộc Syria), Constantinople và Alexandria. Nhưng, mặc dù đã chia nhánh, các vị thượng phụ Chính thống giáo vẫn nhìn nhận [Giáo hoàng](/wiki/Gi%C3%A1o_ho%C3%A0ng) ở Roma là vị chức sắc tối cao của Cơ Đốc giáo trên thế giới.
Trong gần 300 trăm năm, những người Cơ Đốc giáo nhiều lúc phải hành đạo một cách lén lút dưới sự cấm đoán của chính quyền La Mã. Một vài hoàng đế như
[Nero](/wiki/Nero) (54 - 68) ra lệnh bách hại giáo dân trong khắp đế quốc. Nhưng đợt Bách Hại Lớn bắt đầu năm 303 dưới thời hoàng đế [Diocletian](/wiki/Diocletianus) có lẽ là tàn khốc nhất. Ngày nay giáo hội Coptic ở Ai Cập còn lưu truyền nhiều câu chuyện tử đạo của đợt Bách Hại này.
Năm 313, Constantine Đại Đế, lúc ấy còn chưa thống nhất được La Mã, đã hòa với kình địch của ông là
[Licinius](/wiki/Licinius) để bãi bỏ sắc lệnh cấm đạo của Diocletian. Ông còn đi thêm một bước nữa là đặt Cơ Đốc giáo làm quốc giáo trong lãnh thổ của ông.
Lúc bấy giờ có người giáo sĩ thành Alexandria tên là
[Arius](/w/index.php?title=Arius&action=edit&redlink=1) giảng rằng [Chúa Giê-su](/wiki/Gi%C3%AA-su) chỉ là một tạo vật của [Thiên Chúa](/wiki/Thi%C3%AAn_Ch%C3%BAa) và không cùng bản thể ( *consubtantial*) với Thiên Chúa. Rất đông giáo sĩ và giáo dân trong đế quốc nghe theo thuyết của ông. Sợ có chia rẽ lớn trong giáo hội, Constantine Đại Đế mời các [giám mục](/wiki/Gi%C3%A1m_m%E1%BB%A5c) trong đế quốc dự [Công đồng Nicaea](/wiki/C%C3%B4ng_%C4%91%E1%BB%93ng_Nicaea_I) từ ngày 20 tháng 5 đến 25 tháng 7 năm 325. Số đông biểu quyết chống, Arius bị đày đi [Illyria](/w/index.php?title=Illyria&action=edit&redlink=1) (vùng đất thuộc liên hiệp Nam Tư vào cuối thế kỷ 20) và sau đó ông sửa đổi thuyết của ông khác đi một chút. Các sách vở thuộc giáo thuyết của ông bị đốt khắp trong đế quốc. Cơ Đốc giáo thoát được một cuộc chia rẽ lớn, mặc dù sau đó có hai hoàng đế La Mã là Constantine II và Valens tin theo giáo thuyết Arian của ông.
Từ năm 331 đến năm 334,
[Constantine Đại Đế](/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF) ra lệnh đóng cửa tất cả các đền thờ không thuộc tín ngưỡng Cơ Đốc. Tình thế đảo ngược trong một thời gian ngắn: đời hoàng đế Julian, hỗn danh [Julian kẻ bội giáo](/wiki/Julianus_(Ho%C3%A0ng_%C4%91%E1%BA%BF)) (361-363), Cơ Đốc giáo lại bị cấm và giáo dân lại bị bách hại. Cuối cùng, năm 382, trong [chiếu chỉ Constantinople](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFu_ch%E1%BB%89_Constantinople&action=edit&redlink=1) Cơ Đốc giáo lại được hoàng đế Theodosius tuyên bố là quốc giáo. Cũng trong chiếu chỉ này, các tôn giáo hay tín ngưỡng khác bị coi là tà giáo và bị cấm. Có lẽ ít lâu sau thời điểm này, tôn giáo hay tín ngưỡng thờ các [thần linh Ai Cập](/w/index.php?title=Th%E1%BA%A7n_linh_Ai_C%E1%BA%ADp&action=edit&redlink=1) bị mất hẳn.
## Giáo hội Coptic[
[sửa](/w/index.php?title=Ai_C%E1%BA%ADp_thu%E1%BB%99c_La_M%C3%A3&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ai_C%E1%BA%ADp_thu%E1%BB%99c_La_M%C3%A3&action=edit§ion=4)]
Năm 451, hoàng đế Marcian chủ trì
[Công đồng Chalcedon](/wiki/C%C3%B4ng_%C4%91%E1%BB%93ng_Chalcedon), quy tụ khoảng 500 vị giám mục (gần gấp đôi Công đồng Nicaea). Công đồng này đưa đến chia rẽ sâu xa giữa Chính thống giáo đông phương và Giáo hội Công giáo Rôma. Từ đó [giáo hội Coptic](/w/index.php?title=Gi%C3%A1o_h%E1%BB%99i_Coptic&action=edit&redlink=1) trở thành một giáo hội gần như biệt lập trong cộng đồng Chính thống giáo đông phương. Có tài liệu cho rằng giáo hội Coptic ra đời vào năm này.
Người theo giáo phái Coptic không được phép cầu xin ở các vị thánh điều gì, ngoại trừ làm trung gian cho lời cầu nguyện của họ. Họ tổ chức lễ
[Giáng Sinh](/wiki/L%E1%BB%85_Gi%C3%A1ng_Sinh) vào ngày 7 tháng giêng Dương lịch mỗi năm. Mỗi năm họ trai giới nhịn ăn uống từ lúc mặt trời mọc đến lúc mặt trời lặn trong 210 ngày. Họ cầu nguyện cho sự thống nhất của tất cả các giáo hội Cơ Đốc giáo. Họ cầu nguyện cho [sông Nil](/wiki/S%C3%B4ng_Nin), cho đất nước Ai Cập, cho hòa bình trên thế giới và cho sự an vui của nhân loại. (Trích www.coptic.net)
## Kinh tế[
[sửa](/w/index.php?title=Ai_C%E1%BA%ADp_thu%E1%BB%99c_La_M%C3%A3&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ai_C%E1%BA%ADp_thu%E1%BB%99c_La_M%C3%A3&action=edit§ion=5)] ![ ](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a5/Map_of_the_Periplus_of_the_Erythraean_Sea.jpg/220px-Map_of_the_Periplus_of_the_Erythraean_Sea.jpg)
![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a5/Map_of_the_Periplus_of_the_Erythraean_Sea.jpg/220px-Map_of_the_Periplus_of_the_Erythraean_Sea.jpg)
[Sự buôn bán giữa La Mã và Ấn Độ](/w/index.php?title=S%E1%BB%B1_bu%C3%B4n_b%C3%A1n_gi%E1%BB%AFa_La_M%C3%A3_v%C3%A0_%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99&action=edit&redlink=1)bắt đầu từ đất Ai Cập theo sách [Periplus of the Erythraean Sea](/w/index.php?title=Periplus_of_the_Erythraean_Sea&action=edit&redlink=1), thế kỷ 1. Từ đó suy ra thuyền buôn La Mã đến [Óc Eo](/wiki/%C3%93c_Eo)cũng phải phát xuất từ **Ai Cập**.
Các tài nguyên kinh tế của Ai Cập vẫn không khác thời
[nhà Ptolemy](/wiki/Nh%C3%A0_Ptolemaios) (323 TCN - 30 TCN) nhưng người La Mã đã mang đến một hệ thống thuế khóa phức tạp hơn nhiều. Những loại thuế nhỏ có nhiều đến chóng mặt. Ngũ cốc được chở xuôi dòng sông Nil xuống cung cấp cho cảng [Alexandria](/wiki/Alexandria) và để xuất khẩu đi Rome. Mặc dù có rất nhiều vụ dân chúng kêu nài bị quan lại sở tại áp bức bắt đóng thuế nặng quá, nhưng không có chứng tích rõ rệt là giá thuế chính thức có quá cao hay không. Chính quyền La Mã vốn khuyến khích [tư hữu hóa](/w/index.php?title=T%C6%B0_h%E1%BB%AFu_h%C3%B3a&action=edit&redlink=1) đất đai và phát triển các xí nghiệp tư nhân trong các ngành sản xuất, buôn bán, nên nếu thuế quá nặng thì các ngành nghề ấy không phát triển được. Những người nghèo hơn sống nhờ làm tá điền trên các đất thuộc sở hữu của nhà nước hoặc của tư nhân giàu có và họ sống tương đối chật vật vì tiền thuê đất khá nặng.
Nói chung, mức độ dùng tiền tệ và sự phức tạp của kinh tế, ngay ở cấp làng xã, cũng rất cao. Hàng hóa được vận chuyển, trao đổi bằng tiền đồng (thời này chưa có tiền giấy) trên quy mô lớn và, tại các thị trấn và các làng mạc lớn, những hoạt động kỹ nghệ và thương nghiệp phát triển sát theo căn bản nông nghiệp. Vị thống đốc thứ ba là Gaius Petronius (24 TCN - 20 TCN) đốc suất nạo vét các kênh đào từ lâu không được bảo trì, khiến nông nghiệp được chấn hưng trở lại. Khối lượng buôn bán, trong và ngoài lãnh thổ, đều đạt đến đỉnh cao vào thế kỷ 1 và 2. Nhưng đến cuối thế kỷ 3 thì có nhiều vấn đề hiển nhiên. Tiền của hoàng đế ấn hành bị mất giá, thêm quá nhiều thứ thuế làm kiệt quệ người tiêu thụ. Các hội đồng hành chính địa phương thì bất cẩn và ít hữu hiệu. Tình trạng đó đưa đến nhu cầu cải cách dưới thời các hoàng đế
[Diocletian](/wiki/Diocletianus) và [Constantine I](/wiki/Constantinus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF).
## Văn minh[
[sửa](/w/index.php?title=Ai_C%E1%BA%ADp_thu%E1%BB%99c_La_M%C3%A3&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ai_C%E1%BA%ADp_thu%E1%BB%99c_La_M%C3%A3&action=edit§ion=6)]
Năm 25 TCN, có nhà địa lý học
[Strabo](/wiki/Strabo) ở Alexandria vẽ [bản đồ](/wiki/B%E1%BA%A3n_%C4%91%E1%BB%93) thế giới. "Thế giới" đây bao gồm tất cả các vùng đất mà người Hy Lạp và La Mã thời ấy biết được.
Nhà bác học
[Heron](/w/index.php?title=Heron&action=edit&redlink=1), cũng người thành Alexabdria, sống từ năm 75 CN đến năm 150 CN, đã cống hiến cho nhân loại một bộ [bách khoa tự điển](/w/index.php?title=B%C3%A1ch_khoa_t%E1%BB%B1_%C4%91i%E1%BB%83n&action=edit&redlink=1) toán và vật lý, trong đó ông có nói về cách chế tạo khoảng 100 thứ máy móc hay đồ chơi: ống si-phông, máy mở cửa đền chạy bằng lửa đốt trên bàn thờ, đồng hồ nước, máy tháo hơi, máy nhấc đồ nặng, một loại máy hơi nước kiêm nhiệt kế thô sơ, v.v.
Nhà thiên văn và lượng giác học
[Claudius Ptolemaeus](/wiki/Claudius_Ptolemaeus), hội viên Đại học Alexandria từ năm 125 đến 160 CN, đã vẽ một bản đồ sao gồm 1028 [ngôi sao](/wiki/Sao), và viết sách nói về các [hành tinh](/wiki/H%C3%A0nh_tinh). Ông cũng có viết sách về [địa lý](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Ba_l%C3%BD), [quang học](/wiki/Quang_h%E1%BB%8Dc), [âm nhạc](/wiki/%C3%82m_nh%E1%BA%A1c), v.v.
## Xem thêm[
[sửa](/w/index.php?title=Ai_C%E1%BA%ADp_thu%E1%BB%99c_La_M%C3%A3&veaction=edit&vesection=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ai_C%E1%BA%ADp_thu%E1%BB%99c_La_M%C3%A3&action=edit§ion=7)]
Bài tổng quát
[Lịch sử Ai Cập](/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Ai_C%E1%BA%ADp)
## Tài liệu tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Ai_C%E1%BA%ADp_thu%E1%BB%99c_La_M%C3%A3&veaction=edit&vesection=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ai_C%E1%BA%ADp_thu%E1%BB%99c_La_M%C3%A3&action=edit§ion=8)]
- Histoire de Byzance, John Julius Norwich, 1996. Traduction française par Dominique Peters, Editions Perrin 2002.
- Annales de Tacite, traduction d'après Burnouf par H. Bornecque. Ed. Garnier Flammarion 1965.
- Saladin - Rassembleur de l'Islam, Geneviève Chauvel, Editions Pygmalion/Gérard Watelet, Paris 1991.
- Bowman, Alan Keir. 1996.
*Egypt After the Pharaohs: 332 TCN–AD 642; From Alexander to the Arab Conquest*. 2nd ed. Berkeley: University of California Press
- Chauveau, Michel. 2000.
*Egypt in the Age of Cleopatra: History and Society under the Ptolemies*. Translated by David Lorton. Ithaca: Cornell University Press
- Ellis, Simon P. 1992.
*Graeco-Roman Egypt*. Shire Egyptology 17, ser. ed. Barbara G. Adams. Aylesbury: Shire Publications Ltd.
- Hill, John E. 2003. "Annotated Translation of the Chapter on the Western Regions according to the
*Hou Hanshu*." 2nd Draft Edition. [[1]](http://depts.washington.edu/uwch/silkroad/texts/hhshu/hou_han_shu.html)
- Hill, John E. 2004.
*The Peoples of the West from the Weilue*魏略 *by Yu Huan*魚豢 *: A Third Century Chinese Account Composed between 239 and 265 CE*Draft annotated English translation. [[2]](http://depts.washington.edu/silkroad/texts/weilue/weilue.html)
- Hölbl, Günther. 2001.
*A History of the Ptolemaic Empire*. Translated by Tina Saavedra. London: Routledge Ltd.
- Lloyd, Alan Brian. 2000. "The Ptolemaic Period (332–30 TCN)". In
*The Oxford History of Ancient Egypt*, edited by Ian Shaw. Oxford and New York: Oxford University Press. 395–421
- Peacock, David. 2000. "The Roman Period (30 TCN–AD 311)". In
*The Oxford History of Ancient Egypt*, edited by Ian Shaw. Oxford and New York: Oxford University Press. 422–445
- Shelagh Jameson: Chronology of the campaigns of Aelius Gallus and C. Petronius. In: The Journal of Roman Studies, 58 (1968), S. 71–84.
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Ai_C%E1%BA%ADp_thu%E1%BB%99c_La_M%C3%A3&veaction=edit&vesection=9) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ai_C%E1%BA%ADp_thu%E1%BB%99c_La_M%C3%A3&action=edit§ion=9)]
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Ai_C%E1%BA%ADp_thu%E1%BB%99c_La_M%C3%A3&veaction=edit&vesection=10) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ai_C%E1%BA%ADp_thu%E1%BB%99c_La_M%C3%A3&action=edit§ion=10)]
|
|![]()
|Wikimedia Commons có thêm thư viện hình ảnh và phương tiện truyền tải về
|

