text:
Ngay 18-8-2005, Bo Ngoai giao Viet Nam da cong bo Sach trang ve tinh hinh nhan quyen tai Viet Nam den dong dao dai dien cac co quan ngoai giao va bao chi nuoc ngoai. Day la lan dau tien Bo Ngoai giao cho cong bo Sach trang ve van de nhan quyen o Viet Nam.
Cong bo Sach trang ve nhan quyen: Tien toi xoa bo hinh phat tu hinh
Cuon sach duoc cong bo vao thoi diem dien ra cac su kien lon nhu 60 nam ngay Viet Nam gianh lai chu quyen dat nuoc, 30 nam non song thu ve mot moi va 5 nam Lien Hop Quoc de ra Muc tieu phat trien Thien nien ky (MDGs), trong do Viet Nam cung mot so nuoc trong khu vuc da dat duoc nhung thanh tuu quan trong.
TS xin gioi thieu toan van Sach trang den ban doc
Cuon sach "Thanh tuu bao ve va phat trien quyen con nguoi o Viet Nam"
MUC LUC
Loi mo dau
Chuong I: Quan diem, chinh sach cua Viet Nam ve quyen con nguoi
Chuong II: Nhung thanh tuu cua Viet Nam trong thuc hien va phat trien quyen con nguoi
I. Bao dam quyen con nguoi ve dan su va chinh tri
1. Bao dam cac quyen bau cu, ung cu va tham gia quan ly Nha nuoc va xa hoi
2. Bao dam quyen tu do ngon luan, tu do bao chi va thong tin
3. Bao dam quyen tu do hoi hop va lap hoi
4. Bao dam quyen tu do tin nguong, ton giao
5. Bao dam binh dang va thuc day quyen cua dong bao cac dan toc it nguoi
6. Bao dam quyen song, duoc ton trong ve nhan pham va bat kha xam pham ve than the
7. Bao dam quyen tu do di lai va cu tru
II. Bao dam thuc hien cac quyen con nguoi ve kinh te, van hoa va xa hoi
1. Bao dam quyen phat trien kinh te, nang cao doi song vat chat cua nguoi dan
2. Bao dam cac quyen ve xa hoi
3. Bao dam quyen y te
III. Bao dam quyen cua phu nu, cham soc va bao ve
tre em, gia dinh, nguoi gia, nguoi tan tat
1. Bao dam quyen phu nu, xoa bo moi hinh thuc phan biet doi xu voi phu nu
2. Bao dam quyen tre em
3. Bao dam quyen cua nguoi tan tat va nan nhan chat doc mau da cam
4. Bao dam quyen cua nguoi cao tuoi
Chuong III: Hop tac quoc te trong linh vuc bao dam vaphat trien quyen con nguoi
Chuong IV: Mot so luan dieu vu cao Viet Nam trong van de quyen con nguoi
Ket luan
LOI NOI DAU
Trai qua lich su hang nghin nam dung nuoc va giu nuoc, nhan dan Viet Nam da phai do biet bao xuong mau de gianh lay nhung quyen co ban cua con nguoi: duoc song trong dieu kien doc lap, tu do, co com an, ao mac, nha o, duoc hoc hanh, nhan pham duoc ton trong. Ngay trong ban Tuyen ngon Doc lap ngay 2 thang 9 nam 1945, khai sinh ra Nha nuoc Viet Nam doc lap, tu do, Chu tich Ho Chi Minh da khang dinh "tat ca cac dan toc tren the gioi deu sinh ra binh dang, dan toc nao cung co quyen song, quyen sung suong va quyen tu do".
Nha nuoc Viet Nam khong chi khang dinh su ton trong va bao ve quyen con nguoi ma con lam het suc minh de bao dam va thuc hien quyen con nguoi tren thuc te, thong qua viec xay dung va khong ngung hoan thien he thong phap luat va thuc thi cac bien phap cu the nham phat trien kinh te, van hoa, xa hoi, de moi nguoi dan co cuoc song ngay cang day du ve vat chat, phong phu ve tinh than; xay dung mot xa hoi cong bang, dan chu, van minh, bao dam thuc hien va thuc day quyen con nguoi tren dat nuoc Viet Nam.
De giup du luan the gioi hieu ro va dung dan ve truyen thong bao ve va phat trien quyen con nguoi o Viet Nam, ve tinh hinh nhan quyen o Viet Nam, Bo Ngoai giao nuoc Cong hoa xa hoi chu nghia Viet Nam cong bo cuon sach "Thanh tuu bao ve va phat trien quyen con nguoi o Viet Nam."
Ve de tai nay, day la tai lieu duoc xuat ban lan dau, do do co the con chua duoc hoan thien va con nhieu thieu sot, do do mong ban doc gop y de bo sung va hoan thien trong cac dip xuat ban tiep theo.
CHUONG I
QUAN DIEM, CHINH SACH
CUA VIET NAM VE QUYEN CON NGUOI
1. Trong suot chieu dai lich su, loai nguoi luon dau tranh nham giai phong con nguoi, xay dung mot xa hoi cong bang, dan chu, van minh. Trong thoi gian dai dan toc Viet Nam bi nuoc ngoai do ho, phai ganh chiu nhung hy sinh to lon de gianh doc lap dan toc va tu do cua To quoc. Bang cuoc dau tranh bat khuat, kien cuong qua nhieu the ky, dan toc Viet Nam da khang dinh rang, quyen thieng lieng, co ban nhat cua con nguoi la quyen duoc song trong doc lap, tu do, quyen duoc tu quyet dinh van menh cua minh. Day cung chinh la nguyen tac co tinh nen tang ve quyen tu quyet dan toc da duoc khang dinh trong Hien chuong Lien Hop Quoc va tai Dieu 1 cua ca 2 Cong uoc quoc te co ban nhat cua Lien Hop Quoc ve quyen con nguoi: Cong uoc quoc te ve cac quyen Kinh te, Xa hoi, Van hoa va Cong uoc quoc te ve cac quyen Dan su, Chinh tri.
Chu tich Ho Chi Minh, nguoi sang lap ra nuoc Viet Nam moi, luc sinh thoi luon co mot uoc vong: "Toi chi co mot su ham muon, ham muon tot bac, la lam sao cho nuoc ta duoc hoan toan doc lap, dan ta duoc hoan toan tu do, dong bao ai cung co com an ao mac, ai cung duoc hoc hanh". Y nguyen do cua Nguoi phan anh khat vong cua nhan dan Viet Nam, the hien nhung gia tri thiet yeu ve quyen con nguoi, la muc dich, ton chi hoat dong xuyen suot cua Nha nuoc Viet Nam. Dan toc Viet Nam, khong phan biet gia tre, gai trai, sac toc, ton giao da doan ket mot long, vuot qua moi thu thach, gian kho, hy sinh de gianh va giu cac quyen co ban do.
Nha nuoc Viet Nam luon xac dinh con nguoi vua la muc tieu, vua la dong luc cua su nghiep xay dung dat nuoc. Nha nuoc Viet Nam khang dinh con nguoi la trung tam cua cac chinh sach kinh te - xa hoi, thuc day va bao ve quyen con nguoi la nhan to quan trong cho su phat trien ben vung, bao dam thang loi su nghiep cong nghiep hoa va hien dai hoa dat nuoc. Moi chu truong, duong loi, chinh sach cua Viet Nam deu nham phan dau cho muc tieu "dan giau, nuoc manh, xa hoi cong bang, dan chu, van minh”, tat ca vi con nguoi va cho con nguoi.
Tung la nan nhan cua nhieu cuoc chien tranh xam luoc, su vi pham lon nhat quyen con nguoi, hon ai het Viet Nam hieu ro rang quyen con nguoi vua mang tinh pho bien, the hien khat vong chung cua nhan loai, duoc ghi trong Hien chuong cua Lien Hop Quoc, vua co tinh dac thu doi voi tung xa hoi va cong dong. Chinh phu Viet Nam cho rang, trong mot the gioi ngay cang da dang, khi tiep can va xu ly van de quyen con nguoi can ket hop hai hoa cac chuan muc, nguyen tac chung cua luat phap quoc te voi nhung dieu kien dac thu ve lich su, chinh tri, kinh te - xa hoi, cac gia tri van hoa, ton giao, tin nguong, phong tuc tap quan cua moi quoc gia va khu vuc. Khong mot nuoc nao co quyen ap dat mo hinh chinh tri, kinh te, van hoa cua minh cho mot quoc gia khac. Viet Nam cho rang, can tiep can mot cach toan dien tat ca cac quyen con nguoi ve dan su, chinh tri, kinh te, xa hoi, van hoa trong mot tong the hai hoa, khong duoc xem nhe bat cu quyen nao. Dong thoi, cac quyen va tu do cua moi ca nhan chi co the duoc bao dam va phat huy tren co so ton trong quyen va loi ich chung cua dan toc va cong dong; quyen loi phai di doi voi nghia vu doi voi xa hoi. Viec chi uu tien hoac tuyet doi hoa cac quyen dan su, chinh tri va mot so quyen tu do ca nhan, khong quan tam thich dang den quyen phat trien, cac quyen kinh te, xa hoi va van hoa cua ca cong dong la cach de cap phien dien, khong phan anh day du buc tranh toan canh ve quyen con nguoi .
Chinh phu Viet Nam cho rang, viec bao dam va thuc day quyen con nguoi truoc het la trach nhiem va quyen han cua moi quoc gia. Cac quoc gia co trach nhiem xay dung he thong phap luat trong nuoc phu hop voi cac nguyen tac co ban cua luat phap quoc te, dac biet la Hien chuong Lien hop quoc co tinh den hoan canh cña moi nuoc de bao dam cho nguoi dan duoc thu huong quyen con nguoi mot cach tot nhat. Do khac biet ve hoan canh lich su, che do chinh tri, trinh do phat trien, gia tri truyen thong van hoa… nen cach tiep can ve quyen con nguoi cua moi quoc gia co the khac nhau. Viec hop tac va doi thoai giua cac quoc gia de thuc day va bao ve quyen con nguoi la mot yeu cau can thiet va khach quan. Viet Nam ung ho viec tang cuong hop tac quoc te trong linh vuc quyen con nguoi tren co so doi thoai binh dang, xay dung, ton trong va hieu biet lan nhau, khong can thiep vao cong viec noi bo cua nhau, vi muc tieu chung la thuc day va bao ve ngay cang tot hon cac quyen con nguoi. Viet Nam cung cho rang khong nuoc nao co quyen su dung van de quyen con nguoi lam cong cu can thiep vao cong viec noi bo cac quoc gia, gay doi dau, gay suc ep chinh tri, tham chi su dung vu luc hoac lam dieu kien trong quan he hop tac kinh te, thuong mai... voi nuoc khac.
Trong mot the gioi tuy thuoc lan nhau, cac quyen con nguoi chi co the duoc ton trong va bao ve trong mot moi truong hoa binh, an ninh, binh dang va phat trien ben vung, trong do cac gia tri nhan ban duoc ton trong va bao ve. Cuoc dau tranh vi cac quyen con nguoi can tien hanh dong thoi voi cac bien phap ngan chan cac cuoc chien tranh, xung dot, khung bo, ngheo doi, dich benh, toi pham xuyen quoc gia... dang hang ngay, hang gio de doa hoa binh, an ninh, doc lap va phon vinh cua moi quoc gia, ngan can viec thuc day va bao ve quyen con nguoi tren toan the gioi.
Cac quan diem neu tren cua Viet Nam hoan toan phu hop voi cac nguyen tac, noi dung co ban va xu the phat trien theo huong tien bo cua luat phap quoc te noi chung va trong linh vuc quyen con nguoi noi rieng.
2. Xuat phat tu chu truong khong ngung phat trien quyen con nguoi, Nha nuoc Viet Nam da va dang xay dung va hoan thien he thong phap luat de bao dam cac quyen con nguoi duoc ton trong va thuc hien mot cach day du nhat. Quyen con nguoi, mot khi da duoc Hien phap va phap luat ghi nhan, se tro thanh y chi chung cua toan xa hoi, duoc xa hoi tuan thu va duoc phap luat bao ve.
Ngay sau khi gianh duoc doc lap nam 1945, quyen con nguoi, quyen cong dan da duoc ghi nhan trong Hien phap nam 1946 cua nuoc Viet Nam Dan chu Cong hoa va sau do tiep tuc duoc khang dinh, mo rong trong cac Hien phap nam 1959, 1980 va 1992 (sua doi nam 2001). Hien phap Viet Nam nam 1992, van kien phap ly cao nhat cua Nha nuoc Viet Nam, da ghi nhan mot cach trang trong, ro rang va toan dien cac quyen con nguoi (tai cac dieu 2 va 50) va noi dung cac quyen nay da duoc the hien xuyen suot trong cac chuong, muc cua Hien phap, dac biet duoc neu tap trung tai Chuong 5 ve cac quyen va nghia vu co ban cua cong dan.
Cac quyen con nguoi quy dinh trong Hien phap da khong ngung duoc cu the hoa trong cac van ban phap quy cua Viet Nam. Chi tinh tu nam 1986 den nay, Viet Nam da ban hanh 13.000 van ban phap luat cac loai, trong do co hon 40 bo luat va luat, tren 120 phap lenh, gan 850 van ban cua Chinh phu va tren 3000 van ban phap quy cua cac bo, nganh duoc thong qua va thuc thi. Rieng trong nam 2004, Quoc hoi da thao luan va thong qua 13 luat va 8 phap lenh trong cac linh vuc khac nhau.
Nhu vay, Hien phap va phap luat Viet Nam da the hien day du tat ca cac quyen co ban, pho bien cua con nguoi duoc neu trong Tuyen ngon Nhan quyen the gioi nam 1948 va cac cong uoc quoc te khac cua Lien hop quoc ve quyen con nguoi. Dieu nay chung to nhung tien bo vuot bac va nhung co gang rat lon cua Nha nuoc Viet Nam trong viec ton trong, bao ve va bao dam quyen con nguoi trong boi canh Viet Nam con dang trong qua trinh xay dung mot Nha nuoc phap quyen, khi tinh hinh kinh te, xa hoi cua dat nuoc con nhieu kho khan.
CHUONG II
NHUNG THANH TUU CUA VIET NAM
TRONG VIEC THUC HIEN VA THUC DAY QUYEN CON NGUOI
I. Bao dam quyen con nguoi ve dan su va chinh tri
Ngay tu khi ra doi, Nha nuoc Viet Nam da dat o vi tri cao nhiem vu bao dam quyen con nguoi. Trong ban Tuyen ngon doc lap doc ngay 2 thang 9 nam 1945, Chu tich Ho Chi Minh da trinh trong tuyen bo: "Nuoc Viet Nam co quyen huong tu do va doc lap va su that da thanh mot nuoc tu do, doc lap. Toan the dan toc Viet Nam quyet dem tat ca tinh than va luc luong, tinh mang va cua cai de giu vung quyen tu do, doc lap ay" .
Tren tinh than do, cac quyen con nguoi da duoc khang dinh ro trong cac ban Hien phap tu khi lap nuoc den nay. Hien phap dau tien cua Nha nuoc Viet Nam 1946 moi chi gom co 70 Dieu, nhung da danh cho viec quy dinh cac quyen nghia vu co ban cua cong dan den 18 dieu va duoc trinh bay tap trung tai mot chuong: "Nghia vu va quyen loi cong dan" va dat trang trong o vi tri uu tien, ngay tai Chuong II.
Hien phap 1959 la buoc phat trien hon nua so voi Hien phap 1946 voi 21 dieu khoan quy dinh cac quyen va nghia vu cua cong dan.
Hien phap 1980 la Hien phap cua nuoc Viet Nam thong nhat, ke thua va phat huy tinh than cua hai Hien phap truoc, voi 29 dieu quy dinh cu the ve cac quyen cua cong dan.
Hien phap Viet Nam nam 1992, la Hien phap cua cong cuoc doi moi, da khang dinh: "Nha nuoc Cong hoa xa hoi chu nghia Viet Nam la Nha nuoc cua nhan dan, do nhan dan, vi nhan dan. Tat ca quyen luc Nha nuoc thuoc ve nhan dan..." (Dieu 2); “O nuoc Cong hoa xa hoi chu nghia Viet Nam, cac quyen con nguoi ve chinh tri, dan su, kinh te van hoa va xa hoi duoc ton trong, the hien o cac quyen cong dan va duoc quy dinh trong Hien phap va phap luat" (Dieu 50).
Nha nuoc Viet Nam da ban hanh nhieu van ban phap luat de cu the hoa noi dung quyen con nguoi quy dinh trong Hien phap Viet Nam nam 1992 sua doi, cung nhu noi dung quyen con nguoi theo Cong uoc quoc te ve cac quyen dan su, chinh tri nam 1966. Trong so nay, co nhung dao luat quan trong, truc tiep lien quan den linh vuc dan su chinh tri nhu: Luat to chuc Quoc hoi, Luat bau cu dai bieu Quoc hoi, Luat to chuc Chinh phu, Luat bau cu dai bieu Hoi dong nhan dan, Luat to chuc Hoi dong nhan dan va Uy ban nhan dan, Luat to chuc Toa an nhan dan, Luat to chuc Vien kiem sat nhan dan, Bo Luat Dan su, Bo Luat to tung dan su, Bo Luat Hinh su, Bo Luat To tung Hinh su, Luat Bao chi, Luat Xuat ban, Phap lenh khieu nai, to cao cua cong dan...
Trong qua trinh xay dung va truoc khi thong qua Hien phap va cac dao luat quan trong, du thao cac van ban deu duoc cong bo rong rai de lay y kien dong gop cua nhan dan va duoc chinh ly tren co so cac y kien dong gop tren. Bang viec tham gia vao qua trinh xay dung luat phap, nhan dan da thuc hien cac quyen tu do, dan chu cua minh va cac van ban phap luat quan trong deu the hien duoc y chi, loi ich va nguyen vong cua nhan dan.
1. Bao dam cac quyen bau cu, ung cu va tham gia quan ly Nha nuoc va xa hoi
Viet Nam chu truong xay dung mot Nha nuoc phap quyen cua dan, do dan va vi dan. Nha nuoc Viet Nam thuc hien phuong cham "dan biet, dan ban, dan lam, dan kiem tra"; nhan dan la nguoi quyet dinh moi cong viec cua Nha nuoc. Cong dan Viet Nam co quyen tham gia quan ly xa hoi mot cach truc tiep hoac thong qua nguoi dai dien do ho lua chon. Thong qua bau cu, nguoi dan tu lua chon ra nhung nguoi dai dien cho y chi, nguyen vong cua minh. Nha nuoc Viet Nam khong ngung phan dau de bao dam va tao dieu kien cho moi cong dan thuc hien quyen tham gia quan ly Nha nuoc va xa hoi, coi day la mot trong nhung nhom quyen quan trong nhat cua cong dan.
Hien phap Viet Nam neu ro: nhan dan su dung quyen luc Nha nuoc thong qua Quoc hoi va Hoi dong nhan dan la nhung co quan dai dien cho y chi va nguyen vong cua nhan dan, do nhan dan bau ra va chiu trach nhiem truoc nhan dan; cong dan co quyen tham gia quan ly Nha nuoc va xa hoi, tham gia thao luan cac van de chung cua ca nuoc va dia phuong, kien nghi voi co quan Nha nuoc, bieu quyet khi Nha nuoc to chuc trung cau y dan; cong dan, khong phan biet dan toc, nam nu, thanh phan xa hoi, tin nguong, ton giao... du 18 tuoi tro len deu co quyen bau cu va du 21 tuoi tro len deu co quyen ung cu vao Quoc hoi, Hoi dong nhan dan.
Trong cuoc bau cu Quoc hoi khoa XI, nhiem ky 2002-2007 va bau cu Hoi dong nhan dan cac cap ngay 25/4/2004 da co toi hon 99% so cu tri di bau. Ty le cu tri thuc hien quyen bau cu o muc cao nhu vay la do nguoi dan ngay cang y thuc duoc quyen cua minh. So dai bieu nu o Quoc hoi va Hoi dong nhan dan cac cap ngay cang tang. Hien nay, trong tong so 498 dai bieu Quoc hoi co 136 dai bieu la nu, 86 dai bieu la nguoi dan toc it nguoi, 7 dai bieu Quoc hoi Viet Nam la chuc sac ton giao.
Trong nhung nam qua, hoat dong va vai tro cua Quoc hoi ngay cang duoc tang cuong. Dai bieu Quoc hoi la nhung dai dien truc tiep cua nhan dan o moi tang lop, moi gioi, ho la cac nha hoat dong chinh tri, xa hoi, tri thuc, cong nhan, nong dan, gioi tu hanh va dai dien cua cac dan toc it nguoi. Quoc hoi da thuc hien mot cach hieu qua cong tac lap phap va giam sat cua minh. Trong moi ky hop Quoc hoi, phan chat van cac thanh vien Chinh phu da tro thanh viec lam thuong xuyen, ngay cang di vao thuc chat va co tac dung nhu dien dan de nguoi dan thong qua dai bieu cua minh chat van cach thuc dieu hanh cua Chinh phu, dac biet doi voi cac hien tuong tieu cuc, tham nhung va de xuat cac giai phap khac phuc kho khan, thach thuc. Viec truyen hinh truc tiep cac phien chat van cua Quoc hoi da tao dieu kien tot hon cho nguoi dan trong viec thuc thi cac quyen kiem tra, giam sat hoat dong cua Chinh phu.
Thu tuong Chinh phu da ban hanh Nghi dinh so 29 ngay 11/5/1998 ve Quy che thuc hien dan chu o cap xa, phuong va Nghi dinh so 71 ngay 8/9/1998 ve Quy che thuc hien dan chu o co quan. Cac quy che dan chu o co so da tao dieu kien cho cac tang lop nhan dan tham gia tich cuc vao tien trinh xay dung, hoach dinh va giam sat viec thuc hien chinh sach cua Nha nuoc, duoc nhan dan dong tinh, huong ung; vi tri lam chu cua nguoi lao dong o co so khong ngung duoc nang cao.
Quyen khieu nai, to cao cua nhan dan duoc ton trong va bao ve; viec giai quyet so vu khieu nai, to cao cua nguoi dan ngay cang co hieu qua hon. Theo quy dinh, cac co quan Chinh phu phai tiep dan, nghe dan trinh bay va giai dap cho dan, dong thoi phai to chuc kiem tra va giai quyet cac khieu nai, to cao cua nhan dan. Nghi dinh so 51/2002/ND-CP ngay 26/4/2002 cua Chinh phu ve viec thi hanh Luat Bao chi cung quy dinh trong thoi han 15 ngay ke tu khi nhan duoc y kien, kien nghi phe binh, khieu nai, to cao cua cong dan do co quan bao chi chuyen hay dang, phat tren bao, nguoi dung dau co quan Nha nuoc hoac to chuc xa hoi huu quan phai thong bao cho co quan bao chi biet tinh hinh giai quyet vu viec. Phap luat cung quy dinh viec den bu thiet hai ve vat chat va tinh than cho nhung nguoi bi oan sai.
2. Bao dam quyen tu do ngon luan, tu do bao chi va thong tin
Viet Nam ton trong va bao dam cac quyen tu do ngon luan, tu do bao chi va thong tin cua nguoi dan. Hien phap Viet Nam nam 1992 da neu ro: "cong dan co quyen tu do ngon luan, tu do bao chi; co quyen duoc thong tin theo quy dinh cua phap luat.” He thong phap luat Viet Nam ve bao chi, xuat ban, phat thanh, truyen hinh ngay cang duoc hoan thien theo huong bao dam tot hon quyen tu do ngon luan cua nhan dan. Luat Bao chi nam 1989, duoc sua doi va bo sung ngay 12/6/1999, da the hien day du chinh sach cua Nha nuoc Viet Nam ton trong va bao ve quyen tu do ngon luan, tu do bao chi cua cong dan nham tang cuong vi tri, vai tro va quyen han cua bao chi va nha bao. Luat Bao chi qui dinh: “Nha nuoc tao dieu kien thuan loi de cong dan thuc hien quyen tu do bao chi, quyen tu do ngon luan tren bao chi. Khong mot to chuc, ca nhan nao duoc han che, can tro bao chi, nha bao hoat dong. Bao chi khong bi kiem duyet truoc khi in, phat song". Luat Xuat ban cung quy dinh cong dan duoc quyen tu do cong bo cac tac pham cho cong chung ma khong bi kiem duyet. Luat Bao chi con qui dinh: cong dan duoc thong tin va phat bieu y kien qua bao chi ve tinh hinh dat nuoc va the gioi; quyen duoc tiep xuc, cung cap tin, bai, anh va tac pham cho bao chi va nha bao ma khong chiu su kiem duyet cua to chuc, ca nhan nao; quyen dong gop y kien xay dung va thuc hien duong loi, chu truong, chinh sach va phap luat; quyen phe binh, kien nghi, khieu nai, to cao tren bao chi...
Trong cac nam qua, hoat dong cua cac phuong tien thong tin dai chung ngay cang coi mo, soi dong. Cac phien hop cua Quoc hoi, Hoi dong nhan dan, nhat la cac buoi chat van duoc truyen hinh truc tiep tren vo tuyen truyen hinh. Nhieu chuong trinh doi thoai, tranh luan, tra loi, tham do y kien … voi noi dung phong phu, da dang ve moi van de da duoc dang tai, truyen thanh va truyen hinh rong rai.
Su phat trien nhanh chong, da dang ve loai hinh va phong phu ve noi dung va cac phuong tien thong tin dai chung o Viet Nam la mot minh chung ve tu do ngon luan, tu do bao chi va thong tin o Viet Nam. Nam 1990, Viet Nam chi co 258 bao va tap chi, nay tang len toi 553 co quan bao chi in voi gan 700 an pham, 200 bao dien tu va he thong bao chi tren mang internet. Ngoai bao chi cua cac co quan Nha nuoc, co rat nhieu bao, tap chi cua cac to chuc chinh tri, cac to chuc xa hoi va nghe nghiep voi tren 550 trieu ban bao duoc xuat ban hang nam. Viet Nam hien co 1 dai phat thanh quoc gia, 1 dai truyen hinh quoc gia, 4 Dai Truyen hinh khu vuc va 64 dai phat thanh, truyen hinh cap tinh, thanh pho; hon 600 dai truyen thanh cap huyen. Dai Tieng noi Viet Nam va Dai Truyen hinh Viet Nam da khong ngung nang cao cong suat, tang thoi luong phat song, mo rong dien phu song rong khap trong ca nuoc, toi cac khu vuc nong thon, mien nui, hai dao, vung sau, vung xa. Tren 80% ho gia dinh nghe duoc Dai Tieng noi Viet Nam va tren 70% so ho xem duoc cac chuong trinh cua Dai Truyen hinh Viet Nam. Cac tinh, thanh pho deu co dai phat thanh, truyen hinh voi thoi luong phat song ngay cang tang. Nhieu chuong trinh truyen hinh cua nuoc ngoai duoc chieu rong rai o Viet Nam nhu CNN, BBC, TV5, DW, RAI, HBO…
Bao chi o Viet Nam da tro thanh dien dan ngon luan cua cac to chuc xa hoi, nhan dan, la cong cu quan trong bao ve loi ich cua xa hoi, cac quyen tu do cua nhan dan; la luc luong quan trong trong cong tac kiem tra, giam sat viec thuc thi chinh sach va phap luat cua Nha nuoc. Bao chi da dong vai tro quan trong trong phat hien, dua tin nhieu vu viec vi pham phap luat, gop phan vao cuoc dau tranh chong tham nhung, tieu cuc va cac te nan xa hoi, xay dung bo may cong quyen trong sach, vung manh. Moi nguoi dan deu co quyen de dat nguyen vong, phat bieu va dong gop y kien tren tat ca cac van de chinh tri, kinh te, xa hoi, van hoa thong qua cac phuong tien thong tin dai chung. Chung loai thong tin tren bao chi, dai phat thanh va truyen hinh ngay cang phong phu va cap nhat hon do nguon cung cap thong tin nhieu va da dang hon.
Nguoi dan Viet Nam ngay cang duoc tiep can tot hon voi cong nghe thong tin hien dai, dac biet la Internet. Chinh phu Viet Nam chu truong khuyen khich va tao moi dieu kien de nguoi dan tiep can, khai thac va su dung rong rai thong tin tren mang Internet bang Nghi dinh 55/2001/ND-CP ngay 23/8/2001 ve quan ly, cung cap va su dung dich vu Internet. Tuy dich vu Internet moi duoc dua vao khai thac, su dung va noi mang toan cau tu thang 11/1997 song trinh do phat trien va toc do dang ky su dung Internet tai Viet Nam da tang nhanh, dat muc tuong duong nhieu nuoc o chau luc. Hien nay Internet da hinh thanh mang luoi cung cap dich vu 64/64 tinh, thanh pho. Tinh den thang 11/2004, 14 nha cung cap dich vu Internet da duoc cap giay phep voi 5.875.973 thue bao; ty le so dan su dung Internet dat 7,7%, tang gan gap doi so voi thoi diem thang 3/2004 (4,18%). 93,48% truong pho thong va 100% truong dai hoc noi mang internet. Da co hon 300 trong so 6.776 tram buu dien cap xa ket noi mang internet.
3. Bao dam quyen tu do hoi hop va lap hoi
Hien phap, Bo Luat Hinh su, Bo Luat Dan su va nhieu van ban phap luat cua Viet Nam quy dinh cu the cac quyen cua nguoi dan duoc tu do hoi hop va lap hoi. Chinh phu cung ban hanh mot so Chi thi lien quan den hiep hoi nhu Chi thi 01-CT/HDBT nam 1989 ve quan ly to chuc va hoat dong cua cac Hoi quan chung; Chi thi 202-CT/HDBT nam 1990 ve chap hanh cac quy dinh cua Nha nuoc ve lap hoi.
O Viet Nam, ngoai Dang Cong san Viet Nam, con co Mat tran To quoc Viet Nam, 5 doan the bao gom Tong Lien doan lao dong Viet Nam, Hoi Lien hiep phu nu Viet Nam, Doan thanh nien cong san Ho Chi Minh, Hoi cuu chien binh Viet Nam, 300 to chuc nhan dan bao gom cac to chuc xa hoi, to chuc xa hoi nghe nghiep hoat dong tren pham vi toan quoc so voi 115 to chuc nam 1990 voi hang chuc trieu hoi vien. Dang Cong san Viet Nam da duoc Hien phap nam 1992 xac dinh la "...doi tien phong cua giai cap cong nhan Viet Nam, dai bieu trung thanh quyen loi cua giai cap cong nhan, nhan dan lao dong va cua ca dan toc..." va "...la luc luong lanh dao Nha nuoc va Xa hoi." Dang hoat dong trong khuon kho phap luat qui dinh. Mat tran To quoc Viet Nam, to chuc dai dien va hiep thuong y kien cua tat ca cac doan the va to chuc nhan dan trong linh vuc chinh tri, xa hoi va cac to chuc nghe nghiep, ton giao, dan toc voi dai dien cua tat ca 54 dan toc anh em.
Viet Nam co 18 to chuc cong doan cap quoc gia va 6020 to chuc cong doan o dia phuong. Cac to chuc nay tich cuc tham gia vao viec xay dung chinh sach lao dong, bao ve quyen va loi ich hop phap cua nguoi lao dong thong qua cac van ban huong dan va hop dong lao dong, dong thoi dong vai tro dai dien cho nguoi lao dong trong thuong luong, ky ket cac thoa uoc lao dong tap the. Ben canh do co cac to chuc cua thanh nien, phu nu, nong dan, cuu chien binh… Ngoai ra con co hang nghin hiep hoi, cau lac bo... hoat dong trong moi linh vuc doi song xa hoi, trong do chu yeu la tu thien va cuu tro nhan dao. Cac to chuc va hiep hoi hoat dong tren nguyen tac tu nguyen, tu quan, doc lap va tuan thu phap luat. Chinh phu chi tro giup tai chinh neu cac chuong trinh, du an va hoat dong phu hop voi chinh sach phat trien kinh te, xa hoi va loi ich chung cua cong dong. Nam 2002, Viet Nam co 18.259 co so cua to chuc xa hoi va 1681 co so cua to chuc xa hoi nghe nghiep. Toc do tang cua cac loai co so nay giai doan 1996 - 2002 nhanh hon su ra doi cua cac co quan Nha nuoc, chung to nhu cau thanh lap hiep hoi cua nguoi dan tang nhanh, quyen tu do thanh lap va tham gia cac to chuc, hiep hoi duoc ton trong va bao dam.
