text:
Chỉ cần ngồi nhà với một cú click chuột, người dân có thể dễ dàng gửi tiền tiết kiệm bằng nhiều hình thức. Tuy nhiên, vẫn không ít người băn khoăn vì sự an toàn của loại hình tiết kiệm online.
Đơn giản, tiện lợi
Tại Việt Nam, ngân hàng điện tử đang phát triển mạnh mẽ với nhiều sản phẩm, trong đó có sản phẩm tiết kiệm trực tuyến (online). Ưu điểm của hình thức tiết kiệm online này là người dùng chỉ cần một cú click chuột, trong vòng vài phút, khách hàng có thể thực hiện các thao tác từ mở sổ tiết kiệm, kiểm tra thông tin lãi suất, gửi tiền,.... Và khách hàng có thể tất toán sổ tiết kiệm bất kỳ lúc nào khi cần tiền mặt, kể cả ngày nghỉ, ngày lễ.
Đặc biệt, để khuyến khích khách gửi tiết kiệm online, các ngân hàng thường ưu đãi lãi suất gửi online cao hơn lãi suất gửi tiết kiệm thông thường 0,01 - 0,25%/năm.
Chị Lê Hường, Đống Đa, Hà Nội cho biết, do bận công việc nên nhiều khi chị không ra được ngân hàng để thực hiện giao dịch, từ khi biết các ngân hàng có tiết kiệm online chị đã sử dụng hình thức này. Cách gửi này khá tiện, lại linh hoạt về thời gian, giúp chị có thể quản lý tài khoản, từ bản sao kê chi tiết giao dịch, biến động số dư tài khoản, ngày đáo hạn, lãi suất, và tất toán… dù ở bất kỳ đâu chỉ bằng vài cú click chuột thông qua thiết bị điện tử kết nối mạng hoặc điện thoại thông minh.
Còn chị Hoàng Oanh chia sẻ, trước đây gửi kiểu truyền thống, chị phải ra ngân hàng làm các thủ tục chỉ để gửi vài triệu đồng nên rất ngại. Từ khi có tiết kiệm online, chị có thể gửi bất kỳ lúc nào. Ngoài ra, khi chọn hình thức gửi online chị còn được hưởng thêm 0,2% lãi suất ưu đãi.
“Tôi định đem tiền gửi tại một ngân hàng, tuy nhiên sau khi được nhân viên ngân hàng tư vấn, gửi tiết kiệm online có cùng kỳ hạn được hưởng thêm 0,2% nên tôi quyết định gửi theo hình thức tiết kiệm này”, chị Oanh nói.
Theo các ngân hàng, chi phí để thực hiện giao dịch qua internet giảm rất nhiều so với chi phí giao dịch tại quầy. Hơn nữa, giao dịch qua mạng giúp ngân hàng có thể hạn chế rủi ro do cán bộ ngân hàng gây ra. Do đó, nhiều ngân hàng đang đề ra mục tiêu đẩy mạnh thu hút tiền gửi online. Cụ thể, một số ngân hàng như VPBank, Techcombank… đặt mục tiêu nâng tỷ trọng tiền gửi online lên 30% trong tổng mức tiền gửi của ngân hàng.
Bà Nguyễn Thu Thủy, Phó phòng giao dịch quỹ tiết kiệm Hoàng Đạo Thúy, chi nhánh Sacombank cho hay, hiện nay kênh tiết kiệm này đang được các ngân hàng chú trọng và thu hút được lượng lớn khách hàng quan tâm. Dịch vụ này không chỉ thuận tiện cho khách hàng mà còn giúp ngân hàng tiếp cận và phục vụ khách 24/7, không bị hạn chế về mặt thời gian như giao dịch tại quầy. Ngân hàng cũng tiết kiệm được các chi phí về nhân sự, thuê mặt bằng, tối đa hóa hiệu quả hạ tầng công nghệ hiện đại đã đầu tư...
Liệu có an toàn?
Có thể nói gửi tiết kiệm online mang lại nhiều tiện ích cho cả ngân hàng và người gửi tiền nhưng an toàn, bảo mật vẫn là vấn đề khiến nhiều người lo lắng. Mặc dù cho đến nay, chưa có trường hợp tiền gửi tiết kiệm online nào bị mất, song nỗi lo của người gửi tiền không phải là không có cơ sở khi mà thời gian qua nhiều vụ “bốc hơi” sổ tiết kiệm của người gửi đã diễn ra, ngay cả với tiền giao dịch tại quầy.
Tuy nhiên, nhiều chuyên gia ngân hàng lại lạc quan cho rằng, gửi tiết kiệm trực tuyến thậm chí còn an toàn hơn cả gửi tiền tại quầy, do con người khó can thiệp được.
Ông Nguyễn Văn Quế, giám đốc giám sát của ngân hàng Hàng Hải khẳng định, gửi tiết kiệm online là hoàn toàn an toàn, vì lệnh giao dịch được thực hiện bởi chính khách hàng, nhân viên ngân hàng không thể can thiệp được. Hơn nữa, khi thực hiện giao dịch gửi tiền online, hệ thống của ngân hàng xác thực người dùng qua nhiều lớp và gửi thông tin xác thực cho khách hàng qua điện thoại. Thông tin xác thực này không thể giả mạo được và không có sự can thiệp của con người.
Ngoài ra, các thao tác giao dịch của khách hàng đều được lưu vết trên hệ thống và dữ liệu được sao lưu thông suốt ở quy mô toàn cầu. Về lý thuyết, các dữ liệu này được lưu lại hoàn toàn và được khôi phục tuyệt đối, cho dù có những thảm họa xảy ra.
Song, để tiết kiệm online thực sự an toàn, các chuyên gia cũng khuyến cáo, khách hàng cần bảo quản điện thoại di động, email và các mật khẩu đăng nhập một cách chặt chẽ nhất, không nên lưu các thông tin này một chỗ, trường hợp thất lạc cần thực hiện thay đổi hoặc báo ngân hàng ngay.
Đồng thời, khách hàng cũng nên thường xuyên đăng nhập internet banking hoặc mobile banking của ngân hàng để tra cứu và theo dõi tài khoản của mình và báo ngay cho ngân hàng nếu thấy có dấu hiệu bất thường.
Các tin, bài viết khác
Tập trung nâng chất theo Basel II
Mở hầu bao cho bất động sản
Hé lộ doanh thu 'khủng' từ bán hàng qua Facebook
Chính phủ yêu cầu theo dõi chặt diễn biến thị trường tiền tệ
Ngân hàng nhiều thách thức trong triển khai ứng dụng công nghệ số
TPHCM sẽ tăng thuế, phí và thu thêm thuế, phí mới
Có nên “độc quyền” sản xuất và kinh doanh vàng?
Lan tỏa chương trình kết nối NH-DN
Giá tiền điện tử bitcoin tăng vượt 12.000 USD
Ngân hàng cho các dự án BOT vay vốn phải chịu rủi ro thế nào?

markdown:
Chỉ cần ngồi nhà với một cú click chuột, người dân có thể dễ dàng gửi tiền tiết kiệm bằng nhiều hình thức. Tuy nhiên, vẫn không ít người băn khoăn vì sự an toàn của loại hình tiết kiệm online.
**Đơn giản, tiện lợi**
Tại Việt Nam, ngân hàng điện tử đang phát triển mạnh mẽ với nhiều sản phẩm, trong đó có sản phẩm tiết kiệm trực tuyến (online). Ưu điểm của hình thức tiết kiệm online này là người dùng chỉ cần một cú click chuột, trong vòng vài phút, khách hàng có thể thực hiện các thao tác từ mở sổ tiết kiệm, kiểm tra thông tin lãi suất, gửi tiền,.... Và khách hàng có thể tất toán sổ tiết kiệm bất kỳ lúc nào khi cần tiền mặt, kể cả ngày nghỉ, ngày lễ.
Đặc biệt, để khuyến khích khách gửi tiết kiệm online, các ngân hàng thường ưu đãi lãi suất gửi online cao hơn lãi suất gửi tiết kiệm thông thường 0,01 - 0,25%/năm.
Chị Lê Hường, Đống Đa, Hà Nội cho biết, do bận công việc nên nhiều khi chị không ra được ngân hàng để thực hiện giao dịch, từ khi biết các ngân hàng có tiết kiệm online chị đã sử dụng hình thức này. Cách gửi này khá tiện, lại linh hoạt về thời gian, giúp chị có thể quản lý tài khoản, từ bản sao kê chi tiết giao dịch, biến động số dư tài khoản, ngày đáo hạn, lãi suất, và tất toán… dù ở bất kỳ đâu chỉ bằng vài cú click chuột thông qua thiết bị điện tử kết nối mạng hoặc điện thoại thông minh.
Còn chị Hoàng Oanh chia sẻ, trước đây gửi kiểu truyền thống, chị phải ra ngân hàng làm các thủ tục chỉ để gửi vài triệu đồng nên rất ngại. Từ khi có tiết kiệm online, chị có thể gửi bất kỳ lúc nào. Ngoài ra, khi chọn hình thức gửi online chị còn được hưởng thêm 0,2% lãi suất ưu đãi.
“Tôi định đem tiền gửi tại một ngân hàng, tuy nhiên sau khi được nhân viên ngân hàng tư vấn, gửi tiết kiệm online có cùng kỳ hạn được hưởng thêm 0,2% nên tôi quyết định gửi theo hình thức tiết kiệm này”, chị Oanh nói.
Theo các ngân hàng, chi phí để thực hiện giao dịch qua internet giảm rất nhiều so với chi phí giao dịch tại quầy. Hơn nữa, giao dịch qua mạng giúp ngân hàng có thể hạn chế rủi ro do cán bộ ngân hàng gây ra. Do đó, nhiều ngân hàng đang đề ra mục tiêu đẩy mạnh thu hút tiền gửi online. Cụ thể, một số ngân hàng như VPBank, Techcombank… đặt mục tiêu nâng tỷ trọng tiền gửi online lên 30% trong tổng mức tiền gửi của ngân hàng.
Bà Nguyễn Thu Thủy, Phó phòng giao dịch quỹ tiết kiệm Hoàng Đạo Thúy, chi nhánh Sacombank cho hay, hiện nay kênh tiết kiệm này đang được các ngân hàng chú trọng và thu hút được lượng lớn khách hàng quan tâm. Dịch vụ này không chỉ thuận tiện cho khách hàng mà còn giúp ngân hàng tiếp cận và phục vụ khách 24/7, không bị hạn chế về mặt thời gian như giao dịch tại quầy. Ngân hàng cũng tiết kiệm được các chi phí về nhân sự, thuê mặt bằng, tối đa hóa hiệu quả hạ tầng công nghệ hiện đại đã đầu tư...
**Liệu có an toàn?**
Có thể nói gửi tiết kiệm online mang lại nhiều tiện ích cho cả ngân hàng và người gửi tiền nhưng an toàn, bảo mật vẫn là vấn đề khiến nhiều người lo lắng. Mặc dù cho đến nay, chưa có trường hợp tiền gửi tiết kiệm online nào bị mất, song nỗi lo của người gửi tiền không phải là không có cơ sở khi mà thời gian qua nhiều vụ “bốc hơi” sổ tiết kiệm của người gửi đã diễn ra, ngay cả với tiền giao dịch tại quầy.
Tuy nhiên, nhiều chuyên gia ngân hàng lại lạc quan cho rằng, gửi tiết kiệm trực tuyến thậm chí còn an toàn hơn cả gửi tiền tại quầy, do con người khó can thiệp được.
Ông Nguyễn Văn Quế, giám đốc giám sát của ngân hàng Hàng Hải khẳng định, gửi tiết kiệm online là hoàn toàn an toàn, vì lệnh giao dịch được thực hiện bởi chính khách hàng, nhân viên ngân hàng không thể can thiệp được. Hơn nữa, khi thực hiện giao dịch gửi tiền online, hệ thống của ngân hàng xác thực người dùng qua nhiều lớp và gửi thông tin xác thực cho khách hàng qua điện thoại. Thông tin xác thực này không thể giả mạo được và không có sự can thiệp của con người.
Ngoài ra, các thao tác giao dịch của khách hàng đều được lưu vết trên hệ thống và dữ liệu được sao lưu thông suốt ở quy mô toàn cầu. Về lý thuyết, các dữ liệu này được lưu lại hoàn toàn và được khôi phục tuyệt đối, cho dù có những thảm họa xảy ra.
Song, để tiết kiệm online thực sự an toàn, các chuyên gia cũng khuyến cáo, khách hàng cần bảo quản điện thoại di động, email và các mật khẩu đăng nhập một cách chặt chẽ nhất, không nên lưu các thông tin này một chỗ, trường hợp thất lạc cần thực hiện thay đổi hoặc báo ngân hàng ngay.
Đồng thời, khách hàng cũng nên thường xuyên đăng nhập internet banking hoặc mobile banking của ngân hàng để tra cứu và theo dõi tài khoản của mình và báo ngay cho ngân hàng nếu thấy có dấu hiệu bất thường.
#### Các tin, bài viết khác
[Tập trung nâng chất theo Basel II](/tai-chinh/tap-trung-nang-chat-theo-basel-ii-52727.html) [Mở hầu bao cho bất động sản](/tai-chinh/mo-hau-bao-cho-bat-dong-san-52726.html) [Hé lộ doanh thu 'khủng' từ bán hàng qua Facebook](/tai-chinh/he-lo-doanh-thu-khung-tu-ban-hang-qua-facebook-52717.html) [Chính phủ yêu cầu theo dõi chặt diễn biến thị trường tiền tệ](/tai-chinh/chinh-phu-yeu-cau-theo-doi-chat-dien-bien-thi-truong-tien-te-52704.html) [Ngân hàng nhiều thách thức trong triển khai ứng dụng công nghệ số](/tai-chinh/ngan-hang-nhieu-thach-thuc-trong-trien-khai-ung-dung-cong-nghe-so-52699.html) [TPHCM sẽ tăng thuế, phí và thu thêm thuế, phí mới](/tai-chinh/tphcm-se-tang-thue-phi-va-thu-them-thue-phi-moi-52656.html) [Có nên “độc quyền” sản xuất và kinh doanh vàng?](/tai-chinh/co-nen-doc-quyen-san-xuat-va-kinh-doanh-vang-52620.html) [Lan tỏa chương trình kết nối NH-DN](/tai-chinh/lan-toa-chuong-trinh-ket-noi-nhdn-52621.html) [Giá tiền điện tử bitcoin tăng vượt 12.000 USD](/tai-chinh/gia-tien-dien-tu-bitcoin-tang-vuot-12000-usd-52604.html) [Ngân hàng cho các dự án BOT vay vốn phải chịu rủi ro thế nào?](/tai-chinh/ngan-hang-cho-cac-du-an-bot-vay-von-phai-chiu-rui-ro-the-nao-52557.html)

Set-Cookie: .ASPXANONYMOUS=U6qZH6lkWufGKBiscLvH6K2y8K3yGl07c03cpZ_OQlOu7CQ7As56DZ9NwToZ505ckT7SCCm8IsQLq759uCrRGYf-aTjD9bYa9wJVICIPDDzkAelXsV4jFL2spIDHPHOSJbCVif2c25Z2Qi_PdZROCg2; domain=sggp.org.vn; expires=Tue, 20-Feb-2018 00:48:17 GMT; path=/; HttpOnly