Set-Cookie: GeoIP=US:VA:Ashburn:39.04:-77.49:v4; Path=/; secure; Domain=.wikipedia.org

X-Content-Type-Options: nosniff

Cache-Control: private, s-maxage=0, max-age=0, must-revalidate

P3P: CP="This is not a P3P policy! See https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:CentralAutoLogin/P3P for more info."

Via: 1.1 varnish, 1.1 varnish

Content-Language: vi

X-Cache: cp1065 miss, cp1053 miss

Vary: Accept-Encoding,Cookie,Authorization

Accept-Ranges: bytes

Content-Type: text/html; charset=UTF-8


markdown:
# Busenberg
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
[Tọa độ](/wiki/H%E1%BB%87_t%E1%BB%8Da_%C4%91%E1%BB%99_%C4%91%E1%BB%8Ba_l%C3%BD): [49°7′53″B 7°49′37″Đ / 49,13139°B 7,82694°Đ](//tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=Busenberg¶ms=49_7_53_N_7_49_37_E_type:city(1400)_region:DE-RP)
|
|Busenberg
|
|Huy hiệu |
|Vị trí
|
|Hành chính
|
|[Đức](/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c) [Bang](/wiki/Bang_c%E1%BB%A7a_%C4%90%E1%BB%A9c) [Rheinland-Pfalz](/wiki/Rheinland-Pfalz) [Huyện](/wiki/Huy%E1%BB%87n_c%E1%BB%A7a_%C4%90%E1%BB%A9c) [Südwestpfalz](/wiki/S%C3%BCdwestpfalz) [Verbandsgemeinde](/w/index.php?title=Verbandsgemeinde&action=edit&redlink=1) [Thị trưởng](/wiki/Burgomaster) **Số liệu thống kê cơ bản** [Diện tích](/wiki/Di%E1%BB%87n_t%C3%ADch) [Cao độ](/wiki/Cao_%C4%91%E1%BB%99) [Dân số](/wiki/D%C3%A2n_s%E1%BB%91) *(31/12/2006)* [Mật độ](/wiki/M%E1%BA%ADt_%C4%91%E1%BB%99_d%C3%A2n_s%E1%BB%91) **Các thông tin khác** [Múi giờ](/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D) [CET](/wiki/Gi%E1%BB%9D_Trung_%C3%82u)/ [CEST](/wiki/Gi%E1%BB%9D_m%C3%B9a_H%C3%A8_Trung_%C3%82u)( [UTC+1](/wiki/UTC%2B1)/ [+2](/wiki/UTC%2B2)) [Biển số xe](/wiki/Bi%E1%BB%83n_s%E1%BB%91_xe) [Mã bưu chính](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_m%C3%A3_b%C6%B0u_ch%C3%ADnh_%E1%BB%9F_%C4%90%E1%BB%A9c) [Mã vùng](/w/index.php?title=M%C3%A3_v%C3%B9ng_%E1%BB%9F_%C4%90%E1%BB%A9c&action=edit&redlink=1) **Busenberg** là một đô thị thuộc [huyện](/wiki/Bang_c%E1%BB%A7a_%C4%90%E1%BB%A9c) [Südwestpfalz](/wiki/S%C3%BCdwestpfalz), trong [bang](/wiki/Bang_c%E1%BB%A7a_%C4%90%E1%BB%A9c) [Rheinland-Pfalz](/wiki/Rheinland-Pfalz), phía tây nước [Đức](/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c). Đô thị này có [diện tích](/wiki/Di%E1%BB%87n_t%C3%ADch) 9,64 [km²](/wiki/Km%C2%B2), [dân số](/wiki/D%C3%A2n_s%E1%BB%91) thời điểm ngày [31 tháng 12](/wiki/31_th%C3%A1ng_12) năm [2006](/wiki/2006) là 1400 người.
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Busenberg&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Busenberg&action=edit§ion=1)]
|
|![]()
|Wikimedia Commons có thêm thư viện hình ảnh và phương tiện truyền tải về
|


markdown:
# Cuvier, Jura
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
|
|Hành chính|
|
| ![ Quốc kỳ Pháp](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c3/Flag_of_France.svg/18px-Flag_of_France.svg.png)
![ Quốc kỳ Pháp](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c3/Flag_of_France.svg/18px-Flag_of_France.svg.png)
[Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p) [Vùng](/wiki/V%C3%B9ng_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) [Franche-Comté](/wiki/Franche-Comt%C3%A9) [Tỉnh](/wiki/T%E1%BB%89nh_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) [Jura](/wiki/Jura) [Quận](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) [Lons-le-Saunier](/wiki/Lons-le-Saunier_(qu%E1%BA%ADn)) [Tổng](/wiki/T%E1%BB%95ng_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) [Nozeroy](/w/index.php?title=Nozeroy_(t%E1%BB%95ng)&action=edit&redlink=1) [Độ cao](/wiki/Cao_%C4%91%E1%BB%99)
(bình quân 825 m/2.707 ft)
[INSEE](/wiki/M%C3%A3_INSEE)/Mã bưu chính [39187](http://recensement.insee.fr/searchResults.action?zoneSearchField=&codeZone=39187-COM)/ [39250](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_c%C3%A1c_m%C3%A3_b%C6%B0u_ch%C3%ADnh_%E1%BB%9F_Ph%C3%A1p) **Cuvier** là một [xã](/wiki/X%C3%A3_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) trong vùng hành chính [Franche-Comté](/wiki/Franche-Comt%C3%A9), thuộc [tỉnh](/wiki/T%E1%BB%89nh_(Ph%C3%A1p)) [Jura](/wiki/Jura), [quận](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) [Lons-le-Saunier](/wiki/Lons-le-Saunier_(qu%E1%BA%ADn)), [tổng](/wiki/T%E1%BB%95ng_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) [Nozeroy](/w/index.php?title=Nozeroy_(t%E1%BB%95ng)&action=edit&redlink=1). Tọa độ địa lí của xã là 46° 49' vĩ độ bắc, 06° 04' kinh độ đông. Cuvier nằm trên độ cao trung bình là 825 mét trên mực nước biển, có điểm thấp nhất là 798 mét và điểm cao nhất là 885 mét. Xã có diện tích 10.32 km², dân số vào thời điểm [2005](/wiki/2005) là 206 người; mật độ dân số là 20 người/km².
## Thông tin nhân khẩu[
[sửa](/w/index.php?title=Cuvier,_Jura&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Cuvier,_Jura&action=edit§ion=1)]
|
|[1968](/wiki/1968) [1975](/wiki/1975) [1982](/wiki/1982) [1990](/wiki/1990) [1999](/wiki/1999)

