markdown:
# Đường Trường Sơn
|Đường Trường Sơn|
|Nam
|![ HCMT3.jpg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/vi/thumb/1/1e/HCMT3.jpg/300px-HCMT3.jpg)
![ HCMT3.jpg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/vi/thumb/1/1e/HCMT3.jpg/300px-HCMT3.jpg)
Xe tải trên đường vào Nam
[1959](/wiki/1959)- [1975](/wiki/1975) [Chiến tranh Việt Nam 1960-1975](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Sau 1975](/wiki/H%E1%BB%87_th%E1%BB%91ng_giao_th%C3%B4ng_Vi%E1%BB%87t_Nam#H.E1.BB.87_th.E1.BB.91ng_.C4.91.C6.B0.E1.BB.9Dng_b.E1.BB.99) [Quân đội Nhân dân Việt Nam](/wiki/Qu%C3%A2n_%C4%91%E1%BB%99i_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Võ Bẩm](/wiki/V%C3%B5_B%E1%BA%A9m)(1959-1965) [Phan Trọng Tuệ](/wiki/Phan_Tr%E1%BB%8Dng_Tu%E1%BB%87)(1965) [Hoàng Văn Thái](/wiki/Ho%C3%A0ng_V%C4%83n_Th%C3%A1i_(trung_t%C6%B0%E1%BB%9Bng))(1965-1966) [Đồng Sỹ Nguyên](/wiki/%C4%90%E1%BB%93ng_S%C4%A9_Nguy%C3%AAn)(1966-1976) [chiến dịch Barrell Roll](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_d%E1%BB%8Bch_Barrell_Roll&action=edit&redlink=1)1964 - 1973 [chiến dịch Steel Tiger](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_d%E1%BB%8Bch_Steel_Tiger&action=edit&redlink=1)1965 - 1968 [chiến dịch Tiger Hound](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_d%E1%BB%8Bch_Tiger_Hound&action=edit&redlink=1)1965 - 1968 [chiến dịch Commando Hunt](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_d%E1%BB%8Bch_Commando_Hunt)1968 - 1972 [cuộc xâm nhập Campuchia](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_d%E1%BB%8Bch_Campuchia)1970 [chiến dịch Lam Sơn 719](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_d%E1%BB%8Bch_Lam_S%C6%A1n_719)1971 [Chiến dịch Hồ Chí Minh](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_d%E1%BB%8Bch_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh)1975 *Về các con đường khác cùng tên "Đường Hồ Chí Minh", xem* [Đường Hồ Chí Minh (định hướng)](/wiki/%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh_(%C4%91%E1%BB%8Bnh_h%C6%B0%E1%BB%9Bng)). **Đường Trường Sơn** hay **đường mòn Hồ Chí Minh** (người Mỹ dùng từ **Ho Chi Minh Trail** để gọi con đường này) là mạng lưới giao thông quân sự chiến lược chạy từ lãnh thổ [Việt Nam Dân chủ Cộng hòa](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a) vào tới lãnh thổ [Việt Nam Cộng hòa](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a), đi qua miền Trung Việt Nam, hạ [Lào](/wiki/L%C3%A0o), và [Campuchia](/wiki/Campuchia). Hệ thống này cung cấp binh lực, lương thực và vũ khí khí tài để chi viện cho [Quân Giải phóng miền Nam](/wiki/Qu%C3%A2n_Gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_mi%E1%BB%81n_Nam_Vi%E1%BB%87t_Nam) và [Quân đội Nhân dân Việt Nam](/wiki/Qu%C3%A2n_%C4%91%E1%BB%99i_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Vi%E1%BB%87t_Nam) trong 16 năm ( [1959](/wiki/1959)– [1975](/wiki/1975)) của thời kỳ [Chiến tranh Việt Nam](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Vi%E1%BB%87t_Nam). [Binh đoàn Trường Sơn](/wiki/%C4%90o%C3%A0n_559,_Qu%C3%A2n_%C4%91%E1%BB%99i_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Vi%E1%BB%87t_Nam) (đoàn 559) Quân đội Nhân dân Việt Nam là đơn vị triển khai các đơn vị công binh, hậu cần, y tế, bộ binh và phòng không để đảm bảo hoạt động của hệ thống đường này. Đường Trường sơn còn được những người lính trong cuộc chiến gọi là **tuyến lửa**.
Ở Việt Nam, hệ thống đường này đặt tên là Đường Trường Sơn, lấy tên của
[dãy Trường Sơn](/wiki/D%C3%A3y_Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_S%C6%A1n) - dãy núi chạy dọc miền Trung Việt Nam, nơi hệ thống này đi qua. Về sau, hệ thống này có thêm tên gọi [Đường mòn Hồ Chí Minh](/wiki/%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_m%C3%B2n_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh), tên gọi này ( *Ho Chi Minh trail*) có nguồn gốc từ Mỹ. [[1]](#cite_note-1)
Trong Chiến tranh Việt Nam, lực lượng quân sự Mỹ và Việt Nam Cộng hòa đã đánh phá hệ thống giao thông này bằng các chiến dịch bộ binh và không quân. Một hệ thống máy móc điện tử, thường được gọi là
[Hàng rào Điện tử McNamara](/wiki/H%C3%A0ng_r%C3%A0o_%C4%91i%E1%BB%87n_t%E1%BB%AD_McNamara), đã được sử dụng để giúp hướng dẫn máy bay ném bom. Ngoài ra, [chất độc màu da cam](/wiki/Ch%E1%BA%A5t_%C4%91%E1%BB%99c_da_cam) cùng một số loại chất độc diệt cỏ khác đã được rải xuống nhiều vùng rừng trên đường Trường Sơn làm trụi lá cây, các dự án tạo mưa và các chất hóa học tạo bùn cũng được Mỹ sử dụng để phá đường. Theo văn bản lịch sử chính thức của [Cơ quan An ninh Quốc gia](/wiki/C%C6%A1_quan_An_ninh_Qu%E1%BB%91c_gia) Hoa Kỳ (National Security Agency), đường Trường Sơn được coi là "một trong những thành tựu vĩ đại của nền kỹ thuật quân sự ở thế kỷ 20." [[2]](#cite_note-2)
Ngày nay, tuyến tây Trường Sơn (địa phận Lào) nhiều nơi đã thành vùng bỏ hoang, một vài điểm được xây dựng trở thành di tích lịch sử. Năm 2000,
[Đường Hồ Chí Minh](/wiki/%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh), con đường xuyên Việt thứ hai sau [Quốc lộ 1](/wiki/Qu%E1%BB%91c_l%E1%BB%99_1), bắt đầu được xây dựng trên tuyến đông Trường Sơn.
## Mục lục
[1 Lịch sử](#L.E1.BB.8Bch_s.E1.BB.AD) [2 Hành quân trên đường Trường Sơn](#H.C3.A0nh_qu.C3.A2n_tr.C3.AAn_.C4.91.C6.B0.E1.BB.9Dng_Tr.C6.B0.E1.BB.9Dng_S.C6.A1n) [3 Đường Trường Sơn trong văn hóa đại chúng](#.C4.90.C6.B0.E1.BB.9Dng_Tr.C6.B0.E1.BB.9Dng_S.C6.A1n_trong_v.C4.83n_h.C3.B3a_.C4.91.E1.BA.A1i_ch.C3.BAng) [4 Chú thích](#Ch.C3.BA_th.C3.ADch) [5 Nguồn tham khảo](#Ngu.E1.BB.93n_tham_kh.E1.BA.A3o) [6 Xem thêm](#Xem_th.C3.AAm) [7 Liên kết ngoài](#Li.C3.AAn_k.E1.BA.BFt_ngo.C3.A0i)
## Lịch sử[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_S%C6%A1n&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_S%C6%A1n&action=edit§ion=1)]
### Hình thành (1959-1965)[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_S%C6%A1n&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_S%C6%A1n&action=edit§ion=2)]
Một số phần của Đường Trường Sơn vốn đã tồn tại từ hàng thế kỷ dưới hình thức các con đường mòn sơ khai dành cho việc giao thông buôn bán trong vùng. Khu vực mà hệ thống đi qua đã là một trong những vùng đất địa hình hiểm trở nhất
[Đông Nam Á](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_Nam_%C3%81): núi cao, ít dân, rừng rậm nhiệt đới. Trong những năm đầu của [Chiến tranh Đông Dương](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng), [Việt Minh](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Minh) đã sử dụng hệ thống đường mòn này làm đường nối liền Bắc Nam, một trong các tuyến đường đưa cán bộ di chuyển giữa hai miền để tránh sự truy quét của quân Pháp. Tháng 5 năm 1958, các lực lượng thuộc Quân đội Nhân dân Việt Nam (QĐNDVN) và [Pathet Lào](/wiki/Pathet_L%C3%A0o) đã chiếm giữ các nút giao thông tại Sê-pôn ( *Tchepone*), trên đường 9 thuộc địa phận Lào. [[3]](#cite_note-3)
Sau khi chính quyền
[Việt Nam Cộng hòa](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a) ra đời, dưới sự hậu thuẫn của Mỹ, đã phủ nhận tổng tuyển cử toàn quốc theo [Hiệp định Genève về Việt Nam năm 1954](/wiki/Hi%E1%BB%87p_%C4%91%E1%BB%8Bnh_Gen%C3%A8ve,_1954), đưa đến việc chia cắt Việt Nam. Để tiếp tục chi viện cho [những người Cộng sản miền Nam](/wiki/M%E1%BA%B7t_tr%E1%BA%ADn_D%C3%A2n_t%E1%BB%99c_Gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_mi%E1%BB%81n_Nam_Vi%E1%BB%87t_Nam), chính quyền [Việt Nam Dân chủ Cộng hòa](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a) đã quyết định xây dựng những con đường chiến lược. Trên cơ sở đó đã có 2 tuyến đường được xem xét là tuyến đường bộ qua dãy Trường Sơn và tuyến đường biển trên [biển Đông](/wiki/Bi%E1%BB%83n_%C4%90%C3%B4ng).
Năm 1959, khi xung đột quân sự lên cao giữa
[Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam](/wiki/M%E1%BA%B7t_tr%E1%BA%ADn_D%C3%A2n_t%E1%BB%99c_Gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_mi%E1%BB%81n_Nam_Vi%E1%BB%87t_Nam) và chính phủ [Ngô Đình Diệm](/wiki/Ng%C3%B4_%C4%90%C3%ACnh_Di%E1%BB%87m), chính phủ Hà Nội gửi [Đoàn 559](/wiki/%C4%90o%C3%A0n_559,_Qu%C3%A2n_%C4%91%E1%BB%99i_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Vi%E1%BB%87t_Nam) mới được thành lập vào tháng 9 vào Nam để xây dựng hệ thống đường Trường Sơn với lực lượng gồm một tiểu đoàn giao liên D301 với 440 người. Đoàn trưởng là Thượng tá (sau là Thiếu tướng) [Võ Bẩm](/wiki/V%C3%B5_B%E1%BA%A9m). Đoàn có nhiệm vụ vừa vận chuyển vừa mở đường hành quân. Với phương châm "đi không dấu, nấu không khói, nói không tiếng" để đảm bảo bí mật tối đa, toàn bộ vũ khí và hàng mang theo đều là các loại cũ từ thời Pháp, thậm chí đoàn còn dùng ván gỗ để khi đi không để lại dấu vết trên đất rừng.
Sau đó, đoàn 559 chuyển các tuyến giao thông của mình sang sườn Tây của dãy Trường Sơn.
Một năm sau, đoàn 559 đã đạt được quân số 6.000 người với hai trung đoàn 70 và 71. [4] Con số này không bao gồm các lực lượng chiến đấu với nhiệm vụ bảo vệ hay dân công Việt và Lào. Trong những ngày đầu của cuộc xung đột, đường Trường Sơn chỉ được dùng để chuyển quân, do khi đó việc vận chuyển súng đạn vào Nam qua đường biển có hiệu quả cao hơn. [[5]](#cite_note-autogenerated1-5) Sau các cố gắng của hải quân Mỹ nhằm ngăn chặn hoạt động này trên vùng biển ven bờ [[6]](#cite_note-6) [Chiến dịch Market Time](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_d%E1%BB%8Bch_Market_Time), đường Trường Sơn phải làm cả hai nhiệm vụ. Hàng chuyển vào từ miền Bắc được lưu trong các kho tàng dọc theo biên giới mà sau được gọi là các "Khu căn cứ", những nơi này đến lượt nó lại trở thành các thánh địa cho các lực lượng Quân giải phóng và Quân đội Nhân dân Việt Nam dưỡng quân và tái trang bị sau khi thực hiện các hoạt động quân sự bên trong lãnh thổ Việt Nam Cộng hòa.
Có 5 khu căn cứ lớn trong vùng cán xoong của Lào (xem bản đồ). Căn cứ 604 là trung tâm hậu cần chính; từ đó, quân và quân nhu được điều phối vào Vùng 1 chiến thuật của Việt Nam Cộng hòa và các căn cứ khác xa hơn ở phía Nam. Căn cứ 611 hỗ trợ vận tải từ căn cứ 604 tới căn cứ 609; cung cấp xăng dầu và đạn dược cho căn cứ 607 và tới tận thung lũng A Sầu ở
[Thừa Thiên](/wiki/Th%E1%BB%ABa_Thi%C3%AAn_-_Hu%E1%BA%BF). Căn cứ 612 được dành để hỗ trợ Mặt trận B3 tại [Tây Nguyên](/wiki/T%C3%A2y_Nguy%C3%AAn). Căn cứ 614 nằm giữa [Chavane](/w/index.php?title=Chavane&action=edit&redlink=1) (Lào) và [Khâm Đức](/w/index.php?title=Kh%C3%A2m_%C4%90%E1%BB%A9c&action=edit&redlink=1) (Nam Việt Nam) vận chuyển quân và hàng hóa vào Vùng 2 chiến thuật và Mặt trận B3. Căn cứ 609 giữ vai trò quan trọng, do mạng lưới đường ở đây có thể dùng để vận chuyển quân nhu trong mùa mưa. Ban đầu, hàng hóa được vận chuyển bằng xe đạp thồ, xe bò. Đến tháng 12 năm 1961, Đoàn vận tải 3 của Cục Hậu cần đã trở thành đơn vị vận tải cơ giới đầu tiên của QĐNDVN phục vụ trên đường Trường Sơn. Từ đây, vận tải cơ giới tăng lên nhanh chóng. [7] [[8]](#cite_note-8)
Có hai loại đơn vị thuộc Đoàn 559, các binh trạm và các đơn vị giao liên. Một binh trạm tương đương với một trung tâm hậu cần cấp trung đoàn, có trách nhiệm bảo vệ một đoạn đường. Trong khi các đơn vị độc lập chịu trách nhiệm an ninh, công binh, và các chức năng đánh tín hiệu, binh trạm cung cấp các nhu yếu phẩm hậu cần. Các trạm giao liên thường đóng cách nhau một ngày đường đi bộ, có trách nhiệm cung cấp lương thực, chỗ trú, y tế, và dẫn đường tới trạm tiếp theo. Đến tháng 4 năm 1965, chỉ huy Đoàn 559 là Tướng Phan Trọng Tuệ, quân số gồm 24.000 người trong 6 tiểu đoàn vận tải bằng xe tải, 2 tiểu đoàn vận tải xe đạp thồ, một tiểu đoàn vận tải đường thủy, 8 tiểu đoàn công binh, và 45 trạm giao liên. Khẩu hiệu của Đoàn 559 khi đó là "Đánh địch mà tiến, mở đường mà đi."
[[9]](#cite_note-9)
Hệ thống đường Trường Sơn phát triển thành một mạng lưới phức tạp của các con đường đất (một số nơi rải đá hoặc lót ván gỗ) rộng khoảng 5,5 m, đường cho người đi bộ và xe đạp thồ, bãi đỗ xe tải. Còn có kho chứa, bãi chứa hàng, doanh trại, bệnh viện, và các cơ sở vật chất khác. Tất cả được che giấu khỏi quan sát từ trên không bằng một hệ thống ngụy trang tự nhiên và nhân tạo không ngừng được mở rộng và củng cố.
Thời tiết ở vùng Đông Nam Lào đóng vai trò quan trọng cả trong nỗ lực hậu cần và cả trong cố gắng của Mỹ và Việt Nam Cộng hòa nhằm phá đường. Mùa mưa kéo dài từ tháng 5 đến tháng 9, trong thời gian này, trời luôn nhiều mây, mưa nhiều, nhiệt độ cao. Mùa khô kéo dài từ tháng 10 đến tháng 3, khí hậu tương đối khô hơn và nhiệt độ thấp hơn. Do mạng lưới đường chủ yếu là đường đất, khối lượng vận chuyển chủ yếu (và các hoạt động quân sự mà nó hỗ trợ) được thực hiện vào mùa khô. Về sau, hệ thống đường được bổ sung bởi vận tải đường sông, kiểu vận tải này cho phép chuyển các khối lượng lớn quân nhu ngay cả trong mùa mưa.
### Ngăn chặn và mở rộng (1965-1968)[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_S%C6%A1n&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_S%C6%A1n&action=edit§ion=3)]
Đầu năm 1965,
[Thiếu tướng](/wiki/Thi%E1%BA%BFu_t%C6%B0%E1%BB%9Bng) [Phan Trọng Tuệ](/wiki/Phan_Tr%E1%BB%8Dng_Tu%E1%BB%87) được cử làm [Tư lệnh](/wiki/T%C6%B0_l%E1%BB%87nh) kiêm [Chính ủy](/wiki/Ch%C3%ADnh_%E1%BB%A7y) [Đoàn 559](/wiki/%C4%90o%C3%A0n_559,_Qu%C3%A2n_%C4%91%E1%BB%99i_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Vi%E1%BB%87t_Nam). Cuối năm 1965, Đại tá [Hoàng Văn Thái](/wiki/Ho%C3%A0ng_V%C4%83n_Th%C3%A1i_(trung_t%C6%B0%E1%BB%9Bng)) được cử làm Tư lệnh và Đại tá [Vũ Xuân Chiêm](/wiki/V%C5%A9_Xu%C3%A2n_Chi%C3%AAm) được cử làm Chính ủy Đoàn 559. Đến cuối năm 1966, Đại tá [Đồng Sĩ Nguyên](/wiki/%C4%90%E1%BB%93ng_S%C4%A9_Nguy%C3%AAn) được cử làm Tư lệnh Đoàn 559 cho đến khi Đoàn 559 kết thúc nhiệm vụ lịch sử của mình (1976).
Theo ước lượng của tình báo Mỹ, trong năm