Access-Control-Allow-Headers: Content-Type

X-Cache: MISS from xCache11


text:
Hướng dẫn (Nguyễn Đình Chiểu)
Câu 1:
a. Cảnh đất nước và nhân dân khi thực dân Pháp đến xâm lược:
- Mở đầu nhà thơ dùng cảnh chợ tan để thông báo một hiện thực tan nát.
- Tiếng súng là sự mở đầu cho cuộc xâm lược của thực dân Pháp.
- "Một bàn cờ thế phút sa tay": nói lên tình cảnh của đất nước ta hiện giờ: rất khó khăn, nguy hiểm, chỉ cần đi sai một bước hậu quả khôn lường
- Nhân dân ta hoảng loạn, tan tác, nơi ở xác xơ tan hoang : "lũ trẻ lơ xơ chạy", "bầy chim dáo dác bay"…
- Sự bị động của nhân dân, của triều đình phong kiến trước sự xâm lược của kẻ thù đã dẫn đến hậu quả là mất nước. Đồng nghĩa với việc mất mát về người, về của là những vết thương không dễ gì lành lại được.
b. Phân tích nét đặc sắc trong ngòi bút tả thực của tác giả:
Với ngôn ngữ hiện thực, trong trẻo hai câu thực (câu 3, 4) của bài thơ là một bức tranh cụ thể sinh động thể hiện lại tình cảm tan tác bi thương của nhân dân khi ấy. Sự xuất hiện của giặc thù quá đột ngột, sự chống chọi của quân ta lại thất bại quá nhanh chóng khiến cảnh dắt dìu gồng gánh nhay chạy loạn càng thật đau lòng. Đang sống hạnh phúc êm ấm bên những người thân, bất chợt giặc thù từ đâu ập đến bắt giết, mọi gia đình đều chưa chuẩn bị gì, chỉ biết hốt hoảng dắt nhau trốn chạy. Nhà thơ đặc tả cảnh tượng ấy bằng hai chữ hình ảnh lũ trẻ lơ xơ chạy và bầy chim dáo dác bay. Lối đảo ngữ lơ xơ, dáo dác lên trước trong trường hợp này làm nổi bật lên trước mắt người đọc dáng vẻ xơ xác, tan tác của lũ trẻ và bầy chim nhưng cũng khắc họa được tâm trạng hoang mang và ngơ ngác của chúng.
Hai câu tiếp theo, ông tiếp tục vẽ lên một bức tranh toàn cảnh quê hương bị giặc thù đang tâm tàn phá trong một không gian thật là xa rộng:
"Bến Nghé của tiền tan bọt nước Đồng Nai tranh ngói nhuốm màu mây".
Tuy Bến Nghé, Đồng Nai chỉ là một bến nước, một dòng sông ở Gia Định nhưng đó cũng chính là toàn cảnh của quê hương ta khi quân Pháp đặt gót giày xâm lược đến. Cả một mảnh non sông gấm vóc đang yên ổn tốt tươi trong phút chốc đã bị kẻ thù đang tâm tàn phá thành ra tro bụi. Tiền tài, sản vật của nhân dân bị chúng thả sức cướp bóc. Nhà của làng quê bị đốt phá, lửa khói dấy lên ngút trời. Nỗi xót đau thương thật lay động cả trăng sao.
Câu 2: Trong hoàn cảnh đó, tâm trạng, tình cảm của tác giả như thế nào?
Từng câu, từng chữ trong mỗi câu thơ là một tiếng kêu đau đớn, xót xa xuất phát từ trái tim nồng nàn yêu quê hương, đất nước, đỏ rực ngọn lửa căm thù trước tội ác trời không dung đất không tha của giặc. Nhà thơ không những đau xót vì cảnh quốc phá gia vong, nhân dân tan tác, đau thương, lơ xơ, dáo dác mà ông còn thất vọng và bất bình biết mấy trước tình cảnh quê hương ngập tràn bóng giặc mà quân của triều đình thì bặt tăm khuất dạng bỏ mặc nhân dân phải chịu thống khổ điêu linh.
Câu 3: Phân tích thái độ của nhà thơ trong hai câu thơ kết:
"Hỏi trang dẹp loạn rày đâu vắng Nỡ để dân đen mắc họa này"
Nguyễn Đình Chiểu đặt ra câu hỏi, không phải hỏi chung chung mà là hỏi rất cụ thể. "Trang" chỉ người đáng kính trọng. "Trang dẹp loạn" là người có chức trách trước tình cảnh của nước, của dân. Nhà thơ đề cao họ trong mấy từ này. Song câu kết "Nỡ để dân đen mắc nạn này" lại hạ thấp họ. Sự thờ ơ, vô trách nhiệm của triều đình nhà Nguyễn, của vua, quan chức sắc, của tư tưởng bạc nhước, của hành động hèn nhát có thấy gì không? Câu hỏi như một cái tát không kìm nén của một người yêu nước vào mặt những con người ấy. Đồng thời nhà thơ cũng không giấu nổi xót xa. Tất cả những điều đó đều nói lên lòng yêu nước, thương dân của Nguyễn Đình Chiểu.

markdown:
## Hướng dẫn (Nguyễn Đình Chiểu)
**Câu 1**: **a. **Cảnh đất nước và nhân dân khi thực dân Pháp đến xâm lược:
- Mở đầu nhà thơ dùng cảnh chợ tan để thông báo một hiện thực tan nát.
- Tiếng súng là sự mở đầu cho cuộc xâm lược của thực dân Pháp.
- "
*Một bàn cờ thế phút sa tay*": nói lên tình cảnh của đất nước ta hiện giờ: rất khó khăn, nguy hiểm, chỉ cần đi sai một bước hậu quả khôn lường
- Nhân dân ta hoảng loạn, tan tác, nơi ở xác xơ tan hoang : "
*lũ trẻ lơ xơ chạy*", " *bầy chim dáo dác bay*"…
- Sự bị động của nhân dân, của triều đình phong kiến trước sự xâm lược của kẻ thù đã dẫn đến hậu quả là mất nước. Đồng nghĩa với việc mất mát về người, về của là những vết thương không dễ gì lành lại được.
**b. **Phân tích nét đặc sắc trong ngòi bút tả thực của tác giả:
Với ngôn ngữ hiện thực, trong trẻo hai câu thực (câu 3, 4) của bài thơ là một bức tranh cụ thể sinh động thể hiện lại tình cảm tan tác bi thương của nhân dân khi ấy. Sự xuất hiện của giặc thù quá đột ngột, sự chống chọi của quân ta lại thất bại quá nhanh chóng khiến cảnh dắt dìu gồng gánh nhay chạy loạn càng thật đau lòng. Đang sống hạnh phúc êm ấm bên những người thân, bất chợt giặc thù từ đâu ập đến bắt giết, mọi gia đình đều chưa chuẩn bị gì, chỉ biết hốt hoảng dắt nhau trốn chạy. Nhà thơ đặc tả cảnh tượng ấy bằng hai chữ hình ảnh
*lũ trẻ lơ xơ chạy* và *bầy chim dáo dác bay*. Lối đảo ngữ *lơ xơ, dáo dác* lên trước trong trường hợp này làm nổi bật lên trước mắt người đọc dáng vẻ xơ xác, tan tác của lũ trẻ và bầy chim nhưng cũng khắc họa được tâm trạng hoang mang và ngơ ngác của chúng.
Hai câu tiếp theo, ông tiếp tục vẽ lên một bức tranh toàn cảnh quê hương bị giặc thù đang tâm tàn phá trong một không gian thật là xa rộng:
"
Bến Nghé của tiền tan bọt nước Đồng Nai tranh ngói nhuốm màu mây".
Tuy Bến Nghé, Đồng Nai chỉ là một bến nước, một dòng sông ở Gia Định nhưng đó cũng chính là toàn cảnh của quê hương ta khi quân Pháp đặt gót giày xâm lược đến. Cả một mảnh non sông gấm vóc đang yên ổn tốt tươi trong phút chốc đã bị kẻ thù đang tâm tàn phá thành ra tro bụi. Tiền tài, sản vật của nhân dân bị chúng thả sức cướp bóc. Nhà của làng quê bị đốt phá, lửa khói dấy lên ngút trời. Nỗi xót đau thương thật lay động cả trăng sao.
**Câu 2**: Trong hoàn cảnh đó, tâm trạng, tình cảm của tác giả như thế nào?
Từng câu, từng chữ trong mỗi câu thơ là một tiếng kêu đau đớn, xót xa xuất phát từ trái tim nồng nàn yêu quê hương, đất nước, đỏ rực ngọn lửa căm thù trước tội ác trời không dung đất không tha của giặc. Nhà thơ không những đau xót vì cảnh quốc phá gia vong, nhân dân tan tác, đau thương, lơ xơ, dáo dác mà ông còn thất vọng và bất bình biết mấy trước tình cảnh quê hương ngập tràn bóng giặc mà quân của triều đình thì bặt tăm khuất dạng bỏ mặc nhân dân phải chịu thống khổ điêu linh.
**Câu 3**: Phân tích thái độ của nhà thơ trong hai câu thơ kết:
"
Hỏi trang dẹp loạn rày đâu vắng Nỡ để dân đen mắc họa này"
Nguyễn Đình Chiểu đặt ra câu hỏi, không phải hỏi chung chung mà là hỏi rất cụ thể. "
*Trang*" chỉ người đáng kính trọng. " *Trang dẹp loạn*" là người có chức trách trước tình cảnh của nước, của dân. Nhà thơ đề cao họ trong mấy từ này. Song câu kết " *Nỡ để dân đen mắc nạn này*" lại hạ thấp họ. Sự thờ ơ, vô trách nhiệm của triều đình nhà Nguyễn, của vua, quan chức sắc, của tư tưởng bạc nhước, của hành động hèn nhát có thấy gì không? Câu hỏi như một cái tát không kìm nén của một người yêu nước vào mặt những con người ấy. Đồng thời nhà thơ cũng không giấu nổi xót xa. Tất cả những điều đó đều nói lên lòng yêu nước, thương dân của Nguyễn Đình Chiểu.

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

WARC-Identified-Payload-Type: application/xhtml+xml

Server: Apache/2.2.15 (CentOS)

Connection: close

Pragma: no-cache

Cache-Control: no-store, no-cache, must-revalidate, post-check=0, pre-check=0

Vary: Accept-Encoding

Content-Type: text/html; charset=UTF-8


text: Nhập địa chỉ Email của bạn vào ô trống ở dưới rồi nhấn "Subscribe". Sau đó vào Email để xác nhận thông tin nhé!

markdown:
|Class 8B - We are Family|
Chào mừng bạn đến với diễn đàn Chia sẻ kiến thức. Chỉ có thành viên của diễn đàn mới có thể được hưởng toàn bộ quyền lợi của diễn đàn. Chúc các bạn có những phút giây giải trí thật lành mạnh tại diễn đàn Chia sẻ kiến thức!!!
Vui lòng ĐĂNG NHẬP để xem tiếp. Hoặc ĐĂNG KÝ tài khoản mới để cùng tham gia thảo luận với các thành viên của diễn đàn
![]()
![]()
mimidangyeu_lc
♥[N]♥[I]♥[J]♥[I]♥
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
|» |![]()
Angel
|Đồng hồ|
|Keywords|
|Tìm kiếm|
|Đăng kí nhận tin|
|Lượt xem|
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
|Tác giả||Thông điệp|
Angel ![]()
![]()
Trường : THCS Lê Quý Đôn
Posts : 2691
Points : 57328
Thanked : 54
Ngày tham gia : 13/08/2011
Tuổi : 18
Đến từ : Love Land
Trường : THCS Lê Quý Đôn
Posts : 2691
Points : 57328
Thanked : 54
Ngày tham gia : 13/08/2011
Tuổi : 18
Đến từ : Love Land
![]()
![]()
| |![]()
## Bài 26. Thực hành: Tìm hiểu hoạt động của enzim trong nước bọt
![]()
|» |

WARC-Truncated: length

X-Content-Type-Options: nosniff

P3P: CP="IDC DSP COR ADM DEVi TAIi PSA PSD IVAi IVDi CONi HIS OUR IND CNT"

Cache-Control: no-cache

Vary: User-Agent

X-XSS-Protection: 1; mode=block

Content-Type: text/html; charset=utf-8


text:
English
|
Tiếng Việt
Giới thiệu
Sản phẩm
Sản xuất gia công
Xuất khẩu
Nội bộ
Tuyển dụng
Liên hệ
Thiết bị chiếu sáng Roman
Thiết bị điện Sunmax
Thiết bị nước Sunmax
Về Tam Kim
Giới thiệu chung
Lịch sử phát triển
Công ty thành viên
Nhà máy sản xuất
Các giải thưởng
Công trình sử dụng
Tuyển dụng
Sản phẩm
Thiết bị điện Roman
Thiết bị chiếu sáng Roman
Đèn trang trí Roman
Thiết bị điện Sunmax
Thiết bị chiếu sáng Sunmax
Thiết bị nước Sunmax
Sản xuất gia công
Năng lực sản xuất
Thiết kế Khuôn mẫu
Sản phẩm nhựa
Liên hệ
Xuất khẩu
Giới thiệu
Sản phẩm
Liên hệ
Nội bộ
Nhịp sống Tam Kim
Thì thầm chia sẻ
Thư viện ảnh
© 2015 Bản quyền thuộc
Tam Kim

WARC-Identified-Payload-Type: text/html

X-Cache: HIT from Backend

Server: nginx admin

Content-Type: text/html


text:
Giỏ hàng
(
0
)
Hotline:
0965613469
Đăng nhập
|
Đăng ký
Trang chủ
Giới thiệu
Sản phẩm
Đông Y Gia Truyền
Sức Khỏe Dinh Dưỡng
Thực Phẩm Chức Năng
Cẩm nang mua sắm
Đăng ký làm đại lý - CTV
Hỗ Trợ
Hướng dẫn mua hàng
Chính sách đổi trả hàng
Quy định vận chuyển
Phương thức thanh toán
Cam kết chất lượng
TUYỂN DỤNG
CTV Bán Hàng Online
Liên Hệ
Trang chủ
Thông tin giỏ hàng
Không có sản phẩm trong giỏ
Hướng dẫn:
Để cập nhật số lượng sản phẩm cần mua, vui lòng điền số lượng vào ô tương ứng rồi, rồi bấm cập nhật lại, trang web sẽ tính tổng giá trị mới nhất cho quý khách.
Nếu quý khách không muốn đặt mua sản phẩm nữa, click Xóa để loại bỏ sản phẩm
Khi quý khách thỏa mãn với đơn hàng của mình, vui lòng click nút
Đặt hàng
.

Server: Apache

Cache-Control: max-age=0, private, no-store, no-cache, must-revalidate

Set-Cookie: CAKEPHP=blmlmo0t0g4m2b19c859mcq951; expires=Tue, 12-Dec-2017 18:05:53 GMT; Max-Age=14400; path=/; HttpOnly


text:
Việc đăng kí thành viên là để gửi bài viết phần mềm chia sẻ với những người khác như chúng tôi đang làm. Nếu bạn cảm thấy muốn chia sẻ, muốn đóng góp với website (chúng tôi rất cảm kích nếu bạn tham gia cùng chùng tôi) thì hãy đăng kí thành viên.
Khi bạn là thành viên, bạn có quyền gửi bài viết của mình lên website, chúng tôi sẽ đưa nó lên trang chủ để những người khác có thể thấy những gì bạn đã chia sẻ.
Hãy đăng kí làm thành viên để có thêm quyền truy cập vào những nơi ưu tiên dành cho thành viên