4. Bao dam quyen tu do tin nguong, ton giao
Nha nuoc Viet Nam nhin nhan tin nguong, ton giao la mot nhu cau tinh than chinh dang cua con nguoi. Ton trong va bao dam quyen tu do tin nguong, ton giao va tu do khong tin nguong, ton giao cua nhan dan la chinh sach nhat quan cua Nha nuoc Viet Nam. Ngay sau Cach mang thang Tam nam 1945, Chu tich Ho Chi Minh da nhan manh chinh sach "tin nguong tu do va Luong, Giao doan ket" trong chuong trinh hanh dong cua Chinh phu, coi do la mot trong nhung nhiem vu cap bach cua Nha nuoc Viet Nam. Tu do den nay, Nha nuoc Viet Nam luon ton trong va bao ve quyen cua cac tin do duoc tu do tho cung va thuc hanh tin nguong, ton giao va chinh sach nay da duoc the che hoa bang phap luat.
Dieu 70 Hien phap Viet Nam nam 1992 neu ro: "Cong dan co quyen tu do tin nguong, ton giao, theo hoac khong theo mot ton giao nao. Cac ton giao deu binh dang truoc phap luat. Nhung noi tho tu cua cac tin nguong, ton giao duoc phap luat bao ho". Cong dan theo hoac khong theo tin nguong, ton giao deu binh dang truoc phap luat (Dieu 52 Hien phap). Nguyen tac khong phan biet doi xu vi ly do ton giao con duoc the hien tren moi linh vuc nhu quyen bau cu va ung cu (Dieu 54 Hien phap), trong cac quan he dan su, lao dong, ket hon (cac Dieu 8, 35, 45 Bo Luat Dan su) va nhieu van ban phap quy khac nhu Bo Luat To tung Hinh su, Luat Dat dai, Luat Giao duc... Cac to chuc ton giao hop phap duoc phap luat bao ho, duoc hoat dong ton giao, mo truong dao tao chuc sac, xuat ban kinh sach, sua chua va xay dung co so tho tu theo quy dinh cua phap luat. Nha nuoc chu truong giao dat cho cong dong tin do su dung lau dai va dat dai cua ton giao khong phai chiu thue nhu cac loai dat khac (Dieu 2 Nghi dinh 94/CP ngay 25/8/1994). Luat phap Viet Nam cung nghiem cam moi hanh vi xam pham quyen tu do tin nguong, ton giao cua cong dan, cuong ep dan theo dao, bo dao hoac phan biet doi xu voi cong dan vi ly do tin nguong, ton giao (Dieu 8 Phap lenh Tin nguong, Ton giao) va quy dinh cac hinh phat thich dang doi voi cac toi danh nay (cac Dieu 87 va 129 Bo Luat Hinh su). Cac quy dinh phap ly tren hoan toan phu hop voi tinh than va noi dung ve tu do tin nguong va ton giao da duoc neu trong Tuyen ngon Nhan quyen va Dieu 18 cua Cong uoc quoc te ve cac quyen dan su va chinh tri.
Phap lenh Tin nguong, Ton giao, duoc Uy ban Thuong vu Quoc hoi Viet Nam thong qua ngay 18/6/2004 va co hieu luc ngay 15/11/2004. Phap lenh da cu the hoa cac quy dinh cua Hien phap va the che hoa cac chu truong, chinh sach cua Nha nuoc Viet Nam ve tin nguong, ton giao trong thoi ky doi moi, dap ung day du hon nguyen vong va nhu cau tin nguong, ton giao, tam linh cua nhan dan va bao dam su tuong thich voi cac van ban phap ly quoc te ve quyen con nguoi ma Viet Nam da ky ket hoac tham gia. Dieu 38 cua Phap lenh neu ro: "Trong truong hop dieu uoc quoc te ma Viet Nam ky ket hoac gia nhap co quy dinh khac voi quy dinh cua Phap lenh nay thi thuc hien theo quy dinh cua dieu uoc quoc te do”. Ngay 1/3/2005, Chinh phu da ban hanh Nghi dinh so 22/2005/ND-CP huong dan cu the viec thi hanh Phap lenh tin nguong, ton giao. Ngay 4/2/2005, Thu tuong Chinh phu da co Chi thi 01/2005/CT-TTg ve mot so cong tac doi voi dao Tin lanh, trong do nghiem cam viec ep buoc dong bao theo dao hoac bo dao, tao dieu kien de cac chi hoi Tin lanh xay dung noi tho tu va dang ky sinh hoat ton giao…
Viet Nam la mot quoc gia co nhieu ton giao va nhieu loai hinh tin nguong. Khoang 80% nguoi dan Viet Nam co doi song tin nguong, ton giao. So tin do cac ton giao tang nhanh trong thoi gian qua: nam 2003 o Viet Nam co khoang 20 trieu tin do (tang gan 4,5 trieu so voi nam 1997), thuoc 6 ton giao, trong do Phat giao co gan 10 trieu, Cong giao 5,5 trieu, Cao dai 2,4 trieu, Phat giao Hoa hao 1,6 trieu, Tin lanh gan 1 trieu va Hoi giao co 65.000 tin do. Hien nay co hai to chuc Giao hoi Tin lanh duoc cong nhan va duoc hoat dong thuan loi tai Viet Nam la Tong hoi Hoi Thanh Tin lanh Viet Nam (mien Bac) va Tong Lien hoi Hoi thanh Tin lanh Viet Nam (mien Nam). Nha nuoc dang xem xet de cong nhan mot so to chuc, he phai Tin lanh khac. Moi sinh hoat ton giao ca nhan cua tin do, chuc sac thuoc cac he phai duoc thuc hien binh thuong. Ngoai ra, con hang chuc trieu nguoi tin theo cac tin nguong ban dia nhu tin nguong dan gian cua nguoi Kinh, tin nguong nguyen thuy cua cac dan toc it nguoi. Khach du lich va nguoi nuoc ngoai den Viet Nam rat de dang chung kien so nguoi di le chua, den nha tho va tham du cac le hoi tin nguong rat dong.
So nha tho, den, chua, thanh that va noi tho tu khong ngung tang. Nam 2003, o Viet Nam co khoang 15.244 den, chua Phat giao; 5.456 nha tho, nha nguyen Cong giao; 275 nha tho Tin lanh; 1.205 thanh that Cao dai; 35 co so tho tu cua dao Hoa Hao, 77 Thanh duong Hoi giao va hang chuc ngan dinh, mieu, dien tho. Nam 2003 da co 425 co so tho tu duoc xay lai hoac xay moi (217 cua Phat giao, 177 cua Cong giao, 8 cua Tin Lanh va 23 cua Cao Dai) va 294 co so duoc sua chua, tu bo. Trong nam 2004, co 165 co so tho tu duoc xay moi hoac sua chua, tu bo.
Hang nam, so chuc sac, nha tu hanh va nhung nguoi hoat dong ton giao chuyen nghiep khong ngung tang nham dap ung ngay cang tot hon nhu cau tam linh cua nhan dan. Nam 2003, ca nuoc co 62.486 chuc sac ton giao va nha tu hanh (49.829 nam 1997), trong do co 38.365 chuc sac Phat giao, 15.058 chuc sac Cong giao, 492 chuc sac Tin lanh, 7.350 thuoc Cao dai, 534 thuoc Phat giao Hoa Hao va 669 thuoc Hoi giao. Viec phong chuc, bo nhiem cac chuc sac ton giao duoc tien hanh thuong xuyen: nam 2003 va 2004 da co 2821 chuc sac ton giao duoc phong chuc, bo nhiem trong do co 1169 chuc sac Phat giao, 325 chuc sac Cong giao, 154 chuc sac Tin Lanh, 1078 chuc sac Cao Dai, 95 chuc sac Phat giao Hoa Hao. Tu nam 1975-2000, co 42 Giam muc duoc bo nhiem, trong khi do tu nam 1945-1975, Giao hoi Va-ti-cang chi bo nhiem duoc 33 nguoi.
Cac chuc sac ton giao cung co quyen tham gia quan ly Nha nuoc va xa hoi, co quyen ung cu vao Quoc hoi va Hoi dong nhan dan nhu moi cong dan khac theo quy dinh tai dieu 53 va 54 cua Hien phap. Hien co 7 dai bieu Quoc hoi Viet Nam la chuc sac ton giao (4 dai bieu Phat giao, 2 dai bieu Cong giao, 1 dai bieu Phat giao Hoa Hao) va theo so lieu cua 44/64 tinh, thanh pho, hien co 1171 chuc sac ton giao la dai bieu Hoi dong nhan dan cac cap, trong do cap tinh - thanh pho la 74 nguoi, cap quan - huyen 265 nguoi va cap xa - phuong 832 nguoi.
Cac ton giao o Viet Nam co quyen va duoc Nha nuoc tao dieu kien mo truong va co so dao tao chuc sac, xuat ban kinh sach, tham gia cac hoat dong xa hoi, tu thien, nhan dao... Giao hoi Phat giao Viet Nam hien co 3 hoc vien Phat hoc voi tren 1.000 tang ni sinh (nam 1975, chi co 1 truong Dai hoc Phat giao), 35 lop cao dang va trung cap Phat hoc voi tren 5000 tang, ni sinh; 1076 co so tu thien va nhan dao, trong do co 950 lop hoc tinh thuong. Phat giao Nam Tong Khome co 2.500 cac vi su theo hoc cac lop cao cap, trung cap va trung cap Phat hoc Pali. Giao hoi Cong giao co 6 Dai Chung vien voi 2797 chung sinh va chung sinh du bi, 992 co so hoat dong nhan dao va tu thien (130 co so kham chua benh va dieu duong, 862 co so giao duc va day nghe). Dao Tin lanh co Vien Thanh kinh Than hoc tai thanh pho Ho Chi Minh. Trong thoi gian qua, dao Tin lanh da dao tao va boi duong cho 267 muc su truyen dao, dao Hoa Hao cho 1211 chuc viec va dao Cao dai 1285 chuc sac.
Ve Hoi doan ton giao: Phat giao co 820 gia dinh Phat tu. Cong giao: tong so hoi doan 9.531, trong do cac hoi doan phuc vu le nghi ton giao 4.278; hoat dong khac 5.253.
Hien nay, rieng o Tay Nguyen co 304.876 tin do Tin Lanh, 1286 chi hoi thuoc 8 he phai, 79 muc su va 476 nha truyen dao va truyen dao tinh nguyen. Quyen tu do tin nguong, ton giao va khong tin nguong, ton giao cua cac dan toc it nguoi o Viet Nam duoc Nha nuoc ton trong, bao dam trong khuon kho Hien phap, phap luat. Chinh phu da co nhieu chinh sach nham bao dam hoat dong binh thuong ve tin nguong, ton giao cua dong bao dan toc it nguoi, dao Tin lanh. Chinh phu cung da cong nhan tu cach phap nhan cua 36 chi hoi Tin lanh moi duoc thanh lap o Tay Nguyen.
Cac ton giao o Viet Nam co moi quan he quoc te rong rai. Giao hoi Cong giao Viet Nam co moi quan he ve to chuc va la mot bo phan cua Giao hoi Cong giao hoan vu duoi su lanh dao cua Giao trieu Va-ti-cang. Giao hoi Phat giao Viet Nam cung co moi quan he chat che voi Phat giao the gioi va Phat giao cac nuoc lang gieng nhu Campuchia, Thai Lan, Trung Quoc... Cac to chuc, ca nhan hoat dong trong linh vuc ton giao duoc Nha nuoc tao dieu kien de giao luu quoc te va di dao tao o nuoc ngoai. Tu nam 1993 den het nam 2002 da co 3.272 truong hop giao sy xuat canh (Cong giao 1.600 truong hop, Phat giao 1.303 truong hop, Tin Lanh 36 truong hop, Hoi giao 228 truong hop, Cao Dai 15 truong hop) di hoc, tham du hoi nghi, hanh huong, chua benh, tham than, du lich. Rieng trong nam 2004 da co 317 giao si, chuc sac cac ton giao xuat canh de hoat dong ton giao o nuoc ngoai. Dai dien mot so ton giao nhu Cong giao, Tin lanh, Phat giao tham du Hoi nghi Thien nien ky cac nha lanh dao ton giao tai Niu Ooc, My nam 2000, Tham du doi thoai lien ton tai In-do-ne-xia, Hoi nghi thuong dinh Phat giao tai Mi-an-ma.
Rat nhieu ca nhan, to chuc ton giao nuoc ngoai cung da vao Viet Nam de hoat dong ton giao va giao luu voi cac to chuc ton giao Viet Nam.: Doan Toa thanh Va-ti-cang (hang nam den Viet Nam de lam viec ve nhung van de lien quan den Giao hoi Cong giao), Hiep hoi Phat giao Trung Quoc, Doan Hoi dong Giam muc My,… Ben canh do, doan cua Uy ban Tu do Ton giao Quoc te da toi Viet Nam va co nhieu cuoc tiep xuc voi dai dien cac ton giao cua Viet Nam.
Cac don thu khieu nai, to cao lien quan den tin nguong, ton giao luon duoc Nha nuoc quan tam va giai quyet kip thoi.
5. Bao dam quyen binh dang cua cac dan toc
Viet Nam la mot quoc gia co 54 dan toc. Tren 10 trieu trong tong so 82 trieu dan Viet Nam thuoc 53 dan toc it nguoi, chiem 13,8% so voi tong so dan, song xen ke nhau, tap trung chu yeu o cac vung nui, dac biet vung Tay Bac, Tay Nguyen va Tay Nam Bo. Cac dan toc Viet Nam co truyen thong doan ket, giup do lan nhau trong cuoc dau tranh chong ngoai xam, che ngu thien nhien va xay dung dat nuoc. Moi dan toc co ban sac van hoa rieng, tao nen su da dang, phong phu cua nen van hoa Viet Nam thong nhat. Nha nuoc Viet Nam dac biet coi trong chinh sach dan toc, bao dam quyen binh dang giua cac dan toc, coi do la mot trong nhung nhan to quyet dinh cho su phat trien ben vung cua dat nuoc. Chinh sach nay duoc the hien mot cach toan dien tren moi linh vuc chinh tri, kinh te, van hoa, xa hoi, duoc the hien trong duong loi, chinh sach, phap luat cua Dang va Nha nuoc Viet Nam.
Dieu 5 Hien phap Viet Nam nam 1992 neu ro: "Nha nuoc thuc hien chinh sach binh dang, doan ket, tuong tro giua cac dan toc, nghiem cam moi hanh vi ky thi, chia re dan toc. Cac dan toc co quyen dung tieng noi, chu viet, giu gin ban sac dan toc va phat huy nhung phong tuc, tap quan, truyen thong va van hoa tot dep cua minh. Nha nuoc thuc hien chinh sach phat trien ve moi mat, tung buoc nang cao doi song vat chat va tinh than cua dong bao dan toc it nguoi". Cong dan Viet Nam khong phan biet dan toc deu binh dang truoc phap luat, duoc huong cac quyen va thuc hien nghia vu cong dan nhu nhau (Dieu 52 cua Hien phap). Cac quy dinh tren cua Hien phap da duoc the che va cu the hoa trong cac van ban luat khac nhau.
Ve mat the che, Hoi dong Dan toc do Quoc hoi bau ra theo quy dinh cua Hien phap (Dieu 94), ben canh cac chuc nang, nhiem vu va quyen han cua mot co quan cua Quoc hoi. Hoi dong co nhiem vu nghien cuu va kien nghi Quoc hoi ve cac van de dan toc, giam sat viec thi hanh chinh sach dan toc, cac chuong trinh, ke hoach phat trien kinh te - xa hoi mien nui va vung co dong bao dan toc it nguoi. Chinh phu co trach nhiem tham khao y kien Hoi dong Dan toc truoc khi ban hanh cac quyet dinh ve chinh sach dan toc. Trong Chinh phu co mot co quan cap bo la Uy ban dan toc, chuyen trach cong tac dan toc.
Cac quyen chinh tri cua dong bao dan toc it nguoi duoc ton trong va bao ve. Cong dan Viet Nam thuoc cac dan toc it nguoi co quyen tham gia quan ly Nha nuoc va xa hoi, ung cu vao Quoc hoi va Hoi dong nhan dan nhu moi cong dan khac theo quy dinh tai Dieu 53 va 54 cua Hien phap. Hien nay co nhieu dai bieu cua dan toc it nguoi giu cac vi tri lanh dao, ke ca cap cao nhat trong bo may lanh dao cua Quoc hoi va Chinh phu Viet Nam. So dai bieu Quoc hoi khoa XI, nhiem ky 2002-2007 la nguoi dan toc it nguoi hien co 86/498 nguoi (chiem 17,27% so dai bieu Quoc hoi, cao hon ty le 13,8 % dan so la nguoi dan toc it nguoi). Ty le dai bieu dan toc it nguoi tai Hoi dong nhan dan cac cap cung kha cao: 14% o cap tinh, thanh pho; 17% cap huyen va 19% cap xa, phuong. Tai cac dia phuong mien nui, ty le do cao hon nhieu. So luong can bo la nguoi dan toc it nguoi o cac dia phuong khong ngung tang: chiem tren 31% can bo xa o cac tinh Tay Nguyen.
Tren thuc te, Nha nuoc Viet Nam luon quan tam va danh cac dieu kien uu dai nham nang cao doi song vat chat va tinh than cua dong bao cac dan toc it nguoi, ho tro ho thuc hien quyen binh dang, tung buoc thu hep khoang cach phat trien giua cac dan toc tien toi trinh do phat trien chung cua ca nuoc. Nam 2004, tong so von dau tu cho cac vung dan toc it nguoi va mien nui dat khoang 38.000 ty dong, chiem 33,5% tong so von dau tu phat trien cua ca nuoc.Theo huong do, Chinh phu Viet Nam da ban hanh nhieu Chuong trinh phat trien kinh te-xa hoi o cac vung tap trung dong bao dan toc it nguoi. Dang chu y la Chuong trinh hanh dong 122 cua Chinh phu thuc hien Nghi quyet Hoi nghi lan thu 7 (Khoa IX) Ban Chap hanh Trung uong Dang Cong san Viet Nam ve cong tac dan toc; Chuong trinh 135 ve phat trien kinh te - xa hoi cac xa dac biet kho khan vung dong bao dan toc it nguoi, mien nui, vung sau, vung xa; cac chinh sach va chuong trinh uu tien dau tu co so ha tang, giai quyet dat san xuat va dat o (Quyet dinh 132); ho tro dat san xuat, nha o va cac nhu cau thiet yeu phuc vu san xuat va doi song cho dong bao ngheo thuoc dan toc it nguoi (Quyet dinh 134 nam 2004); xoa doi, giam ngheo va giai quyet viec lam (Chuong trinh 135); uu dai thue nong nghiep va thue luu thong hang hoa, ho tro von cho doanh nghiep, tro gia cac mat hang thiet yeu cho dong bao dan toc nhu muoi an, thuoc chua benh, phan bon, giay viet…(cac Nghi dinh 20 nam 1998 va 02 cua Chinh phu nam 2002); chinh sach phat trien rung, bao ve moi truong song mien nui (Chuong trinh 327); chinh sach uu tien dao tao, boi duong va su dung can bo nguoi dan toc it nguoi; chinh sach pho cap giao duc, mo rong cac truong dan toc noi tru, uu tien tuyen hoc sinh dan toc vao truong dai hoc va day nghe; cai tao cac tram y te mien phi cho dong bao dan toc it nguoi gap kho khan; ho tro van hoa thong tin cho dong bao it nguoi...
Chinh phu cung co nhieu chi thi, quyet dinh va bien phap cu the doi voi mot so vung dac thu co nhieu dong bao it nguoi sinh song nhu Quyet dinh 168/2001/QD-TTg ngay 30-10-2001 ve viec dinh huong dai han, ke hoach 5 nam 2001-2005 va nhung giai phap co ban phat trien kinh te - xa hoi vung Tay Nguyen; Quyet dinh 186/2001/QD-TTg ngay 7/12/2001 ve phat trien kinh te, xa hoi cac tinh dac biet kho khan o vung mien nui phia Bac; Chi thi so 173/2001/QD-TTg ngay 11/6/2001 ve phat trien kinh te xa hoi vung dong bang song Cuu Long...
Viec thuc hien chinh sach dan toc cua Nha nuoc Viet Nam da va dang mang lai nhung ket qua to lon, nhat la trong thoi ky doi moi. Tinh hinh phat trien kinh te, xa hoi o cac vung dong bao dan toc it nguoi va mien nui da mang lai ket qua ro ret. Tu 10 nam nay, tang truong kinh te tai cac dia phuong co nhieu dan toc it nguoi luon dat ty le 8-10% nam (cao hon muc tang truong toan quoc). So ho doi, ngheo giam manh tu 60% xuong con 25,9%; san xuat luong thuc dat tu 290-384 kg/nguoi/nam, nhieu noi dat 500 kg/nguoi/ nam. An ninh luong thuc vung dan toc it nguoi da tung buoc duoc bao dam, ve co ban, khong con ho bi doi. Kinh te vung Tay Nguyen dat muc tang truong kha: nam 2001 dat 10,5%, nam 2002 dat 7,3%, nam 2003 dat 11,2%, nam 2004 dat khoang 12%; Dau tu phat trien tu ngan sach nha nuoc cho cac tinh Tay Nguyen lien tuc tang trong cac nam, nam 2002 tang 38,7% so voi nam 2001, nam 2004 tang 53,27% so voi nam 2003. Ty le ho ngheo (theo tieu chuan Viet Nam giam lien tuc: nam 2001 la 24,9%, nam 2002 con 21,6%, nam 2003 con 17,4% va thang 12/2004 chi con 13,69%. Tang truong GDP trong 6 thang dau nam 2004 cua vung Tay Nam Bo (noi co hon 1,3 trieu nguoi Kho-me sinh song) dat 9,45% so cung ky, ty le ho ngheo nam 2003 chi con khoang 8% va du kien se giam xuong duoi 6% vao cuoi nam 2005.
Co so ha tang phat trien kha nhanh. Den nay, hau het cac dia phuong vung dan toc it nguoi da hinh thanh mang luoi giao thong tu tinh den huyen, xa; 97,42% so xa co duong o to den trung tam xa; 100% thi xa - tinh ly, 98% so huyen va 64% so xa co dien luoi (toan quoc la 89%) va 51,7% so ho dan mien nui da duoc su dung dien (o Tay Nguyen la 70%); tren 60% so xa da co dien thoai. Tren dia ban mien nui da co tren 3000 cong trinh thuy loi, tuoi tieu cho hon 70 % dien tich dat canh tac va bao dam nhu cau nuoc sinh hoat cho tren 70% dan so vung nui.
Co cau kinh te cac vung nay dang chuyen dich manh: ty trong nong, lam nghiep tu 90% nam 1990 xuong duoi 56% nam 2003; cong nghiep tang tu 9% nam 1999 len tren 18,4% nam 2003 va thuong mai, dich vu tang tuong ung tu 15% len 26%
Cac chinh sach moi ve phat trien nong nghiep, lam nghiep, giao dat, giao rung cho dong bao dan toc it nguoi, viec ung dung tien bo ky thuat ve giong cay trong, vat nuoi, ket hop voi dau tu cho thuy loi gop phan lam san luong luong thuc khong ngung tang. Cac vung chuyen canh cay cong nghiep, cay an qua da xuat khau duoc san pham ra thi truong the gioi nhu ca phe, che, cao su, dieu, mia, dau tam. Nho thuc hien chuong trinh phu xanh dat trong, doi nui troc nen dien tich rung da tang them 1,3 trieu ha, tang ty le che phu toan quoc len 34,4% nam 2001. Cong nghiep mien nui cung phat trien voi cac nganh nghe da dang nhu nang luong, cong nghiep khai thac va che bien, san xuat hang tieu dung. Mot so nganh hien chiem ty le cao trong cong nghiep ca nuoc nhu khoang san chiem 67%, dien 40%, che tren 93%.
Chinh sach ho tro dong bao dan toc it nguoi dinh canh, dinh cu de on dinh doi song cung dat nhung ket qua quan trong. Tu nam 1991 den nay, Chinh phu da dau tu gan 2000 ty dong de thuc hien gan 1000 du an dinh canh, dinh cu, giup tren 500.000 ho dong bao dan toc it nguoi dinh canh dinh cu; khai hoang them 16.000 ha trong cay luong thuc, gan 50.000 ha cay cong nghiep va trong gan 50.000 ha rung; xay dung hang chuc nghin km duong, cau cong, hang nghin cong trinh thuy dien nho, mo them hang nghin truong hoc, tram y te ... Den nay, Chinh phu da ho tro cho 15,8% ho gia dinh it nguoi gap kho khan co nha o, dat o va dat canh tac. Doi song cua dong bao vung du an duoc cai thien. Tai Tay Nguyen, tinh Lam Dong ve co ban hoan thanh dinh canh dinh cu; Kon Tum dat 83%, Gia Lai 85%, Dak Lak 74,9%.
Ve y te, tat ca cac huyen deu co trung tam y te va tren 93,5 % so xa vung dan toc it nguoi va mien nui co tram y te (ca nuoc moi dat 90%). Phan lon cac xa vung dan toc it nguoi da co bac si; cac thon, buon, ban co can bo y te, nguon thuoc du tru tai cac xa phuc vu kham chua benh cho dong bao tang ca ve co so va chat luong. Den nay, Bo Y te da cap tren 1,41 trieu the bao hiem va kham chua benh mien phi cho doi tuong chinh sach va nguoi dan toc it nguoi. 95% tre em dan toc it nguoi duoc tiem chung phong ngua 6 benh cua chuong trinh tiem chung mo rong. So benh nhan sot ret giam tren 92%. Cac dich benh khac pho bien truoc day nhu buou co, phong, tieu chay, da lieu da giam dang ke.
He thong giao duc pho thong phat trien nhanh tai vung dong bao dan toc it nguoi va viec day tieng dan toc duoc dua vao chuong trinh giang day trong cac truong pho thong o khu vuc dan toc it nguoi. Hien co 99,5% so xa co truong tieu hoc, tren 60% cum xa co truong pho thong co so, cac huyen deu co it nhat mot truong pho thong trung hoc. He thong truong dan toc noi tru (theo che do mien phi va nha nuoc chu cap an, o…) ngay cang mo rong va hoan thien. Ngoai ra, toan quoc co 7 truong cap trung uong danh cho tre em cac dan toc it nguoi. Ty le tre em trong do tuoi den lop dat 85-90%. Nhieu tinh co chinh sach uu tien tuyen thang vao hoc cap II va cap III; giai quyet cho 100% hoc sinh dan toc it nguoi vao lop 6 va lop 10 cua truong cong lap. Chinh phu thuc thi nhieu chinh sach nhu mien giam hoc phi, cap khong giay viet va sach giao khoa; chinh sach cu tuyen uu tien con em hoc sinh dong bao dan toc it nguoi vao cac truong dai hoc, chuyen nghiep, da bien soan 6 bo sach va chuong trinh giang day bang 8 ngon ngu dan toc nhu chu Thai, Mong, E-de, Ba-na, Gia-rai, Hoa, Cham va Kho-me. Hien nay co 4 trung tam dai hoc khu vuc tai Tay Bac, Dong Bac, Tay Nguyen va Dong bang song Cuu Long.
Dong bao cac dan toc it nguoi duoc tao dieu kien tiep can van hoa, thong tin. Nha nuoc Viet Nam luon ton trong, giu gin va phat huy truyen thong van hoa, nhung vat pham van hoa vat the va phi vat the cua tung dan toc; chu trong suu tam, khai thac, luu giu, in an, gioi thieu rong rai cac di san dac sac cua van hoa dan toc. He thong phat thanh, truyen hinh da va dang tang thoi luong va chat luong; co chuong trinh phat thanh, truyen hinh bang 14 thu tieng dan toc. Chinh phu quyet dinh cap phat mien phi 17 dau bao, tap chi den tan thon, ban, xa dac biet kho khan, vung sau, vung xa; cap gan 20 trieu ban sach cho cac truong pho thong dan toc noi tru.
Da so dong bao dan toc it nguoi co tin nguong rieng, mot bo phan theo dao, dac biet la dao Tin lanh o Tay Nguyen va vung nui phia Bac, dao Phat Nam Tong cua dong bao Kho-me o vung Tay Nam Bo.
Tuy nhien, ben canh nhung thanh tuu moi mat neu tren, tinh hinh kinh te, xa hoi cua dong bao dan toc it nguoi va mien nui con nhieu kho khan, chu yeu do hoan canh khach quan: dia hinh phuc tap, diem xuat phat ve trinh do phat trien thap.
6. Bao dam quyen song, duoc ton trong ve nhan pham va bat kha xam pham ve than the
Quyen song, quyen bat kha xam pham ve than the, quyen duoc ton trong danh du va nhan pham, khong bi tra tan, nhuc hinh cua moi ca nhan da duoc ghi nhan trong Hien phap Viet Nam va duoc cu the hoa trong nhieu van ban luat, dac biet la cac Bo luat Hinh su va To tung Hinh su.
Hien phap Viet Nam quy dinh moi nguoi dan deu co quyen bat kha xam pham ve than the, duoc phap luat bao ho ve tinh mang, suc khoe, danh du va nhan pham. Khong ai bi bat, neu khong co quyet dinh cua Toa an nhan dan hoac cua Vien kiem sat nhan dan, tru truong hop pham toi qua tang. Viec bat, giam giu nguoi phai dung phap luat. Moi hinh thuc truy buc, nhuc hinh, doi xu vo nhan dao, xuc pham danh du, nhan pham cua nguoi dan deu bi nghiem cam. Ngoai ra, moi nguoi dan co quyen bat kha xam pham ve cho o; thu tin, dien thoai, dien tin cua ca nhan duoc bao dam an toan va bi mat. Nguoi nuoc ngoai cu tru o Viet Nam cung duoc Nha nuoc Viet Nam bao ho cac quyen tren.
Quyen song la quyen truoc tien va quan trong nhat cua con nguoi. Nha nuoc Viet Nam dac biet uu tien va da co nhung no luc cao nhat nham bao dam quyen song cho moi nguoi dan, ke ca nhung nguoi pham toi. Moi hanh vi xam pham quyen song cua con nguoi bi coi la hanh vi pham toi nghiem trong nhat va bi nghiem tri theo quy dinh cua phap luat. Bo luat Hinh su Viet Nam da danh 18 dieu luat quy dinh nhung muc an nghiem khac doi voi cac toi truc tiep hoac gian tiep xam pham den quyen song cua con nguoi. Do yeu cau dau tranh phong chong toi pham, nhat la toi pham ma tuy, Viet Nam van duy tri hinh phat tu hinh. Hinh phat tu hinh chi ap dung doi voi nhung nguoi pham toi dac biet nghiem trong; khong ap dung hinh phat tu hinh doi voi nguoi pham toi chua thanh nien, phu nu co thai hoac dang nuoi con nho duoi 36 thang tuoi. Nha nuoc Viet Nam da va dang chu truong thu hep dan pham vi ap dung hinh phat tu hinh va tien toi xoa bo hinh phat nay trong tuong lai. Theo huong do, bo Luat Hinh su Viet Nam nam 1999 da giam thieu viec ap dung an tu hinh tu 44 toi danh xuong con 29 toi danh.
Quyen tu do, bat kha xam pham ve than the va ton trong nhan pham duoc phap luat Viet Nam bao ve. Mot mat, phap luat nghiem tri nhung hanh vi xam pham quyen tu do, quyen bat kha xam pham than the cua con nguoi; mat khac, quy dinh rat chat che cac can cu, dieu kien, trinh tu, thu tuc va tham quyen ap dung cac bien phap nhu viec bat giu, tam giam theo huong ngan ngua viec lam dung dan den vi pham. Bo Luat Hinh su co cac dieu khoan nghiem cam cac hanh vi tra tan, dung nhuc hinh va buc cung. Quy che Trai giam, ban hanh ngay 16/9/1993, da quy dinh cu the ve che do quan ly, giam giu pham nhan; che do an, mac, o, sinh hoat, chua benh; che do lao dong, hoc tap cua pham nhan. Pham nhan duoc hoat dong the duc, the thao, van hoa, van nghe; duoc kham suc khoe dinh ky, chi it mot nam mot lan; duoc hoc van hoa de xoa mu chu, pham nhan chua thanh nien duoc pho cap tieu hoc, duoc nghe pho bien thoi su, chinh sach, hoc cac chuong trinh giao duc cong dan, duoc hoc va viec day nghe voi pham nhan chua thanh nien la bat buoc ...
Xuat phat tu chinh sach khoan hong va truyen thong nhan dao, hang nam Nha nuoc Viet Nam deu tien hanh cac dot dac xa pham nhan vao cac ngay le lon cua dan toc. Ngay 28/7/2004, Chu tich nuoc da quyet dinh tien hanh 4 dot dac xa lon nhan dip Quoc khanh 2/9/2004, Tet At Dau nam 2005, Ngay Chien thang 30/4/2005 va Quoc khanh 2/9/2005. Thuc hien quyet dinh nay, da co 8623 pham nhan duoc dac xa dip thang 9/2004, 8428 pham nhan duoc dac xa nhan dip Tet At Dau nam 2005 va 7751 pham nhan duoc dac xa dot 30/4 nam 2005. Du kien den cuoi nam 2005 se co them hang nghin pham nhan duoc huong dac xa. Day la mot trong nhung thanh tuu noi bat cua Viet Nam ve viec doi xu nhan dao, khoan hong voi tu nhan, nhung nguoi lam lo, tao dieu kien cho ho tro ve voi cuoc song luong thien.