X-Cache: cp1068 miss, cp1053 miss


markdown:
# Dưa bở
|Dưa bở|
|
|![]()
[Phân loại khoa học](/wiki/Ph%C3%A2n_lo%E1%BA%A1i_sinh_h%E1%BB%8Dc) [Giới](/wiki/Gi%E1%BB%9Bi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *regnum*) [Plantae](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt) [Angiospermae](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt_c%C3%B3_hoa) [Eudicots](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt_hai_l%C3%A1_m%E1%BA%A7m_th%E1%BA%ADt_s%E1%BB%B1) [Rosids](/wiki/Nh%C3%A1nh_hoa_H%E1%BB%93ng) [Bộ](/wiki/B%E1%BB%99_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *ordo*) [Cucurbitales](/wiki/B%E1%BB%99_B%E1%BA%A7u_b%C3%AD) [Họ](/wiki/H%E1%BB%8D_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *familia*) [Cucurbitaceae](/wiki/H%E1%BB%8D_B%E1%BA%A7u_b%C3%AD) [Chi](/wiki/Chi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *genus*) [Cucumis](/wiki/Cucumis) [Loài](/wiki/Lo%C3%A0i)( *species*) **C. melo** [Danh pháp hai phần](/wiki/Danh_ph%C3%A1p_hai_ph%E1%BA%A7n) *Cucumis melo* [L.](/wiki/Carl_Linnaeus) [[1]](#cite_note-1) ![ Cucumis melo NY-dist-map.png](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/db/Cucumis_melo_NY-dist-map.png/280px-Cucumis_melo_NY-dist-map.png)
![ Cucumis melo NY-dist-map.png](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/db/Cucumis_melo_NY-dist-map.png/280px-Cucumis_melo_NY-dist-map.png)
**Dưa bở** hay còn gọi là **dưa nứt**, **dưa hồng**, ( [danh pháp hai phần](/wiki/Danh_ph%C3%A1p_hai_ph%E1%BA%A7n): *) là một loại dưa thuộc Cucumis melo* [họ bầu bí](/wiki/H%E1%BB%8D_B%E1%BA%A7u_b%C3%AD)(Cucurbitaceae) là loài cây có thân mọc bò, ra quả. Dưa bở cũng là loại cây cung cấp nhiều chất [dinh dưỡng](/wiki/Dinh_d%C6%B0%E1%BB%A1ng)cho cơ thể, có nhiều tác dụng trong việc giải khát, trị hiệu quả một số chứng bệnh theo quan điểm của Y học dân gian. Dưa bở được trồng tương đối phổ biến ở [Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam)và được dùng làm nguyên liệu cho một số bài thuốc hoặc thức uống giải khát.
## Mục lục
## Đặc điểm sinh học[
[sửa](/w/index.php?title=D%C6%B0a_b%E1%BB%9F&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=D%C6%B0a_b%E1%BB%9F&action=edit§ion=1)]
Dưa bở là cây có thân mọc bò, phủ lông ngắn, tua cuốn đơn. Lá dưa lớn, hình tim ở gốc, gần hình tròn hoặc hình thận, có 3 góc hay 3-7 thuỳ thường nhỏ, tròn, tù, có răng, hai mặt lá có lông mềm, trên mặt dưới cũng có lông, cuống lá có lông ngắn cứng.
[Hoa](/wiki/Hoa) của dưa có màu [vàng](/wiki/V%C3%A0ng), hoa đực xếp thành bó, hoa cái mọc riêng lẻ. Quả đa dạng, hình dáng và màu sắc khác nhau tuỳ theo từng thứ, phần nhiều có vỏ vàng sọc xanh, nhẵn bóng hoặc có lông tơ mềm, thịt dưa màu vàng ngà, gồm chất bột mịn, bở, mềm, mùi thơm, ruột quả có nước dịch màu vàng, vị ngọt mát, màng hạt màu trắng. [[2]](#cite_note-2)
Thịt quả dưa bở vị ngọt, tính hàn, có công năng thanh nhiệt, giải phiền khát, lợi tiểu. Đây là loại quả bổ dưỡng, giải khát rất tốt trong mùa hè nóng bức. Cuống dưa bở tính hàn, vị đắng, có độc, có công năng gây nôn, tống các thứ tồn tích trong dạ dày ra, lợi thủy.
Dây cây dưa bở đem phơi khô trong bóng mát có tác dụng thông kinh, hoạt lạc, dùng để chữa chứng bế kinh ở phụ nữ. Nói chung, tất cả các bộ phận của cây dưa bở như dây, lá, cuống, thịt quả và hạt đều có thể dùng làm thuốc chữa bệnh [3] . Bộ phận hay được sử dụng nhất là cuống và hạt dưa [[4]](#cite_note-ykhoa-4) . [[4]](#cite_note-ykhoa-4)
## Công dụng[
[sửa](/w/index.php?title=D%C6%B0a_b%E1%BB%9F&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=D%C6%B0a_b%E1%BB%9F&action=edit§ion=2)]
|
|![]()
|
|không bảo đảm tính pháp lý cho các thông tin có liên quan đến y học và sức khỏe.
Đề nghị liên hệ và nhận tư vấn từ các bác sĩ hay các chuyên gia.
Dưa bở là một trong những loại quả vừa cung cấp dinh dưỡng cho cơ thể, vừa có tác dụng giải khát, thanh nhiệt và trị được nhiều bệnh. Có thể nói không chỉ là loại quả giải khát trong mùa nóng, mà tất cả các bộ phận của cây dưa bở như dây, lá, cuống, hạt… đều có thể dùng làm thuốc. Đặc biệt là bộ phận cuống dưa, thường dùng để gây nôn, giải độc thức ăn
. [5]
### Đặc tính chữa bệnh[
[sửa](/w/index.php?title=D%C6%B0a_b%E1%BB%9F&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=D%C6%B0a_b%E1%BB%9F&action=edit§ion=3)]
Theo Đông y thì dưa bở có vị ngọt, tính lạnh, tác dụng giải khát, giải nhiệt và thông khí, trừ phiền, thông khí, lợi tiểu, trong những ngày hè nóng bức ăn dưa bở có thể phòng ngừa được cảm nắng, chống say nắng, trị táo bón và mất ngủ rất tốt. Tuy nhiên, nếu bị bệnh đường ruột và đái đường thì cần lưu ý không sử dụng
. [6]
Hạt dưa có vị ngọt, tính mát, tác dụng điều hòa trong bụng, thanh phế, nhuận tràng, trị được các chứng kết tụ sinh máu mủ ở tràng vị, chữa ho khan hay đại tiện táo bón... Hoa dưa bở chữa nấc, đau tim... còn lá tác dụng trị mất kinh ở phụ nữ. Cuống dưa bở có vị đắng, tính lạnh, có độc, tác dụng gây nôn và thông đại tiểu tiện, giải độc, chữa sốt phát cuồng, sốt rét cơn...
[[7]](#cite_note-7) [[8]](#cite_note-8)
Cũng theo y học cổ truyền, cuống dưa vị đắng, tính lạnh, có độc, thường dùng để gây nôn, thông đại tiện. Thịt quả vị ngọt, tính lạnh, có tác dụng trừ phiền nhiệt, lợi tiểu tiện, phòng trúng nắng trong mùa hè. Hạt dưa bở vị đắng, tính lạnh, có tác dụng thanh nhiệt, giải độc, trị các chứng kết tụ sinh máu mủ ở tràng vị. Ngoài loại dưa bở mà ta thường ăn, gần đây, trên thị trường xuất hiện nhiều loại nhập ngoại, loại vỏ dày và vỏ mỏng. Tất cả các loại dưa này đều có thể dùng làm thuốc.
[[4]](#cite_note-ykhoa-4)
### Cách sử dụng[
[sửa](/w/index.php?title=D%C6%B0a_b%E1%BB%9F&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=D%C6%B0a_b%E1%BB%9F&action=edit§ion=4)]
|
|tham khảo và không thể thay thế ý kiến chuyên môn.
Để chữa chứng nhiệt, phiền khát, tiểu tiện rít, không thông thoát, đại tiện táo bón, có thể lấy quả dưa bở 250 g, bỏ vỏ, ăn cả hạt. Thuốc có tác dụng thanh nhiệt, sinh tân, lợi niệu. Trung y ngay từ thời Nhà Hán đã biết dùng cuống quả dưa bở để thúc nôn phong đàm và thức ăn không tiêu trong dạ dày ra. Y học hiện đại cũng khẳng định rằng, trong cuống quả dưa bở có chất melotoxin, loại thuốc đặc hiệu quan trọng thúc nôn, hạ thủy, làm tiêu tan hoàng đản.
Người bị chứng rụng tóc, hói đầu có thể áp dụng một bài thuốc đơn giản từ lá dưa bở: Lấy lá này đem giã nát, vắt lấy nước, bôi lên chỗ đầu hói. Vài ngày sau tóc sẽ mọc lên. Bài thuốc này còn có tác dụng chữa ngứa đầu. [3]
## Hình ảnh[
[sửa](/w/index.php?title=D%C6%B0a_b%E1%BB%9F&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=D%C6%B0a_b%E1%BB%9F&action=edit§ion=5)] **The Plant List (2010).** [^](#cite_ref-1) [“](http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/kew-2746992). Truy cập ngày 13 tháng 9 năm 2013. *Cucumis melo*” [^](#cite_ref-2) [“Y hoc co truyen Tue Tinh”](http://www.lrc-hueuni.edu.vn/dongy/show_target.plx?url=/thuocdongy/D/DuaBo.htm&key=&char=D).
- ^
**a** **ă** [“Dưa bở làm thuốc - VnExpress Đời sống”](http://vnexpress.net/gl/suc-khoe/2002/05/3b9bbc8f/). VnExpress - Tin nhanh Việt Nam. Truy cập 7 tháng 6 năm 2014.
- ^
**a** **ă** **â** [www.ykhoanet.com](http://www.ykhoanet.com/yhoccotruyen/baiviet/29_141.htm) **H.Sam (ngày 31 tháng 3 năm 2006).** [^](#cite_ref-dt_5-0) [“Giải độc thức ăn bằng dưa bở”](http://dantri.com.vn/suc-khoe/giai-doc-thuc-an-bang-dua-bo-109181.htm). *Báo điện tử Dân trí*. Truy cập ngày 28 tháng 10 năm 2014. **Phạm Thanh (ngày 11 tháng 5 năm 2006).** [^](#cite_ref-dt2_6-0) [“Bài thuốc từ dưa bở”](http://dantri.com.vn/suc-khoe/bai-thuoc-tu-dua-bo-116506.htm). *Báo điện tử Dân trí*. Truy cập ngày 28 tháng 10 năm 2014. [^](#cite_ref-7) [“Dưa bở chữa mất ngủ”](http://dantri.com.vn/c7/s7-238458/dua-bo-chua-mat-ngu.htm). Báo điện tử Dân Trí. 25 tháng 6 năm 2008. Truy cập 7 tháng 6 năm 2014. [^](#cite_ref-8) [“Dưa bở chữa mất ngủ”](http://suckhoedoisong.vn/200862110945419p0c60/dua-bo-chua-mat-ngu.htm). Báo Sức khỏe & Đời sống. Truy cập 7 tháng 6 năm 2014.
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=D%C6%B0a_b%E1%BB%9F&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=D%C6%B0a_b%E1%BB%9F&action=edit§ion=6)]
|
|![]()
|
| có thông tin sinh học về
|
|![]()
|Wikimedia Commons có thêm thư viện hình ảnh và phương tiện truyền tải về
|[Vườn thực vật hoàng gia Kew](/wiki/V%C6%B0%E1%BB%9Dn_th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt_ho%C3%A0ng_gia_Kew); [Đại học Harvard](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Harvard); [Australian Plant Name Index](/wiki/Australian_Plant_Name_Index)(biên tập). [“Cucumis melo”](http://www.ipni.org/ipni/idPlantNameSearch.do?id=292238-1). *. Truy cập ngày 13 tháng 9 năm 2013.* [International Plant Names Index](/wiki/International_Plant_Names_Index)
|
|