Cache-Control: no-cache, no-store


text:
TRUNG HỌC NÔNG LÂM SÚC CẦN THƠ
MỤC LỤC
TRANG CHU
TIN TUC
THONG BAO
THU LIEN LAC
TRANG KHOA HOC
=> Trà Vinh
=> Trà Vinh 2
=> Môi trường Cần Thơ
=> VT Lang, KQ Vinh & Thanh Truc - Environmental consequences,,
=> Ăn gỏi cá sống ..
=> Luật xét nghiệm thủy sản
=> Thực phẩm nhập cảng
=> Kỹ thuật tương lai
=> Mèo tôi bị Sida rồi
=> Cách mạng RNA
=> Hạ đường huyết
=> Dầu lửa từ tảo
=> Dĩa sụn
=> Trung quốc chạy đua làm năng lượng sạch
=> Thuốc men ..
=> Biển Tây
=> Gien lúa nước sâu
=> Nhà máy điện than đá “ sạch”
=> TS Norman E Borlaug
=> Trái Gồi - Synsepatum dulcifera
=> Đi bộ hay chạy bộ
=> Muỗi hồ Á Châu
=> Nhảy đầm và sức khỏe
=> Non cao tuổi vẫn chưa già
=> Bệnh tiểu đường
=> Vật lý học và hình ảnh
=> Sống chung với mèo
=> Chung ngừa hay không ...
=> Kháng sinh
=> Mùa cảm cúm
=> Bàn về cái nghèo
=> Dầu Olive
=> Súp vi cá
=> Thịt chuột
=> Hải dương
=> Hà Thủ Ô
=> Cây cỏ ngọt
=> Thịt đỏ hay thịt trắng
=> Mèo cũng bị AH1N1
=> Bệnh Hamburger
=> Mười nhà khoa học trẻ
=> Món ngon vật lạ
=> Gai Cột sống
=> Ngựa tả pín lù
=> HACCP
=> Gang-of-Three
=> Kim loai đất hiếm
=> Nước măng cụt
=> Bán ảo tưởng
=> Sua gi day?
=> Chuyện tào lao
=> ĐBCL - Part 5
=> ĐBCL- Part 6
=> ĐBCL - Part 7
=> ĐBCL - Part 8
=> ĐBCL - Part 9
=> Ghiền
=> Chủng ngừa cúm A
=> Bạn có biết...
=> Hóa chất gây nhiểm
=> Tuổi thọ ở loài cây
=> Làm chậm lại tuổi già
=> Trống vắng
=> Tuổi thọ ở động vật
=> Thực phẩm chức năng
=> Tỏi món ăn gia vị
=> Tìm hiểu tuổi thọ ở người
=> Nôi nông nghiệp
=> Cúm dê
=> Tiec tung cuoi nam
=> Phú Yên
=> Phu Yen 2
=> Probiotic và Prebiotics
=> Ghiền Internet
=> Chăn nuôi nai tại Canada
=> Khoa học năm 2008
=> Khoa học năm 2009
=> 10 khám phá năm 2009
=> Người nông dân đầu tiên
=> Thủy sản độc hại
=> Năm Dần nói chuyện cọp
=> Khoa học kỹ thuật năm 2009
=> Có ai thấy chưa?
=> Dị ứng với thực phẩm
=> Thuốc đồng dạng là gì
=> Dụ báo y học 2010
=> Cuộc cách mạng 3-D
=> Cuộc cách mạng 3-D _1
=> Cadmium và sức khỏe
=> Đầu năm nói chuyện giàu nghèo
=> Omega-3 & Omega-6
=> Đàn ông và đàn bà
=> Thú vật dự báo thiên tai
=> Siêu quả hay sieu thị truong
=> 1001 chuyện tò mò
=> Thái Nguyên
=> Tản mạn Hoa Mai vàng
=> Luận bàn tông chi Ochna
=> Nhớ Mai Vàng
=> Từ hỏa tinh
=> Chuột và Hantavirus
=> Bac hoc Nirenberg
=> 100 đại học hàng đầu
=> Từ Darwin đến H5N1
=> Tại sao đàn ông sợ đàn bà
=> Cá escolar
=> Hoa Ky hien dai hoa...
=> Giải đáp đố vui
=> Thuoc thiên nhiên chế dục
=> Nước mắt chảy xuôi
=> Có lẻ bạn chưa biết rỏ
=> Virus gây rối loạn tiêu hóa
=> Virus thực phẩm
=> Dược thảo Black Cohosh
=> Cao Bang
=> Bệnh Botulism
=> Bơ đậ phộng nhiểm Samonella
=> Thuốc Tây và sự thật
=> Ngộ độc với Listeria
=> Hồi ký tập sự
=> Hâm nóng toàn cầu..Part 1
=> Trà dược thảo
=> Phận sự của gan
=> Điện hạt nhân
=> Kỳ thị chủng tộc tại hải ngoại
=> Bệnh chó điên
=> Hâm nóng toàn cầu -2
=> Nghêu sò ốc hến
=> Điện thoại tế bào an toàn
=> Hâm nóng toàn cầu ..1
=> Sợ nhưng vẫn phải ăn
=> Biết thêm về Virus
=> Tiến bộ sinh học
=> Hóa chất Phthalates
=> Bác học James Black
=> Giống Pom -Táo Tây
=> Hai chuyện tình ..
=> Giải thưởng kiến trúc
=> Circo virus
=> Thanh âm
=> Dường fructose
=> Đại học Hamburger
=> Dầu ăn chiên..
=> Phỏng vấn TS T.D. Hồng
=> Quãng Trị
=> Lúa đơm bông
=> 1000 ngày trên Hi Mã Lạp Sơn
=> Phát triển ĐB Cửu Long
=> Nuôi thú trong nhà
=> Các giống lúa VN
=> Các giống lúa _2
=> Cỏ Vetiver tại VN
=> Nhìn mình trong gương
=> DNA người
=> Khuyến nông tại VN và Phi châu
=> Tuyến trùng
=> Haiti và tôi
=> Vi khuẩn màu cầu vòng
=> Cuốn sổ tay
=> Động cơ nổ
=> Thức ăn nhanh
=> Phán xét
=> Bình điện ion Lithium
=> Sưng thận - sạn thận
=> Insulin và bệnh tiểu đường
=> Bành trướng Trung quốc
=> Tản mạn KHKT
=> Sản phẩm light...
=> Hoa Kỳ thời xưa, thời nay
=> Đờ sống ở Nhật
=> Bệnh than
=> Lúa gạo trong đời sống
=> Bóng hoàng hôn
=> Hat lúa 3000 năm nẩy mầm?
=> Điện thoại thông minh
=> Trợ tử
=> Thủy sản Việt Nam
=> Hà Tây
=> Hà Tây P 2
=> Ông đi đường Ông...
=> Lon hộp xốp...
=> Bảng hóa học tuần hoàn
=> Vienna, chiếc nôi âm nhạc
=> Nâng cấp GPS
=> Một vị quốc vương khả kính
=> Cancun Du lịch, đầu tư..
=> Hệ Gen biểu sinh
=> Kỹ thuật Nano
=> London, Ta Bà Du Thử
=> London Ta Bà Du Thử
=> Vườn hoa Keukenhof, Hòa Lan
=> Thịt gà
=> Hiệp ước an ninh Nhật-Mỹ
=> Kỷ thuật nông nghiệp tương lai
=> Thương hiệu lúa gạo
=> Bên bờ sông Neva
=> Chuyên viên VN tại Africa
=> Chuyện Trứng gà
=> Sống với bệnh viêm gan B
=> Kiến trúc tương lai
=> Saint Tropez và cô đào BB
=> Bromeliads - Orchids
=> Nói láo hay nói thật
=> Điện mặt trời
=> Mùa barbecue
=> Tiền Giang
=> Nước mắm
=> Trung quốc Tài Chánh
=> Nhớ cơm
=> Lúa gạo VN
=> Chó xứ người chó xứ ta
=> Dac Lắc
=> Một chuyến về quê ăn tết
=> Nhân lực và trí tuệ VN ở hải ngoại
=> Cỏ dại Giant hogweed
=> Lúa cổ Thành Dền
=> Nước lạnh tuyệt vời
=> Nhận định thêm về lúa cổ Thành Dền
=> Tên giống lai cũng đổi thay
=> Tâm lý bệnh học
=> Hột nguyên vẹn
=> Vui buồn hải ngoại
=> Lịch sử trồng lúa VN
=> Bệnh mục cóc
=> Trân Châu Trung quốc
=> Nghỉ hưu
=> Lịch sử trồng lúa VN -2
=> Nuôi cá biển
=> Khoa học kỹ thuật cập nhật
=> Tập làm thám tử
=> Mùa vu lan
=> Phát triển lưu vực sông Mekong
=> Lịch sử trồng lúa VN -3
=> Mở ngành nào ở Đại học?
=> Siêu khuẩn Superbug
=> Chiến tranh điều khiển
=> Vài vấn đề toàn cầu hóa
=> Phát triển Bắc Giang
=> Dê tả pín lù
=> Lịch sử trồng lúa VN -4
=> 10 công nghệ mới...
=> Mộng hay thực
=> Rượu Cali Bồ Đào
=> Lịch sử trồng lúa 5
=> Kỹ thuật tiến bộ hàng ngày
=> Tản mạn về bài thơ
=> Tiền bạc và hạnh phúc
=> Chiến tranh cận đại ngày mai
=> Nuôi cá công nghệ di truyền
=> Tiến bộ KH
=> Chuyện đời muôn thuở
=> Dưa hoàng kim - melon
=> Nấm thuần dưởng
=> Hai giống lúa VN nổi tiếng
=> Kỹ niệm Trường NLS Sài Gòn
=> Ba lần duyên nợ với Huế
=> Vinh danh tuổi già
=> Cay như ớt
=> Di sản sông Mekong
=> Lua co thanh Den
=> Ár ti sô
=> Ca Mau
=> Madrid, mùa thu 2010
=> Đồng hồ nguyên tử
=> Giao thông, chuyện dài khó chấm dứt
=> Chó mèo và tiêu chảy
=> Bạn nên biết
=> Đấu bò ở Tây Ban Nha
=> Bên trong lò sát sanh Canada
=> Văn hóa Nhật Bản
=> Chuyện du lịch
=> Tiệc tùng cuối năm
=> Bênh Paget
=> Nước tăng lực
=> Sài Gòn trong mắt tôi
=> Tế bào phôi người
=> Thuốc mới Pradaxa
=> Vịnh ô nhục
=> Bản đồ biến dị di truyền
=> Tài năng trẻ Hoa Kỳ
=> Kỹ nghệ thực phẩm
=> Cảnh đời hư ảo
=> Chế tạo xe hơi ở Hoa Kỳ
=> Vi khuẩn Listeria
=> Bệnh Viên Gan B
=> Năng lượng xanh
=> Mùa Giáng sinh, cho và nhận
=> Bảng hóa học tuàn hoàn
=> Phòng ngộ độc
=> Trường tôi..
=> Rầy nâu
=> Món quà đầu năm
=> Norovirus một hiểm họa ..
=> Hệ sinh thái trồng lúa..
=> Cách mạng xanh thứ 2
=> Tiến hóa quy trình sản xuất lúa
=> Bà Trưng đánh giặc Đông Hán
=> Bí mật quanh vụ mưa chim
=> Thuốc thông minh
=> Toàn cầu hóa cách mạng năng lượng
=> Nổ lớn quanh vụ một vụ..
=> Hảy mở rộng cửa lòng
=> Sáng tạo năm 2010
=> Thịt kho dưa giá
=> Tản mạn về Khỗng giáo
=> Điện tế bào nhiên liệu
=> Cà phê góc phố
=> Sao Epsilon Aurigae
=> Bột siêu bạc
=> Bụi hồng nào chả có gai
=> Khi mèo cưng bị bệnh
=> Anh ơi, em là hoa ...
=> Ráng chịu riết rồi ...
=> Lịch sử văn hóa Trung Hoa
=> Lịch sử văn hóa Trung Hoa I
=> Bệnh hay quên của người cao tuổi
=> Giới tính thứ ba
=> Chiến tranh và hòa bình trong loài cây
=> Thú vật đồng tình luyến ái
=> Kim loại đất hiếm
=> Tương lai y khoa sinh học
=> Gạo Thái hay gạo Mỹ
=> Siêu cỏ dại
=> Chuyen hau su
=> Chuyện dự báo động đất và Tsunami
=> Pere Lachaise
=> Ăn uống tránh tai hại phóng xạ
=> Rừng ngập mặn
=> Ảnh hưởng sinh học của phóng xạ
=> Nước: Một yếu tố của tứ đại
=> Đừng
=> An ninh dữ liệu
=> Những kỹ niệm êm đềm
=> Như dòng thác chảy ra biển
=> Thịt bò Kobe
=> Bình thản trong tỉnh thức
=> Nấu ăn khoa học
=> Phat trien Nam Dinh
=> Chuyện đấm bóp ở hải ngoại
=> Thái lan thay đổi chánh sách lúa gạo
=> Cứu sống biển Đông biển Tây
=> Kỹ nghệ khai thác tính đam mê của trẻ thơ
=> Ăn xin, từ thiện, bố thí
=> Benh mat tri nho
=> Thịt mèo thịt chó ở hải ngoại
=> Tôi hành nghề thú y
=> Vài dữ liệu khoa học ...
=> Vô ngã
=> Tản mạn 6 tiến bộ khoa học
=> Biến đổi khí hậu và biển tiến biển lùi
=> Thế giới hành tinh mới
=> Sinh tố B12
=> Khoa học gia W Boyle
=> Chuyện viết báo chùa ở hải ngoại
=> Tôm hùm Mỹ
=> Tai biến động mạch não
=> Phát triển Nam Định
=> Bệnh nghẹt tim
=> Bệnh nói láo
=> Ngộ độc thực phẩm
=> Phát triển tỉnh Đồng Nai
=> Vũ trụ
=> Nghề "thợ lặn"
=> Ăn chay và sức khỏe
=> Đòng Nai Biên Hòa 2
=> Nguồn gốc sự sống trên địa cầu
=> Bệnh tâm thần
=> Cây mật nhân
=> IT tiến triễn
=> Tiến hóa sinh vật
=> Nhà máy điện nguyên tử
=> Ong uong ba che
=> Điện dung hợp
=> Phát huy nuôi ong mật
=> Bông vải hửu cơ
=> Yếu tố thời trang đất hiếm
=> Thịt đỏ trên lửa hồng
=> Khu dự trữ sinh quyễn Kiên Giang
=> Giây phút nhiệm mầu
=> Tuong lai dau khi VN
=> Đa dạng sinh học rừng ngập măn KG
=> Môi trường và phát triễn bền vững
=> Hệ sinh thái san hô và thảm cỏ biển
=> Từ tính và trái ớt
=> Lọc nước mặn ra nước ngọt
=> Chuyện thuốc thiên nhiên
=> Wild orchid in Phu quoc
=> Đất và con người
=> Khủng hoảng năng lượng sạch ở Hoa Kỳ
=> Ai sinh ra cái củ mì?
=> Ngủ với kẻ thù
=> Chiến tranh điện tử
=> Đàn bà bạo hành
=> Bệnh ung thư máu
=> Thực phẩm chiếu bức xạ
=> Có sự-sống trong vũ trụ không?
=> Thiên An Môn
=> Tù vuột biên đến vượt tường
=> Món ăn đặc sản VN
=> Chìa khóa của sức khỏe
=> Côn trùng ở VQGUMT
=> Bông hồng trắng Vu lan
=> Làng mạc và nông nghiệp VN
=> Chó Phú Quốc
=> Tài liệu thành lập các trường NLS
=> San hô và thảm cỏ Phú quốc
=> Thực phẩm phòng chống ung thư
=> Lễ Vu lan này con nhớ Mẹ
=> Mẹ ơi !
=> Tại sao thợ lặn tổn thọ
=> Phát triển Trị Thiên
=> Chuyện cá tôm VN tại hải ngoại
=> Phát triển Hậu Giang
=> Tiến bộ vật lý boson Higgs
=> Mỹ nhân ngư
=> Nước sinh tố trái cây
=> Dơi ma cà rồng Vampire
=> BS Benacerraf giải Nobel
=> Maurice Goldhaber
=> Exa-computer
=> Tiến bộ trị ung thư
=> Dụng cụ cho tiến bộ khoa học
=> Sầu riêng sầu chung
=> Tàu ngầm không người lái
=> Thám hiểm biển sâu _2
=> Ớt nào cay nhất thế giới
=> Truyền thuyết lịch sử
=> Tham nhũng tận xương tủy
=> Giáo dục khoa học kỹ thuật ở Hoa Kỳ
=> Thám hiểm biển sâu. Phần 3
=> Wistera và Wisteria sinensis
=> Vi khuẫn kháng thuốc
=> Ma túy với sức khỏe
=> Phát triễn tỉnh Ninh Thuận
=> Cây Hoa Chuông
=> Sushi & Sashimi
=> Trả lời 100 câu hỏi lịch sử
=> Thám hiểm biển sâu - Phần 4
=> Rượu đế Tequila
=> Thế giới thiếu lương thực
=> Giáo dục ở Đài Loan
=> Trên đỉnh "Run Sơn"
=> Tiền và quyền lực
=> Gà cob muôn màu
=> Tiến bộ điều trị bệnh
=> Bệnh ung thư ngực
=> Từ thù đổi thành bạn
=> Vi khuẫn Listeria
=> Gỗ trầm hương
=> Chỉ là ảo mộng
=> Phương pháp Coué
=> Tinh luyện bauxit thành nhôm
=> Mỹ và Trung quốc cải cọ
=> Nhản hiệu Cá Ngừ Hoa Kỳ
=> Tiến bộ khoa học hay ác mộng ...
=> Thám hiểm biển sâu - Phần 5
=> Welcome to Canada
=> 10 nhà khoa học Hoa Kỳ 2011
=> Cầu treo Capilano
=> Trung quốc, tủ ăn của thế giới
=> 10 nhà khoa học...
=> Chính danh một loài cây
=> Bản hóa học tuần hoàn
=> Phát triển du lịch Kiên Giang
=> Chuyện thủy sản tại quê nhà
=> Bệnh van tim
=> 400 đại học hàng đầu thế giới
=> 100 đại học hàng đầu Á Châu
=> Đầm Đông Hồ
=> Gia Lai Pleiku
=> Thủy điện
=> Lửa cháy
=> Chuyện nghỉ hưu tại hải ngoại
=> Điện hạt nhân?
=> Đàn Vọoc bạc Dông Dương
=> Nhiễm khuẩn bệnh viện
=> Cá trê suối Phú Quốc
=> Ngày Nhà Giáo
=> Với tôi, không phải chỉ có hôm nay
=> Chuyện Ông Carnot
=> Bệnh tiểu đường và thuốc thiên nhiên
=> Một triệu trái tim
=> Quyền được chết
=> Sâm ngoại và sâm Việt Nam
=> Ngày 20 tháng 11 của tôi
=> Chết tốn bao nhiêu tiền
=> Sài Gòn ngập lụt
=> Muoi, ban hay thu
=> tiến bộ khoa học kỷ thuật năm 2011
=> Từ nhà gõ đến nhà bạn
=> Nước thơm thiên nhiên
=> Dầu mỡ, bạn hay thù
=> Đường, bạn hay thù
=> Đời sống thế kỷ 21
=> Vatican
=> Môi trường và phát triển bền vững
=> Mẹo vặt cho computer
=> Lúa gạo thế giới
=> Thư mạo danh xin tiền
=> Sida-aids, căn bệnh thế kỹ
=> Phát triển Bắc Ninh
=> Chức năng của Thận
=> Trái đất nỗ tung
=> Tỗng kết hoạt động
=> phát triển Bắc Ninh II
=> Rượu cồn
=> Cúm gà H5N1 xuất hiện
=> Dipama, một nữ thiền sư
=> Tàu ngầm tàng hình
=> Phan Rang ngày tháng cũ
=> Ôn lại thời sự năm 2011
=> Tản mạn về rồng
=> Ruộng lúa bờ hoa
=> Dầu olive...
=> Lại chuyện mưa chim
=> Một ước mơ dễ thương
=> 100 chuyện khoa học
=> Chuyện thịt tại VN
=> Hạnh phúc trong ta
=> Phú Két
=> Bói toán đầu năm
=> Hai quan niệm ...
=> Venice phương đông
=> Bảo TBD
=> Có bệnh thì vái tứ phương
=> Orchid Thái Lan
=> Một chuyến đi bụi
=> Gió lay
=> 2001, thảm họa, thích ứng và kỷ lục
=> Năm Thìn bão lụt
=> Tâm an lạc
=> Nước thơm
=> Hạnh phúc đầu xuân
=> Ngành kim hoàn
=> Tết xưa
=> Khai bút đầu năm
=> Tương lai lịch sử thế giới. I
=> Trời ơi, sao tôi khỗ quá
=> London, Ta bà du thử.
=> Kỳ thị chủng tộc
=> Ăn cá có lợi ích gì
=> Phát triển Tuyên Quang
=> Khổ vì cái tên
=> Tỏi, gia vị và vị thuốc
=> Valentine's Day
=> Toán học
=> Lá Thư Giã biệt
=> Vui buồn đời dạy học
TRANG BAN VIET
TRANG THO
TAP THO 2 TV DIEN
TẬP THƠ DƯƠNG XUÂN TRIỀU
NỘI TRỢ
AM NHAC
CHUYỆN VUI CƯỜI
LUU BUT NGAY XANH
LBNX 2
LBNX 3
XUÂN CANH DẦN
XUÂN TÂN MÃO
XUÂN NHÂM THÌN - 2012
TRANG WEB BẠN
TIM BAN
Danh sach Giao Su
DANH SACH CUU HV
Nôi nông nghiệp
Lên mạng ngày 10/12/2009
NÔI NÔNG NGHIỆP ĐẦU
TIÊN CỦA NHÂN LOẠI
Trần Văn Đạt
, Ph.D.
1. Dẫn Nhập
Nôi nông nghiệp sơ khai của nhân loại đã xuất hiện ở đâu và từ lúc nào? Nhiều người nói đến cuộc cách mạng xanh đầu tiên của loài người đã làm thay đổi hẳn cục diện đời sống từ hoang dã di chuyển đến sinh hoạt sử dụng trí khôn, từ cuộc sống du mục đến thời kỳ định cư. Cuộc Cách mạng này đã phát sinh một nền nông nghiệp nguyên thủy, và những nông dân đầu tiên của nhân loại phải tranh đấu từng ngày với thiên nhiên để tự làm chủ cuộc sống mình. Nhờ Cuộc Cách Mạng đó, chúng ta có nền văn minh hiện đại hôm nay.
Theo đa số học giả thế giới, kỷ thứ Tư còn gọi là
kỷ Nhân Sinh
dài khoảng 1,5 đến 2 triệu năm, được phân chia thành hai thế:
Cánh tân
(Pleistocene)
và Toàn tân
(Holocene xảy ra trong 10.000 năm sau cùng), gồm có 3 thời kỳ quan trọng:
thời đại Đồ Đá, thời đại Đồ Đồng và thời đại Đồ Sắt
. Thời đại Đồ Đá là thời kỳ dài nhứt của lịch sử loài người, chỉ chấm dứt cách nay khoảng 6.000 năm. Theo các cuộc nghiên cứu cho biết vào thời đại đá cũ
Người Vượn
(
Homo erectus
) có nguồn gốc từ Phi Châu, đã di cư tới Á Châu cách nay độ một triệu năm (Ciochon, 1988). Người Vượn có thể xuất hiện trên đất nước Việt Nam cách nay độ 250.000 năm hoặc sớm hơn, nhưng chưa có chứng cớ xác thực. Sau này
Người Khôn Ngoan Sớm
(
Homo sapien
) (Hình 1) có thể hiện diện ở nước ta cách nay 70.000-60.000 năm và
Người Khôn Ngoan Muộn
(
Homo sapiens sapiens
) độ 30.000 năm đến nay, căn cứ vào một số di vật khảo cổ được tìm thấy, như răng, cốt người hóa thạch trong các hang động (Viện Khảo Cổ Học, 1998).
Với quá trình tiến hóa lâu dài, con người khi sống trong một môi trường thiên nhiên thuận lợi, và đến khi có đủ trí khôn mới bước vào thời đại mới tất yếu - nền nông nghiệp sơ khai – bước ngoặc mở đường cho các đợt sóng văn minh nhân loại sau này. Nếu không có cuộc Cách Mạng Nông Nghiệp xuất hiện cách nay khoảng 11.000 năm, đời sống của con người trên quả địa cầu ngày nay ra sao? Có phải thời điểm đó là lúc những nông dân đầu tiên xuất hiện trên thế giới?
Hình 1
:
Đám táng của Người khôn ngoan sớm (Neanderthal)
cách nay 60.000 năm trong thời băng giá
ở vùng Levant, hang động Shanidar, Iraq (Lewin, 1988: 122)
2. Yếu Tố Chuyển Đổi Từ Săn Bắt - Hái Lượm Đến Nghề Nông Đầu Tiên
Gần đây, các nhà khảo cổ học cho biết người Vượn có thể xuất hiện trên địa cầu cách nay hơn 3 triệu năm với di tích khảo cổ Lucy rất nổi tiếng. Trong thời Đá Mới, Người Khôn Ngoan Muộn đã chuyển đổi cuộc sống hàng ngày rất ngoạn mục, từ sinh hoạt săn bắt – hái lượm (Hình 2) qua thuần dưỡng thảo mộc hoang dại, do chịu ảnh hưởng ít nhứt của 3 yếu tố chính: thay đổi khí hậu, áp lực dân số, và trình độ văn hóa xã hội loài người.
(i) Thay đổi khí hậu,
Hiện tượng băng giá cuối cùng đã đạt đến cực điểm cách nay khoảng 20.000 năm và chấm dứt cách nay 10.000 năm. Cũng cần nhắc lại, trong thời đại Đồ Đá Cũ có những đợt băng giá thường kéo dài từ 40.000 - 100.000 năm, xen kẽ với các thời kỳ nóng ẩm. Thời kỳ nóng ẩm trước đó kéo dài 28.000 năm (Ice age - Wikipedia). Cách nay từ 20.000 đến 18.000 năm, khí hậu thời kỳ băng tan rất lạnh lẽo và khô khan, là yếu tố thiên nhiên khó khăn trực tiếp ảnh hưởng đến đời sống hàng ngày của con người. Thế giới xuất hiện những cách đồng hoang không cây cối. Những cây ngũ cốc hoang dại sống ẩn náo ở những nơi ít lạnh hơn. Ở vùng Tây Nam Á, nhiệt độ trung bình là 4