[1961](/wiki/1961) số quân vào Nam theo đường Trường Sơn là 5.843, năm [1962](/wiki/1962) 12.675 (con số thực là 5.300); năm [1963](/wiki/1963) 7.693 (thực tế 4.700); và năm [1964](/wiki/1964) là 12.424 (thực tế là 9.000). Năm 1964, khả năng cung ứng của đường Trường Sơn đã đạt đến từ 20 đến 30 tấn mỗi ngày. [10] Năm [[5]](#cite_note-autogenerated1-5) [1965](/wiki/1965), nhờ có các tuyến đường mới mở (trong đó có các tuyến đi qua [Campuchia](/wiki/Campuchia)), lượng quân nhu được chuyển vào Nam trong năm này gần bằng tổng của 5 năm trước.
Đến năm
[1965](/wiki/1965), việc ngăn chặn hệ thống đường Trường Sơn đã trở thành một trong những ưu tiên hàng đầu của Mỹ, nhưng các chiến dịch chống phá gặp khó khăn bởi thiếu lực lượng và bởi tính "trung lập" của Lào. Các vấn đề phức tạp của chính trị Lào cùng với sự can thiệp của Mỹ và Việt Nam Dân chủ Cộng hòa đã dẫn tới một chính sách chung là hai bên cùng lờ nhau , và tiếp tục vi phạm tính trung lập của Lào: Việt Nam Dân chủ Cộng hòa củng cố và mở rộng hệ thống hậu cần trên đất Lào và hỗ trợ lực lượng đồng minh [11] [Pathet Lào](/wiki/Pathet_L%C3%A0o); Mỹ không ngừng ném bom đường Trường Sơn và xây dựng hỗ trợ một đội quân bí mật để đánh lại lực lượng cộng sản. Tuy nhiên quân đội Mỹ được lệnh không ra khỏi biên giới Việt Nam Cộng hòa vì Tổng thống Mỹ không muốn mở rộng chiến tranh. [[12]](#cite_note-12) [[13]](#cite_note-13)
Ngày
[14 tháng 12](/wiki/14_th%C3%A1ng_12) năm [1964](/wiki/1964), Không lực Mỹ thực hiện [Chiến dịch Barrel Roll](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_d%E1%BB%8Bch_Barrel_Roll&action=edit&redlink=1) lần đầu ném bom một cách có hệ thống phần đường tại Lào. Ngày [14] [20 tháng 3](/wiki/20_th%C3%A1ng_3)năm [1965](/wiki/1965), sau khi [Chiến dịch Sấm Rền](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_d%E1%BB%8Bch_S%E1%BA%A5m_R%E1%BB%81n)đánh phá miền Bắc và Bắc Trung Bộ mở màn, Tổng thống Mỹ [Lyndon B. Johnson](/wiki/Lyndon_B._Johnson)đã chấp thuận một cuộc leo thang quân sự nhằm phá đường Trường Sơn. Chiến dịch Barrel Roll tiếp diễn ở vùng Đông Bắc Lào, trong khi vùng cán xoong phía nam bị ném bom bởi [[15]](#cite_note-15) [Chiến dịch Steel Tiger](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_d%E1%BB%8Bch_Steel_Tiger&action=edit&redlink=1). Đến giữa năm, số phi vụ đã tăng từ 20 lên 1.000 lượt mỗi tháng. Trong tháng 1 năm 1965, chỉ huy Mỹ tại [Sài Gòn](/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh)yêu cầu kiểm soát các chiến dịch ném bom tại các vùng Lào giáp ranh với 5 tỉnh phía Bắc Việt Nam Cộng hòa. Đến đây, vùng này thuộc về địa bàn của [Chiến dịch Tiger Hound](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_d%E1%BB%8Bch_Tiger_Hound&action=edit&redlink=1). [[16]](#cite_note-16)
Mùa mưa hàng năm làm ảnh hưởng tới các hoạt động vận tải của đường Trường Sơn và cũng gây khó khăn cho các chiến dịch ném bom. Ngoài ra,
[sương mù](/wiki/S%C6%B0%C6%A1ng_m%C3%B9) buổi sớm và khói do tập tục đốt rẫy của dân cư thiểu số cũng cản trở việc ném bom. Trong năm [1968](/wiki/1968), Không quân Mỹ thực hiện hai thí nghiệm với hy vọng làm trầm trọng hơn nữa kiểu thời tiết xấu của mùa mưa. Dự án Popeye là một cố gắng nhằm kéo dài vô hạn mùa mưa trên đường Trường Sơn bằng cách tạo mây. Dự án bắt đầu thử nghiệm vào tháng 9 trên vùng lưu vực sông Kong - con sông chảy qua địa bàn của các chiến dịch Steel Tiger và Tiger Hound. Mây được tạo trong không trung bằng các đám khói bạc iodide và sau đó được kích hoạt bằng một mồi nổ bắn ra từ súng bắn pháo sáng. Dự án thử nghiệm thành công và chương trình đã được thực hiện cho đến tháng 7 năm [1972](/wiki/1972). [[17]](#cite_note-17)
Dự án Commando Lava được bắt đầu thử nghiệm vào tháng 5. Các nhà khoa học ở công ty
[Dow Chemical](/w/index.php?title=Dow_Chemical&action=edit&redlink=1) đã chế tạo một [dung dịch](/wiki/Dung_d%E1%BB%8Bch) hóa học mà khi trộn với nước mưa sẽ phá hủy tính ổn định của các thành phần của đất và tạo ra bùn. Những thành viên quân sự và dân sự của chương trình này đã rất hứng thú, họ cho rằng họ đang "tạo bùn chứ không gây chiến." Tuy nhiên, thử nghiệm không cho kết quả tốt, chất này chỉ có tác dụng ở một số vùng, tùy theo thành phần của đất. [18]
Trên mặt đất, ban đầu,
[CIA](/wiki/C%C6%A1_quan_T%C3%ACnh_b%C3%A1o_Trung_%C6%B0%C6%A1ng_(Hoa_K%E1%BB%B3)) và Quân đội Hoàng gia Lào có trách nhiệm ngăn chặn, làm chậm, hoặc ít nhất là theo dõi hoạt động của Quân đội Nhân dân Việt Nam. Về sau, nhiệm vụ này do các đội thám báo Lào cho CIA xây dựng thực hiện. Đến tháng 10 năm 1965, Tướng [William Westmoreland](/wiki/William_Westmoreland), chỉ huy quân đội Mỹ ở Nam Việt Nam, nhận được thẩm quyền tung lực lượng biệt kích Mỹ vượt qua biên giới. Ngày 18 tháng 11, lực lượng bí mật [SOG](/wiki/SOG) ( *Military Assistance Command, Vietnam Studies and Observations Group*) thực hiện đặc vụ "vượt hàng rào" đầu tiên vào đất Lào. Đây là khởi đầu của một nỗ lực thám báo không ngừng mở rộng của SOG cho đến khi tổ chức này được giải thể vào năm [19] [1972](/wiki/1972). Ngày 10 tháng 12, một vũ khí khác của Mỹ đã được đưa vào sử dụng, đó là trận ném bom đầu tiên của [pháo đài bay B-52](/wiki/B-52_Stratofortress)xuống đường Trường Sơn. [[20]](#cite_note-20)
Tuy nhiên, các cố gắng trên không chặn hoặc giảm được nhịp độ vận chuyển vào Nam. Mặc dù vậy, các nhà sử học Mỹ vẫn đánh giá các chiến đánh phá này không vô ích, do 10 ngàn quân của Việt Nam Dân chủ Cộng hòa đã bị giữ lại để bảo vệ và duy trì đường Trường Sơn thay vì vào Nam chiến đấu.
[[21]](#cite_note-21) [[22]](#cite_note-22)
Năm
[1966](/wiki/1966), Mỹ ước tính tổng số quân vào Nam qua đường Trường Sơn là từ 58.000 đến 90.000 người, trong đó có ít nhất 5 trung đoàn hoàn chỉnh. Mùa khô năm 1966-1967 đánh dấu bước chuyển lớn về chiến thuật vận tải của đoàn 559 từ "phòng tránh tích cực" sang "tiến công" hợp đồng binh chủng. Các sở chỉ huy được chuyển ra gần đường, các lực lượng phòng không, công binh đóng sát đường để hỗ trợ kịp thời và hiệu quả hơn cho lực lượng vận tải chủ công. Nhiều tuyến đường phụ, đường vòng được mở thêm để đảm bảo thông đường cho xe chạy. Đến cuối năm [23] [1967](/wiki/1967), mạng lưới đường đã lên 2.959 km đường ô tô, trong đó có 275 km đường chính, 576 km đường vòng, và 450 đường vào cùng các kho chứa. [[24]](#cite_note-24)
Bộ đội Trường Sơn còn sử dụng sông Kong và sông Bang Fai để chở lương thực, nhiên liệu, và đạn dược bằng cách cho hàng vào các thùng thép và thả trôi sông, các thùng này được thu lại ở đầu kia bởi các hề thống lưới và rào gỗ. Người Mỹ đã không biết rằng trong năm 1967, để chuẩn bị cho cuộc
[tổng tấn công Mậu Thân 1968](/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_T%E1%BA%BFt_M%E1%BA%ADu_Th%C3%A2n), hơn 81.000 tấn hàng đã được vận chuyển và cất giữ , 200.000 quân, trong đó có 7 trung đoàn bộ binh và 20 tiểu đoàn độc lập đã vào Nam [25] . [[26]](#cite_note-26)
Quân nhu được vận chuyển theo đoàn được hộ tống từ miền Bắc theo từng chặng, xe tải chỉ chạy đi về giữa hai trạm, dỡ hàng và lấy hàng mới tại mỗi trạm. Nếu một xe tải bị hỏng hoặc bị bom phá, nó sẽ được thay bằng một xe của trạm gần nhất phía Bắc, và cứ như vậy cho đến khi một xe tải mới được đưa vào tại trạm cuối ở miền Bắc. Cuối cùng, khi hàng tới trạm giao liên cuối cùng ở phía Nam, hàng được bốc dỡ, cất vào kho, đưa lên các phương tiện vận tải thủy, hoặc do người vác vào miền Nam Việt Nam.
Để tránh bom, các đơn vị vận tải thường chỉ chạy khi trời tối, cao điểm là lúc gần sáng. Khi máy bay Mỹ tới, giao thông sẽ dừng lại cho đến khi trời gần sáng, khi các máy bay ném bom và bắn phá ban đêm trở về căn cứ. Rồi xe lại chạy, cao điểm tiếp theo là khoảng 6 giờ sáng khi các lái xe cố gắng đưa xe về điểm tập kết trước khi mặt trời mọc và các đợt máy bay buổi sáng bắt đầu.
[[27]](#cite_note-27)
### Thời kỳ 1968-1972[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_S%C6%A1n&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_S%C6%A1n&action=edit§ion=4)]
Cuối năm 1968, tình báo Mỹ đã có một phát hiện gây sốc, đó là phát hiện về hệ thống đường ống dẫn xăng dầu chạy ở phía tây nam từ
[Vinh](/wiki/Vinh). Đến đầu năm [28] [1969](/wiki/1969), hệ thống này đã vượt qua biên giới với Lào, và đến năm 1970 đã vươn tới gần thung lũng [A Sầu](/w/index.php?title=A_S%E1%BA%A7u&action=edit&redlink=1)ở tỉnh Thừa Thiên. Được hỗ trợ bởi nhiều trạm bơm nhỏ, đường ống bằng nhựa đã có thể chuyển dầu diesel, xăng và dầu hỏa qua cùng một ống. Nhờ các nỗ lực của Trung đoàn đường ống 592 Quân đội Nhân dân Việt Nam, đến năm 1970, số đường ống vào Lào đã tăng lên 6. [[29]](#cite_note-29)
Năm 1970, Đoàn 559 được nâng lên mang mức quân khu. Chỉ huy thời kỳ này là Đại tá
[Đồng Sỹ Nguyên](/wiki/%C4%90%E1%BB%93ng_S%C4%A9_Nguy%C3%AAn) - [Tư lệnh](/wiki/T%C6%B0_l%E1%BB%87nh) và Đại tá [Vũ Xuân Chiêm](/wiki/V%C5%A9_Xu%C3%A2n_Chi%C3%AAm) - [Chính ủy](/wiki/Ch%C3%ADnh_%E1%BB%A7y). Năm 1971, Đại tá [Đặng Tính](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7ng_T%C3%ADnh) được cử làm Chính ủy (Chính ủy Đặng Tính gặp tai nạn và mất trên đường đi công tác năm 1973). Binh đoàn được tổ chức lại thành 5 bộ tư lệnh khu vực ngang cấp sư đoàn là: 470, 471, 472, 473, và 571. Lực lượng binh đoàn bao gồm 4 trung đoàn vận tải, 2 trung đoàn đường ống dẫn dầu, 3 trung đoàn pháo phòng không, 8 trung đoàn công binh, và Sư đoàn 968 Bộ binh. Đến cuối năm, đoàn 559 đã có 27 binh trạm, vận chuyển 40.000 tấn hàng với tỉ lệ mất mát của năm đó là 3.4%. [[30]](#cite_note-autogenerated2-30)
Cho đến năm 1970, gần 80% lượng hàng được chuyển từ Bắc vào Nam là qua
[Đường mòn Hồ Chí Minh trên biển](/wiki/%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh_tr%C3%AAn_bi%E1%BB%83n), dỡ tại cảng [Sihanoukville](/wiki/Sihanoukville) ở Campuchia, rồi từ đó đưa vào miền Nam Việt Nam. Sau vụ đảo chính của tướng [Lon Nol](/wiki/Lon_Nol) tại Campuchia năm 1970, và việc đóng cảng Sihanoukville đối với tàu từ miền Bắc Việt Nam, đường Trường Sơn phải làm thêm nhiệm vụ của đường Hồ Chí Minh trên biển. Có lẽ do dự đoán trước khả năng mất đường hậu cần phía Nam nên từ năm 1969, Quân đội Nhân dân Việt Nam đã bắt đầu nỗ lực hậu cần lớn nhất trong cả cuộc chiến. Năm 1970, họ chiếm các thị xã Lào [31] [Attopeu](/wiki/Attapeu)và [Saravane](/wiki/Saravane)ở chân [cao nguyên Bolovens](/w/index.php?title=Cao_nguy%C3%AAn_Bolovens&action=edit&redlink=1), kéo dài hệ thống vận tải trên [sông Kong](/wiki/S%C3%B4ng_Kong)vào Campuchia. Quân đội Nhân dân Việt Nam còn thành lập Đoàn Vận tải 470 để quản lý dòng người và hàng đi tới các chiến trường mới trong lãnh thổ Campuchia. "Con đường Giải Phóng" mới này rẽ sang Tây từ đường Trường Sơn tại Mường May ở Nam Lào, đi song song với sông Kong để vào Campuchia. [[32]](#cite_note-32)
Cuối cùng, tuyến đường mới này kéo dài qua
[Siem Prang](/w/index.php?title=Siem_Prang&action=edit&redlink=1) tới [sông Mekong](/wiki/S%C3%B4ng_C%E1%BB%ADu_Long) đoạn ở gần [Stung Treng](/wiki/Stung_Treng), Campuchia. Trong năm [33] [1971](/wiki/1971)Quân đội Nhân dân Việt Nam chiếm [Paksong](/wiki/Paksong)và tiến tới [Pakse](/wiki/Pakxe)tại trung tâm cao nguyên Bolovens. Năm sau, Quân đội Nhân dân Việt Nam chiếm được Khong Sedone. Họ còn tiếp tục một chiến dịch được bắt đầu từ năm 1968 để dọn sườn phía đông của đường Trường Sơn. Trong năm đó, các cứ điểm của các Lực lượng Đặc biệt của Mỹ tại [Khe Sanh](/wiki/Khe_Sanh)và [Khâm Đức](/w/index.php?title=Kh%C3%A2m_%C4%90%E1%BB%A9c&action=edit&redlink=1)(cả hai đều do SOG sử dụng làm các căn cứ tiền phương cho các hoạt động biệt kích chống phá đường Trường Sơn) đều bị bỏ hoặc đánh bại. Năm 1970, số phận tương tự đã xảy đến cho một căn cứ khác tại [[34]](#cite_note-34) [Dak Seang](/w/index.php?title=Dak_Seang&action=edit&redlink=1). Hành lang vận chuyển từng rộng chỉ 20 dặm nay đã trải rộng 90 dặm từ Đông sang Tây. Năm [1971](/wiki/1971), "đường kín" dưới tán rừng bắt đầu được xây đựng. Đến năm [1973](/wiki/1973), xe tải có thể chạy suốt dọc đường mà không ra khỏi mái ngụy trang, ngoại trừ khi đi qua suối cạn hay vượt suối qua các ngầm (loại cầu được xây ngay dưới mặt nước). [[35]](#cite_note-35)
#### Chiến dịch Commando Hunt và Igloo White[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_S%C6%A1n&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_S%C6%A1n&action=edit§ion=5)]
Đến năm 1968, hệ thống hậu cần của miền Bắc đã mở rộng và hiện đại hóa. Ngoài ra, khoảng 43.000 người Việt và Lào đã tham gia điều khiển, nâng cấp, hoặc mở rộng hệ thống đường.
Lượng bom ném xuống Trường Sơn đạt đỉnh năm 1969, với khoảng 433.000 tấn ném xuống Lào. [36] Đây là thời điểm kết thúc của chiến dịch Rolling Thunder và mở đầu của chiến dịch Commando Hunt (tháng 11 năm [[37]](#cite_note-37) [1968](/wiki/1968)).
Các nỗ lực ném bom liên tục này được chỉ dẫn bởi chiến dịch Igloo White hoạt động tại
[Nakhon Phanom](/wiki/Nakhon_Phanom), [Thái Lan](/wiki/Th%C3%A1i_Lan). Chiến dịch này gồm ba phần: các thiết bị cảm ứng địa chấn và âm thanh thu thập thông tin tình báo trên đường Trường Sơn ( [hàng rào điện tử MacNamara](/wiki/H%C3%A0ng_r%C3%A0o_%C4%91i%E1%BB%87n_t%E1%BB%AD_McNamara)), các máy tính tại Trung tâm Giám sát Thâm nhập ( *Infiltration Surveillance Center* - ICS) đặt tại Thái Lan thu thập thông tin và ước tính các đường vận tải và tốc độ xe; các kíp máy bay được ISC chỉ dẫn để đánh phá các mục tiêu. Nỗ lực này còn được hỗ trợ bởi các nhóm biệt kích SOG. Ngoài các nhiệm vụ do thám, đặt máy nghe trộm, và đánh giá thiệt hại do bom, các nhóm này còn tự tay lắp đặt các thiết bị cảm ứng cho chiến dịch Igloo White. [38]
Đến giai đoạn cuối của chiến dịch Commando Hunt (tháng 10 năm
[1970](/wiki/1970) - tháng 4 năm [1972](/wiki/1972)) số phi vụ máy bay bắn phá mỗi ngày là 182 máy bay tiêm kích, 13 máy bay chiến đấu ( *fixed wing gunship*) và 21 [B-52](/wiki/B-52_Stratofortress). [[39]](#cite_note-39)
Quân đội Nhân dân Việt Nam đáp trả máy bay Mỹ bằng lực lượng pháo phòng không ngày càng mạnh. Năm 1968, lực lượng này chỉ gồm các vũ khí 37-mm và 57-mm do