markdown:
# Gió
[Tacuinum Sanitatis](/w/index.php?title=Tacuinum_Sanitatis&action=edit&redlink=1) **Gió** là những luồng [không khí](/wiki/Kh%C3%B4ng_kh%C3%AD) chuyển động trên quy mô lớn. Trên bề mặt của [Trái đất](/wiki/Tr%C3%A1i_%C4%91%E1%BA%A5t), gió bao gồm một khối lớn [không khí](/wiki/Kh%C3%B4ng_kh%C3%AD) chuyển động. Trong không gian [vũ trụ](/wiki/V%C5%A9_tr%E1%BB%A5), [gió mặt trời](/wiki/Gi%C3%B3_m%E1%BA%B7t_tr%E1%BB%9Di) là sự chuyển động của các chất khí hoặc các hạt tích điện từ mặt trời vào không gian, trong khi [gió hành tinh](/w/index.php?title=Gi%C3%B3_h%C3%A0nh_tinh&action=edit&redlink=1) là sự thoát khí của [nguyên tố hóa học](/wiki/Nguy%C3%AAn_t%E1%BB%91_h%C3%B3a_h%E1%BB%8Dc) nhẹ chuyển từ bầu [khí quyển](/wiki/Kh%C3%AD_quy%E1%BB%83n) của một [hành tinh](/wiki/H%C3%A0nh_tinh) vào không gian. Gió thường được phân loại theo quy mô về không gian, tốc độ, [lực](/wiki/L%E1%BB%B1c) tạo ra gió, các khu vực gió xảy ra, và tác động của chúng. Những cơn gió mạnh nhất được quan sát trên một hành tinh trong [hệ mặt trời](/wiki/H%E1%BB%87_m%E1%BA%B7t_tr%E1%BB%9Di) của chúng ta xảy ra trên [sao Hải Vương](/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng) và [sao Thổ](/wiki/Sao_Th%E1%BB%95). Gió có những khía cạnh khác nhau, một là vận tốc của nó; hai là áp suất dòng khí; ba là tổng [năng lượng](/wiki/N%C4%83ng_l%C6%B0%E1%BB%A3ng) của một cơn gió.
Trong
[khí tượng học](/wiki/Kh%C3%AD_t%C6%B0%E1%BB%A3ng_h%E1%BB%8Dc), cơn gió thường được gọi theo sức mạnh của nó, và hướng gió thổi. Sự tăng tốc đột ngột của gió được gọi là cơn gió mạnh. Sự tăng tốc kéo dài (khoảng một phút) của các cơn gió mạnh được gọi là gió giật. Gió với khoảng thời gian kéo dài hơn có những cái tên khác nhau kết hợp với tốc độ trung bình của gió, chẳng hạn như gió nhẹ (breeze), gió mạnh (gale), bão (storm), cơn bão (hurricane), và cơn bão lớn (typhoon). Gió xảy ra trên các phạm vi khác nhau, từ cơn bão kéo dài hàng chục phút, cho đến [gió địa phương](/w/index.php?title=Gi%C3%B3_%C4%91%E1%BB%8Ba_ph%C6%B0%C6%A1ng&action=edit&redlink=1) được hình thành do sự nung nóng của bề mặt đất liền kéo dài khoảng vài giờ, cho đến gió toàn cầu do sự khác biệt trong sự hấp thụ năng lượng mặt trời giữa các vùng khí hậu trên trái đất. Hai nguyên nhân chính của gió hoàn lưu khí quyển quy mô lớn là sự khác biệt nhiệt độ giữa [xích đạo](/wiki/X%C3%ADch_%C4%91%E1%BA%A1o) và các cực, và vòng quay của Trái đất ( [hiệu ứng Coriolis](/wiki/Hi%E1%BB%87u_%E1%BB%A9ng_Coriolis)). Trong vùng [nhiệt đới](/wiki/Nhi%E1%BB%87t_%C4%91%E1%BB%9Bi), hoàn lưu nhiệt thấp trên địa hình bình nguyên và cao nguyên có thể tạo ra lưu thông gió mùa. Tại các khu vực ven biển các chu kỳ gió thổi từ biển vào đất liền và ngược lại có thể được coi là gió địa phương; ở các khu vực có địa hình biến động, gió núi và gió thung lũng là những gió địa phương.
Trong nền
[văn minh](/wiki/V%C4%83n_minh) của [con người](/wiki/Con_ng%C6%B0%E1%BB%9Di), gió đã tạo cảm hứng cho [thần thoại](/wiki/Th%E1%BA%A7n_tho%E1%BA%A1i), ảnh hưởng đến các sự kiện [lịch sử](/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD), mở rộng phạm vi của các phương tiện [giao thông](/wiki/Giao_th%C3%B4ng) và [chiến tranh](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh), và cung cấp nguồn [năng lượng](/wiki/N%C4%83ng_l%C6%B0%E1%BB%A3ng) cho [cơ khí](/wiki/C%C6%A1_kh%C3%AD), [điện](/wiki/%C4%90i%E1%BB%87n) và [giải trí](/wiki/Gi%E1%BA%A3i_tr%C3%AD). Gió đã tạo năng lượng cho các chuyển động của tàu thuyền trên các [đại dương](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_d%C6%B0%C6%A1ng) của [Trái đất](/wiki/Tr%C3%A1i_%C4%91%E1%BA%A5t). [Khí cầu](/wiki/Kh%C3%AD_c%E1%BA%A7u) khí nóng sử dụng gió để có các chuyến đi ngắn, và các chuyến bay có năng lượng riêng sử dụng gió để tăng lực nâng và giảm tiêu thụ [nhiên liệu](/wiki/Nhi%C3%AAn_li%E1%BB%87u). Các vùng gió giật gây ra bởi hiện tượng [thời tiết](/wiki/Th%E1%BB%9Di_ti%E1%BA%BFt) khác nhau có thể dẫn đến tình huống nguy hiểm cho [máy bay](/wiki/M%C3%A1y_bay). Khi những cơn gió trở nên mạnh mẽ, cây xanh và công trình nhân tạo bị hư hỏng hoặc bị phá hủy.
Gió có thể tạo hình dạng cho địa hình, thông qua một loạt các quá trình aeolian như sự hình thành của các loại đất màu mỡ, như đất phù sa, và cả sự xói mòn của đất. Nhờ gió, bụi từ sa mạc lớn có thể được di chuyển một khoảng cách rất lớn từ khu vực gốc của nó; gió được tăng tốc bởi địa hình gồ ghề và kết hợp với các đám bụi đã được đặt tên theo khu vực ở các bộ phận khác nhau của thế giới vì tác dụng đáng kể của chúng trên các vùng đất đó. Gió ảnh hưởng đến sự lây lan của cháy rừng. Gió phân tán hạt giống từ các loài
[thực vật](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt) khác nhau, tạo điều kiện cho sự tồn tại và phát tán của các loài cây, cũng như số lượng [côn trùng](/wiki/C%C3%B4n_tr%C3%B9ng) biết bay. Khi kết hợp với không khí lạnh, gió có tác động tiêu cực đối với [vật nuôi](/wiki/V%E1%BA%ADt_nu%C3%B4i). Gió ảnh hưởng đến thực phẩm dự trữ của các loài [động vật](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt), cũng như cách thức săn bắn và chiến lược phòng thủ của chúng.
## Mục lục
[1 Nguyên nhân hình thành](#Nguy.C3.AAn_nh.C3.A2n_h.C3.ACnh_th.C3.A0nh) [2 Đo lường](#.C4.90o_l.C6.B0.E1.BB.9Dng) [3 Thang đo cường độ gió](#Thang_.C4.91o_c.C6.B0.E1.BB.9Dng_.C4.91.E1.BB.99_gi.C3.B3) [4 Năng lượng gió](#N.C4.83ng_l.C6.B0.E1.BB.A3ng_gi.C3.B3) [5 Khí hậu địa cầu](#Kh.C3.AD_h.E1.BA.ADu_.C4.91.E1.BB.8Ba_c.E1.BA.A7u) [6 Gió địa phương](#Gi.C3.B3_.C4.91.E1.BB.8Ba_ph.C6.B0.C6.A1ng) [7 Ứng dụng của gió](#.E1.BB.A8ng_d.E1.BB.A5ng_c.E1.BB.A7a_gi.C3.B3) [8 Vai trò trong thế giới tự nhiên](#Vai_tr.C3.B2_trong_th.E1.BA.BF_gi.E1.BB.9Bi_t.E1.BB.B1_nhi.C3.AAn) [9 Tác hại](#T.C3.A1c_h.E1.BA.A1i) [10 Gió trong vũ trụ](#Gi.C3.B3_trong_v.C5.A9_tr.E1.BB.A5) [11 Xem thêm](#Xem_th.C3.AAm) [12 Chú thích](#Ch.C3.BA_th.C3.ADch)
## Nguyên nhân hình thành[
[sửa](/w/index.php?title=Gi%C3%B3&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Gi%C3%B3&action=edit§ion=1)] ![ ](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a8/10_PM_March_12_surface_analysis_of_Great_Blizzard_of_1888.png/220px-10_PM_March_12_surface_analysis_of_Great_Blizzard_of_1888.png)
![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a8/10_PM_March_12_surface_analysis_of_Great_Blizzard_of_1888.png/220px-10_PM_March_12_surface_analysis_of_Great_Blizzard_of_1888.png)
[Phân tích bề mặt](/w/index.php?title=Ph%C3%A2n_t%C3%ADch_b%E1%BB%81_m%E1%BA%B7t&action=edit&redlink=1)của [Great Blizzard 1888](/w/index.php?title=Great_Blizzard_1888&action=edit&redlink=1). Những khu vực có nhiều đường đẳng áp lớn hơn cho thấy gió nhiều hơn.
Gió được tạo ra bởi sự khác biệt trong
[áp suất](/wiki/%C3%81p_su%E1%BA%A5t) [khí quyển](/wiki/Kh%C3%AD_quy%E1%BB%83n). Khi một sự khác biệt trong áp suất khí quyển tồn tại, không khí di chuyển từ vùng có áp suất cao hơn đến các vùng áp suất thấp hơn, dẫn đến những cơn gió có tốc độ khác nhau. Trên một hành tinh quay, không khí cũng sẽ bị chệch hướng bởi [hiệu ứng Coriolis](/wiki/Hi%E1%BB%87u_%E1%BB%A9ng_Coriolis), ngoại trừ trên đường [xích đạo](/wiki/X%C3%ADch_%C4%91%E1%BA%A1o). Trên toàn cầu, hai yếu tố thúc đẩy chính của mô hình gió quy mô lớn (hoàn lưu khí quyển) là nhiệt độ khác biệt giữa xích đạo và các cực (sự khác biệt trong sự hấp thụ năng lượng mặt trời tạo ra điều này) và sự quay của hành tinh. Bên ngoài các vùng nhiệt đới và ở trên cao từ các hiệu ứng ma sát của bề mặt, gió quy mô lớn có xu hướng đạt đến cân bằng. Gần bề mặt trái đất, ma sát làm cho gió trở nên chậm hơn. Ma sát bề mặt cũng gây ra những cơn gió thổi vào bên trong vào các khu vực áp suất thấp nhiều hơn. Một lý thuyết gây tranh cãi mới, cho thấy gradient khí quyển được gây ra bởi sự ngưng tụ nước do rừng tích lũy gây ra một chu kỳ phản hồi tích cực của rừng hút không khí ẩm từ bờ biển. [1] [[2]](#cite_note-2)
Gió được xác định do một điểm cân bằng lực lượng vật lý được sử dụng trong phân tích kết cấu gió. Chúng rất có ích cho việc đơn giản hóa các phương trình chuyển động của khí quyển và để làm đối số định lượng về sự phân bố theo chiều ngang và chiều dọc của gió. Các thành phần gió geostrophic là kết quả của sự cân bằng giữa lực Coriolis và lực lượng chênh áp. Nó chảy song song với isobars và xấp xỉ với dòng chảy ở trên lớp biên khí quyển trong midlatitudes.
Gió nhiệt là sự khác biệt trong gió geostrophic giữa hai mức áp suất trong khí quyển. Nó chỉ tồn tại trong một bầu không khí với gradient nhiệt độ nằm ngang. [3] Các thành phần gió không phải geostrophic là sự khác biệt giữa thực tế và gió geostrophic, chúng chịu trách nhiệm cho việc "làm đầy" không khí bằng các lốc xoáy theo thời gian. [[4]](#cite_note-4) Gió gradient tương tự như các gió geostrophic nhưng bao gồm các lực ly tâm (hoặc gia tốc hướng tâm). [[5]](#cite_note-5) [[6]](#cite_note-6)
## Đo lường[
[sửa](/w/index.php?title=Gi%C3%B3&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Gi%C3%B3&action=edit§ion=2)]
Hướng gió thường được biểu diễn theo hướng mà nó bắt đầu. Ví dụ, một cơn gió bắc thổi từ bắc đến nam.
Dự báo thời tiết dùng mũi tên để chỉ hướng gió. [7] Tại [[8]](#cite_note-8) [sân bay](/wiki/S%C3%A2n_bay), cờ gió dùng để chỉ hướng gió, và cũng có thể được sử dụng để ước tính tốc độ gió bằng góc nâng của cờ. Tốc độ gió được đo bằng gió kế, phổ biến nhất là sử dụng cốc xoay hoặc cánh quạt. Khi cần thiết phải đo với tần số cao (chẳng hạn như trong các ứng dụng nghiên cứu), gió có thể được đo bằng tốc độ lan truyền của tín hiệu siêu âm hoặc do tác động của gió trên điện trở của một dây kim loại nung nóng. [[9]](#cite_note-9) Một loại máy đo gió sử dụng ống Pitot tận dụng lợi thế của sự khác biệt áp suất giữa một ống bên trong và một ống ngoài được tiếp xúc với gió để xác định áp lực động, số liệu này được sử dụng để tính toán tốc độ gió. [[10]](#cite_note-10) [[11]](#cite_note-11)