o
C hay thấp hơn. Đến thời kỳ từ 15.000 – 12.000 BC, khí hậu ít lạnh, trở nên ẩm ướt với nhiều mưa, lượng thán khí (CO
2
) tăng gần như hiện nay, giúp cho thảo mộc và động vật sinh sôi nảy nở mãnh liệt. Tuy nhiên,
từ 11.000 BC đến 9.500 BC
, khí hậu trở lại băng giá và khô khan. Thời kỳ này được gọi là
Tiểu hạn
(Younger Dryas)(Bellwood, 2005).
Sau 9.500 BC, khí hậu trở nên ấm áp nhanh, mưa nhiều vào mùa Đông ở vùng ôn đới và có “Gió mùa” (Monsoon) ở Châu Á, tạo điều kiện thuận lợi cho sự thuần dưỡng và bành trướng của một số loài thảo mộc hoang dại cần thiết cho đời sống con người, đặc biệt ngũ cốc và cây củ, đậu. Họ sống chủ yếu với nghề săn bắt và hái lượm. Đối với cư dân Việt Nam, nghề hái lượm có thể là nghề quan trọng, vì trong các nơi khai quật khảo cổ, thường tìm thấy vỏ ốc, vỏ sò chiếm số lượng lớn trong các tầng văn hóa khai quật.
(ii) Áp lực dân số
:
Khi cư dân ngày càng đông tại một nơi cư trú, xã hội càng có nhiều vấn đề phức tạp, sức cạnh tranh giữa các nhóm cư dân càng lớn và áp lực lương thực ngày càng tăng. Con người không thể theo đuổi lối sinh sống truyền thống đơn sơ lâu đời, mà phải tiến dần đến các lề lối, hệ thống sản xuất hữu hiệu hơn để tránh bớt những điều kiện thiên nhiên bất thường và rủi ro cho sự sinh tồn. Vì vậy,
nếp sống nông nghiệp định cư
xuất hiện trong thời kỳ Toàn Tân cách nay khoảng 11.000 – 10.000 năm. Cách đây hơn hai trăm năm, Malthus trong
Essay on Population
(1798) tiên đoán thế giới sẽ thiếu đói vì nạn nhân mãn; nhưng thảm trạng này không xảy ra nhờ óc sáng tạo con người với phát minh các kỹ thuật tiên tiến kịp lúc, làm tăng sản xuất thực phẩm vượt bực.
(iii) Trình độ văn hóa xã hội
: Với thời gian, các thành tựu hoạt động và kinh nghiệm sống bản thân của con người tích tụ từ thế hệ này đến thế hệ khác, từ thiên kỷ này đến thiên kỷ khác, giúp cho trình độ văn hóa nhân loại ngày càng tiến bộ phong phú hơn. Trong thời đại Đồ Đá, con người đã tiến từ giai đoạn “bầy người” đến “băng” và “bộ lạc”. Nhờ đó, họ đạt được trình độ hiểu biết ngày càng khôn ngoan hơn, biết thuần hóa một số thảo mộc và thú dại làm lương thực, nhờ đó họ có đời sống ổn định hơn. Về sau, con người cũng biết thay thế các công cụ đá cuội bằng đá mài để trồng trọt sản xuất thực phẩm hữu hiệu hơn.
Từ người Vượn trở thành người Khôn Ngoan Muộn, con người hiểu biết không những về bản thân mình mà còn các đối tượng khác ngày càng sâu sắc hơn. Dù thế họ vẫn còn đời sống man dã, chẳng khác nào loài thú ở chốn đồng hoang, nhưng có bộ óc khôn ngoan hơn các động vật khác với hiểu biết thiên nhiên và biết dùng trí lực để đối phó với các nguy hiểm, rủi ro của môi trường dã hoang. Họ đã biết lo sợ những mãnh thú, biết tìm cách trốn tránh, gài bẫy, phục kích (Hình 2) và tụ họp nhau để có lực lượng mạnh hơn chống đỡ khi phải đối diện với các thù nghịch thiên nhiên và sinh vật nguy hiểm cho mình. Sự khôn ngoan, trình độ văn hóa và liên đới xã hội giúp con người sớm biết nuôi dưỡng một số loài thảo mộc và thú hoang dại để cung cấp lương thực hàng ngày.
Hình 2
:
Săn bắt thời Đồ Đá
(
Heinrich Harder
(1858-1935), Wikipedia)
Theo Bellwood (2005) và một số nhà nghiên cứu khác cho rằng thời kỳ chuyển đổi từ đời sống săn bắt – hái lượm qua sinh hoạt nông nghiệp sơ khai định cư trong thời tiền sử là do chủ yếu ảnh hưởng thay đổi khí hậu sau lần “tiểu hạn”; nhưng tại sao trong những lần thay đổi khí hậu trước đó, khoảng 40.000 năm chẳng hạn lại không xuất hiện thuần dưỡng thảo mộc và thú rừng hoang dại? Có nhà nghiên cứu tin rằng áp lực dân số gia tăng là yếu tố chính, nhưng nếu khí hậu bất lợi và con người chưa đủ trí khôn cũng khó có thể đưa đến cuộc cuộc Cách Mạng Nông Nghiệp cách nay khoảng 11.000 năm. Do đó, nền nông nghiệp sơ khai của nhân loại ra đời khi hội đủ tối thiểu các điều kiện chủ yếu nêu trên kết hợp với nhau.
3. Nôi Sản Xuất Nông Nghiệp Đầu Tiên Của Nhân Loại Và Sự Bành Trướng Trên Thế Giới
Nhiều nhà khảo cổ học tin rằng
vùng Tây Nam Á hay Levant
là cái nôi nông nghiệp đầu tiên của nhân loại; từ đó lan rộng đến các vùng khác như Châu Âu, Baltics, Bắc Phi, Nam Á, Trung Á…. Ngoài ra, còn có các nền nông nghiệp cổ sơ khác phát triển độc lập, muộn hơn ở Châu Phi nam sa mạc Sahara, Đông Á, New Guinea và Châu Mỹ. Trong khi các nhà khảo cổ học Trung Quốc cố gắng đẩy mạnh các cuộc khai quật trong nhiều thập niên qua để tranh thủ chứng minh vùng đồng bằng giữa sông Hoàng Hà và Dương Tử là cái nôi phát triển nông nghiệp đầu tiên của thế giới, và cũng là vùng đất con người đầu tiên của nhân loại xuất hiện; nhưng họ chưa có đủ bằng chứng khảo cổ học để tiến đến mục tiêu này.
3.1.
Vùng Tây Nam Á hay Levant
Cư dân vùng đất hình
Lưỡi Liềm Màu Mỡ ở Tây Nam Á
của Trung Đông, còn gọi
Levant
(mặt trời mọc) đã bắt đầu thuần dưỡng một số ngũ cốc dại cách nay khoảng 11.000 năm. Vùng đất màu mỡ này gồm có các rừng cây và cánh đồng cỏ rất thích hợp cho phát triển các loại ngũ cốc và cây đậu hoang dại, trải dài từ thung lũng Jordan tiến về hướng bắc qua nước Syria, vào hướng đông nam Turkey, rồi xuyên qua hướng đông miền bắc Iraq, và sau cùng hướng về đông nam dọc theo chân đồi Zagros của miền tây Iran (Bellwood, 2005).
Hình 3
:
Vùng Lưỡi Liềm Màu Mỡ của Trung Đông:
Phân bố văn hóa Natufian, Tiền Gốm Toàn Tân A (PPNA), Tiền Gốm Toàn Tân B (PPNB) và vùng lúa mì và lúa mạch đen dại cách nay khoảng 13.000 năm (Hours
et al.
, 1994, Hillman, bổ túc bởi Bellwood, 2005)
Sau thời kỳ lạnh và khô từ
11.000-9.500 BC
, khí hậu trở lại ấm áp và mưa nhiều ẩm ướt vào mùa đông rất thích hợp cho phát triển các loài thảo mộc tại vùng Levant. Hiện nay khí hậu vùng này trở lại khô khan, vũ lượng hàng năm chỉ 200 mm.
Từ 9.000 đến 7.300 BC
là thời kỳ con người bắt đầu thuần dưỡng các loài ngũ cốc và cây đậu, và các loại cây này trở nên những lương thực cần thiết cho đời sống của dân
vùng Tây Nam Á
. Đây là
nơi thuần dưỡng cây lương thực với những nông dân đầu tiên của nhân loại xuất hiện
. Trong thời kỳ này chưa có đồ gốm.
Các loài lúa mì (
Triticum
spp.) (Hình 3), lúa mạch (
Hordeum vulgare
) hoang dại đã được thuần dưỡng tại vùng “
Lưỡi Liềm Màu Mỡ
” vào khoảng 8.500 BC (van Zeist and Bottema, 1991; Hillman 1996; Moore
et al
., 2000). Do đó, thời kỳ 9.000 – 8.500 BC được gọi là thời
Cách Mạng Đá Mới
hay
Cách Mạng Nông Nghiệp
. Gần đây, ít nhà khảo cổ học cho biết cây lúa mạch đen (rye:
cecale cereale
, thuộc tộc Triticeae) có thể được thuần dưỡng sớm hơn, khoảng 11.000 BC ở Abu Hureyra, Syria. Riêng miền đông nam của vùng Levant, miền bắc Syria là trung tâm nguồn gốc của cây họ Đậu, như đậu Hà Lan, đậu lăng và đậu rằn (Ladizinsky, 1999).
Hiện nay, nhiều nhà khảo cổ tin rằng điều kiện khí hậu khó khăn và áp lực dân số, nhứt là sau thời kỳ băng giá khô khan tiểu hạn ảnh hưởng đến sản xuất lương thực không điều hòa; cho nên cư dân vùng Tây Nam Á sớm chuyển đổi đời sống săn bắt – hái lượm qua nghề nông nghiệp định cư (Lawrence Keely, 1995), trước hết qua quá trình thuần hóa khá lâu dài.
Cũng cần nhắc lại, từ 15.000 đến 5.000 BC, vùng Trung Đông (Levant) có các nền văn hóa khảo cổ như sau (Cauvin, 2000 với bổ túc của Bellwood, 2005):
-
Văn hóa Kebaran
(15,000 – 11.500 BC): khí hậu ấm và không ổn định (đồng thời với văn hóa Sơn Vi sớm), thời đồ đá giữa, cư dân sử dụng những mãnh tước, cối và chày trong sinh hoạt hàng ngày.
-
Văn hóa Natufian
(11.500 – 9.500 BC): Khí hậu ấm, nhưng không ổn định (đồng thời với văn hóa Sơn Vi giữa), cư dân dùng cối và chày, lưỡi liềm với cán bằng xương lưỡi bằng đá dùng để thu hoạch ngũ cốc (lúa mạch) (Edwards, 1991). Di vật của lúa mạch, bắp dại, đậu lăng có niên đại phóng xạ khoảng 10.500 BC được tìm thấy trong các cuộc khai quật ở Bắc Syria (van Zeist, 1988).
-
Văn hóa Tiền Gốm A
(9.500 – 8.500 BC):
Thời kỳ Toàn Tân tối hảo và ổn định (đồng thời với văn hóa Sơn Vi muộn). Thời kỳ bắt đầu
thuần dưỡng
cây lương thực. Cư dân ít dùng mãnh tước, nhưng nhiều công cụ chế tác, như rìu, búa đá để chặt phá rừng trồng trọt; lưỡi liềm đá để thu hoạch hạt chín (Unger-Hamilton, 1989). Nơi cư trú độ 3 ha.
-
Văn hóa Tiền Gốm B
(8.500 – 7.000 BC): Thời kỳ Toàn Tân tối hảo và ổn định (đồng thời với văn hóa Hòa Bình). Nơi cư trú khoảng 10-150 ha từ khởi đầu đến cuối thời kỳ (Ian Kuijt, 2000). Cuối thời kỳ này, cư dân bắt đầu thuần dưỡng gia súc: dê, cừu, bò và heo, vì các cây lương thực dại giảm dần và tăng gia săn bắt (Rowley-Conwy, 2000).
-
Văn hóa Tiền Gốm C
(7.000 – 6.500 BC): Thời kỳ Toàn Tân tối hảo ổn định (đồng thời với văn hóa Hòa Bình). Nền nông nghiệp bắt đầu phát triển đến các vùng lân cận. Chưa có đồ gốm ra đời.
-
Văn hóa Gốm
(6.500 – 5.000 BC): Thời kỳ khô khan (đồng thời với văn hóa Hòa Bình-Bắc Sơn). Nông dân sản xuất nhiều lương thực nên chế tạo các loại đồ gốm sơ kỳ để làm dụng cụ chứa đựng. Qua các cuộc di cư, ngành nông nghiệp lan rộng đến Tây Âu, Baltics, Bắc Phi xuyên qua Địa Trung Hải, và tiến đến Pakistan và Trung Á.
Quá trình thuần dưỡng thảo mộc:
Sinh hoạt săn bắt - hái lượm trong thời đại đồ đá đã làm ngăn cản sự tiến bộ loài người. Con người hái lượm hạt từ các loại ngũ cốc, cây đậu và củ hoang dại đem về nơi cư trú để làm thức ăn hàng ngày, song song với hoạt động săn bắt thú hoang như heo rừng, chó sói, vịt rừng, gà rừng… Họ nhận thấy các hạt hoang dại rơi rớt quanh chỗ cư trú tạm mọc lại và cung cấp thêm thức ăn, nên bắt đầu gieo hạt quanh nơi sinh sống để sản xuất lương thực. Từ đó, qua nhiều năm tháng con người có ý niệm tự sản xuất thức ăn cho mình bằng cách thuần dưỡng thảo mộc đơn sơ và tiến dần đến lựa chọn giống loài có hạt to hơn, ít rụng hơn và chịu đựng khí hậu địa phương như nắng, mưa, bão lũ, lạnh nóng, ngày ngắn ngày dài, chống sâu bệnh sau này… để đảm bảo sản xuất lương thực cho mình. Để bảo vệ các vùng sản xuất và thu hoạch các màu thuần dưỡng dùng làm thực phẩm, họ phải sống định cư gần nơi trồng trọt và ít di chuyển hơn.
Tại vùng Tây Nam Á
, sau thời kỳ giá lạnh khô khan,
khoảng 8.500 BC
,
cây lúa mì (Hình 4) và lúa mạch dại
được cư dân trồng quanh nơi cư trú, nhưng đến khi chín nhiều hạt bị rơi rụng xuống đất. Cho nên, cư dân trước hết hái hạt bằng tay, sau đó với diện tích trồng rộng lớn hơn họ phải dùng dao hoặc liềm đá để cắt gié khi cây lúa mì và lúa mạch chưa chín, hoặc nhổ nguyên cây, rồi đem phơi nắng trước khi xay chà làm thực phẩm. Lúc đầu, cây thuần dưỡng và cây dại được trồng lẫn lộn cả ngàn năm ở nơi cư trú, nhưng với thời gian cây thuần dưỡng chiếm ưu thế hơn, nhờ sự tuyển chọn liên tục của cư dân (George Willcox, 1999). Với quá trình tuyển chọn này, cây lúa mì và lúa mạch chín đều hơn, hạt ít rơi rụng hơn và cũng ít hưu miên.
Theo thí nghiệm của Gordon Hillman và Stuart Davies (1990), cây lúa mì và lúa mạch có thể thuần hóa và tuyển chọn rất nhanh khi hạt được trồng lại liên tục. Họ kết luận chỉ cần 20-30 năm sẽ hoàn tất quy trình thuần dưỡng, nếu vụ mùa được gặt lúc hạt gần chín với lưỡi liềm hay nhổ nguyên cây, và nếu chúng được trồng trên đất mới mỗi năm với giống lấy từ vụ mùa trước. Đối với các cây lương thực khác như các loại đậu cũng thế.
Một số nhà nghiên cứu cho rằng miền Bắc Syria và miền đông nam của vùng Anatolia (phần lớn ở Turkey) là
trung tâm duy nhứt cho sự thuần dưỡng của tất cả hoa màu của Trung Đông
(Lev-Yadun
et al.,
2000).
Cũng vậy, con người thấy có một số động vật hoang dã có vẽ hiền từ và có thể sống quanh quẩn nơi cư trú, nếu họ không làm nguy hại đến chúng một cách cố ý. Từ đó, ý niệm thuần hóa và nuôi dưỡng một số “gia súc” như dê (8.500 BC), cừu (7.500 BC), heo (7.000 BC) và bò (6.500 BC) để làm thức ăn cho chính mình (Steel and Harvey, 1898).
Theo một nghiên cứu gần đây tìm thấy ở Trung Đông, nhà khảo cổ Phillip Edwards của trường Đại Học Trobe, Úc báo cáo con người phải trải qua giai đoạn
độ 1.000 năm
trồng các cây dại thuần dưỡng trước khi họ bắt đầu nhân giống, trồng trọt một cách hệ thống và con người Trung Đông đã bắt đầu định cư vào niên đại 9.600 - 9.300 năm cách ngày nay (1950 sau CN) (Nguyễn Sinh, BBC News, 2006).
Nền nông nghiệp Toàn Tân từ Levant lan rộng đến
Châu Âu ôn đới
xuyên qua Địa Trung Hải với miền Bắc Phi Châu trong vòng 2.500 năm, từ 6.500 đến 4.000 BC (Ở Hy Lạp sớm hơn hết khoảng hơn 7.000 BC), đến
vùng Bắc Âu
lạnh sau 3.500 BC và vùng Boreal lạnh hơn chỉ 500 AD (Zvelebil 1998),
vùng Balkans
khoảng 4.000 BC (Willis and Bennett, 1994).
Hình 4
:
Gié, bông và hạt lúa mì dại (A,B,C) và thuần dưỡng (D,E,F) (Zohary and Hopf, 2000)
Nền nông nghiệp này
tiến về hướng đông
từ vùng núi Zagro ở Iran-Iraq khoảng 7.500 BC tiếp tục lan rộng đến Pakistan, vùng Caucasus và Turkmenistan ở Trung Á vào 6.500 BC.
Nền nông nghiệp Toàn Tân lan rộng đến
lục địa Ấn Độ
, tùy khí hậu và địa dư được phân ra làm 5 vùng (Bellwood, 2005):
- Thung lũng Indus (đa số ở Pakistan) và Baluchistan
(văn minh cổ nhứt), nơi cây lúa đến từ miền đông Ấn Độ hoặc Trung Quốc (?) còn cây kê Pearl (millet) từ Châu Phi nhiệt đới;
- Thung lũng sông Ganges
có khí hậu ẩm ướt hơn, thích hợp với trồng lúa và các màu mùa đông của vùng Tây Nam Á khoảng 3.000 BC. Thung lũng này có thể là trung tâm nguyên thủy của lúa trồng Ấn Độ (Chang, 1985);
- Bán đảo lục địa Ấn Độ
nằm trên cao nguyên và có gió mùa khô khan. Người dân định cư khoảng 3.500 BC trồng những loại ngũ cốc của vùng Tây Nam Á Levant, nhưng cũng có những loài thuần hóa nguyên thủy bản địa như đậu gram (
Cicer arietinum
) và kê ở Karnataka độ 2.800 BC (Mehra, 1999 và Fuller, 2002);
- Vùng bờ biển ẩm ướt
: Cây lúa có thể thuần dưỡng ở đây nhưng không có nhiều di tích khảo cổ, hoặc có thể du nhập từ phương đông khoảng 3.000 BC; và
- Vùng Hy Mã Lạp Sơn
: Có thể do ảnh hưởng của nông nghiệp vùng Tây Nam Á và miền Đông Á hoặc Trung Á.
3.2.
Châu Phi
Ngoại trừ nước Ai Cập, các nước Phi Châu khác không có nhiều di vật khảo cổ thời tiền sử liên quan đến ngành nông nghiệp được tìm thấy, hơn nữa không có loại màu lương thực chính nào tồn tại đến ngày nay sống dưới hình thức hoang dại. Theo Stanley và Warne (1993), đồng bằng sông Nile được tích tụ phù sa và ổn định khoảng 6.500-5.500 BC. Dân di cư đến khoảng 5.500-5.000 BC và nền kinh tế nông nghiệp đồng cỏ mới được du nhập vào từ vùng Tây Nam Á. Tuy nhiên, vùng đất nằm giữa sa mạc Sahara và rừng nhiệt đới, từ bắc vĩ tuyến 5
o
đến 15
o
là
vùng nguyên thủy
của một số màu quan trọng, như ngũ cốc đặc biệt
lúa Phi Châu
(
Oryza glaberrima
),
kê ngọc trai
(
Eleusine glaucum
) và
lúa miến
(
Sorghum bicolor
). Còn
cây củ nâu
(yam:
Dioscorea rotundata
) được thuần dưỡng ở phía nam rừng nhiệt đới,
kê ngón tay
(
Eleusine coracana
),
tef
(
Eragrostis tef
) ở phía đông thuộc Cao nguyên Ethiopia hoặc nam Sudan. Cây
dầu cọ, đậu rằn (cowpea) và đậu phụng
ở Tây Phi Châu. Dân Phi Châu ở miền nam sa mạc Sahara trồng các loại cây lương thực nêu trên, còn dân Ai Cập và Bắc Phi sống với ngũ cốc và cây đậu du nhập từ miền Tây Nam Á (D’Andrea
et al
., 1999 và Wetterstrom, 1998).
Phi Châu biết hái những hạt ngũ cốc (kê) dại để ăn, làm đồ gốm đơn sơ và có vài hình thức quản lý súc vật, trâu bò sơ khai ở miền đông Sahara khoảng 8.000 BC. Sa mạc Sahara là chướng ngại lớn nhứt ngăn trở sự bành trướng nông nghiệp từ Bắc Phi xuống vùng cận Sahara, Trung Phi và Nam Phi. Rất ít bằng chứng cho biết các cây lương thực nêu trên được thuần dưỡng ở Châu Phi cho đến khoảng 2.000 BC. Để tránh xa khí hậu khô khan từ sa mạc, những người chăn nuôi súc vật di chuyển về hướng nam
,
bắt đầu thuần dưỡng ngũ cốc, đặc biệt cây
kê ngọc trai
ở vùng Sahel và savanna khoảng 2.000 BC, với khí hậu khô khan và ít mưa.
Cây lúa Châu Phi
được thuần dưỡng ở đồng bằng sông Niger khoảng 1.500 BC (Portères, 1955). Do khí hậu quá khô khan, những người chăn nuôi còn di chuyển từ Sudan về miền đông xích đạo Châu Phi khoảng 2.500 BC. Người Bantu di chuyển mang theo nông nghiệp từ vùng lân cận hồ Victoria đến Đông Phi và cuối cùng cả miền nam Phi Châu từ sau 1.000 BC. Thổ dân Khoisan ở miền nam Châu Phi biết chăn nuôi cừu cách nay 2.000 năm. Châu lục này sử dụng đồ gốm để chứa đựng ngũ cốc và lương thực khác sau 7.000 BC (Bellwood, 2005).
3.3. Châu Á
- Đông Á:
Nhiều nhà khảo cổ học Tây Phương dựa vào kết quả nghiên cứu của Trung Quốc cho rằng cái nôi nông nghiệp với ngũ cốc chủ yếu cây lúa tập trung ở
thung lũng giữa sông Hoàng hà và sông Dương Tử,