[radar](/wiki/Ra_%C4%91a) điều khiển. Năm sau đã xuất hiện súng 85-mm và 100-mm, đến năm 1972, đường Trường Sơn đã được bảo vệ bởi hơn 1.500 khẩu súng phòng không. Ngày [40] [29 tháng 3](/wiki/29_th%C3%A1ng_3)năm 1972, máy bay AC-130 đã bị bắn rơi trong một phi vụ ban đêm bởi tên lửa đất đối không vác vai [SAM-7](/wiki/Strela_2)ở gần Tchepone. [[41]](#cite_note-41)
Trong các loại vũ khí bắn phá Trường Sơn, máy bay chiến đấu
[AC-130 Spectre](/wiki/Lockheed_AC-130) với kính ngắm hồng ngoại và súng 40 mm được phía Việt Nam Dân chủ Cộng hòa đánh giá là hiệu quả nhất, kiểm soát và hạn chế phần nào hoạt động vận tải về đêm, phá hủy 2.432 xe tải trong tổng số 4.000 xe bị bom phá trong mùa khô 1970-71. [30] [[42]](#cite_note-42)
Để đối phó với máy bay AC-130, tháng 2 năm 1972, một tuyến "đường kín" dài 800 km hoàn thành và bắt đầu đưa vào sử dụng. Trên tuyến này, xe chạy dưới tán rừng già, chạy hoàn toàn vào ban ngày để tránh bị máy bay phát hiện. Xe chạy theo đội hình trung đoàn liền trên toàn tuyến chứ không chạy theo chặng nên thời gian giảm được từ 10 đến 15 ngày. Ban đêm, các đội xe vẫn tiếp tục chở hàng trên "đường hở", kết hợp với việc nghi binh bởi các xe hỏng chạy thật để bẫy AC-130 cho lực lượng phòng không tấn công. Đến tháng 8 năm 1972, chiếc AC-130 thứ hai đã bị bắn rơi bằng tên lửa
[SAM-2](/wiki/S-75_Dvina). Sau vụ này, AC-130 phải lui về hoạt động ở phía Nam đường 9. Tuyến "đường kín" này đã đem lại hai kết quả quan trọng: (1) nỗ lực của Mỹ dùng máy bay AC-130 để đánh phá và chặn xe đã bị vô hiệu hóa; (2) việc vận tải được thực hiện theo cung dài đội hình lớn, đi thắng từ đầu đến cuối tuyến, kết thúc những năm tháng dai dẳng xe phải chạy ban đêm, vận chuyển theo từng cung trạm, vừa chậm vừa kém hiệu quả.
#### Chiến dịch Lam Sơn 719[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_S%C6%A1n&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_S%C6%A1n&action=edit§ion=6)]
Đầu tháng 2 năm 1971, 16.000 (sau là 20.000) quân Việt Nam Cộng hòa vượt biên giới Lào, tiến theo Đường 9 về phía trung tâm hậu cần của Quân đội Nhân dân Việt Nam tại Sê-pôn (
*Tchepone*). [Chiến dịch Lam Sơn 719](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_d%E1%BB%8Bch_Lam_S%C6%A1n_719), cuộc tấn công được mong chờ đã lâu vào hệ thống đường Trường Sơn và cuộc thử nghiệm của chính sách [Việt Nam hóa chiến tranh](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_h%C3%B3a_chi%E1%BA%BFn_tranh) của Mỹ, đã bắt đầu. Quân đội Mỹ (ngoại trừ các đơn vị không quân, pháo binh, trực thăng) theo luật không được tham gia cuộc xâm lược . Đầu tiên, chiến dịch tiến triển tốt, chỉ gặp phải ít kháng cự. Tuy nhiên, Quân đội Nhân dân Việt Nam đã chuẩn bị cho trận chiến này từ lâu, họ nhanh chóng điều đến một lực lượng cuối cùng lên đến 60.000 quân, đợi khi thời cơ đến phản công cô lập và tiêu diệt từng cánh quân của QLVNCH. [43] [[44]](#cite_note-44)
Chiến trận nổ ra tại Nam Lào không giống với bất cứ trận chiến nào trước đó trong Chiến tranh Việt Nam, lần đầu tiên Quân đội Nhân dân Việt Nam có sự hiệp đồng binh chủng: bộ binh tấn công với sự hỗ trợ của
[xe tăng](/wiki/Xe_t%C4%83ng) và [pháo](/wiki/Ph%C3%A1o) hạng nặng đè bẹp các vị trí của Quân lực Việt Nam Cộng hòa tại các cánh và đội hình chính. Hỏa lực phòng không phối hợp đã làm cho sự hỗ trợ và vận tải bằng không quân trở nên khó khăn và thiệt hại lớn, 108 trực thăng bị bắn rơi và 618 chiếc khác bị bắn hỏng. Tuy đổ được quân vào một vài điểm cao phía Đông Tchepone và đưa được quân trinh sát vào trong thị trấn, nhưng đó là một chiến thắng không mấy giá trị, vì Quân lực Việt Nam Cộng hòa sau đó đã phải nhanh chóng rút lui. Quân đội Nhân dân Việt Nam khép chặt gọng kìm và chặn đánh trên suốt quá trình rút lui. Tuy được hỗ trợ bởi hỏa lực mạnh của Mỹ, nhưng Quân lực Việt Nam Cộng hòa vẫn chịu thiệt hại nặng nề. Đến ngày 25 tháng 3, chiến sự kết thúc, các đơn vị cuối cùng của Việt Nam Cộng hòa vượt biên giới với đối phương đuổi sát phía sau. Chiến dịch này được coi là một thất bại đẫm máu của liên quân Mỹ-Việt Nam Cộng hòa, cả với vai trò thử nghiệm của Việt Nam hóa chiến tranh (bên tấn công chịu thương vong là một nửa quân số) và với vai trò phá hệ thống hậu cần của Quân đội Nhân dân Việt Nam (trong gần hai tháng diễn ra chiến dịch và tham gia chiến dịch, chẳng những vận tải không bị tắc, mà khối lượng hàng chuyển giao các chiến trường tăng gấp hai lần, thời gian đưa hàng đến đích cũng nhanh hơn, chỉ bằng nửa thời gian trước đó [45] ). [[46]](#cite_note-46)
### Đường tới chiến thắng (1973-1975)[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_S%C6%A1n&veaction=edit&vesection=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_S%C6%A1n&action=edit§ion=7)]
Sau
[Hiệp định Paris năm 1973](/wiki/Hi%E1%BB%87p_%C4%91%E1%BB%8Bnh_Paris_1973), Mỹ ngừng ném bom miền Bắc Việt Nam và Lào. Tuyến chi viện chiến lược Trường Sơn được phát triển nhanh chóng, toàn diện, quy mô lớn trên tất cả các mặt. Đường Trường Sơn được nâng cấp tuyến phía Tây. Năm 1974, đường mở thêm tuyến phía Đông.
Năm
[1973](/wiki/1973), hệ thống đường Trường Sơn bao gồm một con đường (rải sỏi và đá vôi) rộng hai làn xe, chạy từ các cửa khẩu ở Bắc Trung Bộ tới [dãy Chu Pông](/w/index.php?title=D%C3%A3y_Chu_P%C3%B4ng&action=edit&redlink=1) ở miền Nam. Năm sau, đã có 4 làn hoàn chỉnh từ [Tây Nguyên](/wiki/T%C3%A2y_Nguy%C3%AAn) đến tận tỉnh [Tây Ninh](/wiki/T%C3%A2y_Ninh) ở phía tây bắc Sài Gòn. Đường ống dẫn dầu duy nhất đã từng kết thúc tại thung lũng A Sầu nay bao gồm 4 đường (đường lớn nhất có đường kính 200 mm) kéo về phía Nam tới tận [Lộc Ninh](/wiki/L%E1%BB%99c_Ninh) [[47]](#cite_note-47)
Tháng 7 năm
[1973](/wiki/1973) Binh đoàn Trường Sơn được tổ chức lại, nâng lên cấp cao hơn, các bộ phận cấp trung đoàn được chuyển lên cấp sư đoàn, và các binh trạm được nâng lên cấp trung đoàn. Bộ Tư lệnh Trường Sơn có tám sư đoàn (gồm hai sư đoàn ô tô vận tải: 571, 471; bốn sư đoàn công binh: 470, 472, 473, 565; Sư đoàn phòng không 377, Sư đoàn bộ binh 968) và một số trung đoàn trực thuộc (gồm: 6 trung đoàn cao xạ, 1 trung đoàn bộ binh, 4 trung đoàn đường ống xăng dầu, 2 trung đoàn cầu, 2 trung đoàn thông tin, 1 trung đoàn vận tải đường sông, 1 trung đoàn giao liên cơ giới, 1 trung đoàn kho, 1 trung đoàn huấn luyện, an dưỡng). Lực lượng thanh niên xung phong trên tuyến gồm 4 đoàn - tương đương trung đoàn, với gần 10 nghìn nam nữ thanh niên. Chỉ huy thời kỳ này là Đại tá Đồng Sĩ Nguyên - Tư lệnh và Đại tá [Hoàng Thế Thiện](/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%E1%BA%BF_Thi%E1%BB%87n) - Chính ủy. Năm 1974, Đại tá Đồng Sĩ Nguyên được thăng vượt cấp lên [Trung tướng](/wiki/Trung_t%C6%B0%E1%BB%9Bng), Đại tá Hoàng Thế Thiện được thăng cấp [Thiếu tướng](/wiki/Thi%E1%BA%BFu_t%C6%B0%E1%BB%9Bng). Đầu năm 1975, Đại tá [Lê Xy](/w/index.php?title=L%C3%AA_Xy&action=edit&redlink=1) được cử làm Chính ủy.
Quân bổ sung cho các chiến trường đều được hành quân bằng cơ giới, chấm dứt hành quân bộ. Trong mùa khô 1973-1974, mỗi tháng chuyển được trên 30.000 đến 50.000 quân qua tuyến. Trước đây, bộ đội hành quân bộ từ miền Bắc vào chiến trường B2 mất hơn ba tháng, nay chỉ mất hơn chục ngày. Đây là một bước tiến nhảy vọt về chất trong tổ chức hành quân. Đối với hàng, đội hình vận chuyển chủ yếu là trung đoàn, chạy hoàn toàn ban ngày, đi thẳng từ nơi nhận hàng tới nơi giao hàng.
Đến mùa hè năm 1974, đường đông và tây Trường Sơn đã hình thành một hệ thống liên hoàn, vững chắc, là cơ sở hạ tầng bảo đảm chi viện liên tục vật chất, cơ động lực lượng, binh khí kỹ thuật, bảo đảm cho đòn tiến công chiến lược khi thời cơ đến. Đồng thời, tuyến hành lang đông - tây Trường Sơn đã hình thành một căn cứ hậu cần chiến lược, chiến dịch. rộng trên 130 nghìn cây số vuông, nối liền hậu phương lớn miền Bắc với các chiến trường nam Đông Dương, là chỗ dựa vững chắc cho các chiến trường. Đây là một trong những nhân tố quyết định thắng lợi nhiệm vụ chi viện của hậu phương chiến lược miền Bắc cho các chiến trường tại miền Nam, Lào và Campuchia.
### Tổng kết[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_S%C6%A1n&veaction=edit&vesection=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_S%C6%A1n&action=edit§ion=8)]
Tính đến
[ngày Việt Nam thống nhất](/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_30_th%C3%A1ng_4_n%C4%83m_1975), đường Trường Sơn đã tồn tại gần 6000 ngày đêm. Các lực lượng công binh, [thanh niên xung phong](/w/index.php?title=Thanh_ni%C3%AAn_xung_phong&action=edit&redlink=1), dân công hỏa tuyến Trường Sơn gồm khoảng 120.000 người đã làm nên mạng đường liên hoàn, vững chắc với 5 hệ thống đường trục dọc, 21 đường trục ngang, nối Đông với Tây Trường Sơn, vươn tới các chiến trường, với tổng chiều dài gần 2 vạn km đường ô tô, 1.400 km đường ống dẫn xǎng dầu, 3.140 km "đường kín" cho xe chạy ban ngày và hàng ngàn cầu, cống, ngầm.
Trong các chiến dịch đánh phá từ năm 1965 đến năm 1972, Mỹ đã huy động khoảng 733.000 chuyến máy bay, đánh phá khoảng 152.000 trận; ném xuống các tuyến đường Trường Sơn gần 4 triệu tấn bom đạn. Hơn 20.000 bộ đội, thanh niên xung phong, công nhân giao thông đã hy sinh; hơn ba vạn người bị thương, khoảng 14.500 xe - máy các loại, hơn 700 khẩu súng pháo bị hư hỏng; hơn 90.000 tấn hàng hóa bị đánh cháy...
Trong 16 năm, hệ thống hậu cần đường Trường Sơn đã chuyển được hơn một triệu tấn hàng, vũ khí vào cho các chiến trường, bảo đảm chỉ huy hành quân cho hơn hai triệu lượt người vào chiến trường hoặc từ chiến trường ra Bắc; vận chuyển cơ động 10 lượt sư đoàn, 3 quân đoàn, hộ tống 90 đơn vị binh chủng kỹ thuật vào chiến trường.
## Hành quân trên đường Trường Sơn[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_S%C6%A1n&veaction=edit&vesection=9) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_S%C6%A1n&action=edit§ion=9)]
Bộ đội hành quân trên đường Trường Sơn phải vượt qua chặng đường dài trên 1.500 km.
Thời gian đầu hoàn toàn hành quân bộ, mỗi ngày đi một đoạn đường từ trạm giao liên này tới trạm giao liên tiếp theo. Bộ đội hành quân bộ vào chiến trường B2 mất hơn ba tháng, nếu vào chiến trường Nam Bộ, đến Bù Gia Mập - điểm cuối cùng của con đường mòn thì hết khoảng 5 tháng.
Để chuẩn bị cho chặng đường dài gian khổ, bộ đội rèn luyện hành quân kèm mang đá, vác cây trên vùng đồi núi Kim Bôi - Hạ Bì, tỉnh
[Hòa Bình](/wiki/H%C3%B2a_B%C3%ACnh), rồi hành quân bộ trên quãng đường trên nửa ngàn cây số từ Hòa Bình vào [Quảng Bình](/wiki/Qu%E1%BA%A3ng_B%C3%ACnh) - cửa ngõ phía Bắc của đường Trường Sơn.
Năm 1965, mỗi người phải mang 30 kg quân trang,
[lương khô](/wiki/L%C6%B0%C6%A1ng_kh%C3%B4), súng đạn, thuốc quân y, đường, gạo, muối... Do hàng được chuyển bằng cơ giới ngày càng nhiều, lượng lương thực trữ tại các trạm giao liên ngày càng nhiều, nên khối lượng phải mang vác cũng giảm dần. Năm 1966 giảm xuống còn 25 kg, sau năm 1967 còn 20 kg.
Về chế độ ăn, ngoài gạo lĩnh tại các trạm giao liên, mỗi người lính được cấp một ống cóng ruốc thịt, trong đó pha trộn thuốc chống sốt rét, tê phù... một kilôgam muối để dùng cho toàn bộ chặng đường. Đồ ăn cho mỗi ngày gồm có một nắm cơm khi hành quân ban ngày và một bữa cơm khi dừng chân ban đêm. Với chế độ ăn này và cuộc hành quân vất vả mỗi ngày, bộ đội thiếu dinh dưỡng trầm trọng. Do thế, khi gặp dân trên đường, bộ đội thường đem quân trang, tư trang đi đổi lấy rau, quả, lợn, gà...
Vào những năm mà mật độ bom đạn trút xuống đường Trường Sơn chưa phải là ác liệt. Những đoàn quân qua đây phần lớn thương vong không phải vì bom đạn địch mà vì
[sốt rét](/wiki/S%E1%BB%91t_r%C3%A9t), phù tim, phù phổi, [tả lỵ](/w/index.php?title=T%E1%BA%A3_l%E1%BB%B5&action=edit&redlink=1), [trụy tim mạch](/w/index.php?title=Tr%E1%BB%A5y_tim_m%E1%BA%A1ch&action=edit&redlink=1), suy kiệt thể lực, do thiếu đói, đường sá gian truân. Trong đó, sốt rét rừng là nhân tố tiêu hao sinh lực mạnh nhất. Mặc dù bộ đội được trang bị thuốc cá nhân, mỗi đơn vị có y tá mang thùng thuốc dự trữ đi theo, đồng thời thực hiện chế độ uống thuốc phòng bệnh, nhưng sốt rét vẫn là căn bệnh "chính thống" Trường Sơn không miễn trừ bất cứ ai. Nhiều người tử vong vì sốt rét lâu ngày chuyển sang ác tính. Những người vượt qua được thì da dẻ xanh tái do thiếu máu, sức khỏe suy giảm. [48]
Trên đường trèo đèo lội suối, chiếc gậy Trường Sơn là công cụ hỗ trợ đắc lực: giúp bước chân thêm vững, đường trơn đỡ ngã, và làm giá chống ba lô khi đứng nghỉ. Những chiếc gậy tre xuất xứ từ làng Hòa Xá (
[Hà Tây](/wiki/H%C3%A0_T%C3%A2y)) này đã đi vào bài hát [Chiếc gậy Trường Sơn](/wiki/Chi%E1%BA%BFc_g%E1%BA%ADy_Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_S%C6%A1n) của nhạc sĩ [Phạm Tuyên](/wiki/Ph%E1%BA%A1m_Tuy%C3%AAn). Đôi dép cao su (còn gọi là "đôi dép Bác Hồ") cũng là một hành trang rất phù hợp với đường rừng bùn lầy ẩm ướt do mưa nhiều, vì chân đi trong giày ủng lâu ngày sẽ bị úng nước và lở loét - một vấn đề mà lính Mỹ thường xuyên gặp phải khi đánh trận hay đóng quân ở vùng rừng.
Việc hành quân bằng cơ giới được bắt đầu từ năm 1968, tuy chỉ mới ở số lượng không nhiều. Trong tháng 1, có gần 6.000 quân được tổ chức hành quân bằng cơ giới. Trong tháng 4, hai tiểu đoàn pháo lớn, xe tăng, gần 124.000 quân được bảo đảm hành quân vào chiến trường. Tuy nhiên, do nguy cơ thương vong lớn (mỗi xe tải bị máy bay đánh cháy có thể làm thiệt mạng toàn bộ đơn vị trên xe), nên hình thức chuyển quân này chỉ được sử dụng hạn chế.
Năm 1973, kể từ sau khi có Hiệp định Paris, quân bổ sung cho các chiến trường đều được hành quân bằng cơ giới, chấm dứt hành quân bộ. Thời gian hành quân nay chỉ mất hơn chục ngày. Đây là một bước tiến nhảy vọt về chất trong tổ chức hành quân. Năm 1974, toàn bộ việc giao liên, hành quân, chuyển thương đều chuyển sang phương tiện cơ giới, mỗi tháng chuyển được trên 30.000 đến 50.000 quân qua tuyến.
## Đường Trường Sơn trong văn hóa đại chúng[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_S%C6%A1n&veaction=edit&vesection=10) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_S%C6%A1n&action=edit§ion=10)]
Trong những năm chiến tranh và cả trong thời kỳ hậu chiến, đường Trường Sơn đã là chủ đề cho rất nhiều tác phẩm âm nhạc và văn học. Nhiều nhà thơ, nhà văn cũng đã là những người lính Trường Sơn.