Tốc độ gió duy trì được báo cáo trên toàn cầu ở 10 mét (33 ft) chiều cao và được tính trung bình trên một khoảng thời gian 10 phút. Tại Hoa Kỳ báo cáo gió trong khoảng thời gian trung bình 1 phút cho các cơn bão nhiệt đới,
và trung bình 2 phút trong khi quan sát thời tiết. [12] Tại Ấn Độ báo cáo gió trong khoảng thời gian trung bình 3 phút. [[13]](#cite_note-fmh1-13) Khoảng thời gian trung bình lấy mẫu gió là quan trọng, vì giá trị của cơn gió duy trì một phút thường là lớn hơn 14% so với cơn gió duy trì một phút [[14]](#cite_note-14) . Một bùng phát ngắn của gió tốc độ cao được gọi là một cơn gió (gust), một định nghĩa kỹ thuật của một cơn gió là: giá trị tối đa vượt quá tốc độ gió thấp nhất đo được trong một thời gian mười phút khoảng 10 knots (19 km/h). Một cơn gió mạnh là cơn gió có tốc độ gió tăng gấp đôi trên một ngưỡng nhất định, kéo dài trong một phút hoặc hơn. [[15]](#cite_note-15)
## Thang đo cường độ gió[
[sửa](/w/index.php?title=Gi%C3%B3&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Gi%C3%B3&action=edit§ion=3)]
### Thang độ Fujita cải tiến[
[sửa](/w/index.php?title=Gi%C3%B3&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Gi%C3%B3&action=edit§ion=4)]
### Trạm đo mô hình[
[sửa](/w/index.php?title=Gi%C3%B3&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Gi%C3%B3&action=edit§ion=5)]
## Năng lượng gió[
[sửa](/w/index.php?title=Gi%C3%B3&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Gi%C3%B3&action=edit§ion=6)]
Năng lượng gió được nhiều quốc gia trên thế giới sử dụng làm
[điện](/wiki/%C4%90i%E1%BB%87n).
## Khí hậu địa cầu[
[sửa](/w/index.php?title=Gi%C3%B3&veaction=edit&vesection=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Gi%C3%B3&action=edit§ion=7)]
## Gió địa phương[
[sửa](/w/index.php?title=Gi%C3%B3&veaction=edit&vesection=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Gi%C3%B3&action=edit§ion=8)]
Gió địa phương là gió riêng biệt từng địa phương, từng
[đới khí hậu](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%9Bi_kh%C3%AD_h%E1%BA%ADu&action=edit&redlink=1). Những đợt gió tại [Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam) là: [gió mùa](/wiki/Gi%C3%B3_m%C3%B9a) , [gió mùa đông bắc](/wiki/Gi%C3%B3_m%C3%B9a_%C4%91%C3%B4ng_b%E1%BA%AFc), [gió mùa tây nam](/wiki/Gi%C3%B3_m%C3%B9a_t%C3%A2y_nam).
## Ứng dụng của gió[
[sửa](/w/index.php?title=Gi%C3%B3&veaction=edit&vesection=9) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Gi%C3%B3&action=edit§ion=9)]
### Lịch sử[
[sửa](/w/index.php?title=Gi%C3%B3&veaction=edit&vesection=10) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Gi%C3%B3&action=edit§ion=10)]
### Giao thông vận tải[
[sửa](/w/index.php?title=Gi%C3%B3&veaction=edit&vesection=11) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Gi%C3%B3&action=edit§ion=11)]
### Năng lượng[
[sửa](/w/index.php?title=Gi%C3%B3&veaction=edit&vesection=12) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Gi%C3%B3&action=edit§ion=12)]
### Giải trí[
[sửa](/w/index.php?title=Gi%C3%B3&veaction=edit&vesection=13) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Gi%C3%B3&action=edit§ion=13)]
## Vai trò trong thế giới tự nhiên[
[sửa](/w/index.php?title=Gi%C3%B3&veaction=edit&vesection=14) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Gi%C3%B3&action=edit§ion=14)]
## Tác hại[
[sửa](/w/index.php?title=Gi%C3%B3&veaction=edit&vesection=15) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Gi%C3%B3&action=edit§ion=15)]
Tác hại của gió là một đợt gió từ cấp 7 và nhiều hơn nữa sẽ khiến cho những người đi bộ ngoài đường phải rất khó khăn vì phải cản lại sức gió, ở những cơn gió từ cấp 9 trở lên có thể khiến cho tốc các mái nhà. Còn ở
[vòi rồng](/wiki/V%C3%B2i_r%E1%BB%93ng) thì tác hại của nó gấp nhiều lần các tác hại vừa rồi, một cơn [vòi rồng](/wiki/V%C3%B2i_r%E1%BB%93ng) có thể sẽ khiến một ngôi nhà tung ra khỏi móng, phá hủy giao thông thậm chí là chết người, gây thiệt hại rất nhiều.
## Gió trong vũ trụ[
[sửa](/w/index.php?title=Gi%C3%B3&veaction=edit&vesection=16) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Gi%C3%B3&action=edit§ion=16)]
Gió đã được các nhà khoa học phát hiện có trên
[sao Hải Vương](/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng), [sao Thổ](/wiki/Sao_Th%E1%BB%95), [sao Mộc](/wiki/Sao_M%E1%BB%99c), [sao Thiên Vương](/wiki/Sao_Thi%C3%AAn_V%C6%B0%C6%A1ng) và gió được con người biết đến nhiều nhất trong vũ trụ là [gió mặt trời](/wiki/Gi%C3%B3_m%E1%BA%B7t_tr%E1%BB%9Di).
## Xem thêm[
[sửa](/w/index.php?title=Gi%C3%B3&veaction=edit&vesection=17) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Gi%C3%B3&action=edit§ion=17)]
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Gi%C3%B3&veaction=edit&vesection=18) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Gi%C3%B3&action=edit§ion=18)] **JetStream (2008).** [^](#cite_ref-1) [“Origin of Wind”](http://www.srh.noaa.gov/jetstream//synoptic/wind.htm). [National Weather Service](/w/index.php?title=National_Weather_Service&action=edit&redlink=1)Southern Region Headquarters. Truy cập ngày 16 tháng 2 năm 2009. **Makarieva, Anastassia; V. G. Gorshkov, D. Sheil, A. D. Nobre, B.-L. Li (tháng 2 năm 2013).** [^](#cite_ref-2) [“Where do winds come from? A new theory on how water vapor condensation influences atmospheric pressure and dynamics”](http://www.atmos-chem-phys.net/13/1039/2013/acp-13-1039-2013.html). *Atmospheric Chemistry and Physics* **13**(2): 1039–1056. [Bibcode](/wiki/Bibcode): [2013ACP....13.1039M](http://adsabs.harvard.edu/abs/2013ACP....13.1039M). [doi](/wiki/DOI): [10.5194/acp-13-1039-2013](//dx.doi.org/10.5194%2Facp-13-1039-2013). Truy cập ngày 1 tháng 2 năm 2013. **Glossary of Meteorology (2009).** [^](#cite_ref-3) [“Geostrophic wind”](http://amsglossary.allenpress.com/glossary/search?id=geostrophic-wind1). [American Meteorological Society](/w/index.php?title=American_Meteorological_Society&action=edit&redlink=1). Truy cập ngày 18 tháng 3 năm 2009. **Glossary of Meteorology (2009).** [^](#cite_ref-4) [“Thermal wind”](http://amsglossary.allenpress.com/glossary/search?p=1&query=thermal+wind&submit=Search). American Meteorological Society. Truy cập ngày 18 tháng 3 năm 2009. **Glossary of Meteorology (2009).** [^](#cite_ref-5) [“Ageostrophic wind”](http://amsglossary.allenpress.com/glossary/search?p=1&query=geostrophic+wind&submit=Search). American Meteorological Society. Truy cập ngày 18 tháng 3 năm 2009. **Glossary of Meteorology (2009).** [^](#cite_ref-6) [“Gradient wind”](http://amsglossary.allenpress.com/glossary/search?id=gradient-wind1). American Meteorological Society. Truy cập ngày 18 tháng 3 năm 2009. **JetStream (2008).** [^](#cite_ref-HOWTOREAD_7-0) [“How to read weather maps”](http://www.srh.weather.gov/srh/jetstream/synoptic/wxmaps.htm). National Weather Service. Truy cập ngày 16 tháng 5 năm 2009. **Glossary of Meteorology (2009).** [^](#cite_ref-8) [“Wind vane”](http://amsglossary.allenpress.com/glossary//search?id=wind-vane1). American Meteorological Society. Truy cập ngày 17 tháng 3 năm 2009. **Glossary of Meteorology (2009).** [^](#cite_ref-9) [“Wind sock”](http://amsglossary.allenpress.com/glossary/search?p=1&query=wind+sock&submit=Search). American Meteorological Society. Truy cập ngày 17 tháng 3 năm 2009. **Glossary of Meteorology (2009).** [^](#cite_ref-10) [“Anemometer”](http://amsglossary.allenpress.com/glossary/search?p=1&query=anemometer&submit=Search). American Meteorological Society. Truy cập ngày 17 tháng 3 năm 2009. **Glossary of Meteorology (2009).** [^](#cite_ref-11) [“Pitot tube”](http://amsglossary.allenpress.com/glossary/search?p=1&query=pitot+tube&submit=Search). American Meteorological Society. Truy cập ngày 17 tháng 3 năm 2009. **Tropical Cyclone Weather Services Program (ngày 1 tháng 6 năm 2006).** [^](#cite_ref-NWSM_Defs_12-0) [“Tropical cyclone definitions”](http://www.weather.gov/directives/sym/pd01006004curr.pdf)(PDF). National Weather Service. Truy cập ngày 30 tháng 11 năm 2006. **Office of the Federal Coordinator for Meteorology.** [^](#cite_ref-fmh1_13-0) [Federal Meteorological Handbook No. 1 – Surface Weather Observations and Reports September 2005 Appendix A: Glossary.](http://www.ofcm.gov/fmh-1/pdf/M-APNDXA.pdf)Retrieved 2008-04-06. **Sharad K. Jain, Pushpendra K. Agarwal, Vijay P. Singh (2007).** [^](#cite_ref-14) [. Springer. tr. 187.](http://books.google.com/?id=ZKs1gBhJSWIC&pg=RA1-PA187) *Hydrology and Water Resources of India* [ISBN](/wiki/ISBN) [978-1-4020-5179-1](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/978-1-4020-5179-1). Truy cập ngày 22 tháng 4 năm 2009. **Jan-Hwa Chu (1999).** [^](#cite_ref-15) [“Section 2. Intensity Observation and Forecast Errors”](http://www.nrlmry.navy.mil/~chu/chap6/se200.htm). [United States Navy](/wiki/United_States_Navy). Truy cập ngày 4 tháng 7 năm 2008.
|
|![]()
|Wikimedia Commons có thêm thư viện hình ảnh và phương tiện truyền tải về
|
|Các chủ đề chính trong
|[Áp suất](/wiki/%C3%81p_su%E1%BA%A5t)| [Bọt khí và khoảng rỗng](/w/index.php?title=B%E1%BB%8Dt_kh%C3%AD_v%C3%A0_kho%E1%BA%A3ng_r%E1%BB%97ng&action=edit&redlink=1)| [Cơ học chất lưu tổng quát](/w/index.php?title=C%C6%A1_h%E1%BB%8Dc_ch%E1%BA%A5t_l%C6%B0u_t%E1%BB%95ng_qu%C3%A1t&action=edit&redlink=1)| [Điều kiện biên](/w/index.php?title=%C4%90i%E1%BB%81u_ki%E1%BB%87n_bi%C3%AAn_(c%C6%A1_h%E1%BB%8Dc_l%E1%BB%8Fng)&action=edit&redlink=1)| [Đối lưu](/wiki/%C4%90%E1%BB%91i_l%C6%B0u)| **Gió**| [Khí động học](/wiki/Kh%C3%AD_%C4%91%E1%BB%99ng_h%E1%BB%8Dc)| [Lực căng bề mặt](/w/index.php?title=L%E1%BB%B1c_c%C4%83ng_b%E1%BB%81_m%E1%BA%B7t&action=edit&redlink=1)| [Lực cuốn trôi](/wiki/L%E1%BB%B1c_cu%E1%BB%91n_tr%C3%B4i)| [Nhiễu loạn](/w/index.php?title=Nhi%E1%BB%85u_lo%E1%BA%A1n&action=edit&redlink=1)| [Nhớt](/w/index.php?title=Nh%E1%BB%9Bt&action=edit&redlink=1)| [Thuỷ tĩnh học](/wiki/Thu%E1%BB%B7_t%C4%A9nh_h%E1%BB%8Dc)| [Thuỷ từ động học](/w/index.php?title=Thu%E1%BB%B7_t%E1%BB%AB_%C4%91%E1%BB%99ng_h%E1%BB%8Dc&action=edit&redlink=1)
|
|