7. Bao dam quyen tu do di lai va cu tru
Nha nuoc Viet Nam tao moi dieu kien va bao dam quyen tu do di lai va tu do cu tru cua cong dan. Hien phap Viet Nam da khang dinh: cong dan co quyen tu do di lai va cu tru o trong nuoc, co quyen ra nuoc ngoai va tu nuoc ngoai ve nuoc theo quy dinh cua phap luat. Viec di lai va lua chon noi cu tru do moi ca nhan quyet dinh phu hop voi nhu cau, kha nang, hoan canh cua ho.
Nhung quy dinh phap luat ve viec di lai, cu tru cua cong dan Viet Nam va nguoi nuoc ngoai o Viet Nam ngay cang duoc bo sung, sua doi theo huong coi mo va tu do nham dap ung nhu cau phat trien kinh te - xa hoi cua dat nuoc, nhu cau phat trien giao luu, quan he moi mat giua Viet Nam va cong dong quoc te. Cac thu tuc hanh chinh gay phien ha cho viec di lai, cu tru cua cong dan deu bi bai bo. Quyen tu do xuat, nhap canh cua cong dan Viet Nam da duoc cu the hoa trong Nghi dinh 05/2000/ND-CP cua Chinh phu ngay 3/3/2000. Viet Nam cung da ky ket Hiep dinh lanh su (voi 17 nuoc), Hiep dinh tuong tro tu phap (voi 15 nuoc), Hiep dinh kieu dan, Hiep dinh thoa thuan mien thi thuc (voi 41 nuoc), don phuong mien thi thuc nhap canh cho cong dan mot so nuoc, qua do tao dieu kien thuan loi cho viec xuat nhap canh, cu tru cua cong dan va nguoi nuoc ngoai, tao co so phap ly de thuc hien cong tac bao ho cong dan Viet Nam o nuoc ngoai cung nhu giai quyet cac van de phat sinh tu viec cu tru, di lai cua cong dan Viet Nam va nguoi nuoc ngoai o Viet Nam. Voi su doi moi cua dat nuoc, voi chinh sach dai doan ket dan toc, da tao nen mot "lan song nguoi tro ve" trong so nhung nguoi Viet Nam dinh cu o nuoc ngoai: neu nam 1987 chi co 8.000 luot dong bao ve tham dat nuoc, thi den nam 2004 con so nay da len den tren 430.000.
Co mot thuc te la: trong khoang hai thap ky sau chien tranh, co hang trieu nguoi vuot bien trai phep ra nuoc ngoai, vi pham cac qui dinh cua phap luat va chinh sach cua Nha nuoc Viet Nam ve cu tru va di lai. Tuy nhien, Chinh phu Viet Nam da tuyen bo ro rang, khong truy cuu trach nhiem phap ly ve nhung vi pham phap luat cua ho khi ho tro ve nuoc. Chuong trinh Hoi huong tu nguyen (CPA) ma Viet Nam da thoa thuan voi Cao uy Ti nan LHQ (UNHCR) tu nam 1989-1998 da dua 110.000 nguoi di tan (khong duoc cac nuoc coi la ti nan) tro ve, tai dinh cu, va khong ai bi ky thi. Chuong trinh nay duoc Cao uy ti nan LHQ coi la chuong trinh nhan dao thanh cong nhat giua mot to chuc cua LHQ voi mot nuoc dang phat trien. Nha nuoc Viet Nam cung da tao dieu kien cho 247.005 nguoi duoc xuat canh theo Chuong trinh ra di co trat tu (ODP); 90.942 nguoi theo Chuong trinh con lai My (AC); 165.078 nguoi theo chuong trinh danh cho si quan chinh quyen Sai Gon cu cai tao (HO) va thuc hien Chuong trinh tai dinh cu nhan dao cho nhieu nguoi.
II. Bao dam thuc hien cac quyen con nguoi ve kinh te, xa hoi va van hoa
1. Bao dam quyen phat trien kinh te, nang cao doi song vat chat cua nguoi dan
Phat trien kinh te la mot trong nhung tien de quan trong nhat cho viec thuc thi dan chu va quyen con nguoi. Chinh phu Viet Nam cho rang tang truong kinh te di lien voi phat trien van hoa, tung buoc cai thien doi song vat chat va tinh than cua nhan dan, thuc hien tien bo va cong bang xa hoi, bao ve va cai thien moi truong, chinh la thuc hien quyen con nguoi ve kinh te, van hoa va xa hoi. Trong nhung nam qua Nha nuoc Viet Nam da thuc hien thang loi nhieu chuong trinh phat trien kinh te - xa hoi, bao dam ngay cang tot hon cac quyen con nguoi ve kinh te, van hoa, xa hoi.
Muoi nam gan day, muc song trung binh cua nguoi dan Viet Nam da tang len hon hai lan. Tong san pham quoc noi (GDP) binh quan dau nguoi lien tuc tang qua cac thoi ky: thoi ky 1986-2000 tang 6,80%, cao gan gap doi thoi ky 1977-1985. GDP nam 2002 da gap 2,4 lan nam 1990, gap 3 lan nam 1985 va gap 11,1 lan nam 1955. Tu nam 2001 den nay, toc do tang GDP lien tuc vuot nguong 7%/nam, nam 2004 dat 7,69%. Quy tieu dung cua nguoi dan duoc bo sung ro ret, the hien qua suc tang manh me cua tong muc ban le hang hoa va doanh thu dich vu tieu dung ca nuoc (VND 372,5 nghin ty, tang 18,5% so voi 2003). GDP tinh bang dola My (USD) binh quan dau nguoi cua Viet Nam lien tuc tang, nam 1995 dat 289 USD, dung thu 10 khu vuc, thu 44 Chau A, thu 177 the gioi (Viet Nam la 1 trong 23 nuoc co muc thu nhap thap nhat the gioi), den nam 2002 dat khoang 439 USD, vuot len dung thu 8 khu vuc, thu 39 Chau A va thu 112 the gioi. Neu tinh theo ty gia suc mua tuong duong, nam 1995 moi dat 1.236 USD, dung thu 8 khu vuc, thu 41 Chau A va thu 147 the gioi thi den nam 2000 da dat 1996 USD, vuot len dung thu 7, thu 36 va thu 113. Viet Nam da chuyen tu khu vuc cac nuoc kem phat trien sang khu vuc cac nuoc dang phat trien. Viet Nam da dat duoc su phat trien than ky ve san xuat nong nghiep, tu cho san xuat khong du tieu dung, phai nhap khau voi khoi luong lon, nay san xuat da vuot nhu cau trong nuoc va xuat khau nhieu san pham voi khoi luong dung thu bac kha cao tren the gioi. Mot trong nhung nhan to tao nen su phat trien nhanh chong la nguoi dan co dieu kien tu do lam an, kinh doanh. Hien phap Viet Nam nam 1992 da khang dinh nen kinh te Viet Nam la nen kinh te thi truong theo dinh huong xa hoi chu nghia, bao gom nhieu thanh phan kinh te: kinh te nha nuoc; kinh te tap the; kinh te ca the, tieu chu; kinh te tu ban tu nhan; kinh te tu ban nha nuoc va kinh te co von dau tu nuoc ngoai. Nha nuoc Viet Nam ton trong cac thanh phan kinh te; nhung nguoi co nang luc va dieu kien o moi thanh phan kinh te deu duoc Nha nuoc tao dieu kien de tham gia vao qua trinh phat trien. Dac biet, Luat Doanh nghiep ban hanh nam 2000 da tao ra mot suc song moi cho cac doanh nghiep Viet Nam. Chi tinh den 31/12/2003, ca nuoc da co 72.012 doanh nghiep dang hoat dong, bao gom: 4.845 doanh nghiep Nha nuoc (1.898 Doanh nghiep Nha nuoc Trung uong, 2.947 doanh nghiep Nha nuoc dia phuong), 64.526 doanh nghiep ngoai Nha nuoc (4.150 doanh nghiep tap the, 60.376 doanh nghiep tu nhan, 2.641 doanh nghiep co von dau tu nuoc ngoai), voi tong so tren 5,1 trieu lao dong, trong do khu vuc doanh nghiep Nha nuoc co 2,264 trieu nguoi; khu vuc doanh nghiep ngoai Nha nuoc co tren hai trieu.Viec lam vua la van de kinh te, vua la van de xa hoi buc xuc. Chinh phu Viet Nam da thuc hien nhieu bien phap quan trong nham phat trien kinh te, giai quyet viec lam. Thoi ky 1995 - 1998 binh quan moi nam tao ra 1,2-1,3 trieu viec lam moi. Rieng nam 2004 da tao ra 1,55 trieu viec lam. Ty le that nghiep khu vuc thanh thi tu 9 - 10% trong nhung nam 89 - 92 da giam xuong con khoang 5,60 % nam 2004.
Mot trong nhung thanh tuu noi bat nhat cua Viet Nam bao dam quyen con nguoi la dat duoc nhung tien bo vuot bac ve xoa doi giam ngheo, phat trien con nguoi va chat luong cuoc song. Xoa doi giam ngheo duoc coi la muc tieu chien luoc quan trong truoc mat va lau dai voi nhieu chuong trinh dac biet nhu Chuong trinh 143 va du an ha tang co so thuoc Chuong trinh 135, ho tro nguoi ngheo bang chinh sach cho vay tin dung uu dai. Giai doan 2001-2004, Ngan hang chinh sach xa hoi da cho 3,573 trieu luot ho vay von. Hien co khoang 75% so ho ngheo dang vay von, chiem 15,8% tong so ho trong ca nuoc. Chinh phu ap dung nhieu chinh sach ho tro nguoi ngheo ve y te, bao dam tiep can dich vu y te cho nguoi ngheo. Tinh den thang 12/2004, da co tren 8 trieu nguoi ngheo duoc cap the bao hiem y te hoac giay kham chua benh mien phi, voi tong kinh phi 205 ty dong. Nguoi ngheo duoc ho tro ve giao duc. Tren 3 trieu luot hoc sinh ngheo/nam duoc mien giam hoc phi, dong gop xay dung truong ; 2,5 trieu luot hoc sinh ngheo duoc cap vo viet, sach giao khoa. Ngoai ra, Chinh phu con co nhieu chinh sach ho tro nguoi ngheo ve dat dai, nha cua de bao dam an toan cuoc song cho nguoi ngheo. Tinh den giua nam 2003 da co 10.455 ho duoc ho tro voi tong so 5.139 ha dat.
Voi nhung chinh sach va chuong trinh muc tieu, tu 1986 den nay, ty le doi ngheo o Viet Nam lien tuc giam. Tu 70% so ho ngheo (theo tieu chuan Viet Nam) cuoi thap nien 1980 xuong 58% nam 1992 - 1993, 37% nam 1997 - 1998, nam 2004 con khoang 8%. Tinh theo chuan ngheo cua quoc te da giam 50% so nguoi ngheo - dat duoc muc tieu 1 trong cac Muc tieu Thien nien ky cua Lien hop quoc truoc thoi han nam 2015. Trong Bao cao 2003 cua minh ve "Cac Muc tieu Phat trien Thien nien ky Xoa bo khoang cach Thien nien ky" to chuc UNDP tai Viet Nam da danh gia: "Nhung so lieu dieu tra moi day khang dinh rang Viet Nam tiep tuc dat duoc ket qua day an tuong trong qua trinh tien toi viec thuc hien cac muc tieu MDG vao nam 2015."
2. Bao dam cac quyen ve xa hoi
Thanh tuu phat trien con nguoi cua Viet Nam bieu hien tong hop trong su gia tang tuong doi nhanh chi so phat trien con nguoi (HDI). Neu nam 1995 chi so do moi dat 0,560 thi nam 2002 da dat 0,691. Nam 1995, trong cac nuoc va vung lanh tho Viet Nam moi dung thu 7/10 trong khu vuc Dong Nam A, thu 32/50 o chau A va thu 122/201 tren the gioi, thi nam 2000 da vuon len dung thu 6 khu vuc, thu 28 chau A va thu 109 the gioi, cao hon xep hang ve GDP binh quan dau nguoi tinh bang USD theo suc mua tuong duong, trong khu vuc la thu 6 so voi thu 7, o chau A la thu 28 so voi thu 36, tren the gioi la thu 109 so voi thu 122. Noi mot cach khac, neu ve GDP binh quan dau nguoi, Viet Nam con dung o top cuoi trong nhom cac nuoc dang phat trien, thi ve HDI, Viet Nam lai dung o muc tren trung binh trong nhom cac nuoc nay. Dieu do chung to o Viet Nam su phat trien xa hoi duoc dac biet quan tam.
Giao duc la mot trong nhung quoc sach hang dau o Viet Nam. Truoc nam 1945, tren 90% dan so Viet Nam bi mu chu. Binh quan 1 van dan nam 1939 chi co 238,5 nguoi di hoc, trong do co toi 40% la hoc sinh vo long va phan lon so con lai la hoc sinh tieu hoc, chi co 0,9% dan so (tuc 2,9 nghin nguoi) la hoc sinh trung hoc va cao dang dai hoc (rieng cao dang, dai hoc chi co 600 nguoi); ca nuoc chi co 4.037 truong pho thong (trong do truong cap 2, cap 3 chi co 86 truong), 4 truong trung hoc; ca Dong Duong chi co 3 truong dai hoc.
Den het 1998 ca nuoc co 51/61 tinh, thanh pho dat tieu chuan quoc gia ve xoa mu chu va pho cap giao duc tieu hoc, ty le nguoi biet chu dat khoang 93%, ty le lao dong biet chu la 97%. Nam 2000, toan bo (61/61) tinh, thanh pho da hoan thanh pho cap tieu hoc; mot so tinh, thanh pho da hoan thanh pho cap trung hoc co so.
Quy mo giao duc tiep tuc tang o tat ca cac bac hoc, nganh hoc, dap ung nhu cau hoc tap ngay cang lon cua nhan dan. Nam hoc 2004-2005, ca nuoc co 520.300 lop hoc pho thong (ca 3 cap) voi 17,3 trieu hoc sinh; co 214 truong dai hoc va cao dang voi 1.131.000 sinh vien; co 268 truong ky thuat voi 360.400 hoc sinh.
Trong dieu kien thu, chi ngan sach Nha nuoc con mat can doi, tong chi ngan sach Nha nuoc cho giao duc van tang va dat quy mo kha. Tu nam 2000, moi nam Nha nuoc da chi 15% ngan sach cho giao duc, 2% ngan sach cho khoa hoc.
Doi song van hoa cua nguoi dan ngay cang duoc nang cao. Ca nuoc hien co 661 thu vien, tang 249 thu vien so voi nam 1976 la nam thong nhat dat nuoc; tong so dau sach la 14.059 voi 222,8 trieu ban sach, tang 10.960 nghin ban so voi nam 1976. Hien nay, co 159 don vi nghe thuat chuyen nghiep, 56 rap bieu dien voi 25.760 buoi bieu dien. Hien co 418 don vi chieu bong voi 104 rap va 295 nghin buoi chieu. So sach xuat ban dat 11.455 dau sach, gap 3,9 lan so voi nam 1990, trong do sach ky thuat gap gan 6,8 lan, sach giao khoa gap gan 5,3 lan, sach thieu nhi gap tren 5,1 lan, sach khoa hoc xa hoi gap gan 3,8 lan, sach van hoc gap gan 2,3 lan; so voi nam 1990, tong so ban sach dat 166,5 trieu, gap gan 4,4 lan, tong so ban van hoa pham dat 28 trieu ban, gap tren 1,6 lan, tong so ban bao va tap chi dat 653,4 trieu ban, gap gan 2 lan.
Nguoi dan ngay nay da duoc tiep can tot hon voi cong nghe thong tin hien dai. So may dien thoai da tang gap hon 70 lan trong vong hon 10 nam, tong so may dien thoai cua ca nuoc nam 2004 la tren 12,4 trieu chiec (so voi 126.433 chiec nam 1991); dien thoai di dong moi duoc su dung vao giua thap nien 90 den nay da dat hon 6,2 trieu thue bao, gap hon 72 lan nam 1996. Viet Nam hien co 117 nha bao tang lich su-van hoa, duoc phan bo o tat ca cac tinh va nhieu nganh, tao dieu kien cho nguoi dan tiep can de dang hon den truyen thong van hoa dan toc. Nha nuoc da khoi phuc cac di tich lich su -van hoa. Hien co tren 2.300 di tich duoc cong nhan, trong do co tren mot nua duoc Nha nuoc cap kinh phi tu bo. Nhan dan tu nguyen dong gop, tu to chuc sua sang, tu bo nhieu di tich cua dia phuong. Cac le hoi, sinh hoat van hoa truyen thong cung duoc khoi phuc o nhieu noi trong ca nuoc, vua dap ung nhu cau tinh than ngay cang phong phu hon cua nhan dan, vua la cach de cung co truyen thong van hoa, long tu ton dan toc.
3. Bao dam quyen ve y te
Quyen duoc cham soc suc khoe cua con nguoi luon luon la mot muc tieu uu tien trong chien luoc phat trien kinh te - xa hoi cua Nha nuoc Viet Nam.Thanh tuu trong su nghiep phat trien y te la mot trong nhung thanh tuu noi bat nhat tren cac linh vuc cua Viet Nam. Vao nam 1940, ca nuoc chi co 741 co so kham chua benh (trong do co 187 benh vien, phong kham khu vuc, 278 tram y te); voi 13 nghin giuong benh (trong do co 9,8 nghin giuong o benh vien, phong kham khu vuc, 1,8 nghin giuong o tram y te); voi 600 y, bac sy, 1.600 y ta, 500 nu ho sinh, 30 duoc sy trung, cao cap. Binh quan 1 van dan chi co 6,46 giuong benh; 0,3 y, bac sy; 0,8 y ta; 0,25 nu ho sinh. Dieu dang noi la cac co so y te thoi ky nay phuc vu chu yeu cho thuc dan, phong kien, rat it nguoi lao dong Viet Nam duoc thu huong.
Tinh den het nam 2004, ca nuoc co 13.149 co so y te, tang 1.370 co so so voi nam 1986, tuc la nam bat dau tien hanh cong cuoc doi moi. Trong do co 11.305 tram y te xa phuong, co quan, xi nghiep tang 1.063 tram so voi 1986. Tong so giuong benh la 196.300, trong do giuong benh o tram y te xa phuong, co quan, xi nghiep co 52.800 giuong. Nam 2004, ca nuoc co 99.300 y, bac sy, tang 35.600 nguoi so voi nam 1986. So y ta co 49.000 nguoi. Nu ho sinh co 17.500 nguoi, tang 2.400 nguoi so voi nam 1986. Duoc sy trung, cao cap 14.700 nguoi, tang 2.600 nguoi so voi nam 1986. Binh quan 1 van dan co 24,4 giuong benh; co 11,8 y, bac sy, tang 1,4 nguoi so voi nam 1986. So xa, phuong co bac sy neu nam 1997 moi co 2.413 thi nam 2000 da dat 5.366 dua ty le xa, phuong co bac sy tang tu 24% len 51% ; ty le xa, phuong co y sy san nhi hoac nu ho sinh nam 1997 la 7691 nguoi, den nam 2000 da tang len 9240 nguoi, dua ty le xa, phuong co y sy san nhi hoac nu ho sinh tang tu 74,5% len 87,9%.
Ngan sach cua nganh y te hien cung tang kha trong thoi gian gan day. Tong chi ngan sach nganh y te neu nam 1996 moi dat 3.610 ty dong thi nam 2004 da dat 6.276 ty. Viec cham soc suc khoe va phong chong cac benh xa hoi co nhieu ket qua. Hang nam so nguoi mac va chet vi benh sot ret giam 10-15%, vi benh buou co giam 2 - 3%; tren 90 % dan cu da duoc tiep can cac dich vu y te. Viec bao ve suc khoe sinh san cho phu nu cung co nhieu tien bo. Ty le tu vong me da giam dang ke, so tre em tu vong o tuoi so sinh da giam tu 249/100.000 (nam 1990) xuong con 85/100.000 (nam 2003). Nam 2004, ty le suy dinh duong cua tre em giam 1,9% so voi nam 2003. Bao hiem y te duoc phat trien, mo rong co hoi tiep can cua nguoi dan. So luong nguoi tham gia bao hiem y te da tang tu 3,8 trieu (chiem 5,4% so dan) nam 1993 len 16 trieu (15 % dan so) nam 2004. Ngoai ra, Chinh phu thuc hien cap the bao hiem y te cho 1,66 trieu nguoi ngheo, cap giay kham, chua benh mien phi cho 2,45 trieu nguoi.
Ngan hang the gioi (World Bank - WB) nhan dinh cac chi so y te cua Viet Nam kha hon dieu co the trong doi o mot nuoc co muc do phat trien tuong tu. Viet Nam tiep tuc dat nhieu tien bo voi cac chuong trinh tiem chung phong benh soi, bach hau, uon van. Benh bai liet da bi xoa bo hoan toan tu nam 1996. Doi voi tham hoa HIV-AIDS, thang 3/2004, Thu tuong Chinh phu da thong qua "Chien luoc phong chong HIV/AIDS o Viet Nam cho den nam 2010 va phuong huong toi 2020."
Ngoai su phat trien cac dich vu y te va cham soc suc khoe truc tiep, Chinh phu Viet Nam con thi hanh nhieu bien phap nham nang cao suc khoe cua nguoi dan, ngan ngua benh tat tu xa nhu chuong trinh cung cap nuoc sach va ve sinh nong thon. Ty le ho gia dinh su dung nuoc sach tang len qua cac nam, 1995 la 45,19% (thanh thi 61,4%, nong thon 37,8%), nam 2000-2001 la 51,8 %. Ty le ho gia dinh su dung ho xi hop ve sinh nam 1995 la 27,33% (thanh thi 54,9%, nong thon 17,3%), nam 2000 la 44,07% (thanh thi 81,77%, nong thon 32,49%).
III. Bao dam quyen cua phu nu, cham soc va bao ve tre em, gia dinh, nguoi gia, nguoi tan tat
1. Bao dam quyen phu nu, xoa bo moi hinh thuc phan biet doi xu voi phu nu
Nha nuoc Viet Nam thuc day va bao ve quyen cua phu nu thong qua cac quy dinh cu the trong Hien phap va phap luat, dac biet la Bo luat Hon nhan va Gia dinh (sua doi) nam 2000. Ngay 21/1/2002, Thu tuong Chinh phu ban hanh Quyet dinh so 19/2002/QD-TTg ve viec phe duyet Chien luoc quoc gia vi su tien bo cua Phu nu Viet Nam den 2010. Cac van ban phap ly da cu the hoa quyen binh dang cua phu nu voi nhieu co hoi tham gia cac hoat dong chinh tri, kinh te, van hoa va xa hoi.
Ve mat to chuc, Uy ban Quoc gia vi su tien bo cua Phu nu Viet Nam da duoc thanh lap, do mot Pho Thu tuong phu trach. Dung dau Uy ban Quoc gia hien nay la Chu tich Hoi Lien hiep phu nu Viet Nam, Uy vien Trung uong Dang, Dai bieu Quoc hoi.
O Viet Nam, phu nu chiem 50,8% tong dan so cua ca nuoc voi tuoi tho binh quan la 74 nam, cao hon tuoi tho 67,4 nam cua nam. Phu nu duoc bao dam quyen lam viec va binh dang trong co hoi viec lam voi nam gioi. Chinh sach doi moi cua Viet Nam da tao co hoi cho phu nu tham gia ngay cang nhieu vao cac hoat dong kinh te-xa hoi cua dat nuoc. Nu gioi chiem 50% tong so lao dong cua ca nuoc, trong mot so nganh con chiem ty le cao hon nhu nong-lam nghiep-thuy san chiem 53%, cong nghiep nhe chiem 65%, thuong mai-dich vu chiem 68,6%, cong chuc Nha nuoc chiem 65%. Trong linh vuc tai chinh, tin dung nu chiem 30% va trong linh vuc ngoai giao chiem 30%.
Ty le that nghiep cua lao dong nu thap hon so voi nam gioi, binh quan 6 nam qua, ty le that nghiep cua lao dong nu la 6,29% (ty le that nghiep chung la 7,51%)
Lao dong nu duoc quan tam nhieu hon trong thoi ky thai san va tuoi nghi huu. Viet Nam la mot trong nhung nuoc danh nhieu uu tien cho phu nu trong linh vuc nghi thai san voi thoi gian nghi sinh con tuong doi cao, vuot muc thoi gian qui dinh toi thieu 12 tuan trong Cong uoc bao ve thai san cua To chuc lao dong quoc te (ILO) va hon han 2 thang so voi thoi ky bao cap truoc day, the hien su quan tam to lon cua Nha nuoc Viet Nam doi voi suc khoe cua phu nu va tre em.
Vai tro cua nguoi phu nu Viet Nam trong doi song chinh tri ngay cang tang va da co mat o cac vi tri lanh dao o tat ca cac cap. Ty le Dai bieu Quoc hoi la nu da tang: khoa 1987–1992 chiem 17%, khoa 1992–1997 chiem 18,48%, khoa 1997–2002 chiem 26,22%, khoa 2002–2007 chiem 27,31%. Viet Nam dung thu 2 trong khu vuc Chau A-Thai Binh Duong va dung thu 9/135 nuoc tren the gioi ve ty le nu la Dai bieu trong Quoc hoi. Phu nu co mot Uy vien Ban Bi thu Trung uong Dang Cong san Viet Nam, mot Pho Chu tich nuoc, chiem 11,9% tong so Bo truong va tuong duong, 7,3% tong so Thu truong va tuong duong, 13% tong so Vu truong va tuong duong, 3,9 % tong so Tong Giam doc, 3,3% Chu tich tinh, 7,3% tong so Giam doc So.
Binh dang ve giao duc giua nam gioi va nu gioi ngay cang duoc bao dam va ty le nu gioi duoc giao duc o moi cap tang cao. Ty le nu gioi tai cac cap hoc dat kha, mau giao 48,2%, tieu hoc 47,9%, trung hoc co so 46,9%, pho thong trung hoc 46,8%, cao dang 51,9%, dai hoc 39,1%. Da hinh thanh mot doi ngu can bo nu co trinh do hoc van cao nhu Giao su chiem 3,5%, Pho giao su chiem 5,9%, Tien sy khoa hoc chiem 5,1%, Tien sy chiem 12,6%.
Ty le xa, phuong co y sy san nhi hoac nu ho sinh da tang tu 74,5% nam 1997 len 88,1% nam 2001. Tuong ung so lan kham thai trung binh cua 1 phu nu co thai da tang tu 1,6 lan len 2,1 lan; ty le phu nu co thai duoc tiem phong uon van lon hon 2 lan tang tu 83,5% len 88,6%. Ty le phu nu de duoc can bo y te cham soc hien da dat kha cao, len den 95,2%.
2. Bao dam quyen tre em
Voi nhan thuc tre em la hanh phuc cua gia dinh, la tuong lai cua dat nuoc, tre em hom nay la the gioi ngay mai, Viet Nam coi viec bao ve, cham soc va giao duc tre em la trach nhiem cua Nha nuoc, cua toan xa hoi va cua moi gia dinh, Hien phap va phap luat Viet Nam co nhieu dieu khoan quy dinh rieng ve bao ve quyen cua tre em nhu: Hien phap nam 1992; Luat Bao ve, cham soc va giao duc tre em (12/8/91); Luat Pho cap giao duc tieu hoc (12/8/91); Luat Bao ve moi truong (27/12/93); Luat Ngan sach nha nuoc (20/3/96); Luat Giao duc (2/12/98); Bo luat Hinh su (21/12/99); Luat Hon nhan va gia dinh (9/6/2000) v.v... Uy ban thieu nien nhi dong cua Quoc hoi da tich cuc phoi hop voi cac co quan chuc nang bao dam thuc hien tot nhat nhung chu truong, chinh sach noi tren. De thuc hien viec bao dam quyen cua tre em, trong Chinh phu co mot co quan cap Bo la Uy ban Bao ve va Cham soc Tre em va Chinh phu da ban hanh nhieu chinh sach ve cham soc suc khoe ba me, tre em, dinh duong, chinh sach giao duc, pho cap tieu hoc, phuc loi xa hoi cho tre em co hoan canh dac biet kho khan va chinh sach cham lo phat trien van hoa tinh than cho tre em. Ngay 31/5/1999, Thu tuong Chinh phu da ban hanh Quyet dinh ve viec phe duyet Chuong trinh hanh dong bao ve tre em co hoan canh dac biet kho khan giai doan 1999-2002 voi 5 de an: ngan chan va giai quyet tinh trang tre em lang thang kiem song va bi lam dung suc lao dong; phong ngua tre em bi xam hai nhan pham, danh du, tre em bi xam hai tinh duc; phong chong te nan su dung ma tuy trong tre em...
Viet Nam da tro thanh mot trong nhung nuoc Chau A dau tien va nuoc thu 2 tren the gioi ky va phe chuan Cong uoc Quoc te ve Quyen tre em, la nuoc tich cuc thuc hien cam ket, hop tac voi quoc te nham cai thien phuc loi tre em trong dieu kien thu nhap binh quan dau nguoi con thap. Ngay 28/11/2001, Viet Nam da phe chuan hai Nghi dinh thu khong bat buoc bo sung cho Cong uoc Quoc te Quyen Tre em (1-Nghi dinh thu khong bat buoc ve buon ban tre em, mai dam tre em va van hoa pham khieu dam tre em; 2-Nghi dinh thu khong bat buoc ve viec su dung tre em trong xung dot vu trang).
Mac du con nhieu kho khan, nhung voi su no luc kien tri, cung voi nhung thanh tuu to lon ve phat trien kinh te-van hoa-xa hoi, trong hon mot thap ky qua, Viet Nam da dat duoc nhieu thanh tuu to lon, co y nghia quan trong trong viec cai thien chat luong cuoc song cua tre em va trong su nghiep bao ve, cham soc, giao duc tre em.
Hau het cac chi tieu ve cham soc suc khoe tre em da duoc nang cao trong thoi ky 1997-2001. Viet Nam da dat duoc mot so muc tieu va tieu chuan quoc te. Nam 2000 Viet Nam da duoc quoc te cong nhan la thanh toan benh bai liet. Ty le tu vong cua tre duoi 5 tuoi da giam tu 5,8% (nam 1990) xuong con 3,28% (nam 2003) (muc tieu den 2000 la 5,5%); ty le tre em duoi 5 tuoi duoc uong dung dich bu nuoc khi bi tieu chay dat 97% (muc tieu 80%), ty le khong thieu vitamin A dat 100%; ty le mac soi giam 82,1% so voi nam 1986; ty le chet soi giam 97,3% so 1986; ty le so sinh co can nang thap duoi 2500 gram da giam tu 14% xuong con 7,1% (muc tieu 9%); ty le thieu mau o phu nu co thai chi con 30%. Da co 70% tre em mo coi khong noi nuong tua duoc cham soc, giup do tai cong dong; 100% tre em hoi huong hop phap duoc cham soc, tai hoa nhap; tren 80% tre em sut moi, ho ham ech duoc phau thuat nu cuoi (nam 1997 la 871 em, nam 1998 la 2055 em, nam 1999 la 2275 em, nam 2000 la 926 em, nam 2001 la 1.101 em; tong cong 5 nam (1977-2001) la 7.228 em).
Mot so muc tieu tuy chua dat, nhung da giam mot cach ro ret, nhu: ty le suy dinh duong tre em duoi 5 tuoi giam tu 42% (nam 1993) xuong con 28,4% (nam 2003); ty le tu vong cua tre em duoi 1 tuoi giam tu 43,3% (nam 1995) xuong con 21% (nam 2003); ty le chet me lien quan den thai san giam tu 110/100. 000 ca de (nam 1995) xuong con 85/100.000 ca de (nam 2004).
Trong linh vuc giao duc, nhieu chi tieu da dat va vuot muc tieu de ra cua chuong trinh hanh dong quoc gia vi tre em giai doan 1991-2000, nhu ty le tre em di hoc mau giao 3-5 tuoi dat 37% so voi muc tieu 35-40%; ty le tre 5 tuoi di hoc mau giao dat 78% so voi muc tieu 70-80%; ty le tre em 14 tuoi hoc het tieu hoc dat 90% so voi muc tieu 90%; ty le tre em 14 tuoi hoc het lop 3 dat 94% so voi muc tieu 90%; ty le luu ban tieu hoc con 3% so voi muc tieu duoi 5%; ty le bo hoc tieu hoc con 4% so voi muc tieu duoi 6%; ty le tre 6 tuoi di hoc tieu hoc dat 93% so voi muc tieu 90%; ty le luu ban trung hoc co so con 2% so voi muc tieu 5%; ty le tu 15 tuoi tro len biet chu dat 94% so voi muc tieu 90%; ty le so truong hoc thuc hien giao duc the chat dat 60% so voi muc tieu 50%.