xuất hiện khoảng 7.000 BC sau vùng Levant 2.000 năm (Zhang and Wang, 1998; Chen, 1999); nhưng những cuộc khai quật gần đây ở tỉnh Henan cho biết có thể sớm hơn, từ 9.000 đến 8.000 BC (Zhao, 1998). Các xương heo, chó và gà được tìm thấy ở các làng thuộc thời kỳ Toàn Tân (Chen, 1999).
Cây kê
thuần dưỡng được trồng ở thung lũng sông Hoàng Hà và Mãn Châu trước 6.000 BC, vì hai loài kê dại được tìm thấy trong thung lũng này; đó là kê đuôi chồn (
Setaria italica
) và kê broomcorn (
Panicum miliaceum
) (Bellwood, 2005).
Mặc dù nhiều hạt lúa tìm thấy trong các di chỉ khảo cổ ở thung lũng sông Hoàng Hà, nhưng nơi này không thể là trung tâm nguồn gốc lúa trồng của Trung Quốc, vì đây là vùng khá lạnh được trồng với giống lúa thấp lùn Japonica, giống lúa này tiến hóa từ cây lúa cao giàn Indica thích hợp với vùng nhiệt đới ẩm ướt. Do đó,
miền Nam Trung Quốc
, gồm miền nam sông Dương Tử, tỉnh Vân Nam và Quảng Tây có thể là nơi xuất phát thuần dưỡng
cây lúa
của nước này khoảng 6.500 BC hay trước đó (Chang and Goodenough, 1996). Sự khám phá mới ở Chengtoushan và Caoxieshan gần Pengtoushan về một phần ruộng lúa có bờ giữ nước sơ cổ nhứt ở Trung Quốc khoảng 4.500 – 3.000 BC (He, 1999).
Sự bành trướng nông nghiệp cổ về hướng nam Trung Quốc theo hai trục chính: (i) Từ khu vực giữa sông Dương Tử tiến về Quảng Đông và đảo Hải Nam, khoảng 5.000 đến 3.000 BC (ii) bành trướng ra bờ biển, do mực nước biển thụt lùi sau thời kỳ đóng băng, nền nông nghiệp sơ khai lan rộng từ Zhejiang đến Phúc Kiến, Quảng Đông và Đài Loan.
Ở Nhựt Bổn
, nông nghiệp chủ yếu với cây đậu và củ được tìm thấy sau 7.000 BC qua các di vật khảo cổ, nông dân chỉ chấp nhận trồng lúa khoảng 1.000 BC du nhập từ Triều Tiên. Nền nông nghiệp
Triều Tiên
du nhập từ Trung Quốc khoảng 3.500 BC.
- Đông Nam Á:
Vùng này thuộc miền nhiệt đới, mùa nắng giảm dần và thời gian mưa tăng lên về hướng nam, vùng xích đạo giữa 5
o
bắc và nam; nên không thích hợp cho trồng lúa, nhưng tốt cho loại cây có củ và cây ăn quả như củ nâu, khoai môn, chuối và sago.Nhiều giả thuyết cho rằng ngành nông nghiệp của miền Nam Trung Quốc di chuyển vào lục địa Đông Nam Á khoảng 2.500 đến 1.500 BC, mặc dù có chỉ dấu cư dân Hòa Bình (6.000 BC) đã biết hoạt động quản lý cây lương thực khá lâu đời, trước khi ngành nông nghiệp chánh thức xâm nhập, với
cây có củ và cây ăn quả
. Ở vùng bờ biển Việt Nam,
di chỉ Đa Bút và Cái Bèo
đã có hoạt động săn bắt-hái lượm và
đánh cá
khoảng 4.500 BC (Bellwood, 2005). Từ 2.000 BC về sau thuộc nền văn hóa Phùng Nguyên và Đồng Đậu, nền
nông nghiệp lúa nước
xuất hiện rõ nét với những di vật khảo cổ xác định. Heo, trâu, bò có thể được nuôi dưỡng trong thời kỳ này, nhưng không có di tích chính xác.
Cũng vậy, nền
nông nghiệp lúa Thái Lan
được xác nhận ít nhứt khoảng 2.300 BC (Glover and Higham, 1996), với khám phá đồ gốm làm bằng vỏ trấu trên Cao nguyên Khorat ở miền bắc Thái Lan (Higham, 2004). Cư dân nuôi bò ít nhứt khoảng 1.500 BC ở vùng đông bắc Thái, Non Nok Tha, Ban Lum Khao và Ban Chiang. Nuôi dưỡng trâu xảy ra vào thời kỳ đồ sắt, độ 500 BC.
Nền nông nghiệp lúa miền Nam Trung Quốc tiếp tục bành trướng hướng nam xuyên qua lục địa Đông Nam Á xuống bán đảo Malay; về hướng đông qua Đài Loan (2.500 BC) và Philippines (2.000 BC) đến Indonesia, và chuyển qua vùng Borneo-Sulawesi-Moluccas về hướng tây đến miền tây Indonesia, bán đảo Malay, và Madagascar. Tuy nhiên, ở
Cao nguyên Papua New Guinea
thuộc miền nam xích đạo và đông Indonesia (cao 1.300 – 2.300 m trên mặt nước biển), có một
nền nông nghiệp có tính cách đặc biệt và độc lập
với các nông nghiệp khác, ngay cả xứ Indonesia (Bellwood, 2005). Nghiên cứu mới đây của Tim Denham và công sự viên (2003) về bào tử, phytoliths và hạt tinh bột cho biết cư dân trồng
chuối
khoảng 4.500 BC. Ngoài ra, các nhà khảo cổ còn tìm thấy di tích khoai môn (
Colocasia esculenta
), pandanus, củ nâu và mía được trồng đồng thời trên Cao nguyên này sớm hơn. Riêng heo mới được đưa vào xứ này sau 1.000 BC, và chó, gà sau đó.
3.4. Mỹ Châu:
Theo tài liệu, thổ dân Châu Mỹ (Tân thế giới), còn gọi là người da đỏ, di cư từ Siberia vào lục địa châu Mỹ khoảng 11.500 BC (Lynch, 1999 và Fiedel, 1999). Cư dân tiếp tục sinh hoạt săn bắt – hái lượm cho đến khoảng 3.000 BC. Họ bắt đầu định cư với nghề nông khoảng 2.000 và 300 BC, trễ hơn các nơi khác như vùng Tây Nam Á (Levant) và Trung Quốc đến hơn 5.000 năm. Điều này có thể
do sự vắng mặt của ngũ cốc hạt lớn
như lúa mì, lúa mạch ở Châu Mỹ và cư dân khó thuần dưỡng loại bắp dại (teosinte) duy nhứt có mặt ở châu lục này (Iltis, 2000). Theo Bellwood (2005), lộ trình khảo cổ tổng thể của 4 vùng Châu Mỹ như sau:
(1) Vùng Andes
(từ nam bờ biển Ecuador đến Peru, Bolivia và bắc Chile): Đồ gốm cổ nhứt được tìm thấy trong thời kỳ Valdivia I ở Ecuador khoảng 3.500 – 3.000 BC, với nền nông nghiệp xuất hiện song song; nhưng không có trồng bắp trong giai đoạn đầu. Ở miền bắc Peru nông nghiệp xuất hiện trước 2.000 BC, nhưng không có đồ gốm mãi đến 1.900 – 900 BC.
(2) Vùng Trung Mỹ
(từ bắc Colombia đến miền trung Mexico): Đồ gốm sơ cổ được phát hiện ở thung lũng Chiapa, Oaxaca, thung lũng Mexico, Peubla, và Costa Rica khoảng 2.000 BC, nhưng cũng có báo cáo đồ gốm sớm hơn tại Panama và bắc Colombia. Từ 4.000 BC về sau, giai đoạn
thuần dưỡng sớm cây bắp
đã được xác nhận ở hang Guila Naquitz thuộc Oaxaca, thung lũng Tehuacan trong Peubla và ở vùng đất trũng Maya.
(3) Miền Tây Nam Hoa Kỳ
, nông nghiệp bắp, hầm chứa và các vùng định cư rộng lớn được tìm thấy ở bang Arizona khoảng 2.000 BC, với kênh dẫn thủy khoảng 1.500 BC. Đồ gốm xuất hiện cùng lúc. Nền nông nghiệp ở vùng Tây Nam Hoa Kỳ được du nhập từ Trung Mỹ.
(4) Vùng rừng gỗ Hoa Kỳ
(Ohio, thung lũng Tennessee và những vùng phụ cận của Mississippi), thổ dân có thể thuần dưỡng cây có hạt khoảng 2.000 BC hoặc sớm hơn. Bắp xuất hiện trong vùng nầy cách đây 2.000 năm, giúp bành trướng qua khu vực phía bắc Mỹ bị giới hạn thời gian trồng trọt không bị giá rét trong 120 ngày mà thôi.
4. Kết Luận
Tóm lại, theo nhiều nhà khảo cổ học Tây phương, khí hậu từ thời băng giá rét lạnh và khô khan trở nên ấm áp và mưa nhiều hơn từ 9.500 BC về sau này, rất thích hợp cho thảo mộc và sinh vật khác phát triển. Do đó, cái nôi nông nghiệp định cư đầu tiên của nhân loại có thể xuất hiện ở vùng đất hình Lưỡi Liềm Màu Mỡ, còn gọi Levant ở miền Tây Nam Á, liên hệ đến các nước Syria, Turkey, Jordan, Iran và Iraq. Những người nông dân đầu tiên của nhân loại đã từ giã sinh hoạt săn bắt và hái lượm để hướng về thuần dưỡng, tuyển chọn cây ngũ cốc (lúa mì, lúa mạch và rye khoảng 8.500 BC) và cây đậu Hà Lan (pea), cây ăn quả; sau đó, các loại súc vật như bò, heo, dê, cừu… Nhờ đó, cư dân có đời sống ổn định hơn, sản xuất lương thực nhiều hơn để đáp ứng nhu cầu tăng gia dân số trong điều kiện ổn định và ít rủi ro. Thời kỳ này chưa có đồ gốm Toàn Tân xuất hiện.
Cuộc Cách Mạng Xanh đầu tiên hay Cách Mạng Nông Nghiệp
của nhân loại có thể đã xảy ra từ lúc đó.
Về sau, nông nghiệp định cư lan tràn xuyên qua biển Địa Trung Hải theo các nhóm di cư để đến miền Nam Europe (khoảng 6.000 BC) và vùng Bắc Phi Châu như Ai Cập (khoảng 5.500 BC), mặt khác bành trướng về hướng tây bắc qua các nước Đông Âu Baltics (6.000 – 5.400) và đến vùng Na Uy, Phần Lan và Thụy Điển (3.500 – 500 BC), về hướng đông đến Pakistan và hướng bắc đến vùng Caucasus (6.500 BC) và Trung Á. Ở Phi Châu vùng cận sa mạc Sahara, nền nông nghiệp bành trướng chậm hơn sau 3.000 BC, do sự cản trở của sa mạc Sahara.
Ở Ấn Độ, nền nông nghiệp cổ sơ nhứt xuất hiện tại vùng thung lũng Indus và Baluchistan vào thiên niên kỷ thứ bảy, do từ vùng Tây Nam Á và có thể từ Trung Quốc. Thung lũng sông Ganges có thể là trung tâm nguyên thủy của lúa trồng Ấn Độ khoảng 3.000 BC. Trong lục địa Ấn, có hai giống đậu grams và kê được thuần dưỡng nơi đây khoảng 2.800 BC.
Trung Quốc cũng có một nôi nông nghiệp đầu tiên xuất hiện ở thung lũng giữa hai sông Hoàng Hà và Dương Tử, nhưng sau Levant độ 2.000 năm. Cư dân đã thuần dưỡng cây lúa, kê đuôi chồn, nhiều cây loại củ, trái, heo và gia súc. Sau đó, nền nông nghiệp lan rộng đến phương đông như Triều Tiên, Nhựt Bổn; phía nam đến Đông Nam Á và các đảo Thái Bình Dương.
Trong khi đó, Mexico và miền bắc Trung Mỹ là hai nôi nông nghiệp đầu tiên của Châu Mỹ. Các loại cây bắp, đậu, bí (squashes), cây ăn quả, cây có củ và một ít thú kém quan trọng được thuần dưỡng, phát triển và lan rộng trong châu lục này khoảng 3.000 BC.
Thổ dân Châu Úc không thành công trong quá trình xây dựng nền nông nghiệp định cư, như đã thấy ở các lục địa khác. Họ tiếp tục săn bắt – hái lượm cho đến khi người Anh xâm chiếm đất đai 1770.
Trần Văn Đạt, Ph. D.
Tài Liệu Tham Khảo:
1)
Bellwood, P.
2005.
First Farmers: The Origins of Agricultural Societies
. Blackwell Publishing, Victoria, Australia, 360 pages.
2)
Cauvin, J. 2000.
The Birth of the Gods and the Origin of Agriculture
. Cambridge: Cambridge University Press.
3)
Chang, K.C. and Goodenough, W.
1996. Archeology of Southern China and its bearing on the Austronesian homeland. In W. Goodenough ed.,
Prehistoric settlement of the Pacific
, pp. 36-56. Philadelphia: American Philosophical Society
4)
Chen, X.
1999. On the earliest evidence for rice cultivation in China.
Bulletin of the Indo-Pacific Prehistory Association
18:81-94.
5)
Ciochon, R.L.
1988.
Gigantopithecus
the king of all apes. Animal Kingdom. Vol. 91
6)
D’Andrea, C., Lyons, D.
et al
. 1999. Ethno-archeological approaches to the study of prehistoric agriculture in the Highlands of Ethiopia. In M. van der Veen ed.,
The Exploration of Plant Resources in Ancient Africa
, pp. 101-22. New York: Kluwer Academic.
7)
Denham, T.,Haberle, S.,
et al.
2003. Origins of agriculture at Kuk Swamp in the Highlands of New Guinea. Science: 301:189-93.
8)
Edwards, P.
1991. Wadi Hammeh 27. In O. Bar-Yosef and F.R. Valla eds.
The Natufian Culture in the Levant
, pp. 123-48. Ann Arbor: International Monographs in Prehistory.
9)
Fiedel, S.
1999. Older than we thought: Implications of corrected dates for Paleoindians.
American Antiquity
64:95-115.
10)
Glover, I.C. and Higham, C.F.
1996. New evidence for early rice cultivation. In D. Haris ed, The Origins and Spread of Agriculture and Pastoralism in Eurasia, pp.412-41. London: UCL Press.
11)
Gorman, C.F.
1969. Hoabinhian: A pebble tools complex with early plant associates in Southeast Asia.
Science
, vol. 163.
12)
Greenland, D.J
. 1974. Evolution and development of different types of shifting cultivation. Pages 24:5-13 in
Shifting cultivation and soil conservation in Africa
. Food and Agriculture Organization, Rome, Italy.
13)
He, J.
1999. Excavations in Chengtoushan in Li County, Hunan province, China. Bulletin of the Indo-Pacific Prehistory Association 18:101-4.
14)
Hillman, G.
1996. Late Pleistocene changes in wild plant-food available to hunter-gatherers of northern Fertile Crescent possible preludes to cereal cultivation. In D Harris ed.,
The Origin and Spread of Agriculture and Pastoralism in Eurasia
, pp. 159-203. London: UCL Press.
15)
Hillman, G.
2004. Mainland Southeast Asia from the Neolithic to the Iron Age. In I. Glover and P. Bellwood eds,
Southeast Asia: From Prehistory to History
, pp. 41-67. London: RoutledgeCurzon.
16)
Hillman, G. and Davies, M.
1990. Measured domestication rates in wild wheat and barley.
Journal of World Prehistory
4: 157-222.
17)
Hours
et al
.
,
1994.
Atlas des sites du Proch Orient
. 2 vols. Lyon: Maison de l’Orient méditerranéan.
18)
Iltis, H.
2000. Homoerotic sexual translocations and the origin of maize.
Economic Botany
54:7-42.
19)
Keely, L.H.
1995. Proto-agricultural practices amongst hunter-gatherers. In T.D. Price and A.B. Gebauer eds.
Last Hunters First Farmers
, pp.243-272. Santa Fe: School of America Research.
20)
Kuijt, I.
2000. People and space in early agricultural villages.
Journal of Anthropological Archaeology
19:75-102.
21)
Ladizinsky, G.
1999. Identification of the lentil’s wild genetic stock.
Genetic Resources and Crop Evolution
, 46: 115-8.
22)
Lev-Yadun, S., Gopher, A. And Abbo, S.
2000. The cradle of agriculture. Science 288:1602-3.
23)
Lewin, R.
1988.
In the age of mankind
. A Smithsonian book of Human Evolution, p 117.
24)
Lynch, T.F.
1999. The earliest South American lifeways. In F. Salomon and Schwartz eds.,
The Cambridge History of the Native Peoples of the America III, South America
, Part 1, pp.188-263. Cambridge: Cambridge University Press.
25)
Mehra, K.
1999. Subsistence changes in India and Pakistan. In C. Gosden and J. Hather eds. The Prehistory of Food, pp. 287-335. London: Routledge.
26)
Nguyễn Địch Dỹ, Đinh Văn Thuận và Trần Đạt, 1980.
Phân tích bào tử phấn hoa ở Cồn Cổ Ngựa (Thanh Hóa).
Những phát hiện mới
(
NPHM), Viện Khảo Cổ Học
1980.
27)
Nguyễn Địch Dỹ và Đinh Văn Thuận.
1981. Kết quả phân tích bào tử phấn hoa ở Hạ Sơn, Phiêng Tung, Nà Khù, Thần Sa- những di tích của con người thời đại đá. Bắc Thái 1981.
28)
Nguyễn Phan Quang & Võ Xuân Đàn.
2.000.
Lịch sử Việt Nam - Từ nguồn gốc đến năm 1884
. NXB T.P. Hồ Chí Minh, 479 tr.
29)
Nguyễn Sinh (BBC News),
2006. Con người cổ đại biết trồng trọt khi nào?
www.tuoitre.com.vn
(Tuổi Trẻ 10/12/2006).
30)
Patte, E.
1932. Le Kjokkenmodding néolithique de Dabut et ses sépultures (province de Thanh Hóa, Indochine).
Bulletin du Service Géologique d’Indochine (BSGI)
, vol. XIX, pt.3.
31)
Portères, R.
ç
aise.
J. Agr. Tro. Bot. Appl
. 2: 680.
1955. Présence ancienne d’une variété cultivée d’
Oryza glaberrima
Steud. en Guyane fran
32)
Rowley-Conwy, P
. 2000. Through a taphonomic glass, darkly: the importance of cereal cultivation in prehistoric Britain. IN J.P Hntley and S. Stallibrass eds.
Taphonomy and Interpretation
, pp. 43-53. Oxford: Oxbow.
33)
Sakurai, Y.
1987. Reclamation history at the Song Coi (Tonkin) delta of Vietnam. In Watanabe T. Edition “
History of Asian Rice
”, Shogakukan, Tokyo: 235-276.
34)
Solheim, W.W. II.
1967. Two pottery traditions of late prehistoric times in Southeast Asia.
Historical Archeological and Linguistic Studies on Southern China, Southeast Asia and the Hong Kong region
. Ed. F. S. Drake. Hong Kong University Press, Hong Kong 1967, p. 15-22
35)
Stanley, D.J. and Warne, A.G.
1993. Sea level and initiation of Pre-dynastic culture in the Nile Delta.
Nature
363:425-8.
36)
Steel, R. and Harvey, A.
1898.
The Encyclopedia of Pre-Historice Life
. Steel and Harvey eds. Gramercy Publishing Company, New York, 63-64.
37)
Trần Đạt và Đinh Văn Thuận.
1984. Phân tích bào tử phấn hoa ở di chỉ Đồng Đậu (Vĩnh Phúc).
NPHM
, Viện Khảo Cổ Học, 1984: 91-93.
38)
Trần Đạt.
1987. Nhìn lại các kết quả phân tích bào tử phấn hoa trong nghiên cứu khảo cổ học Việt Nam.
Khảo Cổ Học
, số 4-1987: 61-68.
39)
Unger-Hamilton.
1989. The Epi-Paleolithic southern Levant and the origin of cultivation.
Current Anthropology
30:88-103.
40)
Viện Khảo Cổ Học.
1998.
Khảo cổ học Việt Nam, Tập I: Thời đại đá Việt Nam
. NXB Khoa Học Xã Hội, Hà Nội, 457 tr.
41)
Viện Khảo Cổ Học.
1999.
Khảo cổ học Việt Nam, Tập II: Thời đại kim khí Việt Nam
. NXB Khoa Học Xã Hội, Hà Nội, 551 tr.
42)
Vũ Thế Long.
1984. Người Hòa Bình và thế giới động vật.
Khảo Cổ Học
, số 1, 2-1984.
43)
Wetterstrom, W.
1998. The origins of Agriculture in Africa.
Review of Archeology
19/2:30-46.
44)
Willcox, G.
1999. Agrarian change and the beginnings of cultivation in the Near East. In Gosden and Hather eds.
The Prehistory of Food
, pp.478-99. London: Routledge.
45)
Willis, K. and Bennett, K.
1994. The Neolithic transition – fact or fiction?
The Holocene
4:326-30.
46)
Zeist W.
van. 1988. Some aspects of early Neolithic plant husbandry in the Near East.
Anatolica
15:49-67.
47)
Zhang, J. and Wang, X.
1998. Notes on the recent discovery of ancient cultivated rice at Jiahu, Henan province.
Antiquity
72:897-901.
48)
Zhao, Z.
1998. The Middle Zangtze region in China is one place where rice was domesticated.
Antiquity
72:885-96.
49)
Zohary, D. Hopf, M.
2000.
Domestication of Plants in the Old World
. 3
rd
edition. Oxford: Clarendon.
50)
Zvelebil, M.
1998. Agricultural frontiers, Neolithic origins, and the transition to farming in the Baltic region. In M. Zvelebil, L. Domanska and R. Dennell eds.,
Harvesting the Sea, Farming the Forest
, pp. 9-27. Sheffield: Sheffield Academic Press.
Số lượt bạn đọc kể từ 01/9/2009 295509 visitors (1200872 hits) on this page!
Địa chỉ liên lạc
Dr Trần Đăng Hồng
tdhong@tiscali.co.uk
trandang.hong@gmail.com
Advertisement
=> Do you also want a homepage for free? Then click here! <=