### Văn học[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_S%C6%A1n&veaction=edit&vesection=11) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_S%C6%A1n&action=edit§ion=11)]
Một số bài thơ:
-
*Xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước* *Mà lòng phơi phới dậy tương lai*
-
- "Lá đỏ" của
[Nguyễn Đình Thi](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_%C4%90%C3%ACnh_Thi):
-
*Gặp em trên cao lộng gió* *Rừng Trường Sơn ào ào lá đỏ*
-
- "Trường Sơn Đông, Trường Sơn Tây" của
[Phạm Tiến Duật](/wiki/Ph%E1%BA%A1m_Ti%E1%BA%BFn_Du%E1%BA%ADt):
-
*Đông sang Tây không phải đường thư* *Đường chuyển đạn và đường chuyển gạo* *Đông Trường Sơn, cô gái "ba sẵn sàng" xanh áo* *Tây Trường Sơn bộ đội áo màu xanh*
-
- "Tiểu đội xe không kính" của
[Phạm Tiến Duật](/wiki/Ph%E1%BA%A1m_Ti%E1%BA%BFn_Du%E1%BA%ADt):
-
*Nhìn thấy gió vào xoa mắt đắng* *Nhìn thấy con đường chạy thẳng vào tim*
-
### Âm nhạc[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_S%C6%A1n&veaction=edit&vesection=12) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_S%C6%A1n&action=edit§ion=12)]
Một số bài hát về Trường Sơn:
- "
*Bước chân trên dải Trường Sơn*", 1967, nhạc [Vũ Trọng Hối](/w/index.php?title=V%C5%A9_Tr%E1%BB%8Dng_H%E1%BB%91i&action=edit&redlink=1), lời thơ [Đăng Thục](/wiki/T%C3%A0o_M%E1%BA%A1t), được gọi là "bản quân ca của người lính Trường Sơn" [[49]](#cite_note-49)
-
*Ta vượt trên triền núi cao Trường Sơn. Đá mòn mà đôi gót không mòn... Máu thấm đường ta đi lẫn mồ hôi rơi tình quê tha thiết. Ta đi theo ánh lửa từ trái tim mình...*
-
- "
*Bài ca Trường Sơn*", 1966, nhạc [Trần Chung](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Chung), lời thơ [Gia Dũng](/w/index.php?title=Gia_D%C5%A9ng&action=edit&redlink=1).
-
*...đêm nay ta đi Trường Sơn lộng gió. Trời vắng trăng sao nhưng tim ta rực lửa. Đi ta đi tung cánh đại bàng...*
-
- "
*Chiếc gậy Trường Sơn*", 1967, nhạc và lời [Phạm Tuyên](/wiki/Ph%E1%BA%A1m_Tuy%C3%AAn)
-
*Trường sơn ơi, nơi núi mờ xa mà ta chưa qua, có suối reo, có gió ngàn cây, có dốc cao vực sâu mất lối, mây trắng quyện dưới chân bước bồi hồi, có nắng lửa đốt thiêu vách núi...*
-
- "
*Đường Trường Sơn xe anh qua*", 1971, nhạc [Văn Dung](/w/index.php?title=V%C4%83n_Dung&action=edit&redlink=1)
-
*Đường em ghi chiến công lẫy lừng, tràn niềm tin trong muôn gian lao Đường Trường Sơn xe anh thẳng tới..*
-
- "
*Trường Sơn Đông - Trường Sơn Tây*", 1971, nhạc [Hoàng Hiệp](/wiki/Ho%C3%A0ng_Hi%E1%BB%87p), lời thơ [Phạm Tiến Duật](/wiki/Ph%E1%BA%A1m_Ti%E1%BA%BFn_Du%E1%BA%ADt)
-
*...từ nơi em đưa sang bên nơi anh những binh đoàn nối nhau ra tiền tuyến, như tình yêu nối lời vô tận. Đông Trường Sơn nối Tây Trường Sơn...*
-
- "
*Lá đỏ*", nhạc [Hoàng Hiệp](/wiki/Ho%C3%A0ng_Hi%E1%BB%87p), lời thơ [Nguyễn Đình Thi](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_%C4%90%C3%ACnh_Thi)
-
*Gặp em trên cao lộng gió. Rừng Trường Sơn ào ào lá đỏ. Em đứng đứng ở bên đường, như quê hương vai áo bạc quàng súng trường. Đoàn quân vẫn đi vội vã. Bụi Trường Sơn nhòa trong trời lửa...*
-
- "
*Đêm Trường Sơn nhớ Bác*", 1974, nhạc [Trần Chung](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Chung), lời thơ [Nguyễn Trung Thu](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Trung_Thu)
-
*Ơi, đêm Trường Sơn, nghe tiếng suối trong như tiếng hát xa, mà ngỡ như từ Pác Bó suối về đây ngân nga...*
-
### Phim ảnh[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_S%C6%A1n&veaction=edit&vesection=13) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_S%C6%A1n&action=edit§ion=13)]
- Phim
*Sinh mệnh*, đạo diễn Đào Duy Phúc, 2005...
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_S%C6%A1n&veaction=edit&vesection=14) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_S%C6%A1n&action=edit§ion=14)] **Military History Institute of Vietnam,** [^](#cite_ref-1) *Victory in Vietnam: The Official History of the People's Army of Vietnam, 1954-1975.*Người dịch: Merle Pribbenow, Lawerence KS: University of Kansas Press, 2002, tr. 28. **Robert J. Hanyok,** [^](#cite_ref-2) *Spartans in Darkness*. Washington, D.C.: Center for Cryptographic History, NSA, 2002, p. 94. **John Prados,** [^](#cite_ref-3) *The Blood Road*, New York: John Wiley and Sons, 1998, tr. 24. **Prados, tr. 15.** [^](#cite_ref-4)
- ^
**a** **ă** *Victory in Vietnam*, p. 88. **Năm 1959, VNDCCH thành lập Đoàn 759, với 20 con tàu để vận chuyển vũ khí khí tài.** [^](#cite_ref-6) *Victory in Vietnam*, tr. 88. **Brig. Gen. Soutchay Vongsavanh,** [^](#cite_ref-7) *RLG Operations and Activities in the Laotian Panhandle*. Washington DC: US Army Center of Military History, 1980, p. 12. [^](#cite_ref-8) *Victory in Vietnam, tr. 127.* [^](#cite_ref-9) *Victory in Vietnam,*tr. 170. **Jacob Van Staaveren,** [^](#cite_ref-10) *Interdiction in Southern Laos, 1960-1968.*Washington DC: Center for Air Force History, 1993, Appendix5. Actual figures from Prados, p. 45. **Xem Nina S. Adams and Alfred McCoy, eds.,** [^](#cite_ref-11) *Laos: War and Revolution*, New York: 1970 và Atrhur J, Dommen, *Conflict in Laos: the Politics of Neutralization*, New York: 1971. **Hai tác phẩm hay nhất về cuộc chiến tranh bí mật kỳ quặc tại Lào là** [^](#cite_ref-12) *Shadow War.*của Kenneth Conboy và James Morrison, Boulder CO: Paladin Press, 1995 và *Shooting at the Moon.*của Roger Warner, South Royalton VT: Steerforth Press, 1996. **Apokalypse Vietnam (phim tài liệu), đạo diễn Ulle Schröder, Sebastian Dehnhardt, Ulrich Brochhagen, Peer Horstmann, Jürgen Eike, Cộng hòa Liên bang Đức, 2005** [^](#cite_ref-13) **Van Staaveren, p. 44.** [^](#cite_ref-14) **Morocco, tr. 27.** [^](#cite_ref-15) **Morocco, pps. 27-28.** [^](#cite_ref-16) **Van Staaveren, pps. 226-228.** [^](#cite_ref-17) **Van Staaveren, tr. 236-239.** [^](#cite_ref-18) **Military Assistance Command, Vietnam Command History 1965, Annex N, tr. 16.** [^](#cite_ref-19) **Prados, tr. 158.** [^](#cite_ref-20) **John Schlight,** [^](#cite_ref-21) *A War Too Long: The USAF in Southeast Asia, 1961-1975.*Washington DC: Air Force History and Museums Program, 1996, tr. 56. **Edward Doyle, Samuel Lipsman, et al,** [^](#cite_ref-22) *America Takes Over, 1965-1967.*Boston: Boston Publishing Company, 1982, tr. 18-19. **Prados, tr. 182.** [^](#cite_ref-23) **Joint Chiefs of Staff,** [^](#cite_ref-24) *MACSOG Documentation Study*, Appendix D, pps. 293-294. [^](#cite_ref-25) *Victory in Vietnam,*tr. 208. **Doyle, Lipsman, and Maitland, tr. 46.** [^](#cite_ref-26) **Nalty, tr. 218.** [^](#cite_ref-27) **Prados, tr. 339-340.** [^](#cite_ref-28) [^](#cite_ref-29) *Victory in Vietnam*, tr. 392.
- ^
**a** **ă** *Victory in Vietnam*, tr. 261. **Gilster, tr. 20.** [^](#cite_ref-31) **Prados, tr. 191** [^](#cite_ref-32) [^](#cite_ref-33) *Victory in Vietnam*, tr. 382. [^](#cite_ref-34) [Trận đánh tại Khâm Đức](/wiki/Tr%E1%BA%ADn_Kh%C3%A2m_%C4%90%E1%BB%A9c)ít được biết đến, nhưng được coi là thất bại tồi tệ nhất của Mỹ trong Chiến tranh Việt Nam, trận thua này đã đặt dấu chấm hết cho tuyên bố rằng "Mỹ thắng mọi trận đánh" ( *the U.S. won every battle*.) **Nalty, p. 295.** [^](#cite_ref-35) **Nalty, p. 37.** [^](#cite_ref-36) **Prados, tr. 303.** [^](#cite_ref-37) **Van Staaveren, tr. 255-283.** [^](#cite_ref-38) **Herman L. Gilster,** [^](#cite_ref-39) *The Air War in Southeast Asia: Case Studies of Selected Campaigns*. Maxwell Air Force Base, AL: Air University Press, 1993, tr. 21. **Prados, tr. 313.** [^](#cite_ref-40) **Prados, tr. 369.** [^](#cite_ref-41) [^](#cite_ref-42) *Victory in Vietnam*, tr. 262. **Keith W. Nolan,** [^](#cite_ref-43) *Into Laos*, Novato CA: Presidio Press, 1986. **David Fulghum, Terrence Maitland, et al,** [^](#cite_ref-44) *South Vietnam on Trial*, Boston: Boston Publishing Company, 1984, tr. 75. **Nolan, p. 358.** [^](#cite_ref-45) **Đồng Sỹ Nguyên,** [^](#cite_ref-46) *Đường xuyên Trường Sơn*. **Prados, tr. 371** [^](#cite_ref-47) **Theo hồi ký "Trên con đường không cột số" của tác giả Lam Giang (Hồ Sĩ Thành, chiến sĩ của Đại đội 17 - Đại đội trợ chiến cối 82 thuộc Trung đoàn 52 - Sư đoàn 320) kể về cuộc hành quân của Đại đội ông từ Hòa Bình vượt Trường Sơn năm 1966, đại đội ông gồm hơn 120 người, sau sáu tháng hành quân 18 người đến được điểm tập kết ở chiến trường Nam Bộ, sau hai tháng tập kết đợi những người ốm bệnh dọc đường, quân số đại đội chưa lên được một nửa.** [^](#cite_ref-48) [^](#cite_ref-49) [Vũ Trọng Hối và những giai điệu để đời xuyên Trường Sơn](http://ca.cand.com.vn/vi-vn/vanhoathethao/guongmat/2007/5/67327.cand)
## Nguồn tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_S%C6%A1n&veaction=edit&vesection=15) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_S%C6%A1n&action=edit§ion=15)]
### Tài liệu chính phủ Hoa Kỳ chưa công bố[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_S%C6%A1n&veaction=edit&vesection=16) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_S%C6%A1n&action=edit§ion=16)]
- U.S. Military Assistance Command, Vietnam Studies and Observations Group, Annex N,
*Command History 1965*. Saigon, 1966.
### Tài liệu đã công bố của chính phủ Hoa Kỳ[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_S%C6%A1n&veaction=edit&vesection=17) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_S%C6%A1n&action=edit§ion=17)]
- Gilster, Herman L.
*The Air War in Southeast Asia: Case Studies of Selected Campaigns.*Maxwell Air Force Base: AL, Air University Press, 1993.
- Military History Institute of Vietnam.
*Victory in Vietnam: The Official History of the People's Army of Vietnam, 1954-1975.*Trans Merle L. Pribbenow. Lawerence KS: University of Kansas Press, 2002.
- Nalty, Bernard C.
*The War Against Trucks, Aerial Interdiction in Southern Laos, 1968-1972.*Washington DC: US Air Force History and Museums Program, 2005.
- Ngo, Lt. Gen. Quang Truong,
*The Easter Offensive of 1972.*Washington DC: US Army Center of Military History, 1984.
- Nguyen, Maj. Gen. Duy Hinh,
*Lam Son 719*. Washington DC: US Army Center of Military History, 1979.
- Tranh, Brig. Gen. Dinh Tho,
*The Cambodian Incursion.*Washington DC: US Army Center of Military History, 1979.
- Tilford, Earl H.,
*Setup: What the Air Force did in Vietnam and Why.*Maxwell Air Force Base, AL: Air University Press, 1991.
- Van Staaveren, Jacob.
*Interdiction in Southern Laos, 1960-1968.*Washington DC: Center for Air Force History, 1993.
- Vongsavanh, Brig. Gen. Soutchay
*RLG Military Operations and Activities in the Laotian Panhandle.*Washington DC: US Army Center of Military History, 1980.
### Tài liệu của Việt Nam[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_S%C6%A1n&veaction=edit&vesection=18) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_S%C6%A1n&action=edit§ion=18)]
- Đồng Sỹ Nguyên,
*Đường xuyên Trường Sơn*, NXB Quân đội Nhân dân, 1999.
- Lam Giang,
*Trên con đường không cột số*, NXB Quân đội Nhân dân, 2004.
### Các nguồn phụ[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_S%C6%A1n&veaction=edit&vesection=19) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_S%C6%A1n&action=edit§ion=19)]
- Andrade, Dale.
*Trial by Fire: The 1972 Easter Offensive, America's Last Vietnam Battle*, New York: Hippocrene Books, 1995.
- Brown, McAlister, Gordon Hardy, and Arnold Isaacs.
*Pawns of War*. Boston: Boston Publishing Company, 1987.
- Conboy, Kenneth with James Morrison.
*Shadow War*. Boulder CO: Paladin Press, 1995.
- Dougan, Carl, David Fulghum,
*et al.* *The Fall of the South*. Boston: Boston Publishing Company, 1985.
- Doyle, Edward, Samuel Lipsman, and Terrence Maitland
*et al.* *The North*. Boston: Boston Publishing Company, 1986.
- Fulghum, David, Terrence Maitland,
*et al.* *South Vietnam on Trial*. Boston: Boston Publishing Company, 1984.
- Lipsman, Samuel, Steven Weiss,
*et al.* *The False Peace*. Boston: Boston Publishing Company, 1985.
- Littauer, Raphael and Norman Uphoff, eds,
*The Air War in Indochina*. Boston: Beacon Press, 1972.
- Morocco John.
*Rain of Fire, Air War, 1969-1973*, Boston: Boston Publishing Company, 1985.
- Nolan, Keith W.
*Into Laos: The Story of Dewey Canyon II/Lam Son 719, Vietnam 1971*. Novato CA: Presidio Press, 1986.
- Prados, John.
*The Blood Road: The Ho Chi Minh Trail and the Vietnam War*, New York: John Wiley and Sons, 1998.
- Shawcross, William.
*Sideshow: Kissinger, Nixon, and the Destruction of Cambodia*. New York: Washington Square Books, 1979.
- Snepp, Frank.
*Decent Interval*. New York: Random House, 1977.
## Xem thêm[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_S%C6%A1n&veaction=edit&vesection=20) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_S%C6%A1n&action=edit§ion=20)]
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_S%C6%A1n&veaction=edit&vesection=21) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_S%C6%A1n&action=edit§ion=21)] [Đường mòn Hồ Chí Minh](http://bachkhoatoanthu.vass.gov.vn/noidung/tudien/Lists/GiaiNghia/View_Detail.aspx?ItemID=35534)tại [Từ điển bách khoa Việt Nam](/wiki/T%E1%BB%AB_%C4%91i%E1%BB%83n_b%C3%A1ch_khoa_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Ho Chi Minh Trail](http://www.britannica.com/EBchecked/topic/268322)tại [Encyclopædia Britannica](/wiki/Encyclop%C3%A6dia_Britannica) **(tiếng Anh)** [Chuyên đề: 40 năm bộ đội Trường Sơn](http://hanoi.vnn.vn/chuyen_de/9904/)
- John T. Correll,
*, Airforce Magazine Online, November 2005, Vol. 88, No. 11* [The Ho Chi Minh Trail](http://www.afa.org/magazine/nov2005/1105trail.asp)
- Báo Tuổi trẻ,
*Đường Hồ Chí Minh xuyên lòng đất*. [Ðường mòn Hồ Chí Minh: Từ con đường máu đến một trong những địa điểm thu hút nhiều khách du lịch](http://www.voanews.com/vietnamese/archive/2005-08/2005-08-16-voa11.cfm)Website Ðài Tiếng Nói Hoa Kỳ.
|
|
(25 di tích)
(14 di tích)
Đường Trường Sơn •
(10 di tích)