Nha nuoc co nhieu chinh sach nang cao doi song van hoa cho tre em. Den nam 2000 da co 50,8% tong so huyen, quan co co so van hoa vui choi cho tre em, vuot muc tieu de ra la 50%. Mot so chi tieu co ban ve van hoa vui choi cho tre em da tang qua cac nam: Nha van hoa thieu nhi tu cho chi co 226 nam 1997 da tang len 261 nam 2001; So luong chuong trinh phat thanh cho tre em tang tu 365 chuong trinh nam 1997 len 708 nam 2001; thoi luong phat song chuong trinh truyen hinh cho tre em tu 4.875 phut nam 1997 len 7300 phut nam 2001.
3. Bao dam quyen cua nguoi tan tat va nan nhan chat doc mau da cam
Sau nhieu thap ky chien tranh khoc liet, Viet Nam hien nay la mot quoc gia co ty le nguoi tan tat rat cao voi gan 5 trieu nguoi (chiem hon 6% dan so), trong do co tren 3 trieu nguoi do hau qua chien tranh, gan 1,5 trieu nguoi tan tat nang.
Voi truyen thong "Uong nuoc nho nguon" doi voi nhung nguoi co cong voi nuoc, “Thuong nguoi nhu the thuong than”, “la lanh dum la rach", Viet Nam luon thuc hien chu truong gan viec phat trien kinh te voi giai quyet cac van de xa hoi, Chinh phu rat quan tam giup do, cham soc va tao moi co hoi binh dang cho nguoi bi thiet thoi, trong do co nguoi tan tat va khuyet tat. Hien phap nam 1992 ghi ro: "Nguoi gia, nguoi tan tat, tre em mo coi khong noi nuong tua duoc Nha nuoc va xa hoi giup do. Nha nuoc va xa hoi tao moi dieu kien cho tre em tan tat duoc hoc van hoa va hoc nghe phu hop". Nam 1998, Nha nuoc ban hanh Phap lenh ve Nguoi tan tat quy dinh: “Nha nuoc khuyen khich tao dieu kien thuan loi cho nguoi tan tat thuc hien binh dang cac quyen ve chinh tri, kinh te, van hoa, xa hoi va phat huy kha nang cua minh de on dinh doi song, hoa nhap cong dong, tham gia cac hoat dong xa hoi. Nguoi tan tat duoc Nha nuoc va xa hoi tro giup, cham soc suc khoe, phuc hoi chuc nang tao viec lam phu hop va duoc huong cac quyen loi khac theo quy dinh cua phap luat”. Dieu 31 cua Phap lenh quy dinh lay ngay 18-4 hang nam la Ngay bao ve, cham soc nguoi tan tat. Bo Luat lao dong Viet Nam da quy dinh cac doanh nghiep tren lanh tho Viet Nam co trach nhiem nhan lao dong la nguoi tan tat vao lam viec voi ty le tu 2% den 3% so voi tong so lao dong. Doanh nghiep nao khong thuc hien duoc thi trich mot phan loi nhuan de dong gop vao quy ho tro viec lam cho nguoi tan tat.
Cho den nay, tren 38% so nguoi tan tat nang da thuong xuyen duoc tro cap xa hoi, trong do co khoang 1% duoc nuoi duong o cac co so bao tro xa hoi; 200 co so bao tro xa hoi, trong do 75% la do Nha nuoc thanh lap va cap kinh phi nuoi duong. He thong cac Trung tam chinh hinh va phuc hoi chuc nang da tro giup dung cu chinh hinh va xe lan cho nhieu nguoi tan tat. Cac co so y te da kham, chua benh mien phi cho nguoi tan tat nang va tre em ngheo tan tat. Tren 6.000 tre em tan tat da theo hoc tai 70 truong chuyen biet va tren 50.000 tre em tan tat khac duoc theo hoc tai cac truong khac. Cac chuong trinh quoc gia ve dao tao nghe, tao viec lam, xoa doi giam ngheo da danh su quan tam dac biet doi voi nguoi tan tat trong ca nuoc, dac biet doi voi vung sau, vung xa, dong bao dan toc it nguoi. Hai truong day nghe cho nguoi tan tat thuoc Bo Lao dong-Thuong binh va Xa hoi hang nam thu hut khoang 1.000 nguoi vao hoc nghe. Cac to chuc xa hoi nhu Hoi Bao tro nguoi tan tat va tre em mo coi, Hiep hoi The thao nguoi khuyet tat, Hoi Nguoi mu Viet Nam, cung tham gia tich cuc vao viec tao viec lam cho nguoi tan tat, thu hut hang nghin nguoi mu va nguoi tan tat khac lam viec. Cho den nay da co 400 co so san xuat kinh doanh do nguoi tan tat thanh lap va quan ly, voi 145.000 nguoi tan tat lam viec, duoc Nha nuoc ho tro hon 14 ty dong. Nguoi diec duoc tham gia cac cau lac bo, duoc ho tro may tro thinh, duoc hoc van hoa, duoc uu tien bo tri viec lam. Cung voi su quan tam, cham soc cua Nha nuoc va xa hoi, ban than nguoi tan tat da khong ngung vuon len de that su hoa nhap cong dong. Nguoi tan tat tham gia cac hoat dong the duc the thao, van hoa. Nhieu van dong vien la nguoi tan tat tham gia thi dau quoc te va gianh huy chuong. Hoat dong van nghe, the duc the thao that su da tro thanh mot trong nhung cau noi truc tiep de nguoi tan tat hoa nhap cuoc song, xay dung niem tin va thai do ung xu binh dang cua xa hoi voi nguoi tan tat.
Viet Nam luon tham gia va huong ung tich cuc cac hoat dong cua cong dong quoc te vi nguoi tan tat. Viet Nam da ky vao ban Tuyen bo nam 1993 ve su tham gia day du va binh dang cua nguoi tan tat trong khu vuc chau A-Thai Binh Duong; Thang 12/ 2001 Viet Nam da dang cai to chuc Cuoc van dong huong ung Thap ky khu vuc chau A-Thai Binh Duong vi nguoi tan tat 1993-2002. Thang 1/2001, Ban Dieu phoi cac hoat dong ho tro nguoi tan tat Viet Nam thuoc Bo Lao dong – Thuong binh va Xa hoi duoc thanh lap. Sau 4 nam hoat dong, Ban da co nhieu dong gop, tham muu cho Chinh phu, cac bo, nganh lien quan to chuc thuc hien cac Nghi quyet cua Lien hop quoc, Uy ban Kinh te – Xa hoi khu vuc chau A - Thai Binh Duong (UNESCAP), cac chuong trinh hanh dong khu vuc chau A - Thai Binh Duong, don doc, theo doi, giam sat cac chinh sach, che do doi voi nguoi tan tat, gop phan thuc day viec ban hanh bo quy chuan, tieu chuan dau tien o Viet Nam ve xay dung cac cong trinh bao dam nguoi tan tat tiep can su dung nham hoa nhap cong dong. Hien nay, Viet Nam la mot trong nhung nuoc duoc Uy ban Kinh te – Xa hoi khu vuc chau A - Thai Binh Duong (UNESCAP) danh gia tot ve viec thiet lap ke hoach va trien khai kip thoi "Khuon kho hanh dong thien nien ky huong toi mot xa hoi hoa nhap, khong vat can va vi quyen cua nguoi tan tat.
Mot trong nhung hau qua lau dai va nang ne cua chien tranh ma Chinh phu Viet Nam no luc giai quyet la di chung do chat doc da cam / dioxin My su dung trong chien tranh o Viet Nam. Theo so lieu cua Bo Quoc phong My cong bo tu nam 1961 den 1971, quan doi My da rai xuong mien Nam Viet Nam 72 trieu lit chat doc hoa hoc, trong do co 44 trieu lit chat da cam chua 170 kg dioxin - mot chat cuc ky doc hai da gay ra nhieu benh nhu ung thu va tai bien sinh san o nguoi, di truyen toi cac doi con chau, gay ra rat nhieu can benh hiem ngheo nhu quai thai, bai liet, cam diec, mu loa, thieu nang tri tue. Hien nay o Viet Nam co khoang 2 trieu nguoi bi anh huong truc tiep cua chat doc da cam, trong do co khoang 200.000 tre em bi di tat bam sinh. Da so nan nhan chat doc da cam dang phai ganh chiu nhung benh tat het suc nang ne va co hoan canh song rat kho khan.
Phat huy truyen thong nhan dao tot dep cua dan toc Viet Nam, Nha nuoc Viet Nam da thanh lap Uy ban 10-80 de dieu tra nhung hau qua cua chien tranh hoa hoc va lap Ban chi dao 33 de khac phuc hau qua chat doc mau da cam. Ngay 24/7/1998, Hoi Chu thap do Viet Nam da thanh lap Quy bao tro nan nhan chat doc da cam voi su tham gia cua nhieu doan the xa hoi nhu Hoi Cuu chien binh Viet Nam, Tong lien doan lao dong Viet Nam, Hoi nong dan Viet Nam, Hoi Lien hiep phu nu Viet Nam, Hoi Luat gia Viet Nam, Doan Thanh nien Cong san Ho Chi Minh.
Hien nay, ngoai Quy bao tro nan nhan chat doc da cam trung uong, da thanh lap 57 Quy bao tro tai cac tinh, thanh. Trong 6 nam hoat dong, Quy bao tro trung uong da huy dong duoc 23 ty dong va cac Quy bao tro dia phuong quyen gop duoc 50 ty dong. 300.000 nan nhan chat doc mau da cam da duoc giup do kham chua benh, phau thuat chinh hinh, phuc hoi chuc nang, hoc van hoa, hoc nghe, cap phuong tien hanh nghe, cap hang ngan xe lan, xay nha tinh nghia v.v. Ngay 10 thang 8 hang nam la ngay ca nuoc hanh dong vi nan nhan chat doc mau da cam, danh dau ngay 10/8/1961, quan doi My da dung may bay len thang H34 phun chat doc hoa hoc xuong Quoc lo 14, bac thi xa Kon tum. Ngay 10/1/2004, Hoi nan nhan chat doc mau da cam duoc thanh lap nham keu goi su giup do cua dong bao trong nuoc cung nhu cong dong quoc te ho tro nan nhan chat doc mau da cam. Nhieu le phat dong quyen gop giup do nan nhan chat doc mau da cam duoc to chuc thu hut su quan tam cua dong dao quan chung nhu phong trao "Noi vong tay lon", lay chu ky, phat hanh xo so ung ho nan nhan chat doc mau da cam.
4. Bao dam quyen cua nguoi cao tuoi
Nguoi cao tuoi la mot luc luong xa hoi quan trong, gop phan khong nho vao su nghiep doi moi va phat trien cua dat nuoc. Voi chinh sach quan tam cham soc va phat huy vai tro cua nguoi cao tuoi, Nha nuoc Viet Nam da ban hanh nhieu van ban luat va chinh sach khang dinh vi the, vai tro cua nguoi cao tuoi trong xa hoi, cung nhu khang dinh trach nhiem cham soc va phat huy vai tro cua nguoi cao tuoi trong gia dinh, Nha nuoc va xa hoi, trong do co the ke den Phap lenh Nguoi cao tuoi ban hanh nam 2000; nam 2004, Uy ban Quoc gia ve nguoi cao tuoi do mot Pho Thu tuong lam Chu tich da duoc thanh lap. Quoc hoi cung da ban hanh Nghi quyet ve xuc tien xay dung Chuong trinh hanh dong quoc gia ve nguoi cao tuoi.
Dap ung nguyen vong cua dong dao nguoi cao tuoi, ngay 10/5/1995, Hoi Nguoi cao tuoi Viet Nam duoc thanh lap, chi sau khoang nua nam, Hoi Nguoi cao tuoi da thanh lap o gan 70 % so xa, phuong, thi tran trong ca nuoc, thu hut hon 5 trieu nguoi cao tuoi. Den nay, sau hon 10 nam thanh lap, to chuc Hoi da "sau re ben goc" tai 10.257 xa, phuong tren ca nuoc, voi 6.469.454 hoi vien, thu hut 79 % tong so nguoi cao tuoi trong ca nuoc. Trong do co 8.000 vi lao thanh cach mang, 1,4 trieu can bo huu tri, 1,7 trieu cuu chien binh, 6.600 Ba me Viet Nam Anh hung (con song), 34.000 cu tung bi dich bat, tu day.
CHUONG III
HOP TAC QUOC TE TRONG LINH VUC BAO DAM
VA PHAT TRIEN QUYEN CON NGUOI
Voi chu truong "Viet Nam san sang la ban, la doi tac tin cay cua cac nuoc trong cong dong quoc te, phan dau vi hoa binh, doc lap, hop tac va phat trien", Viet Nam luon mo cua, san sang giao luu, mo rong vong tay don ban be xa gan, tang cuong doi thoai va hop tac quoc te, ke ca trong linh vuc quyen con nguoi tren co so binh dang, xay dung, ton trong va hieu biet lan nhau. Voi tinh than do, Viet Nam da chu dong tham gia vao nhieu linh vuc hop tac ve quyen con nguoi trong khuon kho cac dien dan da phuong cung nhu trong quan he song phuong va dat duoc nhieu ket qua tich cuc.
Tham gia vao cac cong uoc quoc te ve quyen con nguoi la mot chu truong thuong xuyen va nhat quan cua Viet Nam, the hien cam ket cung nhu quyet tam cua Viet Nam trong viec bao dam va thuc hien cac tieu chuan phap ly quoc te ve quyen con nguoi. Viet Nam da tro thanh thanh vien cua hau het cac cong uoc quoc te quan trong cua Lien hop quoc ve quyen con nguoi , cu the la 8 cong uoc sau: Cong uoc ve Quyen Dan su, Chinh tri; Cong uoc ve quyen Kinh te, Van hoa, Xa hoi; Cong uoc ve Xoa bo moi hinh thuc phan biet doi xu voi phu nu; Cong uoc ve Xoa bo moi hinh thuc phan biet chung toc; Cong uoc Quyen Tre em; va hai Nghi dinh thu bo sung ve tre em trong xung dot vu trang va chong su dung tre em trong cac hoat dong mai dam va tranh anh khieu dam; Cong uoc ve ngan ngua va trung phat cac toi ac A-pac-thai; Cong uoc ve khong ap dung nhung han che luat phap doi voi toi pham chien tranh va toi chong nhan loai. Ke tu khi tro thanh thanh vien cua To chuc Lao dong the gioi (ILO), Viet Nam da gia nhap 15 cong uoc quoc te ve quyen lao dong, trong do co nhung cong uoc quan trong nhu: Cong uoc so 5 ve Tuoi toi thieu cua tre em duoc tham gia vao lao dong cong nghiep; Cong uoc so 100 ve Tra cong binh dang giua lao dong nam va nu; Cong uoc so 111 ve Khong phan biet doi xu trong viec lam va nghe nghiep…
Viet Nam nghiem chinh thuc hien cac nghia vu cua cac cong uoc quoc te ma Viet Nam da tham gia. Viet Nam da trinh va bao ve thanh cong tat ca cac bao cao quoc gia lien quan cac cong uoc quoc te ve quyen con nguoi. Cu the: Viet Nam da trinh va bao ve thanh cong bao cao ve viec thuc hien Cong uoc Chong Phan biet Doi xu voi Phu nu (CEDAW) vao ngay 11/7/2001, bao cao ve tinh hinh thuc hien cong uoc Xoa bo cac hinh thuc phan biet chung toc (CERD) ngay 15/8/2001; 2 bao cao lien quan den Cong uoc ve Quyen Dan su, Chinh tri (CCPR) (Bao cao lan thu nhat bao ve ngay 12/7/1990) va Bao cao gop lan 2,3, bao ve ngay 14/7/2002); 2 bao cao ve Cong uoc Quyen tre em (CRC) (Bao cao dau tien duoc trinh va bao ve ngay 20/1/1993 va Bao cao lan 2 va 3, bao ve ngay 12/1/2003). Hien nay, Viet Nam da xay dung xong Bao cao quoc gia doi voi tinh hinh thuc hien Cong uoc ve Chong Phan biet Doi xu voi Phu nu lan thu 4 va bao ve Bao cao tai tru so Lien hop quoc vao nam 2005. Viec hoan thanh mot khoi luong cong viec lon de nop hau het cac bao cao dung thoi han the hien su nghiem tuc va cam ket manh me cua Viet Nam doi voi viec bao dam ton trong va thuc hien cac cam ket quoc te trong linh vuc quyen con nguoi . Dieu nay da duoc Uy ban theo doi thuc hien cong uoc cung nhu cong dong quoc te ghi nhan va danh gia cao.
Trong khuon kho da phuong, Viet Nam da tich cuc phoi hop voi cac nuoc dong gop cho muc tieu chung la thuc day va bao ve quyen con nguoi va nhung nguyen tac co ban cua luat quoc te ve quyen con nguoi. Viet Nam da tham gia tich cuc vao mot so co che cua Lien hop quoc ve quyen con nguoi nhu Uy ban Nhan quyen nhiem ky 2001-2003, Uy ban Phat trien Xa hoi nhiem ky 2001-2004, Hoi dong Kinh te - Xa hoi nhiem ky 1998-2000. Tai cac dien dan da phuong nay, dac biet la tai Uy ban III Dai hoi dong va Uy ban Nhan quyen Lien hop quoc, Viet Nam da tich cuc phoi hop voi cac nuoc dong gop cho muc tieu chung la thuc day va bao ve quyen con nguoi va nhung nguyen tac co ban cua luat quoc te ve nhan quyen.
Dac biet, Viet Nam da tich cuc tham gia vao cuoc dau tranh chong xu huong chinh tri hoa va thai do “tieu chuan kep" cua mot so nuoc trong van de nhan quyen, chong viec su dung cac nghi quyet ve ‘tinh hinh nhan quyen" tai mot so nuoc de gay suc ep va can thiep vao cong viec noi bo, xam pham chu quyen cua cac nuoc dang phat trien; dau tranh de cao va thuc day viec thuc hien cac quyen kinh te, van hoa, xa hoi va quyen phat trien len ngang bang voi cac quyen dan su, chinh tri; chu dong va tich cuc tham gia dong tac gia nhieu du thao nghi quyet de cao va thuc day viec thuc hien cac quyen kinh te, van hoa, xa hoi dac biet la cac du thao nghi quyet lien quan den quyen tre em, quyen phu nu, van de giao duc, phong chong ma tuy, toi pham…
Viet Nam cung da tham gia va dong gop tich cuc vao cong viec cua Nhom cac nuoc co cung quan diem ve Nhan quyen, Nhom Chau A, gop phan vao viec khang dinh nhung quan diem va lap truong tich cuc ve nhan quyen tai LHQ. Tai Khoa hop lan thu 42 cua Uy ban Phat trien Xa hoi (2/2004), duoc su ho tro cua mot so nuoc ban be trong khu vuc, Viet Nam da dua sang kien, kien nghi chu de uu tien cua Khoa hop tiep theo cua Uy ban la "Hop tac quoc te de ngan chan va giai quyet cac loai benh dich nghiem trong". Viet Nam cung la mot trong ba nuoc dang phat trien da dua du thao dieu khoan qui dinh ve "Hop tac quoc te" vao thanh mot dieu khoan chinh trong noi dung du thao Cong uoc quoc te ve nguoi tan tat, lam co so de cac nuoc dang phat trien thao luan va dau tranh trong cac khoa hop hien nay cua Uy ban dac biet soan thao Cong uoc neu tren.
Ben canh hoat dong tai cac dien dan da phuong, Viet Nam chu truong san sang doi thoai va hop tac song phuong voi cac quoc gia khac ve nhung van de quyen con nguoi , xa hoi cung quan tam. Trong nhung nam qua,Viet Nam da tien hanh 10 vong doi thoai voi Hoa Ky (1994 – 2002), 4 vong doi thoai voi cac nuoc Lien minh chau Au (EU), 3 vong doi thoai voi O-xtray-li-a va mot so vong doi thoai khac voi Na-uy, Thuy Dien, Thuy Sy. Rieng nam 2004, Viet Nam da tien hanh cuoc doi thoai voi EU, O-xtray-li-a va Na-uy. Muc dich cua Viet Nam trong viec tang cuong doi thoai voi cac nuoc la nham giup cac quoc gia hieu biet sau sac hon ve nhung dieu kien dac thu cua tung nuoc nhu he thong chinh sach, hoan canh lich su, ban sac van hoa,…voi tinh than chung la tim kiem diem dong, han che bat dong, neu cao nguyen tac khach quan, khong thien vi, khong chinh tri hoa van de quyen con nguoi .
Ben canh do, Viet Nam con chu dong moi mot so bao cao vien cua Lien hop quoc va don nhieu doan nuoc ngoai vao tim hieu tinh hinh tai Viet Nam. Ngoai ra, xuat phat tu nhu cau trao doi hoc thuat va tim hieu kinh nghiem giua cac quoc gia trong linh vuc bao dam quyen con nguoi, Viet Nam da dang cai to chuc mot so hoi thao, hoi nghi quoc te ve linh vuc nay, cu the la Hoi thao ve Cong uoc quoc te chong tra tan va doi xu vo nhan dao (thang 12/2003); Hoi thao Viet Nam - EU ve An tu hinh (thang 11/2004), Hoi thao ve quyen con nguoi lan thu 6 do Trung Quoc – Na-uy – Ca-na-da dong bao tro voi su tham gia cua hon 20 nuoc trong khu vuc (thang 12/2004). Tai cac cuoc hoi thao nay, Viet Nam da tao co hoi cho cac dai bieu quoc te hieu ro hon chinh sach cua Viet Nam ve quyen con nguoi noi chung va chinh sach cu the tren tung linh vuc bao ve quyen con nguoi. Cac cuoc hoi thao nay thuc su la dien dan trao doi coi mo, thang than, cong khai nham thuc day hieu biet lan nhau.
Ben canh cac hoat dong trao doi ve quyen con nguoi giua cac co quan chinh phu cua Viet Nam voi cac nuoc, Viet Nam con khuyen khich su trao doi giua cac hoc gia ve van de quyen con nguoi. Trung tam nghien cuu quyen con nguoi thuoc Hoc vien Chinh tri Quoc gia Ho Chi Minh cua Viet Nam da hop tac voi Thuy Dien, Thuy Si, Ca-na-da ve dao tao luat quoc te ve quyen con nguoi, luat nhan dao; voi Dan Mach xuat ban sach ve vi thanh nien; voi Uc nang cao trinh do can bo giang day ve luat quoc te; voi Quy nhi dong Lien hop quoc (UNICEF) ve quyen tre em; Hoi chu thap do quoc te ve luat quoc te ve nhan dao; va trao doi kinh nghiem ve truyen thong nhan quyen, dao tao voi Trung Quoc va Lao.
Cong tac tuyen truyen doi ngoai noi chung va dac biet trong linh vuc quyen con nguoi ngay cang duoc quan tam va day manh. Cac co quan dai dien cua Viet Nam o nuoc ngoai tang cuong cong tac tiep xuc tuyen truyen doi ngoai, gioi thieu ve tinh hinh dat nuoc, con nguoi Viet Nam; moi nam, hang chuc nghin an pham tuyen truyen doi ngoai duoc gui di cac noi, chu trong cac noi dung de cap den nhung thanh tuu ve phat trien kinh te, xa hoi, bao dam va nang cao doi song vat chat, van hoa tinh than cua moi nguoi dan. Chi tinh rieng nam 2003, Bo Ngoai giao Viet Nam da gui ra nuoc ngoai hon 250.000 to bao, tap chi, 6.000 to roi, 2.500 anh, 8.500 cuon sach cac loai gioi thieu ve Viet Nam; ra nhieu ban tin chuyen de ve linh vuc quyen con nguoi, ton giao, tin nguong tai Viet Nam. Thong qua cac hoat dong nay, ban be ngay cang hieu hon ve chinh sach doi ngoai noi chung va cac thanh tuu trong linh vuc bao ve quyen con nguoi o Viet Nam.
CHUONG IV
VE MOT SO LUAN DIEU VU CAO VIET NAM
TRONG VAN DE QUYEN CON NGUOI
Voi nhung thanh tuu ke tren, Nha nuoc va nhan dan Viet Nam co quyen tu hao ve nhung ket qua da dat duoc trong viec thuc day va bao ve quyen con nguoi o Viet Nam, xung dang voi su danh gia cao cua dong dao du luan quoc te. The nhung, mot so the luc thu dich, voi muc tieu va y do chinh tri rieng, da va dang tim moi cach xuyen tac va vu cao Viet Nam ve cac van de nhan quyen, dan chu, ton giao, dan toc.
Ho thuong vu cao Viet Nam vi pham cac quyen dan su, chinh tri va cac quyen tu do ca nhan, trong do co viec han che va dan ap quyen tu do ngon luan, tu do chinh kien; chi trich Viet Nam bat giam va xet xu khong theo chuan muc quoc te nhung nguoi ma ho goi la “dau tranh cho dan chu va nhan quyen;” xuyen tac chinh sach doan ket va binh dang giua cac ton giao, dan toc cua Nha nuoc Viet Nam; ra suc chi trich vai tro lanh dao cua Dang Cong san Viet Nam, doi xoa bo Dieu 4 cua Hien phap nam 1992 quy dinh ve vi tri va vai tro cua Dang Cong san Viet Nam trong he thong chinh tri cua dat nuoc…
Toan bo noi dung cac chuong tren da bac bo cac luan diem sai trai nay.
Cac to chuc cuc doan, hoat dong khung bo nhu kieu Nguyen Huu Chanh, "Quy Nguoi Thuong" (MFI) do Ksor Kok cam dau duoi su bao tro cua cai goi la To chuc Dang Cap tien Xuyen Quoc gia (TRP)… duoc che cho, ho tro. To chuc "Quy Nguoi Thuong" thuc chat tap hop mot so tan quan cua FULRO (Front unifie pour la Liberation des Races Oppremees hay United Front for the Liberation of Oppressed Races) chay sang My, sau khi cac hoat dong tho phi cua chung bi dap tan vao dau nhung nam 1990. Ksor Kok, tu nhan la "Tong Thong" cua cai goi la "Nha nuoc De Ga doc lap," ra suc hoat dong ly khai va vi muc dich do vu cao Viet Nam "dan ap, bat giam va cuong buc nguoi dan toc it nguoi bo dao" Tin lanh o Tay Nguyen, tim moi cach gay chia re, pha hoai doan ket dan toc, kich dong bao loan... ma cac vu bieu tinh, bao loan tai Tay Nguyen nam 2001 va 2004 la bieu hien.
To chuc "Bao ve quyen lam nguoi Viet Nam" do Vo Van Ai la Chu tich, tap hop mot so phan tu cay cu truoc that bai cua chung tai mien Nam Viet Nam nam 1975 da ra suc chong pha, boi nho hinh anh cua chinh nuoc minh. Loi dung danh nghia la Pho chu tich Lien doan Nhan quyen (FIDH), mot to chuc phi chinh phu quoc te co quy che tu van cua ECOSOC, Vo Van Ai lien tuc chong Viet Nam tai cac khoa hop cua Uy ban nhan quyen Lien Hop Quoc.
Cac to chuc tren nup duoi chieu bai "dan chu, nhan quyen" duoc su ung ho cua mot so luc luong nuoc ngoai. Ho tim moi cach che cho cho mot nhum nguoi nup duoi nhan hieu "tranh dau cho tu do, nhan quyen" de phuc vu cho tham vong ca nhan va loi ich cua nuoc ngoai, trong khi do chang doai hoai gi toi tieng noi cua so dong. Trong nhieu truong hop ho danh lon xong nhung ke vi pham phap luat, bien chung thanh cac "chien si bao ve tu do." Nhan day cung phai noi rang, nhung luan dieu, mo hinh cua nhung vi menh danh la "chien si dau tranh cho tu do, dan chu" muon ap dat o Viet Nam chang qua cung chi la nhung ban sao toi mo hinh xa la cua nhung nuoc co hoan canh lich su, van hoa, kinh te hoan toan khac. Neu ho thuc su "yeu nuoc" thi da chang nup bong ngoai bang de gay kho de cho dat nuoc.
Tuong tu nhu vay, ho chi cham lo toi quyen "tu do ton giao" cua vai vi doi lot ton giao di lam chinh tri phuc vu cho ben ngoai chu dau co cham lo toi doi song cua giao dan, tin do?
Tinh hinh hien nay da khac truoc. Nuoc Viet Nam da tro thanh mot quoc gia thong nhat, co chu quyen, mot chu the binh dang trong cong dong quoc te, muon la ban va doi tac tin cay cua tat ca cac nuoc. Co so cho moi quan he on dinh giua cac quoc gia chi co the la nguyen tac ton trong doc lap, chu quyen cua nhau, khong can thiep cong viec noi bo cua nhau, hop tac binh dang cung co loi, thong qua doi thoai de giai quyet moi bat dong, khac biet.
Theo tinh than do, Viet Nam hoan nghenh cam ket cua cac nuoc ton trong doc lap chu quyen va toan ven lanh tho cua Viet Nam the hien tai cac van kien ky ket giua Viet Nam voi cac nuoc va gan day la Tuyen bo chung giua Cong hoa Xa hoi chu nghia Viet Nam va Hop chung quoc Hoa Ky ngay 21/6/2005 trong do neu ro nguyen tac quan he doi tac la "binh dang, ton trong lan nhau va hai ben cung co loi,"Chinh phu Hoa Ky ung ho doi voi an ninh va toan ven lanh tho cua Viet Nam," "tiep tuc doi thoai thang than va coi mo ve nhung van de cung quan tam, ke ca viec thuc hien cac quyen con nguoi, dieu kien cho cac tin do va dan toc it nguoi." Viec thuc hien nghiem chinh nhung cam ket tren day se tao dieu kien thuan loi cho viec thu hep bat dong, thuc day viec hop tac cung co loi.
KET LUAN
Nhung thanh tuu trong cong cuoc bao ve va phat trien quyen con nguoi o Viet Nam la ket qua cua su ket hop nhuan nhuyen giua ban chat uu viet, tien bo cua che do xa hoi chu nghia voi truyen thong nhan dao, nhan van cua dan toc Viet Nam, giua chinh sach nhat quan cua Nha nuoc Viet Nam luon dat con nguoi la trong tam trong su phat trien dat nuoc, voi viec thuc hien nghiem tuc cac chuan muc va nghia vu duoc quy dinh trong cac Cong uoc quoc te co ban ve quyen con nguoi ma Viet Nam da tham gia.
Trong suot 60 nam qua ke tu khi Chu tich Ho Chi Minh, doc ban Tuyen ngon Doc lap, khai sinh ra Nha nuoc dan chu nhan dan dau tien o Viet Nam, dan toc Viet Nam da vuot qua biet bao thu thach, kho khan cua chien tranh ac liet, ngheo doi va lac hau, tao dung nen nen tang vung chac cho mot xa hoi thuc su cong bang, dan chu, van minh, ma o do cac quyen tu do co ban cua nguoi dan duoc bao ve va khong ngung phat trien. Ben canh cac quyen dan su, chinh tri, cac quyen kinh te, van hoa, xa hoi luon duoc chu trong thong qua mot loat chinh sach tich cuc va hieu qua cua Nha nuoc Viet Nam. Cac thanh tich bao dam quyen con nguoi, dac biet la thanh tuu to lon trong linh vuc xoa doi giam ngheo, y te, giao duc, van hoa duoc cong dong quoc te cong nhan rong rai.
Su nghiep Doi moi duoc tien hanh trong gan 20 nam qua o Viet Nam thu duoc nhung thanh tuu quan trong tren moi linh vuc: kinh te phat trien nhanh, dat nuoc hoa binh va on dinh, doi song duoc cai thien ro ret va dac biet, cac quyen cua moi nguoi dan ve kinh te, van hoa, xa hoi, dan su, chinh tri deu duoc bao dam va tang cuong. Nhung thanh tuu quan trong do the hien sinh dong y chi va quyet tam cua Nha nuoc Viet Nam trong viec bao dam va khong ngung thuc day cac quyen con nguoi o Viet Nam. Mat khac, thanh cong cua su nghiep Doi moi dem lai cho Viet Nam mot bai hoc quy bau la mot khi xay dung duoc nha nuoc thuc su cua dan, do dan va vi dan, khi thiet lap duoc mot xa hoi ma trong do moi ca nhan, trong khi huong thu cac quyen va tu do theo luat dinh, luon neu cao tinh than trach nhiem voi cong dong, thi quoc gia do co the bao dam cho cong dan minh cuoc song am no, hanh phuc. Bai hoc nay da va dang tiep tuc duoc Nha nuoc Viet Nam thuc hien mot cach nhat quan va co hieu qua.
Cach mang Viet Nam da dua mot dan toc no le len lam chu dat nuoc; cong cuoc Doi moi dang dem lai am no, hanh phuc cho toan dan, nguoi dan duoc thu huong nhung quyen con nguoi co ban quy dinh tai Hien chuong Lien hop quoc. Do la mot thuc te sang to nhu anh mat troi, khong ban tay den toi nao co the che lap duoc.