X-Cache: cp1066 hit/1, cp1053 miss


markdown:
# Hợp chất halogen
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
(đổi hướng từ
[Hợp chất halôgen](/w/index.php?title=H%E1%BB%A3p_ch%E1%BA%A5t_hal%C3%B4gen&redirect=no))
|Bài viết này
|cần thêm . **Hợp chất halôgen** gồm các loại sau:
## Hiđro halogenua và axít halogenhiđric[
[sửa](/w/index.php?title=H%E1%BB%A3p_ch%E1%BA%A5t_halogen&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=H%E1%BB%A3p_ch%E1%BA%A5t_halogen&action=edit§ion=1)]
Bao gồm
[HF](/wiki/Axit_flohydric), [HCl](/wiki/Axit_clohydric), [HBr](/wiki/Axit_bromhydric), [HI](/wiki/Axit_iodhydric). Ở [nhiệt độ](/wiki/Nhi%E1%BB%87t_%C4%91%E1%BB%99) thường, các hiđrô halogenua đều là [chất khí](/wiki/Ch%E1%BA%A5t_kh%C3%AD). Chúng dễ tan trong [nước](/wiki/N%C6%B0%E1%BB%9Bc) tạo thành dung dịch axít halogenhiđric.
HF là axít yếu, có đặc tính ăn mòn
[thủy tinh](/wiki/Th%E1%BB%A7y_tinh). Các axít halogenhiđric khác là axít mạnh và tính axít tăng dần: HF < HCl < HBr < HI
Tính
[khử](/w/index.php?title=Oxi_h%C3%B3a_kh%E1%BB%AD&action=edit&redlink=1) tăng dần từ HCl đến HI:
- MnO
2+ 4HCl → MnCl 2+ Cl 2+ 2H 2O
- 2HBr + H
2SO 4→ Br 2+ SO 2+ 2H 2O
- 8HI + H
2SO 4→ I 2+ H 2S + 4H 2O
## Muối halogenua[
[sửa](/w/index.php?title=H%E1%BB%A3p_ch%E1%BA%A5t_halogen&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=H%E1%BB%A3p_ch%E1%BA%A5t_halogen&action=edit§ion=2)]
Bao gồm
[muối florua](/w/index.php?title=Mu%E1%BB%91i_florua&action=edit&redlink=1), [muối clorua](/wiki/Mu%E1%BB%91i_clorua), [muối brômmua](/w/index.php?title=Mu%E1%BB%91i_br%C3%B4mmua&action=edit&redlink=1) và [muối iốtua](/w/index.php?title=Mu%E1%BB%91i_i%E1%BB%91tua&action=edit&redlink=1).
## Hợp chất có
[ôxi](/wiki/%C3%94xy) của halogen[ [sửa](/w/index.php?title=H%E1%BB%A3p_ch%E1%BA%A5t_halogen&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=H%E1%BB%A3p_ch%E1%BA%A5t_halogen&action=edit§ion=3)]
Trong các hợp chất có ôxi của halogen, các nguyên tố
[clo](/wiki/Clo), [brôm](/wiki/Br%C3%B4m) và [iốt](/wiki/I%E1%BB%91t) có [số oxi hóa](/w/index.php?title=S%E1%BB%91_oxi_h%C3%B3a&action=edit&redlink=1) dương: nguyên tố flo có số oxi hóa -1.
## Nhận biết các dung dịch halogen[
[sửa](/w/index.php?title=H%E1%BB%A3p_ch%E1%BA%A5t_halogen&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=H%E1%BB%A3p_ch%E1%BA%A5t_halogen&action=edit§ion=4)]
Dùng dung dịch AgNO
3, dung dịch florua không tác dụng; dung dịch clorua tạo kết tủa [AgCl](/wiki/B%E1%BA%A1c_clorua) màu trắng; dung dịch bromua tạo ra kết tủa [AgBr](/w/index.php?title=B%E1%BA%A1c_bromua&action=edit&redlink=1) màu vàng nhạt còn dung dịch iotua tạo ra kết tủa [AgI](/w/index.php?title=AgI&action=edit&redlink=1) màu vàng đậm.
## Xem thêm[
[sửa](/w/index.php?title=H%E1%BB%A3p_ch%E1%BA%A5t_halogen&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=H%E1%BB%A3p_ch%E1%BA%A5t_halogen&action=edit§ion=5)]
|
|![]()
|Wikimedia Commons có thêm thư viện hình ảnh và phương tiện truyền tải về
|
|
|
|
|