Content-language: vi

X-UA-Compatible: IE=Edge

Vary: Accept-Encoding,Cookie

Via: 1.1 varnish, 1.1 varnish

Accept-Ranges: bytes

X-Cache: cp1055 hit (5), cp1066 frontend miss (0)

Cache-Control: private, s-maxage=0, max-age=0, must-revalidate

Set-Cookie: WMF-Last-Access=29-Aug-2015;Path=/;HttpOnly;Expires=Wed, 30 Sep 2015 12:00:00 GMT


markdown:
# Bệnh xương dễ gãy
[Bệnh xương thủy tinh](/w/index.php?title=B%E1%BB%87nh_x%C6%B0%C6%A1ng_th%E1%BB%A7y_tinh&redirect=no))
|
|![]()
|
|không bảo đảm tính pháp lý cho các thông tin có liên quan đến y học và sức khỏe.
Đề nghị liên hệ và nhận tư vấn từ các bác sĩ hay các chuyên gia.
**Bệnh xương dễ gãy** (hay còn gọi là bệnh giòn xương, bệnh tạo xương bất toàn, bệnh xương thủy tinh, tên khoa học của bệnh là Osteogenesis Imperfecta - OI). Là một nhóm bệnh lí bao gồm nhiều thể lâm sàng và có đặc điểm di truyền. Đặc trưng của bệnh là sự tổn thương thành phần collagen typ I của mô liên kết gây nên bệnh cảnh lâm sàng không những ở xương mà còn ở [da](/wiki/Da), [dây chằng](/w/index.php?title=D%C3%A2y_ch%E1%BA%B1ng&action=edit&redlink=1), [củng mạc mắt](/w/index.php?title=C%E1%BB%A7ng_m%E1%BA%A1c_m%E1%BA%AFt&action=edit&redlink=1) và [răng](/wiki/R%C4%83ng) như: [gãy xương](/wiki/G%C3%A3y_x%C6%B0%C6%A1ng) tự phát, biến dạng xương, [lùn](/w/index.php?title=L%C3%B9n&action=edit&redlink=1), bất thường của răng (tạo răng bất toàn), [giảm thính lực](/w/index.php?title=Gi%E1%BA%A3m_th%C3%ADnh_l%E1%BB%B1c&action=edit&redlink=1). Căn bệnh này chủ yếu là do [di truyền](/wiki/Di_truy%E1%BB%81n) bởi [gen](/wiki/Gen) trội hoặc lặn từ phía bố hoặc mẹ. [[1]](#cite_note-1)
Đây là một
[bệnh bẩm sinh](/w/index.php?title=B%E1%BB%87nh_b%E1%BA%A9m_sinh&action=edit&redlink=1), trẻ bị mắc bệnh có tỷ trọng xương giảm. Trong những trường hợp nặng, bệnh biểu hiện ngay khi chào đời khiến trẻ sơ sinh bị gãy nhiều xương. Phần lớn trẻ bị bệnh chết sau khi sinh một thời gian ngắn. Bệnh có thể biểu hiện muộn ở những trường hợp nhẹ hơn làm ảnh hưởng tới sự phát triển của khối cơ làm giảm sức bền cơ.
Người ta đã biết 6 thể khuyết tật tạo xương, hầu hết là di truyền trội trên
[nhiễm sắc thể thường](/w/index.php?title=Nhi%E1%BB%85m_s%E1%BA%AFc_th%E1%BB%83_th%C6%B0%E1%BB%9Dng&action=edit&redlink=1). Thể bệnh mới này là khuyết tật tạo xương thể VII di truyền lặn trên nhiễm sắc thể thường. Cho đến nay vẫn chưa có phương pháp điều trị đặc hiệu cho bệnh nhân. [[2]](#cite_note-2)

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

Content-Type: text/html; charset=UTF-8

Connection: close

X-Content-Type-Options: nosniff

Content-Encoding: gzip

X-Cache: cp1055 miss (0), cp1066 frontend miss (0)