Nguon: www.mofa.gov.vn

markdown:
Ngay 18-8-2005, Bo Ngoai giao Viet Nam da cong bo
*Sach trang* ve tinh hinh nhan quyen tai Viet Nam den dong dao dai dien cac co quan ngoai giao va bao chi nuoc ngoai. Day la lan dau tien Bo Ngoai giao cho cong bo Sach trang ve van de nhan quyen o Viet Nam. **Cong bo Sach trang ve nhan quyen: Tien toi xoa bo hinh phat tu hinh**
Cuon sach duoc cong bo vao thoi diem dien ra cac su kien lon nhu 60 nam ngay Viet Nam gianh lai chu quyen dat nuoc, 30 nam non song thu ve mot moi va 5 nam Lien Hop Quoc de ra Muc tieu phat trien Thien nien ky (MDGs), trong do Viet Nam cung mot so nuoc trong khu vuc da dat duoc nhung thanh tuu quan trong.
TS xin gioi thieu toan van
*Sach trang* den ban doc **Cuon sach "Thanh tuu bao ve va phat trien quyen con nguoi o Viet Nam"**
MUC LUC
Loi mo dau
Chuong I: Quan diem, chinh sach cua Viet Nam ve quyen con nguoi
Chuong II: Nhung thanh tuu cua Viet Nam trong thuc hien va phat trien quyen con nguoi
I. Bao dam quyen con nguoi ve dan su va chinh tri
1. Bao dam cac quyen bau cu, ung cu va tham gia quan ly Nha nuoc va xa hoi
2. Bao dam quyen tu do ngon luan, tu do bao chi va thong tin
3. Bao dam quyen tu do hoi hop va lap hoi
4. Bao dam quyen tu do tin nguong, ton giao
5. Bao dam binh dang va thuc day quyen cua dong bao cac dan toc it nguoi
6. Bao dam quyen song, duoc ton trong ve nhan pham va bat kha xam pham ve than the
7. Bao dam quyen tu do di lai va cu tru
II. Bao dam thuc hien cac quyen con nguoi ve kinh te, van hoa va xa hoi
1. Bao dam quyen phat trien kinh te, nang cao doi song vat chat cua nguoi dan
2. Bao dam cac quyen ve xa hoi
3. Bao dam quyen y te
III. Bao dam quyen cua phu nu, cham soc va bao ve
tre em, gia dinh, nguoi gia, nguoi tan tat
1. Bao dam quyen phu nu, xoa bo moi hinh thuc phan biet doi xu voi phu nu
2. Bao dam quyen tre em
3. Bao dam quyen cua nguoi tan tat va nan nhan chat doc mau da cam
4. Bao dam quyen cua nguoi cao tuoi
Chuong III: Hop tac quoc te trong linh vuc bao dam vaphat trien quyen con nguoi
Chuong IV: Mot so luan dieu vu cao Viet Nam trong van de quyen con nguoi
Ket luan
**LOI NOI DAU**
Trai qua lich su hang nghin nam dung nuoc va giu nuoc, nhan dan Viet Nam da phai do biet bao xuong mau de gianh lay nhung quyen co ban cua con nguoi: duoc song trong dieu kien doc lap, tu do, co com an, ao mac, nha o, duoc hoc hanh, nhan pham duoc ton trong. Ngay trong ban Tuyen ngon Doc lap ngay 2 thang 9 nam 1945, khai sinh ra Nha nuoc Viet Nam doc lap, tu do, Chu tich Ho Chi Minh da khang dinh "tat ca cac dan toc tren the gioi deu sinh ra binh dang, dan toc nao cung co quyen song, quyen sung suong va quyen tu do".
Nha nuoc Viet Nam khong chi khang dinh su ton trong va bao ve quyen con nguoi ma con lam het suc minh de bao dam va thuc hien quyen con nguoi tren thuc te, thong qua viec xay dung va khong ngung hoan thien he thong phap luat va thuc thi cac bien phap cu the nham phat trien kinh te, van hoa, xa hoi, de moi nguoi dan co cuoc song ngay cang day du ve vat chat, phong phu ve tinh than; xay dung mot xa hoi cong bang, dan chu, van minh, bao dam thuc hien va thuc day quyen con nguoi tren dat nuoc Viet Nam.
De giup du luan the gioi hieu ro va dung dan ve truyen thong bao ve va phat trien quyen con nguoi o Viet Nam, ve tinh hinh nhan quyen o Viet Nam, Bo Ngoai giao nuoc Cong hoa xa hoi chu nghia Viet Nam cong bo cuon sach "Thanh tuu bao ve va phat trien quyen con nguoi o Viet Nam."
Ve de tai nay, day la tai lieu duoc xuat ban lan dau, do do co the con chua duoc hoan thien va con nhieu thieu sot, do do mong ban doc gop y de bo sung va hoan thien trong cac dip xuat ban tiep theo.
**CHUONG I** **QUAN DIEM, CHINH SACH** **CUA VIET NAM VE QUYEN CON NGUOI**
1. Trong suot chieu dai lich su, loai nguoi luon dau tranh nham giai phong con nguoi, xay dung mot xa hoi cong bang, dan chu, van minh. Trong thoi gian dai dan toc Viet Nam bi nuoc ngoai do ho, phai ganh chiu nhung hy sinh to lon de gianh doc lap dan toc va tu do cua To quoc. Bang cuoc dau tranh bat khuat, kien cuong qua nhieu the ky, dan toc Viet Nam da khang dinh rang, quyen thieng lieng, co ban nhat cua con nguoi la quyen duoc song trong doc lap, tu do, quyen duoc tu quyet dinh van menh cua minh. Day cung chinh la nguyen tac co tinh nen tang ve quyen tu quyet dan toc da duoc khang dinh trong Hien chuong Lien Hop Quoc va tai Dieu 1 cua ca 2 Cong uoc quoc te co ban nhat cua Lien Hop Quoc ve quyen con nguoi: Cong uoc quoc te ve cac quyen Kinh te, Xa hoi, Van hoa va Cong uoc quoc te ve cac quyen Dan su, Chinh tri.
Chu tich Ho Chi Minh, nguoi sang lap ra nuoc Viet Nam moi, luc sinh thoi luon co mot uoc vong: "Toi chi co mot su ham muon, ham muon tot bac, la lam sao cho nuoc ta duoc hoan toan doc lap, dan ta duoc hoan toan tu do, dong bao ai cung co com an ao mac, ai cung duoc hoc hanh". Y nguyen do cua Nguoi phan anh khat vong cua nhan dan Viet Nam, the hien nhung gia tri thiet yeu ve quyen con nguoi, la muc dich, ton chi hoat dong xuyen suot cua Nha nuoc Viet Nam. Dan toc Viet Nam, khong phan biet gia tre, gai trai, sac toc, ton giao da doan ket mot long, vuot qua moi thu thach, gian kho, hy sinh de gianh va giu cac quyen co ban do.
Nha nuoc Viet Nam luon xac dinh con nguoi vua la muc tieu, vua la dong luc cua su nghiep xay dung dat nuoc. Nha nuoc Viet Nam khang dinh con nguoi la trung tam cua cac chinh sach kinh te - xa hoi, thuc day va bao ve quyen con nguoi la nhan to quan trong cho su phat trien ben vung, bao dam thang loi su nghiep cong nghiep hoa va hien dai hoa dat nuoc. Moi chu truong, duong loi, chinh sach cua Viet Nam deu nham phan dau cho muc tieu "dan giau, nuoc manh, xa hoi cong bang, dan chu, van minh”, tat ca vi con nguoi va cho con nguoi.
Tung la nan nhan cua nhieu cuoc chien tranh xam luoc, su vi pham lon nhat quyen con nguoi, hon ai het Viet Nam hieu ro rang quyen con nguoi vua mang tinh pho bien, the hien khat vong chung cua nhan loai, duoc ghi trong Hien chuong cua Lien Hop Quoc, vua co tinh dac thu doi voi tung xa hoi va cong dong. Chinh phu Viet Nam cho rang, trong mot the gioi ngay cang da dang, khi tiep can va xu ly van de quyen con nguoi can ket hop hai hoa cac chuan muc, nguyen tac chung cua luat phap quoc te voi nhung dieu kien dac thu ve lich su, chinh tri, kinh te - xa hoi, cac gia tri van hoa, ton giao, tin nguong, phong tuc tap quan cua moi quoc gia va khu vuc. Khong mot nuoc nao co quyen ap dat mo hinh chinh tri, kinh te, van hoa cua minh cho mot quoc gia khac. Viet Nam cho rang, can tiep can mot cach toan dien tat ca cac quyen con nguoi ve dan su, chinh tri, kinh te, xa hoi, van hoa trong mot tong the hai hoa, khong duoc xem nhe bat cu quyen nao. Dong thoi, cac quyen va tu do cua moi ca nhan chi co the duoc bao dam va phat huy tren co so ton trong quyen va loi ich chung cua dan toc va cong dong; quyen loi phai di doi voi nghia vu doi voi xa hoi. Viec chi uu tien hoac tuyet doi hoa cac quyen dan su, chinh tri va mot so quyen tu do ca nhan, khong quan tam thich dang den quyen phat trien, cac quyen kinh te, xa hoi va van hoa cua ca cong dong la cach de cap phien dien, khong phan anh day du buc tranh toan canh ve quyen con nguoi .
Chinh phu Viet Nam cho rang, viec bao dam va thuc day quyen con nguoi truoc het la trach nhiem va quyen han cua moi quoc gia. Cac quoc gia co trach nhiem xay dung he thong phap luat trong nuoc phu hop voi cac nguyen tac co ban cua luat phap quoc te, dac biet la Hien chuong Lien hop quoc co tinh den hoan canh cña moi nuoc de bao dam cho nguoi dan duoc thu huong quyen con nguoi mot cach tot nhat. Do khac biet ve hoan canh lich su, che do chinh tri, trinh do phat trien, gia tri truyen thong van hoa… nen cach tiep can ve quyen con nguoi cua moi quoc gia co the khac nhau. Viec hop tac va doi thoai giua cac quoc gia de thuc day va bao ve quyen con nguoi la mot yeu cau can thiet va khach quan. Viet Nam ung ho viec tang cuong hop tac quoc te trong linh vuc quyen con nguoi tren co so doi thoai binh dang, xay dung, ton trong va hieu biet lan nhau, khong can thiep vao cong viec noi bo cua nhau, vi muc tieu chung la thuc day va bao ve ngay cang tot hon cac quyen con nguoi. Viet Nam cung cho rang khong nuoc nao co quyen su dung van de quyen con nguoi lam cong cu can thiep vao cong viec noi bo cac quoc gia, gay doi dau, gay suc ep chinh tri, tham chi su dung vu luc hoac lam dieu kien trong quan he hop tac kinh te, thuong mai... voi nuoc khac.
Trong mot the gioi tuy thuoc lan nhau, cac quyen con nguoi chi co the duoc ton trong va bao ve trong mot moi truong hoa binh, an ninh, binh dang va phat trien ben vung, trong do cac gia tri nhan ban duoc ton trong va bao ve. Cuoc dau tranh vi cac quyen con nguoi can tien hanh dong thoi voi cac bien phap ngan chan cac cuoc chien tranh, xung dot, khung bo, ngheo doi, dich benh, toi pham xuyen quoc gia... dang hang ngay, hang gio de doa hoa binh, an ninh, doc lap va phon vinh cua moi quoc gia, ngan can viec thuc day va bao ve quyen con nguoi tren toan the gioi.
Cac quan diem neu tren cua Viet Nam hoan toan phu hop voi cac nguyen tac, noi dung co ban va xu the phat trien theo huong tien bo cua luat phap quoc te noi chung va trong linh vuc quyen con nguoi noi rieng.
2. Xuat phat tu chu truong khong ngung phat trien quyen con nguoi, Nha nuoc Viet Nam da va dang xay dung va hoan thien he thong phap luat de bao dam cac quyen con nguoi duoc ton trong va thuc hien mot cach day du nhat. Quyen con nguoi, mot khi da duoc Hien phap va phap luat ghi nhan, se tro thanh y chi chung cua toan xa hoi, duoc xa hoi tuan thu va duoc phap luat bao ve.
Ngay sau khi gianh duoc doc lap nam 1945, quyen con nguoi, quyen cong dan da duoc ghi nhan trong Hien phap nam 1946 cua nuoc Viet Nam Dan chu Cong hoa va sau do tiep tuc duoc khang dinh, mo rong trong cac Hien phap nam 1959, 1980 va 1992 (sua doi nam 2001). Hien phap Viet Nam nam 1992, van kien phap ly cao nhat cua Nha nuoc Viet Nam, da ghi nhan mot cach trang trong, ro rang va toan dien cac quyen con nguoi (tai cac dieu 2 va 50) va noi dung cac quyen nay da duoc the hien xuyen suot trong cac chuong, muc cua Hien phap, dac biet duoc neu tap trung tai Chuong 5 ve cac quyen va nghia vu co ban cua cong dan.
Cac quyen con nguoi quy dinh trong Hien phap da khong ngung duoc cu the hoa trong cac van ban phap quy cua Viet Nam. Chi tinh tu nam 1986 den nay, Viet Nam da ban hanh 13.000 van ban phap luat cac loai, trong do co hon 40 bo luat va luat, tren 120 phap lenh, gan 850 van ban cua Chinh phu va tren 3000 van ban phap quy cua cac bo, nganh duoc thong qua va thuc thi. Rieng trong nam 2004, Quoc hoi da thao luan va thong qua 13 luat va 8 phap lenh trong cac linh vuc khac nhau.
Nhu vay, Hien phap va phap luat Viet Nam da the hien day du tat ca cac quyen co ban, pho bien cua con nguoi duoc neu trong Tuyen ngon Nhan quyen the gioi nam 1948 va cac cong uoc quoc te khac cua Lien hop quoc ve quyen con nguoi. Dieu nay chung to nhung tien bo vuot bac va nhung co gang rat lon cua Nha nuoc Viet Nam trong viec ton trong, bao ve va bao dam quyen con nguoi trong boi canh Viet Nam con dang trong qua trinh xay dung mot Nha nuoc phap quyen, khi tinh hinh kinh te, xa hoi cua dat nuoc con nhieu kho khan.
**CHUONG II** **NHUNG THANH TUU CUA VIET NAM** **TRONG VIEC THUC HIEN VA THUC DAY QUYEN CON NGUOI**
I. Bao dam quyen con nguoi ve dan su va chinh tri
Ngay tu khi ra doi, Nha nuoc Viet Nam da dat o vi tri cao nhiem vu bao dam quyen con nguoi. Trong ban Tuyen ngon doc lap doc ngay 2 thang 9 nam 1945, Chu tich Ho Chi Minh da trinh trong tuyen bo: "Nuoc Viet Nam co quyen huong tu do va doc lap va su that da thanh mot nuoc tu do, doc lap. Toan the dan toc Viet Nam quyet dem tat ca tinh than va luc luong, tinh mang va cua cai de giu vung quyen tu do, doc lap ay" .
Tren tinh than do, cac quyen con nguoi da duoc khang dinh ro trong cac ban Hien phap tu khi lap nuoc den nay. Hien phap dau tien cua Nha nuoc Viet Nam 1946 moi chi gom co 70 Dieu, nhung da danh cho viec quy dinh cac quyen nghia vu co ban cua cong dan den 18 dieu va duoc trinh bay tap trung tai mot chuong: "Nghia vu va quyen loi cong dan" va dat trang trong o vi tri uu tien, ngay tai Chuong II.
Hien phap 1959 la buoc phat trien hon nua so voi Hien phap 1946 voi 21 dieu khoan quy dinh cac quyen va nghia vu cua cong dan.
Hien phap 1980 la Hien phap cua nuoc Viet Nam thong nhat, ke thua va phat huy tinh than cua hai Hien phap truoc, voi 29 dieu quy dinh cu the ve cac quyen cua cong dan.
Hien phap Viet Nam nam 1992, la Hien phap cua cong cuoc doi moi, da khang dinh: "Nha nuoc Cong hoa xa hoi chu nghia Viet Nam la Nha nuoc cua nhan dan, do nhan dan, vi nhan dan. Tat ca quyen luc Nha nuoc thuoc ve nhan dan..." (Dieu 2); “O nuoc Cong hoa xa hoi chu nghia Viet Nam, cac quyen con nguoi ve chinh tri, dan su, kinh te van hoa va xa hoi duoc ton trong, the hien o cac quyen cong dan va duoc quy dinh trong Hien phap va phap luat" (Dieu 50).
Nha nuoc Viet Nam da ban hanh nhieu van ban phap luat de cu the hoa noi dung quyen con nguoi quy dinh trong Hien phap Viet Nam nam 1992 sua doi, cung nhu noi dung quyen con nguoi theo Cong uoc quoc te ve cac quyen dan su, chinh tri nam 1966. Trong so nay, co nhung dao luat quan trong, truc tiep lien quan den linh vuc dan su chinh tri nhu: Luat to chuc Quoc hoi, Luat bau cu dai bieu Quoc hoi, Luat to chuc Chinh phu, Luat bau cu dai bieu Hoi dong nhan dan, Luat to chuc Hoi dong nhan dan va Uy ban nhan dan, Luat to chuc Toa an nhan dan, Luat to chuc Vien kiem sat nhan dan, Bo Luat Dan su, Bo Luat to tung dan su, Bo Luat Hinh su, Bo Luat To tung Hinh su, Luat Bao chi, Luat Xuat ban, Phap lenh khieu nai, to cao cua cong dan...
Trong qua trinh xay dung va truoc khi thong qua Hien phap va cac dao luat quan trong, du thao cac van ban deu duoc cong bo rong rai de lay y kien dong gop cua nhan dan va duoc chinh ly tren co so cac y kien dong gop tren. Bang viec tham gia vao qua trinh xay dung luat phap, nhan dan da thuc hien cac quyen tu do, dan chu cua minh va cac van ban phap luat quan trong deu the hien duoc y chi, loi ich va nguyen vong cua nhan dan.
1. Bao dam cac quyen bau cu, ung cu va tham gia quan ly Nha nuoc va xa hoi
Viet Nam chu truong xay dung mot Nha nuoc phap quyen cua dan, do dan va vi dan. Nha nuoc Viet Nam thuc hien phuong cham "dan biet, dan ban, dan lam, dan kiem tra"; nhan dan la nguoi quyet dinh moi cong viec cua Nha nuoc. Cong dan Viet Nam co quyen tham gia quan ly xa hoi mot cach truc tiep hoac thong qua nguoi dai dien do ho lua chon. Thong qua bau cu, nguoi dan tu lua chon ra nhung nguoi dai dien cho y chi, nguyen vong cua minh. Nha nuoc Viet Nam khong ngung phan dau de bao dam va tao dieu kien cho moi cong dan thuc hien quyen tham gia quan ly Nha nuoc va xa hoi, coi day la mot trong nhung nhom quyen quan trong nhat cua cong dan.
Hien phap Viet Nam neu ro: nhan dan su dung quyen luc Nha nuoc thong qua Quoc hoi va Hoi dong nhan dan la nhung co quan dai dien cho y chi va nguyen vong cua nhan dan, do nhan dan bau ra va chiu trach nhiem truoc nhan dan; cong dan co quyen tham gia quan ly Nha nuoc va xa hoi, tham gia thao luan cac van de chung cua ca nuoc va dia phuong, kien nghi voi co quan Nha nuoc, bieu quyet khi Nha nuoc to chuc trung cau y dan; cong dan, khong phan biet dan toc, nam nu, thanh phan xa hoi, tin nguong, ton giao... du 18 tuoi tro len deu co quyen bau cu va du 21 tuoi tro len deu co quyen ung cu vao Quoc hoi, Hoi dong nhan dan.
Trong cuoc bau cu Quoc hoi khoa XI, nhiem ky 2002-2007 va bau cu Hoi dong nhan dan cac cap ngay 25/4/2004 da co toi hon 99% so cu tri di bau. Ty le cu tri thuc hien quyen bau cu o muc cao nhu vay la do nguoi dan ngay cang y thuc duoc quyen cua minh. So dai bieu nu o Quoc hoi va Hoi dong nhan dan cac cap ngay cang tang. Hien nay, trong tong so 498 dai bieu Quoc hoi co 136 dai bieu la nu, 86 dai bieu la nguoi dan toc it nguoi, 7 dai bieu Quoc hoi Viet Nam la chuc sac ton giao.
Trong nhung nam qua, hoat dong va vai tro cua Quoc hoi ngay cang duoc tang cuong. Dai bieu Quoc hoi la nhung dai dien truc tiep cua nhan dan o moi tang lop, moi gioi, ho la cac nha hoat dong chinh tri, xa hoi, tri thuc, cong nhan, nong dan, gioi tu hanh va dai dien cua cac dan toc it nguoi. Quoc hoi da thuc hien mot cach hieu qua cong tac lap phap va giam sat cua minh. Trong moi ky hop Quoc hoi, phan chat van cac thanh vien Chinh phu da tro thanh viec lam thuong xuyen, ngay cang di vao thuc chat va co tac dung nhu dien dan de nguoi dan thong qua dai bieu cua minh chat van cach thuc dieu hanh cua Chinh phu, dac biet doi voi cac hien tuong tieu cuc, tham nhung va de xuat cac giai phap khac phuc kho khan, thach thuc. Viec truyen hinh truc tiep cac phien chat van cua Quoc hoi da tao dieu kien tot hon cho nguoi dan trong viec thuc thi cac quyen kiem tra, giam sat hoat dong cua Chinh phu.
Thu tuong Chinh phu da ban hanh Nghi dinh so 29 ngay 11/5/1998 ve Quy che thuc hien dan chu o cap xa, phuong va Nghi dinh so 71 ngay 8/9/1998 ve Quy che thuc hien dan chu o co quan. Cac quy che dan chu o co so da tao dieu kien cho cac tang lop nhan dan tham gia tich cuc vao tien trinh xay dung, hoach dinh va giam sat viec thuc hien chinh sach cua Nha nuoc, duoc nhan dan dong tinh, huong ung; vi tri lam chu cua nguoi lao dong o co so khong ngung duoc nang cao.
Quyen khieu nai, to cao cua nhan dan duoc ton trong va bao ve; viec giai quyet so vu khieu nai, to cao cua nguoi dan ngay cang co hieu qua hon. Theo quy dinh, cac co quan Chinh phu phai tiep dan, nghe dan trinh bay va giai dap cho dan, dong thoi phai to chuc kiem tra va giai quyet cac khieu nai, to cao cua nhan dan. Nghi dinh so 51/2002/ND-CP ngay 26/4/2002 cua Chinh phu ve viec thi hanh Luat Bao chi cung quy dinh trong thoi han 15 ngay ke tu khi nhan duoc y kien, kien nghi phe binh, khieu nai, to cao cua cong dan do co quan bao chi chuyen hay dang, phat tren bao, nguoi dung dau co quan Nha nuoc hoac to chuc xa hoi huu quan phai thong bao cho co quan bao chi biet tinh hinh giai quyet vu viec. Phap luat cung quy dinh viec den bu thiet hai ve vat chat va tinh than cho nhung nguoi bi oan sai.
2. Bao dam quyen tu do ngon luan, tu do bao chi va thong tin
Viet Nam ton trong va bao dam cac quyen tu do ngon luan, tu do bao chi va thong tin cua nguoi dan. Hien phap Viet Nam nam 1992 da neu ro: "cong dan co quyen tu do ngon luan, tu do bao chi; co quyen duoc thong tin theo quy dinh cua phap luat.” He thong phap luat Viet Nam ve bao chi, xuat ban, phat thanh, truyen hinh ngay cang duoc hoan thien theo huong bao dam tot hon quyen tu do ngon luan cua nhan dan. Luat Bao chi nam 1989, duoc sua doi va bo sung ngay 12/6/1999, da the hien day du chinh sach cua Nha nuoc Viet Nam ton trong va bao ve quyen tu do ngon luan, tu do bao chi cua cong dan nham tang cuong vi tri, vai tro va quyen han cua bao chi va nha bao. Luat Bao chi qui dinh: “Nha nuoc tao dieu kien thuan loi de cong dan thuc hien quyen tu do bao chi, quyen tu do ngon luan tren bao chi. Khong mot to chuc, ca nhan nao duoc han che, can tro bao chi, nha bao hoat dong. Bao chi khong bi kiem duyet truoc khi in, phat song". Luat Xuat ban cung quy dinh cong dan duoc quyen tu do cong bo cac tac pham cho cong chung ma khong bi kiem duyet. Luat Bao chi con qui dinh: cong dan duoc thong tin va phat bieu y kien qua bao chi ve tinh hinh dat nuoc va the gioi; quyen duoc tiep xuc, cung cap tin, bai, anh va tac pham cho bao chi va nha bao ma khong chiu su kiem duyet cua to chuc, ca nhan nao; quyen dong gop y kien xay dung va thuc hien duong loi, chu truong, chinh sach va phap luat; quyen phe binh, kien nghi, khieu nai, to cao tren bao chi...
Trong cac nam qua, hoat dong cua cac phuong tien thong tin dai chung ngay cang coi mo, soi dong. Cac phien hop cua Quoc hoi, Hoi dong nhan dan, nhat la cac buoi chat van duoc truyen hinh truc tiep tren vo tuyen truyen hinh. Nhieu chuong trinh doi thoai, tranh luan, tra loi, tham do y kien … voi noi dung phong phu, da dang ve moi van de da duoc dang tai, truyen thanh va truyen hinh rong rai.
Su phat trien nhanh chong, da dang ve loai hinh va phong phu ve noi dung va cac phuong tien thong tin dai chung o Viet Nam la mot minh chung ve tu do ngon luan, tu do bao chi va thong tin o Viet Nam. Nam 1990, Viet Nam chi co 258 bao va tap chi, nay tang len toi 553 co quan bao chi in voi gan 700 an pham, 200 bao dien tu va he thong bao chi tren mang internet. Ngoai bao chi cua cac co quan Nha nuoc, co rat nhieu bao, tap chi cua cac to chuc chinh tri, cac to chuc xa hoi va nghe nghiep voi tren 550 trieu ban bao duoc xuat ban hang nam. Viet Nam hien co 1 dai phat thanh quoc gia, 1 dai truyen hinh quoc gia, 4 Dai Truyen hinh khu vuc va 64 dai phat thanh, truyen hinh cap tinh, thanh pho; hon 600 dai truyen thanh cap huyen. Dai Tieng noi Viet Nam va Dai Truyen hinh Viet Nam da khong ngung nang cao cong suat, tang thoi luong phat song, mo rong dien phu song rong khap trong ca nuoc, toi cac khu vuc nong thon, mien nui, hai dao, vung sau, vung xa. Tren 80% ho gia dinh nghe duoc Dai Tieng noi Viet Nam va tren 70% so ho xem duoc cac chuong trinh cua Dai Truyen hinh Viet Nam. Cac tinh, thanh pho deu co dai phat thanh, truyen hinh voi thoi luong phat song ngay cang tang. Nhieu chuong trinh truyen hinh cua nuoc ngoai duoc chieu rong rai o Viet Nam nhu CNN, BBC, TV5, DW, RAI, HBO…
Bao chi o Viet Nam da tro thanh dien dan ngon luan cua cac to chuc xa hoi, nhan dan, la cong cu quan trong bao ve loi ich cua xa hoi, cac quyen tu do cua nhan dan; la luc luong quan trong trong cong tac kiem tra, giam sat viec thuc thi chinh sach va phap luat cua Nha nuoc. Bao chi da dong vai tro quan trong trong phat hien, dua tin nhieu vu viec vi pham phap luat, gop phan vao cuoc dau tranh chong tham nhung, tieu cuc va cac te nan xa hoi, xay dung bo may cong quyen trong sach, vung manh. Moi nguoi dan deu co quyen de dat nguyen vong, phat bieu va dong gop y kien tren tat ca cac van de chinh tri, kinh te, xa hoi, van hoa thong qua cac phuong tien thong tin dai chung. Chung loai thong tin tren bao chi, dai phat thanh va truyen hinh ngay cang phong phu va cap nhat hon do nguon cung cap thong tin nhieu va da dang hon.
Nguoi dan Viet Nam ngay cang duoc tiep can tot hon voi cong nghe thong tin hien dai, dac biet la Internet. Chinh phu Viet Nam chu truong khuyen khich va tao moi dieu kien de nguoi dan tiep can, khai thac va su dung rong rai thong tin tren mang Internet bang Nghi dinh 55/2001/ND-CP ngay 23/8/2001 ve quan ly, cung cap va su dung dich vu Internet. Tuy dich vu Internet moi duoc dua vao khai thac, su dung va noi mang toan cau tu thang 11/1997 song trinh do phat trien va toc do dang ky su dung Internet tai Viet Nam da tang nhanh, dat muc tuong duong nhieu nuoc o chau luc. Hien nay Internet da hinh thanh mang luoi cung cap dich vu 64/64 tinh, thanh pho. Tinh den thang 11/2004, 14 nha cung cap dich vu Internet da duoc cap giay phep voi 5.875.973 thue bao; ty le so dan su dung Internet dat 7,7%, tang gan gap doi so voi thoi diem thang 3/2004 (4,18%). 93,48% truong pho thong va 100% truong dai hoc noi mang internet. Da co hon 300 trong so 6.776 tram buu dien cap xa ket noi mang internet.
3. Bao dam quyen tu do hoi hop va lap hoi
Hien phap, Bo Luat Hinh su, Bo Luat Dan su va nhieu van ban phap luat cua Viet Nam quy dinh cu the cac quyen cua nguoi dan duoc tu do hoi hop va lap hoi. Chinh phu cung ban hanh mot so Chi thi lien quan den hiep hoi nhu Chi thi 01-CT/HDBT nam 1989 ve quan ly to chuc va hoat dong cua cac Hoi quan chung; Chi thi 202-CT/HDBT nam 1990 ve chap hanh cac quy dinh cua Nha nuoc ve lap hoi.
O Viet Nam, ngoai Dang Cong san Viet Nam, con co Mat tran To quoc Viet Nam, 5 doan the bao gom Tong Lien doan lao dong Viet Nam, Hoi Lien hiep phu nu Viet Nam, Doan thanh nien cong san Ho Chi Minh, Hoi cuu chien binh Viet Nam, 300 to chuc nhan dan bao gom cac to chuc xa hoi, to chuc xa hoi nghe nghiep hoat dong tren pham vi toan quoc so voi 115 to chuc nam 1990 voi hang chuc trieu hoi vien. Dang Cong san Viet Nam da duoc Hien phap nam 1992 xac dinh la "...doi tien phong cua giai cap cong nhan Viet Nam, dai bieu trung thanh quyen loi cua giai cap cong nhan, nhan dan lao dong va cua ca dan toc..." va "...la luc luong lanh dao Nha nuoc va Xa hoi." Dang hoat dong trong khuon kho phap luat qui dinh. Mat tran To quoc Viet Nam, to chuc dai dien va hiep thuong y kien cua tat ca cac doan the va to chuc nhan dan trong linh vuc chinh tri, xa hoi va cac to chuc nghe nghiep, ton giao, dan toc voi dai dien cua tat ca 54 dan toc anh em.
Viet Nam co 18 to chuc cong doan cap quoc gia va 6020 to chuc cong doan o dia phuong. Cac to chuc nay tich cuc tham gia vao viec xay dung chinh sach lao dong, bao ve quyen va loi ich hop phap cua nguoi lao dong thong qua cac van ban huong dan va hop dong lao dong, dong thoi dong vai tro dai dien cho nguoi lao dong trong thuong luong, ky ket cac thoa uoc lao dong tap the. Ben canh do co cac to chuc cua thanh nien, phu nu, nong dan, cuu chien binh… Ngoai ra con co hang nghin hiep hoi, cau lac bo... hoat dong trong moi linh vuc doi song xa hoi, trong do chu yeu la tu thien va cuu tro nhan dao. Cac to chuc va hiep hoi hoat dong tren nguyen tac tu nguyen, tu quan, doc lap va tuan thu phap luat. Chinh phu chi tro giup tai chinh neu cac chuong trinh, du an va hoat dong phu hop voi chinh sach phat trien kinh te, xa hoi va loi ich chung cua cong dong. Nam 2002, Viet Nam co 18.259 co so cua to chuc xa hoi va 1681 co so cua to chuc xa hoi nghe nghiep. Toc do tang cua cac loai co so nay giai doan 1996 - 2002 nhanh hon su ra doi cua cac co quan Nha nuoc, chung to nhu cau thanh lap hiep hoi cua nguoi dan tang nhanh, quyen tu do thanh lap va tham gia cac to chuc, hiep hoi duoc ton trong va bao dam.