X-Cache: cp1054 miss, cp1053 miss


markdown:
# Lê Công Tuấn Anh
|Lê Công Tuấn Anh|
|
|![]()
[2 tháng 2](/wiki/2_th%C3%A1ng_2), [1967](/wiki/1967) [Sài Gòn](/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh), [Việt Nam Cộng hòa](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a) [17 tháng 10](/wiki/17_th%C3%A1ng_10), [1996](/wiki/1996)(29 tuổi) [Thành phố Hồ Chí Minh](/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh), [Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam)
Hiệp sĩ cuối cùng
Em còn nhớ hay em đã quên (vai Quang Sơn)
Ngọt ngào và man trá (vai Tuấn)
Mặt trời đêm (vai Đại)
**Lê Công Tuấn Anh** ( [2 tháng 2](/wiki/2_th%C3%A1ng_2) năm [1967](/wiki/1967) - [17 tháng 10](/wiki/17_th%C3%A1ng_10) năm [1996](/wiki/1996)) là một nam [diễn viên](/wiki/Di%E1%BB%85n_vi%C3%AAn) [Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam), được biết đến như là gương mặt [diễn viên](/wiki/Di%E1%BB%85n_vi%C3%AAn) xuất sắc và nổi tiếng nhất của [điện ảnh Việt Nam](/wiki/%C4%90i%E1%BB%87n_%E1%BA%A3nh_Vi%E1%BB%87t_Nam) [thập niên](/wiki/Th%E1%BA%ADp_k%E1%BB%B7) 90. Quang [Đông ki sốt](/wiki/%C4%90%C3%B4n_Kih%C3%B4t%C3%AA) trong bộ [phim](/wiki/Phim_(%C4%91%E1%BB%8Bnh_h%C6%B0%E1%BB%9Bng)) * là vai diễn nổi tiếng của anh. Vị đắng tình yêu*
## Mục lục
## Tuổi thơ[
[sửa](/w/index.php?title=L%C3%AA_C%C3%B4ng_Tu%E1%BA%A5n_Anh&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=L%C3%AA_C%C3%B4ng_Tu%E1%BA%A5n_Anh&action=edit§ion=1)] **Lê Công Tuấn Anh** chào đời vào ngày [2 tháng 2](/wiki/2_th%C3%A1ng_2) năm [1967](/wiki/1967) (nhằm 23 tháng chạp năm Bính Ngọ) tại thành phố [Sài Gòn](/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh). Tên thường gọi của Lê Công Tuấn Anh là Lê Công. . [1]
Lê Công Tuấn Anh là người gốc Huế, cả ba và mẹ đều là người Huế. Ngay từ khi còn rất nhỏ đến năm 10 tuổi Lê Công Tuấn Anh(LCTA) sống cùng bà nội.Nhưng sau đó,ba mẹ của Lê Công Tuấn Anh đã chia tay. Ban đầu, Lê Công ở với ba, nhưng vào ngày 3/1/1977, Ba của Lê Công đột ngột qua đời, sau đó anh theo mẹ(bà Nguyễn Thị Vinh),về ở tại chợ cũ phường Tam Hòa, thành phố Biên Hòa, tỉnh Đồng Nai và theo học lớp 6,7 tại trường cấp I, II Tam Hòa A (nay là Trường Trung học Cơ Sở Bình Đa, nhưng không lâu sau đó, anh bị mẹ bỏ rơi với lý do tái giá và theo chồng về sống tại Vũng Tàu, có một cô con gái riêng với chồng sau tên Kim Anh. Năm 1980 - 1981, 1981 -1982, căn cứ lời khai trong lý lịch khi nhập học thì LCTA là người theo đạo Thiên Chúa;
[[2]](#cite_note-V.E1.BB.8B_.C4.91.E1.BA.AFng_cu.E1.BB.99c_.C4.91.E1.BB.9Di_L.C3.AA_C.C3.B4ng_Tu.E1.BA.A5n_Anh-2) [[2]](#cite_note-V.E1.BB.8B_.C4.91.E1.BA.AFng_cu.E1.BB.99c_.C4.91.E1.BB.9Di_L.C3.AA_C.C3.B4ng_Tu.E1.BA.A5n_Anh-2)
Sau cú sốc gia đình đổ vỡ vào năm lên 10, cuộc sống của Lê Công Tuấn Anh trở thành những ngày tháng tối tăm nhất trong cuộc đời của anh
. [3]
Anh bắt đầu cuộc sống như một đứa trẻ bụi đời, lang thang, tuổi thơ của anh gắn liền với bụi đường hè phố và cuộc sống vô cùng vất vả.Hàng ngày anh kiếm sống bằng các công việc vặt như bán báo dạo, đánh giày… và thậm chí trước đó có lúc phải đi ăn xin.
[[2]](#cite_note-V.E1.BB.8B_.C4.91.E1.BA.AFng_cu.E1.BB.99c_.C4.91.E1.BB.9Di_L.C3.AA_C.C3.B4ng_Tu.E1.BA.A5n_Anh-2)
Năm 12 tuổi, Lê Công được đưa vào Trường Giáo dục thiếu niên 3 vào năm 1979. Ở đây Lê Công Tuấn Anh được học văn hóa và học nghề dưới sự chăm lo của "bà Phước". Ở Trường, nhờ vào tính cách hiền lành, chịu khó, siêng năng nên Lê Công Tuấn Anh được các thầy rất yêu mến.Và cũng nhờ ngoại hình ưa nhìn nên anh được chọn giúp việc cho phòng y tế của trường.
[[2]](#cite_note-V.E1.BB.8B_.C4.91.E1.BA.AFng_cu.E1.BB.99c_.C4.91.E1.BB.9Di_L.C3.AA_C.C3.B4ng_Tu.E1.BA.A5n_Anh-2)
Anh làm việc rất chăm chỉ và thông minh, vì thầy chỉ cần nói một lần là anh nhớ chính xác tên thuốc và công dụng của thuốc. Ở trường anh là trợ lý đắc lực cho thầy giáo Mến - Trưởng phòng y tế của trường. Ban ngày anh làm việc ở trường, còn tối thì về trại ngủ.
[[2]](#cite_note-V.E1.BB.8B_.C4.91.E1.BA.AFng_cu.E1.BB.99c_.C4.91.E1.BB.9Di_L.C3.AA_C.C3.B4ng_Tu.E1.BA.A5n_Anh-2) [[3]](#cite_note-books.google.com.vn-3)
Một thời gian sau, anh được một người cô ruột, bà Lê Thị Ngoan, 63 tuổi bảo lãnh đưa về nuôi dưỡng tại nhà gia đình người cô này, trú tại số 48 đường Huỳnh Tịnh Của, Q3. rước về từ cô nhi viện, và sống cùng gia đình của người cô ruột này. Chính giai đoạn này đã khiến cuộc đời Lê Công Tuấn Anh thực sự thay đổi.
. [3] [[2]](#cite_note-V.E1.BB.8B_.C4.91.E1.BA.AFng_cu.E1.BB.99c_.C4.91.E1.BB.9Di_L.C3.AA_C.C3.B4ng_Tu.E1.BA.A5n_Anh-2)
Mặc dù nhà người cô tuy nghèo, nhưng Lê Công vẫn được cô cho đi học. Lê Công học cấp II tại trường Trung học Tân Định, ở Quận 3 đến năm lớp 9. Sau đó, anh đi học nghề thợ hàn tại Trung tâm Dạy nghề Q.3. Tại đây năng khiếu về nghệ thuật của anh bắt đầu bộc lộ.
[[2]](#cite_note-V.E1.BB.8B_.C4.91.E1.BA.AFng_cu.E1.BB.99c_.C4.91.E1.BB.9Di_L.C3.AA_C.C3.B4ng_Tu.E1.BA.A5n_Anh-2)
Anh đạt được nhiều giải thưởng trong các cuộc thi diễn văn nghệ quần chúng về cho trường. Trong đó, đáng chú ý vở kịch "Ngộ nhận" do anh làm đạo diễn kiêm diễn viên chính và tác giả kịch bản đạt được giải thưởng cao.
. [3] [[2]](#cite_note-V.E1.BB.8B_.C4.91.E1.BA.AFng_cu.E1.BB.99c_.C4.91.E1.BB.9Di_L.C3.AA_C.C3.B4ng_Tu.E1.BA.A5n_Anh-2)
## Cuộc đời nghệ thuật[
[sửa](/w/index.php?title=L%C3%AA_C%C3%B4ng_Tu%E1%BA%A5n_Anh&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=L%C3%AA_C%C3%B4ng_Tu%E1%BA%A5n_Anh&action=edit§ion=2)]
Trái ngược với cuộc sống riêng tư đầy bất hạnh và bi kịch của mình, cuộc đời sự nghiệp của Lê Công Tuấn Anh đã đạt được những vinh quang tột đỉnh bằng tài năng diễn xuất bẩm sinh lẫn sự khổ luyện của bản thân.
Sau khi ra trường anh đi làm thợ hàn, nhưng do ham mê nghệ thuật nên anh cũng tham gia vào các phong trào văn hóa văn nghệ tại Nhà văn hóa Quận 3. Tình cờ, nghệ sĩ Lê Bình phụ trách văn hóa quần chúng Quận 3 đã phát hiện ra năng khiếu diễn xuất bẩm sinh của Lê Công Tuấn Anh, nên đã giúp đỡ Lê Công, và khuyến khích cho anh đóng thử kịch nói.
[[2]](#cite_note-V.E1.BB.8B_.C4.91.E1.BA.AFng_cu.E1.BB.99c_.C4.91.E1.BB.9Di_L.C3.AA_C.C3.B4ng_Tu.E1.BA.A5n_Anh-2)
Vào năm khi Lê Công Tuấn Anh được 18-19 tuổi, một hôm anh và bạn gái tên Hồng Điệp đến Đoàn kịch nói Kim Cương thử vai làm diễn viên. Hôm đó cón hơn 400 thí sinh dự thi nhưng chỉ chọn hơn 10 người Và Lê Công Tuấn Anh không dám dự thi mà chỉ hỗ trợ tinh thần cho cô bạn gái, nhận lời làm phụ diễn cho bạn. Tuy nhiên, khi thấy anh lấp ló ở hậu đài, nghệ sĩ Kim Cương đã nhận thấy tiềm năng ở Lê Công, nên anh và cô bạn Hồng Điệp đều được nhận vào đoàn kịch.
. [4] [[2]](#cite_note-V.E1.BB.8B_.C4.91.E1.BA.AFng_cu.E1.BB.99c_.C4.91.E1.BB.9Di_L.C3.AA_C.C3.B4ng_Tu.E1.BA.A5n_Anh-2)
Lê Công Tuấn Anh khởi đầu với các vai diễn quần chúng, nhưng sau đó, anh được đóng một vai phụ, vai nhân chứng trong vở kịch Nhân danh công lý. Sau đó, anh được đóng vai Chu Xung trong vở "Lôi Vũ", nhờ vai diễn ấn tượng mà anh đã lọt vào tầm ngắm của các nhà làm phim điện ảnh.
[[2]](#cite_note-V.E1.BB.8B_.C4.91.E1.BA.AFng_cu.E1.BB.99c_.C4.91.E1.BB.9Di_L.C3.AA_C.C3.B4ng_Tu.E1.BA.A5n_Anh-2)
Tuy chỉ được diễn những vai nhỏ cho đoàn kịch, nhưng nhờ những bước khởi đầu đó mà anh đã mạnh dạn đến xin thử vai tại cuộc tuyển chọn diễn viên cho bộ phim Tìm vàng của đạo diễn
[Lê Xuân Hoàng](/w/index.php?title=L%C3%AA_Xu%C3%A2n_Ho%C3%A0ng&action=edit&redlink=1). .Cuối cùng, nhờ được sự tiến cử của diễn viên [5] [Trọng Hải](/w/index.php?title=Tr%E1%BB%8Dng_H%E1%BA%A3i&action=edit&redlink=1), đồng thời cũng là người đầu tiên phát hiện ra khả năng đóng phim của Lê Công, Lê Công được giao vai họa sĩ, vai diễn đầu tiên trong sự nghiệp của mình. [[2]](#cite_note-V.E1.BB.8B_.C4.91.E1.BA.AFng_cu.E1.BB.99c_.C4.91.E1.BB.9Di_L.C3.AA_C.C3.B4ng_Tu.E1.BA.A5n_Anh-2) . Ban đầu, anh cũng không thành công lắm ở lĩnh vực điện ảnh, nên khi đóng được vài phim anh lại trở lại đoàn kịch Kim Cương. [[5]](#cite_note-K.E1.BB.83_ti.E1.BA.BFp_chuy.E1.BB.87n_v.E1.BB.81_L.C3.AA_C.C3.B4ng_Tu.E1.BA.A5n_Anh-5) [[2]](#cite_note-V.E1.BB.8B_.C4.91.E1.BA.AFng_cu.E1.BB.99c_.C4.91.E1.BB.9Di_L.C3.AA_C.C3.B4ng_Tu.E1.BA.A5n_Anh-2)
Khoảng một năm sau, anh bất ngờ nhận được lời mời đóng vai bác sĩ Quang "Đông ki sốt" trong bộ phim Vị đắng tình yêu của đạo diễn Lê Xuân Hoàng. Lần này, Lê Công Tuấn Anh lại rời sân khấu kịch để trở lại với phim trường. Và lần trở lại này, anh đã thực sự thành công, vai diễn Quang "Đông ki sốt" của Lê Công Tuấn Anh trở thành một hiện tượng trong giới điện ảnh, chỉ trong vòng một đêm, cái tên Lê Công Tuấn Anh đã trở nên nổi tiếng.
[[2]](#cite_note-V.E1.BB.8B_.C4.91.E1.BA.AFng_cu.E1.BB.99c_.C4.91.E1.BB.9Di_L.C3.AA_C.C3.B4ng_Tu.E1.BA.A5n_Anh-2)
Có thể nói cú bén duyên với nghệ thuật thứ 7 đã làm thay đổi cuộc đời anh. Với vẻ ngoài điển trai, gương mặt hiền lành với ánh mắt buồn đượm nhiều suy tư đầy sức quyến rũ, Lê Công Tuấn Anh đã chinh phục trái tim người xem trong hầu hết các phim anh tham gia vai chính sau đó như Vị đắng tình yêu, Tuổi thơ dữ dội, Em còn nhớ hay em đã quên, Anh chỉ có mình em, Sao Phượng còn buồn, Hoa quỳnh nở muộn, Bên bờ ảo vọng, Tình biển, Ngọt ngào và man trá,...
. [5] [[2]](#cite_note-V.E1.BB.8B_.C4.91.E1.BA.AFng_cu.E1.BB.99c_.C4.91.E1.BB.9Di_L.C3.AA_C.C3.B4ng_Tu.E1.BA.A5n_Anh-2)
Đặc biệt là vai diễn "chàng
[Đông ki sốt](/wiki/%C4%90%C3%B4n_Kih%C3%B4t%C3%AA)" ngơ ngác, si tình và say đắm với tình yêu đầu trong sáng của *, vai diễn giúp anh trở thành thần tượng của giới trẻ thập niên 90, đồng thời là vai diễn để đời của anh. Cũng sau vai diễn chàng Đông ki sốt, tên tuổi Lê Công Tuấn Anh bắt đầu lên như diều gặp gió.Không chỉ được các hãng phim Thành phố Hồ Chí Minh săn đón,các hãng phim Trung ương cũng rất muốn anh ký hợp đồng đóng phim với họ. Vị đắng tình yêu* Trung bình một năm Lê Công Tuấn Anh đóng đến 20 bộ phim, nhiều khi anh phải thức trắng đêm để hoàn thành vai diễn của mình trong 4 ngày, thậm chí 2 ngày, chưa kể có những kịch bản anh phải từ chối vì quá bận rộn [[2]](#cite_note-V.E1.BB.8B_.C4.91.E1.BA.AFng_cu.E1.BB.99c_.C4.91.E1.BB.9Di_L.C3.AA_C.C3.B4ng_Tu.E1.BA.A5n_Anh-2) [[2]](#cite_note-V.E1.BB.8B_.C4.91.E1.BA.AFng_cu.E1.BB.99c_.C4.91.E1.BB.9Di_L.C3.AA_C.C3.B4ng_Tu.E1.BA.A5n_Anh-2) [[3]](#cite_note-books.google.com.vn-3)
Năm 1996, Lê Công có cú đột phá lớn bằng vai diễn "chàng trai bị tâm thần" với diễn biến tâm trạng phức tạp trong bộ phim truyền hình nổi tiếng "
*Ngọt ngào và man trá*", trong phim anh diễn cùng lúc hai nhân vật khác nhau, đây đồng thời cũng là bộ phim cuối cùng trong sự nghiệp của Lê Công Tuấn Anh. . [6]
Anh cũng nhận được rất nhiều giải thưởng danh giá trong sự nghiệp diễn xuất của mình, nhưng đáng chú ý là: hai giải thưởng kép "nam diễn viên chính xuất sắc nhất" tại liên hoan phim Việt Nam lần thứ 10 vào năm 1993. Ngoài ra anh từng ba năm liên tiếp nhận giải Mai vàng - diễn viên được yêu thích nhất vào các năm 1993,1994 và 1995
. [4] [[2]](#cite_note-V.E1.BB.8B_.C4.91.E1.BA.AFng_cu.E1.BB.99c_.C4.91.E1.BB.9Di_L.C3.AA_C.C3.B4ng_Tu.E1.BA.A5n_Anh-2)
Chưa đầy 10 năm trong làng điện ảnh Lê Công đã đóng gần 60 bộ phim cho cả điện ảnh miền Nam và miền Bắc
[[4]](#cite_note-maivang.nld.com.vn-4) [[7]](#cite_note-L.C3.AA_C.C3.B4ng_Tu.E1.BA.A5n_Anh_-_m.E1.BB.99t_t.C3.A0i_n.C4.83ng_ngh.E1.BB.87_thu.E1.BA.ADt_b.E1.BA.A1c_m.E1.BB.87nh-7)
Bên lĩnh vực sân khấu, Lê Công Tuấn Anh cũng đã đoạt Huy chương vàng tại Hội diễn sân khấu toàn quốc đợt 2 tại Thành phố Hồ Chí Minh năm 1995 với vai Sỏi trong vở kịch Bước qua lời nguyền.
[[2]](#cite_note-V.E1.BB.8B_.C4.91.E1.BA.AFng_cu.E1.BB.99c_.C4.91.E1.BB.9Di_L.C3.AA_C.C3.B4ng_Tu.E1.BA.A5n_Anh-2)
Anh được công chúng lẫn giới phê bình đánh giá cao trong các vai diễn mình tham gia và được mọi người thừa nhận là tài năng kiệt xuất của điện ảnh
. Bởi mỗi bộ phim anh tham gia diễn xuất đều để lại những dấu ấn rất sâu đậm và gây xúc động nơi người xem. [8]
## Tính cách[
[sửa](/w/index.php?title=L%C3%AA_C%C3%B4ng_Tu%E1%BA%A5n_Anh&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=L%C3%AA_C%C3%B4ng_Tu%E1%BA%A5n_Anh&action=edit§ion=3)]
Ngay từ khi còn rất nhỏ, thì Lê Công Tuấn Anh đã bộc lộ là một cậu bé có tính cách rất nhạy cảm và vô cùng thông minh, nhưng lại hiếu động một cách kỳ lạ. Khi ở Trường Giáo dục thiếu niên 3, Lê Công Tuấn Anh lại được các thầy đánh giá là một thiếu niên có tính cách khác hẳn những đứa trẻ lang thang bụi đời khác. Lê Công Tuấn Anh hiền lành, chịu khó, siêng năng nên được các thầy quý mến.