markdown:
# CZ 52
[Súng trường vz.52](/w/index.php?title=S%C3%BAng_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_vz.52&action=edit&redlink=1).
|CZ 52|
|
|![]()
CZ 52 cùng hộp đạn và vỏ bao
[Súng ngắn bán tự động](/wiki/S%C3%BAng_ng%E1%BA%AFn_b%C3%A1n_t%E1%BB%B1_%C4%91%E1%BB%99ng) ![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2d/Flag_of_Czechoslovakia.svg/22px-Flag_of_Czechoslovakia.svg.png)
[Tiệp Khắc](/wiki/Ti%E1%BB%87p_Kh%E1%BA%AFc)
1952-1982 (
[Tiệp Khắc](/wiki/Ti%E1%BB%87p_Kh%E1%BA%AFc), nay là [Cộng hòa Séc](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_S%C3%A9c)) [7.62×25mm Tokarev](/w/index.php?title=7.62x25mm_Tokarev&action=edit&redlink=1) [m](/wiki/M%C3%A9t) **Súng ngắn CZ 52** (viết tắt của từ **Č**eská **z**brojovka 19 **52**) là loại súng ngắn bán tự động do hai nhà thiết kế người [Tiệp Khắc](/wiki/Ti%E1%BB%87p_Kh%E1%BA%AFc) là Jan và Jaroslav Kratochvíl thiết kế vào năm 1947. Năm 1952, nó chính thức được biên chế vào Quân đội Tiệp Khắc vì vậy mà nó có tên là CZ 52. Nó còn có tên đầy đủ khác là **Č**eská **z**brojovka vz. **52**, vì vậy nên súng lục CZ 52 cũng có tên là vz.52, do đó nên nó thường bị nhầm lẫn với [Súng trường model 1952](/w/index.php?title=S%C3%BAng_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_vz.52&action=edit&redlink=1) cũng do [Tiệp Khắc](/wiki/Ti%E1%BB%87p_Kh%E1%BA%AFc) sản xuất vào năm 1952. Phương Tây và [NATO](/wiki/NATO) gọi nó là súng lục M1952 hay M52. [[1]](#cite_note-1)
## Lịch sử hoạt động[
[sửa](/w/index.php?title=CZ_52&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=CZ_52&action=edit§ion=1)]
Súng được thiết kế năm 1947 dựa trên nguyên mẫu là khẩu
[Walther PP](/wiki/Walther_PP) của [Đức Quốc xã](/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c_Qu%E1%BB%91c_X%C3%A3) nhằm bổ sung cũng như thay thế trong tương lai mẫu súng lục [CZ 50](/w/index.php?title=CZ_50&action=edit&redlink=1). Một số lượng ít CZ 52 đã được sản xuất trong vòng những năm 1949-1951 nhằm thử nghiệm. Súng bắt đầu sản xuất hàng loạt vào năm 1952 tại nhà máy CZ-Uhersky Brod (hay còn gọi tắt là CZ-UB) khi Quân đội Tiệp Khắc đồng ý sử dụng CZ 52, cùng trong năm nay thì khẩu súng mới có tên chính thức. Ở [Tiệp Khắc](/wiki/Ti%E1%BB%87p_Kh%E1%BA%AFc), súng ngắn CZ 52 nhận được sự đánh giá rất cao, nó được sử dụng tới năm 1982 thì dần bị loại bỏ và thay thế bằng súng lục [CZ 82](/wiki/CZ_82) sử dụng đạn [9x18mm Makarov](/w/index.php?title=9x18mm_Makarov&action=edit&redlink=1) hiện đại và có hỏa lực mạnh hơn. CZ 52 đã tham gia nhiều cuộc chiến, tuy vậy nhưng nó vẫn phục vụ khá hạn chế. Cuộc chiến đầu tiên mà nó tham gia là [Chiến tranh Việt Nam](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Vi%E1%BB%87t_Nam) khi [Việt Nam Dân chủ Cộng hòa](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a) nhận được những khẩu CZ 52 đầu tiên từ [Tiệp Khắc](/wiki/Ti%E1%BB%87p_Kh%E1%BA%AFc) thông qua việc viện trợ trong khối [xã hội chủ nghĩa](/wiki/H%E1%BB%87_th%E1%BB%91ng_x%C3%A3_h%E1%BB%99i_ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a) . Ngoài ra, [2] [Liên Xô](/wiki/Li%C3%AAn_X%C3%B4)cũng mua một số lượng nhỏ nhằm trang bị cho [Hồng quân](/wiki/H%E1%BB%93ng_Qu%C3%A2n). Năm 1998, sau khi khối [xã hội chủ nghĩa](/wiki/H%E1%BB%87_th%E1%BB%91ng_x%C3%A3_h%E1%BB%99i_ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a)ở [Đông Âu](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_%C3%82u)và [Liên Xô](/wiki/Li%C3%AAn_X%C3%B4)sụp đổ, CZ 52 bắt đầu được xuất khẩu sang [Mỹ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)nhằm phục vụ cho dân sự. [[3]](#cite_note-3)
## Mô tả[
[sửa](/w/index.php?title=CZ_52&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=CZ_52&action=edit§ion=2)]
Súng dùng đạn
[7,62×25mm Tokarev](/w/index.php?title=7,62%C3%9725mm_Tokarev&action=edit&redlink=1), cùng loại đạn với súng ngắn [TT-33](/wiki/TT-33) (K-54) do [Liên Xô](/wiki/Li%C3%AAn_X%C3%B4) sản xuất. Một số người hay gọi nó là CZ-TT. Là súng ngắn bán tự động, nên CZ 52 chỉ bắn được từng phát một. Cơ chế điểm hỏa của nó là dùng kim hỏa và hạt nổ. Giống với các loại súng lục khác, khi bắn CZ 52 cũng có hiện tượng giật lùi đẩy về của thanh trượt. Bên thân có bộ phận giảm giật. Ban đầu CZ 52 được thiết kế để sử dụng loại đạn [9x19mm Parabellum](/wiki/9%C3%9719mm_Parabellum) của [Đức Quốc xã](/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c_Qu%E1%BB%91c_X%C3%A3) (sau đó [NATO](/wiki/NATO) bắt đầu sử dụng loại đạn này) nhưng do [Tiệp Khắc](/wiki/Ti%E1%BB%87p_Kh%E1%BA%AFc) đã chuyển sang chế độ [xã hội chủ nghĩa](/wiki/H%E1%BB%87_th%E1%BB%91ng_x%C3%A3_h%E1%BB%99i_ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a) nên về mặt quân sự thì họ phải chịu sức ép từ phía [Liên Xô](/wiki/Li%C3%AAn_X%C3%B4) và cuối cùng, CZ 52 đã phải chuyển sang dùng loại đạn súng ngắn tiêu chuẩn của khối [Đông Âu](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_%C3%82u) là [7,62×25mm Tokarev](/w/index.php?title=7,62%C3%9725mm_Tokarev&action=edit&redlink=1), điều này cũng được chứng tỏ rõ ràng qua bằng chứng CZ 52 cũng có nhiều điểm rất giống với TT-33 về cả hình dáng và đặc điểm kỹ thuật. Hộp đạn của súng dài khoảng 120 mm, chứa được 8 viên.
## Các quốc gia sử dụng[
[sửa](/w/index.php?title=CZ_52&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=CZ_52&action=edit§ion=3)]
Theo thống kê sơ bộ thì chỉ có 3 nước sử dụng CZ 52:
[Tiệp Khắc](/wiki/Ti%E1%BB%87p_Kh%E1%BA%AFc)- thay thế bằng [CZ 82](/wiki/CZ_82)từ năm 1982, vẫn được sử dụng tại [Cộng hòa Séc](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_S%C3%A9c). [[4]](#cite_note-4) [Liên Xô](/wiki/Li%C3%AAn_X%C3%B4)- còn sử dụng tại [Nga](/wiki/Nga). [Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam)- vẫn còn sử dụng. [[2]](#cite_note-tuyenquangonline.net-2)
## Đặc điểm kỹ thuật[
[sửa](/w/index.php?title=CZ_52&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=CZ_52&action=edit§ion=4)]
- Tên: CZ 52
- Quốc gia sản xuất:
[Tiệp Khắc](/wiki/Ti%E1%BB%87p_Kh%E1%BA%AFc)(nay là [Cộng hòa Séc](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_S%C3%A9c))
- Nơi sản xuất: Nhà máy CZ-Uhersky Brod
- Kiểu: súng ngắn bán tự động
- Trọng lượng: 0,95 kg
- Dài: 210 mm.
- Chiều dài hộp đạn: 120 mm
- Đường kính nòng: 7,62 mm
- Sơ tốc đầu nòng: 500 m/s
- Băng đạn: 8 viên
- Cỡ đạn: 7,62×25mm
- Chế độ bắn: từng phát
- Cơ chế nạp đạn: tự động bằng khóa nòng lùi
- Cơ chế thoát vỏ đạn: móc kéo thẳng.
- Cơ chế điểm hỏa: kim hỏa - hạt nổ
- Tầm bắn sát thương: 50 m
- Số lượng đã được sản xuất: Khoảng 200.000 khẩu
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=CZ_52&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=CZ_52&action=edit§ion=5)] **Theo tài liệu của Việt Nam Cộng hòa trong** [^](#cite_ref-1) [Chiến tranh Việt Nam](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Vi%E1%BB%87t_Nam)
- ^
**a** **ă** [http://www.tuyenquangonline.net/showthread.php?t=20268](http://www.tuyenquangonline.net/showthread.php?t=20268) [^](#cite_ref-3) [http://cz-usa.com/press-releases/128/](http://cz-usa.com/press-releases/128/) [^](#cite_ref-4) [http://www.army.cz/assets/files/9334/zbrane_definit.pdf](http://www.army.cz/assets/files/9334/zbrane_definit.pdf)
|
|![]()

X-Cache: cp1054 hit (2), cp1066 frontend miss (0)