4. Bao dam quyen tu do tin nguong, ton giao
Nha nuoc Viet Nam nhin nhan tin nguong, ton giao la mot nhu cau tinh than chinh dang cua con nguoi. Ton trong va bao dam quyen tu do tin nguong, ton giao va tu do khong tin nguong, ton giao cua nhan dan la chinh sach nhat quan cua Nha nuoc Viet Nam. Ngay sau Cach mang thang Tam nam 1945, Chu tich Ho Chi Minh da nhan manh chinh sach "tin nguong tu do va Luong, Giao doan ket" trong chuong trinh hanh dong cua Chinh phu, coi do la mot trong nhung nhiem vu cap bach cua Nha nuoc Viet Nam. Tu do den nay, Nha nuoc Viet Nam luon ton trong va bao ve quyen cua cac tin do duoc tu do tho cung va thuc hanh tin nguong, ton giao va chinh sach nay da duoc the che hoa bang phap luat.
Dieu 70 Hien phap Viet Nam nam 1992 neu ro: "Cong dan co quyen tu do tin nguong, ton giao, theo hoac khong theo mot ton giao nao. Cac ton giao deu binh dang truoc phap luat. Nhung noi tho tu cua cac tin nguong, ton giao duoc phap luat bao ho". Cong dan theo hoac khong theo tin nguong, ton giao deu binh dang truoc phap luat (Dieu 52 Hien phap). Nguyen tac khong phan biet doi xu vi ly do ton giao con duoc the hien tren moi linh vuc nhu quyen bau cu va ung cu (Dieu 54 Hien phap), trong cac quan he dan su, lao dong, ket hon (cac Dieu 8, 35, 45 Bo Luat Dan su) va nhieu van ban phap quy khac nhu Bo Luat To tung Hinh su, Luat Dat dai, Luat Giao duc... Cac to chuc ton giao hop phap duoc phap luat bao ho, duoc hoat dong ton giao, mo truong dao tao chuc sac, xuat ban kinh sach, sua chua va xay dung co so tho tu theo quy dinh cua phap luat. Nha nuoc chu truong giao dat cho cong dong tin do su dung lau dai va dat dai cua ton giao khong phai chiu thue nhu cac loai dat khac (Dieu 2 Nghi dinh 94/CP ngay 25/8/1994). Luat phap Viet Nam cung nghiem cam moi hanh vi xam pham quyen tu do tin nguong, ton giao cua cong dan, cuong ep dan theo dao, bo dao hoac phan biet doi xu voi cong dan vi ly do tin nguong, ton giao (Dieu 8 Phap lenh Tin nguong, Ton giao) va quy dinh cac hinh phat thich dang doi voi cac toi danh nay (cac Dieu 87 va 129 Bo Luat Hinh su). Cac quy dinh phap ly tren hoan toan phu hop voi tinh than va noi dung ve tu do tin nguong va ton giao da duoc neu trong Tuyen ngon Nhan quyen va Dieu 18 cua Cong uoc quoc te ve cac quyen dan su va chinh tri.
Phap lenh Tin nguong, Ton giao, duoc Uy ban Thuong vu Quoc hoi Viet Nam thong qua ngay 18/6/2004 va co hieu luc ngay 15/11/2004. Phap lenh da cu the hoa cac quy dinh cua Hien phap va the che hoa cac chu truong, chinh sach cua Nha nuoc Viet Nam ve tin nguong, ton giao trong thoi ky doi moi, dap ung day du hon nguyen vong va nhu cau tin nguong, ton giao, tam linh cua nhan dan va bao dam su tuong thich voi cac van ban phap ly quoc te ve quyen con nguoi ma Viet Nam da ky ket hoac tham gia. Dieu 38 cua Phap lenh neu ro: "Trong truong hop dieu uoc quoc te ma Viet Nam ky ket hoac gia nhap co quy dinh khac voi quy dinh cua Phap lenh nay thi thuc hien theo quy dinh cua dieu uoc quoc te do”. Ngay 1/3/2005, Chinh phu da ban hanh Nghi dinh so 22/2005/ND-CP huong dan cu the viec thi hanh Phap lenh tin nguong, ton giao. Ngay 4/2/2005, Thu tuong Chinh phu da co Chi thi 01/2005/CT-TTg ve mot so cong tac doi voi dao Tin lanh, trong do nghiem cam viec ep buoc dong bao theo dao hoac bo dao, tao dieu kien de cac chi hoi Tin lanh xay dung noi tho tu va dang ky sinh hoat ton giao…
Viet Nam la mot quoc gia co nhieu ton giao va nhieu loai hinh tin nguong. Khoang 80% nguoi dan Viet Nam co doi song tin nguong, ton giao. So tin do cac ton giao tang nhanh trong thoi gian qua: nam 2003 o Viet Nam co khoang 20 trieu tin do (tang gan 4,5 trieu so voi nam 1997), thuoc 6 ton giao, trong do Phat giao co gan 10 trieu, Cong giao 5,5 trieu, Cao dai 2,4 trieu, Phat giao Hoa hao 1,6 trieu, Tin lanh gan 1 trieu va Hoi giao co 65.000 tin do. Hien nay co hai to chuc Giao hoi Tin lanh duoc cong nhan va duoc hoat dong thuan loi tai Viet Nam la Tong hoi Hoi Thanh Tin lanh Viet Nam (mien Bac) va Tong Lien hoi Hoi thanh Tin lanh Viet Nam (mien Nam). Nha nuoc dang xem xet de cong nhan mot so to chuc, he phai Tin lanh khac. Moi sinh hoat ton giao ca nhan cua tin do, chuc sac thuoc cac he phai duoc thuc hien binh thuong. Ngoai ra, con hang chuc trieu nguoi tin theo cac tin nguong ban dia nhu tin nguong dan gian cua nguoi Kinh, tin nguong nguyen thuy cua cac dan toc it nguoi. Khach du lich va nguoi nuoc ngoai den Viet Nam rat de dang chung kien so nguoi di le chua, den nha tho va tham du cac le hoi tin nguong rat dong.
So nha tho, den, chua, thanh that va noi tho tu khong ngung tang. Nam 2003, o Viet Nam co khoang 15.244 den, chua Phat giao; 5.456 nha tho, nha nguyen Cong giao; 275 nha tho Tin lanh; 1.205 thanh that Cao dai; 35 co so tho tu cua dao Hoa Hao, 77 Thanh duong Hoi giao va hang chuc ngan dinh, mieu, dien tho. Nam 2003 da co 425 co so tho tu duoc xay lai hoac xay moi (217 cua Phat giao, 177 cua Cong giao, 8 cua Tin Lanh va 23 cua Cao Dai) va 294 co so duoc sua chua, tu bo. Trong nam 2004, co 165 co so tho tu duoc xay moi hoac sua chua, tu bo.
Hang nam, so chuc sac, nha tu hanh va nhung nguoi hoat dong ton giao chuyen nghiep khong ngung tang nham dap ung ngay cang tot hon nhu cau tam linh cua nhan dan. Nam 2003, ca nuoc co 62.486 chuc sac ton giao va nha tu hanh (49.829 nam 1997), trong do co 38.365 chuc sac Phat giao, 15.058 chuc sac Cong giao, 492 chuc sac Tin lanh, 7.350 thuoc Cao dai, 534 thuoc Phat giao Hoa Hao va 669 thuoc Hoi giao. Viec phong chuc, bo nhiem cac chuc sac ton giao duoc tien hanh thuong xuyen: nam 2003 va 2004 da co 2821 chuc sac ton giao duoc phong chuc, bo nhiem trong do co 1169 chuc sac Phat giao, 325 chuc sac Cong giao, 154 chuc sac Tin Lanh, 1078 chuc sac Cao Dai, 95 chuc sac Phat giao Hoa Hao. Tu nam 1975-2000, co 42 Giam muc duoc bo nhiem, trong khi do tu nam 1945-1975, Giao hoi Va-ti-cang chi bo nhiem duoc 33 nguoi.
Cac chuc sac ton giao cung co quyen tham gia quan ly Nha nuoc va xa hoi, co quyen ung cu vao Quoc hoi va Hoi dong nhan dan nhu moi cong dan khac theo quy dinh tai dieu 53 va 54 cua Hien phap. Hien co 7 dai bieu Quoc hoi Viet Nam la chuc sac ton giao (4 dai bieu Phat giao, 2 dai bieu Cong giao, 1 dai bieu Phat giao Hoa Hao) va theo so lieu cua 44/64 tinh, thanh pho, hien co 1171 chuc sac ton giao la dai bieu Hoi dong nhan dan cac cap, trong do cap tinh - thanh pho la 74 nguoi, cap quan - huyen 265 nguoi va cap xa - phuong 832 nguoi.
Cac ton giao o Viet Nam co quyen va duoc Nha nuoc tao dieu kien mo truong va co so dao tao chuc sac, xuat ban kinh sach, tham gia cac hoat dong xa hoi, tu thien, nhan dao... Giao hoi Phat giao Viet Nam hien co 3 hoc vien Phat hoc voi tren 1.000 tang ni sinh (nam 1975, chi co 1 truong Dai hoc Phat giao), 35 lop cao dang va trung cap Phat hoc voi tren 5000 tang, ni sinh; 1076 co so tu thien va nhan dao, trong do co 950 lop hoc tinh thuong. Phat giao Nam Tong Khome co 2.500 cac vi su theo hoc cac lop cao cap, trung cap va trung cap Phat hoc Pali. Giao hoi Cong giao co 6 Dai Chung vien voi 2797 chung sinh va chung sinh du bi, 992 co so hoat dong nhan dao va tu thien (130 co so kham chua benh va dieu duong, 862 co so giao duc va day nghe). Dao Tin lanh co Vien Thanh kinh Than hoc tai thanh pho Ho Chi Minh. Trong thoi gian qua, dao Tin lanh da dao tao va boi duong cho 267 muc su truyen dao, dao Hoa Hao cho 1211 chuc viec va dao Cao dai 1285 chuc sac.
Ve Hoi doan ton giao: Phat giao co 820 gia dinh Phat tu. Cong giao: tong so hoi doan 9.531, trong do cac hoi doan phuc vu le nghi ton giao 4.278; hoat dong khac 5.253.
Hien nay, rieng o Tay Nguyen co 304.876 tin do Tin Lanh, 1286 chi hoi thuoc 8 he phai, 79 muc su va 476 nha truyen dao va truyen dao tinh nguyen. Quyen tu do tin nguong, ton giao va khong tin nguong, ton giao cua cac dan toc it nguoi o Viet Nam duoc Nha nuoc ton trong, bao dam trong khuon kho Hien phap, phap luat. Chinh phu da co nhieu chinh sach nham bao dam hoat dong binh thuong ve tin nguong, ton giao cua dong bao dan toc it nguoi, dao Tin lanh. Chinh phu cung da cong nhan tu cach phap nhan cua 36 chi hoi Tin lanh moi duoc thanh lap o Tay Nguyen.
Cac ton giao o Viet Nam co moi quan he quoc te rong rai. Giao hoi Cong giao Viet Nam co moi quan he ve to chuc va la mot bo phan cua Giao hoi Cong giao hoan vu duoi su lanh dao cua Giao trieu Va-ti-cang. Giao hoi Phat giao Viet Nam cung co moi quan he chat che voi Phat giao the gioi va Phat giao cac nuoc lang gieng nhu Campuchia, Thai Lan, Trung Quoc... Cac to chuc, ca nhan hoat dong trong linh vuc ton giao duoc Nha nuoc tao dieu kien de giao luu quoc te va di dao tao o nuoc ngoai. Tu nam 1993 den het nam 2002 da co 3.272 truong hop giao sy xuat canh (Cong giao 1.600 truong hop, Phat giao 1.303 truong hop, Tin Lanh 36 truong hop, Hoi giao 228 truong hop, Cao Dai 15 truong hop) di hoc, tham du hoi nghi, hanh huong, chua benh, tham than, du lich. Rieng trong nam 2004 da co 317 giao si, chuc sac cac ton giao xuat canh de hoat dong ton giao o nuoc ngoai. Dai dien mot so ton giao nhu Cong giao, Tin lanh, Phat giao tham du Hoi nghi Thien nien ky cac nha lanh dao ton giao tai Niu Ooc, My nam 2000, Tham du doi thoai lien ton tai In-do-ne-xia, Hoi nghi thuong dinh Phat giao tai Mi-an-ma.
Rat nhieu ca nhan, to chuc ton giao nuoc ngoai cung da vao Viet Nam de hoat dong ton giao va giao luu voi cac to chuc ton giao Viet Nam.: Doan Toa thanh Va-ti-cang (hang nam den Viet Nam de lam viec ve nhung van de lien quan den Giao hoi Cong giao), Hiep hoi Phat giao Trung Quoc, Doan Hoi dong Giam muc My,… Ben canh do, doan cua Uy ban Tu do Ton giao Quoc te da toi Viet Nam va co nhieu cuoc tiep xuc voi dai dien cac ton giao cua Viet Nam.
Cac don thu khieu nai, to cao lien quan den tin nguong, ton giao luon duoc Nha nuoc quan tam va giai quyet kip thoi.
5. Bao dam quyen binh dang cua cac dan toc
Viet Nam la mot quoc gia co 54 dan toc. Tren 10 trieu trong tong so 82 trieu dan Viet Nam thuoc 53 dan toc it nguoi, chiem 13,8% so voi tong so dan, song xen ke nhau, tap trung chu yeu o cac vung nui, dac biet vung Tay Bac, Tay Nguyen va Tay Nam Bo. Cac dan toc Viet Nam co truyen thong doan ket, giup do lan nhau trong cuoc dau tranh chong ngoai xam, che ngu thien nhien va xay dung dat nuoc. Moi dan toc co ban sac van hoa rieng, tao nen su da dang, phong phu cua nen van hoa Viet Nam thong nhat. Nha nuoc Viet Nam dac biet coi trong chinh sach dan toc, bao dam quyen binh dang giua cac dan toc, coi do la mot trong nhung nhan to quyet dinh cho su phat trien ben vung cua dat nuoc. Chinh sach nay duoc the hien mot cach toan dien tren moi linh vuc chinh tri, kinh te, van hoa, xa hoi, duoc the hien trong duong loi, chinh sach, phap luat cua Dang va Nha nuoc Viet Nam.
Dieu 5 Hien phap Viet Nam nam 1992 neu ro: "Nha nuoc thuc hien chinh sach binh dang, doan ket, tuong tro giua cac dan toc, nghiem cam moi hanh vi ky thi, chia re dan toc. Cac dan toc co quyen dung tieng noi, chu viet, giu gin ban sac dan toc va phat huy nhung phong tuc, tap quan, truyen thong va van hoa tot dep cua minh. Nha nuoc thuc hien chinh sach phat trien ve moi mat, tung buoc nang cao doi song vat chat va tinh than cua dong bao dan toc it nguoi". Cong dan Viet Nam khong phan biet dan toc deu binh dang truoc phap luat, duoc huong cac quyen va thuc hien nghia vu cong dan nhu nhau (Dieu 52 cua Hien phap). Cac quy dinh tren cua Hien phap da duoc the che va cu the hoa trong cac van ban luat khac nhau.
Ve mat the che, Hoi dong Dan toc do Quoc hoi bau ra theo quy dinh cua Hien phap (Dieu 94), ben canh cac chuc nang, nhiem vu va quyen han cua mot co quan cua Quoc hoi. Hoi dong co nhiem vu nghien cuu va kien nghi Quoc hoi ve cac van de dan toc, giam sat viec thi hanh chinh sach dan toc, cac chuong trinh, ke hoach phat trien kinh te - xa hoi mien nui va vung co dong bao dan toc it nguoi. Chinh phu co trach nhiem tham khao y kien Hoi dong Dan toc truoc khi ban hanh cac quyet dinh ve chinh sach dan toc. Trong Chinh phu co mot co quan cap bo la Uy ban dan toc, chuyen trach cong tac dan toc.
|
|Bang 1 - Ty le nguoi dan toc thieu so o Quoc hoi va Hoi dong nhan dan cac cap
|Tong dai bieu||Dai bieu la nguoi dan toc thieu so||Ty le|
|
||
|
498
|
|
86
|
|
17.27%
|
|1999-2004 |
|
Tinh
|
|
3.462
|
|
489
|
|
14%
|
|
Huyen
|
|
18.748
|
|
3.192
|
|
17%
|
|
Xa
|
|
219.438
|
|
42.500
|
|
19%
Cac quyen chinh tri cua dong bao dan toc it nguoi duoc ton trong va bao ve. Cong dan Viet Nam thuoc cac dan toc it nguoi co quyen tham gia quan ly Nha nuoc va xa hoi, ung cu vao Quoc hoi va Hoi dong nhan dan nhu moi cong dan khac theo quy dinh tai Dieu 53 va 54 cua Hien phap. Hien nay co nhieu dai bieu cua dan toc it nguoi giu cac vi tri lanh dao, ke ca cap cao nhat trong bo may lanh dao cua Quoc hoi va Chinh phu Viet Nam. So dai bieu Quoc hoi khoa XI, nhiem ky 2002-2007 la nguoi dan toc it nguoi hien co 86/498 nguoi (chiem 17,27% so dai bieu Quoc hoi, cao hon ty le 13,8 % dan so la nguoi dan toc it nguoi). Ty le dai bieu dan toc it nguoi tai Hoi dong nhan dan cac cap cung kha cao: 14% o cap tinh, thanh pho; 17% cap huyen va 19% cap xa, phuong. Tai cac dia phuong mien nui, ty le do cao hon nhieu. So luong can bo la nguoi dan toc it nguoi o cac dia phuong khong ngung tang: chiem tren 31% can bo xa o cac tinh Tay Nguyen.
Tren thuc te, Nha nuoc Viet Nam luon quan tam va danh cac dieu kien uu dai nham nang cao doi song vat chat va tinh than cua dong bao cac dan toc it nguoi, ho tro ho thuc hien quyen binh dang, tung buoc thu hep khoang cach phat trien giua cac dan toc tien toi trinh do phat trien chung cua ca nuoc. Nam 2004, tong so von dau tu cho cac vung dan toc it nguoi va mien nui dat khoang 38.000 ty dong, chiem 33,5% tong so von dau tu phat trien cua ca nuoc.
|
|![]()
Chinh phu cung co nhieu chi thi, quyet dinh va bien phap cu the doi voi mot so vung dac thu co nhieu dong bao it nguoi sinh song nhu Quyet dinh 168/2001/QD-TTg ngay 30-10-2001 ve viec dinh huong dai han, ke hoach 5 nam 2001-2005 va nhung giai phap co ban phat trien kinh te - xa hoi vung Tay Nguyen; Quyet dinh 186/2001/QD-TTg ngay 7/12/2001 ve phat trien kinh te, xa hoi cac tinh dac biet kho khan o vung mien nui phia Bac; Chi thi so 173/2001/QD-TTg ngay 11/6/2001 ve phat trien kinh te xa hoi vung dong bang song Cuu Long...
Viec thuc hien chinh sach dan toc cua Nha nuoc Viet Nam da va dang mang lai nhung ket qua to lon, nhat la trong thoi ky doi moi. Tinh hinh phat trien kinh te, xa hoi o cac vung dong bao dan toc it nguoi va mien nui da mang lai ket qua ro ret. Tu 10 nam nay, tang truong kinh te tai cac dia phuong co nhieu dan toc it nguoi luon dat ty le 8-10% nam (cao hon muc tang truong toan quoc). So ho doi, ngheo giam manh tu 60% xuong con 25,9%; san xuat luong thuc dat tu 290-384 kg/nguoi/nam, nhieu noi dat 500 kg/nguoi/ nam. An ninh luong thuc vung dan toc it nguoi da tung buoc duoc bao dam, ve co ban, khong con ho bi doi. Kinh te vung Tay Nguyen dat muc tang truong kha: nam 2001 dat 10,5%, nam 2002 dat 7,3%, nam 2003 dat 11,2%, nam 2004 dat khoang 12%; Dau tu phat trien tu ngan sach nha nuoc cho cac tinh Tay Nguyen lien tuc tang trong cac nam, nam 2002 tang 38,7% so voi nam 2001, nam 2004 tang 53,27% so voi nam 2003. Ty le ho ngheo (theo tieu chuan Viet Nam giam lien tuc: nam 2001 la 24,9%, nam 2002 con 21,6%, nam 2003 con 17,4% va thang 12/2004 chi con 13,69%. Tang truong GDP trong 6 thang dau nam 2004 cua vung Tay Nam Bo (noi co hon 1,3 trieu nguoi Kho-me sinh song) dat 9,45% so cung ky, ty le ho ngheo nam 2003 chi con khoang 8% va du kien se giam xuong duoi 6% vao cuoi nam 2005.
Co so ha tang phat trien kha nhanh. Den nay, hau het cac dia phuong vung dan toc it nguoi da hinh thanh mang luoi giao thong tu tinh den huyen, xa; 97,42% so xa co duong o to den trung tam xa; 100% thi xa - tinh ly, 98% so huyen va 64% so xa co dien luoi (toan quoc la 89%) va 51,7% so ho dan mien nui da duoc su dung dien (o Tay Nguyen la 70%); tren 60% so xa da co dien thoai. Tren dia ban mien nui da co tren 3000 cong trinh thuy loi, tuoi tieu cho hon 70 % dien tich dat canh tac va bao dam nhu cau nuoc sinh hoat cho tren 70% dan so vung nui.
Co cau kinh te cac vung nay dang chuyen dich manh: ty trong nong, lam nghiep tu 90% nam 1990 xuong duoi 56% nam 2003; cong nghiep tang tu 9% nam 1999 len tren 18,4% nam 2003 va thuong mai, dich vu tang tuong ung tu 15% len 26%
Cac chinh sach moi ve phat trien nong nghiep, lam nghiep, giao dat, giao rung cho dong bao dan toc it nguoi, viec ung dung tien bo ky thuat ve giong cay trong, vat nuoi, ket hop voi dau tu cho thuy loi gop phan lam san luong luong thuc khong ngung tang. Cac vung chuyen canh cay cong nghiep, cay an qua da xuat khau duoc san pham ra thi truong the gioi nhu ca phe, che, cao su, dieu, mia, dau tam. Nho thuc hien chuong trinh phu xanh dat trong, doi nui troc nen dien tich rung da tang them 1,3 trieu ha, tang ty le che phu toan quoc len 34,4% nam 2001. Cong nghiep mien nui cung phat trien voi cac nganh nghe da dang nhu nang luong, cong nghiep khai thac va che bien, san xuat hang tieu dung. Mot so nganh hien chiem ty le cao trong cong nghiep ca nuoc nhu khoang san chiem 67%, dien 40%, che tren 93%.
Chinh sach ho tro dong bao dan toc it nguoi dinh canh, dinh cu de on dinh doi song cung dat nhung ket qua quan trong. Tu nam 1991 den nay, Chinh phu da dau tu gan 2000 ty dong de thuc hien gan 1000 du an dinh canh, dinh cu, giup tren 500.000 ho dong bao dan toc it nguoi dinh canh dinh cu; khai hoang them 16.000 ha trong cay luong thuc, gan 50.000 ha cay cong nghiep va trong gan 50.000 ha rung; xay dung hang chuc nghin km duong, cau cong, hang nghin cong trinh thuy dien nho, mo them hang nghin truong hoc, tram y te ... Den nay, Chinh phu da ho tro cho 15,8% ho gia dinh it nguoi gap kho khan co nha o, dat o va dat canh tac. Doi song cua dong bao vung du an duoc cai thien. Tai Tay Nguyen, tinh Lam Dong ve co ban hoan thanh dinh canh dinh cu; Kon Tum dat 83%, Gia Lai 85%, Dak Lak 74,9%.
|
|
|Ty le nhap hoc dung tuoi||
|
91,6%
|Ty le hoc sinh tot nghiep tieu hoc||
|
77%
|
|
Ty le hoc sinh bo hoc
|
|
3,7%
|Ty le hoc sinh/giao vien||
|
26,4%
|So hoc sinh tieu hoc||
|
8.927.000
|So hoc sinh cac dan toc thieu so||
|
1.584.087
|
|
Hoc sinh khuyet tat
|
|
200.900
|
|
Chi tieu ngan sach (tinh tren GDP)
|
|
23%
|Chi tieu ngan sach cho giao duc (% tren tong chi tieu xa hoi)||
|
13,9%
|
|
Chi tieu ngan sach cho giao duc tieu hoc (% tinh tren tong chi tieu cho giao duc)
|
|
37%
Ve y te, tat ca cac huyen deu co trung tam y te va tren 93,5 % so xa vung dan toc it nguoi va mien nui co tram y te (ca nuoc moi dat 90%). Phan lon cac xa vung dan toc it nguoi da co bac si; cac thon, buon, ban co can bo y te, nguon thuoc du tru tai cac xa phuc vu kham chua benh cho dong bao tang ca ve co so va chat luong. Den nay, Bo Y te da cap tren 1,41 trieu the bao hiem va kham chua benh mien phi cho doi tuong chinh sach va nguoi dan toc it nguoi. 95% tre em dan toc it nguoi duoc tiem chung phong ngua 6 benh cua chuong trinh tiem chung mo rong. So benh nhan sot ret giam tren 92%. Cac dich benh khac pho bien truoc day nhu buou co, phong, tieu chay, da lieu da giam dang ke.
He thong giao duc pho thong phat trien nhanh tai vung dong bao dan toc it nguoi va viec day tieng dan toc duoc dua vao chuong trinh giang day trong cac truong pho thong o khu vuc dan toc it nguoi. Hien co 99,5% so xa co truong tieu hoc, tren 60% cum xa co truong pho thong co so, cac huyen deu co it nhat mot truong pho thong trung hoc. He thong truong dan toc noi tru (theo che do mien phi va nha nuoc chu cap an, o…) ngay cang mo rong va hoan thien. Ngoai ra, toan quoc co 7 truong cap trung uong danh cho tre em cac dan toc it nguoi. Ty le tre em trong do tuoi den lop dat 85-90%. Nhieu tinh co chinh sach uu tien tuyen thang vao hoc cap II va cap III; giai quyet cho 100% hoc sinh dan toc it nguoi vao lop 6 va lop 10 cua truong cong lap. Chinh phu thuc thi nhieu chinh sach nhu mien giam hoc phi, cap khong giay viet va sach giao khoa; chinh sach cu tuyen uu tien con em hoc sinh dong bao dan toc it nguoi vao cac truong dai hoc, chuyen nghiep, da bien soan 6 bo sach va chuong trinh giang day bang 8 ngon ngu dan toc nhu chu Thai, Mong, E-de, Ba-na, Gia-rai, Hoa, Cham va Kho-me. Hien nay co 4 trung tam dai hoc khu vuc tai Tay Bac, Dong Bac, Tay Nguyen va Dong bang song Cuu Long.
Dong bao cac dan toc it nguoi duoc tao dieu kien tiep can van hoa, thong tin. Nha nuoc Viet Nam luon ton trong, giu gin va phat huy truyen thong van hoa, nhung vat pham van hoa vat the va phi vat the cua tung dan toc; chu trong suu tam, khai thac, luu giu, in an, gioi thieu rong rai cac di san dac sac cua van hoa dan toc. He thong phat thanh, truyen hinh da va dang tang thoi luong va chat luong; co chuong trinh phat thanh, truyen hinh bang 14 thu tieng dan toc. Chinh phu quyet dinh cap phat mien phi 17 dau bao, tap chi den tan thon, ban, xa dac biet kho khan, vung sau, vung xa; cap gan 20 trieu ban sach cho cac truong pho thong dan toc noi tru.
Da so dong bao dan toc it nguoi co tin nguong rieng, mot bo phan theo dao, dac biet la dao Tin lanh o Tay Nguyen va vung nui phia Bac, dao Phat Nam Tong cua dong bao Kho-me o vung Tay Nam Bo.
Tuy nhien, ben canh nhung thanh tuu moi mat neu tren, tinh hinh kinh te, xa hoi cua dong bao dan toc it nguoi va mien nui con nhieu kho khan, chu yeu do hoan canh khach quan: dia hinh phuc tap, diem xuat phat ve trinh do phat trien thap.
6. Bao dam quyen song, duoc ton trong ve nhan pham va bat kha xam pham ve than the
Quyen song, quyen bat kha xam pham ve than the, quyen duoc ton trong danh du va nhan pham, khong bi tra tan, nhuc hinh cua moi ca nhan da duoc ghi nhan trong Hien phap Viet Nam va duoc cu the hoa trong nhieu van ban luat, dac biet la cac Bo luat Hinh su va To tung Hinh su.
Hien phap Viet Nam quy dinh moi nguoi dan deu co quyen bat kha xam pham ve than the, duoc phap luat bao ho ve tinh mang, suc khoe, danh du va nhan pham. Khong ai bi bat, neu khong co quyet dinh cua Toa an nhan dan hoac cua Vien kiem sat nhan dan, tru truong hop pham toi qua tang. Viec bat, giam giu nguoi phai dung phap luat. Moi hinh thuc truy buc, nhuc hinh, doi xu vo nhan dao, xuc pham danh du, nhan pham cua nguoi dan deu bi nghiem cam. Ngoai ra, moi nguoi dan co quyen bat kha xam pham ve cho o; thu tin, dien thoai, dien tin cua ca nhan duoc bao dam an toan va bi mat. Nguoi nuoc ngoai cu tru o Viet Nam cung duoc Nha nuoc Viet Nam bao ho cac quyen tren.
Quyen song la quyen truoc tien va quan trong nhat cua con nguoi. Nha nuoc Viet Nam dac biet uu tien va da co nhung no luc cao nhat nham bao dam quyen song cho moi nguoi dan, ke ca nhung nguoi pham toi. Moi hanh vi xam pham quyen song cua con nguoi bi coi la hanh vi pham toi nghiem trong nhat va bi nghiem tri theo quy dinh cua phap luat. Bo luat Hinh su Viet Nam da danh 18 dieu luat quy dinh nhung muc an nghiem khac doi voi cac toi truc tiep hoac gian tiep xam pham den quyen song cua con nguoi. Do yeu cau dau tranh phong chong toi pham, nhat la toi pham ma tuy, Viet Nam van duy tri hinh phat tu hinh. Hinh phat tu hinh chi ap dung doi voi nhung nguoi pham toi dac biet nghiem trong; khong ap dung hinh phat tu hinh doi voi nguoi pham toi chua thanh nien, phu nu co thai hoac dang nuoi con nho duoi 36 thang tuoi. Nha nuoc Viet Nam da va dang chu truong thu hep dan pham vi ap dung hinh phat tu hinh va tien toi xoa bo hinh phat nay trong tuong lai. Theo huong do, bo Luat Hinh su Viet Nam nam 1999 da giam thieu viec ap dung an tu hinh tu 44 toi danh xuong con 29 toi danh.
Quyen tu do, bat kha xam pham ve than the va ton trong nhan pham duoc phap luat Viet Nam bao ve. Mot mat, phap luat nghiem tri nhung hanh vi xam pham quyen tu do, quyen bat kha xam pham than the cua con nguoi; mat khac, quy dinh rat chat che cac can cu, dieu kien, trinh tu, thu tuc va tham quyen ap dung cac bien phap nhu viec bat giu, tam giam theo huong ngan ngua viec lam dung dan den vi pham. Bo Luat Hinh su co cac dieu khoan nghiem cam cac hanh vi tra tan, dung nhuc hinh va buc cung. Quy che Trai giam, ban hanh ngay 16/9/1993, da quy dinh cu the ve che do quan ly, giam giu pham nhan; che do an, mac, o, sinh hoat, chua benh; che do lao dong, hoc tap cua pham nhan. Pham nhan duoc hoat dong the duc, the thao, van hoa, van nghe; duoc kham suc khoe dinh ky, chi it mot nam mot lan; duoc hoc van hoa de xoa mu chu, pham nhan chua thanh nien duoc pho cap tieu hoc, duoc nghe pho bien thoi su, chinh sach, hoc cac chuong trinh giao duc cong dan, duoc hoc va viec day nghe voi pham nhan chua thanh nien la bat buoc ...
Xuat phat tu chinh sach khoan hong va truyen thong nhan dao, hang nam Nha nuoc Viet Nam deu tien hanh cac dot dac xa pham nhan vao cac ngay le lon cua dan toc. Ngay 28/7/2004, Chu tich nuoc da quyet dinh tien hanh 4 dot dac xa lon nhan dip Quoc khanh 2/9/2004, Tet At Dau nam 2005, Ngay Chien thang 30/4/2005 va Quoc khanh 2/9/2005. Thuc hien quyet dinh nay, da co 8623 pham nhan duoc dac xa dip thang 9/2004, 8428 pham nhan duoc dac xa nhan dip Tet At Dau nam 2005 va 7751 pham nhan duoc dac xa dot 30/4 nam 2005. Du kien den cuoi nam 2005 se co them hang nghin pham nhan duoc huong dac xa. Day la mot trong nhung thanh tuu noi bat cua Viet Nam ve viec doi xu nhan dao, khoan hong voi tu nhan, nhung nguoi lam lo, tao dieu kien cho ho tro ve voi cuoc song luong thien.