markdown:
|
|
XUÂN CANH DẦN
|
|XUÂN TÂN MÃO
|
|
|
|
|Địa chỉ liên lạc|
|
Dr Trần Đăng Hồng
|
tdhong@tiscali.co.uk
trandang.hong@gmail.com
|Advertisement|

Via: 1.1 varnish-v4

Accept-Ranges: bytes

Cache-Control: no-cache, must-revalidate, s-maxage=0, max-age=0

Vary: User-Agent,Accept-Encoding

Content-Type: text/html; charset=ISO-8859-15


text:
Email: thoidaionline@thoidai.com.vn
Hotline: 0914 310 986
Tổ chức Di cư Quốc tế (IOM) cho biết: ngày 9/8, khoảng 120 người, trong đó có 50 thanh thiếu niên người Somali và Ethiopia, đã bị một kẻ buôn người bắt ép phải nhảy xuống biển khi đến vùng biển ngoài khơi Yemen.
"Những người sống sót kể lại với các đồng nghiệp của chúng tôi rằng kẻ buôn người đã đẩy họ xuống biển, khi hắn ta nhìn thấy một số nhân viên chính quyền gần bờ biển" - ông Laurent de Boeck, người đứng đầu IOM ở Yemen, cho hay trong một tuyên bố.
Cũng trong tuyên bố trên, ông de Boeck nói rằng các nhân chứng cho biết đối tượng buôn người sau đó đã quay lại Somalia để tiếp tục công việc kinh doanh của mình, tìm kiếm thêm nhiều hành khách là người di cư để đưa đến Yemen trên cùng một tuyến đường.
Nhân viên IOM đã tìm thấy thi thể của 29 người di cư châu Phi, tất cả được chôn cất trong những ngôi mộ sơ sài nằm trên bờ biển tỉnh Shabwa, dọc theo Vịnh Aden, phía Nam Yemen. Ngoài ra, còn có 22 người mất tích sau vụ việc.
Người phát ngôn IOM Olivia Headon nói rằng độ tuổi trung bình của các nạn nhân thiệt mạng chỉ là 16. Bà cho biết có 27 người sống sót và khoảng 42 người khác đã rời khỏi bờ biển sau khi may mắn thoát chết.
Những người di cư, bao gồm một số thiếu nữ, đã lên đường tới Yemen để tìm kiếm cơ hội đến được các nước vùng Vịnh. Khoảng 55.000 người từ vùng Sừng châu Phi đã sử dụng tuyến đường nguy hiểm này trong năm 2017 - IOM cho hay.
Hồng Anh
Bạn có thế quan tâm
Giấy phép số 416/GP-BTTTT, cấp ngày 17-08-2016.
Ghi rõ nguồn "thoidai.com.vn" khi phát hành lại thông tin từ website này.
Thông tin tòa soạn
Tòa soạn: Số 61 Bà Triệu, Hoàn Kiếm, Hà Nội.
Điện thoại: 84-24-39445396, Fax: 84-24-39445397
Email: thoidaionline@thoidai.com.vn