markdown:
# Hòa Thân
|Hòa Thân|
|
|![]()
[Đại học sĩ](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_s%C4%A9) [nhà Thanh](/wiki/Nh%C3%A0_Thanh) [Lương Quốc Trị](/w/index.php?title=L%C6%B0%C6%A1ng_Qu%E1%BB%91c_Tr%E1%BB%8B&action=edit&redlink=1) [Vương Kiệt](/w/index.php?title=V%C6%B0%C6%A1ng_Ki%E1%BB%87t_(nh%C3%A0_Thanh)&action=edit&redlink=1) [Anh Liêm](/w/index.php?title=Anh_Li%C3%AAm&action=edit&redlink=1) [Phúc Khang An](/wiki/Ph%C3%BAc_Khang_An) [1 tháng 7](/wiki/1_th%C3%A1ng_7), [1750](/wiki/1750) [Bắc Kinh](/wiki/B%E1%BA%AFc_Kinh), [Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c) [22 tháng 2](/wiki/22_th%C3%A1ng_2), [1799](/wiki/1799)(48 tuổi) [Cung Vương Phủ](/wiki/Cung_V%C6%B0%C6%A1ng_Ph%E1%BB%A7), [Bắc Kinh](/wiki/B%E1%BA%AFc_Kinh), [Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c) [Cố Luân Hòa Hiếu Công chúa](/wiki/C%E1%BB%91_Lu%C3%A2n_H%C3%B2a_Hi%E1%BA%BFu_C%C3%B4ng_ch%C3%BAa)(con dâu)
Hòa Lâm (anh)
[Phong Thân Ân Đức](/w/index.php?title=Phong_Th%C3%A2n_%C3%82n_%C4%90%E1%BB%A9c&action=edit&redlink=1)
1 con trai
ba con gái
**Hòa Thân** ( [tiếng Trung](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Trung_Qu%E1%BB%91c): 和珅, [bính âm](/wiki/B%C3%ADnh_%C3%A2m_H%C3%A1n_ng%E1%BB%AF): Héshēn; [tiếng Mãn](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_M%C3%A3n&action=edit&redlink=1): *Hešen*) còn có tên khác là Hòa Khôn, thuộc tộc [Nữu Hỗ Lộc](/wiki/N%E1%BB%AFu_H%E1%BB%97_L%E1%BB%99c) của Mãn Châu. Ông sinh năm 1750 (năm Càn Long thứ 15), mất ngày 22 tháng 2 năm 1799 và là một vị quan đại thần của triều [Mãn Thanh](/wiki/Nh%C3%A0_Thanh) thời vua [Càn Long](/wiki/C%C3%A0n_Long). [[1]](#cite_note-Linda-1)
Hòa Thân, tự Trí Trai (致齋),
nguyên tên là Thiện Bảo (善保), người của [2] [Chính Hồng kì](/w/index.php?title=Ch%C3%ADnh_H%E1%BB%93ng_k%C3%AC&action=edit&redlink=1), [Mãn Châu](/wiki/M%C3%A3n_Ch%C3%A2u). Xuất thân là một công tử [Mãn Châu](/wiki/M%C3%A3n_Ch%C3%A2u)( [Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c)), khi 10 tuổi ông được đưa vào cung học. Thuở nhỏ, do quan hệ bất hòa với mẹ kế nên phải chịu nhiều vất vả. Khi mới gia nhập triều đình, Hòa Thân giữ chức vị thị vệ. Tuy còn trẻ nhưng Hòa Thân đã sớm có năng lực làm việc cũng như các đóng góp cho triều đình.
## Mục lục
## Giai đoạn tiến thân[
[sửa](/w/index.php?title=H%C3%B2a_Th%C3%A2n&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=H%C3%B2a_Th%C3%A2n&action=edit§ion=1)]
Hòa Thân được
[Càn Long](/wiki/C%C3%A0n_Long) rất tín nhiệm, trọng dụng. Theo như lời đồn đại, Càn Long có một ấn tượng rất đặc biệt với vẻ ngoài của Hòa Thân. [[1]](#cite_note-Linda-1) Chuyện rằng vua Ung Chính có một phi tần tên là Năm Hương. Một lần thái tử Hoằng Lịch vào cung thấy nàng phi đang chải tóc lén đến sau lưng bịt mắt với ý trêu đùa. Không biết đó là thái tử, nàng phi liền vung lược về phía sau khiến trán Hoàng thái tử bị bầm tím. Hoàng hậu thấy thế liền tra hỏi, Hoằng Lịch nói thật do nàng phi Năm Hương đánh phải. Hoàng hậu nổi giận buộc nàng phi tự vẫn làm Hoằng Lịch rất ân hận. Khi người ta hạ xác nàng phi xấu số xuống, thái tử liền chấm ngón tay vào hộp son và bôi vào cổ nàng ấy mà khấn: "Ta đã hại nàng rồi. Hồn nàng có thiêng thì chúng ta sau này gặp gỡ". Mấy năm sau Hoằng Lịch lên ngôi trở thành vua Càn Long nổi tiếng của triều đình nhà Thanh [3] . Vì vậy ông luôn có một sự ưu ái đặc biệt với Hòa Thân, thường bỏ qua các sai sót và nuông chiều ông ta. Nhờ đó cộng với năng lực bản thân, tuy xuất thân hèn mọn nhưng rất thông minh, biết được bốn thứ tiếng:Mãn, Hán, Mông, Tạng. Hòa Thân sau đó đã được thăng các thứ hàm quan trọng như: Đại học sĩ, Quân cơ đại thần, Cửu môn đề đốc. [[4]](#cite_note-:0-4)
Được bảo đảm bởi sự ưu ái của Càn Long, Hòa Thân đã làm loạn chốn quan trường. Trong những năm tháng làm quan, Hòa Thân đã vơ vét và thao túng, ăn hối lộ,
[tham nhũng](/wiki/Tham_nh%C5%A9ng) của cải của nhà nước. Của cải của Hòa Thân nhiều đến mức trong dân gian có tương truyền rằng "Cái Càn Long có Hòa Thân có, cái Càn Long không có chưa chắc Hòa Thân không có". Ông ta đặt ra luật "Nghị tội ngân" - lấy bạc để chuộc tội, nên quan lại trở nên tham nhũng khủng khiếp. Thế lực của Hòa Thân ngày càng mạnh khi con trai ông ta là [Phong Thân Ân Đức](/w/index.php?title=Phong_Th%C3%A2n_%C3%82n_%C4%90%E1%BB%A9c&action=edit&redlink=1) kết hôn với người con gái thứ mười rất được yêu quý của Càn Long là [công chúa Cố Luân Hòa Hiếu](/wiki/C%E1%BB%91_Lu%C3%A2n_Ho%C3%A0_Hi%E1%BA%BFu_C%C3%B4ng_ch%C3%BAa). [[5]](#cite_note-5)
## Cuối cuộc đời[
[sửa](/w/index.php?title=H%C3%B2a_Th%C3%A2n&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=H%C3%B2a_Th%C3%A2n&action=edit§ion=2)]
Những vụ tham ô của Hòa Thân dần hé mở khi vua
[Càn Long](/wiki/C%C3%A0n_Long) thoái vị [tháng 1](/wiki/Th%C3%A1ng_m%E1%BB%99t) năm [1796](/wiki/1796), và thiệt hại do nó gây ra giờ đã được lộ rõ. Tuy nhiên, Càn Long vẫn tiếp tục nắm thực quyền điều hành đất nước trong vai trò [Thái thượng hoàng](/wiki/Th%C3%A1i_th%C6%B0%E1%BB%A3ng_ho%C3%A0ng). Do đó, phải đến sau khi Càn Long qua đời vào ngày [7 tháng 2](/wiki/7_th%C3%A1ng_2) năm [1799](/wiki/1799), hoàng đế [Gia Khánh](/wiki/Gia_Kh%C3%A1nh) mới có thể truy cứu Hòa Thân. Ngày [1] [12 tháng 2](/wiki/12_th%C3%A1ng_2), Hòa Thân bị bắt cùng với [Phúc Trường An](/w/index.php?title=Ph%C3%BAc_Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_An&action=edit&redlink=1). Sau khi bị hạch tội, [Gia Khánh](/wiki/Gia_Kh%C3%A1nh)đã ra chỉ dụ kết án Hòa Thân xử [lăng trì](/wiki/T%C3%B9ng_x%E1%BA%BBo), tịch thu gia sản. Tuy nhiên sau đó, Gia Khánh lại quyết định miễn cho Hòa Thân khỏi một cái chết đau đớn, thay vào đó bắt ông tự vẫn tại phủ, ngày [22 tháng 2](/wiki/22_th%C3%A1ng_2), tha cho gia đình Hòa Thân, còn Phúc Trường An bị chém đầu. Đây cũng là chuyện lạ với những tội danh tày đình như thế, nguyên do có thể gắn với những báu vật bí ẩn trong cung của Hòa Thân. Khi phá dỡ hai hòn giả sơn, triều đình phát hiện và tịch thu con tỳ hưu bằng ngọc phỉ thúy xanh, nhưng chữ Phúc (bút tích của chính vua Càn Long viết để tặng bà nội nhân dịp thượng thọ, không biết như thế nào lại lọt vào tay Hòa Thân) thì được tạc vào một khối đá lớn. Nếu phá khối đá thì chữ Phúc cũng tan, mặt khác do bút tích của vua Càn Long nên không ai dám động vào. Đó là điềm báo khiến vua Gia Khánh tha chết cho cả nhà Hòa Thân [[4]](#cite_note-:0-4)
|Bài viết này cần thêm
|
Trong 24 năm từ khi Hòa Thân bắt đầu được
[Hoàng đế](/wiki/Ho%C3%A0ng_%C4%91%E1%BA%BF) [Càn Long](/wiki/C%C3%A0n_Long) để mắt và sủng ái, vị đại thần này đã gom góp được một số tài sản lớn tới mức khó tin. Sự giàu sang của ông ta được thể hiện qua số tài sản bị tịch thu, gồm có:
- Những
[dinh thự](/w/index.php?title=Dinh_th%E1%BB%B1&action=edit&redlink=1), [đất đai](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A5t_%C4%91ai&action=edit&redlink=1)có tổng cộng 3.000 [phòng](/wiki/Ph%C3%B2ng), 8.000 [mẫu](/wiki/M%E1%BA%ABu)(32 [km²](/wiki/Kil%C3%B4m%C3%A9t_vu%C3%B4ng)) đất
- 42
[ngân hàng](/wiki/Ng%C3%A2n_h%C3%A0ng)
- 75
[tiệm cầm đồ](/wiki/Ti%E1%BB%87m_c%E1%BA%A7m_%C4%91%E1%BB%93)
- 600
[cân](/wiki/C%C3%A2n) [nhân sâm](/wiki/Nh%C3%A2n_s%C3%A2m) [Cát Lâm](/wiki/C%C3%A1t_L%C3%A2m)thượng hạng
- 60.000 lạng
[vàng](/wiki/V%C3%A0ng)bọc [đồng](/wiki/%C4%90%E1%BB%93ng), 100 thỏi [vàng](/wiki/V%C3%A0ng)lớn nguyên chất (1.000 lạng mỗi thỏi), 56.600 thỏi bạc cỡ vừa (100 lạng mỗi thỏi), 9 triệu thỏi [bạc](/wiki/B%E1%BA%A1c)nhỏ (10 lạng mỗi [thỏi](/w/index.php?title=Th%E1%BB%8Fi&action=edit&redlink=1)), 58.000 [cân](/wiki/C%C3%A2n)tiền ngoại, 1.500.000 đồng [tiền xu](/wiki/%C4%90%E1%BB%93ng_xu)
- 1.200 miếng
[ngọc bội](/w/index.php?title=Ng%E1%BB%8Dc_b%E1%BB%99i&action=edit&redlink=1)
- 230 chuỗi
[ngọc trai](/wiki/Ng%E1%BB%8Dc_trai)(mỗi viên ngọc trai có cỡ gần tương đương quả [anh đào](/wiki/Anh_%C4%91%C3%A0o)lớn), 10 viên [ngọc trai](/wiki/Ng%E1%BB%8Dc_trai)lớn (cỡ tương đương quả [nhãn](/wiki/Nh%C3%A3n))
- 10 viên
[hồng ngọc](/wiki/H%E1%BB%93ng_ng%E1%BB%8Dc), 40 viên [ngọc bích](/wiki/Ng%E1%BB%8Dc_b%C3%ADch)lớn
- 40
[bàn](/wiki/B%C3%A0n)đựng bộ đồ ăn bằng bạc (10 bộ mỗi bàn), 40 bàn đựng bộ đồ ăn bằng vàng (10 bộ mỗi bàn)
- 11 tảng
[san hô](/wiki/San_h%C3%B4)(mỗi tảng cao hơn 1 [m](/wiki/M))
- 14.300 xấp
[lụa](/wiki/L%E1%BB%A5a)tốt, 20.000 tấm [len](/wiki/Len)lông [cừu](/wiki/C%E1%BB%ABu_nh%C3%A0)loại tốt,
- 550 tấm
[da](/wiki/Da) [cáo](/wiki/C%C3%A1o), 850 tấm da [gấu](/wiki/G%E1%BA%A5u), 56.000 tấm da [cừu](/wiki/C%E1%BB%ABu_nh%C3%A0)và da [gia súc](/wiki/Gia_s%C3%BAc)độ dày khác nhau
- 7.000 bộ
[quần áo](/wiki/Trang_ph%E1%BB%A5c)tốt (mặc trong cả bốn mùa)
- 361.000 chiếc
[bình](/w/index.php?title=B%C3%ACnh&action=edit&redlink=1)bằng [đồng](/wiki/%C4%90%E1%BB%93ng)và [thiếc](/wiki/Thi%E1%BA%BFc), 100.000 đồ [sứ](/wiki/S%E1%BB%A9)được làm bởi các [nghệ nhân](/wiki/Ngh%E1%BB%87_nh%C3%A2n)có tiếng
- 24 cái
[giường](/wiki/Gi%C6%B0%E1%BB%9Dng)bằng [vàng ròng](/w/index.php?title=V%C3%A0ng_r%C3%B2ng&action=edit&redlink=1)có trang trí tinh xảo (mỗi giường có cẩn 8 loại [đá quý](/wiki/Ng%E1%BB%8Dc)khác nhau)
- 460 cái
[đồng hồ](/wiki/%C4%90%E1%BB%93ng_h%E1%BB%93)tốt của [châu Âu](/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%82u)
- 600
[tì thiếp](/w/index.php?title=T%C3%AC_thi%E1%BA%BFp&action=edit&redlink=1)trong phủ, còn gia nhân thì không tính hết
Tổng cộng
[gia sản](/w/index.php?title=Gia_s%E1%BA%A3n&action=edit&redlink=1) của Hòa Thân ước lượng vào khoảng **1.100 triệu lạng bạc**, nhiều lời đồn cho rằng nó còn tương đương số tiền mà [quốc khố](/w/index.php?title=Qu%E1%BB%91c_kh%E1%BB%91&action=edit&redlink=1) [nhà Thanh](/wiki/Nh%C3%A0_Thanh)phải mất 15 năm mới thu được. Trong nhà Lưu Quân, tổng quản phủ Hòa Thân, một số lượng lớn châu báu nữa bao gồm *240.000 lạng bạc*cũng bị tịch thu.
Hoàng đế Gia Khánh đã gán cho Hòa Thân 20 tội danh, như "coi thường vương pháp", hay "cậy quyền cậy thế".
Ảnh hưởng của Hòa Thân không chỉ chấm dứt sau khi ông ta chết, nạn tham nhũng tiếp tục ngày càng lan tràn cả trong và ngoài kinh đô, trong cả quan văn và võ.
[Bát kì](/wiki/B%C3%A1t_K%E1%BB%B3) trở thành một đội quân ngày càng vô dụng. Quân [Chính Lam kì](/w/index.php?title=Ch%C3%ADnh_Lam_k%C3%AC&action=edit&redlink=1) ngày càng hỗn loạn và mất đi nhiều trụ cột từ đầu thời nhà Thanh. Thói quen xa hoa, tiêu xài lãng phí làm lu mờ đạo đức dẫn đến sự suy tàn dần của triều đại này. [Mười chiến dịch lớn của Càn Long](/wiki/Th%E1%BA%ADp_to%C3%A0n_V%C3%B5_c%C3%B4ng) đã tốn hết 120 triệu lạng bạc, trong khi thu nhập quốc khố hàng năm không hơn 40 triệu lạng bạc. Kết quả của những khoản chi khổng lồ đó đã làm gia tăng thâm hụt ngân quỹ trong giai đoạn sau của nhà Thanh.
## Dinh thự của Hòa Thân[
[sửa](/w/index.php?title=H%C3%B2a_Th%C3%A2n&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=H%C3%B2a_Th%C3%A2n&action=edit§ion=3)]
Cung Vương Phủ hiện là Vương Phủ
[nhà Thanh](/wiki/Nh%C3%A0_Thanh) được bảo tồn hoàn chỉnh nhất. Chủ nhân của Phủ lần lượt là 2 vị quyền uy nhất thời, đứng "dưới 1 người, trên vạn người", 1 vị là sủng thần của vua Càn Long - Hòa Thân (vào ở từ 1776 đến 1799), 1 vị là em thứ 6 của vua [6] [Hàm Phong](/wiki/H%C3%A0m_Phong)- [Cung Thân Vương Dịch Hân](/w/index.php?title=Cung_Th%C3%A2n_V%C6%B0%C6%A1ng_D%E1%BB%8Bch_H%C3%A2n&action=edit&redlink=1)(vào ở từ 1852-1898). Trong phủ gồm phủ đệ, hoa viên, 2 bộ phận hợp thành. Tổng diện tích 60 nghìn m2, trong đó phủ đệ chiếm 32 nghìn m2, hoa viên chiếm 28 nghìn m2. Năm 1982 được liệt vào danh sách bảo hộ trọng điểm của toàn quốc.
Phủ được bố trí theo kiểu "Tam Lộ Ngũ Tiến" (三路五进), kiến trúc tinh xảo mà rộng lớn. Kiến trúc ở trục chính dùng ngói lưu ly xanh, mô phạm
[kiến trúc](/wiki/Ki%E1%BA%BFn_tr%C3%BAc) dành cho Phủ Đệ của Thân Vương. Thêm nữa lại từng là phủ đệ của Hòa Thân, người giàu thứ nhì thiên hạ lúc bấy giờ, nổi tiếng với câu nói: "thứ gì mà Hoàng Thượng có, ta cũng có, thứ gì Hoàng Thượng không có, ta cũng phải có". Chính vì lối sống xa hoa, nên Hòa Thân cũng dồn rất nhiều công sức tôn tạo phủ. Hoa viên còn được gọi là [Tụy Cẩm Viên](/w/index.php?title=T%E1%BB%A5y_C%E1%BA%A9m_Vi%C3%AAn&action=edit&redlink=1) - 萃锦园. Bố cục tổng thể 3 mặt giáp giả sơn, với hơn 50 Cảnh Điểm (景点) phân bố 3 trục Đông, Tây, Trung. Vương Phủ, theo vòng quay của thời gian, hàm chứa hết những tinh túy, cao quý của văn hóa Vương phủ đời Thanh. Có câu "1 tòa Cung Vương Phủ, nửa bộ sử Thanh triều" cũng đủ nói lên giá trị văn hóa của phủ.
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=H%C3%B2a_Th%C3%A2n&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=H%C3%B2a_Th%C3%A2n&action=edit§ion=4)]
- ^
**a** **ă** [Linda L. BARNES.](#cite_ref-Linda_1-2) **â** *Needles, Herbs, Gods, and Ghosts: China, Healing, and the West to 1848*. NXB Harvard University Press. Trang 129. [ISBN 0674020545](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0674020545), 9780674020542. **中国大百科全书: 中国历史 (1997 年修订本). Trang 360. Nguyên bản Đại học California.** [^](#cite_ref-2) **Conrad Schirokauer, Miranda Brown, David Lurie, Suzanne Gay (2002).** [^](#cite_ref-conrad_3-0) *A Brief History of Chinese and Japanese Civilizations*. NXB Cengage Learning. [ISBN 0495913227](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0495913227), 9780495913221. Trang 376.
- ^
**a** **ă** [http://vnca.cand.com.vn/Ly-luan/Can-benh-ty-huu-341207/](http://vnca.cand.com.vn/Ly-luan/Can-benh-ty-huu-341207/) **Wensheng Wang (2014). White Lotus Rebels and South China Pirates. Harvard University Press.** [^](#cite_ref-5) [ISBN 0674726618](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0674726618). Trang 124. **SCMP. "** [^](#cite_ref-SCMP1_6-0) [SCMP.com](http://www.scmp.com/portal/site/SCMP/menuitem.2af62ecb329d3d7733492d9253a0a0a0/?vgnextoid=289390b9410fb110VgnVCM100000360a0a0aRCRD&ss=China&s=News)." *Mansion of notorious Qing official draws large crowds for opening.*Retrieved on 2008-08-24.
## Nghiên cứu thêm[
[sửa](/w/index.php?title=H%C3%B2a_Th%C3%A2n&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=H%C3%B2a_Th%C3%A2n&action=edit§ion=5)]
- Hui Wang, Ke Cheng, Ngọc Mai, Thế Đạt Trần (2002).
*Cuộc đời chìm nổi của Hòa Thân*. Nhà xuất bản Văn hóa thông tin, 466 trang.
- Tuhong Yehenala (2002).
*Hòa Thân, đại thần tham nhũng*. Nhà xuất bản Hội nhà văn, 1250 trang. [Hummel, Arthur William](/w/index.php?title=Arthur_W._Hummel,_Sr.&action=edit&redlink=1), ed. *Eminent Chinese of the Ch'ing Period (1644-1912).*2 vols. Washington: United States Government Printing Office, 1943.
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=H%C3%B2a_Th%C3%A2n&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=H%C3%B2a_Th%C3%A2n&action=edit§ion=6)] [at](http://www.allempires.com/empires/qing/qing1.htm) *The Qing Dynasty* [All Empires](/w/index.php?title=All_Empires&action=edit&redlink=1)
- Immanuel Hsü (1990).
*The Rise of Modern China*. Oxford Press. [ISBN](/wiki/ISBN) [0-19-512504-5](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0-19-512504-5).

X-Cache: cp1065 miss (0), cp1066 frontend miss (0)


markdown:
# José Echegaray
**José Echegaray y Eizaguirre** (19 tháng 4 năm 1832 – 4 tháng 9 năm 1916) là nhà viết kịch [Tây Ban Nha](/wiki/T%C3%A2y_Ban_Nha) đoạt [giải Nobel Văn học](/wiki/Gi%E1%BA%A3i_Nobel_V%C4%83n_h%E1%BB%8Dc) năm [1904](/wiki/1904).
## Tiểu sử[
[sửa](/w/index.php?title=Jos%C3%A9_Echegaray&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Jos%C3%A9_Echegaray&action=edit§ion=1)]
Jose Maria Valdo Echegaray y Eizaguire sinh tại thủ đô
[Madrid](/wiki/Madrid). Năm lên 3 tuổi gia đình chuyển về [Murcia](/wiki/Murcia) ven biển [Địa Trung Hải](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Ba_Trung_H%E1%BA%A3i). Bố là giáo sư [tiếng Hy Lạp](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Hy_L%E1%BA%A1p) ở trường [Đại học Murcia](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Murcia&action=edit&redlink=1). Echegaray đi học sớm, say mê tiếng Hy Lạp, [tiếng Latin](/wiki/Latinh), lịch sử, triết học và toán. Nhận chứng chỉ tú tài triết học năm 14 tuổi, ông trở về Madrid và học tại trường Trung học Kỹ nghệ. Làm kỹ sư một vài năm, rồi trở thành giáo sư toán lý thuyết và ứng dụng tại trường Trung học Kỹ nghệ. Echegaray là một trong những nhà toán học xuất sắc nhất Tây Ban Nha thời đó, nghiên cứu triết học, địa lý và kinh tế - chính trị học, yêu thích nghệ thuật sân khấu. Sau cuộc cách mạng dân chủ tư sản năm 1868, ông lần lượt giữ các chức Bộ trưởng Xã hội, Bộ trưởng Thương mại, Bộ trưởng Tài chính.
Năm 1874, sau khi vương triều
[Bourbon](/w/index.php?title=Bourbon&action=edit&redlink=1) được khôi phục, Jóse Echegaray buộc phải lưu vong sang [Paris](/wiki/Paris). Cuối năm ông về nước, viết vở kịch đầu tiên *El ibro tahonano* (Cuốn ngân phiếu), rồi từ bỏ việc nghiên cứu toán học và những khoa học khác, cũng như các hoạt động chính trị. Ba mươi năm tiếp theo Echegaray chỉ chuyên tâm vào văn học nghệ thuật, mỗi năm viết vài ba vở kịch cho đến cuối đời. Trong số 60 vở kịch của ông có đến hơn nửa là kịch thơ. Vở kịch nổi tiếng đầu tiên của ông là *La esposa del vengador* (Vợ kẻ báo thù, 1874); năm 1895 vở *O locura ó santidad* (Điên khùng hay thần thánh, viết năm 1877) được dịch sang [tiếng Anh](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Anh) và mang lại tiếng tăm thế giới cho ông. Tác phẩm nổi tiếng nhất của Echegaray là *El gran Galeoto* (Galeoto vĩ đại1881), viết về sức tàn phá của những tin đồn thổi khiến những người vô tội trở thành nạn nhân.
Năm 1894 ông được bầu vào Viện Hàn lâm Hoàng gia
[Tây Ban Nha](/wiki/T%C3%A2y_Ban_Nha). Năm 1904 ông nhận [giải Nobel](/wiki/Gi%E1%BA%A3i_Nobel) cùng [Fredéric Mistral](/w/index.php?title=Fred%C3%A9ric_Mistral&action=edit&redlink=1) vì những đóng góp cho sự nghiệp phục hồi các truyền thống của kịch Tây Ban Nha. Năm 1912 ông được trao Huân chương Lông Cừu Vàng. Các nhà phê bình đánh giá khác nhau về José Echegaray. Một số cho rằng ông là mắt xích kết nối của kịch cổ điển và hiện đại Tây Ban Nha; số khác coi nghệ thuật của ông là bằng chứng suy thoái của nền nghệ thuật kịch Tây Ban Nha cuối [thế kỉ 19](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_19). Ông mất ở Madrid năm 1916.
## Tác phẩm[
[sửa](/w/index.php?title=Jos%C3%A9_Echegaray&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Jos%C3%A9_Echegaray&action=edit§ion=2)] *El ibro tahonano*(Cuốn ngân phiếu, 1874), kịch *La esposa del vengador*(Vợ kẻ báo thù, 1874), kịch *En el puno de la espada*(Trên cán kiếm, 1875), kịch *En el pilar y en la cruz*(Cột mốc và thập giá, 1878), kịch *Conflicto entre dos deberes*(Nghĩa vụ mâu thuẫn, 1882), kịch *O locura ó santidad*(Điên khùng hay thần thánh, 1887), kịch *El gran Galeoto*(Galeoto vĩ đại, 1881), kịch *El hijo de Don Juan*(Con trai Don Juan, 1892), kịch
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Jos%C3%A9_Echegaray&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Jos%C3%A9_Echegaray&action=edit§ion=3)]
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Jos%C3%A9_Echegaray&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Jos%C3%A9_Echegaray&action=edit§ion=4)]
|
|
|
|![]()