7. Bao dam quyen tu do di lai va cu tru
Nha nuoc Viet Nam tao moi dieu kien va bao dam quyen tu do di lai va tu do cu tru cua cong dan. Hien phap Viet Nam da khang dinh: cong dan co quyen tu do di lai va cu tru o trong nuoc, co quyen ra nuoc ngoai va tu nuoc ngoai ve nuoc theo quy dinh cua phap luat. Viec di lai va lua chon noi cu tru do moi ca nhan quyet dinh phu hop voi nhu cau, kha nang, hoan canh cua ho.
Nhung quy dinh phap luat ve viec di lai, cu tru cua cong dan Viet Nam va nguoi nuoc ngoai o Viet Nam ngay cang duoc bo sung, sua doi theo huong coi mo va tu do nham dap ung nhu cau phat trien kinh te - xa hoi cua dat nuoc, nhu cau phat trien giao luu, quan he moi mat giua Viet Nam va cong dong quoc te. Cac thu tuc hanh chinh gay phien ha cho viec di lai, cu tru cua cong dan deu bi bai bo. Quyen tu do xuat, nhap canh cua cong dan Viet Nam da duoc cu the hoa trong Nghi dinh 05/2000/ND-CP cua Chinh phu ngay 3/3/2000. Viet Nam cung da ky ket Hiep dinh lanh su (voi 17 nuoc), Hiep dinh tuong tro tu phap (voi 15 nuoc), Hiep dinh kieu dan, Hiep dinh thoa thuan mien thi thuc (voi 41 nuoc), don phuong mien thi thuc nhap canh cho cong dan mot so nuoc, qua do tao dieu kien thuan loi cho viec xuat nhap canh, cu tru cua cong dan va nguoi nuoc ngoai, tao co so phap ly de thuc hien cong tac bao ho cong dan Viet Nam o nuoc ngoai cung nhu giai quyet cac van de phat sinh tu viec cu tru, di lai cua cong dan Viet Nam va nguoi nuoc ngoai o Viet Nam. Voi su doi moi cua dat nuoc, voi chinh sach dai doan ket dan toc, da tao nen mot "lan song nguoi tro ve" trong so nhung nguoi Viet Nam dinh cu o nuoc ngoai: neu nam 1987 chi co 8.000 luot dong bao ve tham dat nuoc, thi den nam 2004 con so nay da len den tren 430.000.
Co mot thuc te la: trong khoang hai thap ky sau chien tranh, co hang trieu nguoi vuot bien trai phep ra nuoc ngoai, vi pham cac qui dinh cua phap luat va chinh sach cua Nha nuoc Viet Nam ve cu tru va di lai. Tuy nhien, Chinh phu Viet Nam da tuyen bo ro rang, khong truy cuu trach nhiem phap ly ve nhung vi pham phap luat cua ho khi ho tro ve nuoc. Chuong trinh Hoi huong tu nguyen (CPA) ma Viet Nam da thoa thuan voi Cao uy Ti nan LHQ (UNHCR) tu nam 1989-1998 da dua 110.000 nguoi di tan (khong duoc cac nuoc coi la ti nan) tro ve, tai dinh cu, va khong ai bi ky thi. Chuong trinh nay duoc Cao uy ti nan LHQ coi la chuong trinh nhan dao thanh cong nhat giua mot to chuc cua LHQ voi mot nuoc dang phat trien. Nha nuoc Viet Nam cung da tao dieu kien cho 247.005 nguoi duoc xuat canh theo Chuong trinh ra di co trat tu (ODP); 90.942 nguoi theo Chuong trinh con lai My (AC); 165.078 nguoi theo chuong trinh danh cho si quan chinh quyen Sai Gon cu cai tao (HO) va thuc hien Chuong trinh tai dinh cu nhan dao cho nhieu nguoi.
II. Bao dam thuc hien cac quyen con nguoi ve kinh te, xa hoi va van hoa
1. Bao dam quyen phat trien kinh te, nang cao doi song vat chat cua nguoi dan
Phat trien kinh te la mot trong nhung tien de quan trong nhat cho viec thuc thi dan chu va quyen con nguoi. Chinh phu Viet Nam cho rang tang truong kinh te di lien voi phat trien van hoa, tung buoc cai thien doi song vat chat va tinh than cua nhan dan, thuc hien tien bo va cong bang xa hoi, bao ve va cai thien moi truong, chinh la thuc hien quyen con nguoi ve kinh te, van hoa va xa hoi. Trong nhung nam qua Nha nuoc Viet Nam da thuc hien thang loi nhieu chuong trinh phat trien kinh te - xa hoi, bao dam ngay cang tot hon cac quyen con nguoi ve kinh te, van hoa, xa hoi.
Muoi nam gan day, muc song trung binh cua nguoi dan Viet Nam da tang len hon hai lan. Tong san pham quoc noi (GDP) binh quan dau nguoi lien tuc tang qua cac thoi ky: thoi ky 1986-2000 tang 6,80%, cao gan gap doi thoi ky 1977-1985. GDP nam 2002 da gap 2,4 lan nam 1990, gap 3 lan nam 1985 va gap 11,1 lan nam 1955. Tu nam 2001 den nay, toc do tang GDP lien tuc vuot nguong 7%/nam, nam 2004 dat 7,69%. Quy tieu dung cua nguoi dan duoc bo sung ro ret, the hien qua suc tang manh me cua tong muc ban le hang hoa va doanh thu dich vu tieu dung ca nuoc (VND 372,5 nghin ty, tang 18,5% so voi 2003). GDP tinh bang dola My (USD) binh quan dau nguoi cua Viet Nam lien tuc tang, nam 1995 dat 289 USD, dung thu 10 khu vuc, thu 44 Chau A, thu 177 the gioi (Viet Nam la 1 trong 23 nuoc co muc thu nhap thap nhat the gioi), den nam 2002 dat khoang 439 USD, vuot len dung thu 8 khu vuc, thu 39 Chau A va thu 112 the gioi. Neu tinh theo ty gia suc mua tuong duong, nam 1995 moi dat 1.236 USD, dung thu 8 khu vuc, thu 41 Chau A va thu 147 the gioi thi den nam 2000 da dat 1996 USD, vuot len dung thu 7, thu 36 va thu 113. Viet Nam da chuyen tu khu vuc cac nuoc kem phat trien sang khu vuc cac nuoc dang phat trien. Viet Nam da dat duoc su phat trien than ky ve san xuat nong nghiep, tu cho san xuat khong du tieu dung, phai nhap khau voi khoi luong lon, nay san xuat da vuot nhu cau trong nuoc va xuat khau nhieu san pham voi khoi luong dung thu bac kha cao tren the gioi. Mot trong nhung nhan to tao nen su phat trien nhanh chong la nguoi dan co dieu kien tu do lam an, kinh doanh. Hien phap Viet Nam nam 1992 da khang dinh nen kinh te Viet Nam la nen kinh te thi truong theo dinh huong xa hoi chu nghia, bao gom nhieu thanh phan kinh te: kinh te nha nuoc; kinh te tap the; kinh te ca the, tieu chu; kinh te tu ban tu nhan; kinh te tu ban nha nuoc va kinh te co von dau tu nuoc ngoai. Nha nuoc Viet Nam ton trong cac thanh phan kinh te; nhung nguoi co nang luc va dieu kien o moi thanh phan kinh te deu duoc Nha nuoc tao dieu kien de tham gia vao qua trinh phat trien. Dac biet, Luat Doanh nghiep ban hanh nam 2000 da tao ra mot suc song moi cho cac doanh nghiep Viet Nam. Chi tinh den 31/12/2003, ca nuoc da co 72.012 doanh nghiep dang hoat dong, bao gom: 4.845 doanh nghiep Nha nuoc (1.898 Doanh nghiep Nha nuoc Trung uong, 2.947 doanh nghiep Nha nuoc dia phuong), 64.526 doanh nghiep ngoai Nha nuoc (4.150 doanh nghiep tap the, 60.376 doanh nghiep tu nhan, 2.641 doanh nghiep co von dau tu nuoc ngoai), voi tong so tren 5,1 trieu lao dong, trong do khu vuc doanh nghiep Nha nuoc co 2,264 trieu nguoi; khu vuc doanh nghiep ngoai Nha nuoc co tren hai trieu.
|
|![]()
Mot trong nhung thanh tuu noi bat nhat cua Viet Nam bao dam quyen con nguoi la dat duoc nhung tien bo vuot bac ve xoa doi giam ngheo, phat trien con nguoi va chat luong cuoc song. Xoa doi giam ngheo duoc coi la muc tieu chien luoc quan trong truoc mat va lau dai voi nhieu chuong trinh dac biet nhu Chuong trinh 143 va du an ha tang co so thuoc Chuong trinh 135, ho tro nguoi ngheo bang chinh sach cho vay tin dung uu dai. Giai doan 2001-2004, Ngan hang chinh sach xa hoi da cho 3,573 trieu luot ho vay von. Hien co khoang 75% so ho ngheo dang vay von, chiem 15,8% tong so ho trong ca nuoc. Chinh phu ap dung nhieu chinh sach ho tro nguoi ngheo ve y te, bao dam tiep can dich vu y te cho nguoi ngheo. Tinh den thang 12/2004, da co tren 8 trieu nguoi ngheo duoc cap the bao hiem y te hoac giay kham chua benh mien phi, voi tong kinh phi 205 ty dong. Nguoi ngheo duoc ho tro ve giao duc. Tren 3 trieu luot hoc sinh ngheo/nam duoc mien giam hoc phi, dong gop xay dung truong ; 2,5 trieu luot hoc sinh ngheo duoc cap vo viet, sach giao khoa. Ngoai ra, Chinh phu con co nhieu chinh sach ho tro nguoi ngheo ve dat dai, nha cua de bao dam an toan cuoc song cho nguoi ngheo. Tinh den giua nam 2003 da co 10.455 ho duoc ho tro voi tong so 5.139 ha dat.
Voi nhung chinh sach va chuong trinh muc tieu, tu 1986 den nay, ty le doi ngheo o Viet Nam lien tuc giam. Tu 70% so ho ngheo (theo tieu chuan Viet Nam) cuoi thap nien 1980 xuong 58% nam 1992 - 1993, 37% nam 1997 - 1998, nam 2004 con khoang 8%. Tinh theo chuan ngheo cua quoc te da giam 50% so nguoi ngheo - dat duoc muc tieu 1 trong cac Muc tieu Thien nien ky cua Lien hop quoc truoc thoi han nam 2015. Trong Bao cao 2003 cua minh ve "Cac Muc tieu Phat trien Thien nien ky Xoa bo khoang cach Thien nien ky" to chuc UNDP tai Viet Nam da danh gia: "Nhung so lieu dieu tra moi day khang dinh rang Viet Nam tiep tuc dat duoc ket qua day an tuong trong qua trinh tien toi viec thuc hien cac muc tieu MDG vao nam 2015."
2. Bao dam cac quyen ve xa hoi
Thanh tuu phat trien con nguoi cua Viet Nam bieu hien tong hop trong su gia tang tuong doi nhanh chi so phat trien con nguoi (HDI). Neu nam 1995 chi so do moi dat 0,560 thi nam 2002 da dat 0,691. Nam 1995, trong cac nuoc va vung lanh tho Viet Nam moi dung thu 7/10 trong khu vuc Dong Nam A, thu 32/50 o chau A va thu 122/201 tren the gioi, thi nam 2000 da vuon len dung thu 6 khu vuc, thu 28 chau A va thu 109 the gioi, cao hon xep hang ve GDP binh quan dau nguoi tinh bang USD theo suc mua tuong duong, trong khu vuc la thu 6 so voi thu 7, o chau A la thu 28 so voi thu 36, tren the gioi la thu 109 so voi thu 122. Noi mot cach khac, neu ve GDP binh quan dau nguoi, Viet Nam con dung o top cuoi trong nhom cac nuoc dang phat trien, thi ve HDI, Viet Nam lai dung o muc tren trung binh trong nhom cac nuoc nay. Dieu do chung to o Viet Nam su phat trien xa hoi duoc dac biet quan tam.
Giao duc la mot trong nhung quoc sach hang dau o Viet Nam. Truoc nam 1945, tren 90% dan so Viet Nam bi mu chu. Binh quan 1 van dan nam 1939 chi co 238,5 nguoi di hoc, trong do co toi 40% la hoc sinh vo long va phan lon so con lai la hoc sinh tieu hoc, chi co 0,9% dan so (tuc 2,9 nghin nguoi) la hoc sinh trung hoc va cao dang dai hoc (rieng cao dang, dai hoc chi co 600 nguoi); ca nuoc chi co 4.037 truong pho thong (trong do truong cap 2, cap 3 chi co 86 truong), 4 truong trung hoc; ca Dong Duong chi co 3 truong dai hoc.
Den het 1998 ca nuoc co 51/61 tinh, thanh pho dat tieu chuan quoc gia ve xoa mu chu va pho cap giao duc tieu hoc, ty le nguoi biet chu dat khoang 93%, ty le lao dong biet chu la 97%. Nam 2000, toan bo (61/61) tinh, thanh pho da hoan thanh pho cap tieu hoc; mot so tinh, thanh pho da hoan thanh pho cap trung hoc co so.
Quy mo giao duc tiep tuc tang o tat ca cac bac hoc, nganh hoc, dap ung nhu cau hoc tap ngay cang lon cua nhan dan. Nam hoc 2004-2005, ca nuoc co 520.300 lop hoc pho thong (ca 3 cap) voi 17,3 trieu hoc sinh; co 214 truong dai hoc va cao dang voi 1.131.000 sinh vien; co 268 truong ky thuat voi 360.400 hoc sinh.
Trong dieu kien thu, chi ngan sach Nha nuoc con mat can doi, tong chi ngan sach Nha nuoc cho giao duc van tang va dat quy mo kha. Tu nam 2000, moi nam Nha nuoc da chi 15% ngan sach cho giao duc, 2% ngan sach cho khoa hoc.
Doi song van hoa cua nguoi dan ngay cang duoc nang cao. Ca nuoc hien co 661 thu vien, tang 249 thu vien so voi nam 1976 la nam thong nhat dat nuoc; tong so dau sach la 14.059 voi 222,8 trieu ban sach, tang 10.960 nghin ban so voi nam 1976. Hien nay, co 159 don vi nghe thuat chuyen nghiep, 56 rap bieu dien voi 25.760 buoi bieu dien. Hien co 418 don vi chieu bong voi 104 rap va 295 nghin buoi chieu. So sach xuat ban dat 11.455 dau sach, gap 3,9 lan so voi nam 1990, trong do sach ky thuat gap gan 6,8 lan, sach giao khoa gap gan 5,3 lan, sach thieu nhi gap tren 5,1 lan, sach khoa hoc xa hoi gap gan 3,8 lan, sach van hoc gap gan 2,3 lan; so voi nam 1990, tong so ban sach dat 166,5 trieu, gap gan 4,4 lan, tong so ban van hoa pham dat 28 trieu ban, gap tren 1,6 lan, tong so ban bao va tap chi dat 653,4 trieu ban, gap gan 2 lan.
Nguoi dan ngay nay da duoc tiep can tot hon voi cong nghe thong tin hien dai. So may dien thoai da tang gap hon 70 lan trong vong hon 10 nam, tong so may dien thoai cua ca nuoc nam 2004 la tren 12,4 trieu chiec (so voi 126.433 chiec nam 1991); dien thoai di dong moi duoc su dung vao giua thap nien 90 den nay da dat hon 6,2 trieu thue bao, gap hon 72 lan nam 1996. Viet Nam hien co 117 nha bao tang lich su-van hoa, duoc phan bo o tat ca cac tinh va nhieu nganh, tao dieu kien cho nguoi dan tiep can de dang hon den truyen thong van hoa dan toc. Nha nuoc da khoi phuc cac di tich lich su -van hoa. Hien co tren 2.300 di tich duoc cong nhan, trong do co tren mot nua duoc Nha nuoc cap kinh phi tu bo. Nhan dan tu nguyen dong gop, tu to chuc sua sang, tu bo nhieu di tich cua dia phuong. Cac le hoi, sinh hoat van hoa truyen thong cung duoc khoi phuc o nhieu noi trong ca nuoc, vua dap ung nhu cau tinh than ngay cang phong phu hon cua nhan dan, vua la cach de cung co truyen thong van hoa, long tu ton dan toc.
3. Bao dam quyen ve y te
Quyen duoc cham soc suc khoe cua con nguoi luon luon la mot muc tieu uu tien trong chien luoc phat trien kinh te - xa hoi cua Nha nuoc Viet Nam.Thanh tuu trong su nghiep phat trien y te la mot trong nhung thanh tuu noi bat nhat tren cac linh vuc cua Viet Nam. Vao nam 1940, ca nuoc chi co 741 co so kham chua benh (trong do co 187 benh vien, phong kham khu vuc, 278 tram y te); voi 13 nghin giuong benh (trong do co 9,8 nghin giuong o benh vien, phong kham khu vuc, 1,8 nghin giuong o tram y te); voi 600 y, bac sy, 1.600 y ta, 500 nu ho sinh, 30 duoc sy trung, cao cap. Binh quan 1 van dan chi co 6,46 giuong benh; 0,3 y, bac sy; 0,8 y ta; 0,25 nu ho sinh. Dieu dang noi la cac co so y te thoi ky nay phuc vu chu yeu cho thuc dan, phong kien, rat it nguoi lao dong Viet Nam duoc thu huong.
Tinh den het nam 2004, ca nuoc co 13.149 co so y te, tang 1.370 co so so voi nam 1986, tuc la nam bat dau tien hanh cong cuoc doi moi. Trong do co 11.305 tram y te xa phuong, co quan, xi nghiep tang 1.063 tram so voi 1986. Tong so giuong benh la 196.300, trong do giuong benh o tram y te xa phuong, co quan, xi nghiep co 52.800 giuong. Nam 2004, ca nuoc co 99.300 y, bac sy, tang 35.600 nguoi so voi nam 1986. So y ta co 49.000 nguoi. Nu ho sinh co 17.500 nguoi, tang 2.400 nguoi so voi nam 1986. Duoc sy trung, cao cap 14.700 nguoi, tang 2.600 nguoi so voi nam 1986. Binh quan 1 van dan co 24,4 giuong benh; co 11,8 y, bac sy, tang 1,4 nguoi so voi nam 1986. So xa, phuong co bac sy neu nam 1997 moi co 2.413 thi nam 2000 da dat 5.366 dua ty le xa, phuong co bac sy tang tu 24% len 51% ; ty le xa, phuong co y sy san nhi hoac nu ho sinh nam 1997 la 7691 nguoi, den nam 2000 da tang len 9240 nguoi, dua ty le xa, phuong co y sy san nhi hoac nu ho sinh tang tu 74,5% len 87,9%.
Ngan sach cua nganh y te hien cung tang kha trong thoi gian gan day. Tong chi ngan sach nganh y te neu nam 1996 moi dat 3.610 ty dong thi nam 2004 da dat 6.276 ty. Viec cham soc suc khoe va phong chong cac benh xa hoi co nhieu ket qua. Hang nam so nguoi mac va chet vi benh sot ret giam 10-15%, vi benh buou co giam 2 - 3%; tren 90 % dan cu da duoc tiep can cac dich vu y te. Viec bao ve suc khoe sinh san cho phu nu cung co nhieu tien bo. Ty le tu vong me da giam dang ke, so tre em tu vong o tuoi so sinh da giam tu 249/100.000 (nam 1990) xuong con 85/100.000 (nam 2003). Nam 2004, ty le suy dinh duong cua tre em giam 1,9% so voi nam 2003. Bao hiem y te duoc phat trien, mo rong co hoi tiep can cua nguoi dan. So luong nguoi tham gia bao hiem y te da tang tu 3,8 trieu (chiem 5,4% so dan) nam 1993 len 16 trieu (15 % dan so) nam 2004. Ngoai ra, Chinh phu thuc hien cap the bao hiem y te cho 1,66 trieu nguoi ngheo, cap giay kham, chua benh mien phi cho 2,45 trieu nguoi.
Ngan hang the gioi (World Bank - WB) nhan dinh cac chi so y te cua Viet Nam kha hon dieu co the trong doi o mot nuoc co muc do phat trien tuong tu. Viet Nam tiep tuc dat nhieu tien bo voi cac chuong trinh tiem chung phong benh soi, bach hau, uon van. Benh bai liet da bi xoa bo hoan toan tu nam 1996. Doi voi tham hoa HIV-AIDS, thang 3/2004, Thu tuong Chinh phu da thong qua "Chien luoc phong chong HIV/AIDS o Viet Nam cho den nam 2010 va phuong huong toi 2020."
Ngoai su phat trien cac dich vu y te va cham soc suc khoe truc tiep, Chinh phu Viet Nam con thi hanh nhieu bien phap nham nang cao suc khoe cua nguoi dan, ngan ngua benh tat tu xa nhu chuong trinh cung cap nuoc sach va ve sinh nong thon. Ty le ho gia dinh su dung nuoc sach tang len qua cac nam, 1995 la 45,19% (thanh thi 61,4%, nong thon 37,8%), nam 2000-2001 la 51,8 %. Ty le ho gia dinh su dung ho xi hop ve sinh nam 1995 la 27,33% (thanh thi 54,9%, nong thon 17,3%), nam 2000 la 44,07% (thanh thi 81,77%, nong thon 32,49%).
III. Bao dam quyen cua phu nu, cham soc va bao ve tre em, gia dinh, nguoi gia, nguoi tan tat
1. Bao dam quyen phu nu, xoa bo moi hinh thuc phan biet doi xu voi phu nu
Nha nuoc Viet Nam thuc day va bao ve quyen cua phu nu thong qua cac quy dinh cu the trong Hien phap va phap luat, dac biet la Bo luat Hon nhan va Gia dinh (sua doi) nam 2000. Ngay 21/1/2002, Thu tuong Chinh phu ban hanh Quyet dinh so 19/2002/QD-TTg ve viec phe duyet Chien luoc quoc gia vi su tien bo cua Phu nu Viet Nam den 2010. Cac van ban phap ly da cu the hoa quyen binh dang cua phu nu voi nhieu co hoi tham gia cac hoat dong chinh tri, kinh te, van hoa va xa hoi.
Ve mat to chuc, Uy ban Quoc gia vi su tien bo cua Phu nu Viet Nam da duoc thanh lap, do mot Pho Thu tuong phu trach. Dung dau Uy ban Quoc gia hien nay la Chu tich Hoi Lien hiep phu nu Viet Nam, Uy vien Trung uong Dang, Dai bieu Quoc hoi.
O Viet Nam, phu nu chiem 50,8% tong dan so cua ca nuoc voi tuoi tho binh quan la 74 nam, cao hon tuoi tho 67,4 nam cua nam. Phu nu duoc bao dam quyen lam viec va binh dang trong co hoi viec lam voi nam gioi. Chinh sach doi moi cua Viet Nam da tao co hoi cho phu nu tham gia ngay cang nhieu vao cac hoat dong kinh te-xa hoi cua dat nuoc. Nu gioi chiem 50% tong so lao dong cua ca nuoc, trong mot so nganh con chiem ty le cao hon nhu nong-lam nghiep-thuy san chiem 53%, cong nghiep nhe chiem 65%, thuong mai-dich vu chiem 68,6%, cong chuc Nha nuoc chiem 65%. Trong linh vuc tai chinh, tin dung nu chiem 30% va trong linh vuc ngoai giao chiem 30%.
Ty le that nghiep cua lao dong nu thap hon so voi nam gioi, binh quan 6 nam qua, ty le that nghiep cua lao dong nu la 6,29% (ty le that nghiep chung la 7,51%)
Lao dong nu duoc quan tam nhieu hon trong thoi ky thai san va tuoi nghi huu. Viet Nam la mot trong nhung nuoc danh nhieu uu tien cho phu nu trong linh vuc nghi thai san voi thoi gian nghi sinh con tuong doi cao, vuot muc thoi gian qui dinh toi thieu 12 tuan trong Cong uoc bao ve thai san cua To chuc lao dong quoc te (ILO) va hon han 2 thang so voi thoi ky bao cap truoc day, the hien su quan tam to lon cua Nha nuoc Viet Nam doi voi suc khoe cua phu nu va tre em.
Vai tro cua nguoi phu nu Viet Nam trong doi song chinh tri ngay cang tang va da co mat o cac vi tri lanh dao o tat ca cac cap. Ty le Dai bieu Quoc hoi la nu da tang: khoa 1987–1992 chiem 17%, khoa 1992–1997 chiem 18,48%, khoa 1997–2002 chiem 26,22%, khoa 2002–2007 chiem 27,31%. Viet Nam dung thu 2 trong khu vuc Chau A-Thai Binh Duong va dung thu 9/135 nuoc tren the gioi ve ty le nu la Dai bieu trong Quoc hoi. Phu nu co mot Uy vien Ban Bi thu Trung uong Dang Cong san Viet Nam, mot Pho Chu tich nuoc, chiem 11,9% tong so Bo truong va tuong duong, 7,3% tong so Thu truong va tuong duong, 13% tong so Vu truong va tuong duong, 3,9 % tong so Tong Giam doc, 3,3% Chu tich tinh, 7,3% tong so Giam doc So.
Binh dang ve giao duc giua nam gioi va nu gioi ngay cang duoc bao dam va ty le nu gioi duoc giao duc o moi cap tang cao. Ty le nu gioi tai cac cap hoc dat kha, mau giao 48,2%, tieu hoc 47,9%, trung hoc co so 46,9%, pho thong trung hoc 46,8%, cao dang 51,9%, dai hoc 39,1%. Da hinh thanh mot doi ngu can bo nu co trinh do hoc van cao nhu Giao su chiem 3,5%, Pho giao su chiem 5,9%, Tien sy khoa hoc chiem 5,1%, Tien sy chiem 12,6%.
Ty le xa, phuong co y sy san nhi hoac nu ho sinh da tang tu 74,5% nam 1997 len 88,1% nam 2001. Tuong ung so lan kham thai trung binh cua 1 phu nu co thai da tang tu 1,6 lan len 2,1 lan; ty le phu nu co thai duoc tiem phong uon van lon hon 2 lan tang tu 83,5% len 88,6%. Ty le phu nu de duoc can bo y te cham soc hien da dat kha cao, len den 95,2%.
2. Bao dam quyen tre em
Voi nhan thuc tre em la hanh phuc cua gia dinh, la tuong lai cua dat nuoc, tre em hom nay la the gioi ngay mai, Viet Nam coi viec bao ve, cham soc va giao duc tre em la trach nhiem cua Nha nuoc, cua toan xa hoi va cua moi gia dinh, Hien phap va phap luat Viet Nam co nhieu dieu khoan quy dinh rieng ve bao ve quyen cua tre em nhu: Hien phap nam 1992; Luat Bao ve, cham soc va giao duc tre em (12/8/91); Luat Pho cap giao duc tieu hoc (12/8/91); Luat Bao ve moi truong (27/12/93); Luat Ngan sach nha nuoc (20/3/96); Luat Giao duc (2/12/98); Bo luat Hinh su (21/12/99); Luat Hon nhan va gia dinh (9/6/2000) v.v... Uy ban thieu nien nhi dong cua Quoc hoi da tich cuc phoi hop voi cac co quan chuc nang bao dam thuc hien tot nhat nhung chu truong, chinh sach noi tren. De thuc hien viec bao dam quyen cua tre em, trong Chinh phu co mot co quan cap Bo la Uy ban Bao ve va Cham soc Tre em va Chinh phu da ban hanh nhieu chinh sach ve cham soc suc khoe ba me, tre em, dinh duong, chinh sach giao duc, pho cap tieu hoc, phuc loi xa hoi cho tre em co hoan canh dac biet kho khan va chinh sach cham lo phat trien van hoa tinh than cho tre em. Ngay 31/5/1999, Thu tuong Chinh phu da ban hanh Quyet dinh ve viec phe duyet Chuong trinh hanh dong bao ve tre em co hoan canh dac biet kho khan giai doan 1999-2002 voi 5 de an: ngan chan va giai quyet tinh trang tre em lang thang kiem song va bi lam dung suc lao dong; phong ngua tre em bi xam hai nhan pham, danh du, tre em bi xam hai tinh duc; phong chong te nan su dung ma tuy trong tre em...
Viet Nam da tro thanh mot trong nhung nuoc Chau A dau tien va nuoc thu 2 tren the gioi ky va phe chuan Cong uoc Quoc te ve Quyen tre em, la nuoc tich cuc thuc hien cam ket, hop tac voi quoc te nham cai thien phuc loi tre em trong dieu kien thu nhap binh quan dau nguoi con thap. Ngay 28/11/2001, Viet Nam da phe chuan hai Nghi dinh thu khong bat buoc bo sung cho Cong uoc Quoc te Quyen Tre em (1-Nghi dinh thu khong bat buoc ve buon ban tre em, mai dam tre em va van hoa pham khieu dam tre em; 2-Nghi dinh thu khong bat buoc ve viec su dung tre em trong xung dot vu trang).
Mac du con nhieu kho khan, nhung voi su no luc kien tri, cung voi nhung thanh tuu to lon ve phat trien kinh te-van hoa-xa hoi, trong hon mot thap ky qua, Viet Nam da dat duoc nhieu thanh tuu to lon, co y nghia quan trong trong viec cai thien chat luong cuoc song cua tre em va trong su nghiep bao ve, cham soc, giao duc tre em.
Hau het cac chi tieu ve cham soc suc khoe tre em da duoc nang cao trong thoi ky 1997-2001. Viet Nam da dat duoc mot so muc tieu va tieu chuan quoc te. Nam 2000 Viet Nam da duoc quoc te cong nhan la thanh toan benh bai liet. Ty le tu vong cua tre duoi 5 tuoi da giam tu 5,8% (nam 1990) xuong con 3,28% (nam 2003) (muc tieu den 2000 la 5,5%); ty le tre em duoi 5 tuoi duoc uong dung dich bu nuoc khi bi tieu chay dat 97% (muc tieu 80%), ty le khong thieu vitamin A dat 100%; ty le mac soi giam 82,1% so voi nam 1986; ty le chet soi giam 97,3% so 1986; ty le so sinh co can nang thap duoi 2500 gram da giam tu 14% xuong con 7,1% (muc tieu 9%); ty le thieu mau o phu nu co thai chi con 30%. Da co 70% tre em mo coi khong noi nuong tua duoc cham soc, giup do tai cong dong; 100% tre em hoi huong hop phap duoc cham soc, tai hoa nhap; tren 80% tre em sut moi, ho ham ech duoc phau thuat nu cuoi (nam 1997 la 871 em, nam 1998 la 2055 em, nam 1999 la 2275 em, nam 2000 la 926 em, nam 2001 la 1.101 em; tong cong 5 nam (1977-2001) la 7.228 em).
Mot so muc tieu tuy chua dat, nhung da giam mot cach ro ret, nhu: ty le suy dinh duong tre em duoi 5 tuoi giam tu 42% (nam 1993) xuong con 28,4% (nam 2003); ty le tu vong cua tre em duoi 1 tuoi giam tu 43,3% (nam 1995) xuong con 21% (nam 2003); ty le chet me lien quan den thai san giam tu 110/100. 000 ca de (nam 1995) xuong con 85/100.000 ca de (nam 2004).
Trong linh vuc giao duc, nhieu chi tieu da dat va vuot muc tieu de ra cua chuong trinh hanh dong quoc gia vi tre em giai doan 1991-2000, nhu ty le tre em di hoc mau giao 3-5 tuoi dat 37% so voi muc tieu 35-40%; ty le tre 5 tuoi di hoc mau giao dat 78% so voi muc tieu 70-80%; ty le tre em 14 tuoi hoc het tieu hoc dat 90% so voi muc tieu 90%; ty le tre em 14 tuoi hoc het lop 3 dat 94% so voi muc tieu 90%; ty le luu ban tieu hoc con 3% so voi muc tieu duoi 5%; ty le bo hoc tieu hoc con 4% so voi muc tieu duoi 6%; ty le tre 6 tuoi di hoc tieu hoc dat 93% so voi muc tieu 90%; ty le luu ban trung hoc co so con 2% so voi muc tieu 5%; ty le tu 15 tuoi tro len biet chu dat 94% so voi muc tieu 90%; ty le so truong hoc thuc hien giao duc the chat dat 60% so voi muc tieu 50%.
Nha nuoc co nhieu chinh sach nang cao doi song van hoa cho tre em. Den nam 2000 da co 50,8% tong so huyen, quan co co so van hoa vui choi cho tre em, vuot muc tieu de ra la 50%. Mot so chi tieu co ban ve van hoa vui choi cho tre em da tang qua cac nam: Nha van hoa thieu nhi tu cho chi co 226 nam 1997 da tang len 261 nam 2001; So luong chuong trinh phat thanh cho tre em tang tu 365 chuong trinh nam 1997 len 708 nam 2001; thoi luong phat song chuong trinh truyen hinh cho tre em tu 4.875 phut nam 1997 len 7300 phut nam 2001.