Cache-Control: private

Set-Cookie: language=vi-VN; path=/; HttpOnly


text:
Liên quan đến TPP, Hiệp định Đối tác Kinh tế Chiến lược xuyên Thái Bình Dương đã kết thúc thành công hôm thứ Hai sau 8 năm đàm phán gay go giữa 12 nước trong đó có Việt Nam, phụ trang kinh tế của nhật báo Le Figaro hôm nay 05/10/2015 nhận định « Hiệp định xuyên Thái Bình Dương, một cú đá giò lái cho Bắc Kinh ».
Đỉnh điểm của chiến lược xoay trục mà Tổng thống Barack Obama mong muốn, thỏa thuận về hiệp định TPP tại Atlanta, theo ví von của Les Echos, là một hòn đá ném vào sân sau của nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Bị sa lầy trong tiến trình cải cách và xác định lại mô hình kinh tế, Trung Quốc đã bị Hoa Kỳ qua mặt.
Không chỉ có việc không phải là thành viên của khối 12 quốc gia chiếm 40% nền kinh tế thế giới, mà Washington còn kiến tạo những trao đổi tương lai tại khu vực châu Á-Thái Bình Dương.
Lên tiếng hoan nghênh hiệp định, ông Obama nhấn mạnh đến tính chất đối trọng với Bắc Kinh. Tổng thống Mỹ nói : « Khi mà trên 95% khách hàng tiềm năng sống ở bên ngoài biên giới, chúng ta không thể để cho những nước như Trung Quốc áp đặt những quy định cho kinh tế thế giới. TPP tăng cường mối quan hệ chiến lược với các đối tác và đồng minh của Hoa Kỳ tại một khu vực mang tính sống còn trong thế kỷ 21 ».
Thủ tướng Nhật Shinzo Abe lại còn dấn sâu hơn khi khẳng định Nhật Bản, đại địch của Bắc Kinh ở châu Á sẽ « xúc tiến tăng trưởng khu vực, thịnh vượng và ổn định thông qua việc đào sâu quan hệ với các nước cùng chia sẻ những giá trị như tự do dân chủ, nhân quyền và Nhà nước pháp quyền ».
Các lời bình này càng làm Bắc Kinh thêm tin tưởng TPP là công cụ để kìm hãm ảnh hưởng Trung Quốc, cường quốc kinh tế hàng đầu trong khu vực châu Á-Thái Bình Dương. Cố vớt vát sự thiếu vắng phản ứng của Bắc Kinh trong kỳ nghỉ, Tân Hoa Xã cho rằng « hiệp định thiếu minh bạch ». Cuối cùng Bộ trưởng Thương mại cũng lên tiếng cho biết « mở cửa cho mọi cơ chế có thể củng cố sự hội nhập kinh tế của châu Á-Thái Bình Dương ».
Ngay cả Việt Nam cuối cùng cũng mở cửa
Ngoài Nhật Bản, TTP gồm cả một số đối tác khác của Trung Quốc như Việt Nam, Singapore, Malaysia, Úc, Brunei. Với hiệp định này, nước Việt Nam cộng sản sẽ mở cửa không gian mạng và xuất khẩu vào khu vực tự do mậu dịch này với thuế suất ưu đãi, còn giá lao động hiện chỉ bằng 60% so với các tỉnh miền đông Trung Quốc.
Ông Tập Cận Bình, vốn đã dành ưu tiên cho việc vẽ ra bức tranh của thương mại thế giới trong tương lai, chủ yếu qua sự thành lập Ngân hàng Đầu tư Cơ sở Hạ tầng Châu Á (AIIB) và một khối mậu dịch tự do có tầm vóc khiêm tốn hơn, như vậy đã phải lãnh một cú rờ-ve.
Trung Quốc không nằm trong số các quốc gia sáng lập TPP, do phải cải cách rất nhiều nếu muốn gia nhập, đặc biệt là phải tự do hóa lãnh vực tài chính. Vấn đề là cuối cùng Bắc Kinh có gia nhập khối TPP hay không. Chỉ có một điều chắc chắn, đó là phải khẩn cấp thực hiện những cải cách đang bị hoãn lại do kinh tế sa sút, và sự chống đối của các tập đoàn quốc doanh độc quyền cũng như phe bảo thủ trong đảng Cộng sản Trung Quốc.
Theo Le Figaro, đó là cái giá phải trả nếu Bắc Kinh muốn chuyển đổi từ mô hình công xưởng thế giới thành một trung tâm sáng tạo, một nền kinh tế dịch vụ và tiêu dùng. Trong khi chờ đợi, Tập Cận Bình phải chịu đựng một sự hạ nhục : nghe địch thủ Shinzo Abe « lên lớp ». Thủ tướng Nhật bày tỏ mong muốn Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa đạt được việc cải tiến các quy định để có thể gia nhập TPP.
Điều an ủi duy nhất cho Bắc Kinh, là Tổng thống Mỹ còn phải tập hợp được những người ủng hộ thuộc cả hai đảng để hiệp định được Quốc hội thông qua. Một sự đánh cược vào đúng thời điểm chiến dịch tranh cử tổng thống.
TPP và Obama: Thành công của chủ trương « xoay trục »
Cũng về TPP, phụ trang kinh tế của Le Monde trong bài « Thương mại : Mỹ và châu Á ký kết một hiệp định lịch sử » sau khi kể ra những thử thách cuối cùng phải vượt qua về bảo vệ bằng sáng chế dược phẩm sinh học, sản phẩm sữa và phụ tùng xe hơi ; đã nhấn mạnh đến chiến lược xoay trục của ông Obama.
Ván bài TPP hết sức rộng lớn. Trước hết, khi hài hòa các chuẩn mực và hạ mức thuế quan, TPP nhằm đẩy mạnh thương mại giữa 12 nước. Các tiêu chuẩn về sở hữu trí tuệ được đẩy lên theo quan điểm phương Tây, bên cạnh đó là chấp nhận mở rộng internet kể cả tại Việt Nam, nơi mà chính quyền cộng sản từ trước đến nay vẫn phản đối. TPP cũng dành hẳn một chương cho việc cấm buôn bán động vật hoang dã, khai thác quá mức môi trường.
Với TPP, 18.000 sắc thuế do 11 đối tác đánh vào hàng xuất khẩu Mỹ trong các lãnh vực máy công cụ, công nghệ thông tin, hóa học, nông sản sẽ được dỡ bỏ. Một chương được dành cho việc nâng các tiêu chuẩn về quyền của người lao động tại những nước như Việt Nam, Malaysia và Brunei.
Về mặt ngoại giao, đối với Hoa Kỳ TPP là kết quả chiến lược xoay trục, qua việc siết chặt quan hệ thương mại với các quốc gia châu Á-Thái Bình Dương, nhằm đối phó trước ảnh hưởng ngày càng tăng của Trung Quốc. Đây là một thành công cho ông Barack Obama. Tổng thống Mỹ đã nhấn mạnh: « TPP gồm các cam kết mạnh mẽ nhất về lao động và môi trường chưa bao giờ đạt được trong một hiệp định tự do mậu dịch, và những cam kết này là bắt buộc thực hiện, khác với những hiệp ước trước đây ».
Tuy nhiên Le Monde nhắc lại những cản ngại chưa phải là chấm dứt cho TPP, vì còn phải được Quốc hội của mỗi nước thông qua, trước hết là Quốc hội Mỹ. Đã có những tiếng nói quan ngại : dân biểu Mitch McConnell, lãnh tụ phe đa số Cộng hòa tại Hạ viện tỏ ra thận trọng ; còn cánh cực tả của phe Dân chủ như Bernie Sanders thì cực lực tố cáo TPP chỉ mang lợi lộc cho Wall Street và các tập đoàn lớn.
Tờ báo nói thêm, một số đại biểu Dân chủ vẫn còn bực tức về hiệp định tự do mậu dịch Bắc Mỹ (Alena), thương lượng năm 1994 dưới thời Bill Clinton, cho rằng đã đẩy một số ngành kỹ nghệ của Hoa Kỳ chạy sang Mêhicô, làm mất đi 700.000 việc làm. Tập đoàn xe hơi Ford « khuyến cáo Quốc hội không thông qua TPP dưới hình thức hiện nay, để bảo đảm tính cạnh tranh tương lai của công nghiệp xe hơi ». Các tổ chức phi chính phủ, các nghiệp đoàn cũng sẽ tham gia phản đối trong những tuần lễ sắp tới.
Bắc Kinh tuyên truyền chống Nhật, dân Hoa lục vẫn đổ xô du lịch Nhật Bản
Cũng liên quan đến châu Á, nhật báo kinh tế Les Echos chú ý đến hiện tượng « Du khách Trung Quốc đổ xô đến Nhật Bản ». Trong dịp nghỉ lễ Quốc khánh Trung Quốc, số khách du lịch từ Hoa lục đến tham quan đất nước hoa anh đào năm nay đã tăng gấp đôi so với năm ngoái.
Tờ báo cho rằng đây là cả một sự nhạo báng đối với bộ máy tuyên truyền của chính quyền Bắc Kinh vốn luôn lặp đi lặp lại những tội ác trong quá khứ của quân phiệt Nhật : ngày càng có nhiều người dân Trung Quốc sang thăm nước láng giềng Nhật Bản. Kỳ nghỉ lễ Quốc khánh kéo dài từ ngày 1 đến 7 tháng Mười càng khẳng định thêm xu hướng này, chủ yếu là do chênh lệch tỉ giá giữa đồng yen và nhân dân tệ.
Theo con số đặt chỗ của Ctrip, công ty du lịch trên mạng hàng đầu Trung Quốc được báo chí chính thức dẫn ra, Nhật Bản là hướng đến đứng trên cả Hàn Quốc, Thái Lan, Hồng Kông, Macao và Hoa Kỳ, những lựa chọn truyền thống của du khách Hoa lục trong kỳ nghỉ quan trọng thứ nhì chỉ sau Tết âm lịch. Tổng cục Du lịch Trung Quốc ước tính khách trong nước sang Nhật Bản du lịch tăng gấp đôi so với cùng kỳ năm ngoái.
Các nỗ lực không ngơi nghỉ của Bắc Kinh nhằm kích động tinh thần dân tộc chủ nghĩa đã vấp phải một thực tế phũ phàng: lợi dụng đồng yen sụt giá, dân Hoa lục sang Nhật chủ yếu để shopping hơn là thưởng thức vẻ đẹp của xứ sở hoa anh đào. Tờ China Daily chọn đăng tấm ảnh kết quả mua sắm trên mạng của một cô gái Trung Quốc ở khu phố Akihabara, Tokyo.
Các món hàng hiệu tại Nhật nay đã rẻ hơn tại Hồng Kông hay Macao, và tất nhiên mang lại niềm vui cho chủ các khách sạn ở Nhật, đầy kín khách. Hồng Kông bỗng nhiên thiệt thòi, trong khi Hàn Quốc dần hồi phục sau nạn dịch SARS. Hoa Kỳ thì vẫn thu hút một lượng khách du lịch Trung Quốc đáng kể nhờ thủ tục cấp visa dễ dàng hơn.
Ngược lại những ai chọn lựa ở lại Bắc Kinh trong kỳ nghỉ này, có thể sẽ phải hối hận. Từ tối Chủ nhật cho đến nay, thủ đô Trung Quốc bị chìm trong màn sương mù ô nhiễm dày đặc, khiến tầm nhìn bị hạn chế trong vòng vài mét. Chỉ số chất lượng không khí do đại sứ quán Mỹ công bố đã vượt qua ngưỡng 400 trong khu vực nguy hiểm.
Air France có trụ được qua khủng hoảng ?
Sau vụ bạo động tại trụ sở Air France, mà cảnh tượng hai nhà lãnh đạo công ty hàng không này - áo sơ mi bị xé rách, phải mình trần vượt hàng rào thoát thân trước đám đông biểu tình giận dữ -được truyền đi khắp thế giới, gây tổn hại cho hình ảnh nước Pháp. Le Monde cho rằng « một sự sụp đổ là khó thể tránh khỏi ».
Hoặc là hội nhập, hoặc phải biến mất. Thời gian càng trôi qua thì sự tồn tại của Air France càng bị đe dọa. Sau hãng PanAm rồi đến TWA trong thập niên 90 và những năm 2000, hay mới đây là Swissair, Malev hay Sabena, công ty hàng không uy tín của Pháp có thể nối dài danh sách các công ty bị đóng cửa hay bị một đối thủ cạnh tranh nuốt chửng. Mối đe dọa mà cách đây vài tháng được ban giám đốc nêu ra để thúc đẩy nhân viên nỗ lực hơn trong thương lượng, nay có thể thành hiện thực : ngay cả những tên tuổi lớn cũng có thể bị chìm đắm.TPPTrung QuốcViệt NamKinh tếHoa KỳĐiểm báoQuốc tếChâu ÁHiệp địnhTự do mậu dịch
Một lãnh đạo Air France ngậm ngùi : « Nếu trong vòng hai mươi năm qua, ban giám đốc không ‘‘mua’’ lấy sự yên tĩnh đối với nhân viên, thì đã không có ngày hôm nay ». Trong thời kỳ đó Air France rất năng động, đến năm 2004 còn mua lại hãng KLM của Hà Lan, được xếp hàng đầu thế giới.
Nhưng rồi trên bầu trời xuất hiện các đối thủ cạnh tranh : các công ty hàng không giá rẻ trên các tuyến đường ngắn và trung bình, các hãng vùng Vịnh trên tuyến đường dài. Air France bị tấn công tại cả hai thị trường chính, và chi phí hiện nay cao hơn các đối thủ ở châu Âu từ 20 đến 25%. Vụ đình công kéo dài hai tuần lễ của các phi công tháng 9/2014 để chống lại việc thành lập chi nhánh giá rẻ Transavia Europe đã gây thiệt hại nặng cho hãng.
Tuy chỉ trích hành động này của giới phi công, nhưng Nhà nước Pháp đang nắm 17% vốn, theo Le Monde cũng phải chịu một phần trách nhiệm. Trong nhiều năm trời, dù thuộc cánh tả hay cánh hữu, chính quyền luôn muốn dàn xếp cho qua để tránh các cuộc đình công thay vì tính đến tầm vóc và nguy cơ của khủng hoảng. Và như thế, một khi Air France lọt vào tay nước ngoài, sẽ là một thất bại cay đắng cho Nhà nước Pháp.
Một lãnh đạo Air France ngậm ngùi : « Nếu trong vòng hai mươi năm qua, ban giám đốc không ‘‘mua’’ lấy sự yên tĩnh đối với nhân viên, thì đã không có ngày hôm nay ». Trong thời kỳ đó Air France rất năng động, đến năm 2004 còn mua lại hãng KLM của Hà Lan, được xếp hàng đầu thế giới.
Nhưng rồi trên bầu trời xuất hiện các đối thủ cạnh tranh : các công ty hàng không giá rẻ trên các tuyến đường ngắn và trung bình, các hãng vùng Vịnh trên tuyến đường dài. Air France bị tấn công tại cả hai thị trường chính, và chi phí hiện nay cao hơn các đối thủ ở châu Âu từ 20 đến 25%. Vụ đình công kéo dài hai tuần lễ của các phi công tháng 9/2014 để chống lại việc thành lập chi nhánh giá rẻ Transavia Europe đã gây thiệt hại nặng cho hãng.
Tuy chỉ trích hành động này của giới phi công, nhưng Nhà nước Pháp đang nắm 17% vốn, theo Le Monde cũng phải chịu một phần trách nhiệm. Trong nhiều năm trời, dù thuộc cánh tả hay cánh hữu, chính quyền luôn muốn dàn xếp cho qua để tránh các cuộc đình công thay vì tính đến tầm vóc và nguy cơ của khủng hoảng. Và như thế, một khi Air France lọt vào tay nước ngoài, sẽ là một thất bại cay đắng cho Nhà nước Pháp.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét

markdown:
![]()
*Nhiều thị trường mới sẽ mở ra cho ngành giày xuất khẩu Việt Nam sau khi TPP được ký kết.* **Liên quan đến TPP, Hiệp định Đối tác Kinh tế Chiến lược xuyên Thái Bình Dương đã kết thúc thành công hôm thứ Hai sau 8 năm đàm phán gay go giữa 12 nước trong đó có Việt Nam, phụ trang kinh tế của nhật báo Le Figaro hôm nay 05/10/2015 nhận định** *« Hiệp định xuyên Thái Bình Dương, một cú đá giò lái cho Bắc Kinh ».*
Đỉnh điểm của chiến lược xoay trục mà Tổng thống Barack Obama mong muốn, thỏa thuận về hiệp định TPP tại Atlanta, theo ví von của Les Echos, là một hòn đá ném vào sân sau của nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Bị sa lầy trong tiến trình cải cách và xác định lại mô hình kinh tế, Trung Quốc đã bị Hoa Kỳ qua mặt.
Không chỉ có việc không phải là thành viên của khối 12 quốc gia chiếm 40% nền kinh tế thế giới, mà Washington còn kiến tạo những trao đổi tương lai tại khu vực châu Á-Thái Bình Dương.
Lên tiếng hoan nghênh hiệp định, ông Obama nhấn mạnh đến tính chất đối trọng với Bắc Kinh. Tổng thống Mỹ nói :
*« Khi mà trên 95% khách hàng tiềm năng sống ở bên ngoài biên giới, chúng ta không thể để cho những nước như Trung Quốc áp đặt những quy định cho kinh tế thế giới. TPP tăng cường mối quan hệ chiến lược với các đối tác và đồng minh của Hoa Kỳ tại một khu vực mang tính sống còn trong thế kỷ 21 ».*
Thủ tướng Nhật Shinzo Abe lại còn dấn sâu hơn khi khẳng định Nhật Bản, đại địch của Bắc Kinh ở châu Á sẽ
*« xúc tiến tăng trưởng khu vực, thịnh vượng và ổn định thông qua việc đào sâu quan hệ với các nước cùng chia sẻ những giá trị như tự do dân chủ, nhân quyền và Nhà nước pháp quyền ».*
Các lời bình này càng làm Bắc Kinh thêm tin tưởng TPP là công cụ để kìm hãm ảnh hưởng Trung Quốc, cường quốc kinh tế hàng đầu trong khu vực châu Á-Thái Bình Dương. Cố vớt vát sự thiếu vắng phản ứng của Bắc Kinh trong kỳ nghỉ, Tân Hoa Xã cho rằng
*« hiệp định thiếu minh bạch ».*Cuối cùng Bộ trưởng Thương mại cũng lên tiếng cho biết *« mở cửa cho mọi cơ chế có thể củng cố sự hội nhập kinh tế của châu Á-Thái Bình Dương ».*
Ngoài Nhật Bản, TTP gồm cả một số đối tác khác của Trung Quốc như Việt Nam, Singapore, Malaysia, Úc, Brunei. Với hiệp định này, nước Việt Nam cộng sản sẽ mở cửa không gian mạng và xuất khẩu vào khu vực tự do mậu dịch này với thuế suất ưu đãi, còn giá lao động hiện chỉ bằng 60% so với các tỉnh miền đông Trung Quốc.
Ông Tập Cận Bình, vốn đã dành ưu tiên cho việc vẽ ra bức tranh của thương mại thế giới trong tương lai, chủ yếu qua sự thành lập Ngân hàng Đầu tư Cơ sở Hạ tầng Châu Á (AIIB) và một khối mậu dịch tự do có tầm vóc khiêm tốn hơn, như vậy đã phải lãnh một cú rờ-ve.
Trung Quốc không nằm trong số các quốc gia sáng lập TPP, do phải cải cách rất nhiều nếu muốn gia nhập, đặc biệt là phải tự do hóa lãnh vực tài chính. Vấn đề là cuối cùng Bắc Kinh có gia nhập khối TPP hay không. Chỉ có một điều chắc chắn, đó là phải khẩn cấp thực hiện những cải cách đang bị hoãn lại do kinh tế sa sút, và sự chống đối của các tập đoàn quốc doanh độc quyền cũng như phe bảo thủ trong đảng Cộng sản Trung Quốc.
Theo Le Figaro, đó là cái giá phải trả nếu Bắc Kinh muốn chuyển đổi từ mô hình công xưởng thế giới thành một trung tâm sáng tạo, một nền kinh tế dịch vụ và tiêu dùng. Trong khi chờ đợi, Tập Cận Bình phải chịu đựng một sự hạ nhục : nghe địch thủ Shinzo Abe « lên lớp ». Thủ tướng Nhật bày tỏ mong muốn Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa đạt được việc cải tiến các quy định để có thể gia nhập TPP.
Điều an ủi duy nhất cho Bắc Kinh, là Tổng thống Mỹ còn phải tập hợp được những người ủng hộ thuộc cả hai đảng để hiệp định được Quốc hội thông qua. Một sự đánh cược vào đúng thời điểm chiến dịch tranh cử tổng thống.
![]()
*Nông dân Canada đổ sữa và dẫn bò biểu tình phản đối TPP, 29/09/2015*. **TPP và Obama: Thành công của chủ trương « xoay trục »**
Cũng về TPP, phụ trang kinh tế của Le Monde trong bài
*« Thương mại : Mỹ và châu Á ký kết một hiệp định lịch sử »*sau khi kể ra những thử thách cuối cùng phải vượt qua về bảo vệ bằng sáng chế dược phẩm sinh học, sản phẩm sữa và phụ tùng xe hơi ; đã nhấn mạnh đến chiến lược xoay trục của ông Obama.
Ván bài TPP hết sức rộng lớn. Trước hết, khi hài hòa các chuẩn mực và hạ mức thuế quan, TPP nhằm đẩy mạnh thương mại giữa 12 nước. Các tiêu chuẩn về sở hữu trí tuệ được đẩy lên theo quan điểm phương Tây, bên cạnh đó là chấp nhận mở rộng internet kể cả tại Việt Nam, nơi mà chính quyền cộng sản từ trước đến nay vẫn phản đối. TPP cũng dành hẳn một chương cho việc cấm buôn bán động vật hoang dã, khai thác quá mức môi trường.
Với TPP, 18.000 sắc thuế do 11 đối tác đánh vào hàng xuất khẩu Mỹ trong các lãnh vực máy công cụ, công nghệ thông tin, hóa học, nông sản sẽ được dỡ bỏ. Một chương được dành cho việc nâng các tiêu chuẩn về quyền của người lao động tại những nước như Việt Nam, Malaysia và Brunei.
Về mặt ngoại giao, đối với Hoa Kỳ TPP là kết quả chiến lược xoay trục, qua việc siết chặt quan hệ thương mại với các quốc gia châu Á-Thái Bình Dương, nhằm đối phó trước ảnh hưởng ngày càng tăng của Trung Quốc. Đây là một thành công cho ông Barack Obama. Tổng thống Mỹ đã nhấn mạnh:
*« TPP gồm các cam kết mạnh mẽ nhất về lao động và môi trường chưa bao giờ đạt được trong một hiệp định tự do mậu dịch, và những cam kết này là bắt buộc thực hiện, khác với những hiệp ước trước đây ».*
Tuy nhiên Le Monde nhắc lại những cản ngại chưa phải là chấm dứt cho TPP, vì còn phải được Quốc hội của mỗi nước thông qua, trước hết là Quốc hội Mỹ. Đã có những tiếng nói quan ngại : dân biểu Mitch McConnell, lãnh tụ phe đa số Cộng hòa tại Hạ viện tỏ ra thận trọng ; còn cánh cực tả của phe Dân chủ như Bernie Sanders thì cực lực tố cáo TPP chỉ mang lợi lộc cho Wall Street và các tập đoàn lớn.
Tờ báo nói thêm, một số đại biểu Dân chủ vẫn còn bực tức về hiệp định tự do mậu dịch Bắc Mỹ (Alena), thương lượng năm 1994 dưới thời Bill Clinton, cho rằng đã đẩy một số ngành kỹ nghệ của Hoa Kỳ chạy sang Mêhicô, làm mất đi 700.000 việc làm. Tập đoàn xe hơi Ford « khuyến cáo Quốc hội không thông qua TPP dưới hình thức hiện nay, để bảo đảm tính cạnh tranh tương lai của công nghiệp xe hơi ». Các tổ chức phi chính phủ, các nghiệp đoàn cũng sẽ tham gia phản đối trong những tuần lễ sắp tới.
![]()
*Khách Trung Quốc mua sắm tại Nhật Bản.* **Bắc Kinh tuyên truyền chống Nhật, dân Hoa lục vẫn đổ xô du lịch Nhật Bản**
Cũng liên quan đến châu Á, nhật báo kinh tế Les Echos chú ý đến hiện tượng
*« Du khách Trung Quốc đổ xô đến Nhật Bản ».*Trong dịp nghỉ lễ Quốc khánh Trung Quốc, số khách du lịch từ Hoa lục đến tham quan đất nước hoa anh đào năm nay đã tăng gấp đôi so với năm ngoái.
Tờ báo cho rằng đây là cả một sự nhạo báng đối với bộ máy tuyên truyền của chính quyền Bắc Kinh vốn luôn lặp đi lặp lại những tội ác trong quá khứ của quân phiệt Nhật : ngày càng có nhiều người dân Trung Quốc sang thăm nước láng giềng Nhật Bản. Kỳ nghỉ lễ Quốc khánh kéo dài từ ngày 1 đến 7 tháng Mười càng khẳng định thêm xu hướng này, chủ yếu là do chênh lệch tỉ giá giữa đồng yen và nhân dân tệ.
Theo con số đặt chỗ của Ctrip, công ty du lịch trên mạng hàng đầu Trung Quốc được báo chí chính thức dẫn ra, Nhật Bản là hướng đến đứng trên cả Hàn Quốc, Thái Lan, Hồng Kông, Macao và Hoa Kỳ, những lựa chọn truyền thống của du khách Hoa lục trong kỳ nghỉ quan trọng thứ nhì chỉ sau Tết âm lịch. Tổng cục Du lịch Trung Quốc ước tính khách trong nước sang Nhật Bản du lịch tăng gấp đôi so với cùng kỳ năm ngoái.
Các nỗ lực không ngơi nghỉ của Bắc Kinh nhằm kích động tinh thần dân tộc chủ nghĩa đã vấp phải một thực tế phũ phàng: lợi dụng đồng yen sụt giá, dân Hoa lục sang Nhật chủ yếu để shopping hơn là thưởng thức vẻ đẹp của xứ sở hoa anh đào. Tờ China Daily chọn đăng tấm ảnh kết quả mua sắm trên mạng của một cô gái Trung Quốc ở khu phố Akihabara, Tokyo.
Các món hàng hiệu tại Nhật nay đã rẻ hơn tại Hồng Kông hay Macao, và tất nhiên mang lại niềm vui cho chủ các khách sạn ở Nhật, đầy kín khách. Hồng Kông bỗng nhiên thiệt thòi, trong khi Hàn Quốc dần hồi phục sau nạn dịch SARS. Hoa Kỳ thì vẫn thu hút một lượng khách du lịch Trung Quốc đáng kể nhờ thủ tục cấp visa dễ dàng hơn.
Ngược lại những ai chọn lựa ở lại Bắc Kinh trong kỳ nghỉ này, có thể sẽ phải hối hận. Từ tối Chủ nhật cho đến nay, thủ đô Trung Quốc bị chìm trong màn sương mù ô nhiễm dày đặc, khiến tầm nhìn bị hạn chế trong vòng vài mét. Chỉ số chất lượng không khí do đại sứ quán Mỹ công bố đã vượt qua ngưỡng 400 trong khu vực nguy hiểm.
![]()
*Phó giám đốc nhân sự Air France, Xavier Broseta bị bao vây hôm 05/10/2015.* *Air France có trụ được qua khủng hoảng ?*
Sau vụ bạo động tại trụ sở Air France, mà cảnh tượng hai nhà lãnh đạo công ty hàng không này - áo sơ mi bị xé rách, phải mình trần vượt hàng rào thoát thân trước đám đông biểu tình giận dữ -được truyền đi khắp thế giới, gây tổn hại cho hình ảnh nước Pháp. Le Monde cho rằng
*« một sự sụp đổ là khó thể tránh khỏi ».*
Hoặc là hội nhập, hoặc phải biến mất. Thời gian càng trôi qua thì sự tồn tại của Air France càng bị đe dọa. Sau hãng PanAm rồi đến TWA trong thập niên 90 và những năm 2000, hay mới đây là Swissair, Malev hay Sabena, công ty hàng không uy tín của Pháp có thể nối dài danh sách các công ty bị đóng cửa hay bị một đối thủ cạnh tranh nuốt chửng. Mối đe dọa mà cách đây vài tháng được ban giám đốc nêu ra để thúc đẩy nhân viên nỗ lực hơn trong thương lượng, nay có thể thành hiện thực : ngay cả những tên tuổi lớn cũng có thể bị chìm đắm.
Một lãnh đạo Air France ngậm ngùi :
Nhưng rồi trên bầu trời xuất hiện các đối thủ cạnh tranh : các công ty hàng không giá rẻ trên các tuyến đường ngắn và trung bình, các hãng vùng Vịnh trên tuyến đường dài. Air France bị tấn công tại cả hai thị trường chính, và chi phí hiện nay cao hơn các đối thủ ở châu Âu từ 20 đến 25%. Vụ đình công kéo dài hai tuần lễ của các phi công tháng 9/2014 để chống lại việc thành lập chi nhánh giá rẻ Transavia Europe đã gây thiệt hại nặng cho hãng.
Tuy chỉ trích hành động này của giới phi công, nhưng Nhà nước Pháp đang nắm 17% vốn, theo Le Monde cũng phải chịu một phần trách nhiệm. Trong nhiều năm trời, dù thuộc cánh tả hay cánh hữu, chính quyền luôn muốn dàn xếp cho qua để tránh các cuộc đình công thay vì tính đến tầm vóc và nguy cơ của khủng hoảng. Và như thế, một khi Air France lọt vào tay nước ngoài, sẽ là một thất bại cay đắng cho Nhà nước Pháp.
Một lãnh đạo Air France ngậm ngùi :
*« Nếu trong vòng hai mươi năm qua, ban giám đốc không ‘‘mua’’ lấy sự yên tĩnh đối với nhân viên, thì đã không có ngày hôm nay ».*Trong thời kỳ đó Air France rất năng động, đến năm 2004 còn mua lại hãng KLM của Hà Lan, được xếp hàng đầu thế giới.
Nhưng rồi trên bầu trời xuất hiện các đối thủ cạnh tranh : các công ty hàng không giá rẻ trên các tuyến đường ngắn và trung bình, các hãng vùng Vịnh trên tuyến đường dài. Air France bị tấn công tại cả hai thị trường chính, và chi phí hiện nay cao hơn các đối thủ ở châu Âu từ 20 đến 25%. Vụ đình công kéo dài hai tuần lễ của các phi công tháng 9/2014 để chống lại việc thành lập chi nhánh giá rẻ Transavia Europe đã gây thiệt hại nặng cho hãng.
Tuy chỉ trích hành động này của giới phi công, nhưng Nhà nước Pháp đang nắm 17% vốn, theo Le Monde cũng phải chịu một phần trách nhiệm. Trong nhiều năm trời, dù thuộc cánh tả hay cánh hữu, chính quyền luôn muốn dàn xếp cho qua để tránh các cuộc đình công thay vì tính đến tầm vóc và nguy cơ của khủng hoảng. Và như thế, một khi Air France lọt vào tay nước ngoài, sẽ là một thất bại cay đắng cho Nhà nước Pháp.
[TPP](http://vi.rfi.fr/tag/tpp/) [Trung Quốc](http://vi.rfi.fr/tag/trung-%E1%BB%91c/) [Việt Nam](http://vi.rfi.fr/tag/vi%E1%BB%87t-nam/) [Kinh tế](http://vi.rfi.fr/tag/kinh-t%E1%BA%BF/) [Hoa Kỳ](http://vi.rfi.fr/tag/hoa-k%E1%BB%B3/) [Điểm báo](http://vi.rfi.fr/tag/%C4%91i%E1%BB%83m-bao/) [Quốc tế](http://vi.rfi.fr/tag/%E1%BB%91c-t%E1%BA%BF/) [Châu Á](http://vi.rfi.fr/tag/chau-a/) [Hiệp định](http://vi.rfi.fr/tag/hi%E1%BB%87p-%C4%91%E1%BB%8Bnh/) [Tự do mậu dịch](http://vi.rfi.fr/tag/t%E1%BB%B1-do-m%E1%BA%ADu-d%E1%BB%8Bch/)
## Không có nhận xét nào:
## Đăng nhận xét

Server: GSE

Cache-Control: private, max-age=0