X-Cache: cp1052 hit (1), cp1066 frontend miss (0)


markdown:
# Natri florua
|Natri florua|
|
|![]()
[Danh pháp IUPAC](/wiki/Danh_ph%C3%A1p_IUPAC) [Số CAS](/wiki/S%E1%BB%91_%C4%91%C4%83ng_k%C3%BD_CAS) [7681-49-4](http://www.commonchemistry.org/ChemicalDetail.aspx?ref=7681-49-4) [PubChem](/w/index.php?title=PubChem&action=edit&redlink=1) [5235](http://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/summary/summary.cgi?cid=5235) [Số EINECS](/w/index.php?title=S%E1%BB%91_EINECS&action=edit&redlink=1) [231-667-8](http://ecb.jrc.it/esis/index.php?GENRE=ECNO&ENTREE=231-667-8) [Số RTECS](/w/index.php?title=RTECS&action=edit&redlink=1) [Mã ATC](/wiki/M%C3%A3_ATC) [A01](/w/index.php?title=M%C3%A3_ATC_A01&action=edit&redlink=1) [AA01](http://www.whocc.no/atcddd/indexdatabase/index.php?query=A01AA01) [Công thức phân tử](/wiki/C%C3%B4ng_th%E1%BB%A9c_h%C3%B3a_h%E1%BB%8Dc) [Phân tử gam](/wiki/Ph%C3%A2n_t%E1%BB%AD_gam) [Tỷ trọng](/wiki/T%E1%BB%B7_tr%E1%BB%8Dng) 3 [Điểm nóng chảy](/wiki/Nhi%E1%BB%87t_%C4%91%E1%BB%99_n%C3%B3ng_ch%E1%BA%A3y) [Điểm sôi](/wiki/%C4%90i%E1%BB%83m_s%C3%B4i) [Độ hòa tan](/wiki/%C4%90%E1%BB%99_h%C3%B2a_tan)trong nước [HF](/wiki/Axit_flohydric)
không tan trong
[ethanol](/wiki/%C3%8Atanol) [Phân loại của EU](/w/index.php?title=Ch%E1%BB%89_th%E1%BB%8B_67/548/EEC&action=edit&redlink=1) **T**)
Gây kích thích (
**Xi**) [NFPA 704](/wiki/NFPA_704) [Chỉ dẫn R](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_ch%E1%BB%89_d%E1%BA%ABn_r%E1%BB%A7i_ro&action=edit&redlink=1) [Danh sách nhóm từ R](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_nh%C3%B3m_t%E1%BB%AB_R)) [Chỉ dẫn S](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_ch%E1%BB%89_d%E1%BA%ABn_an_to%C3%A0n&action=edit&redlink=1) [Danh sách nhóm từ S](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_nh%C3%B3m_t%E1%BB%AB_S&action=edit&redlink=1)) [LD](/w/index.php?title=Li%E1%BB%81u_g%C3%A2y_t%E1%BB%AD_vong_m%E1%BB%99t_n%E1%BB%ADa&action=edit&redlink=1) 50 [[1]](#cite_note-1) [Natri clorua](/wiki/Natri_clorua) [Natri bromua](/wiki/Natri_bromua) [Natri iođua](/wiki/Natri_io%C4%91ua) [Liti florua](/w/index.php?title=Liti_florua&action=edit&redlink=1) [Kali floâu](/w/index.php?title=Kali_flo%C3%A2u&action=edit&redlink=1) [Rubiđi floâu](/w/index.php?title=Rubi%C4%91i_flo%C3%A2u&action=edit&redlink=1) [Xêzi florua](/w/index.php?title=X%C3%AAzi_florua&action=edit&redlink=1) [thuốc thử TASF](/w/index.php?title=Thu%E1%BB%91c_th%E1%BB%AD_TASF&action=edit&redlink=1) **Natri florua** là hợp chất vô cơ với công thức hoá học **NaF**. Là chất rắn không mùi, đây là nguồn ion [florua](/w/index.php?title=Florua&action=edit&redlink=1) cho nhiều ứng dụng khác nhau. Natri florua rẻ hơn và ít hút ẩm hơn [kali florua](/w/index.php?title=Kali_florua&action=edit&redlink=1).
## Mục lục
## Cấu trúc, đặc tính chung, khai thác[
[sửa](/w/index.php?title=Natri_florua&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Natri_florua&action=edit§ion=1)]
Natri florua là hợp chất ion, phân li hoàn toàn thành các ion Na
+ và F −. Nó kết tinh dạng lập phương ( [natri clorua](/wiki/Natri_clorua)) khi cả Na + và F − sắp xếp thành hình khối tám mặt. [[2]](#cite_note-wells-2) [[3]](#cite_note-tp-3)
Dạng thô của NaF,
[villiaumite](/w/index.php?title=Villiaumite&action=edit&redlink=1), hiếm gặp. Nó được biết đến từ dạng đá plutonit [nepheline syenite](/w/index.php?title=Nepheline_syenite&action=edit&redlink=1). [[4]](#cite_note-minhandbook-4)
## Sản xuất[
[sửa](/w/index.php?title=Natri_florua&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Natri_florua&action=edit§ion=2)]
NaF được điều chế bằng cách trung hoà
[axit flohiđric](/wiki/Axit_flohydric) hoặc [axit hexafluorosilicic](/w/index.php?title=Axit_hexafluorosilicic&action=edit&redlink=1) (H 2SiF 6), phụ phẩm của quá trình sản xuất phân bón [supephophat](/w/index.php?title=Supephophat&action=edit&redlink=1). Chất trung hoà là [natri hiđrôxit](/wiki/Natri_hi%C4%91roxit) và [natri cacbonat](/wiki/Natri_cacbonat). Cồn cũng dùng để kết tủa NaF:
- HF + NaOH → NaF + H
2O
Từ dung dịch chứa HF, natri florua kết tủa dưới dạng muối
[biflorua](/w/index.php?title=Biflorua&action=edit&redlink=1) NaHF 2. Nung nóng muối thu được NaF và giải phóng khí HF.
- HF + NaF → NaHF
2
Theo một báo cáo năm 1986, hằng năm lượng NaF tiêu thụ ước lượng khoảng vài triệu tấn.
[[5]](#cite_note-Aigueperse-5)
## Ứng dụng[
[sửa](/w/index.php?title=Natri_florua&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Natri_florua&action=edit§ion=3)]
Muối florua được dùng để tăng độ bền chắc của răng bằng việc tạo
[floruapatit](/w/index.php?title=Floruapatit&action=edit&redlink=1), thành phần tự nhiên của [men răng](/wiki/Men_r%C4%83ng) [[6]](#cite_note-6) . Dù natri florua còn dùng để flo hoá nước (ngừa sâu răng) và là tiêu chuẩn để đo các hợp chất làm flo hoá nước khác, [7] [axit hexafluorosilicic](/w/index.php?title=Axit_hexafluorosilicic&action=edit&redlink=1)(H 2SiF 6) và muối natri của nó natri hexafluorosilicat (Na 2SiF 6) cũng thường được dùng làm chất phụ gia ở [Mỹ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3). [[8]](#cite_note-8) [Kem đánh răng](/wiki/Kem_%C4%91%C3%A1nh_r%C4%83ng)thường chứa natri florua để ngăn ngừa [sâu răng](/wiki/S%C3%A2u_r%C4%83ng). Natri florua còn dùng làm chất lau chùi. [[9]](#cite_note-motw-9) Sự đa dạng trong những ứng dụng còn có trong việc tổng hợp và khai khoáng. Florua còn là chất khử trong tổng hợp [[5]](#cite_note-Aigueperse-5) [floruacacbon](/w/index.php?title=Floruacacbon&action=edit&redlink=1). Chất nền điển hình là các clorua có ái lực với điện như [axyl clorua](/w/index.php?title=Axyl_clorua&action=edit&redlink=1), clorua lưu huỳnh và clorua phôtpho. Giống như các florua khác, natri florua còn có ứng dụng trong [[10]](#cite_note-halpern-10) [desilylation](/w/index.php?title=Desilylation&action=edit&redlink=1)trong tổng hợp hữu cơ. Trong y khoa, natri florua chứa [flo-18](/w/index.php?title=Flo-18&action=edit&redlink=1)được dùng trong [chụp X-quang positron](/w/index.php?title=Ch%E1%BB%A5p_X-quang_positron&action=edit&redlink=1)(positron emission tomography-PET). So với [scintigraphy](/w/index.php?title=Scintigraphy&action=edit&redlink=1)xương thông thường tiến hành với [camera gamma](/w/index.php?title=Camera_gamma&action=edit&redlink=1)hay hệ thống [SPECT](/w/index.php?title=SPECT&action=edit&redlink=1), PET nhạy cảm hơn và tiêu tốn nhiều không gian hơn. Một hạn chế nữa của natri florua flo-18 là ít phổ biến hơn thuốc chứa phóng xạ [techneti-99m](/w/index.php?title=Techneti-99m&action=edit&redlink=1)thông thường để chẩn đoán bệnh.
Natri florua được dùng để bảo quản mẫu tế bào trong việc nghiên cứu thuốc và hoá sinh vì ion florua ngăn cản
[sự thuỷ phân glycogen](/w/index.php?title=S%E1%BB%B1_thu%E1%BB%B7_ph%C3%A2n_glycogen&action=edit&redlink=1) bằng cách ức chế enzim [enolaza](/w/index.php?title=Enolaza&action=edit&redlink=1). Natri florua còn dùng chung với [axit iodoaxetic](/w/index.php?title=Axit_iodoaxetic&action=edit&redlink=1), nhằm ức chế enzim [aldolaza](/w/index.php?title=Aldolaza&action=edit&redlink=1). Nó còn dùng để giảm RIPA vì sự ức chế phosphataza khi dùng với Na 3VO 4.
## An toàn[
[sửa](/w/index.php?title=Natri_florua&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Natri_florua&action=edit§ion=4)]
Natri florua bị liệt vào dạng độc chất khi
[ngửi](/w/index.php?title=Ng%E1%BB%ADi&action=edit&redlink=1) (dạng bụi hoặc phun) và [nuốt](/w/index.php?title=Nu%E1%BB%91t&action=edit&redlink=1). Ở liều vừa đủ, nó còn thể hiện ảnh hưởng đến tim và hệ tuần hoàn, và liều chết người đối với người nặng 70 kg là khoảng 5–10 g. [11] [[5]](#cite_note-Aigueperse-5)
Ở liều cao hơn dùng để điều trị
[loãng xương](/wiki/Lo%C3%A3ng_x%C6%B0%C6%A1ng), natri florua thường có thể gây đau chân và gây gãy xương không hoàn toàn khi liều quá cao; nó còn làm kích thích dạ dày, thỉnh thoảng còn gây loét dạ dày. rely as to cause ulcers. Dạng tiêu huỷ chậm và che phủ ngoài ruột của natri florua không gây tác dụng phụ về ruột trong bất kì cách nào,và có biến chứng nhẹ hơn và ít gặp hơn cho xương. Trong liều thấp dùng để flo hoá nước, chỉ có tác hại rõ duy nhất là [12] [flo hóa răng](/w/index.php?title=Flo_h%C3%B3a_r%C4%83ng&action=edit&redlink=1), mà có thể thay đổi vẻ bề ngoài răng của trẻ em trong sự phát triển răng; điều này nhẹ và không chắc chắn để tuyên bố bất kì ảnh hưởng thẩm mĩ hay sức khoẻ nào. [[13]](#cite_note-13)
## Xem thêm[
[sửa](/w/index.php?title=Natri_florua&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Natri_florua&action=edit§ion=5)]
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Natri_florua&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Natri_florua&action=edit§ion=6)] **Martel, B.; Cassidy, K. (2004),** [^](#cite_ref-1) *Chemical Risk Analysis: A Practical Handbook*, Butterworth–Heinemann, tr. 363, [ISBN](/wiki/ISBN) [1903996651](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/1903996651) **Wells, A.F. (1984),** [^](#cite_ref-wells_2-0) *Structural Inorganic Chemistry*, Oxford: [Clarendon Press](/w/index.php?title=Clarendon_Press&action=edit&redlink=1), [ISBN](/wiki/ISBN) [0-19-855370-6](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0-19-855370-6) [^](#cite_ref-tp_3-0) [“Chemical and physical information”](http://www.atsdr.cdc.gov/toxprofiles/tp11.pdf)(PDF), *Toxicological profile for fluorides, hydrogen fluoride, and fluorine*, Agency for Toxic Substances and Disease Registry (ATDSR), Tháng 9 năm 2003, tr. 187, truy cập ngày 1 tháng 11 năm 2008 [^](#cite_ref-minhandbook_4-0) [“Mineral Handbook”](http://rruff.geo.arizona.edu/doclib/hom/villiaumite.pdf)(PDF) (version 1). Mineral Data Publishing. 2005.
- ^
**a** **ă** [Aigueperse, Jean; Paul Mollard, Didier Devilliers, Marius Chemla, Robert Faron, Renée Romano, Jean Pierre Cuer (2005), “Fluorine Compounds, Inorganic”, trong Ullmann,](#cite_ref-Aigueperse_5-2) **â** *Encyclopedia of Industrial Chemistry*, Weinheim: Wiley-VCH, [doi](/wiki/DOI): [10.1002/14356007.a11_307](http://dx.doi.org/10.1002%2F14356007.a11_307) **Bourne, Geoffrey Howard (1986),** [^](#cite_ref-6) [, Karger, tr. 153,](http://books.google.com/?id=OW0gAAAAMAAJ) *Dietary research and guidance in health and disease* [ISBN](/wiki/ISBN) [3-805-5434-17](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/3-805-5434-17), [Snippet view from page 153](http://books.google.com/books?id=OW0gAAAAMAAJ&q=fluorapatite+component+%22tooth+enamel%22&dq=fluorapatite+component+%22tooth+enamel%22) **Klein, Cornelis; Hurlbut, Cornelius Searle; Dana, James Dwight (1999),** [^](#cite_ref-7) *Manual of Mineralogy*(ấn bản 21), Wiley, [ISBN](/wiki/ISBN) [0-471-31266-5](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0-471-31266-5) [^](#cite_ref-8) [Bản mẫu:Vcite paper](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:Vcite_paper&action=edit&redlink=1) [^](#cite_ref-motw_9-0) [“Sodium fluoride, Molecule of the week”](http://portal.acs.org/portal/acs/corg/content?_nfpb=true&_pageLabel=PP_ARTICLEMAIN&node_id=841&content_id=WPCP_008239&use_sec=true&sec_url_var=region1). [American Chemical Society](/w/index.php?title=American_Chemical_Society&action=edit&redlink=1). 19 tháng 2 năm 2008. Truy cập ngày 1 tháng 11 năm 2008. **Halpern, D.F. (2001), “Sodium Fluoride”,** [^](#cite_ref-halpern_10-0) *Encyclopedia of Reagents for Organic Synthesis*, [John Wiley & Sons](/w/index.php?title=John_Wiley_%26_Sons&action=edit&redlink=1), [doi](/wiki/DOI): [10.1002/047084289X.rs071](http://dx.doi.org/10.1002%2F047084289X.rs071) [^](#cite_ref-11) [http://www.jtbaker.com/msds/englishhtml/S3722.htm](http://www.jtbaker.com/msds/englishhtml/S3722.htm)NaF MSDS [^](#cite_ref-12) [Bản mẫu:Vcite journal](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:Vcite_journal&action=edit&redlink=1) **National Health and Medical Research Council (Australia).** [^](#cite_ref-13) *[PDF]. 2007.* [A systematic review of the efficacy and safety of fluoridation](http://nhmrc.gov.au/_files_nhmrc/file/publications/synopses/Eh41_Flouridation_PART_A.pdf) [ISBN 1864964154](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/1864964154). Summary: [Bản mẫu:Vcite journal](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:Vcite_journal&action=edit&redlink=1)
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Natri_florua&veaction=edit&vesection=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Natri_florua&action=edit§ion=7)] [Chemical profile for sodium fluoride](http://www.scorecard.org/chemical-profiles/summary.tcl?edf_substance_id=7681-49-4)at Scorecard, the pollution information site [Thẻ an toàn hóa chất quốc tế 0951](http://www.ilo.org/public/english/protection/safework/cis/products/icsc/dtasht/_icsc09/icsc0951.htm) [Sodium fluoride’s effect on the male reproductive system](http://qbit.cc/sodium-fluorides-effect-on-the-male-reproductive-system/)