3. Bao dam quyen cua nguoi tan tat va nan nhan chat doc mau da cam
Sau nhieu thap ky chien tranh khoc liet, Viet Nam hien nay la mot quoc gia co ty le nguoi tan tat rat cao voi gan 5 trieu nguoi (chiem hon 6% dan so), trong do co tren 3 trieu nguoi do hau qua chien tranh, gan 1,5 trieu nguoi tan tat nang.
Voi truyen thong "Uong nuoc nho nguon" doi voi nhung nguoi co cong voi nuoc, “Thuong nguoi nhu the thuong than”, “la lanh dum la rach", Viet Nam luon thuc hien chu truong gan viec phat trien kinh te voi giai quyet cac van de xa hoi, Chinh phu rat quan tam giup do, cham soc va tao moi co hoi binh dang cho nguoi bi thiet thoi, trong do co nguoi tan tat va khuyet tat. Hien phap nam 1992 ghi ro: "Nguoi gia, nguoi tan tat, tre em mo coi khong noi nuong tua duoc Nha nuoc va xa hoi giup do. Nha nuoc va xa hoi tao moi dieu kien cho tre em tan tat duoc hoc van hoa va hoc nghe phu hop". Nam 1998, Nha nuoc ban hanh Phap lenh ve Nguoi tan tat quy dinh: “Nha nuoc khuyen khich tao dieu kien thuan loi cho nguoi tan tat thuc hien binh dang cac quyen ve chinh tri, kinh te, van hoa, xa hoi va phat huy kha nang cua minh de on dinh doi song, hoa nhap cong dong, tham gia cac hoat dong xa hoi. Nguoi tan tat duoc Nha nuoc va xa hoi tro giup, cham soc suc khoe, phuc hoi chuc nang tao viec lam phu hop va duoc huong cac quyen loi khac theo quy dinh cua phap luat”. Dieu 31 cua Phap lenh quy dinh lay ngay 18-4 hang nam la Ngay bao ve, cham soc nguoi tan tat. Bo Luat lao dong Viet Nam da quy dinh cac doanh nghiep tren lanh tho Viet Nam co trach nhiem nhan lao dong la nguoi tan tat vao lam viec voi ty le tu 2% den 3% so voi tong so lao dong. Doanh nghiep nao khong thuc hien duoc thi trich mot phan loi nhuan de dong gop vao quy ho tro viec lam cho nguoi tan tat.
Cho den nay, tren 38% so nguoi tan tat nang da thuong xuyen duoc tro cap xa hoi, trong do co khoang 1% duoc nuoi duong o cac co so bao tro xa hoi; 200 co so bao tro xa hoi, trong do 75% la do Nha nuoc thanh lap va cap kinh phi nuoi duong. He thong cac Trung tam chinh hinh va phuc hoi chuc nang da tro giup dung cu chinh hinh va xe lan cho nhieu nguoi tan tat. Cac co so y te da kham, chua benh mien phi cho nguoi tan tat nang va tre em ngheo tan tat. Tren 6.000 tre em tan tat da theo hoc tai 70 truong chuyen biet va tren 50.000 tre em tan tat khac duoc theo hoc tai cac truong khac. Cac chuong trinh quoc gia ve dao tao nghe, tao viec lam, xoa doi giam ngheo da danh su quan tam dac biet doi voi nguoi tan tat trong ca nuoc, dac biet doi voi vung sau, vung xa, dong bao dan toc it nguoi. Hai truong day nghe cho nguoi tan tat thuoc Bo Lao dong-Thuong binh va Xa hoi hang nam thu hut khoang 1.000 nguoi vao hoc nghe. Cac to chuc xa hoi nhu Hoi Bao tro nguoi tan tat va tre em mo coi, Hiep hoi The thao nguoi khuyet tat, Hoi Nguoi mu Viet Nam, cung tham gia tich cuc vao viec tao viec lam cho nguoi tan tat, thu hut hang nghin nguoi mu va nguoi tan tat khac lam viec. Cho den nay da co 400 co so san xuat kinh doanh do nguoi tan tat thanh lap va quan ly, voi 145.000 nguoi tan tat lam viec, duoc Nha nuoc ho tro hon 14 ty dong. Nguoi diec duoc tham gia cac cau lac bo, duoc ho tro may tro thinh, duoc hoc van hoa, duoc uu tien bo tri viec lam. Cung voi su quan tam, cham soc cua Nha nuoc va xa hoi, ban than nguoi tan tat da khong ngung vuon len de that su hoa nhap cong dong. Nguoi tan tat tham gia cac hoat dong the duc the thao, van hoa. Nhieu van dong vien la nguoi tan tat tham gia thi dau quoc te va gianh huy chuong. Hoat dong van nghe, the duc the thao that su da tro thanh mot trong nhung cau noi truc tiep de nguoi tan tat hoa nhap cuoc song, xay dung niem tin va thai do ung xu binh dang cua xa hoi voi nguoi tan tat.
Viet Nam luon tham gia va huong ung tich cuc cac hoat dong cua cong dong quoc te vi nguoi tan tat. Viet Nam da ky vao ban Tuyen bo nam 1993 ve su tham gia day du va binh dang cua nguoi tan tat trong khu vuc chau A-Thai Binh Duong; Thang 12/ 2001 Viet Nam da dang cai to chuc Cuoc van dong huong ung Thap ky khu vuc chau A-Thai Binh Duong vi nguoi tan tat 1993-2002. Thang 1/2001, Ban Dieu phoi cac hoat dong ho tro nguoi tan tat Viet Nam thuoc Bo Lao dong – Thuong binh va Xa hoi duoc thanh lap. Sau 4 nam hoat dong, Ban da co nhieu dong gop, tham muu cho Chinh phu, cac bo, nganh lien quan to chuc thuc hien cac Nghi quyet cua Lien hop quoc, Uy ban Kinh te – Xa hoi khu vuc chau A - Thai Binh Duong (UNESCAP), cac chuong trinh hanh dong khu vuc chau A - Thai Binh Duong, don doc, theo doi, giam sat cac chinh sach, che do doi voi nguoi tan tat, gop phan thuc day viec ban hanh bo quy chuan, tieu chuan dau tien o Viet Nam ve xay dung cac cong trinh bao dam nguoi tan tat tiep can su dung nham hoa nhap cong dong. Hien nay, Viet Nam la mot trong nhung nuoc duoc Uy ban Kinh te – Xa hoi khu vuc chau A - Thai Binh Duong (UNESCAP) danh gia tot ve viec thiet lap ke hoach va trien khai kip thoi "Khuon kho hanh dong thien nien ky huong toi mot xa hoi hoa nhap, khong vat can va vi quyen cua nguoi tan tat.
Mot trong nhung hau qua lau dai va nang ne cua chien tranh ma Chinh phu Viet Nam no luc giai quyet la di chung do chat doc da cam / dioxin My su dung trong chien tranh o Viet Nam. Theo so lieu cua Bo Quoc phong My cong bo tu nam 1961 den 1971, quan doi My da rai xuong mien Nam Viet Nam 72 trieu lit chat doc hoa hoc, trong do co 44 trieu lit chat da cam chua 170 kg dioxin - mot chat cuc ky doc hai da gay ra nhieu benh nhu ung thu va tai bien sinh san o nguoi, di truyen toi cac doi con chau, gay ra rat nhieu can benh hiem ngheo nhu quai thai, bai liet, cam diec, mu loa, thieu nang tri tue. Hien nay o Viet Nam co khoang 2 trieu nguoi bi anh huong truc tiep cua chat doc da cam, trong do co khoang 200.000 tre em bi di tat bam sinh. Da so nan nhan chat doc da cam dang phai ganh chiu nhung benh tat het suc nang ne va co hoan canh song rat kho khan.
Phat huy truyen thong nhan dao tot dep cua dan toc Viet Nam, Nha nuoc Viet Nam da thanh lap Uy ban 10-80 de dieu tra nhung hau qua cua chien tranh hoa hoc va lap Ban chi dao 33 de khac phuc hau qua chat doc mau da cam. Ngay 24/7/1998, Hoi Chu thap do Viet Nam da thanh lap Quy bao tro nan nhan chat doc da cam voi su tham gia cua nhieu doan the xa hoi nhu Hoi Cuu chien binh Viet Nam, Tong lien doan lao dong Viet Nam, Hoi nong dan Viet Nam, Hoi Lien hiep phu nu Viet Nam, Hoi Luat gia Viet Nam, Doan Thanh nien Cong san Ho Chi Minh.
Hien nay, ngoai Quy bao tro nan nhan chat doc da cam trung uong, da thanh lap 57 Quy bao tro tai cac tinh, thanh. Trong 6 nam hoat dong, Quy bao tro trung uong da huy dong duoc 23 ty dong va cac Quy bao tro dia phuong quyen gop duoc 50 ty dong. 300.000 nan nhan chat doc mau da cam da duoc giup do kham chua benh, phau thuat chinh hinh, phuc hoi chuc nang, hoc van hoa, hoc nghe, cap phuong tien hanh nghe, cap hang ngan xe lan, xay nha tinh nghia v.v. Ngay 10 thang 8 hang nam la ngay ca nuoc hanh dong vi nan nhan chat doc mau da cam, danh dau ngay 10/8/1961, quan doi My da dung may bay len thang H34 phun chat doc hoa hoc xuong Quoc lo 14, bac thi xa Kon tum. Ngay 10/1/2004, Hoi nan nhan chat doc mau da cam duoc thanh lap nham keu goi su giup do cua dong bao trong nuoc cung nhu cong dong quoc te ho tro nan nhan chat doc mau da cam. Nhieu le phat dong quyen gop giup do nan nhan chat doc mau da cam duoc to chuc thu hut su quan tam cua dong dao quan chung nhu phong trao "Noi vong tay lon", lay chu ky, phat hanh xo so ung ho nan nhan chat doc mau da cam.
4. Bao dam quyen cua nguoi cao tuoi
Nguoi cao tuoi la mot luc luong xa hoi quan trong, gop phan khong nho vao su nghiep doi moi va phat trien cua dat nuoc. Voi chinh sach quan tam cham soc va phat huy vai tro cua nguoi cao tuoi, Nha nuoc Viet Nam da ban hanh nhieu van ban luat va chinh sach khang dinh vi the, vai tro cua nguoi cao tuoi trong xa hoi, cung nhu khang dinh trach nhiem cham soc va phat huy vai tro cua nguoi cao tuoi trong gia dinh, Nha nuoc va xa hoi, trong do co the ke den Phap lenh Nguoi cao tuoi ban hanh nam 2000; nam 2004, Uy ban Quoc gia ve nguoi cao tuoi do mot Pho Thu tuong lam Chu tich da duoc thanh lap. Quoc hoi cung da ban hanh Nghi quyet ve xuc tien xay dung Chuong trinh hanh dong quoc gia ve nguoi cao tuoi.
Dap ung nguyen vong cua dong dao nguoi cao tuoi, ngay 10/5/1995, Hoi Nguoi cao tuoi Viet Nam duoc thanh lap, chi sau khoang nua nam, Hoi Nguoi cao tuoi da thanh lap o gan 70 % so xa, phuong, thi tran trong ca nuoc, thu hut hon 5 trieu nguoi cao tuoi. Den nay, sau hon 10 nam thanh lap, to chuc Hoi da "sau re ben goc" tai 10.257 xa, phuong tren ca nuoc, voi 6.469.454 hoi vien, thu hut 79 % tong so nguoi cao tuoi trong ca nuoc. Trong do co 8.000 vi lao thanh cach mang, 1,4 trieu can bo huu tri, 1,7 trieu cuu chien binh, 6.600 Ba me Viet Nam Anh hung (con song), 34.000 cu tung bi dich bat, tu day.
**CHUONG III** **HOP TAC QUOC TE TRONG LINH VUC BAO DAM** **VA PHAT TRIEN QUYEN CON NGUOI**
Voi chu truong "Viet Nam san sang la ban, la doi tac tin cay cua cac nuoc trong cong dong quoc te, phan dau vi hoa binh, doc lap, hop tac va phat trien", Viet Nam luon mo cua, san sang giao luu, mo rong vong tay don ban be xa gan, tang cuong doi thoai va hop tac quoc te, ke ca trong linh vuc quyen con nguoi tren co so binh dang, xay dung, ton trong va hieu biet lan nhau. Voi tinh than do, Viet Nam da chu dong tham gia vao nhieu linh vuc hop tac ve quyen con nguoi trong khuon kho cac dien dan da phuong cung nhu trong quan he song phuong va dat duoc nhieu ket qua tich cuc.
Tham gia vao cac cong uoc quoc te ve quyen con nguoi la mot chu truong thuong xuyen va nhat quan cua Viet Nam, the hien cam ket cung nhu quyet tam cua Viet Nam trong viec bao dam va thuc hien cac tieu chuan phap ly quoc te ve quyen con nguoi. Viet Nam da tro thanh thanh vien cua hau het cac cong uoc quoc te quan trong cua Lien hop quoc ve quyen con nguoi , cu the la 8 cong uoc sau: Cong uoc ve Quyen Dan su, Chinh tri; Cong uoc ve quyen Kinh te, Van hoa, Xa hoi; Cong uoc ve Xoa bo moi hinh thuc phan biet doi xu voi phu nu; Cong uoc ve Xoa bo moi hinh thuc phan biet chung toc; Cong uoc Quyen Tre em; va hai Nghi dinh thu bo sung ve tre em trong xung dot vu trang va chong su dung tre em trong cac hoat dong mai dam va tranh anh khieu dam; Cong uoc ve ngan ngua va trung phat cac toi ac A-pac-thai; Cong uoc ve khong ap dung nhung han che luat phap doi voi toi pham chien tranh va toi chong nhan loai. Ke tu khi tro thanh thanh vien cua To chuc Lao dong the gioi (ILO), Viet Nam da gia nhap 15 cong uoc quoc te ve quyen lao dong, trong do co nhung cong uoc quan trong nhu: Cong uoc so 5 ve Tuoi toi thieu cua tre em duoc tham gia vao lao dong cong nghiep; Cong uoc so 100 ve Tra cong binh dang giua lao dong nam va nu; Cong uoc so 111 ve Khong phan biet doi xu trong viec lam va nghe nghiep…
Viet Nam nghiem chinh thuc hien cac nghia vu cua cac cong uoc quoc te ma Viet Nam da tham gia. Viet Nam da trinh va bao ve thanh cong tat ca cac bao cao quoc gia lien quan cac cong uoc quoc te ve quyen con nguoi. Cu the: Viet Nam da trinh va bao ve thanh cong bao cao ve viec thuc hien Cong uoc Chong Phan biet Doi xu voi Phu nu (CEDAW) vao ngay 11/7/2001, bao cao ve tinh hinh thuc hien cong uoc Xoa bo cac hinh thuc phan biet chung toc (CERD) ngay 15/8/2001; 2 bao cao lien quan den Cong uoc ve Quyen Dan su, Chinh tri (CCPR) (Bao cao lan thu nhat bao ve ngay 12/7/1990) va Bao cao gop lan 2,3, bao ve ngay 14/7/2002); 2 bao cao ve Cong uoc Quyen tre em (CRC) (Bao cao dau tien duoc trinh va bao ve ngay 20/1/1993 va Bao cao lan 2 va 3, bao ve ngay 12/1/2003). Hien nay, Viet Nam da xay dung xong Bao cao quoc gia doi voi tinh hinh thuc hien Cong uoc ve Chong Phan biet Doi xu voi Phu nu lan thu 4 va bao ve Bao cao tai tru so Lien hop quoc vao nam 2005. Viec hoan thanh mot khoi luong cong viec lon de nop hau het cac bao cao dung thoi han the hien su nghiem tuc va cam ket manh me cua Viet Nam doi voi viec bao dam ton trong va thuc hien cac cam ket quoc te trong linh vuc quyen con nguoi . Dieu nay da duoc Uy ban theo doi thuc hien cong uoc cung nhu cong dong quoc te ghi nhan va danh gia cao.
Trong khuon kho da phuong, Viet Nam da tich cuc phoi hop voi cac nuoc dong gop cho muc tieu chung la thuc day va bao ve quyen con nguoi va nhung nguyen tac co ban cua luat quoc te ve quyen con nguoi. Viet Nam da tham gia tich cuc vao mot so co che cua Lien hop quoc ve quyen con nguoi nhu Uy ban Nhan quyen nhiem ky 2001-2003, Uy ban Phat trien Xa hoi nhiem ky 2001-2004, Hoi dong Kinh te - Xa hoi nhiem ky 1998-2000. Tai cac dien dan da phuong nay, dac biet la tai Uy ban III Dai hoi dong va Uy ban Nhan quyen Lien hop quoc, Viet Nam da tich cuc phoi hop voi cac nuoc dong gop cho muc tieu chung la thuc day va bao ve quyen con nguoi va nhung nguyen tac co ban cua luat quoc te ve nhan quyen.
Dac biet, Viet Nam da tich cuc tham gia vao cuoc dau tranh chong xu huong chinh tri hoa va thai do “tieu chuan kep" cua mot so nuoc trong van de nhan quyen, chong viec su dung cac nghi quyet ve ‘tinh hinh nhan quyen" tai mot so nuoc de gay suc ep va can thiep vao cong viec noi bo, xam pham chu quyen cua cac nuoc dang phat trien; dau tranh de cao va thuc day viec thuc hien cac quyen kinh te, van hoa, xa hoi va quyen phat trien len ngang bang voi cac quyen dan su, chinh tri; chu dong va tich cuc tham gia dong tac gia nhieu du thao nghi quyet de cao va thuc day viec thuc hien cac quyen kinh te, van hoa, xa hoi dac biet la cac du thao nghi quyet lien quan den quyen tre em, quyen phu nu, van de giao duc, phong chong ma tuy, toi pham…
Viet Nam cung da tham gia va dong gop tich cuc vao cong viec cua Nhom cac nuoc co cung quan diem ve Nhan quyen, Nhom Chau A, gop phan vao viec khang dinh nhung quan diem va lap truong tich cuc ve nhan quyen tai LHQ. Tai Khoa hop lan thu 42 cua Uy ban Phat trien Xa hoi (2/2004), duoc su ho tro cua mot so nuoc ban be trong khu vuc, Viet Nam da dua sang kien, kien nghi chu de uu tien cua Khoa hop tiep theo cua Uy ban la "Hop tac quoc te de ngan chan va giai quyet cac loai benh dich nghiem trong". Viet Nam cung la mot trong ba nuoc dang phat trien da dua du thao dieu khoan qui dinh ve "Hop tac quoc te" vao thanh mot dieu khoan chinh trong noi dung du thao Cong uoc quoc te ve nguoi tan tat, lam co so de cac nuoc dang phat trien thao luan va dau tranh trong cac khoa hop hien nay cua Uy ban dac biet soan thao Cong uoc neu tren.
Ben canh hoat dong tai cac dien dan da phuong, Viet Nam chu truong san sang doi thoai va hop tac song phuong voi cac quoc gia khac ve nhung van de quyen con nguoi , xa hoi cung quan tam. Trong nhung nam qua,Viet Nam da tien hanh 10 vong doi thoai voi Hoa Ky (1994 – 2002), 4 vong doi thoai voi cac nuoc Lien minh chau Au (EU), 3 vong doi thoai voi O-xtray-li-a va mot so vong doi thoai khac voi Na-uy, Thuy Dien, Thuy Sy. Rieng nam 2004, Viet Nam da tien hanh cuoc doi thoai voi EU, O-xtray-li-a va Na-uy. Muc dich cua Viet Nam trong viec tang cuong doi thoai voi cac nuoc la nham giup cac quoc gia hieu biet sau sac hon ve nhung dieu kien dac thu cua tung nuoc nhu he thong chinh sach, hoan canh lich su, ban sac van hoa,…voi tinh than chung la tim kiem diem dong, han che bat dong, neu cao nguyen tac khach quan, khong thien vi, khong chinh tri hoa van de quyen con nguoi .
Ben canh do, Viet Nam con chu dong moi mot so bao cao vien cua Lien hop quoc va don nhieu doan nuoc ngoai vao tim hieu tinh hinh tai Viet Nam. Ngoai ra, xuat phat tu nhu cau trao doi hoc thuat va tim hieu kinh nghiem giua cac quoc gia trong linh vuc bao dam quyen con nguoi, Viet Nam da dang cai to chuc mot so hoi thao, hoi nghi quoc te ve linh vuc nay, cu the la Hoi thao ve Cong uoc quoc te chong tra tan va doi xu vo nhan dao (thang 12/2003); Hoi thao Viet Nam - EU ve An tu hinh (thang 11/2004), Hoi thao ve quyen con nguoi lan thu 6 do Trung Quoc – Na-uy – Ca-na-da dong bao tro voi su tham gia cua hon 20 nuoc trong khu vuc (thang 12/2004). Tai cac cuoc hoi thao nay, Viet Nam da tao co hoi cho cac dai bieu quoc te hieu ro hon chinh sach cua Viet Nam ve quyen con nguoi noi chung va chinh sach cu the tren tung linh vuc bao ve quyen con nguoi. Cac cuoc hoi thao nay thuc su la dien dan trao doi coi mo, thang than, cong khai nham thuc day hieu biet lan nhau.
Ben canh cac hoat dong trao doi ve quyen con nguoi giua cac co quan chinh phu cua Viet Nam voi cac nuoc, Viet Nam con khuyen khich su trao doi giua cac hoc gia ve van de quyen con nguoi. Trung tam nghien cuu quyen con nguoi thuoc Hoc vien Chinh tri Quoc gia Ho Chi Minh cua Viet Nam da hop tac voi Thuy Dien, Thuy Si, Ca-na-da ve dao tao luat quoc te ve quyen con nguoi, luat nhan dao; voi Dan Mach xuat ban sach ve vi thanh nien; voi Uc nang cao trinh do can bo giang day ve luat quoc te; voi Quy nhi dong Lien hop quoc (UNICEF) ve quyen tre em; Hoi chu thap do quoc te ve luat quoc te ve nhan dao; va trao doi kinh nghiem ve truyen thong nhan quyen, dao tao voi Trung Quoc va Lao.
Cong tac tuyen truyen doi ngoai noi chung va dac biet trong linh vuc quyen con nguoi ngay cang duoc quan tam va day manh. Cac co quan dai dien cua Viet Nam o nuoc ngoai tang cuong cong tac tiep xuc tuyen truyen doi ngoai, gioi thieu ve tinh hinh dat nuoc, con nguoi Viet Nam; moi nam, hang chuc nghin an pham tuyen truyen doi ngoai duoc gui di cac noi, chu trong cac noi dung de cap den nhung thanh tuu ve phat trien kinh te, xa hoi, bao dam va nang cao doi song vat chat, van hoa tinh than cua moi nguoi dan. Chi tinh rieng nam 2003, Bo Ngoai giao Viet Nam da gui ra nuoc ngoai hon 250.000 to bao, tap chi, 6.000 to roi, 2.500 anh, 8.500 cuon sach cac loai gioi thieu ve Viet Nam; ra nhieu ban tin chuyen de ve linh vuc quyen con nguoi, ton giao, tin nguong tai Viet Nam. Thong qua cac hoat dong nay, ban be ngay cang hieu hon ve chinh sach doi ngoai noi chung va cac thanh tuu trong linh vuc bao ve quyen con nguoi o Viet Nam.
**CHUONG IV** **VE MOT SO LUAN DIEU VU CAO VIET NAM** **TRONG VAN DE QUYEN CON NGUOI**
Voi nhung thanh tuu ke tren, Nha nuoc va nhan dan Viet Nam co quyen tu hao ve nhung ket qua da dat duoc trong viec thuc day va bao ve quyen con nguoi o Viet Nam, xung dang voi su danh gia cao cua dong dao du luan quoc te. The nhung, mot so the luc thu dich, voi muc tieu va y do chinh tri rieng, da va dang tim moi cach xuyen tac va vu cao Viet Nam ve cac van de nhan quyen, dan chu, ton giao, dan toc.
Ho thuong vu cao Viet Nam vi pham cac quyen dan su, chinh tri va cac quyen tu do ca nhan, trong do co viec han che va dan ap quyen tu do ngon luan, tu do chinh kien; chi trich Viet Nam bat giam va xet xu khong theo chuan muc quoc te nhung nguoi ma ho goi la “dau tranh cho dan chu va nhan quyen;” xuyen tac chinh sach doan ket va binh dang giua cac ton giao, dan toc cua Nha nuoc Viet Nam; ra suc chi trich vai tro lanh dao cua Dang Cong san Viet Nam, doi xoa bo Dieu 4 cua Hien phap nam 1992 quy dinh ve vi tri va vai tro cua Dang Cong san Viet Nam trong he thong chinh tri cua dat nuoc…
Toan bo noi dung cac chuong tren da bac bo cac luan diem sai trai nay.
Cac to chuc cuc doan, hoat dong khung bo nhu kieu Nguyen Huu Chanh, "Quy Nguoi Thuong" (MFI) do Ksor Kok cam dau duoi su bao tro cua cai goi la To chuc Dang Cap tien Xuyen Quoc gia (TRP)… duoc che cho, ho tro. To chuc "Quy Nguoi Thuong" thuc chat tap hop mot so tan quan cua FULRO (Front unifie pour la Liberation des Races Oppremees hay United Front for the Liberation of Oppressed Races) chay sang My, sau khi cac hoat dong tho phi cua chung bi dap tan vao dau nhung nam 1990. Ksor Kok, tu nhan la "Tong Thong" cua cai goi la "Nha nuoc De Ga doc lap," ra suc hoat dong ly khai va vi muc dich do vu cao Viet Nam "dan ap, bat giam va cuong buc nguoi dan toc it nguoi bo dao" Tin lanh o Tay Nguyen, tim moi cach gay chia re, pha hoai doan ket dan toc, kich dong bao loan... ma cac vu bieu tinh, bao loan tai Tay Nguyen nam 2001 va 2004 la bieu hien.
To chuc "Bao ve quyen lam nguoi Viet Nam" do Vo Van Ai la Chu tich, tap hop mot so phan tu cay cu truoc that bai cua chung tai mien Nam Viet Nam nam 1975 da ra suc chong pha, boi nho hinh anh cua chinh nuoc minh. Loi dung danh nghia la Pho chu tich Lien doan Nhan quyen (FIDH), mot to chuc phi chinh phu quoc te co quy che tu van cua ECOSOC, Vo Van Ai lien tuc chong Viet Nam tai cac khoa hop cua Uy ban nhan quyen Lien Hop Quoc.
Cac to chuc tren nup duoi chieu bai "dan chu, nhan quyen" duoc su ung ho cua mot so luc luong nuoc ngoai. Ho tim moi cach che cho cho mot nhum nguoi nup duoi nhan hieu "tranh dau cho tu do, nhan quyen" de phuc vu cho tham vong ca nhan va loi ich cua nuoc ngoai, trong khi do chang doai hoai gi toi tieng noi cua so dong. Trong nhieu truong hop ho danh lon xong nhung ke vi pham phap luat, bien chung thanh cac "chien si bao ve tu do." Nhan day cung phai noi rang, nhung luan dieu, mo hinh cua nhung vi menh danh la "chien si dau tranh cho tu do, dan chu" muon ap dat o Viet Nam chang qua cung chi la nhung ban sao toi mo hinh xa la cua nhung nuoc co hoan canh lich su, van hoa, kinh te hoan toan khac. Neu ho thuc su "yeu nuoc" thi da chang nup bong ngoai bang de gay kho de cho dat nuoc.
Tuong tu nhu vay, ho chi cham lo toi quyen "tu do ton giao" cua vai vi doi lot ton giao di lam chinh tri phuc vu cho ben ngoai chu dau co cham lo toi doi song cua giao dan, tin do?
Tinh hinh hien nay da khac truoc. Nuoc Viet Nam da tro thanh mot quoc gia thong nhat, co chu quyen, mot chu the binh dang trong cong dong quoc te, muon la ban va doi tac tin cay cua tat ca cac nuoc. Co so cho moi quan he on dinh giua cac quoc gia chi co the la nguyen tac ton trong doc lap, chu quyen cua nhau, khong can thiep cong viec noi bo cua nhau, hop tac binh dang cung co loi, thong qua doi thoai de giai quyet moi bat dong, khac biet.
Theo tinh than do, Viet Nam hoan nghenh cam ket cua cac nuoc ton trong doc lap chu quyen va toan ven lanh tho cua Viet Nam the hien tai cac van kien ky ket giua Viet Nam voi cac nuoc va gan day la Tuyen bo chung giua Cong hoa Xa hoi chu nghia Viet Nam va Hop chung quoc Hoa Ky ngay 21/6/2005 trong do neu ro nguyen tac quan he doi tac la "binh dang, ton trong lan nhau va hai ben cung co loi,"Chinh phu Hoa Ky ung ho doi voi an ninh va toan ven lanh tho cua Viet Nam," "tiep tuc doi thoai thang than va coi mo ve nhung van de cung quan tam, ke ca viec thuc hien cac quyen con nguoi, dieu kien cho cac tin do va dan toc it nguoi." Viec thuc hien nghiem chinh nhung cam ket tren day se tao dieu kien thuan loi cho viec thu hep bat dong, thuc day viec hop tac cung co loi.
**KET LUAN**
Nhung thanh tuu trong cong cuoc bao ve va phat trien quyen con nguoi o Viet Nam la ket qua cua su ket hop nhuan nhuyen giua ban chat uu viet, tien bo cua che do xa hoi chu nghia voi truyen thong nhan dao, nhan van cua dan toc Viet Nam, giua chinh sach nhat quan cua Nha nuoc Viet Nam luon dat con nguoi la trong tam trong su phat trien dat nuoc, voi viec thuc hien nghiem tuc cac chuan muc va nghia vu duoc quy dinh trong cac Cong uoc quoc te co ban ve quyen con nguoi ma Viet Nam da tham gia.
Trong suot 60 nam qua ke tu khi Chu tich Ho Chi Minh, doc ban Tuyen ngon Doc lap, khai sinh ra Nha nuoc dan chu nhan dan dau tien o Viet Nam, dan toc Viet Nam da vuot qua biet bao thu thach, kho khan cua chien tranh ac liet, ngheo doi va lac hau, tao dung nen nen tang vung chac cho mot xa hoi thuc su cong bang, dan chu, van minh, ma o do cac quyen tu do co ban cua nguoi dan duoc bao ve va khong ngung phat trien. Ben canh cac quyen dan su, chinh tri, cac quyen kinh te, van hoa, xa hoi luon duoc chu trong thong qua mot loat chinh sach tich cuc va hieu qua cua Nha nuoc Viet Nam. Cac thanh tich bao dam quyen con nguoi, dac biet la thanh tuu to lon trong linh vuc xoa doi giam ngheo, y te, giao duc, van hoa duoc cong dong quoc te cong nhan rong rai.
Su nghiep Doi moi duoc tien hanh trong gan 20 nam qua o Viet Nam thu duoc nhung thanh tuu quan trong tren moi linh vuc: kinh te phat trien nhanh, dat nuoc hoa binh va on dinh, doi song duoc cai thien ro ret va dac biet, cac quyen cua moi nguoi dan ve kinh te, van hoa, xa hoi, dan su, chinh tri deu duoc bao dam va tang cuong. Nhung thanh tuu quan trong do the hien sinh dong y chi va quyet tam cua Nha nuoc Viet Nam trong viec bao dam va khong ngung thuc day cac quyen con nguoi o Viet Nam. Mat khac, thanh cong cua su nghiep Doi moi dem lai cho Viet Nam mot bai hoc quy bau la mot khi xay dung duoc nha nuoc thuc su cua dan, do dan va vi dan, khi thiet lap duoc mot xa hoi ma trong do moi ca nhan, trong khi huong thu cac quyen va tu do theo luat dinh, luon neu cao tinh than trach nhiem voi cong dong, thi quoc gia do co the bao dam cho cong dan minh cuoc song am no, hanh phuc. Bai hoc nay da va dang tiep tuc duoc Nha nuoc Viet Nam thuc hien mot cach nhat quan va co hieu qua.
Cach mang Viet Nam da dua mot dan toc no le len lam chu dat nuoc; cong cuoc Doi moi dang dem lai am no, hanh phuc cho toan dan, nguoi dan duoc thu huong nhung quyen con nguoi co ban quy dinh tai Hien chuong Lien hop quoc. Do la mot thuc te sang to nhu anh mat troi, khong ban tay den toi nao co the che lap duoc.
Nguon:
[www.mofa.gov.vn](http://vietbao.vn/vn/trang-ngoai/http://www.mofa.gov.vn//vivavietnam.net/)
|
|
TIN
![]()
Ban co the doc ban tieng Viet co dau cua bai viet
*Toàn văn Sách trắng về tình hình nhân quyền tại Việt Nam* bang cach nhan chuot vao duong dan tren.
Nhan xet, hay lien he ve tin
** co the gui bang duong dan o duoi. Ban nen gui kem tieu de bai viet Toan van Sach trang ve tinh hinh nhan quyen tai Viet Nam**