[[2]](#cite_note-V.E1.BB.8B_.C4.91.E1.BA.AFng_cu.E1.BB.99c_.C4.91.E1.BB.9Di_L.C3.AA_C.C3.B4ng_Tu.E1.BA.A5n_Anh-2)
Những người quen biết Lê Công Tuấn Anh từ trước và sau khi nổi tiếng nhận xét tính cách của anh hầu như không thay đổi, hiền lành, chân thật với người thân và tất cả mọi người.
[[2]](#cite_note-V.E1.BB.8B_.C4.91.E1.BA.AFng_cu.E1.BB.99c_.C4.91.E1.BB.9Di_L.C3.AA_C.C3.B4ng_Tu.E1.BA.A5n_Anh-2)
Không chỉ là ngôi sao thần tượng hàng đầu, Lê Công Tuấn Anh còn nổi bật với tính cách hòa đồng, thân thiện, luôn quan tâm đến mọi người xung quanh và đặc biệt là phong cách sống rất giản dị của mình
. Anh được bạn bè, đồng nghiệp và người hâm mộ yêu mến bởi cá tính hiền lành, nhút nhát, dễ mến, cũng như là người nghệ sĩ có một trái tim nhân hậu và là người sống nội tâm [8] . [[5]](#cite_note-K.E1.BB.83_ti.E1.BA.BFp_chuy.E1.BB.87n_v.E1.BB.81_L.C3.AA_C.C3.B4ng_Tu.E1.BA.A5n_Anh-5)
Với phương châm sống "luôn giúp đỡ, luôn sẻ chia", Lê Công Tuấn Anh còn được biết đến với nhiều hoạt động từ thiện, anh dành hầu hết tiền đóng phim cho việc giúp đỡ những trẻ em lang thang, bụi đời có cùng hoàn cảnh với mình trước đây, trong khi bản thân anh chỉ sống trong một căn hộ thuê khá tồi tàn và đơn sơ
. Ngoài ra anh cũng luôn đồng cảm và sẻ chia với những người nghèo khổ, khó khăn trong xã hội [7] . [[5]](#cite_note-K.E1.BB.83_ti.E1.BA.BFp_chuy.E1.BB.87n_v.E1.BB.81_L.C3.AA_C.C3.B4ng_Tu.E1.BA.A5n_Anh-5)
## Qua đời[
[sửa](/w/index.php?title=L%C3%AA_C%C3%B4ng_Tu%E1%BA%A5n_Anh&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=L%C3%AA_C%C3%B4ng_Tu%E1%BA%A5n_Anh&action=edit§ion=4)]
Ngày
[17 tháng 10](/wiki/17_th%C3%A1ng_10) năm [1996](/wiki/1996),công chúng Việt Nam bàng hoàng và sửng sốt khi nghe tin Lê Công Tuấn Anh đã [tự tử](/wiki/T%E1%BB%B1_s%C3%A1t). [Nguyên nhân](/w/index.php?title=Nguy%C3%AAn_nh%C3%A2n&action=edit&redlink=1) [cái chết](/wiki/Ch%E1%BA%BFt) của anh hiện vẫn chưa thống nhất, theo Vietnamnet anh đã "đột ngột ra đi sau khi uống 37 viên [thuốc ngủ](/wiki/Thu%E1%BB%91c_ng%E1%BB%A7)" , còn theo VnExpress: anh chết "sau khi uống nhiều viên [9] [thuốc sốt rét](/w/index.php?title=K%C3%BD_ninh&action=edit&redlink=1)trong tình trạng say khướt" . [[9]](#cite_note-vnexpress-9)
Có hàng trăm câu chuyện được thêu dệt về cái chết của Lê Công Tuấn Anh. Theo lời đồn đại, anh không chịu nổi cú sốc sau khi chia tay mối tình sâu nặng với
[người mẫu](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_m%E1%BA%ABu) Minh Anh . Còn theo lời của đạo diễn [9] [Nguyễn Hữu Phần](/w/index.php?title=Nguy%E1%BB%85n_H%E1%BB%AFu_Ph%E1%BA%A7n&action=edit&redlink=1)và cố nhạc sĩ [Trịnh Công Sơn](/wiki/Tr%E1%BB%8Bnh_C%C3%B4ng_S%C6%A1n)thì nguyên nhân dẫn đến cái chết của Lê Công Tuấn Anh là bởi cuộc sống của anh quá cô đơn . Năm 2007, theo lời Minh Anh, trong thời gian hai người yêu nhau, Lê Công Tuấn Anh có tình cảm với một diễn viên trẻ tên V. Vì Lê Công Tuấn Anh nhiều lần hứa chấm dứt nhưng vẫn tiếp tục có quan hệ với V. nên Minh Anh quyết định chia tay. Khi thấy không thể hàn gắn được với Minh Anh, Lê Công Tuấn Anh tự tử [[10]](#cite_note-10) . [[11]](#cite_note-vne1-11)
Ở tuổi 29 anh đã ra đi khi còn đứng trên đỉnh cao của sự nghiệp diễn xuất. Anh mất đi đã để lại niềm nhớ tiếc trong lòng nhiều khán giả điện ảnh Việt Nam
. [9]
Đám tang của Lê Công Tuấn Anh là một trong những đám tang lớn nhất của Việt Nam, đồng thời là đám tang lớn nhất của nghệ sĩ Việt Nam với hàng chục ngàn người hâm mộ đưa tiễn
[. Cái chết của anh trở thành một sự kiện lớn và thu hút rất nhiều sự quan tâm của các hãng thông tấn xã lớn nhất tại Việt Nam cũng như công chúng trong khắp cả nước. Chỉ trong vòng một đêm sau cái chết của anh, hai tờ nhật báo nổi tiếng nhất Việt Nam là [cần dẫn nguồn](/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c)] [Tuổi Trẻ](/wiki/Tu%E1%BB%95i_Tr%E1%BA%BB_(b%C3%A1o))và [Thanh Niên](/wiki/Thanh_Ni%C3%AAn_(b%C3%A1o))cạnh tranh nhau về quyền được phát hành bản quyền về câu chuyện của Lê Công cũng như cái chết vì tự tử của anh, kéo theo đó là số lượng độc giả không ngừng tăng lên. Các độc giả liên tục gửi thư yêu cầu và gọi điện thoại đến phòng tin tức của Tòa soạn, chỉ trong vòng một ngày họ nhận được ít nhất là 40 cuộc gọi đến tòa soạn chỉ để mong muốn các phóng viên tiếp tục đưa tin về ngôi sao quá cố nổi tiếng . Trong khi đó, rất nhiều fan hâm mộ đổ về từ khắp nơi đã đứng xếp hàng chờ hàng giờ đồng hồ trước cổng [[12]](#cite_note-ReferenceA-12) [chùa Xá Lợi](/wiki/Ch%C3%B9a_X%C3%A1_L%E1%BB%A3i)- nơi tổ chức đám tang của Lê Công Tuấn Anh, để được vào thắp nhang và cũng như để bày tỏ lòng thành kính đối với thần tượng của mình. Ngày đưa tang, vì số lượng người hâm mộ đưa tiễn quá đông, đã gây nên tình trạng tắc nghẽn giao thông tại nhiều đường phố lớn của Sài Gòn . [[13]](#cite_note-13)
Trong cuốn sách "House of glass: culture, modernity, and the state in Southeast Asia" được xuất bản vào năm 2001, các nhà nghiên cứu về văn hóa châu Á Mandy Thomas và Russel H.-K.Heng đã bình luận rằng: " Cái chết của Lê Công Tuấn Anh đã thực sự biến anh từ một ngôi sao điện ảnh thành một biểu tượng nổi tiếng của Việt Nam"
. Ngôi mộ của anh giờ được bạn bè lập tại [12] [chùa Nghệ sĩ](/wiki/Ch%C3%B9a_Ngh%E1%BB%87_s%C4%A9)và [chùa Xá Lợi](/wiki/Ch%C3%B9a_X%C3%A1_L%E1%BB%A3i)ở [Thành phố Hồ Chí Minh](/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh).
## Danh sách những bộ phim đã tham gia[
[sửa](/w/index.php?title=L%C3%AA_C%C3%B4ng_Tu%E1%BA%A5n_Anh&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=L%C3%AA_C%C3%B4ng_Tu%E1%BA%A5n_Anh&action=edit§ion=5)]
- Tìm vàng
- Người cá
- Lời thề
- Tình biển
- Nàng Hương
- Tôi với em
- Đứa con rơi
- Mặt trời đêm
- Huyền thoại mẹ
- Hoa trinh nữ
- Mùa săn máu
- Hải đường trắng
- Em và Michael
- Lá Sầu riêng
- Sau trận phong ba
- Sao phượng còn buồn?
- Người tình trễ xe
- Trái tim chó sói
- Tuổi thơ dữ dội
- Phạm Công - Cúc Hoa
- 7 Sắc cầu vòng
[Vị đắng tình yêu](/wiki/V%E1%BB%8B_%C4%91%E1%BA%AFng_t%C3%ACnh_y%C3%AAu)
- Vị đắng tình yêu 2
- Xác chết trên cao nguyên
- Ngọc trảng thần công
- Yểu điệu thục nữ
- Vĩnh biệt mùa hè
- Chuyện tình thời Sida
- Hiệp sĩ cuối cùng
- Bến bờ khát vọng
[Áo trắng sân trường](/wiki/%C3%81o_tr%E1%BA%AFng_s%C3%A2n_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_(phim))
- Mảnh đất tình đời
- Anh chỉ có mình em
- Chiếc mặt nạ da người
- Vòng hoa Chăm-pây
- Bản tình ca cuối cùng
- Cô thủ môn tội nghiệp
- Gọi tình yêu quay về
[Hoa quỳnh nở muộn](/w/index.php?title=Hoa_qu%E1%BB%B3nh_n%E1%BB%9F_mu%E1%BB%99n&action=edit&redlink=1)
- Chuyện tình hồ than thở
[Vòng vây tội lỗi](/w/index.php?title=V%C3%B2ng_v%C3%A2y_t%E1%BB%99i_l%E1%BB%97i&action=edit&redlink=1)
- Giang hồ trinh nữ
- Tình ngỡ đã phôi pha
- Vĩnh biệt Cali
- Người đẹp Tây đô
- Bên dòng sông trẹm - phần 2
- Người đi tìm dĩ vãng
- Ngọt ngào man trá
- Cha tôi và hai người đàn bà
- Tráng sĩ Bồ đề
- Tình nàng áo trắng
- Sắc hoa màu nhớ
- Em còn nhớ hay em đã quên
- U tôi
- Em không thể xa anh
## Giải thưởng nghệ thuật tiêu biểu[
[sửa](/w/index.php?title=L%C3%AA_C%C3%B4ng_Tu%E1%BA%A5n_Anh&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=L%C3%AA_C%C3%B4ng_Tu%E1%BA%A5n_Anh&action=edit§ion=6)]
|Năm||Tên giải thưởng||Tên phim||Vai||Hạng mục|
|
|[Liên hoan phim Việt Nam](/wiki/Li%C3%AAn_hoan_phim_Vi%E1%BB%87t_Nam)lần thứ X [Liên hoan phim Việt Nam](/wiki/Li%C3%AAn_hoan_phim_Vi%E1%BB%87t_Nam)lần thứ X [Mai vàng](/wiki/Mai_v%C3%A0ng) [1994](/wiki/1994) [Mai vàng](/wiki/Mai_v%C3%A0ng) [1995](/wiki/1995) [Mai vàng](/wiki/Mai_v%C3%A0ng)
## Ghi chú[
[sửa](/w/index.php?title=L%C3%AA_C%C3%B4ng_Tu%E1%BA%A5n_Anh&veaction=edit&vesection=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=L%C3%AA_C%C3%B4ng_Tu%E1%BA%A5n_Anh&action=edit§ion=7)] [^](#cite_ref-1) [Nhớ tài năng bạc mệnh Lê Công Tuấn Anh](http://www.tintuconline.com.vn/vn/vanhoa/501893/index.html/)
- ^
**a** **ă** **â** **b** **c** **d** **đ** **e** **ê** **g** **h** **i** **k** **l** **m** **n** **o** **ô** **ơ** **p** **q** ["Vị đắng" cuộc đời Lê Công Tuấn Anh](http://hcm.24h.com.vn/phim/le-cong-tuan-anh-va-vu-an-tinh-khong-thu-pham-c74a489764.html/)
- ^
**a** **ă** **â** **b** **c** [Stars in the shadows: celebrity, media and the state in Viet Nam](http://books.google.com.vn/books?id=1oFq7b9ND8MC&pg=PA300&dq=le+cong+tuan+anh&hl=vi&ei=H9MJTbGsNImxcZftzZMK&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CCUQ6AEwAA#v=onepage&q=le%20cong%20tuan%20anh&f=false/)
- ^
**a** **ă** **â** [Lê Công Tuấn Anh nhân hậu và sẻ chia](http://maivang.nld.com.vn/20100116111454988p0c1020/nhung-mai-vang-trong-hoai-niem.htm/)
- ^
**a** **ă** **â** **b** **c** [Kể tiếp chuyện về Lê Công Tuấn Anh](http://dantri.com.vn/c23/s23-256470/ke-tiep-chuyen-ve-le-cong-tuan-anh.htm/) [^](#cite_ref-6) [Đạo diễn Nguyễn Hữu Phần: Muốn "ăn" về nghệ thuật](http://tintuconline.com.vn/vn/vanhoa/250589/)
- ^
**a** **ă** [Lê Công Tuấn Anh - một tài năng nghệ thuật bạc mệnh](http://cailuongvietnam.vn/news/Tam-tinh-khan-gia/Le-Cong-Tuan-Anh-mot-tai-nang-nghe-thuat-bac-menh-2768/)
- ^
**a** **ă** [Lê Công Tuấn Anh trong ký ức Thu Hà](http://www.thegioidienanh.vn/20081223102441234p0c117/le-cong-tuan-anh-trong-ky-uc-thu-ha.htm/)
- ^
**a** **ă** **â** **b** [Những cái chết kỳ lạ của những người nổi tiếng](http://web.archive.org/web/20070416175817/http://vietnamnet.vn/vanhoa/tintuc/2007/04/684260/) [^](#cite_ref-10) [đạo diễn Nguyễn Hữu Phần muốn ăn về nghệ thuật](http://tintuconline.com.vn/vn/vanhoa/250589/) **Báo Điện ảnh - Kịch trường (1 tháng 8 năm 2007).** [^](#cite_ref-vne1_11-0) [“Bí mật cái chết của Lê Công Tuấn Anh”](http://giaitri.vnexpress.net/tin-tuc/gioi-sao/trong-nuoc/bi-mat-cai-chet-cua-le-cong-tuan-anh-1893664.html). *Báo điện tử VnExpress (đăng lại)*. Truy cập ngày 12 tháng 7 năm 2013.
- ^
**a** **ă** [Stars in the shadows: celebrity, media and the state in Viet Nam](http://books.google.com.vn/books?id=1oFq7b9ND8MC&pg=PA300&lpg=PA300&dq=le+cong+tuan+anh+House+of+glass:+culture,+modernity,+and+the+state+in+Southeast+Asia&source=bl&ots=uQpN3k5Nfo&sig=Jjbf-gRXzUGdWeVZeL40dGDNT2g&hl=vi&ei=NY9mS97qKYyA7QOqnbQe&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CAcQ6AEwAA#v=onepage&q=&f=false/) [^](#cite_ref-13) [Bạn bè nói về chuyện tình của Lê Công Tuấn Anh](http://vnexpress.net/Vietnam/Van-hoa/2007/08/3B9F90EE/)
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=L%C3%AA_C%C3%B4ng_Tu%E1%BA%A5n_Anh&veaction=edit&vesection=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=L%C3%AA_C%C3%B4ng_Tu%E1%BA%A5n_Anh&action=edit§ion=8)] **(tiếng Anh)** [Lê Công Tuấn Anh](http://www.imdb.com/name/nm0030015/)trên [Internet Movie Database](/wiki/Internet_Movie_Database) [Những cái chết kỳ lạ của những người nổi tiếng](http://web.archive.org/web/20070416175817/http://vietnamnet.vn/vanhoa/tintuc/2007/04/684260/)trên [Vietnamnet](/wiki/VietNamNet) [Các ngôi sao đoản mệnh](http://giadinh.net.vn/home/3811p0c1003/nhung-ngoi-sao-doan-menh.htm/)trên [giadinh.net](/w/index.php?title=Giadinh.net&action=edit&redlink=1) [Bạn bè nói về mối tình của Lê Công Tuấn Anh](http://vnexpress.net/Vietnam/Van-hoa/2007/08/3B9F90EE/)trên [VnExpress](/wiki/VnExpress) [LCTAnh một tài năng nghệ thuật bạc mệnh](http://www.cailuongvietnam.com/modules.php?name=News&op=viewst&sid=2768/)trên [cailuongvietnam.com](/w/index.php?title=Cailuongvietnam.com&action=edit&redlink=1) [Kể chuyện về Lê Công Tuấn Anh](http://dantri.com.vn/c23/s23-256470/ke-tiep-chuyen-ve-le-cong-tuan-anh.htm/)trên [dantri.com.vn](/w/index.php?title=Dantri.com.vn&action=edit&redlink=1) [Thu Hà và hồi ức về Lê Công Tuấn Anh](http://www.thegioidienanh.vn/20081223102441234p0c117/le-cong-tuan-anh-trong-ky-uc-thu-ha.htm/)trên [thegioidienanh.vn](/w/index.php?title=Thegioidienanh.vn&action=edit&redlink=1) [Top 5 sao nam hot nhất 2008](http://dantri.com.vn/c23/s23-300449/nhung-sao-nam-hot-nhat-nam-2008.htm/)trên [dantri.com.vn](/w/index.php?title=Dantri.com.vn&action=edit&redlink=1) [Gặp lại Lê Công Tuấn Anh trong vị đắng tình yêu](http://web.archive.org/web/20090807090738/http://www.hanoimoi.com.vn/vn/72/215780/)trên [hanoimoi.com.vn](/w/index.php?title=Hanoimoi.com.vn&action=edit&redlink=1) [Bàn thờ nhà tôi vẫn để ảnh Lê Công Tuấn Anh](http://mediaplus.vnmedia.vn/newsdetail.asp?NewsId=14785&CatId=32/)trên [vnmedia.vn](/w/index.php?title=Vnmedia.vn&action=edit&redlink=1) [Liên hoan phim Việt Nam lần thứ X](http://thegioidienanh.vn/20091207074348244p0c136/li234n-hoan-phim-viet-nam-lan-thu-x.htm/)trên [thegioidienanh.vn](/w/index.php?title=Thegioidienanh.vn&action=edit&redlink=1)